Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 1656 3601795 3601347 2026-05-08T13:14:25Z Rasulbek Adil 176232 3601795 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Атырау облысы |ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg |елтаңба = Coat of arms of Atyrau.svg |карта = Atyrau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 07 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 51 |lon_min = 53 |lon_sec = |облыс орталығы = [[Атырау]] |құрылған уақыты = [[15 қаңтар]] [[1938 жыл]]<ref name="Атырау облысының географиясы">{{Cite web|url= http://www.atyrau-city.kz/index.php?get_page=geography&l=r |title= ИНФОРМАЦИОННО - ПОЗНАВАТЕЛЬНЫЙ САЙТ ГОРОДА АТЫРАУ |lang= ru |work= atyrau-city.kz |publisher= [[Атырау]] қаласының ресми сайты}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20071214155629/http://www.atyrau-city.kz/index.php?get_page=geography&l=r |date= 2007-12-14}}</ref> |аудандар саны = 7 |ауылдық округтер саны = 67 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 2 |ауылдар саны = 153 |тұрғыны = {{өсім}} 711 844 <ref>{{https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)}</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =12 |тығыздығы = 6.0 |тығыздығы бойынша орны = 6 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 93,01 %<br>[[орыстар]] 4,87 %<br>[[корейлер]] 0,47 %<br>[[татарлар]] 0,33 %<br>басқалары 1,32 % (2022)<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 |title= Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына) |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |author= Рысбаев, Қ |date= 2022-04-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727033016/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 |date= 2022-07-27}}</ref> |жер аумағы = 118 631 |жер аумағы бойынша орны = 13- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = [[Батыс Қазақстан]] |ресми тілі = |әкімі = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Атырау қаласы, Әйтеке би көшесі, №77 |ISO 3166-2 коды = KZ-ATY |телефон коды = +7 712х xx-xx-xx |пошта индекстері = 06xxxx |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau?lang=kk Атырау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = Atyrau Province }} '''Атырау облысы''' — [[Қазақстан]]ның [[Батыс Қазақстан|батысында]] орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облысы]], аграрлы-өнеркәсіптік инвестициялық аумақ, 1938 жылы '''Гурьев облысы''' деген атаумен құрылған. 1992 жылы қазіргі атауына ие болды. Орталығы — [[Атырау]] қаласы. == Географиясы == Солтүстігінде [[Батыс Қазақстан облысы]]мен, шығысында [[Ақтөбе облысы]]мен, оңтүстік-шығысында [[Маңғыстау облысы]]мен және батысында [[Ресей]]дің [[Астрахан облысы]]мен шектеседі. Сондай-ақ оңтүстік шекарасы [[Каспий теңізі]]не келіп тіреледі. === Жер бедері === {{Толық мақала|Атырау облысының жер бедері}} [[Сурет:Ryn Desert.jpg|нобай|оңға|200px|Нарын құмы (сары түсті) — Атырау облысындағы ең үлкен құмды массив]] Облыс аймағы [[Каспий маңы ойпаты]]ның солтүстік-шығыс бөлігін, Жем қыраты мен Үстірттің батыс шетін, Каспий теңізінің солтүстік бөлігін алып жатыр. Жері солтүстігінен оңтүстікке қарай аласара түсетін [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Сағыз өзені|Сағыз]], [[Жем (өзен)|Жем]] өзендері салаларымен тілімденген. Бұл аймақты Жем қыраты мен Үстірттің батыс сілімдері [[Доңызтау]] (214 м), оның бөліктері [[Желтау (тау, Атырау облысы)|Желтау]] (221м), Тамды (175) жоталары алып жатыр. [[Қайнар (Жем алабындағы өзен)|Қайнар]] мен Жем өзендері араларында [[Иманғара]] (199 м) Қойқара қыраттары, Қарамұрат жоны, Алабие, Аққұдық, Қабылан жоталары орналасқан. Олар ақшыл ізбес тастан тұрады. [[Жайық]] өзенінің сол жақ жағалауында [[Индер (тау)|Индер]] орналасқан. Таудың биіктігі 52 метр, ұзындығы 25–30 километр, ені 10 километрге жуық. Каспий маңы ойпатының оңтүстік және оңтүстік батыс бөліктерінде құмды шағылдар көп тараған. Еділ өзенінің сол жағалауы мен Каспий теңізінің жағалықтарын [[Нарын құмы]] мен [[Мыңтөбе (құм)|Мыңтөбе]], [[Қосдәулет]], [[Ботай]] құмдары, Ойыл мен Сағыз аралығын Тайсойған, [[Бүйрек]] құмдары, облыстың шығысын Каспий маңы Қарақұмы алып жатыр. Бұл құмдардың ең үлкені — [[Нарын құмы]]. Атырау аумағында кең тараған жер бедерінің бір түрі — [[сор]]лар. Олардың тереңдіктері 5–10 метрге жетеді. [[Ресей]] шекарасының батыс бөлігінен [[Еділ]] өзені ағып өтеді. [[Каспий теңізі]]не құятын Еділ жəне Жайық өзендерінің аралығының барлық дерлік бөлігін Атырау облысы алып жатыр. Географиялық тұрғыдан облыстың солтүстік-батыс жағы [[Еуропа]]да, ал бүкіл шығыс жағы [[Азия]]да, негізінен шөлейттік аймақта жатыр. Сонымен қатар Атырау аумағында [[тақыр]]лар кездеседі. Ең үлкен тақыр Намаз тақыры деп аталады. Ол облыстың солтүстік- шығысында орналасқан.<ref>{{кітап|авторы= Е. Қаженбаев| бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының географиясы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау|баспасы=ЦентрНит |жыл=2006|томы= |беттері=13|барлық беті=82|сериясы= |isbn=9965-741-14-х|тиражы=100 }}</ref> === Геологиялық құрылымы === {{Толық мақала|Атырау облысының геологиялық құрылымы}} Геологиялық тұрғыдан алғанда Атырау облысы көне [[Шығыс Еуропа платформасы]]на ендеп кірген Каспий маңы ойпатының оңтүстік жағалауын алып жатыр. Атырау облысының шегінде ендік бағыты бойынша 500 километрге созылған, ені 90–140 км Солтүстік Каспий — Биікжал аймағы бар. Оңтүстік жағында Оңтүстік Жем ылдиымен көмкеріледі, мұндагы іргетастың беті 12–13 километр тереңдікте жатыр. Іргетастың үстінде шөгінді қорабы бар, ол тұз асты, тұзды, тұз үсті кешендеріне бөлінеді, [[палеозой]] және мезокайнозой кезеңдерінде қалыптасқан, жыныстарының жалпы тереңдігі 12–14 километрден асады. Қаратон — Теңіз аймағында бірыңғай карбонатты кешен қалыптасқан. Геофизикалық зерттеулердің мәліметтері бойынша оның жалпы калыңдығы облыстың Солтүстік Каспий аймағында 1,5–3 километрге дейін, Каспий маңындағы ойпат ернеуінің оңтүстік-шығысында 8–10 километрге дейін өзгеріп отырады. Тұз асты кешенінің күмбезі оңтүстігінде Оңтүстік Жем инверсиялык биігінен солтүстіктегі ойпаттың орталығына қарай моноклиналды түрде енеді. Тұз асты кешенінің моноклиналды енуінің аясында 3,5–3,8 километрден 6,0–6,4 километрге дейінгі тереңдіктен көптеген жергілікті қатпарлар, көлемі мен аумағы жөнінен әр түрлі, көтерілетін жерлердің жолағын кұрайтын белгілер ерекшеленеді. Ерекшеленген төбешіктердің ұзындығы 6–20 километрге дейін, ені 100–300 метрден 2–13 километрге дейін кұбылып отырады. Юралық-бор шөгінділер жағалаулық-теңіздік және теңіздік-терригенді, терригенді-карбонатты шөгінділер түрінде кездеседі. Бұл шөгінділердің қалыңдығы облыстың солтүстік бөлігінде 0,3–0,5 метрден Прорва аймағында 3 километрге дейін өзгеріп отырады. Тұтастай алғанда облыстың тектоникалық дамуында жауын суының жиналу жағдайындағы сияқты сабақтастық байқалады. Сабақтастық мезгілі жөнінен геологиялық кезендерге сәйкес келеді. Аймақтың жоғарғы пермьдік-триастық, [[юра кезеңі|юра-палеогендік]], [[неоген кезеңі|неоген-төрттік]] даму кезендері айқын көрінеді. === Пайдалы қазбалары === {{Толық мақала|Атырау облысының пайдалы қазбалары}} Облыстың жер қойнауында қалың шөгінді қабаттармен байланысқан әр түрлі [[пайдалы қазбалар]]ға мол. Олардың ішінде қоры аса бай әрі негізгісі [[мұнай]] болып табылады. Мұнай-газдан басқа пайдалы қазындылар ішінен облыс экономикасы үшін маңыздылары ретінде [[борат]] және борат тұзды кендерді, [[ас тұзы]]н, калийлі, магнийлі жыныстарды атауға болады. Құрылыс индустриясы шикізаттарынан [[Бор (тау жынысы)|бор]], бор-мергельді жыныстар, [[гипс]], [[ангидрит]], сазды, кұмды әктастар, сондай-ак битуминозды жыныстар (кирлер) мен тұщы және минералды су көздері бар. Борат кені дүние жүзінің бір-ақ жерінен, тек Атырау облысының қойнауынан ғана табылып отыр. Сондай-ақ күкірт, құм-қиыршық тас қосындылары, отқа төзімді [[керамзит]] және кірпіштік саздар, ұлутас, шипалы балшық, қоңыр көмір мен минералды бояулар жасауға жарамды саз шөгінділері бар. === Топырағы === {{Толық мақала|Атырау облысының топырағы}} Жалпы Каспий маңы ойпатының, сондай-ақ Атырау облысының топырақ жамылғысының құрылымы өзінін түзілу факторлары мен құрамының сан алуандығына байланысты өте күрделі болып келеді. Негізінен мұнда топырақ таралуының ендік белдеулілігі басым қалыптасқан, яғни топырақтың бір түрінің қабаты ендік бағытқа қарай созыла шашыла түзіледі де, теңізге жақындаған сайын келесі түрмен жиі және әлденеше рет ауысып отырады. Шалғынды [[Аллювий топырақ|аллювийлі]] қуаң топырақ ([[Жайық]]тың екі жағындағы кең [[жайылма]]ларында ғана тараған, құнарлы қабаты 70 сантиметрге дейін, негізі — аллювий шөгінділері). Бозғылт — құмды топырақ ([[Нарын (Атырау облысы)|Нарын]], Тайсойған және [[Ментеке]] өңірлері). Батпақты-тұзды саз топырақ (ойпаттың теңіз жағалауына ұласатын бөлігі, гумус қатапшы, шикі шымтезек аралас келеді, аса кепкен жерлерінде [[бэр төбешіктері]] қалыптасқан). Автоморфты [[Қоңыр топырақ|қоңыр]] не сұр қоңыр топырақ (Жайықтың екі жағында да, әсіресе сол жағында Тайсойғанға дейінгі өңірді, Ойылдың сағалық бөлігін қамтиды, біршама құнарлы келеді, гипс пен тұз кабаттарының үстінде түзілген, облыс жерінің 20%-ынан астамын алады) Тақыр және батпақты Теңіз жағалауының топырақ құрамының ішінде 2 млн. гектар жері ащы-ашқылтым топырақтар. Бұл аймақ бұйырғынды, күзгі-қысқы жайылымға пайдаланады. Тиісті ылғалдылық жетпеуінен олар қатқылдыққа айналып, өсімдіктердің еркін өсуіне мүмкіндік бермейді.<ref>{{кітап|авторы= Атырау облыстық экология және биоресурстар басқармасы| бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау табиғаты және оны қорғау |шынайы атауы= |сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақтау |баспасы= |жыл=1994|томы= |беттері=13-15|барлық беті=114|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> Сортаң топырақ облыс аумағында өте көп тараған. Топырақтың беткі қабатына тұзы шығып жатады. Мұнда тұздың мөлшері 8–10 % -ке дейін жатады. === Өсімдіктер дүниесі === {{Толық мақала|Атырау облысының өсімдіктер дүниесі}} [[Сурет:Атырау. Құмаршық өсімдігіне арналған ескерткіш.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау қаласындағы ашаршылық кезінде аштықтан құтқарған "Құмаршық" өсімдігіне ескерткіш.<ref>{{cite web|url=https://azattyq-ruhy.kz/culture/1252-atyrau-zhurty-asharshylyktan-aman-alyp-kalgan-ku-marshykk-a-arnap-eskertkish-koidy|title=Атырау жұрты ашаршылықтан аман алып қалған құмаршыққа арнап ескерткіш қойды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref>]] Облыстың барлық аудандарында дерлік [[жусан]], [[қияқ]], [[бұйырғын]], [[ебелек]], [[Мортық (өсімдік)|мортық]], [[қоңырбас]], [[көкпек]] басым өседі, бұларға қосымша көктемде ойпатттарда [[селеу]], [[изен]], [[сарсазан]], [[ажырық]] т.б.араласа шығады. Теңіз жағасындағы батпақтарда [[қамыс]], құрақ жиі кездеседі. Шығыс жағында [[ебелек]], [[Мортық (өсімдік)|мортық]], [[шытыр]], [[қаңбақ]], [[ақселеу]], [[жыңғыл]], [[жүзгін]] өседі. Сонымен қатар облыс аумағында дәрілік, техникалық өсімдіктер де кездеседі. Олардың жалпы саны 50 ден асады. Дәрілік шөптерден облыс аумағында кездесетіндері: [[адыраспан]], [[ешкі тал]], [[қырықбуын]], [[құмаршық]] т.б. Жалпы Атырау облысында өсімдіктердің 945 түрі бар. Бұлардан басқа [[жантақ]], [[көкпек]], [[ошаған]], [[сүттіген]], [[шырмауық]] т.б. табиғи өсімдіктер бар. Улы шөптерден, [[есекмия]], [[меңдуана]] кездеседі. Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]» енгізілген, яғни жойылып кету қаупі төнген өсімдік түрлерінен [[ақтұңғиық]], [[берік сүттіген]], [[бор рияны]], [[бор сиякөгі]], [[бор сылдыршөбі]], [[бүршікті альдрованда]], [[бүршікті феллориния]], кестелі шампиньон, [[комаров жоңышқасы]], күманды долана, қатпар гладолиус, [[мейер шытырмағы]], [[су шылымы]], [[тегеурінгүл]], т.б. кездеседі.<ref>Карта: Охраны природы Атырауской области</ref> === Жануарлар дүниесі === {{Толық мақала|Атырау облысының жануарлар дүниесі}} [[Сурет:Beluga sturgeon.png|нобай|оңға|250px|Қортпа балық (белуга)]] Атырау облысында 500 ге тарта омыртқалы жануарлар түрі және мыңдаған омыртқасыз жануарлар түрлері кездеседі. Облыс аумағында құстар алуан түрлі және кең таралған. Олардың ең басты тіршілік орындарының бірі –су және оның жағалауы. Жалпы құстардың 280-дей түрлері бар. Оның ішінде [[бірқазан]], [[дегелек]], [[қаз]], [[үйрек]], [[шағала]], [[тырна]], [[дуадақ]], [[көгершін]], торғай тәрізділер көп тараған. Облыстың өзен-көлдерінде балықтардың көптеген түрлері бар. Кәсіптік маңызы бар балық түрлерінен [[бекіре]], [[қорытпа]], [[шоқыр]] т.б. балықтар кездеседі. Облыс суларында [[шортан]], [[сазан]], [[жайын]], [[майшабақ]], [[қаракөз]] т.б. кең тараған. Жалпы Каспий теңізінің Атыраулық аймағында бағалы балықтардың 122-ден астам түрлері кездеседі. Қосмекенділер мен бауырмен жорғалаушылардың 50 ге жуық түрлері тараған, кемірушілердің 27 түрі бар. Атырау облысында аңдардың 55 түрі, оның ішінде жыртқыш аңдардың 12 түрлері бар. Олардың кең таралғандары: [[қасқыр]], [[түлкі]], [[қарсақ]], жанат тәрізділер, [[қабан]], [[киік]]. Облыстың пайдалы қазындылары, әсіресе мұнай-газ кендерін қарқынды игерудің нәтижесінде хайуанаттар дүниесінің таралу кеңістігі жылдан-жылға тарылуда, түр саны азаюда, тіршілік аумағы күннен-күнге кемуде. == Климаты == {{Толық мақала|Атырау облысының климаты}} [[Сурет:Шаңды дауыл.jpg|нобай|оңға|200px|Шаңды дауылдар Атырау облысында жиі болады]] Атырау облысында континенттігі тым басым климат қалыптасқан. Облыс табиғи ылғалдылығы жеткіліксіз, [[аңызақ]] желді, шаңды [[дауыл]]ды, жазы ыстық, [[қуаңшылық|қуаң]], қысы қарсыз (не жұқа қарлы) болып келеді. Ең ыстық айы — [[шілде]], ауасының орташа температурасы 24–25°С, жалпы ыстық 35–40°С, кейде одан да астам болады. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 220–230 мм, қуаңшылық жылдары жауын-шашын мөлшері 80 мм-ден аспайды, ал ылғалдың жер, су бетінен ауаға булану мөлшері 1000 мм, кейде одан да астам болады. Облыстың солтүстігінде жыл бойына оңтүстік бағыттағы желдер басым болады. Оңтүстік аудандарда құрғақ шөлді жерлерде қыста шығыс бағыттағы желдер жиі соғады (қарқындылығы 6–7 м/сек), ең күшті желдің қарқындылығы 15 м/сек. жетеді де жыл ішінде 50 күндей соғады. Жел жаз айларында түрлі бағыттардан өзгеріп соғып отырады. Көбіне солтүстік-батыс, оңтүстік-батыс, оңтүстіктен соғатын желдер басымырақ келеді. Оңтүстік желдер аңызақтығымен, құрғақ әрі ыссылығымен ерекшеленеді. Қыс маусымы ауасының [[қаңтар]]дағы орташа температурасы -8°С, -12°С, қиыр оңтүстігінде -5°С, -6°С. Қыста жел негізінен шығыс (оңтүстік-шығыс және солтүстік-шығыс) бағытында соғады, қарқындылығы 6–7 метр/секунд Жылдык жауын-шашын мөлшерінің жартысынан астамы қыста түседі. == Гидрологиясы == {{Толық мақала|Атырау облысының өзендері мен көлдері}} [[Сурет:Жайық өзені.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау облысындағы Жайық өзені]] [[Сурет:Қамыскөл Жылой ауданы.jpg|нобай|оңға|200px|Құлсары маңындағы Қамыскөл көлі.]] Атырау облысының жер беті сулары Еділ өзенінің сол жақ тармақтарынан, Жайық, Ойыл, [[Жем (өзен)|Жем]], [[Сағыз өзені|Сағыз]] өзендерінің төменгі ағыстарынан және үлкенді-кішілі көлдерден тұрады. Негізгі өзені [[Жайық]] өзені. === Өзендері === Өзендердің жинайтын суларының тек 10–20% ғана өз облыс аумағынан, ал қалған суын басқа аймақтан әкеледі. Жайық өзені кеме арқылы әр түрлі жүк және жолаушы тасымалдауға пайдаланылады, балық ауланады. Ал қалған өзендері егістікке, шабындықты суландыруға және мал суару үшін ғана пайдаланылады. Ірі өзендері [[Жайық]], [[Жем (өзен)|Жем]], [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Қайнар (Жем алабындағы өзен)|Қайнар]]. Сол сияқты [[Бақсай (өзен, Атырау облысы)|Бақсай]], Бүгілөзек, Бағырлысай, Ақсай өзендерінің жергілікті маңызы бар. Облыс аумағында Еділ өзеніндегі салалардың тармақтары: Ахтуба, Бозан, [[Қиғаш (өзен)|Қиғаш]] т.б. өзендер бар. === Көлдері === Облыста екі мыңнан астам көлдер бар. Олардың жалпы көлемі 800 шаршы шақырым шамасында. Облыс көлдері тұйық, ағынсыз болып келеді. Облыста дүние жүзіндегі ірі көл — [[Каспий теңізі]] бар. Республика аумағындағы жағалау сызығының ұзындығы 2340 ш. Оның жартысына жуығы Атырау облысына тиеді. [[Индер (көл)|Индер]] көлінен құрамында бром калийі бар жоғары сапалы тұз өндіріледі. [[Жалтыр (көл, Атырау облысы)|Жалтыр көлі]]не Бағырлысай, Бүгілөзек секілді шағын өзендер құяды. Бұдан басқа екі мыңнан астам шағын көлдер бар. Олар: [[Қамыскөл (көл, Атырау облысы)|Қамыскөл]], Мешер, Дәулет, Толай-сор. Олардың 65-70%-і жаз кезінде құрғап қалатын уақытша көлдер. Облыс аумағында жер асты су қорларының алты су кен орны ашылған. Оның төртеуінің суы пайдаланылуда. Олардың ең үлкені және қоры молы Тайсойған, Бүйрек және Қоянды құмдарында орналасқан. Қабатының тереңдігі 50–120 метр, қалыңдығы 30–70 метр. == Әкімшілік бөлінісі == {{Толық мақала|Атырау облысының әкімшілік бөлінісі}} [[Сурет:Atyrau Province NN.png|нобай|100|Атырау облысы аудандарының орналасуы]] Облыста 2 қала (облыстық маңызы бар – Атырау, аудандық маңызы бар – Құлсары), 4 кент (Индербор, Мақат, Доссор, Жаңа Қаратон), 63 ауылдық округ, 149 ауыл орналасқан. Облыс құрамына 7 аудан кіреді. {| class="standard" valign="top" |- ! № || Аудандар || Аумағы<br />(мың км²) || Халқы<br />(мың адам)<ref name="2014 жылғы 1 қаңтарға облыстар, қалалар және аудандар бойынша Қазақстан Республикасы халқының саны">{{Cite web|url= http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074903 |title= 2013 жыл басына саны |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |author= Айдапкелді, Н. |date= 2014-01-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20140310020156/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074903 |date= 2014-03-10}},Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2019 года</ref>|| Орталығы || Құрылған жылы||Әкімшілік бөлінісі |- | 1. || [[Жылыой ауданы|Жылыой]] ||29,4 ||82,9 || [[Құлсары]] ||1928 ||5 ауылдық округ, 1 кент, 1 қала |- | 2. ||[[Индер ауданы|Индер]] || 10,9|| 32,1|| [[Индербор]] || 1928||6 ауылдық округ, 1 кент |- | 3.||[[Исатай ауданы|Исатай]] ||14,7 ||26,6|| [[Аққыстау]] || 1928||7 ауылдық округ |- | 4.||[[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға]] || 20,6 ||30,5 || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ||1928 ||10 ауылдық округ |- | 5.||[[Құрманғазы ауданы|Құрманғазы]] || 20,9|| 57,3 || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]] ||1928 ||19 ауылдық округ |- | 6.||[[Мақат ауданы|Мақат]] ||9,1 || 30,3 || [[Мақат]] ||1938 ||1 ауылдық округ, 2 кент |- | 7.||[[Махамбет ауданы|Махамбет]] ||9,6 || 34,8 || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]] ||1928 ||9 ауылдық округ |} === Қалалары === * [[Атырау]] * [[Құлсары]] == Халқы == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы халқының саны (2009, 2021)<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/national/2021/ |title= 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |accessdate= 2024-05-29}}</ref> |- ! Облыс аудандары мен қалалары !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- || [[Жылыой ауданы]] || 70156 || {{өсім}}84908 || 121 || 34529 || {{өсім}}42438 || 122,9 || 35627 || {{өсім}}42470 || 119,2 |- || [[Индер ауданы]] || 30464 || {{өсім}}32502 || 106,7 || 15338 || {{өсім}}16544 || 107,9 || 15126 || {{өсім}}15958 || 105,5 |- || [[Исатай ауданы]] || 24643 || {{өсім}}26440 || 107,3 || 12464 || {{өсім}}13550 || 108,7 || 12179 || {{өсім}}12890 || 105,8 |- || [[Құрманғазы ауданы]] || 55502 || {{өсім}}55843 || 100,6 || 27757 || {{өсім}}28413 || 102,4 || 27745 || {{құлдырау}}27430 || 98,9 |- || [[Қызылқоға ауданы]] || 30606 || {{құлдырау}}30445 || 99,5 || 15529 || {{өсім}}15623 || 100,6 || 15077 || {{құлдырау}}14822 || 98,3 |- || [[Мақат ауданы]] || 25736 || {{өсім}}29481 || 114,6 || 12825 || {{өсім}}14656 || 114,3 || 12911 || {{өсім}}14825 || 114,8 |- || [[Махамбет ауданы]] || 25959 || {{өсім}}28789 || 110,9 || 12895 || {{өсім}}14420 || 111,8 || 13064 || {{өсім}}14369 || 110 |- || '''[[Атырау]]''' қаласы || 247311 || {{өсім}}385193 || 155,8 || 118345 || {{өсім}}186581 || 157,7 ||128966 || {{өсім}}198612 || 154 |- || '''Облыс''' || 510377 || {{өсім}}673601 || 132 || 249682 || {{өсім}}332225 || 133,1 || 260695 || {{өсім}}341376 || 130,9 |} {{Толық мақала|Атырау облысының халқы, орналасуы, этностары}} Облыстың халқы қалада, өндіріс орталықтарында және [[Жайық]] өзенінің екі жағалауында тығыз орналасқан. 2014 жылғы 1 қаңтарда қала тұрғындарының саны 276,8 мың (48,7%) адам, ауылдықтар 291,1 мың (51,3%) адам болды. Халықтың орташа орналасу тығыздығы облыс бойынша (1 шаршы км аумаққа) 4,8 адам құрайды. 2020 жылғы 1 мамырда<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/region/252311 |title= Статистика комитеті |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]]}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410185141/https://stat.gov.kz/region/252311 |date= 2020-04-10}}</ref> облыс халқының саны 649 225 адам болды. Атырау облысы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-division.htm|title=Division of Kazakhstan|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php|title=Жыл басындағы халық саны, Қазақстан Республикасының облыстары, 2000-2020 жж|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |- ! 1940 !! 1950!! 1959!! 1970!! 1979!! 1989!! 1999!! 2009!! 2019 |- | 247,4|| 214,3|| 252,0|| 340,3|| 373,4|| 432,3 || 443,7|| 509,1|| 646,4 |- |} Облыс халқының өсуі соңғы жиырма жылда байқалады. 2009 жылы алдыңғы 1999 жылға қарағанда 66 мың адам қосылып 509 мыңға жетсе, 2019 жылы 10 жылда 137 мың адам қосылып 646 мыңға жетті. Қазір облыста 50 ұлттың өкілдері тұрады. Облыстың негізгі халқы [[қазақтар]] (92,5%). Содан кейін көп тараған [[Қазақстандағы орыстар|орыстар]] (5,2%), [[Қазақстандағы корейлер|корейлер]] (0,5%), [[татарлар]] (0,3%), [[өзбектер]] (0,2%), [[украиндар]] (0,1%), [[немістер]] (0,07%) т.б.. {| class="wikitable" |- ! Барлық ұлттар!! қазақтар !! орыстар !!корейлер!! татарлар !! өзбектер !!украиндар !! немістер!! басқалары |- | 633 791 ||586 802 || 33 411|| 3 170 || 2 306 || 1 577 || 756 || 480 || 2 283 |} Ұлттардың облыс аумағында таралуы бір келкі емес. Олардың басым көпшілігі қалаларда, ірі жұмысшы кенттерінде, аудан орталықтарында, Жайық өзені бойындағы елді мекендерде тұрады. Ал аудандарда негізінен байырғы халықтар қазақтар тұрады. Қызылқоға ауданында 99,8%, Исатай ауданында 99,7%, Жылой ауданында 98,3%, Құрманғазы ауданында 97,8%, Мақат ауданында 97,6%, Махамбет ауданында 97,2 %, Индер ауданында 96,4%. == Тарихы == {{Толық мақала|Атырау облысының тарихы}} [[Сурет:Saraishik.JPG|нобай|upright|Сарайшық ауылы (көне қала орны)]] Археологиялық деректер бойынша Атырау қаласына жақын жатқан ең ежелгі ескерткіш Жайық өзенінің сол жағасындағы Кандаур ауылының қарсы беткейі неолит (жаңа тас ғасыры) мекені. Өзен аумағындағы халықтың сол кезден күні бүгінге дейінгі негізгі кәсібі [[мал шаруашылығы]] болған. Сол кездегі малшылардың көне тұрақтары [[Құрманғазы ауданы]] на жақын орналасқан Қоңыр құдық, Көк Мұрын, [[Қадырғали]] құмына және жаңа Үштағанға жақын [[Сазды]] қыстағынан табылды. Тұрақтардың аумағына қарағанда бұрынғы малшылар шағын жерасты үйшіктерде өмір сүрген. 1999 жылы Атырау облысы, [[Жылыой ауданы]], Аралтөбе қорғанына Ә.Марғұлан атындағы археологиялық экспедициясы қазба жұмыстарын жасап, Алтын киімді адам табылды. Ғалымдардың тұжырымдауы бойынша бұл алтын киімді адамның өмір сүру кезеңі осыдан 2 мың жыл бұрынғы сарматтар дәуіріне жатады. Қазақ даласындағы ең көне тарихи орындардың бірі — [[Сарайшық]] қаласы. Ол — Атырау облысындағы [[Махамбет ауданы]]ның аумағында орналасқан ортағасырлық қала. Орда дәуірінде Сарайшық Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан маңызды діни, саяси-экономикалық орталық. [[Алтын Орда]]ның, қазақ және ноғай хандарының алғашқы [[пантеон]]ы, [[Қасым хан]] тұсында [[Қазақ хандығы]]ның алғашқы астанасы болды. ХV ғасырдан бастап Атырау өңірі Кіші жүздің тарихи орны болып қалыптасты. Қазақ халқы XVIII ғасырдың басында Алтайдан Жайыққа дейінгі ұшан теңіз даланы қамтыған бір тұтас іргелі ел болды. [[Бөкей хан]] 1801 жылы [[Еділ]] мен [[Жайық]] арасындағы отыз жыл бойы иесіз қалған ен даланы мекендеуге патшадан рұқсат алып, оған мыңдаған елді көшіріп әкеліп қондырды. Сөйтіп, бұл өңір «[[Бөкей ордасы]]» деп аталды. Бөкей ордасында феодалдық қанау мен Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы [[Исатай]] мен [[Махамбет]] бастаған ұлт - азаттық көтеріліс 1836-1838 жылдарды қамтыды. 1916 жылғы жарлыққа байланысты, ұлттық езгіге, феодалдық қанауға шыдамаған қазақ халқы қолдарына қару алып И.Таймановтың немересі Өтепқали Исатаев бастаған көтеріліс белең алды. Кейін бұл көтеріліс 1917 жылғы революцияға ұласты. Ақ гвардияшылардың көтерілісінен кейін Атырау өлкесінде мұнай байлығы және [[балық шаруашылығы]] игеріле бастады. Ұлы Отан соғысына дейін және Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдары [[мұнай мен газ]]ды игеру мақсатында көптеген ірі кәсіпорындардың құрылысы басталды. Егемендік алғаннан кейін облыстың экономикасы мен мәдениеті қарқынды дами бастады. Атырау өлкесі – Қазақстанның ірі индустриалдық орталығына айналды. == Экономикасы == {{Толық мақала|Атырау облысының экономикалық аудандары}} [[Сурет:Атырау АМӨЗ.jpg|нобай|оңға|250px|Атырау мұнай өңдеу зауыты]] Аймақ экономикасының негізін мұнай өндіру құрайды. Атырау облысының ірі кәсіпорындары: *[[Атырау мұнай өңдеу зауыты|«АМӨЗ» ЖШС]]; *[[Ембімұнайгаз|«Ембімұнайгаз» АҚ]]; *[[Теңізшевройл|«Теңізшевройл» ЖШС]]; *Солтүстік Каспий операциялық компаниясы (NCOC) Атырау облысы Қазақстанның қарқынды дамып келе жатқан аймақтарының бірі және әлемнің 50-ден аса елдерімен тығыз ынтымақтастықта. Бұнда 1000–нан аса біріккен және шетел кәсіпорындары құрылып, сәтті жұмыс жасауда. Олардың қатарында мұнай-газ саласындағы ірі кәсіпорындар бар: [[Теңізшевройл|«Tengizchevroil»]] ЖШС, «North Caspian Operating Company» ЖШС, «Fluor Kazakhstan Inc.» ЖШС және басқалар. Атырау облысының экономикалық дамуының негізгі бағыттары: мұнай-химия, мұнай-газ машина жасау, құрылыс индустриясы, агроөнеркәсіптік кешен және балық аулау. Облыс әр түрлі табиғи ресурстардың қорларына бай. Соның ішінде: бораттар, бор, тұз рудалары, ас тұзы, калий тұздары, құрылыс материалдары. Өңірге тікелей шетел [[инвестиция]]ны тарту және инвестициялық ахуалын жақсарту мақсатында жүйелі жұмыстар жүргізілуде.<ref>[[Егемен Қазақстан]]. 28 қараша 2018</ref> Екіжақты халықаралық қатынастарды дамыту мақсатында, инвестициялық әлеуеті зор аймаққа жыл сайын алыс және жақын шетелдерден делегациялар келіп кетеді. Атырау облысында жыл сайын «Global Oil&Gas Atyrau» мұнай-газ көрмесі өткізіліп, көрмеге әлемнің 150-ден астам елі қатысады. Аймақтағы отандық және шетелдік инвесторларға сапалы және жедел көмек, ақпараттық-аналитикалық және сервистік қолдау көрсету мақсатында «Kazakh Invest» ҰҚ» АҚ, «Атырау» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» АҚ және «Atyrau Innovations» ЖШС секілді мекемелері тиісті қызмет атқарады. Сонымен қатар, бүгінде облыста бірқатар шетелдік визалық орталықтар жұмыс істейді. 2025 жылғы қаңтар-маусымдағы жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен (жедел деректер бойынша ) 7485078,7 млн. теңгені құрады. 2024 жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 105,8 % құрады. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 58,6%, қызметтер көрсету – 30,1 % құрады.<ref name=":0">https://stat.gov.kz/region/atyrau/</ref> Тұтыну баға индексі 2025 жылғы қарашаны 2024 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 112,6% құрады.<ref name=":0" /> Халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы 17,8%, азық-түлік тауарларынын – 11,4%, азық-түлік емес тауарлардың – 9,9% өсті.<ref name=":0" /> 2024 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда 2025 жылғы қарашада өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 8,4% төмендеді.<ref name=":0" /> 2025 жылғы қаңтар-қарашаға бөлшек сауда көлемі 557038,4 млн.теңгені құрады немесе 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,9%-ға көп.<ref name=":0" /> 2025 жылғы қаңтар-қарашаға көтерме сауда көлемі 6093621,8 млн. теңгені құрады немесе 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 106,9% құрады.<ref name=":0" /> Алдын ала деректер бойынша 2025 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 319,5 млн. АҚШ долларын құрап, 2024 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 5,5% көбейді, оның ішінде экспорт –76,6 млн. АҚШ долларын (0,5% азайды), импорт – 242,9 млн. АҚШ долларын құрады (7,5% көбейді).<ref name=":0" /> == Ауыл шаруашылығы == {{Толық мақала|Атырау облысының ауыл шаруашылығы}} [[Сурет:Атырау обл. Түйелер.jpg|нобай|оңға|250px|Түйе шаруашылығы бойынша Атырау облысы Республикада алдыңғы қатарда]] Атырау облысының агроөнеркәсіптік кешені өңірдегі экономиканың маңызды секторларының бірі болып есептеледі, ауылдық жерлерде облыс халқының жалпы санының 42,7% өмір сүреді. Облыстың ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі 9,8 миллион гектарды құрайды. Облыстың ауыл шаруашылығы мал өсіруге, әсіресе қой және ірі қара, жылқы, түйе өсіруге маманданған. Мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру жөніндегі ұлттық бағдарламаға сәйкес ауыл шаруашылығында түбегейлі экономикалық реформа жүзеге асырылды. Климат жағдайы мен топырағының құнарсыздығына байланысты облыста егін шаруашылығы өркендемеген. Жайық өзенінің төменгі ағысымен Еділдің тарамдарында Махамбет, Құрманғазы, Индер ауданының шаруашылықтары картоп, көкөніс және бау-бақша өсірумен айналысады. Облыс ауыл шаруашылығында негізгі сала мал шаруашылығы болып есептеледі. Мал шаруашылығымен облыста Исатай, Құрманғазы, Индер және Қызылқоға аудандары айналысады. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 19528,1 млн теңгені, нақты көлем индексін 99,7% құрады. Ет өндіру 47,0 мың тоннаны немесе 102,1%, сүт өндіру 54,2 мың тоннаны (100,5%), жұмыртқа өндіру 1,84 млн дананы (100,2%) құрады. 2010 жылғы қаңтар–желтоқсанда ірі қара мал 182,3 мың басты немесе 102,8%, қой және ешкі 619 мың басты (103,1%), түйе 31,7 мың басты (102,5%), жылқы 46 мың басты (103,9%) құрады. 2011 жылғы 1 қаңтарда ауыл шаруашылық құрылымдарының жалпы саны 2008 бірлік құрады, соның ішінде 79 өндірістік кооператив, 1929 шаруа қожалығы болды.<ref>{{Cite web|url= http://atyrau.gov.kz/auyl-sharuashylyy/ |title= Облыстық ауыл шаруашылығы саласы |lang= kk |work= atyrau.gov.kz}} {{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Көлік және байланыс == Атырау облысының көлік жүйесінің дамуына оның Орал және Еділ бойы экономикалық аудандармен көрші жатуы және Орта Азия республикалаларымен транзиттік-экономикалық қатынастарының жолындағы қолайлы географиялық орны үлкен әсерін тигізді. Қазіргі таңда Атырау облысында көліктің барлық түрлері де дамыған. Оның құрамында: темір жол, автомобиль, су жолы, әуе жолы және құбыр желісі кіреді. === Темір жол көлігі === {{Толық мақала|Солтүстік Каспий өңіріндегі темір жол құрылысының тарихы}} [[Сурет:Жолаушылар поезы.jpg|нобай|оңға|130px|Темір жол көлігі]] Атырау облысында алғашкы тар табанды ұзындығы 92 шақырым [[темір жол]] 1925–1926 жылдары Гурьев-Доссор аралығында салынды. Ұзындығы 517 шақырым Қандыағаш–Гурьев темір жолы 1938 жылы басталып, Ұлы Отан соғысы кезінде іске қосылды. 1966 жылы ұзындыгы 700 шақырым Мақат–Маңғыстау темір жолы желісі пайдалануға берілді. 1970 жылы ұзындығы 333 шақырым Атырау–Астрахан темір жолы, 1989 жылы Мақат–Индер темір жолы іске қосылды. === Әуе көлігі === {{Толық мақала|Атырау әуежайы}} [[Сурет:Атырау әуежайы.jpg|нобай|оңға|150px|Атырау әуежайы]] Атырау облысының әуе жолы өз дамуын 1931 жылы ашылған Баку–Астрахан–Гурьев–Ембі маршрутынан бастайды. 1935 жылы Ақтөбе–Гурьев, Орал–Гурьев рейстері ашылды. 1940 жылғы ақпанда Гурьевте қазақ баскармасыныц 244-авиаотряды құрылды. Машиналар паркінде негізінде ПО-2 моделдері болды. Бүгінде ескірген әуе көліктерінің орнына осы заманғы жаңа лайнерлер келді. [[Әуежай]] жаңа техникамен жабдықталып, жаңадан ұшу- қону алаңдары үлкейтіліп, аэровокзал кешені салынды. === Автомобиль көлігі === {{Толық мақала|Атырау облысының автомобиль көлігі}} [[Сурет:Атырау. Жол айрығы.png|нобай|оңға|150px|Атырау қаласына кіре берістегі жол айрығы]] Жалпы пайдаланудағы автомобиль жолдарының ұзындығы 2 752 шақырымды құрайды. Оның ішінде республикалык жолдар 900 шақырым, жалпы қолданатын жергілікті жолдар 1 762 шакырым. Атырау–Ақтау автожолының облыс аумағындағы ұзындығы 270 шакырымды құрайды. Ұзындығы 488 шақырым Атырау-Орал автомобиль жолы бар. Атырау–Астрахань автожолдарын қайта жаңарту басталды. === Су жолы көлігі === {{Толық мақала|Жайықтағы кеме қатынасы}} [[Сурет:Су көлігі.jpg|нобай|оңға|150px|Атыраудағы кеме]] Жайық өзенінде кеме шаруашылығы 1925 жылы ұйымдастырылған болатын. 1927 жылдан бастап Жайық өзені арқылы Атырау-Орал аралығында жүк тасымалы жүргізілді. 1964 жылы Гурьев өзен порты құрылып, оны жабдықтау жүк көтеретін техникадан басталып, флот теплоходтармен, буксирлермен толықтырылды. 1982 жылы өзен порты қайта жаңартылып, механикаландырылды. Мұнда үш [[көтергіш кран]]ы кондырылып, темір жол тартылды. 1999 жылдан бастап Жайық–Каспий теңізі каналы арнасын тазарту, қазу жұмыстары басталды. === Құбыр көлігі === {{Толық мақала|Атырау облысының құбыр көлігі}} [[Сурет:Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры.jpg|нобай|оңға|100px|Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры]] 1934 жылы ұзындығы 830 шақырым Каспий–Орск мұнай құбыры салынды. Атырау облысының территориясымен мемлекет аралык маңызы бар транзитті мұнай және газ құбырлары өтеді. Олар: Орталық Азия–Орталық газ құбыры, ұзындығы 1 500 шақырым 1968–1970 жылдары салынған Өзен–Атырау–Самара мұнай құбыры, 1989 жылы салынған ұзындығы 678 шақырым Теңіз–Атырау–Грозный мұнай құбыры. Қазақстан мұнайын дүниежүзілік рынокқа шығару үшін 2001 жылы ұзындығы 1 580 шақырым жылына 67 миллион тонна мұнай өткізу қабілеті бар Теңіз–Новороссийск мұнай құбыры іске қосылды. Облыстың басты газ құбырының ұзындығы 3 058 шақырым, жылына өткізу қабілеті 40,8 млрд. текше метр. Облыстың басты су құбыры Астрахан–Маңғыстау тұрба құбыры. === Байланыс кәсіпорындары === [[Сурет:Атырау. Қазақтелеком.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау. Қазақтелеком]] * Облыстық телекоммуникация дирекциясы * Облыстық радиотеледидар арқылы тарату орталығы * "Қазпошта" АҚ Атырау филиалы * [[Altel]] ұялы телефон байланысы * [[Kcell]] ұялы телефон байланысы * [[Beeline]] ұялы телефон байланысы * [[Tele2]] ұялы телефон байланысы == Туризм == {{Толық мақала|Атырау облысындағы туризм}} [[Сурет:Сарайшық мемориалды кешені.jpg|нобай|оңға|200px|Сарайшық мемориалды кешені]] Аймақ экономикасының басым және аса мән беріліп жатырған бағыттарының бірі туризм саласын дамыту. Әлемнің 50-ден астам елінен 1 000 астам шетелдік және бірлескен компаниялары қызмет етуі Іскерлік туризмнің қарқынды дамуына ықпал етуде. Атырау облысында туризмді дамытудың орны ерекше. Каспий маңында орын тепкен Атырауда туризм саласын дамыту үшін қолайлы аудан ретінде толық қарастыруға мүмкіндік бар. Болашақта емдік-сауықтыру, мәдени-танымдық, спорттық, экологияық, экстрималдық түрлерін дамытуға мүмкіндіктер бар. Спорттық туризмді дамытуда балық аулаудың өзіндік үлгісін ұсына аламыз.<ref>{{кітап|авторы=Д. Жайлаубаева | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысында туризмді дамытудың маңыздылығы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым="Географиялық білім беруді жетілдірудің кейбір өзекті мәселелері» |орны=Атырау |баспасы= |жыл=2006|томы= |беттері=68|барлық беті=116|сериясы= |isbn=9965-741-95-6|тиражы=100 }}</ref> Атырау облысы бойынша да жергілікті маңызы бар тарихи және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі бекітіліп, оған 313 ескерткіш (525 нысан) кірген.<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V10T0002581|title=Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімін бекіту туралы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref> # Ерекше бағаланатын табиғи мұра ескерткіштері. Бұл нысанға Атырау облысы бойынша Иманқара кешені кіреді. Иманқара кешені — Иманқара тауының батыс сілемдерінің етегінде орналасқан ерте темір дәуірлік үңгір. # Археологиялық ескерткіштер және орта ғасырлық қалалық орталықтар. Бұл топқа Атырау облысы бойынша Аралтөбе кешені мен Сарайшық қалашығы кірген. Аралтөбе қорғандар тобы. Бұл жерден [[Атыраудың алтын адамы|Алтын киімді адам]] табылған. Сарайшық қалашығы қазақ даласындағы ең көне тарихи орындардың бірі # Діни және ғибадат орындары болып табылатын орындар. Бұл нысанға [[Ұшқан ата]], Ақмешіт қорымдары, [[Ақмешіт – Бекет|Құлшан ата]] жерасты мешіті кіреді. # Тарихи тұлғаларға қатысты қасиетті орындар. Махамбет Өтемісұлы мен Исатай Тайманұлы кесенелері кіреді. Осы шаралар арқылы туризмді дамытуға жағдай жасай отырып, өлкемізді шетелдік қонақтарға таныстыруға мүмкіндіктер бар.<ref>{{кітап|авторы=Г.Ж. Нұрғалиева, М.С. Қуанов, Р.Ж. Әлжанова, Г.Қ. Баймұқашева, С.К. Касенов | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы="Жаһандану заманындағы инновация менеджменті және технология": V Халықаралық Ғылыми-практикалық конференцияның деректері 8–11 қаңтар |шынайы атауы="INNOVATION MANAGEMENT AND TECHNOLOGY IN THE ERA OF GLOBALIZATION": Materials of the V International Scientific-Practical Conference January 8-11 |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Alexandria |баспасы= |жыл=2018|томы= |беттері=206|барлық беті=|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Халық ағарту ісі == {{Толық мақала|Атырау облысындағы халық ағарту ісі}} [[Сурет:Дамбы ауылы. Ынтымақ балабақшасы.jpg|нобай|оңға|200px|Дамбы ауылындағы "Ынтымақ" балалар бақшасы]] [[Қазан революциясы]]на дейін облыс орталығында 1-гимназия, екі сыныптық орысша-қазақша учелище, 2 приход және 2 дін мектебі жұмыс істеген. Уездік халық ағарту бөлімі жанынан сауатсыздықты жою жөніндегі комиссия құрылып 24 мектеп ашылып, 600 адамды қамтыған. 1924–1925 жылдар аралығында бірінші басқышты 40 [[мектеп]], оның төртеуі [[интернат]] болып ашылған. 1938 жылғы 12 ақпанда облыстық атқару комитеті, сонымен бірге облыстық халық атқару бөлімі құрылды. Бақсай, Жылыой, Мақат, Қызылқоға, Теңіз, Индер, Маңғыстау аудандары Гурьев облысына қарады. Облыстағы білім беру жүйесі, жалпы орта білім беру, [[Мектептен тыс жұмыс|мектептен тыс тәрбие]] беру мен оқыту, кәсіптік-техникалық білім беру, орта арнаулы білім беру, [[Жоғары оқу орындары|жоғары білім беру]], жоғарғы оқу орнынан кейінгі білім кадрларының біліктілігін арттыру және оларды қайта даярлау салалары қалыптасып дамыды.<ref>{{кітап|авторы=Атырау: Энциклопедия | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Халық ағарту ісі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Атамұра |жыл=2000|томы= |беттері=84|барлық беті=383|сериясы= |isbn=5-7667-9129-1|тиражы=30 000 }}</ref> Тәуелсіздік жылдарында Атырау облысы білім беру саласы қарыштап дамыды. 1991 жылы 17 техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы жұмыс жасаса, 2000 жылдан бастап 8 оқу орны ашылып, бүгінгі күні техникалық және кәсіптік білім беруді 25 колледж жүзеге асырады. Тәуелсіздік алғаннан бері дарынды балаларды қолдау және оларға жағдай жасау мақсатында аймақта жаңа типтік үлгідегі білім беру ұйымдары: 7 мамандандырылған интернаттық мекемесі бар облыстық мектеп, 11 мектеп-гимназия, 3 мектеп-лицей, 1 лицей ашылды. 2020 жылғы 10 қаңтардағы мәлімет бойынша Облыстың білім беру саласында 201 [[балабақша]], 129 мектепке дейінгі шағын орталық, 196 [[орта мектеп]], 5 жекеменшік мектеп, 25 техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы (оның ішінде 8 — мемлекеттік емес), 3 арнайы түзету білім беру ұйымы, 45 қосымша білім беру ұйымы, 1 отбасы үлгісіндегі балалар ауылы, 1 балалар денсаулығын оңалту орталығы, 1 кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығы, 2 психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация, 7 түзету кабинеті, 1 аймақтық дене тәрбиесі және спортты дамыту орталығы, 1 облыстық әдістемелік орталығы жұмыс жасайды. == Денсаулық сақтау ісі == {{Толық мақала|Атырау облысының денсаулық сақтау ісі‎}} [[Сурет:Махамбет ауданында да 100 адамға арналған провизорлық стационар.jpg|нобай|оңға|300px|Махамбет ауданында 100 адамға арналған провизорлық стационар (Коронавирус инфекциясының алдын-алу үшін)]] Атырау облысының тұрғындарына дәрігерлік жәрдем көрсету туралы алғашқы деректер 1927 жылға саяды. Сол кезеңде тұңғыш фельдшерлік орын ашылған. 1928 ж. Атырау облысының аудандары мен ауылдарына арнап медицина кадрларын даярлау ісі колға алынды. 1936 ж. облыс халқына 36 дәрігер мен 279 орташа дәрежедегі медицина маманы кызмет көрсетті, жер-жерде 2074 орындык 6 [[амбулатория]] мен [[аурухана]] жұмыс істеді. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында Атырау қаласына 2 госпиталь орналастырылды. Соғыстан кейінгі жылдары медицина мекемелерінің жүйесі жедел қарқынмен кеңи түсті. 1967 жыл мен 1987 жыл аралығында облыстық аурухананың, облыстық [[балалар ауруханасы]]ның, облыстық [[перзентхана]]ның, облыстық онкологиялық және туберкулезді емдеу диспансерінің жаңа үйлері іске қосылды, ал 1975 жылдан бастап Қазақ туберкулез және онкология ғылыми-зерттеу институттарының бөлімшелері ашылды. 1998 жыдғы қазанда облыстық аурухана жанынан күрделі инженерлік-техникалық аппараттармен жабдықталған жаңа клиника ашылды. Үш қабатты, ауданы 4500 м2 жаңа ғимаратта орналасқан бұл аурухана өзінін оташылык-реанимациялық, күйік емдеу бөлімшелерімен дүниежүзілік деңгейде жұмыс істейтін емдеу орнына айналды. Қазіргі кезде облыс бойынша 136 денсаулық сақтау ұйымы медициналық көмек көрсетеді, оның ішінде 21 ауруханалық, 115 амбулаториялық-емханалық (8 емхана, 7 орталық аудандық ауруханалар, 55 дәрігерлік амбулатория, 12 фельдшерлік-акушерлік пункт, 23 медициналық пункт, басқа да 10 медициналық ұйым). 2018 жылғы 29 шілдеде Оңтүстік Кореяның Бундан Чанг клиникасымен меморандум жасалып, Мемарандум шеңберінде Келісім бойынша Оңтүстік Кореяға білімін жетілдіруге жолдама арқылы 7 маман оқып келді.<ref>{{Cite web|url= http://atyrau.gov.kz/page/read/Otchet_za_2018_god.html |title= 2018 жылғы есеп {{!}} Атырау облысы әкімдігінің ресми интернет ресурсы |lang= kk |work= atyrau.gov.kz |date= 2019-01-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200414162245/http://atyrau.gov.kz/page/read/Otchet_za_2018_god.html |date= 2020-04-14}}</ref> == Әдебиеті мен өнері == {{Толық мақала|Атырау облысының әдебиеті мен өнері‎}} [[Сурет:Атырау облыстық драма театры.jpg|нобай|оңға|200px|Махамбет Өтемісов атындағы Атырау облысаралық драма театры]] 1957 жылы республика өмірінде тұңғыш рет облыс театрларының байқауы өткізілді. Байқау қорытындысында Гурьев театры бірінші жүлделі орынға ие болды. [[Атырау халық ұлт аспаптар оркестрі|Дина Нұрпейісова атындағы халық ұлт-аспаптар оркестрі]] 1958 жылы қазақ әдебиеті мен өнерінің Мәскеудегі онкүндігіне жолдама алып, одақтар үйінің колонна залында өнер көрсетті. Қазіргі [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония]] 1966 жылы ұйымдастырылды. Филармонияның құрамында 3 эстрадалық ансамбль, 2 қуыршақ театры істеді. Олардың қатарынан «Атырау-Жайық» эстрада ансамблін ерекше атауға болады. 1980 жылы «Нарын» ансамблі құрылды. 1992 жылы «Нарын» ансамблі Монғолияға барып қайтты. Қазақстан Республикасының халық артистері, киноактер [[Нұрмұхан Сейітахметұлы Жантөрин|Нұрмұхан Жантөрин]], биші [[Гүлжан Ізімқызы Талпақова|Гүлжан Талпақова]], күйшілер [[Бақыт Тоқсанбайқызы Қарабалина|Бақыт Қарабалина]], [[Қаршыға Ахмедияров]], [[Әзидолла Есқалиев]], [[Айгүл Нариманқызы Үлкенбаева|Айгүл Үлкенбаева]], әнші [[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімов]] Атырау топырағынан шыққан таланттар. Басты мәдени кешендерден [[Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры|Махамбет Өтемісұлы атындағы облыстық академиялық драма театры]]н, [[Атырау облыстық өлкетану мұражайы]]н және [[Атырау облыстық өнер мұражайы]]н айтуға болады. == Баспасөзі == {{Толық мақала|‎Атырау облысының баспасөзі}} [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|нобай|оңға|600px|Атырау ақпараттың ғимараты]] * [[Атырау (газет)|«Атырау»]] газеті * [[Прикаспийская коммуна]] * Апталық «[[Ар-Честь]]» газеті * Апталық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] газеті * Апталық «Мегаполис Атырау» газеті * Апталық «[[Тұран]]» газеті * «[[Кең Жылыой]]» (Жылыой ауданы) * [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат ауданы) * «[[Серпер (газет)|Серпер]]» (Құрманғазы ауданы) * «[[Жайық шұғыласы]]» (Махамбет ауданы) * «[[Дендер (газет)|Дендер]]» (Индер ауданы) * «[[Нарын таңы]]» (Исатай ауданы) * [[Қызылқоға (газет)|"Қызылқоға"]] (Қызылқоға ауданы) == Спорт == {{Толық мақала|‎Атырау облысының спорты}} [[Сурет:Атырау Теннис орталығы.jpg|нобай|оңға|300px|Теннис орталығы]] [[Сурет:Атырау. Мұз айдыны сарайы.jpg|нобай|оңға|200px|Мұз айдыны сарайы]] Атырау топырағынан алғашқылардың бірі болып халықаралық деңгейге көтерілген жеңіл атлетші [[Әмен Елемесұлы Тұяқов|Әмин Тұяқов]] болды. 1963-1967 жылдар аралығында 200 метрге жүгіруден тең келер ешкім болмады. Ә. Тұяқов 100 метр, 200 метр қашықтыққа жүгіруден және 100х4, 200х4 эстафетаға жүгіруден 8 рет КСРО чемпионы атанып, 10 мәрте күміс, қола жүлдеге ие болды. Ел біріншілігінде Атырау балуандары да ойдағыдай нәтижелерге жетті. [[Еркін күрес]] бойынша Қазақстанның тұңғыш Атыраулық чемпионы Ж.Ысқақов ұзақ жылдар бойы дене шынықтыру мен спорт жүйесінде табысты еңбек етті. Атырау ескекшілері Д. Савин, А. Сафарян, С. Сергеев Қазақстанның бірнеше дүркін чемпиондары. [[Арман Константинұлы Шілманов|Арман Шілманов]] 84 кг салмақты таэквондодан 2008 жылғы Олимпиялық ойындардың қола медалі иегері. Атырау аруы [[Сәния Махамбетова]] самбо және дэюдо күрестері бойынша халықаралық және республикалық сайыстарда бірнеше рет жеңістерге жетті. Облыста спорттың [[бокс]], [[Байдаркада және каноэде есу|қайық есу]] , [[футбол]], [[тоғызқұмалақ]], [[баскетбол]], [[шахмат]], [[волейбол]] сияқты түрлері кең тараған. Атырау облысы бойынша футбол, волейбол, хоккей, баскетболдан еліміздің біріншілігінде Атырау спорт командалары жақсы нәтижелер көрсетіп келеді. [[Атырау ФК|«Атырау» футбол командасы]] республика чемпионатының 2 дүркін қола жүлдегері (2001 және 2002 жылдар), 2009 жылы Қазақстан кубогының иегері. Қазақстан кубогының иегері.<ref>{{Cite web|url= https://rfcatyrau.kz/ |title= Басты бет ФК "АТЫРАУ" |lang= kk |work= rfcatyrau.kz |publisher= [[Атырау ФК|«Атырау» футбол командасы]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-05-29}}</ref> [[Бейбарыс (хоккей клубы)|«Бейбарыс» хоккей клубы]] дүркін Қазақстан чемпионы (2010/2011, 2011/2012, 2015/2016 және 2018/2019). «Атырау» волейбол командасы 2003 және 2006 жылғы еліміздің чемпионы, 4 рет Қазақстан кубогының иегері: 2000, 2009, 2010, 2015 «Атырау Барыстары» баскетбол командасы Қазақстан біріншілігінің 2-рет алтын (2010/2011, 2015-2016), 7-дүркін күміс жүлдегері (011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020).<ref>{{Cite web|url= https://bcbarsy.kz/ |title= Официальный сайт баскетбольного клуба "Барсы Атырау" - Главная |lang= ru |work= bcbarsy.kz |publisher= «Атырау Барыстары» баскетбол командасының ресми сайты |accessdate= 2024-05-29}}</ref> Спорт нысандарынан Атырау қаласының орталық [[Мұнайшы (стадион)|«Мұнайшы» стадионын]] атауға болады. Қасында спорт комплексі және жүзу бассейні бар. Денешынықтыру және сауықтыру орталығында (ФОК) әртүрлі спорт секциялары жұмыс жасайды.<ref>[https://www.atyrauobl.kz/ Атырау облысы әкімінің ресми порталы]</ref> [[Атырау мұз айдыны]]нда коньки теуіп, дем алуға мүмкіндіктер қарастырылған, хоккейден еліміздің біріншілігінің ойындары өтеді. Теннис орталығында үлкен теннис ойнауға арналған 4 ашық және 4 жабық алаң бар. Мамандардың айтуынша, теннис корты халықаралық үлгідегі құрылыс талаптарына сай келеді.<ref>{{Cite web|url= https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy |title= Атырауда халықаралық талапқа сай теннис орталығы ашылды |lang= kk |work= 24.kz |publisher= Хабар 24 |date= 2016-12-17}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200715105210/https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy |date= 2020-07-15}}</ref> == Танымал тұлғалары == {{Толық мақала|‎Атырау облысының танымал тұлғалары}} * [[Аркадий Юрьевич Волож]] — [[Яндекс]] компаниясының бас директоры. * [[Әбу Сәрсенбаев]] — қазақ ақыны, жазушысы. * [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] — қазақстандық кәсіпкер, миллиардер, саясаткер. * [[Ғабдол Сланов]] — қазақ жазушысы. * [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] — [[Қазақстан патриоттары партиясы]]ның төрағасы. * [[Жұмекен Нәжімеденов]] — [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны|Қазақстан әнұраны]] мәтінінің авторы, көрнекті ақын. * [[Зейнолла Қабдолов]] — Қазақстанның Халық жазушысы, Қазақстан мен Қырғызстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері. * [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] — қазақстандық саясаткер. * [[Темір Нұрбақытұлы Бекмамбетов|Темір Бекмамбетoв]] — кинорежиссер, клипмейкер, продюсер. * [[Фариза Оңғарсынова]] — қазақ ақыны, жазушысы, журналист, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің бұрынғы депутаты. * [[Хамит Ерғалиев]] — қазақ ақыны. * [[Хиуаз Доспанова]] — [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың қазақтан шыққан жалғыз әйел-ұшқышы, жауынгер, батыр, Қазақстан Республикасының Халық Қаһарманы. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau?lang=kk Атырау облысы әкімдігінің ресми сайты] * [http://www.brif.kz/maps/atyrau_region.php Атырау облысы Бриф зерттеу тобында]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070617000000/https://web.archive.org/web/20070617150058/http://www.brif.kz/maps/atyrau_region.php |date=2007-06-17 }} {{ru icon}} * [http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=279169327 Атырау облысының физикалық картасы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000000/https://web.archive.org/web/20160304191439/http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=279169327 |date=2016-03-04 }} {{ru icon}} ([[Рубрикон]]) * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Атырау_облысы Атырау облысы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309000000/https://web.archive.org/web/20170309225701/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} ([[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]) {{Атырау облысы}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} [[Санат:Атырау облысы]] 5zqc9jk2yhkot5903iac5cf0zklct5p 3601919 3601795 2026-05-08T17:33:26Z Rasulbek Adil 176232 3601919 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Атырау облысы |ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg |елтаңба = Coat of arms of Atyrau.svg |карта = Atyrau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 07 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 51 |lon_min = 53 |lon_sec = |облыс орталығы = [[Атырау]] |құрылған уақыты = [[15 қаңтар]] [[1938 жыл]]<ref name="Атырау облысының географиясы">{{Cite web|url= http://www.atyrau-city.kz/index.php?get_page=geography&l=r |title= ИНФОРМАЦИОННО - ПОЗНАВАТЕЛЬНЫЙ САЙТ ГОРОДА АТЫРАУ |lang= ru |work= atyrau-city.kz |publisher= [[Атырау]] қаласының ресми сайты}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20071214155629/http://www.atyrau-city.kz/index.php?get_page=geography&l=r |date= 2007-12-14}}</ref> |аудандар саны = 7 |ауылдық округтер саны = 67 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 2 |ауылдар саны = 153 |тұрғыны = {{өсім}} 711 844 <ref>{{https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)}</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =12 |тығыздығы = 6.0 |тығыздығы бойынша орны = 6 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 93,01 %<br>[[орыстар]] 4,87 %<br>[[корейлер]] 0,47 %<br>[[татарлар]] 0,33 %<br>басқалары 1,32 % (2022)<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 |title= Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына) |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |author= Рысбаев, Қ |date= 2022-04-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727033016/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 |date= 2022-07-27}}</ref> |жер аумағы = 118 631 |жер аумағы бойынша орны = 13- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = [[Батыс Қазақстан]] |ресми тілі = |әкімі = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Атырау қаласы, Әйтеке би көшесі, №77 |ISO 3166-2 коды = KZ-ATY |телефон коды = +7 712х xx-xx-xx |пошта индекстері = 06xxxx |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau?lang=kk Атырау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = Atyrau Province }} '''Атырау облысы''' — [[Қазақстан]]ның [[Батыс Қазақстан|батысында]] орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облысы]], аграрлы-өнеркәсіптік инвестициялық аумақ, 1938 жылы '''Гурьев облысы''' деген атаумен құрылған. 1992 жылы қазіргі атауына ие болды. Орталығы — [[Атырау]] қаласы. == Географиясы == Солтүстігінде [[Батыс Қазақстан облысы]]мен, шығысында [[Ақтөбе облысы]]мен, оңтүстік-шығысында [[Маңғыстау облысы]]мен және батысында [[Ресей]]дің [[Астрахан облысы]]мен шектеседі. Сондай-ақ оңтүстік шекарасы [[Каспий теңізі]]не келіп тіреледі. === Жер бедері === {{Толық мақала|Атырау облысының жер бедері}} [[Сурет:Ryn Desert.jpg|нобай|оңға|200px|Нарын құмы (сары түсті) — Атырау облысындағы ең үлкен құмды массив]] Облыс аймағы [[Каспий маңы ойпаты]]ның солтүстік-шығыс бөлігін, Жем қыраты мен Үстірттің батыс шетін, Каспий теңізінің солтүстік бөлігін алып жатыр. Жері солтүстігінен оңтүстікке қарай аласара түсетін [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Сағыз өзені|Сағыз]], [[Жем (өзен)|Жем]] өзендері салаларымен тілімденген. Бұл аймақты Жем қыраты мен Үстірттің батыс сілімдері [[Доңызтау]] (214 м), оның бөліктері [[Желтау (тау, Атырау облысы)|Желтау]] (221м), Тамды (175) жоталары алып жатыр. [[Қайнар (Жем алабындағы өзен)|Қайнар]] мен Жем өзендері араларында [[Иманғара]] (199 м) Қойқара қыраттары, Қарамұрат жоны, Алабие, Аққұдық, Қабылан жоталары орналасқан. Олар ақшыл ізбес тастан тұрады. [[Жайық]] өзенінің сол жақ жағалауында [[Индер (тау)|Индер]] орналасқан. Таудың биіктігі 52 метр, ұзындығы 25–30 километр, ені 10 километрге жуық. Каспий маңы ойпатының оңтүстік және оңтүстік батыс бөліктерінде құмды шағылдар көп тараған. Еділ өзенінің сол жағалауы мен Каспий теңізінің жағалықтарын [[Нарын құмы]] мен [[Мыңтөбе (құм)|Мыңтөбе]], [[Қосдәулет]], [[Ботай]] құмдары, Ойыл мен Сағыз аралығын Тайсойған, [[Бүйрек]] құмдары, облыстың шығысын Каспий маңы Қарақұмы алып жатыр. Бұл құмдардың ең үлкені — [[Нарын құмы]]. Атырау аумағында кең тараған жер бедерінің бір түрі — [[сор]]лар. Олардың тереңдіктері 5–10 метрге жетеді. [[Ресей]] шекарасының батыс бөлігінен [[Еділ]] өзені ағып өтеді. [[Каспий теңізі]]не құятын Еділ жəне Жайық өзендерінің аралығының барлық дерлік бөлігін Атырау облысы алып жатыр. Географиялық тұрғыдан облыстың солтүстік-батыс жағы [[Еуропа]]да, ал бүкіл шығыс жағы [[Азия]]да, негізінен шөлейттік аймақта жатыр. Сонымен қатар Атырау аумағында [[тақыр]]лар кездеседі. Ең үлкен тақыр Намаз тақыры деп аталады. Ол облыстың солтүстік- шығысында орналасқан.<ref>{{кітап|авторы= Е. Қаженбаев| бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының географиясы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау|баспасы=ЦентрНит |жыл=2006|томы= |беттері=13|барлық беті=82|сериясы= |isbn=9965-741-14-х|тиражы=100 }}</ref> === Геологиялық құрылымы === {{Толық мақала|Атырау облысының геологиялық құрылымы}} Геологиялық тұрғыдан алғанда Атырау облысы көне [[Шығыс Еуропа платформасы]]на ендеп кірген Каспий маңы ойпатының оңтүстік жағалауын алып жатыр. Атырау облысының шегінде ендік бағыты бойынша 500 километрге созылған, ені 90–140 км Солтүстік Каспий — Биікжал аймағы бар. Оңтүстік жағында Оңтүстік Жем ылдиымен көмкеріледі, мұндагы іргетастың беті 12–13 километр тереңдікте жатыр. Іргетастың үстінде шөгінді қорабы бар, ол тұз асты, тұзды, тұз үсті кешендеріне бөлінеді, [[палеозой]] және мезокайнозой кезеңдерінде қалыптасқан, жыныстарының жалпы тереңдігі 12–14 километрден асады. Қаратон — Теңіз аймағында бірыңғай карбонатты кешен қалыптасқан. Геофизикалық зерттеулердің мәліметтері бойынша оның жалпы калыңдығы облыстың Солтүстік Каспий аймағында 1,5–3 километрге дейін, Каспий маңындағы ойпат ернеуінің оңтүстік-шығысында 8–10 километрге дейін өзгеріп отырады. Тұз асты кешенінің күмбезі оңтүстігінде Оңтүстік Жем инверсиялык биігінен солтүстіктегі ойпаттың орталығына қарай моноклиналды түрде енеді. Тұз асты кешенінің моноклиналды енуінің аясында 3,5–3,8 километрден 6,0–6,4 километрге дейінгі тереңдіктен көптеген жергілікті қатпарлар, көлемі мен аумағы жөнінен әр түрлі, көтерілетін жерлердің жолағын кұрайтын белгілер ерекшеленеді. Ерекшеленген төбешіктердің ұзындығы 6–20 километрге дейін, ені 100–300 метрден 2–13 километрге дейін кұбылып отырады. Юралық-бор шөгінділер жағалаулық-теңіздік және теңіздік-терригенді, терригенді-карбонатты шөгінділер түрінде кездеседі. Бұл шөгінділердің қалыңдығы облыстың солтүстік бөлігінде 0,3–0,5 метрден Прорва аймағында 3 километрге дейін өзгеріп отырады. Тұтастай алғанда облыстың тектоникалық дамуында жауын суының жиналу жағдайындағы сияқты сабақтастық байқалады. Сабақтастық мезгілі жөнінен геологиялық кезендерге сәйкес келеді. Аймақтың жоғарғы пермьдік-триастық, [[юра кезеңі|юра-палеогендік]], [[неоген кезеңі|неоген-төрттік]] даму кезендері айқын көрінеді. === Пайдалы қазбалары === {{Толық мақала|Атырау облысының пайдалы қазбалары}} Облыстың жер қойнауында қалың шөгінді қабаттармен байланысқан әр түрлі [[пайдалы қазбалар]]ға мол. Олардың ішінде қоры аса бай әрі негізгісі [[мұнай]] болып табылады. Мұнай-газдан басқа пайдалы қазындылар ішінен облыс экономикасы үшін маңыздылары ретінде [[борат]] және борат тұзды кендерді, [[ас тұзы]]н, калийлі, магнийлі жыныстарды атауға болады. Құрылыс индустриясы шикізаттарынан [[Бор (тау жынысы)|бор]], бор-мергельді жыныстар, [[гипс]], [[ангидрит]], сазды, кұмды әктастар, сондай-ак битуминозды жыныстар (кирлер) мен тұщы және минералды су көздері бар. Борат кені дүние жүзінің бір-ақ жерінен, тек Атырау облысының қойнауынан ғана табылып отыр. Сондай-ақ күкірт, құм-қиыршық тас қосындылары, отқа төзімді [[керамзит]] және кірпіштік саздар, ұлутас, шипалы балшық, қоңыр көмір мен минералды бояулар жасауға жарамды саз шөгінділері бар. === Топырағы === {{Толық мақала|Атырау облысының топырағы}} Жалпы Каспий маңы ойпатының, сондай-ақ Атырау облысының топырақ жамылғысының құрылымы өзінін түзілу факторлары мен құрамының сан алуандығына байланысты өте күрделі болып келеді. Негізінен мұнда топырақ таралуының ендік белдеулілігі басым қалыптасқан, яғни топырақтың бір түрінің қабаты ендік бағытқа қарай созыла шашыла түзіледі де, теңізге жақындаған сайын келесі түрмен жиі және әлденеше рет ауысып отырады. Шалғынды [[Аллювий топырақ|аллювийлі]] қуаң топырақ ([[Жайық]]тың екі жағындағы кең [[жайылма]]ларында ғана тараған, құнарлы қабаты 70 сантиметрге дейін, негізі — аллювий шөгінділері). Бозғылт — құмды топырақ ([[Нарын (Атырау облысы)|Нарын]], Тайсойған және [[Ментеке]] өңірлері). Батпақты-тұзды саз топырақ (ойпаттың теңіз жағалауына ұласатын бөлігі, гумус қатапшы, шикі шымтезек аралас келеді, аса кепкен жерлерінде [[бэр төбешіктері]] қалыптасқан). Автоморфты [[Қоңыр топырақ|қоңыр]] не сұр қоңыр топырақ (Жайықтың екі жағында да, әсіресе сол жағында Тайсойғанға дейінгі өңірді, Ойылдың сағалық бөлігін қамтиды, біршама құнарлы келеді, гипс пен тұз кабаттарының үстінде түзілген, облыс жерінің 20%-ынан астамын алады) Тақыр және батпақты Теңіз жағалауының топырақ құрамының ішінде 2 млн. гектар жері ащы-ашқылтым топырақтар. Бұл аймақ бұйырғынды, күзгі-қысқы жайылымға пайдаланады. Тиісті ылғалдылық жетпеуінен олар қатқылдыққа айналып, өсімдіктердің еркін өсуіне мүмкіндік бермейді.<ref>{{кітап|авторы= Атырау облыстық экология және биоресурстар басқармасы| бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау табиғаты және оны қорғау |шынайы атауы= |сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақтау |баспасы= |жыл=1994|томы= |беттері=13-15|барлық беті=114|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> Сортаң топырақ облыс аумағында өте көп тараған. Топырақтың беткі қабатына тұзы шығып жатады. Мұнда тұздың мөлшері 8–10 % -ке дейін жатады. === Өсімдіктер дүниесі === {{Толық мақала|Атырау облысының өсімдіктер дүниесі}} [[Сурет:Атырау. Құмаршық өсімдігіне арналған ескерткіш.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау қаласындағы ашаршылық кезінде аштықтан құтқарған "Құмаршық" өсімдігіне ескерткіш.<ref>{{cite web|url=https://azattyq-ruhy.kz/culture/1252-atyrau-zhurty-asharshylyktan-aman-alyp-kalgan-ku-marshykk-a-arnap-eskertkish-koidy|title=Атырау жұрты ашаршылықтан аман алып қалған құмаршыққа арнап ескерткіш қойды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref>]] Облыстың барлық аудандарында дерлік [[жусан]], [[қияқ]], [[бұйырғын]], [[ебелек]], [[Мортық (өсімдік)|мортық]], [[қоңырбас]], [[көкпек]] басым өседі, бұларға қосымша көктемде ойпатттарда [[селеу]], [[изен]], [[сарсазан]], [[ажырық]] т.б.араласа шығады. Теңіз жағасындағы батпақтарда [[қамыс]], құрақ жиі кездеседі. Шығыс жағында [[ебелек]], [[Мортық (өсімдік)|мортық]], [[шытыр]], [[қаңбақ]], [[ақселеу]], [[жыңғыл]], [[жүзгін]] өседі. Сонымен қатар облыс аумағында дәрілік, техникалық өсімдіктер де кездеседі. Олардың жалпы саны 50 ден асады. Дәрілік шөптерден облыс аумағында кездесетіндері: [[адыраспан]], [[ешкі тал]], [[қырықбуын]], [[құмаршық]] т.б. Жалпы Атырау облысында өсімдіктердің 945 түрі бар. Бұлардан басқа [[жантақ]], [[көкпек]], [[ошаған]], [[сүттіген]], [[шырмауық]] т.б. табиғи өсімдіктер бар. Улы шөптерден, [[есекмия]], [[меңдуана]] кездеседі. Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]» енгізілген, яғни жойылып кету қаупі төнген өсімдік түрлерінен [[ақтұңғиық]], [[берік сүттіген]], [[бор рияны]], [[бор сиякөгі]], [[бор сылдыршөбі]], [[бүршікті альдрованда]], [[бүршікті феллориния]], кестелі шампиньон, [[комаров жоңышқасы]], күманды долана, қатпар гладолиус, [[мейер шытырмағы]], [[су шылымы]], [[тегеурінгүл]], т.б. кездеседі.<ref>Карта: Охраны природы Атырауской области</ref> === Жануарлар дүниесі === {{Толық мақала|Атырау облысының жануарлар дүниесі}} [[Сурет:Beluga sturgeon.png|нобай|оңға|250px|Қортпа балық (белуга)]] Атырау облысында 500 ге тарта омыртқалы жануарлар түрі және мыңдаған омыртқасыз жануарлар түрлері кездеседі. Облыс аумағында құстар алуан түрлі және кең таралған. Олардың ең басты тіршілік орындарының бірі –су және оның жағалауы. Жалпы құстардың 280-дей түрлері бар. Оның ішінде [[бірқазан]], [[дегелек]], [[қаз]], [[үйрек]], [[шағала]], [[тырна]], [[дуадақ]], [[көгершін]], торғай тәрізділер көп тараған. Облыстың өзен-көлдерінде балықтардың көптеген түрлері бар. Кәсіптік маңызы бар балық түрлерінен [[бекіре]], [[қорытпа]], [[шоқыр]] т.б. балықтар кездеседі. Облыс суларында [[шортан]], [[сазан]], [[жайын]], [[майшабақ]], [[қаракөз]] т.б. кең тараған. Жалпы Каспий теңізінің Атыраулық аймағында бағалы балықтардың 122-ден астам түрлері кездеседі. Қосмекенділер мен бауырмен жорғалаушылардың 50 ге жуық түрлері тараған, кемірушілердің 27 түрі бар. Атырау облысында аңдардың 55 түрі, оның ішінде жыртқыш аңдардың 12 түрлері бар. Олардың кең таралғандары: [[қасқыр]], [[түлкі]], [[қарсақ]], жанат тәрізділер, [[қабан]], [[киік]]. Облыстың пайдалы қазындылары, әсіресе мұнай-газ кендерін қарқынды игерудің нәтижесінде хайуанаттар дүниесінің таралу кеңістігі жылдан-жылға тарылуда, түр саны азаюда, тіршілік аумағы күннен-күнге кемуде. == Климаты == {{Толық мақала|Атырау облысының климаты}} [[Сурет:Шаңды дауыл.jpg|нобай|оңға|200px|Шаңды дауылдар Атырау облысында жиі болады]] Атырау облысында континенттігі тым басым климат қалыптасқан. Облыс табиғи ылғалдылығы жеткіліксіз, [[аңызақ]] желді, шаңды [[дауыл]]ды, жазы ыстық, [[қуаңшылық|қуаң]], қысы қарсыз (не жұқа қарлы) болып келеді. Ең ыстық айы — [[шілде]], ауасының орташа температурасы 24–25°С, жалпы ыстық 35–40°С, кейде одан да астам болады. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 220–230 мм, қуаңшылық жылдары жауын-шашын мөлшері 80 мм-ден аспайды, ал ылғалдың жер, су бетінен ауаға булану мөлшері 1000 мм, кейде одан да астам болады. Облыстың солтүстігінде жыл бойына оңтүстік бағыттағы желдер басым болады. Оңтүстік аудандарда құрғақ шөлді жерлерде қыста шығыс бағыттағы желдер жиі соғады (қарқындылығы 6–7 м/сек), ең күшті желдің қарқындылығы 15 м/сек. жетеді де жыл ішінде 50 күндей соғады. Жел жаз айларында түрлі бағыттардан өзгеріп соғып отырады. Көбіне солтүстік-батыс, оңтүстік-батыс, оңтүстіктен соғатын желдер басымырақ келеді. Оңтүстік желдер аңызақтығымен, құрғақ әрі ыссылығымен ерекшеленеді. Қыс маусымы ауасының [[қаңтар]]дағы орташа температурасы -8°С, -12°С, қиыр оңтүстігінде -5°С, -6°С. Қыста жел негізінен шығыс (оңтүстік-шығыс және солтүстік-шығыс) бағытында соғады, қарқындылығы 6–7 метр/секунд Жылдык жауын-шашын мөлшерінің жартысынан астамы қыста түседі. == Гидрологиясы == {{Толық мақала|Атырау облысының өзендері мен көлдері}} [[Сурет:Жайық өзені.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау облысындағы Жайық өзені]] [[Сурет:Қамыскөл Жылой ауданы.jpg|нобай|оңға|200px|Құлсары маңындағы Қамыскөл көлі.]] Атырау облысының жер беті сулары Еділ өзенінің сол жақ тармақтарынан, Жайық, Ойыл, [[Жем (өзен)|Жем]], [[Сағыз өзені|Сағыз]] өзендерінің төменгі ағыстарынан және үлкенді-кішілі көлдерден тұрады. Негізгі өзені [[Жайық]] өзені. === Өзендері === Өзендердің жинайтын суларының тек 10–20% ғана өз облыс аумағынан, ал қалған суын басқа аймақтан әкеледі. Жайық өзені кеме арқылы әр түрлі жүк және жолаушы тасымалдауға пайдаланылады, балық ауланады. Ал қалған өзендері егістікке, шабындықты суландыруға және мал суару үшін ғана пайдаланылады. Ірі өзендері [[Жайық]], [[Жем (өзен)|Жем]], [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Қайнар (Жем алабындағы өзен)|Қайнар]]. Сол сияқты [[Бақсай (өзен, Атырау облысы)|Бақсай]], Бүгілөзек, Бағырлысай, Ақсай өзендерінің жергілікті маңызы бар. Облыс аумағында Еділ өзеніндегі салалардың тармақтары: Ахтуба, Бозан, [[Қиғаш (өзен)|Қиғаш]] т.б. өзендер бар. === Көлдері === Облыста екі мыңнан астам көлдер бар. Олардың жалпы көлемі 800 шаршы шақырым шамасында. Облыс көлдері тұйық, ағынсыз болып келеді. Облыста дүние жүзіндегі ірі көл — [[Каспий теңізі]] бар. Республика аумағындағы жағалау сызығының ұзындығы 2340 ш. Оның жартысына жуығы Атырау облысына тиеді. [[Индер (көл)|Индер]] көлінен құрамында бром калийі бар жоғары сапалы тұз өндіріледі. [[Жалтыр (көл, Атырау облысы)|Жалтыр көлі]]не Бағырлысай, Бүгілөзек секілді шағын өзендер құяды. Бұдан басқа екі мыңнан астам шағын көлдер бар. Олар: [[Қамыскөл (көл, Атырау облысы)|Қамыскөл]], Мешер, Дәулет, Толай-сор. Олардың 65-70%-і жаз кезінде құрғап қалатын уақытша көлдер. Облыс аумағында жер асты су қорларының алты су кен орны ашылған. Оның төртеуінің суы пайдаланылуда. Олардың ең үлкені және қоры молы Тайсойған, Бүйрек және Қоянды құмдарында орналасқан. Қабатының тереңдігі 50–120 метр, қалыңдығы 30–70 метр. == Әкімшілік бөлінісі == {{Толық мақала|Атырау облысының әкімшілік бөлінісі}} [[Сурет:Atyrau Province NN.png|нобай|100|Атырау облысы аудандарының орналасуы]] Облыста 2 қала (облыстық маңызы бар – Атырау, аудандық маңызы бар – Құлсары), 4 кент (Индербор, Мақат, Доссор, Жаңа Қаратон), 63 ауылдық округ, 149 ауыл орналасқан. Облыс құрамына 7 аудан кіреді. {| class="standard" valign="top" |- ! № || Аудандар || Аумағы<br />(мың км²) || Халқы<br />(мың адам)<ref name="2014 жылғы 1 қаңтарға облыстар, қалалар және аудандар бойынша Қазақстан Республикасы халқының саны">{{Cite web|url= http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074903 |title= 2013 жыл басына саны |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |author= Айдапкелді, Н. |date= 2014-01-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20140310020156/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074903 |date= 2014-03-10}},Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2019 года</ref>|| Орталығы || Құрылған жылы||Әкімшілік бөлінісі |- | 1. || [[Жылыой ауданы|Жылыой]] ||29,4 ||82,9 || [[Құлсары]] ||1928 ||5 ауылдық округ, 1 кент, 1 қала |- | 2. ||[[Индер ауданы|Индер]] || 10,9|| 32,1|| [[Индербор]] || 1928||6 ауылдық округ, 1 кент |- | 3.||[[Исатай ауданы|Исатай]] ||14,7 ||26,6|| [[Аққыстау]] || 1928||7 ауылдық округ |- | 4.||[[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға]] || 20,6 ||30,5 || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ||1928 ||10 ауылдық округ |- | 5.||[[Құрманғазы ауданы|Құрманғазы]] || 20,9|| 57,3 || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]] ||1928 ||19 ауылдық округ |- | 6.||[[Мақат ауданы|Мақат]] ||9,1 || 30,3 || [[Мақат]] ||1938 ||1 ауылдық округ, 2 кент |- | 7.||[[Махамбет ауданы|Махамбет]] ||9,6 || 34,8 || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]] ||1928 ||9 ауылдық округ |} === Қалалары === * [[Атырау]] * [[Құлсары]] == Халқы == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы халқының саны (2009, 2021)<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/national/2021/ |title= 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |accessdate= 2024-05-29}}</ref> |- ! Облыс аудандары мен қалалары !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- || [[Жылыой ауданы]] || 70156 || {{өсім}}84908 || 121 || 34529 || {{өсім}}42438 || 122,9 || 35627 || {{өсім}}42470 || 119,2 |- || [[Индер ауданы]] || 30464 || {{өсім}}32502 || 106,7 || 15338 || {{өсім}}16544 || 107,9 || 15126 || {{өсім}}15958 || 105,5 |- || [[Исатай ауданы]] || 24643 || {{өсім}}26440 || 107,3 || 12464 || {{өсім}}13550 || 108,7 || 12179 || {{өсім}}12890 || 105,8 |- || [[Құрманғазы ауданы]] || 55502 || {{өсім}}55843 || 100,6 || 27757 || {{өсім}}28413 || 102,4 || 27745 || {{құлдырау}}27430 || 98,9 |- || [[Қызылқоға ауданы]] || 30606 || {{құлдырау}}30445 || 99,5 || 15529 || {{өсім}}15623 || 100,6 || 15077 || {{құлдырау}}14822 || 98,3 |- || [[Мақат ауданы]] || 25736 || {{өсім}}29481 || 114,6 || 12825 || {{өсім}}14656 || 114,3 || 12911 || {{өсім}}14825 || 114,8 |- || [[Махамбет ауданы]] || 25959 || {{өсім}}28789 || 110,9 || 12895 || {{өсім}}14420 || 111,8 || 13064 || {{өсім}}14369 || 110 |- || '''[[Атырау]]''' қаласы || 247311 || {{өсім}}385193 || 155,8 || 118345 || {{өсім}}186581 || 157,7 ||128966 || {{өсім}}198612 || 154 |- || '''Облыс''' || 510377 || {{өсім}}673601 || 132 || 249682 || {{өсім}}332225 || 133,1 || 260695 || {{өсім}}341376 || 130,9 |} {{Толық мақала|Атырау облысының халқы, орналасуы, этностары}} Облыстың халқы қалада, өндіріс орталықтарында және [[Жайық]] өзенінің екі жағалауында тығыз орналасқан. 2014 жылғы 1 қаңтарда қала тұрғындарының саны 276,8 мың (48,7%) адам, ауылдықтар 291,1 мың (51,3%) адам болды. Халықтың орташа орналасу тығыздығы облыс бойынша (1 шаршы км аумаққа) 4,8 адам құрайды. 2020 жылғы 1 мамырда<ref>{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/region/252311 |title= Статистика комитеті |lang= kk |work= stat.gov.kz |publisher= [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]]}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410185141/https://stat.gov.kz/region/252311 |date= 2020-04-10}}</ref> облыс халқының саны 649 225 адам болды. Атырау облысы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-division.htm|title=Division of Kazakhstan|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php|title=Жыл басындағы халық саны, Қазақстан Республикасының облыстары, 2000-2020 жж|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |- ! 1940 !! 1950!! 1959!! 1970!! 1979!! 1989!! 1999!! 2009!! 2019 |- | 247,4|| 214,3|| 252,0|| 340,3|| 373,4|| 432,3 || 443,7|| 509,1|| 646,4 |- |} Облыс халқының өсуі соңғы жиырма жылда байқалады. 2009 жылы алдыңғы 1999 жылға қарағанда 66 мың адам қосылып 509 мыңға жетсе, 2019 жылы 10 жылда 137 мың адам қосылып 646 мыңға жетті. Қазір облыста 50 ұлттың өкілдері тұрады. Облыстың негізгі халқы [[қазақтар]] (92,5%). Содан кейін көп тараған [[Қазақстандағы орыстар|орыстар]] (5,2%), [[Қазақстандағы корейлер|корейлер]] (0,5%), [[татарлар]] (0,3%), [[өзбектер]] (0,2%), [[украиндар]] (0,1%), [[немістер]] (0,07%) т.б.. {| class="wikitable" |- ! Барлық ұлттар!! қазақтар !! орыстар !!корейлер!! татарлар !! өзбектер !!украиндар !! немістер!! басқалары |- | 633 791 ||586 802 || 33 411|| 3 170 || 2 306 || 1 577 || 756 || 480 || 2 283 |} Ұлттардың облыс аумағында таралуы бір келкі емес. Олардың басым көпшілігі қалаларда, ірі жұмысшы кенттерінде, аудан орталықтарында, Жайық өзені бойындағы елді мекендерде тұрады. Ал аудандарда негізінен байырғы халықтар қазақтар тұрады. Қызылқоға ауданында 99,8%, Исатай ауданында 99,7%, Жылой ауданында 98,3%, Құрманғазы ауданында 97,8%, Мақат ауданында 97,6%, Махамбет ауданында 97,2 %, Индер ауданында 96,4%. == Тарихы == {{Толық мақала|Атырау облысының тарихы}} [[Сурет:Saraishik.JPG|нобай|upright|Сарайшық ауылы (көне қала орны)]] Археологиялық деректер бойынша Атырау қаласына жақын жатқан ең ежелгі ескерткіш Жайық өзенінің сол жағасындағы Кандаур ауылының қарсы беткейі неолит (жаңа тас ғасыры) мекені. Өзен аумағындағы халықтың сол кезден күні бүгінге дейінгі негізгі кәсібі [[мал шаруашылығы]] болған. Сол кездегі малшылардың көне тұрақтары [[Құрманғазы ауданы]] на жақын орналасқан Қоңыр құдық, Көк Мұрын, [[Қадырғали]] құмына және жаңа Үштағанға жақын [[Сазды]] қыстағынан табылды. Тұрақтардың аумағына қарағанда бұрынғы малшылар шағын жерасты үйшіктерде өмір сүрген. 1999 жылы Атырау облысы, [[Жылыой ауданы]], Аралтөбе қорғанына Ә.Марғұлан атындағы археологиялық экспедициясы қазба жұмыстарын жасап, Алтын киімді адам табылды. Ғалымдардың тұжырымдауы бойынша бұл алтын киімді адамның өмір сүру кезеңі осыдан 2 мың жыл бұрынғы сарматтар дәуіріне жатады. Қазақ даласындағы ең көне тарихи орындардың бірі — [[Сарайшық]] қаласы. Ол — Атырау облысындағы [[Махамбет ауданы]]ның аумағында орналасқан ортағасырлық қала. Орда дәуірінде Сарайшық Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан маңызды діни, саяси-экономикалық орталық. [[Алтын Орда]]ның, қазақ және ноғай хандарының алғашқы [[пантеон]]ы, [[Қасым хан]] тұсында [[Қазақ хандығы]]ның алғашқы астанасы болды. ХV ғасырдан бастап Атырау өңірі Кіші жүздің тарихи орны болып қалыптасты. Қазақ халқы XVIII ғасырдың басында Алтайдан Жайыққа дейінгі ұшан теңіз даланы қамтыған бір тұтас іргелі ел болды. [[Бөкей хан]] 1801 жылы [[Еділ]] мен [[Жайық]] арасындағы отыз жыл бойы иесіз қалған ен даланы мекендеуге патшадан рұқсат алып, оған мыңдаған елді көшіріп әкеліп қондырды. Сөйтіп, бұл өңір «[[Бөкей ордасы]]» деп аталды. Бөкей ордасында феодалдық қанау мен Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы [[Исатай]] мен [[Махамбет]] бастаған ұлт - азаттық көтеріліс 1836-1838 жылдарды қамтыды. 1916 жылғы жарлыққа байланысты, ұлттық езгіге, феодалдық қанауға шыдамаған қазақ халқы қолдарына қару алып И.Таймановтың немересі Өтепқали Исатаев бастаған көтеріліс белең алды. Кейін бұл көтеріліс 1917 жылғы революцияға ұласты. Ақ гвардияшылардың көтерілісінен кейін Атырау өлкесінде мұнай байлығы және [[балық шаруашылығы]] игеріле бастады. Ұлы Отан соғысына дейін және Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдары [[мұнай мен газ]]ды игеру мақсатында көптеген ірі кәсіпорындардың құрылысы басталды. Егемендік алғаннан кейін облыстың экономикасы мен мәдениеті қарқынды дами бастады. Атырау өлкесі – Қазақстанның ірі индустриалдық орталығына айналды. == Экономикасы == {{Толық мақала|Атырау облысының экономикалық аудандары}} [[Сурет:Атырау АМӨЗ.jpg|нобай|оңға|250px|Атырау мұнай өңдеу зауыты]] Аймақ экономикасының негізін мұнай өндіру құрайды. Атырау облысының ірі кәсіпорындары: *[[Атырау мұнай өңдеу зауыты|«АМӨЗ» ЖШС]]; *[[Ембімұнайгаз|«Ембімұнайгаз» АҚ]]; *[[Теңізшевройл|«Теңізшевройл» ЖШС]]; *Солтүстік Каспий операциялық компаниясы (NCOC) Атырау облысы Қазақстанның қарқынды дамып келе жатқан аймақтарының бірі және әлемнің 50-ден аса елдерімен тығыз ынтымақтастықта. Бұнда 1000–нан аса біріккен және шетел кәсіпорындары құрылып, сәтті жұмыс жасауда. Олардың қатарында мұнай-газ саласындағы ірі кәсіпорындар бар: [[Теңізшевройл|«Tengizchevroil»]] ЖШС, «North Caspian Operating Company» ЖШС, «Fluor Kazakhstan Inc.» ЖШС және басқалар. Атырау облысының экономикалық дамуының негізгі бағыттары: мұнай-химия, мұнай-газ машина жасау, құрылыс индустриясы, агроөнеркәсіптік кешен және балық аулау. Облыс әр түрлі табиғи ресурстардың қорларына бай. Соның ішінде: бораттар, бор, тұз рудалары, ас тұзы, калий тұздары, құрылыс материалдары. Өңірге тікелей шетел [[инвестиция]]ны тарту және инвестициялық ахуалын жақсарту мақсатында жүйелі жұмыстар жүргізілуде.<ref>[[Егемен Қазақстан]]. 28 қараша 2018</ref> Екіжақты халықаралық қатынастарды дамыту мақсатында, инвестициялық әлеуеті зор аймаққа жыл сайын алыс және жақын шетелдерден делегациялар келіп кетеді. Атырау облысында жыл сайын «Global Oil&Gas Atyrau» мұнай-газ көрмесі өткізіліп, көрмеге әлемнің 150-ден астам елі қатысады. Аймақтағы отандық және шетелдік инвесторларға сапалы және жедел көмек, ақпараттық-аналитикалық және сервистік қолдау көрсету мақсатында «Kazakh Invest» ҰҚ» АҚ, «Атырау» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» АҚ және «Atyrau Innovations» ЖШС секілді мекемелері тиісті қызмет атқарады. Сонымен қатар, бүгінде облыста бірқатар шетелдік визалық орталықтар жұмыс істейді. 2025 жылғы қаңтар-маусымдағы жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен (жедел деректер бойынша ) 7485078,7 млн. теңгені құрады. 2024 жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 105,8 % құрады. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 58,6%, қызметтер көрсету – 30,1 % құрады.<ref name=":0">https://stat.gov.kz/region/atyrau/</ref> Тұтыну баға индексі 2025 жылғы қарашаны 2024 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 112,6% құрады.<ref name=":0" /> Халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы 17,8%, азық-түлік тауарларынын – 11,4%, азық-түлік емес тауарлардың – 9,9% өсті.<ref name=":0" /> 2024 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда 2025 жылғы қарашада өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 8,4% төмендеді.<ref name=":0" /> 2025 жылғы қаңтар-қарашаға бөлшек сауда көлемі 557038,4 млн.теңгені құрады немесе 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,9%-ға көп.<ref name=":0" /> 2025 жылғы қаңтар-қарашаға көтерме сауда көлемі 6093621,8 млн. теңгені құрады немесе 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 106,9% құрады.<ref name=":0" /> Алдын ала деректер бойынша 2025 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 319,5 млн. АҚШ долларын құрап, 2024 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 5,5% көбейді, оның ішінде экспорт –76,6 млн. АҚШ долларын (0,5% азайды), импорт – 242,9 млн. АҚШ долларын құрады (7,5% көбейді).<ref name=":0" /> == Ауыл шаруашылығы == {{Толық мақала|Атырау облысының ауыл шаруашылығы}} [[Сурет:Атырау обл. Түйелер.jpg|нобай|оңға|250px|Түйе шаруашылығы бойынша Атырау облысы Республикада алдыңғы қатарда]] Атырау облысының агроөнеркәсіптік кешені өңірдегі экономиканың маңызды секторларының бірі болып есептеледі, ауылдық жерлерде облыс халқының жалпы санының 42,7% өмір сүреді. Облыстың ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі 9,8 миллион гектарды құрайды. Облыстың ауыл шаруашылығы мал өсіруге, әсіресе қой және ірі қара, жылқы, түйе өсіруге маманданған. Мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру жөніндегі ұлттық бағдарламаға сәйкес ауыл шаруашылығында түбегейлі экономикалық реформа жүзеге асырылды. Климат жағдайы мен топырағының құнарсыздығына байланысты облыста егін шаруашылығы өркендемеген. Жайық өзенінің төменгі ағысымен Еділдің тарамдарында Махамбет, Құрманғазы, Индер ауданының шаруашылықтары картоп, көкөніс және бау-бақша өсірумен айналысады. Облыс ауыл шаруашылығында негізгі сала мал шаруашылығы болып есептеледі. Мал шаруашылығымен облыста Исатай, Құрманғазы, Индер және Қызылқоға аудандары айналысады. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 19528,1 млн теңгені, нақты көлем индексін 99,7% құрады. Ет өндіру 47,0 мың тоннаны немесе 102,1%, сүт өндіру 54,2 мың тоннаны (100,5%), жұмыртқа өндіру 1,84 млн дананы (100,2%) құрады. 2010 жылғы қаңтар–желтоқсанда ірі қара мал 182,3 мың басты немесе 102,8%, қой және ешкі 619 мың басты (103,1%), түйе 31,7 мың басты (102,5%), жылқы 46 мың басты (103,9%) құрады. 2011 жылғы 1 қаңтарда ауыл шаруашылық құрылымдарының жалпы саны 2008 бірлік құрады, соның ішінде 79 өндірістік кооператив, 1929 шаруа қожалығы болды.<ref>{{Cite web|url= http://atyrau.gov.kz/auyl-sharuashylyy/ |title= Облыстық ауыл шаруашылығы саласы |lang= kk |work= atyrau.gov.kz}} {{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Көлік және байланыс == Атырау облысының көлік жүйесінің дамуына оның Орал және Еділ бойы экономикалық аудандармен көрші жатуы және Орта Азия республикалаларымен транзиттік-экономикалық қатынастарының жолындағы қолайлы географиялық орны үлкен әсерін тигізді. Қазіргі таңда Атырау облысында көліктің барлық түрлері де дамыған. Оның құрамында: темір жол, автомобиль, су жолы, әуе жолы және құбыр желісі кіреді. === Темір жол көлігі === {{Толық мақала|Солтүстік Каспий өңіріндегі темір жол құрылысының тарихы}} [[Сурет:Жолаушылар поезы.jpg|нобай|оңға|130px|Темір жол көлігі]] Атырау облысында алғашкы тар табанды ұзындығы 92 шақырым [[темір жол]] 1925–1926 жылдары Гурьев-Доссор аралығында салынды. Ұзындығы 517 шақырым Қандыағаш–Гурьев темір жолы 1938 жылы басталып, Ұлы Отан соғысы кезінде іске қосылды. 1966 жылы ұзындыгы 700 шақырым Мақат–Маңғыстау темір жолы желісі пайдалануға берілді. 1970 жылы ұзындығы 333 шақырым Атырау–Астрахан темір жолы, 1989 жылы Мақат–Индер темір жолы іске қосылды. === Әуе көлігі === {{Толық мақала|Атырау әуежайы}} [[Сурет:Атырау әуежайы.jpg|нобай|оңға|150px|Атырау әуежайы]] Атырау облысының әуе жолы өз дамуын 1931 жылы ашылған Баку–Астрахан–Гурьев–Ембі маршрутынан бастайды. 1935 жылы Ақтөбе–Гурьев, Орал–Гурьев рейстері ашылды. 1940 жылғы ақпанда Гурьевте қазақ баскармасыныц 244-авиаотряды құрылды. Машиналар паркінде негізінде ПО-2 моделдері болды. Бүгінде ескірген әуе көліктерінің орнына осы заманғы жаңа лайнерлер келді. [[Әуежай]] жаңа техникамен жабдықталып, жаңадан ұшу- қону алаңдары үлкейтіліп, аэровокзал кешені салынды. === Автомобиль көлігі === {{Толық мақала|Атырау облысының автомобиль көлігі}} [[Сурет:Атырау. Жол айрығы.png|нобай|оңға|150px|Атырау қаласына кіре берістегі жол айрығы]] Жалпы пайдаланудағы автомобиль жолдарының ұзындығы 2 752 шақырымды құрайды. Оның ішінде республикалык жолдар 900 шақырым, жалпы қолданатын жергілікті жолдар 1 762 шакырым. Атырау–Ақтау автожолының облыс аумағындағы ұзындығы 270 шакырымды құрайды. Ұзындығы 488 шақырым Атырау-Орал автомобиль жолы бар. Атырау–Астрахань автожолдарын қайта жаңарту басталды. === Су жолы көлігі === {{Толық мақала|Жайықтағы кеме қатынасы}} [[Сурет:Су көлігі.jpg|нобай|оңға|150px|Атыраудағы кеме]] Жайық өзенінде кеме шаруашылығы 1925 жылы ұйымдастырылған болатын. 1927 жылдан бастап Жайық өзені арқылы Атырау-Орал аралығында жүк тасымалы жүргізілді. 1964 жылы Гурьев өзен порты құрылып, оны жабдықтау жүк көтеретін техникадан басталып, флот теплоходтармен, буксирлермен толықтырылды. 1982 жылы өзен порты қайта жаңартылып, механикаландырылды. Мұнда үш [[көтергіш кран]]ы кондырылып, темір жол тартылды. 1999 жылдан бастап Жайық–Каспий теңізі каналы арнасын тазарту, қазу жұмыстары басталды. === Құбыр көлігі === {{Толық мақала|Атырау облысының құбыр көлігі}} [[Сурет:Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры.jpg|нобай|оңға|100px|Теңіз-Новороссийск мұнай құбыры]] 1934 жылы ұзындығы 830 шақырым Каспий–Орск мұнай құбыры салынды. Атырау облысының территориясымен мемлекет аралык маңызы бар транзитті мұнай және газ құбырлары өтеді. Олар: Орталық Азия–Орталық газ құбыры, ұзындығы 1 500 шақырым 1968–1970 жылдары салынған Өзен–Атырау–Самара мұнай құбыры, 1989 жылы салынған ұзындығы 678 шақырым Теңіз–Атырау–Грозный мұнай құбыры. Қазақстан мұнайын дүниежүзілік рынокқа шығару үшін 2001 жылы ұзындығы 1 580 шақырым жылына 67 миллион тонна мұнай өткізу қабілеті бар Теңіз–Новороссийск мұнай құбыры іске қосылды. Облыстың басты газ құбырының ұзындығы 3 058 шақырым, жылына өткізу қабілеті 40,8 млрд. текше метр. Облыстың басты су құбыры Астрахан–Маңғыстау тұрба құбыры. === Байланыс кәсіпорындары === [[Сурет:Атырау. Қазақтелеком.jpg|нобай|оңға|200px|Атырау. Қазақтелеком]] * Облыстық телекоммуникация дирекциясы * Облыстық радиотеледидар арқылы тарату орталығы * "Қазпошта" АҚ Атырау филиалы * [[Altel]] ұялы телефон байланысы * [[Kcell]] ұялы телефон байланысы * [[Beeline]] ұялы телефон байланысы * [[Tele2]] ұялы телефон байланысы == Туризм == {{Толық мақала|Атырау облысындағы туризм}} [[Сурет:Сарайшық мемориалды кешені.jpg|нобай|оңға|200px|Сарайшық мемориалды кешені]] Аймақ экономикасының басым және аса мән беріліп жатырған бағыттарының бірі туризм саласын дамыту. Әлемнің 50-ден астам елінен 1 000 астам шетелдік және бірлескен компаниялары қызмет етуі Іскерлік туризмнің қарқынды дамуына ықпал етуде. Атырау облысында туризмді дамытудың орны ерекше. Каспий маңында орын тепкен Атырауда туризм саласын дамыту үшін қолайлы аудан ретінде толық қарастыруға мүмкіндік бар. Болашақта емдік-сауықтыру, мәдени-танымдық, спорттық, экологияық, экстрималдық түрлерін дамытуға мүмкіндіктер бар. Спорттық туризмді дамытуда балық аулаудың өзіндік үлгісін ұсына аламыз.<ref>{{кітап|авторы=Д. Жайлаубаева | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысында туризмді дамытудың маңыздылығы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым="Географиялық білім беруді жетілдірудің кейбір өзекті мәселелері» |орны=Атырау |баспасы= |жыл=2006|томы= |беттері=68|барлық беті=116|сериясы= |isbn=9965-741-95-6|тиражы=100 }}</ref> Атырау облысы бойынша да жергілікті маңызы бар тарихи және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі бекітіліп, оған 313 ескерткіш (525 нысан) кірген.<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V10T0002581|title=Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімін бекіту туралы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-15|lang=}}</ref> # Ерекше бағаланатын табиғи мұра ескерткіштері. Бұл нысанға Атырау облысы бойынша Иманқара кешені кіреді. Иманқара кешені — Иманқара тауының батыс сілемдерінің етегінде орналасқан ерте темір дәуірлік үңгір. # Археологиялық ескерткіштер және орта ғасырлық қалалық орталықтар. Бұл топқа Атырау облысы бойынша Аралтөбе кешені мен Сарайшық қалашығы кірген. Аралтөбе қорғандар тобы. Бұл жерден [[Атыраудың алтын адамы|Алтын киімді адам]] табылған. Сарайшық қалашығы қазақ даласындағы ең көне тарихи орындардың бірі # Діни және ғибадат орындары болып табылатын орындар. Бұл нысанға [[Ұшқан ата]], Ақмешіт қорымдары, [[Ақмешіт – Бекет|Құлшан ата]] жерасты мешіті кіреді. # Тарихи тұлғаларға қатысты қасиетті орындар. Махамбет Өтемісұлы мен Исатай Тайманұлы кесенелері кіреді. Осы шаралар арқылы туризмді дамытуға жағдай жасай отырып, өлкемізді шетелдік қонақтарға таныстыруға мүмкіндіктер бар.<ref>{{кітап|авторы=Г.Ж. Нұрғалиева, М.С. Қуанов, Р.Ж. Әлжанова, Г.Қ. Баймұқашева, С.К. Касенов | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы="Жаһандану заманындағы инновация менеджменті және технология": V Халықаралық Ғылыми-практикалық конференцияның деректері 8–11 қаңтар |шынайы атауы="INNOVATION MANAGEMENT AND TECHNOLOGY IN THE ERA OF GLOBALIZATION": Materials of the V International Scientific-Practical Conference January 8-11 |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Alexandria |баспасы= |жыл=2018|томы= |беттері=206|барлық беті=|сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref> == Халық ағарту ісі == {{Толық мақала|Атырау облысындағы халық ағарту ісі}} [[Сурет:Дамбы ауылы. Ынтымақ балабақшасы.jpg|нобай|оңға|200px|Дамбы ауылындағы "Ынтымақ" балалар бақшасы]] [[Қазан революциясы]]на дейін облыс орталығында 1-гимназия, екі сыныптық орысша-қазақша учелище, 2 приход және 2 дін мектебі жұмыс істеген. Уездік халық ағарту бөлімі жанынан сауатсыздықты жою жөніндегі комиссия құрылып 24 мектеп ашылып, 600 адамды қамтыған. 1924–1925 жылдар аралығында бірінші басқышты 40 [[мектеп]], оның төртеуі [[интернат]] болып ашылған. 1938 жылғы 12 ақпанда облыстық атқару комитеті, сонымен бірге облыстық халық атқару бөлімі құрылды. Бақсай, Жылыой, Мақат, Қызылқоға, Теңіз, Индер, Маңғыстау аудандары Гурьев облысына қарады. Облыстағы білім беру жүйесі, жалпы орта білім беру, [[Мектептен тыс жұмыс|мектептен тыс тәрбие]] беру мен оқыту, кәсіптік-техникалық білім беру, орта арнаулы білім беру, [[Жоғары оқу орындары|жоғары білім беру]], жоғарғы оқу орнынан кейінгі білім кадрларының біліктілігін арттыру және оларды қайта даярлау салалары қалыптасып дамыды.<ref>{{кітап|авторы=Атырау: Энциклопедия | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Халық ағарту ісі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Атамұра |жыл=2000|томы= |беттері=84|барлық беті=383|сериясы= |isbn=5-7667-9129-1|тиражы=30 000 }}</ref> Тәуелсіздік жылдарында Атырау облысы білім беру саласы қарыштап дамыды. 1991 жылы 17 техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы жұмыс жасаса, 2000 жылдан бастап 8 оқу орны ашылып, бүгінгі күні техникалық және кәсіптік білім беруді 25 колледж жүзеге асырады. Тәуелсіздік алғаннан бері дарынды балаларды қолдау және оларға жағдай жасау мақсатында аймақта жаңа типтік үлгідегі білім беру ұйымдары: 7 мамандандырылған интернаттық мекемесі бар облыстық мектеп, 11 мектеп-гимназия, 3 мектеп-лицей, 1 лицей ашылды.<ref>[https://stat.gov.kz/region/atyrau/ Атырау облысы статистикасы]</ref> 2020 жылғы 10 қаңтардағы мәлімет бойынша Облыстың білім беру саласында 201 [[балабақша]], 129 мектепке дейінгі шағын орталық, 196 [[орта мектеп]], 5 жекеменшік мектеп, 25 техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы (оның ішінде 8 — мемлекеттік емес), 3 арнайы түзету білім беру ұйымы, 45 қосымша білім беру ұйымы, 1 отбасы үлгісіндегі балалар ауылы, 1 балалар денсаулығын оңалту орталығы, 1 кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығы, 2 психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация, 7 түзету кабинеті, 1 аймақтық дене тәрбиесі және спортты дамыту орталығы, 1 облыстық әдістемелік орталығы жұмыс жасайды. == Денсаулық сақтау ісі == {{Толық мақала|Атырау облысының денсаулық сақтау ісі‎}} [[Сурет:Махамбет ауданында да 100 адамға арналған провизорлық стационар.jpg|нобай|оңға|300px|Махамбет ауданында 100 адамға арналған провизорлық стационар (Коронавирус инфекциясының алдын-алу үшін)]] Атырау облысының тұрғындарына дәрігерлік жәрдем көрсету туралы алғашқы деректер 1927 жылға саяды. Сол кезеңде тұңғыш фельдшерлік орын ашылған. 1928 ж. Атырау облысының аудандары мен ауылдарына арнап медицина кадрларын даярлау ісі колға алынды. 1936 ж. облыс халқына 36 дәрігер мен 279 орташа дәрежедегі медицина маманы кызмет көрсетті, жер-жерде 2074 орындык 6 [[амбулатория]] мен [[аурухана]] жұмыс істеді. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында Атырау қаласына 2 госпиталь орналастырылды. Соғыстан кейінгі жылдары медицина мекемелерінің жүйесі жедел қарқынмен кеңи түсті. 1967 жыл мен 1987 жыл аралығында облыстық аурухананың, облыстық [[балалар ауруханасы]]ның, облыстық [[перзентхана]]ның, облыстық онкологиялық және туберкулезді емдеу диспансерінің жаңа үйлері іске қосылды, ал 1975 жылдан бастап Қазақ туберкулез және онкология ғылыми-зерттеу институттарының бөлімшелері ашылды. 1998 жыдғы қазанда облыстық аурухана жанынан күрделі инженерлік-техникалық аппараттармен жабдықталған жаңа клиника ашылды. Үш қабатты, ауданы 4500 м2 жаңа ғимаратта орналасқан бұл аурухана өзінін оташылык-реанимациялық, күйік емдеу бөлімшелерімен дүниежүзілік деңгейде жұмыс істейтін емдеу орнына айналды. Қазіргі кезде облыс бойынша 136 денсаулық сақтау ұйымы медициналық көмек көрсетеді, оның ішінде 21 ауруханалық, 115 амбулаториялық-емханалық (8 емхана, 7 орталық аудандық ауруханалар, 55 дәрігерлік амбулатория, 12 фельдшерлік-акушерлік пункт, 23 медициналық пункт, басқа да 10 медициналық ұйым). 2018 жылғы 29 шілдеде Оңтүстік Кореяның Бундан Чанг клиникасымен меморандум жасалып, Мемарандум шеңберінде Келісім бойынша Оңтүстік Кореяға білімін жетілдіруге жолдама арқылы 7 маман оқып келді.<ref>{{Cite web|url= http://atyrau.gov.kz/page/read/Otchet_za_2018_god.html |title= 2018 жылғы есеп {{!}} Атырау облысы әкімдігінің ресми интернет ресурсы |lang= kk |work= atyrau.gov.kz |date= 2019-01-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200414162245/http://atyrau.gov.kz/page/read/Otchet_za_2018_god.html |date= 2020-04-14}}</ref> == Әдебиеті мен өнері == {{Толық мақала|Атырау облысының әдебиеті мен өнері‎}} [[Сурет:Атырау облыстық драма театры.jpg|нобай|оңға|200px|Махамбет Өтемісов атындағы Атырау облысаралық драма театры]] 1957 жылы республика өмірінде тұңғыш рет облыс театрларының байқауы өткізілді. Байқау қорытындысында Гурьев театры бірінші жүлделі орынға ие болды. [[Атырау халық ұлт аспаптар оркестрі|Дина Нұрпейісова атындағы халық ұлт-аспаптар оркестрі]] 1958 жылы қазақ әдебиеті мен өнерінің Мәскеудегі онкүндігіне жолдама алып, одақтар үйінің колонна залында өнер көрсетті. Қазіргі [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония]] 1966 жылы ұйымдастырылды. Филармонияның құрамында 3 эстрадалық ансамбль, 2 қуыршақ театры істеді. Олардың қатарынан «Атырау-Жайық» эстрада ансамблін ерекше атауға болады. 1980 жылы «Нарын» ансамблі құрылды. 1992 жылы «Нарын» ансамблі Монғолияға барып қайтты. Қазақстан Республикасының халық артистері, киноактер [[Нұрмұхан Сейітахметұлы Жантөрин|Нұрмұхан Жантөрин]], биші [[Гүлжан Ізімқызы Талпақова|Гүлжан Талпақова]], күйшілер [[Бақыт Тоқсанбайқызы Қарабалина|Бақыт Қарабалина]], [[Қаршыға Ахмедияров]], [[Әзидолла Есқалиев]], [[Айгүл Нариманқызы Үлкенбаева|Айгүл Үлкенбаева]], әнші [[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімов]] Атырау топырағынан шыққан таланттар. Басты мәдени кешендерден [[Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры|Махамбет Өтемісұлы атындағы облыстық академиялық драма театры]]н, [[Атырау облыстық өлкетану мұражайы]]н және [[Атырау облыстық өнер мұражайы]]н айтуға болады. == Баспасөзі == {{Толық мақала|‎Атырау облысының баспасөзі}} [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|нобай|оңға|600px|Атырау ақпараттың ғимараты]] * [[Атырау (газет)|«Атырау»]] газеті * [[Прикаспийская коммуна]] * Апталық «[[Ар-Честь]]» газеті * Апталық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] газеті * Апталық «Мегаполис Атырау» газеті * Апталық «[[Тұран]]» газеті * «[[Кең Жылыой]]» (Жылыой ауданы) * [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат ауданы) * «[[Серпер (газет)|Серпер]]» (Құрманғазы ауданы) * «[[Жайық шұғыласы]]» (Махамбет ауданы) * «[[Дендер (газет)|Дендер]]» (Индер ауданы) * «[[Нарын таңы]]» (Исатай ауданы) * [[Қызылқоға (газет)|"Қызылқоға"]] (Қызылқоға ауданы) == Спорт == {{Толық мақала|‎Атырау облысының спорты}} [[Сурет:Атырау Теннис орталығы.jpg|нобай|оңға|300px|Теннис орталығы]] [[Сурет:Атырау. Мұз айдыны сарайы.jpg|нобай|оңға|200px|Мұз айдыны сарайы]] Атырау топырағынан алғашқылардың бірі болып халықаралық деңгейге көтерілген жеңіл атлетші [[Әмен Елемесұлы Тұяқов|Әмин Тұяқов]] болды. 1963-1967 жылдар аралығында 200 метрге жүгіруден тең келер ешкім болмады. Ә. Тұяқов 100 метр, 200 метр қашықтыққа жүгіруден және 100х4, 200х4 эстафетаға жүгіруден 8 рет КСРО чемпионы атанып, 10 мәрте күміс, қола жүлдеге ие болды. Ел біріншілігінде Атырау балуандары да ойдағыдай нәтижелерге жетті. [[Еркін күрес]] бойынша Қазақстанның тұңғыш Атыраулық чемпионы Ж.Ысқақов ұзақ жылдар бойы дене шынықтыру мен спорт жүйесінде табысты еңбек етті. Атырау ескекшілері Д. Савин, А. Сафарян, С. Сергеев Қазақстанның бірнеше дүркін чемпиондары. [[Арман Константинұлы Шілманов|Арман Шілманов]] 84 кг салмақты таэквондодан 2008 жылғы Олимпиялық ойындардың қола медалі иегері. Атырау аруы [[Сәния Махамбетова]] самбо және дэюдо күрестері бойынша халықаралық және республикалық сайыстарда бірнеше рет жеңістерге жетті. Облыста спорттың [[бокс]], [[Байдаркада және каноэде есу|қайық есу]] , [[футбол]], [[тоғызқұмалақ]], [[баскетбол]], [[шахмат]], [[волейбол]] сияқты түрлері кең тараған. Атырау облысы бойынша футбол, волейбол, хоккей, баскетболдан еліміздің біріншілігінде Атырау спорт командалары жақсы нәтижелер көрсетіп келеді. [[Атырау ФК|«Атырау» футбол командасы]] республика чемпионатының 2 дүркін қола жүлдегері (2001 және 2002 жылдар), 2009 жылы Қазақстан кубогының иегері. Қазақстан кубогының иегері.<ref>{{Cite web|url= https://rfcatyrau.kz/ |title= Басты бет ФК "АТЫРАУ" |lang= kk |work= rfcatyrau.kz |publisher= [[Атырау ФК|«Атырау» футбол командасы]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-05-29}}</ref> [[Бейбарыс (хоккей клубы)|«Бейбарыс» хоккей клубы]] дүркін Қазақстан чемпионы (2010/2011, 2011/2012, 2015/2016 және 2018/2019). «Атырау» волейбол командасы 2003 және 2006 жылғы еліміздің чемпионы, 4 рет Қазақстан кубогының иегері: 2000, 2009, 2010, 2015 «Атырау Барыстары» баскетбол командасы Қазақстан біріншілігінің 2-рет алтын (2010/2011, 2015-2016), 7-дүркін күміс жүлдегері (011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020).<ref>{{Cite web|url= https://bcbarsy.kz/ |title= Официальный сайт баскетбольного клуба "Барсы Атырау" - Главная |lang= ru |work= bcbarsy.kz |publisher= «Атырау Барыстары» баскетбол командасының ресми сайты |accessdate= 2024-05-29}}</ref> Спорт нысандарынан Атырау қаласының орталық [[Мұнайшы (стадион)|«Мұнайшы» стадионын]] атауға болады. Қасында спорт комплексі және жүзу бассейні бар. Денешынықтыру және сауықтыру орталығында (ФОК) әртүрлі спорт секциялары жұмыс жасайды.<ref>[https://www.atyrauobl.kz/ Атырау облысы әкімінің ресми порталы]</ref> [[Атырау мұз айдыны]]нда коньки теуіп, дем алуға мүмкіндіктер қарастырылған, хоккейден еліміздің біріншілігінің ойындары өтеді. Теннис орталығында үлкен теннис ойнауға арналған 4 ашық және 4 жабық алаң бар. Мамандардың айтуынша, теннис корты халықаралық үлгідегі құрылыс талаптарына сай келеді.<ref>{{Cite web|url= https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy |title= Атырауда халықаралық талапқа сай теннис орталығы ашылды |lang= kk |work= 24.kz |publisher= Хабар 24 |date= 2016-12-17}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200715105210/https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy |date= 2020-07-15}}</ref> == Танымал тұлғалары == {{Толық мақала|‎Атырау облысының танымал тұлғалары}} * [[Аркадий Юрьевич Волож]] — [[Яндекс]] компаниясының бас директоры. * [[Әбу Сәрсенбаев]] — қазақ ақыны, жазушысы. * [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] — қазақстандық кәсіпкер, миллиардер, саясаткер. * [[Ғабдол Сланов]] — қазақ жазушысы. * [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] — [[Қазақстан патриоттары партиясы]]ның төрағасы. * [[Жұмекен Нәжімеденов]] — [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны|Қазақстан әнұраны]] мәтінінің авторы, көрнекті ақын. * [[Зейнолла Қабдолов]] — Қазақстанның Халық жазушысы, Қазақстан мен Қырғызстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері. * [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] — қазақстандық саясаткер. * [[Темір Нұрбақытұлы Бекмамбетов|Темір Бекмамбетoв]] — кинорежиссер, клипмейкер, продюсер. * [[Фариза Оңғарсынова]] — қазақ ақыны, жазушысы, журналист, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің бұрынғы депутаты. * [[Хамит Ерғалиев]] — қазақ ақыны. * [[Хиуаз Доспанова]] — [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың қазақтан шыққан жалғыз әйел-ұшқышы, жауынгер, батыр, Қазақстан Республикасының Халық Қаһарманы. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau?lang=kk Атырау облысы әкімдігінің ресми сайты] * [http://www.brif.kz/maps/atyrau_region.php Атырау облысы Бриф зерттеу тобында]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070617000000/https://web.archive.org/web/20070617150058/http://www.brif.kz/maps/atyrau_region.php |date=2007-06-17 }} {{ru icon}} * [http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=279169327 Атырау облысының физикалық картасы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000000/https://web.archive.org/web/20160304191439/http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=279169327 |date=2016-03-04 }} {{ru icon}} ([[Рубрикон]]) * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Атырау_облысы Атырау облысы]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309000000/https://web.archive.org/web/20170309225701/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} ([[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]) {{Атырау облысы}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} [[Санат:Атырау облысы]] 1tdqhm3m1i42242rw7t8riut9m0ncv3 0 1668 3601940 3576621 2026-05-08T18:24:34Z Rasulbek Adil 176232 3601940 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Маңғыстау облысы |елтаңба = Маңғыстау логотибі.jpg |карта = Mangystau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 52 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 052 |lon_min = 00 |lon_sec = |облыс орталығы = [[Ақтау]] |құрылған уақыты = [[20 наурыз]] [[1973 жыл]] |аудандар саны = 5 |ауылдық округтер саны = 34 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 3 |ауылдар саны = 59 |тұрғыны = {{өсім}} 807 539 <ref>[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =8 |тығыздығы = 4,87 |тығыздығы бойынша орны = 10 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 91,57 %<br>[[орыстар]] 4,79 %<br>[[әзербайжандар]] 0,90 %<br>[[қарақалпақтар]] 0,57 %<br>[[өзбектер]] 0,41 %<br>басқалары 1,76 % (2022 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |жер аумағы = 165 642 |жер аумағы бойынша орны = 7- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = [[Батыс Қазақстан]] |ресми тілі = |әкімі = [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, №1 |ISO 3166-2 коды = KZ-MAN |телефон коды = +7 7292 |пошта индекстері = 13xxxx |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau?lang=kk Маңғыстау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = Mangystau Province }} '''Маңғыстау облысы''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның қиыр оңтүстік-батысында орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|әкімшілік бірлігі]]. Маңғыстау облысы [[Атырау облысы]]мен және [[Түрікменстан]] мен [[Өзбекстан]] мемлекеттері және [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдерімен шектеседі. Облыс [[1973 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да құрылды. [[1988 жыл]]ғы [[2 маусым]]да таратылып [[1990 жыл]]ғы [[17 тамыз]]да тарихи «Маңғыстау» деген атпен қайта облыс болып құрылды. Облыс орталығы — [[Ақтау]] қаласы. Қазақстанның теңізбен байланыстыратын жалғыз су бекеті [[Ақтау халықаралық теңіз сауда порты]] бар. Маңғыстау жерінің тумасы жазушы [[Әбіш Кекілбайұлы]] Маңғыстауды «Ұйқыдағы аруға» теңеген. Сонымен қатар ғарыштан түсірілген сурттерде [[Маңғыстау түбегі]]нің контуры жас келіншектің профиліне ұқсайды. Маңғыстау аймағы ежелгі кезеңдерден бері мал шаруашылығымен айналысады. Топырағы сортаң, өсімдігі бұталы, ащылы, қысы ұзақ емес, бірақ желді, қара суық ызғырықты, ылғалы аз, көктемі созылмалы, континентті шөл далаға жатады. == Этимологиясы == [[Сурет:Sherqala.jpg|thumb|right|300px|Шерқала, Маңғыстау]] '''Маңғыстау''' сөзінің шығу тегіне қатысты сан түрлі пікірлер бар. Соның бірі көшпелілердің құтты мекен, мың ауыл немесе мың қыстау дегені халық арасында кең таралған. [[1985 жыл]]ы жарық көрген Е. Қойшыбаевтың ''"Қазақстанның жер-су атаулары атты сөздігі"'' кітабында Маңғыстау атауының шығу тегі туралы төрт болжам келтірілген. Біріншісі, өлке аты ''"мың"'' және ''"қыстау"'' тіркесінен шыққан. Екіншісі - ноғайдың ''"менк"'' деген тайпасының атынан ауысқан. Үшіншісі көне түркі тіліндегі ''"мен"'' төрт жастағы қой сөзіне ''"қышлақ"'' жалғауы арқылы қалыптасса, төртіншісі Е. Қойшыбаевтың өз болжамы бойынша ''"Маңғыштағ"'' ''"Құбыжықтар тауы"'' дегенді білдіреді <ref>Серікбол Қондыбай, Маңғыстау географиясы. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары. Толық шағрамалар жинағы, 3 том, Арыс баспасы, Алматы ұаласы, 2008 жыл, ISBN 9965-17-507-1 (3T)</ref>. Маңғыстаудың өлкетанушы ғалым [[Серікбол Әділбекұлы Қондыбай|Серікбол Қондыбай]] ''«құбыжықтарға»'' қатысты болжам дұрыс деген ой айтады. Шығыс түркі () және [[моңғол мифологиясы]]нда ''"маңғыш"'' (маңғыс, мангус) [[Айдаhар (мағына)|айдахар]], керемет құбыжықтар дегенді білдіреді. [[Моңғолдар]]да ол тек зұлым, зиянды сипатқа ие болса, түркілерді екіұдай жақсы жаман қасиетке ие ретінде баяндалады. Қондыбайдың айтуы бойынша Маңғыстауда мекен еткен оғыз түркмен тайпалардың арасында ''«салыр»'' руы болған, бүгінгі түрікмен ұллытының құрамында ''«салор»'' ірі руы тайпасы бар. Сонымен қатар [[Қытай]]дағы Цинхай өлкесіндегі түркітілдес ''салыр'' мен осы ''салор'' арасында тарихи генетикалық байланыс бар деген тұжырым айтады. Маңғыстауға келген оғыздар Қаратауды "Маңғыштағ" деп атаған. Айдахар туралы аңыздар түрікмен халқында да, қазақ халқында да (Айназар батыр туралы) бар. Оғыз салылар "Маңғыштағ" атауын өздеріне дейінгі аңыздарға негіздеп жасаған, аударма (калька) топоним. Сондықтан "Маңғыстауды" маңғыш тау қорқынышты алып айдаұһардың мекендеген тауы немесе "айдаһартау" дегенді білдіреді деген тоқтам жасауға болады. == Географиясы == : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау географиясы]]'' Маңғыстау өңірі – [[Қазақстан]]ның оңтүстік -батыс бөлігінде орналасқан. Облыстың батысы мен солтүстігін қоршай орналасқан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Шығыс Еуропа]]ға шығуға толықтай мүмкіндік болса, оңтүстігінде [[Түрікменстан]], оңтүстік-шығысында [[Қарақалпақстан]], солтүстігі мен солтүстік-шығысында [[Атырау]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облыстарымен]] шектеседі. '''Облыстың шеткі нүктелері:''' * Батыс - Каспий теңізіндегі Құлалы аралы ш.б. * Шығыс Қазақстанның Ақтөбе облысы және Өзбекстан, Маңғыстаудың шектескен жерінде * Оңтүстік - Түркіменстан шекарасындағы Қапыланқыр шыңдарының жар қабағы * Солтүстік - Атырау облысымен шекарадағы Желтау болып табылады. Маңғыстау облысының ең биік нүктесі - [[Шығыс Қаратау]] жотасындағы [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] тауы (556 метр). Ең төменгі нүктесі Қарақия немесе Батыр ойысының түбі (132 метр), Бұл ойыс өзінің тереңдігі жөнінен дүниежүзінде бесінші орын алады. == Өсімдік жамылғысы == Маңғыстау өлкесінің дүниесін зерттеу жұмыстары ерте кезден басталып, 150 жыл бұрын ботаник және әуесқой табиғат зерттеушілері: А. Шренк, И. Борщов, П. Семенов-Тянь-Шаньский, И. Северцов, Эйхвальдтардың еңбектері арқылы ғылымға белгілі бола бастады. Оның ішінде 1825–1826 жылдары жарық көрген Эйхвальдтың – Каспий теңізінің Маңғыстаудан Шағадамға дейінгі жағалауындағы өсімдіктер дүниесі туралы еңбегі айрықша маңызды. Г.С. Карелин 1832 жылы Каспий теңізінің терістік шығысынан қамал салу үшін қолайлы орын іздей жүріп, Маңғыстаудың өсімдіктер дүниесі жөнінде құнды пікірлер қалдырды. И.Г. Борщовтың 1965 жылы жарық көрген «Арал-Каспий аймағының ботаникалық географиясына материалдар» атты еңбегінде Маңғыстау жарты аралының өсімдіктер дүниесі жөнінде көптеген ескертпелер жасалды. Маңғыстау жерін зерттеген атақты геологтар Барбот де Марин, Баярунас, Андрусов, Алексейчиктердің еңбектерінен де бұл аймақтың өсімдіктердүниесі туралы көптеген мағлұматтар алуға болады. Маңғыстаудың құмды аймақтары мен Үстірт жонындағы түйелер де, сондай-ақ, Сам, Матай құмадарында: сексеуіл, жүзген, жыңғыл, қоянсүйек, ақшаотау, шағыр, құсқанбас, Орталық Үстірт жонының шығыс, терістік шығыс бөлігінде баялыш; тау бойы мен Түпқараған аймағында және Оңтүстік Маңғыстау жазығының ойпаң тұстарында қарағаш, қаттықара, қараған, түйесіңір өседі. Сонымен қатар, жердің бедері мен құрылымына, топырағының ащы, тұщылығына қарай теріскен, күйреуік, жантақ; құм жағаларында – сүттіген, Бозашы түбегінің теңіз жағалауында сораң мен садақ, Оңтүстік Маңғыстау жазығының үштен екі бөлігінде тітір шөбі өседі. Итсигекпен адыраспан,құрқашаш пен сүттіген көбіне елді мекенде немесе мал көп жайлаған тұяқкесті жерлерде кездеседі. Маңғыстаудағы жайылымның негізін құрайтын басты мал азығы – жусан. Жусан аймақтың барлық жерінде өседі. Жусаннан кейінгі төрт түлік мал талғамай жейтін шөп – күйреуік. Қоныссыз жылдары күйреуік жақсы шықса, малшы қауым жусанды көп іздемей,қанағат тұтады. Ал бұйрығынды көктемей тұрғанда, не шала көктеу кезінде, содан кейін күз, қыс қарсаңында жақсы пайдаланылады. Сондай-ақ,изен, жапақ, тітір,жантақ барлық жерде біркелкі кездесе бермейді, бірақ төртеуінің де малға жұғымдылығы, қоректік сапасы өте жоғары. Маңғыстауда тұрақты қоныс бола бермейді. Қысы қарлы, көктемі желсізжылы,жазы жаңбырлы болған жылдары шөптің қай түрі де: қызғалдық, сарғалдақ, раң, мортық, сіргеқара, беде, мысыққұйрық, аққайың, жауылша, қазтабан, шытыр, қоңырбас, сіңбірік, қоянжын; таулы жерлерде: киікоты, ерқұны, қына, түйежапырақ, қызылша; ащылы жерлерде: көкпек, домалатпа, түйеқарын, алабұта, кекіре, торғайот,балықкөз т. б. қаптап шығып,дала құлпырып кетеді. Бірақ, бұл сирек, 7–10 жылда бір кездесетін өзгермелі құбылыс. Көктемгі төл шөптердің ішінде шаруашылық үшін ең пайдалысы – мортық. Мортық қонысты жылдары Маңғыстаудың көптеген жерлерінде шығады. Көктемде бас жарғанға дейін мал жақсы жейді. Кей жылдары мортықты мал азығы үшін де дайындайды. Азықтық және шығымдылық сапасы жағынан мортықпен деңгейлес шөптердің бірі – ебелек. Ол да мортық сияқты Маңғыстаудың көпшілік жерінде кездеседі. Мортықтан ерекшелігі – жаңбырлы жылдары көктемнен қоңыр күзге дейін мезгіл таңдамай шыға береді. Малдың барлық түрлі, оның ішінде жылқы малы ебелекті жақсы жейді. Дәнденіп, қатайған уақытта қозы үшін тиімсіз. Әдетте қазан айының соңғы он күндігінен бастап ебелек ұша бастайды. Малға жағымдылығы жағынан бағалы шөптердің бірі – ажырық. Ол тау қойнауларында, ағыстардың түйіскен, су жиналатын жартылай тақыр тегістіктерінде тұтас өседі. Ғылымда ажырықты мал семірткіш азық деп бағалайды. Шаруашылықтар қалың шыққан жылдары ажырықты малазығы үшін де дайындайды. Маңғыстау даласында ши басқа өсімдіктер сияқты кең көлемде кездесе бердейді. Бұл су сағалайтын, жоғарғы қабаттағы тұщы сулардан нәр алатын өсімдік. Шиді тау бөктерлерінде, ызалы, еспелі бұлақтар маңында , құмның қоңырлыққа айқасар сулы, тепсенді алқаптарында кездестіруге болады. Ши сақалдарын мал жақсы жейді. Ал шидің өзін тартып дайындап, тоқып үй тұрмысына және малға ықтасын ретінде пайдаланады. Суармалы жерлерде мал азығы үшін жоңышқа, жүгері, судан шөбі жақсы өседі. Бірақ су көздерінің тапшылығына байланысты, өсімдіктің бұл түрлері кең көлемде тарамаған. Өзен, көл, жайылма судың жоқтығына байланысты Маңғыстауда тұрақты шабындық жоқ. Қоныс реттеріне қарай әр жылда әр жерден мал азығы дайындалады. Дәрілік өсімдіктер. Маңғыстаудың байтақ даласында кездесетін сан алуан өсімдіктер дүниесінде емдік шөптердің алатын орны ерекше. Маңғыстауда дәрілік өсімдіктердің қоры өте көп, олар болашақта мұқият зерттеуді қажет етеді. Осыған орай Маңғыстау даласының табиғат жайылымында өскен малдың етінің ерекше дәмді болуы да тегін емес. Адыраспан. Маңғыстаудың барлық аймақтарында кездеседі. Оның биіктігі 30–60 см. Мамыр, шілде айларында гүлдейді. Жемісі қоңыр түсті, ірі ұрығы бар шар тәріздес қауашақ. Негізінен ескі жұрт маңдарында өседі. Емдік мақсатқа алдараспанның шөбін яғни бұтақтарын, жапырақтары мен гүледрін пайдаланады. Алдараспан – ежелден белгілі дәрілік өсімдік. Әбу Әли Ибн Сина оны сегізкөздік жүйкесінің қабынуы кезінде болатын шаншуларды басатын дәрі ретінде пайдаланған. Халық медицинасында адыраспанды ревматизм, қышыма, тері ауруларын булауға пайдаланады. Ал шөбінен жасалған қайнатындыны суық тигенде,безгек, жүйке жүйесінің әлсіреуіне пайдаланады. Шөбін жағып үйді, қойманы зарасыздандырады. Ұрығын зығыр тұқымымен қосып демікпені емдейді. Қара не қызылбұрышқа қосып, теңге қотырға жағады. Ақ тұт. Түпқараған түбегі тауларында өседі. Тұт тұқымдас бұта, ақшыл-жасыл жемісі бар. Биіктігі 5–15 метрдей. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Қазіргі кезеңдерде тұт ағаштары күтімсіздіктен азып, жабайыланып, тұқымы азайып барады. Ақ тұттың жемістерінің, бұтақтарының қабығы мен тамырларының шипалық қасиеті бар. Жемісі қанды көбейтеді. Зат алмасуды реттейді, терлетеді, зәр айдайды, қақырық түсіреді. Діңінің қабығын жараға жапсырады, ал жапырақтары дене қызуын төмендетеді. Ақ тұт тамыры, қабығының суға қосылып жасалған тұнбасымен гипертонияны, бронхитті және демікпені емдейді. Бәйшешек. Биіктігі 15–30 см. Иісті сары гүлдер шатырға ұқсас. Жемісі жұмыртқа тәріздес қауашақ мамыр-маусым айларында гүлдейді. Бәйшешек тамыры бронхит аурулары кезінде қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Витамин үшін жапырақтарын салат жасап жейді. Қақырық түсіреді, несеп жүргізеді, іш өткізеді. Гүлдерін бастың сақинасына, бастың айналуына, тамырын сүтке қайнатып туберкулезге, сабағы мен жапырақтарынан қайнатынды жасап, күн өткенле, аяқ-қол калтырағанда, буын сырқырағанда, ұйқы қашқанда ішуге болады. Бозжиде. Ірі тікендері, тармақтары бар ағаш тәрізді, биіктігі 10 метрге жуық. Жапырағы сопақша, ақшыл тікенді түктері бар. Гүлдері бал иісті ашық сары, шоғырланып өседі. Шілдеде гүл жарып, қыркүйек, қазан айларында жеміс береді. Дәрілік мақсатта гүлдері мен жапырақтары, жемісі пайдаланылады. Бозжиде жемісі іш өткенде де пайдаланылады. Гүлінен қайнатып жүрек-қан тамырлары ауруларын, гипертониялық ауруларды емдеуге пайдалы тұнба жасайды. Сондай-ақ бозжиде жемісін тыныс органдары қабынғанда қақырық түсіруге де қоладанылады. Ғылыми медицинада бозжидеден асқазан ауруларын емдейтін лохпектан жән пшатин препараттарын жасайды. Жантақ. Бұршақ тұқымдас, тікенді, көп жылдық өсімдік. Маусым, тамыз айларында гүлдейді. Маңғыстаудың құм етегі көлдеу тепсендерінде, тау шатқалы аңғарларында, сулы жерлерінде кездеседі. Емдік мақсатында жантақтың жапырақтары мен тамырын пайдаланады. Жантақ шөбін қайнатып, сүзгіден өткізгеннен кейін сұйығын күніне 3 рет 2 стаканнан ішеді. Қуыққа тас байланғанда сұйық дәрет жүргізу үшін, өт тазарту, іш жүргізуге пайдаланылады. Сондай-ақ бүйрек, қуық қабынуларына да пайдаланады. Жантақ қайнатындысынан геморройға қарсы ванна жасайды. Изен. Алабұта тұқымдас, тік өсетін, жапырағы ұсақ, гүлдері де ұсақ, жасыл, қызғылт түсті болып келеді. Маңғыстауда құмды, бұйратты, қоңырлық жерлерде өседі. Емдік мақсатында изеннің дәндерін пайдаланады. Дәнін қыркүйек, қазан айларында жинайды. Қытай халық медицинасында изенді несеп жүргізетін, жүрек қызметін реттейтін емдік препарат ретінде қолданады. Сонымен қатар изенді тері мен тырнақтың кейбір ауруларын емдеу үшін пайдаланады. Киікоты. Көп жылдық өсімдік. Көп сабақты. Киікотын гүлдеген кезде жинап көлеңкеде кептіріп қағаз қалтада сақтайды. Киікотының қайнатындысымен асқазан мен ішек және кеңірдек ауруларын, ақ жатыр ауруын емдейді. Бірақ киікотын екіқабат әйелге пайдалануға болмайды. Ас қорыту жүйелерінің жиырылуы, созылу қасиеті перистальтикасы бұзылғанда пайдаланады. Киікоты тұнбасын жөтелге, етеккірді реттеуге де пайдаланады. Тұнба тәбет ашады. Қақырық түсіреді. Хош иісті ванна, компресс жасауға да болады. Киікотының ас қорыту және қолқа бездерінің жұмысын жақсартатын қасиеттері де бар. Киікотынан дайындалған тұнбамен ревматизм, құрысуды, жалпы қан тамырының соғысын көтереді. Киікотынан жасалған дәрі майды дененің салданған мүшесіне, іш желденгенде қарын сыртына жағып сылайды. ([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған) === Жануарлар дүниесі === Маңғыстау өңірінің миллиондаған жылдармен өлшенетін тарихы, соған сәйкес, сан алуан табиғат жаратылыстары мен жануарлар дүниесінің болғаны белгілі. Қазіргі кезеңде Маңғыстаудың қай түпкірінен болса да тіршіліктің маусымдық ерекшеліктеріне байланысты:хайуанаттардың, бауырымен жорғалаушылардың, сүтқоректілердің, кемірушілердің, жыртқыш аңдар мен құстардың шөл далаға тән өкілдерін кездестіруге болады. Олардың ішінде: кірпі, дала тасбақалары, кесірткелер, жыланбас пен улы қарашұбар жылан, оқ жылан, су жылан, құм жылан, сарыүйек, ешкіемерден бастап, дала тышқандары: қосаяқ, сарышұнақ, күзен, қарсақ, түлкі, қасқыр т.б. жиі кездеседі. Ал, мәлін, борсық, қарақұлақ өте сирек, оларды шалғайдағы қалыңдықтар мен мемлекеттік корықтардан ғана кездестіруге болады. Сондай-ақ, көктем шыға келетін кішкентай көк және сары шымшықтар мен күзгі салқындықтың хабаршысы суықторғайдан бастап, дала құстарының үйреншікті түрлері: қарға, бозторғай, қараторғай, қарабауыр, шыл, жек, қарлығаш, көкек пен кептер, жыртқыш құстар: қаршыға мен әр түрлі қарақұстар, дала бүркіттері кездессе, теңіз жағалауы мен аралдарда: қасқалдақ, шағала, үйрек, торалақаз, қоқиқаз, аққу сияқты су құстары мекен етеді. Ақтау қаласы маңындағы Қаракөл заказнигінде жоғарыда аталған су құстарынынң бірсыпырасын кездестіруге болады. Сонымен қатар, Бозашы, Ембі заказнигі мен Үстірт-Қарамая, Кендірлі қорығының таулы, шыңды жерлерінде – арқар; Жазық, Жайылма коңырлықтарында қарақұйрықтар мекен етеді. Бозашы түбегінің терістігі мен терістік шығысы, қарағайлы Кент, Тасорпа бетінде, Үстірт жонындағы үлейлерде, Сам, Матай құмы төңірегінде киіктер жиі ұшырасады. Үй жануарларынан жергілікті халықтың өсіретін малдары: кәдімгі қазақтың түсайыр түйесі, Адай тұқымды жылқы, қаракөл қойы, жеке қожалықтарда сиыр, ешкі түліктері. Бұлардың ішінде Адай жылқысы мен қазақтың түсайыр түйесі – ғасырлар бойы түбектің табиғи ерекшелігіне сай қалыптасқан, өміршеңдігі мен экономикалық тиімділігі жоғары тұқымдық қор болып есептеледі. ([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған) === Климаты === : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау климаты]]'' Маңғыстау облысының климаттық жағдайы өңірдің Еуразия материгінің орталығында, әлемдік теңіз және мұхиттан алыс қашықтықта орналасуына байланысты қалыптасады. Аймаққа тән сипаттама: жазы өте ыстық, осы ендік бойынша қысы суық; жылдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы; жауын-шашыны аз және жыл мезгілі бойынша тең таралмаған, ауасы қүрғақ; бүлтты аспаннан гөрі, ашық күндері мол. Осының бәрі аймақтың қиыр солтүстігінде және солтүстік-батысында дала, орталығында шөлейт және оңтүстігінде нағыз шөлді өңірлердің қалыптасуына әкеліп соқтырады Жыл бойы ауа ағымының негізгі үш түрі әсер етеді: * арктикалық, * полюстік (немесе қоңыржай белдеулік) * торпикалық. Аймақ қоңыржай белдеудің оңтүстік белігінде жатқандықтан, қоңыржай ендік ауасының әсері басымырақ. Аймақтың ауа райына [[Атлант мұхиты|Атлант]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды]] мұхиттар да әсер етеді. Таулы кедергінің жоқтығынан, ауа ағымдары солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еркін етеді. Атлант мұхитының теңіздерінен келетін ауа үлкен қашықтықтардан өте отырып, көп ылғалын жоғалтады. Сейте тұра, батыстан атмосфералық жауын-шашынның ең негізгі белігін әкеліп, қысқы температураны жоғарылатады да, жаздғы температураны төмендетеді. Солтүстік Мұзды мүхит аймағында қалыптасатын континенттік арктикалық ауаға қыста да, жазда да төмен температура және аз ылғалдылық тән. Осындай ауаның келуіне байланысты антициклондық ашық күндер орнайды. Мүндайда қыста аяз, жазда ыстық болады. Арктиканың континенттік ауа массасы аймаққа жылдың мезгіл аралық кезеңінде жиірек өтіп кетуіне байланысты,көктемде тым кеш (бесқонақ), күзде ертерек суық түсу мысалдары ұшырасады. Каспий теңізінің климатқа әсері шектеулі. Оның әсері жағалауға жақын жерлерде ғана байқалады, атап айтсақ, ауаның ылғалдылығы шамалы артып, қыста температурасы жоғарылайды, ал жазда төмендейді, температураның жылдық және тәуліктік амплитудасы кемиді.Осы жайттардың әсерінен тым қүрғақ континенттік климат қалыптасады. . Атырау қаласында атмосфералық қысымының орташа жылдық мөлшері 1022 мб, қыста 1027 мб, жазда 1012 мб, яғни Қазақстаннан басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдердің жиі қайталанып келетіні байқалады. Қыста Каспийдің суы, іргелес жатқан құмды шөлдермен салыстырғанда, аз ғана суиды. Осыған байланысты суық ауа ағымының шөлден Каспийгө қарай ауысу тенденциясы қалыптасқан. Аймақта жел қуатының қоры мол, оны шаруашылықта пайдалануға болады. Күшті жел бұл аймаққа тән құбылыс. [[Каспий]] теңізінің жағалауы қатты желімен ерекшеленеді, оның жыл сайынғы орташа жылдамдығы 6–7 м/сек, бүл Қазақстан бойынша ең жоғары көрсеткіш. Мұнымен қоса, жазда жергілікті жел - бриз (күндіз теңізден қүрлыққа қарай, ал түнде, керісінше, құрлықтан теңізге қарай соғады) байқалады. Жылдың ең суық айы — қаңтар. Қиыр солтүстікте және солтүстік-шығыста қаңтардың орташа айлық температурасы минус 10–15,6° С ([[Ақтөбе]]). Маңғыстау облысының оңтүстігінде минус 5,5°С ([[Аққұдық]]). Жалпы алғанда, қысы қоңыр салқын, ал аймақтың солтүстігі, сол ендікте жатқан Украинамен және Солтүстік Кавказбен салыстырғанда, біраз суықтау. Солтүстігінде қыс 4,0–4,5 айға созылады, ал оңтүстігінде мерзімі қысқа да жұмсақтау. Қар жамылғысының қалыңдығы солтүстігінде 15–20 см, оңтүстігінде 10 см-ден кем, солтүстікке қар мызғымай 3 ай бойы жатса, оңтүстігінде 1,5–2 ай ғана жатады. Кей мезгілде, қысы біршама суық жылдары, аяздың көрсеткіші: [[Орал]] қаласында –43°С, Ақтөбеде –34°С, Маңғыстау облысының оңтүстігінде –26°С. Алқаптың біраз бөлігінің жазы ыстық, құрғақ, күні ашық. Шілде айының (ең ыстық ай) орташа температурасы солтүстігінде (Орал) +22,0°С, оңтүстігінде (Аққұдық) +28,6°С. Кей жылдары ауаның температурасы +47°С-қа дейін (Аққұдық) көтеріледі. Аймаққа үзақ мерзімді аязсыз кезең тән, бұл көрсеткіш 160–215 тәулік аралығында өзгереді. Мол жылу қоры аймақта жылусүйгіш ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру мүмкіндігін туғызады. Бірақ жауын-шашын мөлшері, тым аз, әсіресе Маңғыстау облысының оңтүстігінде оның орташа жылдық мөлшері солтүстігінде (Орал) 360 мм, оңтүстігінде (Аққұдық) 150 мм. Өсімдік өсуге қажетті ылғал мөлшері жеткіліксіз, сондықтан мұнда, негізінен,суармалы егістік алқаптары орналасқан. Жазда температураның жоғары болуынан булану да артады. Мұны дақылдардың көпшілігінің вегетациялық даму көзеңіндегі ылғалдылық жиынтығының жетімсіздік көрсеткішінен (1105–2860) байқауға болады<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық — Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref>. Тіркелген ең суық күн 1969 жылы 10 ақпан –28 градус ыстық 43 градус (14.08.2006) орташа температура 12б2 орташа жылдык жауын шашын 167 мм.<ref>[http://www.kazhydromet.kz/kk/inforeg/ Облыстық орталықтар бойынша климаттық ақпарат және климат туралы ақпарат ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502031505/http://kazhydromet.kz/kk/inforeg/ |date=2013-05-02 }}</ref> === Жер бедері === : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау жер бедері]]'' Облыс көлемінің бедері әр түрлі. Солтүстік жартысын [[Желтау (қырат)]] (221 м), Мың-суалмас (148 м) және құм алқабы ([[Қарақұм]], [[Сам (құм)|Сам]] және басқалар), көлемді сор ([[Өліқолтық]], [[Қайдақ]], Қаратүлей, [[Қаракешу]] және басқа) және Бозашы түбегі орналасқан Каспий жағалауы алып жатыр. Орталық бөлігін Маңғыстау (Ақтау, Қаратау 556 м) таулары, Маңғыстау үстірті және ТМД дағы ең терең ойпат (–132 метр) [[Қарақия ойпаты]] орналасқан [[Маңғыстау түбегі]] алып жатыр. Оңтүстік батысында Кендірлі-Қаясан үстірті орналасқан, оңтүстігінде - [[Қарынжарық ойысы|Қарынжарық]] ойпаты. Облыстың шығысын [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] шоқысы алып жатыр == Әкімшілік құрылымы == {| class="wikitable" |- ! #!! Атауы!! Орталығы !! Халық саны !! Құрылған жылы |- | 1. || [[Ақтау қалалық әкімдігі]] || [[Ақтау]] || 185 100 || 1963 |- | 2. || [[Жаңаөзен қалалық әкімдігі]] || [[Жаңаөзен]] || 142 000 || 1968 |- | 3. || [[Бейнеу ауданы]] || [[Бейнеу]] || 62 586 || 1973 |- | 4. || [[Қарақия ауданы]] || [[Құрық (ауыл)|Құрық]] || 34 066 || 1973 |- | 5. || [[Маңғыстау ауданы]] || [[Шетпе]] || 35 963 || 1928 |- | 6. || [[Мұнайлы ауданы]]|| [[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]] || 128 750 || 2007 |- | 7. || [[Түпқараған ауданы]] || [[Форт-Шевченко]] || 24 128 || 1992 |} === Тарихи кезең === Маңғыстау өңірі өткен ғасырларда әртүрлі құрамда болып, дәстүрлі көшпелі шаруашылық әкімшілік бөліктерге бөлінген. Нақты географиялық шекараның нышанға ие болуы он тоғызыншы ғасырдың орта шенінен басталады. [[1848 жыл]]ы [[Ресей империясы]]на қосылған өлке (Маңғыстау, Үстірт, Жем бойы, Доңызтау) Жоғарғы және Төменгі Адай дистанцияларына бөлінеді. Олар болыстардан (волость) тұрды. Болыстар ең төменгі әкімшілік-саяси құрылым ретінде [[1928 жыл]]ға дейін өмір сүрді. Территориялық, сандық тұрғыдан тұрақсыз болған болыстар саны 20-30 шамасында болатын. [[1869 жыл]]ы "Жаңа ережеге" сәйкес Орал облысының құрамында Маңғыстау приставтығы құрылып, ол 20 мың қазақ шаңырағын біріктірді. Сол жылы [[Адай көтерілісі (1870)|Иса-Досан]] бастаған халық көтерілісіне байланысты бұл приставтық Кавказ әскери округіне қаратылды. [[1881 жыл]]ы приставтық Маңғыстау уезіне айналып, [[1899 жыл]]ы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]на қарасты Закаспий облысының (орталығы - [[Ашхабад|Ашхабад қаласы]]) құрамына кіргізілді. Сол кездері уездің жер ауданы 190 мың шаршы километр болды. [[1920 жыл]]ғы шілдеде Кеңес билігі толық орнаған соң, үлкен Адай уезі құрылып, ол губерниялық құқықққа ие болды. [[Тобанияз Әлниязұлы]]ның басшылығымен бұл өлке [[Қазақ АКСР]] құрамына еніп, өзінің ұлттық мемлекетіне түпкілікті қосылды. [[1928 жыл]]ы Адай уезі таратылып, Маңғыстау округі аз уақыттан соң Маңғыстау ауданы болып қайта құрылды. 1930–1981 жылдары аралығында Маңғыстау-Үстірт жері оқтын-оқтын қайта пішінделіп, әр кезеңде Шевченко, Мұнайлы бөлікке бөлінді. [[1973 жыл]]ы [[20 наурыз]]ында жеке әкімшілік облысқа айналып, өзінің территориялық құрылымын [[1990 жыл]]ы қалыптастырып болды. === Бүгінгі жағдайы === [[Сурет:Адми деление Мангыстауской области.png|thumb|right|300px|Маңғыстау обылысының администрациялық картасы]] Маңғыстау облысының жер көлемі 16 564,2 мың га құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 5 ауданнан, 5 облыстық маңызы бар қаладан, 6 кенттен,55 ауылдық елді мекеннен және 43 ауылдық округтен тұрады <ref>[http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 -{Площадь земель, количество административных районов и населенных пунктов по областям на}- 1 қараша 2011 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510051027/http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 |date=2012-05-10 }}</ref>. Қала халқының саны 274,6 мың адамды құрайды (76%), ал ауыл тұрғындарының саны - 87,1 мың адам (24%). Облыс орталығы - Ақтау қаласы, бұрынғы атауы Шевченко қаласы. Қаланың алғашқы іргетасы [[1963 жыл]]ы Ленинград жобасымен Каспий теңізінің жағасында салына бастады. Халқы 2005 жылдың басында Ақтау қаласының халқы 159,2 мың адамды құрады. Бұл барлық облыс халқының 44%. Ақтаудан [[Астана]]ға дейінгі ара қашықтық - 2413 км. Ақтау қалалық әкімшілігіне мынадай поселкелер кіреді: Маңғыстау (тұрғындарының саны 19,4 мың адам) және Өмірзақ (1,4 мың адам). Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы құрылған аудан Маңғыстау облысында Мұнайлы ауданы болып құрылды. Екінші аудан [[Алматы қаласы]]ндағы [[Алатау ауданы]]. Мұнайлы ауданы Ақтау қаласының маңына жақын шет елдерден отанына орала бастаған және қоныстана бастаған саяжайларды дамыту мақсатында құрылды. == Тарихы == : {{main|Маңғыстау тарихы}} [[Сурет:Shakpak-Ata.jpg|thumb|right|300px|[[Шақпақ ата мешіті]]]] Маңғыстау облысы Маңғыстау түбегінде орналасқан. Облыстың атауы географиялық орналасуына байланысты берілген. Маңыстау туралы ежелгі деректер 950-960 жылдар шамасында араб авторы Мұқаддасидің шығармасындағы [[хазарлар]]дың Джурджан жағындағы шкарасы Бенкишлах деген қала атауы болған. Маңғышлақ атауы аталған [[Махмұд Қашқари]]дың [[Диуани лұғат ат-түрк]] (Түрік тілі сөздігі) еңбегінде жазылған дерек 1070 жж-дар шамасында болған. Маңғыстау туралы алғашқы жазба дерек 922 жылы [[Бағдат]]тан Еділ Бұлғармясына барған араб елшісі Ахмед ибн Фадлан қазіргі [[Хорезм облысы|Хорезм]] өңірінде болып, одан әрі [[Үстірт]] үстімен жалғастырып, жолшыбай 4 наурызда [[оғыздар]] еліне жетеді. Жолда өткізген уақыттың қысқалығына қарағанда бұл мекен [[Бейнеу]] мен [[Жылыой ауданы]]ның аралығында болғаны анық. Ибн Фадлан "Ар Рисале" атты еңбегінде оғыздар туралы біраз ақпарат келтірген.<ref>Серікбол Қондыбай. Маңғыстау географиясы, 14 бет</ref> Әйгілі [[жібек долы]]ның бір тармағы Маңғыстау жерінен өткен, негізгі керуен жолдары ретінде Хазариядан Хорезмге дейінгі жолдар пайдаланылған. === Археология === : {{main|Маңғыстау археологиясы}} == [[Демография]]сы == Маңғыстау облысы халық ең сирек орналасқан облыстың бірі. Өлкедегі археологиялық ізденістер осындан 180-200 мың жыл бұрын ([[палеолит]]) [[кейінгі неолит]], [[қола дәуірі]]лерінде адам мекендегенін анықтап, Үстірт пен Маңғыстаудағы ежелгі қоныс іздерін тапты. Маңғыстау халқының саны туралы алғашқы мәлімет [[1745 жыл]]ы тіркелді. Маңғыстауда сол жылы болған капитан В.Копытовскийдің журналында Мұрат Нияз деген кісінің түбекте түрікменнің алты руынан 1400 үй мекендейтінін айтқаны туралы жазылған. Сол кездері түбекті мекендеген қазақ халқымен бірге қосып санағанда бұл ймақта 15-20 мың адам өмір сүрген. === Халық саны === [[1897 жыл]]ы алғашқы [[халық санағы]] ол кезде уезд болатын облыс аумағында 63 468 адам тұрғандығын анықтады. Серікбол Қондыбай Маңғыстаудың демографиялық тарихын 2-3 кезеңге бөледі: * '''Бірінші кезең (1916 жылға дейінгі уақыт)''' - Ресей Империясына бағындырылған өлке оқтын оқтын болып тұрған қазақ-хиуа қақтығыстары мен орыс үкіметінің жазалау экспедицияларына қарамастан халықтың баяу да болса табиғи өсімі байқалады. * '''Екінші кезең (1916–1959 жылдар аралығы)''' - 1916 жылдан басталған көтерілістің арты үлкен [[азамат соғысы]]на ұласты. Осы жылдары болған соғыс және аштық кесірінен халық санынынң 42 пайызына дейін кеміген. Ал кейінгі байларды тәркілеу уақыты кезінде де халық саны қатты кеміді. * '''Үшінші кезең (1959–1990 жылдар алағы)''' - Мұнай мен стратегиялық маңызы бар шикізат қорларының игерілуіне байланысты Маңғыстауды қоныстану тез қарқынмен жүрді, небәрі 15–18 жылдың ішінде 10 есе өсті. Сырттан келу қарқынның жоғары болуымен қатар жергілікті халықтың да туу көрсеткіштері өте жоғары дәрежеде болды. * '''Төртінші кезең (тоқсаныншы жылдар)''' — [[Кеңес Одағы]]ның ыдырауы демографиялық өзгерістерге әкелді. Басқа ұлт өкілдерінің өз тарихи отандарына оралуы мен Иран, Өзбекстан Түрікменстаннан қазақтардың елге орала бастауымен ерекшеленді. ====Маңғыстау облысының соңғы он жылдағы демографиялық динамикасы==== {| class="wikitable" |- ! Маңғыстау облысының орташа демографиялық көрсеткіштері !! [[2001]] !! [[2002]] !! [[2003]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] * !! [[2010]] !! [[2011]] !! [[2014]] !! [[2015]] !! [[2016]] !! [[2017]] !! [[2018]] !! [[2019]] |- | Халық саны, ''мың адам'' || 323,728 || 333,728 || 344,140 || 355,711 || 368,092 || 382,481 || 398,967 || 416,544 || 492,948 || 513,721 || 534,950|| 587,419 || 606,892 || 626,793 || 642,824 || 660,317 || 678,199 |} 2024 жылғы 1 қарашаға Маңғыстау облыс халқының саны 801,9 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар - 368,8 мың адам (46%), ауылдықтар - 433,1 мың адам (54%).<ref>https://stat.gov.kz/</ref> Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанда 13357 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 14708 адам). * - ''2009 жылғы халық санағының ресми қорытындысы'' {| class="wikitable" |- ! Жыл басына, мың адам !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2016 !! 2019 !2024 |- | '''Маңғыстау облысы''' || 407,4 || 425,7 || 446,2|| 524,2 || 633,1 || 678,2 |801,9 |- | [[Ақтау қаласы]] || 149,4 || 154,5 || 158,5 || 177,7 || 185,3 || 187,7 | |- | [[Жаңаөзен қаласы]] || 87,1 || 90,2 || 93,7 || 118,7 || 142,0 || 151,1 | |- | [[Бейнеу ауданы]] || 42,7 || 45,1 || 47,7|| 51,7 || 62,5 || 69,6 | |- | [[Қарақия ауданы]] || 28,2|| 28,8 || 29,6 || 30,8 || 34,0 || 37,6 | |- | [[Маңғыстау ауданы]] || 29,0 || 30,3 || 30,6 || 32,0 || 35,9 || 39,1 | |- | [[Мұнайлы ауданы]] || - || 59,6 || 68,3|| 91,8 || 128,7 || 161,2 | |- | [[Түпқараған ауданы]] || 16,7 || 17,2|| 17,8 ||21,6 || 24,1 || 31,7 | |} ==== Облыстағы туу және өлім көрсеткіштері==== {| class="wikitable" |- ! Дүниеге келгендер !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 |- | мың адам|| 8,086 || 9,385 || 9,898 || 11,248 || 12,201 || 13,348 || 14,236|| 14,676 || 16,025 |- | 1000 адамға шаққанда|| 23.50 || 26.38 || 26.89 || 29.41 || 30.58 || 32.04 || 32.00|| 28.57 || 29.96 |} === Қала және ауыл халқы=== 2016 жылы облыста 633.1 мың адам тұрды, оның ішінде қала халқы – 303,7 мың немесе 49%, ауыл халқы – 329,4 мың адам (51%). 2011 жылдың басымен салыстырғанда халық саны 98,1 мың адамға немесе 34,2% өсті <ref name="source7">МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ CТАТИСТИКА ДЕПАРТАМЕНТІ, 2016 жыл, http://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024201023/https://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 |date=2020-10-24 }}.</ref>. === [[Миграция]] === Егемендік алған 15 жыл ауқымында көршілес республикалардан Отанына оралған қандастарымыздың есебінен аймақтағы адам саны, оның ішінде қазақтардың үлес салмағы соңғы жылдары едәуір өсті. Есеп-санақ басқармасының (2007) мәліметі бойынша облыс көлеміндегі адам саны 390,0 мыңға жетті. Түбектегі барлық халықтың 1/3-іне жуығы ауыл шаруашылығы саласында еңбек етеді. Олар негізінен осы жердің байырғы тұрғындары. === Ұлттық құрамы === : {{main|Маңғыстау облысының ұлттық құрамы}} Бұл республика халқының 2,5%-ға жуығы. Халықтың басым бөлігін қазақтар құрайды (90,26%): қалғандары орыстар (6,10%), әзербайжандар (0,91%), украиндар (0,31%), өзбек (0,35%), татарлар (0,27%), корейлер (0,14%), шешендер (0,11%), басқа ұлттар (1,38%). Облыс тұрғындарының 49,9%-ы (303,7 мың адам) қалада, 50,1%-ы (329,4 мың адам) ауылда тұрады. Халқының орташа тығызд. 1 км²-ге 3,6 адамнан келеді. Халық негізінен темір жол бойы және облыстың батысындағы Ақтау, Қаратау таулары етегінде қоныстанған. Кейінгі жылдары мұнай кен орындарының игерілуіне байланысты халық осы кен орындарына шоғырлана бастады. Қалалары – Ақтау, Жаңаөзен, Форт-Шевченко. === Өмір сүру көрсеткіштері === '''Халықтың тұрмыс деңгейінің негізгі [[әлеуметтік-экономикалық индикатор]]ы''' {| class="wikitable" |- ! Атауы !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]] |- | Халықтың атаулы ақшалай табысын бағалау (орташа жан басына шаққанда, бір айда), теңге|| 38 317|| 43 914|| 62 194 || 55 851||67 580 |- | Халықтың нақты ақшалай табысы индексі, өткен жылға пайызбен || 118,0 || 104,5 || 103,0 || 102,5 || 114,6 |- | Бір қызметкердің атаулы орташа айлық жалақысы, теңге || 72 086 || 82 055 || 98 743 || 112 907 || 133 148 |- | Тағайындалған бір айлық зейнетақының орташа мөлшері (жыл соңына) ||10 264 || 10 956|| 13 940 || 17 723 || 20 991 |- | Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына шаққанда), теңге || 10 322 ||11 823 || 15 050 ||15 883 || 17 261 |- | Еңбекақы төлеудің ең төменгі мөлшері (орташа бір жылға), теңге|| 9 200 ||10 515 || 12 025 ||14 952 || 15 999 |} == [[Экономика]]сы == {{main|Маңғыстау экономикасы}} Маңғыстау облысы Қазақстанның негізгі донор өңірі болып табылады. Облыстың экономикалық белсенділігі негізінен өңірдегі пайдалы қазбалардың көп болуына, соның ішінде мұнай және газ кен орындарының игерілуіне байланысты. Соңғы 20 жылдың ішінде Каспий теңізінде орналасқан көптеген ірі мұнай және газ кен орындары игеріле бастады. Маңғыстау облысы Каспий теңізінің бойында орналасқандықтан және басқа елдермен шекаралас болғандықтан жүк тасымалдау қарқыны да жыл сайын өсіп келе жатыр. Облыста "Жер-Теңіз-Аспан" ықпалдастық жобасы да қарқынды дамып келе жатыр. Облыстың 2010 жыл қорытындысы бойынша экономикалқ даму көрсеткіштері: * Жалпы аймақтық өнім - 1 422,9 млрд теңге (5 орын) * Өндіріс өнімдерінің жалпы көлемі- 1647, 4 млрд теңге (2 орын) * Ауылшаруашылығының өнімі - 4.4 млрд теңге (14 орын) * Негізгі капиталға жасалған инвестиция - 372 млрд теңге (3 орын) * Бөлшекті сауда көлемі - 78 млрд теңге (14 орын) === Облыстың әлеуметтік экономикалық көрсеткіштерінің динамикасы === {| class="wikitable" |- ! !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]] |- | '''[[Жалпы аймақтық өнім]]''', ''(млн. теңге)'' || 593 994,0 || 756 591,8 ||1 095 816,2 ||1 108 520,5 || 1 484 848,4 |- | '''Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім''', ''(мың теңге)'' ||1 552,9 || 1 896,2 ||2 631,0 ||2 248,8 || 2 890,4 |- | '''Жалпы өңірлік өнімдегі аймақтардың үлесі''', (%) || 5,8 || 5,9 || 6,8 || 6,5 || 6,8 |} === Рейтингтері === [[File:Port Aktau.jpg|250px|left|Port Aktau]] Жер қойнауы [[мұнай]], [[газ]], фосфорит, [[көмір]], [[марганец]], әр түрлі [[тұздар]], [[ұлутас]] қорларымен бай. 2004 жылы облыс бойынша жалпы қо-сымша құн 282,1 млрд теңге құрады, ал негізгі қорлар (2004 жыл соңына қалдық құны бойынша) - 324,9 млрд теңге. 2004 жылы негізгі капиталға инвестициялар 101 млрд теңге, немесе 2003 жылғы деңгейдің 126,9% құрады. 2004 жылы құрылыстық мердігерлер келісімімен жасалған жұмыс көлемі бағалау бойын-ша 27,7 млрд теңгені құрады, ол 2003 жылға қарағанда 1,3 есеге артық. Облыс үшін айқындайтын салаға кен өндіру өнеркәсібі жатады. 2004 жылы бұған негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлемінің 63% жұмсалмаған. ==Туризмнің дамуы== ==Мәдениеті== {{main|Маңғыстау мәдениеті}} === Маңғыстау күй мектебі === === Маңғыстаудың салт дәтүрлері === === Бекет Ата === === Маңғыстаудың жерасты мешіттері === : {{main|Маңғыстау жерасты мешіттері}} === Маңғыстау туралы шығармалар === ==Білім беру жүйесі== : {{main|Маңғыстаудың білім беру жүйесі}} Облыста 117 күндізгі жалпы білім беретін мектеп (олардағы қатысушылар саны 88,1 мың), 13 [[колледж]] (10,3 мың қатысушы) 4 жоғары оқу орны (17,8 мың студент) жұмыс жасайды. Ең үлкен оқу орны Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті. 2010 жылы Ақтау қаласында Жер-Аспан-Теңіз мега жобасының аясында салынған университеттің жаңа оқу корпусы ашылды. Жаңа кампусты ашуға Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] қатысты. ==Денсаулық сақтау жүйесі== : {{main|Маңғыстау медицинасы}} Денсаулық сақтау ісі жөнінде Маңғыстау облысы әлі де артта қалып келеді. Дегенмен соңғы жылдары осы саладағы көптеген көрсеткіштер жақсарып келе жатыр.<ref>[https://stat.gov.kz/region/mangystau/- Ресми статистика халық, экономика.]</ref> Облыста барлық мамандық бойынша 1,2 мың дәрігер қызмет ететін және 3,1 мың орта медицина қызметкерлері бар 36 аурухана мекемелері бар. == Өнеркәсіп == : {{main|Маңғыстау өнеркәсібі}} === Ірі компаниялар === * Каспий Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация * Маңғыстаумұнайгаз * Өзенмұнайгаз * ПМК * Ақтау порты * Казмортрансфлот * Қаражанбасмұнайгаз * Қарақұдықмұнай * Бозачи * Каспий меруерті оперейтинг * Н оперейтинг * Құрманғазы Петролеум * Хазар * Ерсай * МАЭК * КазАзот * Keppel Kazakhstan * Теңіз сервис ===Мұнай өндірісі === : {{main|Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі}} Тарихи кезеңдер {| class="wikitable" |- ! # !! Кен орынның атауы !! Ашылған жылы !! Операторы !! Жалпы қоры |- | 1. || Қаламқас || || Маңғыстаумұнайгаз || |- | 2. || Жетібай || || Маңғыстаумұнайгаз || |- | 3. || Өзен || || ҚазМұнайГаз Барлау және Өндіру || |- | 4. || Қаражанбас || || Қаражанбасмұнай || |- | 5. || Жемчужина || || Каспий меруерті оперейтинг компани || |- | 6. || Қарақұдық || || Қарақұдықмұнай || |- | 7. || Арман || || Арман || |- | 8. || Блок Н || || Н Оперейтинг компани || |- | 9. || Құрманғазы || || Құрманғазы Петролеум || |- | 10. || Дунга || || Маерск || |} ==Ауыл шаруашылығы== : {{main|Маңғыстаудың ауылшаруашылығы}} Облыстың ауыл шаруашылығы (850 ша-руа (фермер) қожалығы, ауылшаруашылық өндірісінің басқа кәсіпорындары мен ұйым-дары, халықтың жеке қожалығы) 2004 жылы өндірілген жалпыреспубликалық ауылшаруашылық жалпы өнімі көлемінің 0,2% береді. Облыста 6,9 млн.гектар ауыл шаруашы-лығы пайдаланатын жер бар, оның 0,4 мың га. егіндік жерлер. 2004 жылы 0,7 мың тонна көкөніс, 9,4 мың тонна ет (сойылған салмағы-мен), 5,3 мың тонна сүт, 0,7 мың тонна жүн (нақты салмағымен), 27,2 мың қаракөл терісі өндірілді. 2004 жылдың соңында ірі қара малдың саны - 7,2 мың бас (оның 4,1 мыңы - сиыр), қой мен ешкі - 430 мың, шошқа - 0,2 мың, жылқы - 30 мың және түйе - 34 мың бас құрады. 2004 жылы 15,5 млн тонна шикі мұнай, 2,8 млрд тк. метр табиғи газ шығарылған, 2,9 млрд кВт сағат электр энергиясы, 74 тонна тіс пастасы мен ұнтағы, 311 тонна өңделген сұйық сүт пен кілегей өндіріледі. == Билік органдары == Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес облыс дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Әкімді Президент тағайындайды. {| class="wikitable" |- ! # !! Жылдар !! Аты-жөні !! Қосымша |- | 1.|| [[қыркүйек]] [[1995 жыл]] – [[қазан]] [[1997 жыл]] || [[Вячеслав Леонидович Левитин]] || |- | 2. || [[қазан]] [[1997 жыл]] – [[1999 жыл]] || [[Николай Иванович Баев]] || |- | 3. || [[1999 жыл]] – [[2002 жыл]] || [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] || |- | 4. || [[2002 жыл]] – [[2006 жыл]] || [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]] || |- | 5. || [[24 қаңтар]] [[2006 жыл]] – [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] || [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] || |- | 6. || [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] – [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] || |- | 7. || [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] – [[14 наурыз]] [[2017 жыл]]|| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]] || |- | 8. || [[14 наурыз]] [[2017 жыл]] – [[13 маусым]] [[2019 жыл]]|| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] || |- | 9. || [[13 маусым]] [[2019 жыл]] – [[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]]|| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]] || |- |10. |[[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]] – [[16 мамыр]] [[2024 жыл]] |[[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]] || |- |11. |[[17 мамыр]] [[2024 жыл]] – қазірге дейін |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] || |} == Тағы қараңыз == * [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] * [[Қарақия ойысы]] * [[Өзенмұнайгаз]] * [[Кендірлі]] * Шерқала * [[Бекет Мырзағұлұлы]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] ==Сыртқы сілтеме== * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Маңғыстау_облысы Маңғыстау облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225702/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] * [http://mangystau.kz Маңғыстау облысы әкімдігінің ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142417/http://www.mangystau.kz/ |date=2011-07-22 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Маңғыстау облысы}} [[Санат:Маңғыстау облысы]] h2qwfrmcbzjtyt9rcjzxbva5qjy28q3 3602013 3601940 2026-05-08T21:46:54Z Rasulbek Adil 176232 3602013 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Маңғыстау облысы |елтаңба = Маңғыстау логотибі.jpg |карта = Mangystau in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 52 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 052 |lon_min = 00 |lon_sec = |облыс орталығы = [[Ақтау]] |құрылған уақыты = [[20 наурыз]] [[1973 жыл]] |аудандар саны = 5 |ауылдық округтер саны = 34 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 3 |ауылдар саны = 59 |тұрғыны = {{өсім}} 807 539 <ref>[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =8 |тығыздығы = 4,87 |тығыздығы бойынша орны = 10 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 91,57 %<br>[[орыстар]] 4,79 %<br>[[әзербайжандар]] 0,90 %<br>[[қарақалпақтар]] 0,57 %<br>[[өзбектер]] 0,41 %<br>басқалары 1,76 % (2022 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |жер аумағы = 165 642 |жер аумағы бойынша орны = 7- |су ауданы = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |экономикалық аудан = [[Батыс Қазақстан]] |ресми тілі = |әкімі = [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, №1 |ISO 3166-2 коды = KZ-MAN |телефон коды = +7 7292 |пошта индекстері = 13xxxx |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau?lang=kk Маңғыстау облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = Mangystau Province }} '''Маңғыстау облысы''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның қиыр оңтүстік-батысында орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|әкімшілік бірлігі]]. Маңғыстау облысы [[Атырау облысы]]мен және [[Түрікменстан]] мен [[Өзбекстан]] мемлекеттері және [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдерімен шектеседі. Облыс [[1973 жыл]]ғы [[20 наурыз]]да құрылды. [[1988 жыл]]ғы [[2 маусым]]да таратылып [[1990 жыл]]ғы [[17 тамыз]]да тарихи «Маңғыстау» деген атпен қайта облыс болып құрылды. Облыс орталығы — [[Ақтау]] қаласы. Қазақстанның теңізбен байланыстыратын жалғыз су бекеті [[Ақтау халықаралық теңіз сауда порты]] бар. Маңғыстау жерінің тумасы жазушы [[Әбіш Кекілбайұлы]] Маңғыстауды «Ұйқыдағы аруға» теңеген. Сонымен қатар ғарыштан түсірілген сурттерде [[Маңғыстау түбегі]]нің контуры жас келіншектің профиліне ұқсайды. Маңғыстау аймағы ежелгі кезеңдерден бері мал шаруашылығымен айналысады. Топырағы сортаң, өсімдігі бұталы, ащылы, қысы ұзақ емес, бірақ желді, қара суық ызғырықты, ылғалы аз, көктемі созылмалы, континентті шөл далаға жатады. == Этимологиясы == [[Сурет:Sherqala.jpg|thumb|right|300px|Шерқала, Маңғыстау]] '''Маңғыстау''' сөзінің шығу тегіне қатысты сан түрлі пікірлер бар. Соның бірі көшпелілердің құтты мекен, мың ауыл немесе мың қыстау дегені халық арасында кең таралған. [[1985 жыл]]ы жарық көрген Е. Қойшыбаевтың ''"Қазақстанның жер-су атаулары атты сөздігі"'' кітабында Маңғыстау атауының шығу тегі туралы төрт болжам келтірілген. Біріншісі, өлке аты ''"мың"'' және ''"қыстау"'' тіркесінен шыққан. Екіншісі - ноғайдың ''"менк"'' деген тайпасының атынан ауысқан. Үшіншісі көне түркі тіліндегі ''"мен"'' төрт жастағы қой сөзіне ''"қышлақ"'' жалғауы арқылы қалыптасса, төртіншісі Е. Қойшыбаевтың өз болжамы бойынша ''"Маңғыштағ"'' ''"Құбыжықтар тауы"'' дегенді білдіреді <ref>Серікбол Қондыбай, Маңғыстау географиясы. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары. Толық шағрамалар жинағы, 3 том, Арыс баспасы, Алматы ұаласы, 2008 жыл, ISBN 9965-17-507-1 (3T)</ref>. Маңғыстаудың өлкетанушы ғалым [[Серікбол Әділбекұлы Қондыбай|Серікбол Қондыбай]] ''«құбыжықтарға»'' қатысты болжам дұрыс деген ой айтады. Шығыс түркі () және [[моңғол мифологиясы]]нда ''"маңғыш"'' (маңғыс, мангус) [[Айдаhар (мағына)|айдахар]], керемет құбыжықтар дегенді білдіреді. [[Моңғолдар]]да ол тек зұлым, зиянды сипатқа ие болса, түркілерді екіұдай жақсы жаман қасиетке ие ретінде баяндалады. Қондыбайдың айтуы бойынша Маңғыстауда мекен еткен оғыз түркмен тайпалардың арасында ''«салыр»'' руы болған, бүгінгі түрікмен ұллытының құрамында ''«салор»'' ірі руы тайпасы бар. Сонымен қатар [[Қытай]]дағы Цинхай өлкесіндегі түркітілдес ''салыр'' мен осы ''салор'' арасында тарихи генетикалық байланыс бар деген тұжырым айтады. Маңғыстауға келген оғыздар Қаратауды "Маңғыштағ" деп атаған. Айдахар туралы аңыздар түрікмен халқында да, қазақ халқында да (Айназар батыр туралы) бар. Оғыз салылар "Маңғыштағ" атауын өздеріне дейінгі аңыздарға негіздеп жасаған, аударма (калька) топоним. Сондықтан "Маңғыстауды" маңғыш тау қорқынышты алып айдаұһардың мекендеген тауы немесе "айдаһартау" дегенді білдіреді деген тоқтам жасауға болады. == Географиясы == : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау географиясы]]'' Маңғыстау өңірі – [[Қазақстан]]ның оңтүстік -батыс бөлігінде орналасқан. Облыстың батысы мен солтүстігін қоршай орналасқан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Шығыс Еуропа]]ға шығуға толықтай мүмкіндік болса, оңтүстігінде [[Түрікменстан]], оңтүстік-шығысында [[Қарақалпақстан]], солтүстігі мен солтүстік-шығысында [[Атырау]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облыстарымен]] шектеседі. '''Облыстың шеткі нүктелері:''' * Батыс - Каспий теңізіндегі Құлалы аралы ш.б. * Шығыс Қазақстанның Ақтөбе облысы және Өзбекстан, Маңғыстаудың шектескен жерінде * Оңтүстік - Түркіменстан шекарасындағы Қапыланқыр шыңдарының жар қабағы * Солтүстік - Атырау облысымен шекарадағы Желтау болып табылады. Маңғыстау облысының ең биік нүктесі - [[Шығыс Қаратау]] жотасындағы [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] тауы (556 метр). Ең төменгі нүктесі Қарақия немесе Батыр ойысының түбі (132 метр), Бұл ойыс өзінің тереңдігі жөнінен дүниежүзінде бесінші орын алады. == Өсімдік жамылғысы == Маңғыстау өлкесінің дүниесін зерттеу жұмыстары ерте кезден басталып, 150 жыл бұрын ботаник және әуесқой табиғат зерттеушілері: А. Шренк, И. Борщов, П. Семенов-Тянь-Шаньский, И. Северцов, Эйхвальдтардың еңбектері арқылы ғылымға белгілі бола бастады. Оның ішінде 1825–1826 жылдары жарық көрген Эйхвальдтың – Каспий теңізінің Маңғыстаудан Шағадамға дейінгі жағалауындағы өсімдіктер дүниесі туралы еңбегі айрықша маңызды. Г.С. Карелин 1832 жылы Каспий теңізінің терістік шығысынан қамал салу үшін қолайлы орын іздей жүріп, Маңғыстаудың өсімдіктер дүниесі жөнінде құнды пікірлер қалдырды. И.Г. Борщовтың 1965 жылы жарық көрген «Арал-Каспий аймағының ботаникалық географиясына материалдар» атты еңбегінде Маңғыстау жарты аралының өсімдіктер дүниесі жөнінде көптеген ескертпелер жасалды. Маңғыстау жерін зерттеген атақты геологтар Барбот де Марин, Баярунас, Андрусов, Алексейчиктердің еңбектерінен де бұл аймақтың өсімдіктердүниесі туралы көптеген мағлұматтар алуға болады. Маңғыстаудың құмды аймақтары мен Үстірт жонындағы түйелер де, сондай-ақ, Сам, Матай құмадарында: сексеуіл, жүзген, жыңғыл, қоянсүйек, ақшаотау, шағыр, құсқанбас, Орталық Үстірт жонының шығыс, терістік шығыс бөлігінде баялыш; тау бойы мен Түпқараған аймағында және Оңтүстік Маңғыстау жазығының ойпаң тұстарында қарағаш, қаттықара, қараған, түйесіңір өседі. Сонымен қатар, жердің бедері мен құрылымына, топырағының ащы, тұщылығына қарай теріскен, күйреуік, жантақ; құм жағаларында – сүттіген, Бозашы түбегінің теңіз жағалауында сораң мен садақ, Оңтүстік Маңғыстау жазығының үштен екі бөлігінде тітір шөбі өседі. Итсигекпен адыраспан,құрқашаш пен сүттіген көбіне елді мекенде немесе мал көп жайлаған тұяқкесті жерлерде кездеседі. Маңғыстаудағы жайылымның негізін құрайтын басты мал азығы – жусан. Жусан аймақтың барлық жерінде өседі. Жусаннан кейінгі төрт түлік мал талғамай жейтін шөп – күйреуік. Қоныссыз жылдары күйреуік жақсы шықса, малшы қауым жусанды көп іздемей,қанағат тұтады. Ал бұйрығынды көктемей тұрғанда, не шала көктеу кезінде, содан кейін күз, қыс қарсаңында жақсы пайдаланылады. Сондай-ақ,изен, жапақ, тітір,жантақ барлық жерде біркелкі кездесе бермейді, бірақ төртеуінің де малға жұғымдылығы, қоректік сапасы өте жоғары. Маңғыстауда тұрақты қоныс бола бермейді. Қысы қарлы, көктемі желсізжылы,жазы жаңбырлы болған жылдары шөптің қай түрі де: қызғалдық, сарғалдақ, раң, мортық, сіргеқара, беде, мысыққұйрық, аққайың, жауылша, қазтабан, шытыр, қоңырбас, сіңбірік, қоянжын; таулы жерлерде: киікоты, ерқұны, қына, түйежапырақ, қызылша; ащылы жерлерде: көкпек, домалатпа, түйеқарын, алабұта, кекіре, торғайот,балықкөз т. б. қаптап шығып,дала құлпырып кетеді. Бірақ, бұл сирек, 7–10 жылда бір кездесетін өзгермелі құбылыс. Көктемгі төл шөптердің ішінде шаруашылық үшін ең пайдалысы – мортық. Мортық қонысты жылдары Маңғыстаудың көптеген жерлерінде шығады. Көктемде бас жарғанға дейін мал жақсы жейді. Кей жылдары мортықты мал азығы үшін де дайындайды. Азықтық және шығымдылық сапасы жағынан мортықпен деңгейлес шөптердің бірі – ебелек. Ол да мортық сияқты Маңғыстаудың көпшілік жерінде кездеседі. Мортықтан ерекшелігі – жаңбырлы жылдары көктемнен қоңыр күзге дейін мезгіл таңдамай шыға береді. Малдың барлық түрлі, оның ішінде жылқы малы ебелекті жақсы жейді. Дәнденіп, қатайған уақытта қозы үшін тиімсіз. Әдетте қазан айының соңғы он күндігінен бастап ебелек ұша бастайды. Малға жағымдылығы жағынан бағалы шөптердің бірі – ажырық. Ол тау қойнауларында, ағыстардың түйіскен, су жиналатын жартылай тақыр тегістіктерінде тұтас өседі. Ғылымда ажырықты мал семірткіш азық деп бағалайды. Шаруашылықтар қалың шыққан жылдары ажырықты малазығы үшін де дайындайды. Маңғыстау даласында ши басқа өсімдіктер сияқты кең көлемде кездесе бердейді. Бұл су сағалайтын, жоғарғы қабаттағы тұщы сулардан нәр алатын өсімдік. Шиді тау бөктерлерінде, ызалы, еспелі бұлақтар маңында , құмның қоңырлыққа айқасар сулы, тепсенді алқаптарында кездестіруге болады. Ши сақалдарын мал жақсы жейді. Ал шидің өзін тартып дайындап, тоқып үй тұрмысына және малға ықтасын ретінде пайдаланады. Суармалы жерлерде мал азығы үшін жоңышқа, жүгері, судан шөбі жақсы өседі. Бірақ су көздерінің тапшылығына байланысты, өсімдіктің бұл түрлері кең көлемде тарамаған. Өзен, көл, жайылма судың жоқтығына байланысты Маңғыстауда тұрақты шабындық жоқ. Қоныс реттеріне қарай әр жылда әр жерден мал азығы дайындалады. Дәрілік өсімдіктер. Маңғыстаудың байтақ даласында кездесетін сан алуан өсімдіктер дүниесінде емдік шөптердің алатын орны ерекше. Маңғыстауда дәрілік өсімдіктердің қоры өте көп, олар болашақта мұқият зерттеуді қажет етеді. Осыған орай Маңғыстау даласының табиғат жайылымында өскен малдың етінің ерекше дәмді болуы да тегін емес. Адыраспан. Маңғыстаудың барлық аймақтарында кездеседі. Оның биіктігі 30–60 см. Мамыр, шілде айларында гүлдейді. Жемісі қоңыр түсті, ірі ұрығы бар шар тәріздес қауашақ. Негізінен ескі жұрт маңдарында өседі. Емдік мақсатқа алдараспанның шөбін яғни бұтақтарын, жапырақтары мен гүледрін пайдаланады. Алдараспан – ежелден белгілі дәрілік өсімдік. Әбу Әли Ибн Сина оны сегізкөздік жүйкесінің қабынуы кезінде болатын шаншуларды басатын дәрі ретінде пайдаланған. Халық медицинасында адыраспанды ревматизм, қышыма, тері ауруларын булауға пайдаланады. Ал шөбінен жасалған қайнатындыны суық тигенде,безгек, жүйке жүйесінің әлсіреуіне пайдаланады. Шөбін жағып үйді, қойманы зарасыздандырады. Ұрығын зығыр тұқымымен қосып демікпені емдейді. Қара не қызылбұрышқа қосып, теңге қотырға жағады. Ақ тұт. Түпқараған түбегі тауларында өседі. Тұт тұқымдас бұта, ақшыл-жасыл жемісі бар. Биіктігі 5–15 метрдей. Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Қазіргі кезеңдерде тұт ағаштары күтімсіздіктен азып, жабайыланып, тұқымы азайып барады. Ақ тұттың жемістерінің, бұтақтарының қабығы мен тамырларының шипалық қасиеті бар. Жемісі қанды көбейтеді. Зат алмасуды реттейді, терлетеді, зәр айдайды, қақырық түсіреді. Діңінің қабығын жараға жапсырады, ал жапырақтары дене қызуын төмендетеді. Ақ тұт тамыры, қабығының суға қосылып жасалған тұнбасымен гипертонияны, бронхитті және демікпені емдейді. Бәйшешек. Биіктігі 15–30 см. Иісті сары гүлдер шатырға ұқсас. Жемісі жұмыртқа тәріздес қауашақ мамыр-маусым айларында гүлдейді. Бәйшешек тамыры бронхит аурулары кезінде қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Витамин үшін жапырақтарын салат жасап жейді. Қақырық түсіреді, несеп жүргізеді, іш өткізеді. Гүлдерін бастың сақинасына, бастың айналуына, тамырын сүтке қайнатып туберкулезге, сабағы мен жапырақтарынан қайнатынды жасап, күн өткенле, аяқ-қол калтырағанда, буын сырқырағанда, ұйқы қашқанда ішуге болады. Бозжиде. Ірі тікендері, тармақтары бар ағаш тәрізді, биіктігі 10 метрге жуық. Жапырағы сопақша, ақшыл тікенді түктері бар. Гүлдері бал иісті ашық сары, шоғырланып өседі. Шілдеде гүл жарып, қыркүйек, қазан айларында жеміс береді. Дәрілік мақсатта гүлдері мен жапырақтары, жемісі пайдаланылады. Бозжиде жемісі іш өткенде де пайдаланылады. Гүлінен қайнатып жүрек-қан тамырлары ауруларын, гипертониялық ауруларды емдеуге пайдалы тұнба жасайды. Сондай-ақ бозжиде жемісін тыныс органдары қабынғанда қақырық түсіруге де қоладанылады. Ғылыми медицинада бозжидеден асқазан ауруларын емдейтін лохпектан жән пшатин препараттарын жасайды. Жантақ. Бұршақ тұқымдас, тікенді, көп жылдық өсімдік. Маусым, тамыз айларында гүлдейді. Маңғыстаудың құм етегі көлдеу тепсендерінде, тау шатқалы аңғарларында, сулы жерлерінде кездеседі. Емдік мақсатында жантақтың жапырақтары мен тамырын пайдаланады. Жантақ шөбін қайнатып, сүзгіден өткізгеннен кейін сұйығын күніне 3 рет 2 стаканнан ішеді. Қуыққа тас байланғанда сұйық дәрет жүргізу үшін, өт тазарту, іш жүргізуге пайдаланылады. Сондай-ақ бүйрек, қуық қабынуларына да пайдаланады. Жантақ қайнатындысынан геморройға қарсы ванна жасайды. Изен. Алабұта тұқымдас, тік өсетін, жапырағы ұсақ, гүлдері де ұсақ, жасыл, қызғылт түсті болып келеді. Маңғыстауда құмды, бұйратты, қоңырлық жерлерде өседі. Емдік мақсатында изеннің дәндерін пайдаланады. Дәнін қыркүйек, қазан айларында жинайды. Қытай халық медицинасында изенді несеп жүргізетін, жүрек қызметін реттейтін емдік препарат ретінде қолданады. Сонымен қатар изенді тері мен тырнақтың кейбір ауруларын емдеу үшін пайдаланады. Киікоты. Көп жылдық өсімдік. Көп сабақты. Киікотын гүлдеген кезде жинап көлеңкеде кептіріп қағаз қалтада сақтайды. Киікотының қайнатындысымен асқазан мен ішек және кеңірдек ауруларын, ақ жатыр ауруын емдейді. Бірақ киікотын екіқабат әйелге пайдалануға болмайды. Ас қорыту жүйелерінің жиырылуы, созылу қасиеті перистальтикасы бұзылғанда пайдаланады. Киікоты тұнбасын жөтелге, етеккірді реттеуге де пайдаланады. Тұнба тәбет ашады. Қақырық түсіреді. Хош иісті ванна, компресс жасауға да болады. Киікотының ас қорыту және қолқа бездерінің жұмысын жақсартатын қасиеттері де бар. Киікотынан дайындалған тұнбамен ревматизм, құрысуды, жалпы қан тамырының соғысын көтереді. Киікотынан жасалған дәрі майды дененің салданған мүшесіне, іш желденгенде қарын сыртына жағып сылайды. ([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған) === Жануарлар дүниесі === Маңғыстау өңірінің миллиондаған жылдармен өлшенетін тарихы, соған сәйкес, сан алуан табиғат жаратылыстары мен жануарлар дүниесінің болғаны белгілі. Қазіргі кезеңде Маңғыстаудың қай түпкірінен болса да тіршіліктің маусымдық ерекшеліктеріне байланысты:хайуанаттардың, бауырымен жорғалаушылардың, сүтқоректілердің, кемірушілердің, жыртқыш аңдар мен құстардың шөл далаға тән өкілдерін кездестіруге болады. Олардың ішінде: кірпі, дала тасбақалары, кесірткелер, жыланбас пен улы қарашұбар жылан, оқ жылан, су жылан, құм жылан, сарыүйек, ешкіемерден бастап, дала тышқандары: қосаяқ, сарышұнақ, күзен, қарсақ, түлкі, қасқыр т.б. жиі кездеседі. Ал, мәлін, борсық, қарақұлақ өте сирек, оларды шалғайдағы қалыңдықтар мен мемлекеттік корықтардан ғана кездестіруге болады. Сондай-ақ, көктем шыға келетін кішкентай көк және сары шымшықтар мен күзгі салқындықтың хабаршысы суықторғайдан бастап, дала құстарының үйреншікті түрлері: қарға, бозторғай, қараторғай, қарабауыр, шыл, жек, қарлығаш, көкек пен кептер, жыртқыш құстар: қаршыға мен әр түрлі қарақұстар, дала бүркіттері кездессе, теңіз жағалауы мен аралдарда: қасқалдақ, шағала, үйрек, торалақаз, қоқиқаз, аққу сияқты су құстары мекен етеді. Ақтау қаласы маңындағы Қаракөл заказнигінде жоғарыда аталған су құстарынынң бірсыпырасын кездестіруге болады. Сонымен қатар, Бозашы, Ембі заказнигі мен Үстірт-Қарамая, Кендірлі қорығының таулы, шыңды жерлерінде – арқар; Жазық, Жайылма коңырлықтарында қарақұйрықтар мекен етеді. Бозашы түбегінің терістігі мен терістік шығысы, қарағайлы Кент, Тасорпа бетінде, Үстірт жонындағы үлейлерде, Сам, Матай құмы төңірегінде киіктер жиі ұшырасады. Үй жануарларынан жергілікті халықтың өсіретін малдары: кәдімгі қазақтың түсайыр түйесі, Адай тұқымды жылқы, қаракөл қойы, жеке қожалықтарда сиыр, ешкі түліктері. Бұлардың ішінде Адай жылқысы мен қазақтың түсайыр түйесі – ғасырлар бойы түбектің табиғи ерекшелігіне сай қалыптасқан, өміршеңдігі мен экономикалық тиімділігі жоғары тұқымдық қор болып есептеледі. ([[Маңғыстау энциклопедиясы]]нан алынған) === Климаты === : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау климаты]]'' Маңғыстау облысының климаттық жағдайы өңірдің Еуразия материгінің орталығында, әлемдік теңіз және мұхиттан алыс қашықтықта орналасуына байланысты қалыптасады. Аймаққа тән сипаттама: жазы өте ыстық, осы ендік бойынша қысы суық; жылдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы; жауын-шашыны аз және жыл мезгілі бойынша тең таралмаған, ауасы қүрғақ; бүлтты аспаннан гөрі, ашық күндері мол. Осының бәрі аймақтың қиыр солтүстігінде және солтүстік-батысында дала, орталығында шөлейт және оңтүстігінде нағыз шөлді өңірлердің қалыптасуына әкеліп соқтырады Жыл бойы ауа ағымының негізгі үш түрі әсер етеді: * арктикалық, * полюстік (немесе қоңыржай белдеулік) * торпикалық. Аймақ қоңыржай белдеудің оңтүстік белігінде жатқандықтан, қоңыржай ендік ауасының әсері басымырақ. Аймақтың ауа райына [[Атлант мұхиты|Атлант]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды]] мұхиттар да әсер етеді. Таулы кедергінің жоқтығынан, ауа ағымдары солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еркін етеді. Атлант мұхитының теңіздерінен келетін ауа үлкен қашықтықтардан өте отырып, көп ылғалын жоғалтады. Сейте тұра, батыстан атмосфералық жауын-шашынның ең негізгі белігін әкеліп, қысқы температураны жоғарылатады да, жаздғы температураны төмендетеді. Солтүстік Мұзды мүхит аймағында қалыптасатын континенттік арктикалық ауаға қыста да, жазда да төмен температура және аз ылғалдылық тән. Осындай ауаның келуіне байланысты антициклондық ашық күндер орнайды. Мүндайда қыста аяз, жазда ыстық болады. Арктиканың континенттік ауа массасы аймаққа жылдың мезгіл аралық кезеңінде жиірек өтіп кетуіне байланысты,көктемде тым кеш (бесқонақ), күзде ертерек суық түсу мысалдары ұшырасады. Каспий теңізінің климатқа әсері шектеулі. Оның әсері жағалауға жақын жерлерде ғана байқалады, атап айтсақ, ауаның ылғалдылығы шамалы артып, қыста температурасы жоғарылайды, ал жазда төмендейді, температураның жылдық және тәуліктік амплитудасы кемиді.Осы жайттардың әсерінен тым қүрғақ континенттік климат қалыптасады. . Атырау қаласында атмосфералық қысымының орташа жылдық мөлшері 1022 мб, қыста 1027 мб, жазда 1012 мб, яғни Қазақстаннан басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Шығыстан және оңтүстік-шығыстан соғатын желдердің жиі қайталанып келетіні байқалады. Қыста Каспийдің суы, іргелес жатқан құмды шөлдермен салыстырғанда, аз ғана суиды. Осыған байланысты суық ауа ағымының шөлден Каспийгө қарай ауысу тенденциясы қалыптасқан. Аймақта жел қуатының қоры мол, оны шаруашылықта пайдалануға болады. Күшті жел бұл аймаққа тән құбылыс. [[Каспий]] теңізінің жағалауы қатты желімен ерекшеленеді, оның жыл сайынғы орташа жылдамдығы 6–7 м/сек, бүл Қазақстан бойынша ең жоғары көрсеткіш. Мұнымен қоса, жазда жергілікті жел - бриз (күндіз теңізден қүрлыққа қарай, ал түнде, керісінше, құрлықтан теңізге қарай соғады) байқалады. Жылдың ең суық айы — қаңтар. Қиыр солтүстікте және солтүстік-шығыста қаңтардың орташа айлық температурасы минус 10–15,6° С ([[Ақтөбе]]). Маңғыстау облысының оңтүстігінде минус 5,5°С ([[Аққұдық]]). Жалпы алғанда, қысы қоңыр салқын, ал аймақтың солтүстігі, сол ендікте жатқан Украинамен және Солтүстік Кавказбен салыстырғанда, біраз суықтау. Солтүстігінде қыс 4,0–4,5 айға созылады, ал оңтүстігінде мерзімі қысқа да жұмсақтау. Қар жамылғысының қалыңдығы солтүстігінде 15–20 см, оңтүстігінде 10 см-ден кем, солтүстікке қар мызғымай 3 ай бойы жатса, оңтүстігінде 1,5–2 ай ғана жатады. Кей мезгілде, қысы біршама суық жылдары, аяздың көрсеткіші: [[Орал]] қаласында –43°С, Ақтөбеде –34°С, Маңғыстау облысының оңтүстігінде –26°С. Алқаптың біраз бөлігінің жазы ыстық, құрғақ, күні ашық. Шілде айының (ең ыстық ай) орташа температурасы солтүстігінде (Орал) +22,0°С, оңтүстігінде (Аққұдық) +28,6°С. Кей жылдары ауаның температурасы +47°С-қа дейін (Аққұдық) көтеріледі. Аймаққа үзақ мерзімді аязсыз кезең тән, бұл көрсеткіш 160–215 тәулік аралығында өзгереді. Мол жылу қоры аймақта жылусүйгіш ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру мүмкіндігін туғызады. Бірақ жауын-шашын мөлшері, тым аз, әсіресе Маңғыстау облысының оңтүстігінде оның орташа жылдық мөлшері солтүстігінде (Орал) 360 мм, оңтүстігінде (Аққұдық) 150 мм. Өсімдік өсуге қажетті ылғал мөлшері жеткіліксіз, сондықтан мұнда, негізінен,суармалы егістік алқаптары орналасқан. Жазда температураның жоғары болуынан булану да артады. Мұны дақылдардың көпшілігінің вегетациялық даму көзеңіндегі ылғалдылық жиынтығының жетімсіздік көрсеткішінен (1105–2860) байқауға болады<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық — Алматы: «Мұнайшы» Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref>. Тіркелген ең суық күн 1969 жылы 10 ақпан –28 градус ыстық 43 градус (14.08.2006) орташа температура 12б2 орташа жылдык жауын шашын 167 мм.<ref>[http://www.kazhydromet.kz/kk/inforeg/ Облыстық орталықтар бойынша климаттық ақпарат және климат туралы ақпарат ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502031505/http://kazhydromet.kz/kk/inforeg/ |date=2013-05-02 }}</ref> === Жер бедері === : ''Қосымша қараңыз'' ''[[Маңғыстау жер бедері]]'' Облыс көлемінің бедері әр түрлі. Солтүстік жартысын [[Желтау (қырат)]] (221 м), Мың-суалмас (148 м) және құм алқабы ([[Қарақұм]], [[Сам (құм)|Сам]] және басқалар), көлемді сор ([[Өліқолтық]], [[Қайдақ]], Қаратүлей, [[Қаракешу]] және басқа) және Бозашы түбегі орналасқан Каспий жағалауы алып жатыр. Орталық бөлігін Маңғыстау (Ақтау, Қаратау 556 м) таулары, Маңғыстау үстірті және ТМД дағы ең терең ойпат (–132 метр) [[Қарақия ойпаты]] орналасқан [[Маңғыстау түбегі]] алып жатыр. Оңтүстік батысында Кендірлі-Қаясан үстірті орналасқан, оңтүстігінде - [[Қарынжарық ойысы|Қарынжарық]] ойпаты. Облыстың шығысын [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] шоқысы алып жатыр == Әкімшілік құрылымы == {| class="wikitable" |- ! #!! Атауы!! Орталығы !! Халық саны !! Құрылған жылы |- | 1. || [[Ақтау қалалық әкімдігі]] || [[Ақтау]] || 185 100 || 1963 |- | 2. || [[Жаңаөзен қалалық әкімдігі]] || [[Жаңаөзен]] || 142 000 || 1968 |- | 3. || [[Бейнеу ауданы]] || [[Бейнеу]] || 62 586 || 1973 |- | 4. || [[Қарақия ауданы]] || [[Құрық (ауыл)|Құрық]] || 34 066 || 1973 |- | 5. || [[Маңғыстау ауданы]] || [[Шетпе]] || 35 963 || 1928 |- | 6. || [[Мұнайлы ауданы]]|| [[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]] || 128 750 || 2007 |- | 7. || [[Түпқараған ауданы]] || [[Форт-Шевченко]] || 24 128 || 1992 |} === Тарихи кезең === Маңғыстау өңірі өткен ғасырларда әртүрлі құрамда болып, дәстүрлі көшпелі шаруашылық әкімшілік бөліктерге бөлінген. Нақты географиялық шекараның нышанға ие болуы он тоғызыншы ғасырдың орта шенінен басталады. [[1848 жыл]]ы [[Ресей империясы]]на қосылған өлке (Маңғыстау, Үстірт, Жем бойы, Доңызтау) Жоғарғы және Төменгі Адай дистанцияларына бөлінеді. Олар болыстардан (волость) тұрды. Болыстар ең төменгі әкімшілік-саяси құрылым ретінде [[1928 жыл]]ға дейін өмір сүрді. Территориялық, сандық тұрғыдан тұрақсыз болған болыстар саны 20-30 шамасында болатын. [[1869 жыл]]ы "Жаңа ережеге" сәйкес Орал облысының құрамында Маңғыстау приставтығы құрылып, ол 20 мың қазақ шаңырағын біріктірді. Сол жылы [[Адай көтерілісі (1870)|Иса-Досан]] бастаған халық көтерілісіне байланысты бұл приставтық Кавказ әскери округіне қаратылды. [[1881 жыл]]ы приставтық Маңғыстау уезіне айналып, [[1899 жыл]]ы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]на қарасты Закаспий облысының (орталығы - [[Ашхабад|Ашхабад қаласы]]) құрамына кіргізілді. Сол кездері уездің жер ауданы 190 мың шаршы километр болды. [[1920 жыл]]ғы шілдеде Кеңес билігі толық орнаған соң, үлкен Адай уезі құрылып, ол губерниялық құқықққа ие болды. [[Тобанияз Әлниязұлы]]ның басшылығымен бұл өлке [[Қазақ АКСР]] құрамына еніп, өзінің ұлттық мемлекетіне түпкілікті қосылды. [[1928 жыл]]ы Адай уезі таратылып, Маңғыстау округі аз уақыттан соң Маңғыстау ауданы болып қайта құрылды. 1930–1981 жылдары аралығында Маңғыстау-Үстірт жері оқтын-оқтын қайта пішінделіп, әр кезеңде Шевченко, Мұнайлы бөлікке бөлінді. [[1973 жыл]]ы [[20 наурыз]]ында жеке әкімшілік облысқа айналып, өзінің территориялық құрылымын [[1990 жыл]]ы қалыптастырып болды. === Бүгінгі жағдайы === [[Сурет:Адми деление Мангыстауской области.png|thumb|right|300px|Маңғыстау обылысының администрациялық картасы]] Маңғыстау облысының жер көлемі 16 564,2 мың га құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 5 ауданнан, 5 облыстық маңызы бар қаладан, 6 кенттен,55 ауылдық елді мекеннен және 43 ауылдық округтен тұрады <ref>[http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 -{Площадь земель, количество административных районов и населенных пунктов по областям на}- 1 қараша 2011 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510051027/http://www.auzr.kz/ru/lands/835-2012-02-28-04-58-17 |date=2012-05-10 }}</ref>. Қала халқының саны 274,6 мың адамды құрайды (76%), ал ауыл тұрғындарының саны - 87,1 мың адам (24%). Облыс орталығы - Ақтау қаласы, бұрынғы атауы Шевченко қаласы. Қаланың алғашқы іргетасы [[1963 жыл]]ы Ленинград жобасымен Каспий теңізінің жағасында салына бастады. Халқы 2005 жылдың басында Ақтау қаласының халқы 159,2 мың адамды құрады. Бұл барлық облыс халқының 44%. Ақтаудан [[Астана]]ға дейінгі ара қашықтық - 2413 км. Ақтау қалалық әкімшілігіне мынадай поселкелер кіреді: Маңғыстау (тұрғындарының саны 19,4 мың адам) және Өмірзақ (1,4 мың адам). Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы құрылған аудан Маңғыстау облысында Мұнайлы ауданы болып құрылды. Екінші аудан [[Алматы қаласы]]ндағы [[Алатау ауданы]]. Мұнайлы ауданы Ақтау қаласының маңына жақын шет елдерден отанына орала бастаған және қоныстана бастаған саяжайларды дамыту мақсатында құрылды.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/&#x20;mangystau?lang=kk Әкімдіктің ресми сайты]</ref> == Тарихы == : {{main|Маңғыстау тарихы}} [[Сурет:Shakpak-Ata.jpg|thumb|right|300px|[[Шақпақ ата мешіті]]]] Маңғыстау облысы Маңғыстау түбегінде орналасқан. Облыстың атауы географиялық орналасуына байланысты берілген. Маңыстау туралы ежелгі деректер 950-960 жылдар шамасында араб авторы Мұқаддасидің шығармасындағы [[хазарлар]]дың Джурджан жағындағы шкарасы Бенкишлах деген қала атауы болған. Маңғышлақ атауы аталған [[Махмұд Қашқари]]дың [[Диуани лұғат ат-түрк]] (Түрік тілі сөздігі) еңбегінде жазылған дерек 1070 жж-дар шамасында болған. Маңғыстау туралы алғашқы жазба дерек 922 жылы [[Бағдат]]тан Еділ Бұлғармясына барған араб елшісі Ахмед ибн Фадлан қазіргі [[Хорезм облысы|Хорезм]] өңірінде болып, одан әрі [[Үстірт]] үстімен жалғастырып, жолшыбай 4 наурызда [[оғыздар]] еліне жетеді. Жолда өткізген уақыттың қысқалығына қарағанда бұл мекен [[Бейнеу]] мен [[Жылыой ауданы]]ның аралығында болғаны анық. Ибн Фадлан "Ар Рисале" атты еңбегінде оғыздар туралы біраз ақпарат келтірген.<ref>Серікбол Қондыбай. Маңғыстау географиясы, 14 бет</ref> Әйгілі [[жібек долы]]ның бір тармағы Маңғыстау жерінен өткен, негізгі керуен жолдары ретінде Хазариядан Хорезмге дейінгі жолдар пайдаланылған. === Археология === : {{main|Маңғыстау археологиясы}} == [[Демография]]сы == Маңғыстау облысы халық ең сирек орналасқан облыстың бірі. Өлкедегі археологиялық ізденістер осындан 180-200 мың жыл бұрын ([[палеолит]]) [[кейінгі неолит]], [[қола дәуірі]]лерінде адам мекендегенін анықтап, Үстірт пен Маңғыстаудағы ежелгі қоныс іздерін тапты. Маңғыстау халқының саны туралы алғашқы мәлімет [[1745 жыл]]ы тіркелді. Маңғыстауда сол жылы болған капитан В.Копытовскийдің журналында Мұрат Нияз деген кісінің түбекте түрікменнің алты руынан 1400 үй мекендейтінін айтқаны туралы жазылған. Сол кездері түбекті мекендеген қазақ халқымен бірге қосып санағанда бұл ймақта 15-20 мың адам өмір сүрген. === Халық саны === [[1897 жыл]]ы алғашқы [[халық санағы]] ол кезде уезд болатын облыс аумағында 63 468 адам тұрғандығын анықтады. Серікбол Қондыбай Маңғыстаудың демографиялық тарихын 2-3 кезеңге бөледі: * '''Бірінші кезең (1916 жылға дейінгі уақыт)''' - Ресей Империясына бағындырылған өлке оқтын оқтын болып тұрған қазақ-хиуа қақтығыстары мен орыс үкіметінің жазалау экспедицияларына қарамастан халықтың баяу да болса табиғи өсімі байқалады. * '''Екінші кезең (1916–1959 жылдар аралығы)''' - 1916 жылдан басталған көтерілістің арты үлкен [[азамат соғысы]]на ұласты. Осы жылдары болған соғыс және аштық кесірінен халық санынынң 42 пайызына дейін кеміген. Ал кейінгі байларды тәркілеу уақыты кезінде де халық саны қатты кеміді. * '''Үшінші кезең (1959–1990 жылдар алағы)''' - Мұнай мен стратегиялық маңызы бар шикізат қорларының игерілуіне байланысты Маңғыстауды қоныстану тез қарқынмен жүрді, небәрі 15–18 жылдың ішінде 10 есе өсті. Сырттан келу қарқынның жоғары болуымен қатар жергілікті халықтың да туу көрсеткіштері өте жоғары дәрежеде болды. * '''Төртінші кезең (тоқсаныншы жылдар)''' — [[Кеңес Одағы]]ның ыдырауы демографиялық өзгерістерге әкелді. Басқа ұлт өкілдерінің өз тарихи отандарына оралуы мен Иран, Өзбекстан Түрікменстаннан қазақтардың елге орала бастауымен ерекшеленді. ====Маңғыстау облысының соңғы он жылдағы демографиялық динамикасы==== {| class="wikitable" |- ! Маңғыстау облысының орташа демографиялық көрсеткіштері !! [[2001]] !! [[2002]] !! [[2003]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] * !! [[2010]] !! [[2011]] !! [[2014]] !! [[2015]] !! [[2016]] !! [[2017]] !! [[2018]] !! [[2019]] |- | Халық саны, ''мың адам'' || 323,728 || 333,728 || 344,140 || 355,711 || 368,092 || 382,481 || 398,967 || 416,544 || 492,948 || 513,721 || 534,950|| 587,419 || 606,892 || 626,793 || 642,824 || 660,317 || 678,199 |} 2024 жылғы 1 қарашаға Маңғыстау облыс халқының саны 801,9 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар - 368,8 мың адам (46%), ауылдықтар - 433,1 мың адам (54%).<ref>https://stat.gov.kz/</ref> Халықтың табиғи өсімі 2024 жылғы қаңтар-қазанда 13357 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 14708 адам). * - ''2009 жылғы халық санағының ресми қорытындысы'' {| class="wikitable" |- ! Жыл басына, мың адам !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2016 !! 2019 !2024 |- | '''Маңғыстау облысы''' || 407,4 || 425,7 || 446,2|| 524,2 || 633,1 || 678,2 |801,9 |- | [[Ақтау қаласы]] || 149,4 || 154,5 || 158,5 || 177,7 || 185,3 || 187,7 | |- | [[Жаңаөзен қаласы]] || 87,1 || 90,2 || 93,7 || 118,7 || 142,0 || 151,1 | |- | [[Бейнеу ауданы]] || 42,7 || 45,1 || 47,7|| 51,7 || 62,5 || 69,6 | |- | [[Қарақия ауданы]] || 28,2|| 28,8 || 29,6 || 30,8 || 34,0 || 37,6 | |- | [[Маңғыстау ауданы]] || 29,0 || 30,3 || 30,6 || 32,0 || 35,9 || 39,1 | |- | [[Мұнайлы ауданы]] || - || 59,6 || 68,3|| 91,8 || 128,7 || 161,2 | |- | [[Түпқараған ауданы]] || 16,7 || 17,2|| 17,8 ||21,6 || 24,1 || 31,7 | |} ==== Облыстағы туу және өлім көрсеткіштері==== {| class="wikitable" |- ! Дүниеге келгендер !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 |- | мың адам|| 8,086 || 9,385 || 9,898 || 11,248 || 12,201 || 13,348 || 14,236|| 14,676 || 16,025 |- | 1000 адамға шаққанда|| 23.50 || 26.38 || 26.89 || 29.41 || 30.58 || 32.04 || 32.00|| 28.57 || 29.96 |} === Қала және ауыл халқы=== 2016 жылы облыста 633.1 мың адам тұрды, оның ішінде қала халқы – 303,7 мың немесе 49%, ауыл халқы – 329,4 мың адам (51%). 2011 жылдың басымен салыстырғанда халық саны 98,1 мың адамға немесе 34,2% өсті <ref name="source7">МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ CТАТИСТИКА ДЕПАРТАМЕНТІ, 2016 жыл, http://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024201023/https://stat.gov.kz/faces/mangystau/regPublications/reg_OperData/reg_Public22/reg_Public22_Arch2016?_afrLoop=24145283132216529#%40%3F_afrLoop%3D24145283132216529%26_adf.ctrl-state%3Du9ys18526_4 |date=2020-10-24 }}.</ref>. === [[Миграция]] === Егемендік алған 15 жыл ауқымында көршілес республикалардан Отанына оралған қандастарымыздың есебінен аймақтағы адам саны, оның ішінде қазақтардың үлес салмағы соңғы жылдары едәуір өсті. Есеп-санақ басқармасының (2007) мәліметі бойынша облыс көлеміндегі адам саны 390,0 мыңға жетті. Түбектегі барлық халықтың 1/3-іне жуығы ауыл шаруашылығы саласында еңбек етеді. Олар негізінен осы жердің байырғы тұрғындары. === Ұлттық құрамы === : {{main|Маңғыстау облысының ұлттық құрамы}} Бұл республика халқының 2,5%-ға жуығы. Халықтың басым бөлігін қазақтар құрайды (90,26%): қалғандары орыстар (6,10%), әзербайжандар (0,91%), украиндар (0,31%), өзбек (0,35%), татарлар (0,27%), корейлер (0,14%), шешендер (0,11%), басқа ұлттар (1,38%). Облыс тұрғындарының 49,9%-ы (303,7 мың адам) қалада, 50,1%-ы (329,4 мың адам) ауылда тұрады. Халқының орташа тығызд. 1 км²-ге 3,6 адамнан келеді. Халық негізінен темір жол бойы және облыстың батысындағы Ақтау, Қаратау таулары етегінде қоныстанған. Кейінгі жылдары мұнай кен орындарының игерілуіне байланысты халық осы кен орындарына шоғырлана бастады. Қалалары – Ақтау, Жаңаөзен, Форт-Шевченко. === Өмір сүру көрсеткіштері === '''Халықтың тұрмыс деңгейінің негізгі [[әлеуметтік-экономикалық индикатор]]ы''' {| class="wikitable" |- ! Атауы !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]] |- | Халықтың атаулы ақшалай табысын бағалау (орташа жан басына шаққанда, бір айда), теңге|| 38 317|| 43 914|| 62 194 || 55 851||67 580 |- | Халықтың нақты ақшалай табысы индексі, өткен жылға пайызбен || 118,0 || 104,5 || 103,0 || 102,5 || 114,6 |- | Бір қызметкердің атаулы орташа айлық жалақысы, теңге || 72 086 || 82 055 || 98 743 || 112 907 || 133 148 |- | Тағайындалған бір айлық зейнетақының орташа мөлшері (жыл соңына) ||10 264 || 10 956|| 13 940 || 17 723 || 20 991 |- | Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына шаққанда), теңге || 10 322 ||11 823 || 15 050 ||15 883 || 17 261 |- | Еңбекақы төлеудің ең төменгі мөлшері (орташа бір жылға), теңге|| 9 200 ||10 515 || 12 025 ||14 952 || 15 999 |} == [[Экономика]]сы == {{main|Маңғыстау экономикасы}} Маңғыстау облысы Қазақстанның негізгі донор өңірі болып табылады. Облыстың экономикалық белсенділігі негізінен өңірдегі пайдалы қазбалардың көп болуына, соның ішінде мұнай және газ кен орындарының игерілуіне байланысты. Соңғы 20 жылдың ішінде Каспий теңізінде орналасқан көптеген ірі мұнай және газ кен орындары игеріле бастады. Маңғыстау облысы Каспий теңізінің бойында орналасқандықтан және басқа елдермен шекаралас болғандықтан жүк тасымалдау қарқыны да жыл сайын өсіп келе жатыр. Облыста "Жер-Теңіз-Аспан" ықпалдастық жобасы да қарқынды дамып келе жатыр. Облыстың 2010 жыл қорытындысы бойынша экономикалқ даму көрсеткіштері: * Жалпы аймақтық өнім - 1 422,9 млрд теңге (5 орын) * Өндіріс өнімдерінің жалпы көлемі- 1647, 4 млрд теңге (2 орын) * Ауылшаруашылығының өнімі - 4.4 млрд теңге (14 орын) * Негізгі капиталға жасалған инвестиция - 372 млрд теңге (3 орын) * Бөлшекті сауда көлемі - 78 млрд теңге (14 орын) === Облыстың әлеуметтік экономикалық көрсеткіштерінің динамикасы === {| class="wikitable" |- ! !! [[2006]] !! [[2007]] !! [[2008]] !! [[2009]] !! [[2010]] |- | '''[[Жалпы аймақтық өнім]]''', ''(млн. теңге)'' || 593 994,0 || 756 591,8 ||1 095 816,2 ||1 108 520,5 || 1 484 848,4 |- | '''Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім''', ''(мың теңге)'' ||1 552,9 || 1 896,2 ||2 631,0 ||2 248,8 || 2 890,4 |- | '''Жалпы өңірлік өнімдегі аймақтардың үлесі''', (%) || 5,8 || 5,9 || 6,8 || 6,5 || 6,8 |} === Рейтингтері === [[File:Port Aktau.jpg|250px|left|Port Aktau]] Жер қойнауы [[мұнай]], [[газ]], фосфорит, [[көмір]], [[марганец]], әр түрлі [[тұздар]], [[ұлутас]] қорларымен бай. 2004 жылы облыс бойынша жалпы қо-сымша құн 282,1 млрд теңге құрады, ал негізгі қорлар (2004 жыл соңына қалдық құны бойынша) - 324,9 млрд теңге. 2004 жылы негізгі капиталға инвестициялар 101 млрд теңге, немесе 2003 жылғы деңгейдің 126,9% құрады. 2004 жылы құрылыстық мердігерлер келісімімен жасалған жұмыс көлемі бағалау бойын-ша 27,7 млрд теңгені құрады, ол 2003 жылға қарағанда 1,3 есеге артық. Облыс үшін айқындайтын салаға кен өндіру өнеркәсібі жатады. 2004 жылы бұған негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлемінің 63% жұмсалмаған. ==Туризмнің дамуы== ==Мәдениеті== {{main|Маңғыстау мәдениеті}} === Маңғыстау күй мектебі === === Маңғыстаудың салт дәтүрлері === === Бекет Ата === === Маңғыстаудың жерасты мешіттері === : {{main|Маңғыстау жерасты мешіттері}} === Маңғыстау туралы шығармалар === ==Білім беру жүйесі== : {{main|Маңғыстаудың білім беру жүйесі}} Облыста 117 күндізгі жалпы білім беретін мектеп (олардағы қатысушылар саны 88,1 мың), 13 [[колледж]] (10,3 мың қатысушы) 4 жоғары оқу орны (17,8 мың студент) жұмыс жасайды. Ең үлкен оқу орны Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті. 2010 жылы Ақтау қаласында Жер-Аспан-Теңіз мега жобасының аясында салынған университеттің жаңа оқу корпусы ашылды. Жаңа кампусты ашуға Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] қатысты. ==Денсаулық сақтау жүйесі== : {{main|Маңғыстау медицинасы}} Денсаулық сақтау ісі жөнінде Маңғыстау облысы әлі де артта қалып келеді. Дегенмен соңғы жылдары осы саладағы көптеген көрсеткіштер жақсарып келе жатыр.<ref>[https://stat.gov.kz/region/mangystau/- Ресми статистика халық, экономика.]</ref> Облыста барлық мамандық бойынша 1,2 мың дәрігер қызмет ететін және 3,1 мың орта медицина қызметкерлері бар 36 аурухана мекемелері бар. == Өнеркәсіп == : {{main|Маңғыстау өнеркәсібі}} === Ірі компаниялар === * Каспий Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация * Маңғыстаумұнайгаз * Өзенмұнайгаз * ПМК * Ақтау порты * Казмортрансфлот * Қаражанбасмұнайгаз * Қарақұдықмұнай * Бозачи * Каспий меруерті оперейтинг * Н оперейтинг * Құрманғазы Петролеум * Хазар * Ерсай * МАЭК * КазАзот * Keppel Kazakhstan * Теңіз сервис ===Мұнай өндірісі === : {{main|Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі}} Тарихи кезеңдер {| class="wikitable" |- ! # !! Кен орынның атауы !! Ашылған жылы !! Операторы !! Жалпы қоры |- | 1. || Қаламқас || || Маңғыстаумұнайгаз || |- | 2. || Жетібай || || Маңғыстаумұнайгаз || |- | 3. || Өзен || || ҚазМұнайГаз Барлау және Өндіру || |- | 4. || Қаражанбас || || Қаражанбасмұнай || |- | 5. || Жемчужина || || Каспий меруерті оперейтинг компани || |- | 6. || Қарақұдық || || Қарақұдықмұнай || |- | 7. || Арман || || Арман || |- | 8. || Блок Н || || Н Оперейтинг компани || |- | 9. || Құрманғазы || || Құрманғазы Петролеум || |- | 10. || Дунга || || Маерск || |} ==Ауыл шаруашылығы== : {{main|Маңғыстаудың ауылшаруашылығы}} Облыстың ауыл шаруашылығы (850 ша-руа (фермер) қожалығы, ауылшаруашылық өндірісінің басқа кәсіпорындары мен ұйым-дары, халықтың жеке қожалығы) 2004 жылы өндірілген жалпыреспубликалық ауылшаруашылық жалпы өнімі көлемінің 0,2% береді. Облыста 6,9 млн.гектар ауыл шаруашы-лығы пайдаланатын жер бар, оның 0,4 мың га. егіндік жерлер. 2004 жылы 0,7 мың тонна көкөніс, 9,4 мың тонна ет (сойылған салмағы-мен), 5,3 мың тонна сүт, 0,7 мың тонна жүн (нақты салмағымен), 27,2 мың қаракөл терісі өндірілді. 2004 жылдың соңында ірі қара малдың саны - 7,2 мың бас (оның 4,1 мыңы - сиыр), қой мен ешкі - 430 мың, шошқа - 0,2 мың, жылқы - 30 мың және түйе - 34 мың бас құрады. 2004 жылы 15,5 млн тонна шикі мұнай, 2,8 млрд тк. метр табиғи газ шығарылған, 2,9 млрд кВт сағат электр энергиясы, 74 тонна тіс пастасы мен ұнтағы, 311 тонна өңделген сұйық сүт пен кілегей өндіріледі. == Билік органдары == Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес облыс дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Әкімді Президент тағайындайды. {| class="wikitable" |- ! # !! Жылдар !! Аты-жөні !! Қосымша |- | 1.|| [[қыркүйек]] [[1995 жыл]] – [[қазан]] [[1997 жыл]] || [[Вячеслав Леонидович Левитин]] || |- | 2. || [[қазан]] [[1997 жыл]] – [[1999 жыл]] || [[Николай Иванович Баев]] || |- | 3. || [[1999 жыл]] – [[2002 жыл]] || [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] || |- | 4. || [[2002 жыл]] – [[2006 жыл]] || [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]] || |- | 5. || [[24 қаңтар]] [[2006 жыл]] – [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] || [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] || |- | 6. || [[22 желтоқсан]] [[2011 жыл]] – [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] || |- | 7. || [[16 қаңтар]] [[2013 жыл]] – [[14 наурыз]] [[2017 жыл]]|| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]] || |- | 8. || [[14 наурыз]] [[2017 жыл]] – [[13 маусым]] [[2019 жыл]]|| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] || |- | 9. || [[13 маусым]] [[2019 жыл]] – [[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]]|| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]] || |- |10. |[[7 қыркүйек]] [[2021 жыл]] – [[16 мамыр]] [[2024 жыл]] |[[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]] || |- |11. |[[17 мамыр]] [[2024 жыл]] – қазірге дейін |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] || |} == Тағы қараңыз == * [[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] * [[Қарақия ойысы]] * [[Өзенмұнайгаз]] * [[Кендірлі]] * Шерқала * [[Бекет Мырзағұлұлы]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] ==Сыртқы сілтеме== * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Маңғыстау_облысы Маңғыстау облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225702/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] * [http://mangystau.kz Маңғыстау облысы әкімдігінің ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142417/http://www.mangystau.kz/ |date=2011-07-22 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Маңғыстау облысы}} [[Санат:Маңғыстау облысы]] f4tetklacy834ll8xr0xvlepk49ed3q 0 3422 3601736 3597657 2026-05-08T12:26:07Z Casserium 68287 3601736 wikitext text/x-wiki {{мағына|Ахметов}} {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Даниал Кенжетайұлы Ахметов | Шынайы есімі = | Суреті = Daniyal Akhmetov in 2020 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ахметов, 2020 жыл | Титулы = [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның 11-әкімі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg | Басқара бастады = 11 қараша 2014 | Басқаруын аяқтады = 16 маусым 2023 | Ізашары = [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердiбек Сапарбаев]] | Ізбасары = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br />[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ның энергетика және инфрақұрылым жөніндегі алқа мүшесі (министр) | Ту_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = желтоқсан 2011 | Басқаруын аяқтады_2 = 11 қараша 2014 | Ізашары_2 = Лауазым құрылды | Ізбасары_2 = [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 10 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_4 = 17 маусым 2009 | Ізашары_4 = [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]] | Ізбасары_4 = [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Титулы_5 = [[Қазақстан]]ның 6-[[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|премьер-министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = 13 маусым 2003 | Басқаруын аяқтады_5 = 8 қаңтар 2007 | Ізашары_5 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Ізбасары_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Титулы_6 = [[Павлодар облысы]]ның әкімі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Logo Pavlodar region.png | Реті_6 = | Басқара бастады_6 = 2001 | Басқаруын аяқтады_6 = 2003 | Ізашары_6 = [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] | Ізбасары_6 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] | Басқара бастады_7 = 1993 | Басқаруын аяқтады_7 = 1997 | Ізашары_7 = [[Вячеслав Фёдорович Чернов|Вячеслав Чернов]] | Ізбасары_7 = [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] | Титулы_8 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = North Kazakhstan province seal.svg | Реті_8 = | Басқара бастады_8 = 1997 | Басқаруын аяқтады_8 = 1999 | Ізашары_8 = [[Владимир Карлович Гартман|Владимир Гартман]] | Ізбасары_8 = [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов|Қажымұрат Нағыманов]] | Туған күні = 15.6.1954 | Туған жері = {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki/>» | Білімі = [[Торайғыров университеті|Павлодар индустриялды институты]] | Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымдарының докторы | Мамандығы = Инженер-құрылысшы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |{{Барыс ордені}} |{{Астана медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} }} {{қатар |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{Құрмет Белгісі ордені}} }} {{қатар |{{1 дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі}} }} }} '''Даниал Кенжетайұлы Ахметов''' ([[15 маусым]] [[1954 жыл]], [[Павлодар]]) — қазақстандық саясаткер, экономика ғылымдарының докторы (2003). Бұрын Ахметов [[Екібастұз]] қалалық әкімшілігінің басшысы (1992–1993), Павлодар облысының әкімі (1993–1997), Солтүстік Қазақстан облысының әкімі (1997–1999), премьер-министр орынбасары (1999–2001), Павлодар облысының әкімі (2001–2003), елдің премьер-министрі (2003–2007) және Қорғаныс министрі (2007–2009) болған.<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20190307/Danial-Akhmetov-9523910.html|title=Даниал Ахметов туралы не білеміз?|publisher=SPUTNIK|lang=kk|date=2019-03-07|accessdate=2023-06-18}}</ref> Ахметов әкімдігі кезіндегі [[непотизм]]<ref>{{Cite web|url=https://d1kfkp8dkcoyo0.cloudfront.net/a/east-kazakhstan-region-akim-danial-akhmetov-s-son-business-partner-aidos-baktybayev/32336029.html|title=Даниал Ахметовтің ұлымен серіктес кәсіпкер миллиардтап тендер алады. Азаттық зерттеуі|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|author=БОЛАТҰЛЫ, Тасқын|date=2023-03-28|accessdate=2023-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32450186.html|title=Даниал Ахметов ұлына жақын кәсіпкерлер туралы Азаттық зерттеуіне пікірін айтты|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|date=2023-06-08|accessdate=2023-06-18}}</ref> және нашар қызметі<ref name="kazinform" /><ref>{{Cite web|url=https://adyrna.kz/post/103040|title=Даниал Ахметов "ең нашар әкім" рейтингінде көш бастап тұр|lang=kk|publisher=Адырна|date=2022-02-08|accessdate=2023-06-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/ratings/result/11|title=Әкімдердің халықтық рейтингі|lang=kk|publisher=inbusiness|accessdate=2023-06-16}}</ref> үшін Қазақстан саясатында даулы тұлғаға айналды. [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның әкімі ретінде тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен әкім (2014–2023) болды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/shko-ny-9-zhyl-baskargan-danial-ahmetov-nesimen-este-kaldy_a4079495|title=ШҚО-ны 9 жыл басқарған Даниал Ахметов несімен есте қалды|lang=kk|publisher=kazinform|date=2023-06-18|accessdate=2023-06-18|author=МҰХАМЕТБЕКҰЛЫ, Талғатжан}}</ref> == Қысқаша өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қанжығалы руы]]нан шыққан.<ref>Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701</ref> 1976 жылы Павлодар индустриалды институтын бітірген. Мамандығы бойынша инженер-құрылысшы. Экономика ғылымының докторы, Қазақстан Республикасы Минералды ресурстар академиясының академигі.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/akimvko/about/structure/people/312?lang=kk</ref> «Региональные особенности обеспечения устойчивого социально-экологического развития в Казахстане» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғаған. * 1954 жылы 15 маусымда [[Павлодар]]да дүниеге келген. * 1976 жылы [[Торайғыров университеті|Павлодар индустриалды институтын]] бітірген. Мамандығы бойынша инженер-құрылысшы. * 1976–1981 ж. — «Павлодар тұрғын үй құрылыс» тресінде мастер, аға прораб. * 1981–1983 ж. — Екібастұз қалалық [[Партиялық жүйе|партия]] комитетінде нұсқаушы. * 1983–1987 ж. — «Екібастұз шахта құрылыс» комбинатында бас инженердің орынбасары, партком хатшысы. * 1987–1991 ж. — [[Екібастұз]] қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары. * 1992 ж. бастап — [[Екібастұз]] қалалық әкімшілігінің басшысы, содан кейін [[Павлодар облысы|Павлодар облыстық]] әкімшілігінің басшысы. * 1993–1997 ж. — [[Павлодар облысы|Павлодар облысының әкімі]] болып тағайындалды. * 1997–99 жж. аралығында — [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі. * 1999 ж. [[қазан]]ынан бастап — Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары болды. * 2001 ж. қарашасынан бастап — [[Павлодар облысы]]ның әкімі болды. * 2003 жылдың маусымынан бастап — Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі қызметінде болған. * 2003 ж. [[Мәскеу]]де «Қазақстанның тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етудің аймақтық ерекшеліктері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Экономика ғылымының докторы. * Институтты бітіргеннен кейін құрылыстарда мастер, аға прораб, «Екібастұз шахта құрылыс» тресінің жетекшісі, Екібастұз қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары, «Екібастұз энерго тұрғын үй өндіріс құрылысы» тресінің басқарушысы қызметтерін атқарды. * 2007 жылдың қаңтар айынан бастап ҚР Қорғаныс министрi. * 2009 жылы ҚР Қорғаныс министрі қызметінен жеке бизнеске ауысты. * 2014 жылдың қарашасынан бастап ШҚО облысының әкімі қызметіне тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/danial-ahmetov-shyigyis-kazakstan-oblyisyinyin-akm-bolyip-258128/|title=Даниал Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі болып тағайындалды|author=|date=11 қараша 2014|work=|publisher=[[Tengrinews.kz]]|accessdate=|lang=}}</ref> * 2019 жылғы 17 маусымда — Шығыс Қазақстан облысының әкімі болып қайта тағайындалды. * 2022 жылдың 3 наурызы — облыс әкімдерінің рейтингінде бірінші орынды иеленді. Даниал Ахметовтің көрсеткіші 86% құрады. * 2022 жылғы 11 маусымда — ҚР Президенті Даниал Ахметовтің Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымындағы өкілеттігін ұзартты. * 2022 жылғы 7 желтоқсанда — ҚР Президентінің Жарлығымен Даниал Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымына қайта тағайындалды, қайта тағайындауды барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының көпшілігі қолдады. * 2023 жылғы 16 маусым — Мемлекет басшысының Жарлығымен Даниал Кенжетайұлы Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-danial-kenzhetayuly-ahmetov-shygys-kazakstan-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-1655041|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Даниал Кенжетайұлы Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымынан босатылды|publisher=''Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты''|website=Akorda.kz|date=2023-06-16}}</ref> == Марапаттары == * 1999 ж. «[[Барыс ордені|Барыс]]<nowiki/>» 3-і дәреже * 2004 ж. «Барыс» 2-і дәреже * «[[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет белгісі]]<nowiki/>» * «Қазақстан Респ<nowiki/>убликасының Тұңғыш Президенті — Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев» (2012) ордендері * «[[Астанаға 10 жыл медалі|Астанаға 10 жы]]<nowiki/>[[Астанаға 10 жыл медалі|л]]<nowiki/>» атты мерейтойлық медалі (01.07.2008) == Отбасылық жағдайы == Үйленген. Ұлы мен қызы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} [[Санат:Павлодар мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Екібастұз әкімдері]] luensw2s9qvit1pgg0u4dg03weq5ixn 0 3429 3602015 3569196 2026-05-08T21:58:14Z Rasulbek Adil 176232 3602015 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = қала |атауы = Құлсары |сурет = Kulsary.JPG |әкімшілік күйі = аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =59 |lat_sec = 00 |lon_dir =E |lon_deg =54 |lon_min =01 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(42000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Жылыой ауданы |кестедегі аудан = Жылыой ауданы{{!}}Жылыой |мекен түрі = қала{{!}}Қалалық әкімдігі |мекені = Құлсары қалалық әкімдігі{{!}} Құлсары |ішкі бөлінісі = |әкімі = Қадіржан Аманкелдіұлы Адинов |add1n = Әкімдік мекенжайы |add1 = Құлсары қаласы, Әбдірахманов көшесі, №27 |құрылған уақыты = 1939 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 2001<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V01T000469_ Атырау облысы Жылыой ауданының Құлсары поселкесін аудандық маңыздағы қалалар санатына жатқызу туралы]</ref> |жер аумағы =40 |климаты = қатаң континенталды |тұрғыны = {{өсім}} 65 964<ref name="халық2023">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = құлсарылық |телефон коды = 71237 |пошта индексі = 060100<ref>[http://www.kazpi.ru/06/2.html Пошта индекстері, Атырау облысы, Жылыой ауданы]</ref> |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = Атырауская область |сайты = |сайт тілі = }} '''Құлсары''' — Қазақстандағы қала, [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ның және [[Құлсары қалалық әкімдігі]]нің орталығы. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Атырау]] қаласына дейінгі ара қашықтығы — 220 км. [[1952 жыл]]дан бері Жылыой ауданының орталығы. Темір жол стансасы, құбырлар жүйесінің торабы. Қамыскөл көлінің оңтүстік-шығысында орналасқан<ref name="source1">«Қазақ энциклопедиясы», VI-том</ref>. == Халқы == {| class="wikitable" |- ! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- | 12749 || {{өсім}}16427 || {{өсім}}19731 || {{өсім}}32652 || {{өсім}}38518 || {{өсім}}51097 || {{өсім}}64458 |} == Тарихы == Іргесі [[1939 жыл]]ы осы өңірден мұнай мен газ өндірілуіне байланысты қаланды. Атауы XIX ғасырдың басында осында өмір сүрген және жерленген, ел арасында беделді, көріпкелдігі де бар Құлсары [[Адай]] руынан шыққан. Ата шежіресі бойынша Мұңал – Бәйімбет – Сегізбай – Күшік (Ержігіт) – Айғыр – Тінекей – Құлсары. 1934–1938 жылдары аралығында бұл өңірде [[мұнай]] кенін іздестіру басталған, мұнай барлау-бұрғылау экспедициясын белгілі жазушы С. Шәріпов басқарған. [[1938 жыл]]ы Құлсары кеніндегі 10-ұңғыдан мұнай атқылаған. 1939 жылы Құлсары мұнай өңдеу басқармасы құрылды, алғашқы құрылыс салынған жерден халық тұратын үйлер салынды, кейін №1 қазақ ауылдары ескі Құлсары атанды. Құлсарыдан [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде миллиондаған тонна мұнай, оған қоса Құлсары мұнай өндіру цехының қасынан шағын бензин зауыты іске қосылып, тікелей майданға бензин жөнелтіліп отырды (бұл бензин зауыты 1952 жылы жабылды).<ref name="source1"/> 2024 жылғы [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|елдегі су тасқыны]] нәтижесінде Құлсары елді-мекені және оның халқы қатты зардап шекті. Зардап шеккен әр баспана үшін 400 мың теңге сұраған Құлсары халқы кейін, сол жылғы мамырда [[Құлсарыдағы наразылық (2024)|наразылық шаралары]]н ұйымдастырды.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/60187-protestuusie-ziteli-kulsary-trebuut-ctoby-k-nim-priehal-tokaev.html |title= Протестующие жители Кульсары требуют, чтобы к ним приехал Токаев |lang= ru |work= vlast.kz |date= 2024-05-16 |accessdate= 2024-05-18}}</ref> == Қала статусы == [[Сурет:Kulsary 4.jpg |солға|200px]] 1954 жылы Құлсары аудан орталығына айналды. 2001 жылы 22-қыркүйек айында №685 ҚР үкіметінің қаулысымен «аудандық маңызы бар Құлсары қаласы» деген статус алды. Бұл күнде Құлсары 60 мыңнан астам тұрғыны бар қалаға айналып отыр.<br /> Вокзал маңы, Автожолшылар, Барлаушылар, Мұнайшылар, Кең Жылыой, Оңтүстік әуежай, Жадырасын, Қарағай, Болашақ, №№1, 2, 2а, 3, 4, 4а, 5, 5а ықшам аудандарға бөлінген.<ref>Жылыой жылнамасы,Энциклопедиялық жинақ, «Өлке» баспасы, 2008 ISBN 9965-742-49-9</ref> == Экономикасы == Бүгінде Құлсары Теңіз кен орнын игеру орталығы болып отыр. Мұнда ірі кәсіпорындардан Мұнай-газ өндіру басқармасы, Оңтүстік Ембі мұнай барлау экспедициясы, мұнай айдау стансасы жұмыс істейді. Қала арқылы Мақат-Бейнеу темір-жолы, Бейнеу-Доссор-Атырау, Құлсары-Мұнайлы, Құлсары-Прорва автожолдары өтеді<ref name="source1"/>. == Әлеуметтік және мәдени нысандары == === Мектептер === * №1 орта мектеп — 1985 жылы В.И.Ленин атындағы орта мектеп салынып пайдалануға берілді. * №5 Абай атындағы орта мектеп — 1939 ж. бастауыш, 1940 ж. жеті жылдық, 1942 ж. орта мектеп болып құрылып, оған Абай есімі берілді. * №6 орта мектеп — 1952 ж. орыс тілінде оқытатын А.С.Пушкин атындағы орта мектеп болып ашылды. * №7 Е.Халықов атындағы орта мектеп — 1959 жылы 8 жылдық, 1977 жылы 10 жылдық мектеп болып ашылды. 2003-2004 жылы жаңа мектеп үйі берілді. * №8 орта мектеп — 2014 жылдың қаңтар айында ашылды. * №9 орта мектеп — Бұрынғы А.С.Макаренко атындағы мектеп. 1954 ж. 7 жылдық, 1965 ж. дейін сегіз жылдық, 1965 жылы орта мектепке айналды. * №13 орта мектеп — 1964 ж. №468 мектеп ретінде іргесі қаланып 2 кластық көлемде ашылды. 1971 жылдан бастап 8 жылдық мектепке ауысты. 1976 ж. бастап Ю.А. Гагарин аты беріліп орта мектепке ауысты.<ref>https://13.zhylyoi-bb.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211001165242/https://13.zhylyoi-bb.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2021-10-01 }} Тарихы</ref> * №15 С.Қарабалин атындағы орта мектеп — 1946 жылы бастауыш, 1952 ж. 7 жылдық мектепке айналды. 1953 ж. Г.М.Маленков есімі берілді. 1957 ж. орта мектепке айналып оған А.П.Чехов есімі берілді. 2007 ж. С.Қарабалин аты берілді. * №16 Д.Жазықбаев атындағы орта мектеп — 1988 жылы ХІХ-партконференция атындағы мектеп болып ашылды. 1991 жылы Д.Жазықбаев есімі берілді. * №18 М.Сатыбалдиев атындағы орта мектеп — 1991 жылы берілді. * №19 орта мектеп — әуелі бастауыш мектеп (12.02.1992), одан орталау (1992-1993), кейін орта мектеп болып ашылған. * №20 орта мектеп — 1993 жылы қыркүйек айында ашылды. * №21 орта мектеп * Дарынды балаларға арналған Жылыой мектеп-интернаты — 02.10.2015 ж. құрылған. Биология, химия, физика, математика, информатика пәндері ағылшын тілінде оқытылады. * Т.Құлтумиев атындағы балалар саз мектебі — 1966 жылы Құлсары саз мектебі болып ашылды. Мектепке 1990 ж. Т.Құлтумиев аты берілді. * Құлсары балалар өнер мектебі — 1989 ж. «Балалар көркемсурет мектебі» болып ашылды. 2002 жылы Құлсары балалар өнер мектебі болып аталды. * Балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі — 1968 жылы ашылып, 2003 ж. жаңа ғимаратқа көшті. === Мектепке дейінгі мекемелер === * «Айгөлек» бөбекжай бақшасы — 1987 жылдың желтоқсан айында «Теңізмұнайгаз» акционерлік қоғамына қарасты мекеме болып ашылды. * «Айналайын» бөбекжай бақшасы * «Аққайың» бөбекжай бақшасы — «Березка» болып аталып, 1987 жылы пайдалануға берілді. * «Анашым» бөбекжай бақшасы * «Әйгерім» бөбекжай бақшасы * «Әсем» бөбекжай бақшасы — 2008 жылы ашылды. * «Балапан» бөбекжай бақшасы — «Буратино» болып аталып, 1965 жылы қазан айында ашылған. * «Гүлдәурен» бөбекжай бақшасы — 1989 жылдың 1 желтоқсанында Оңтүстік Ембі мұнай барлау экспедициясы мекемесіне қарасты „Золушка“ атымен қосылды. * «Еркем-ай» бөбекжай бақшасы * «Жауқазын» бөбекжай бақшасы * «Құлыншақ» бөбекжай бақшасы * «Қызғалдақ» бөбекжай бақшасы * «Салтанат» бөбекжай бақшасы — 1977 жылдан жұмыс істейді. * «Өркен» бөбекжай бақшасы === Колледждер === * Сафи Өтебаев атындағы Жылыой мұнай және газ технологиялық колледжі * Медпрофи колледжі * Құлсары гуманитарлық-техникалық колледжі — 1997 жылы Атырау гуманитарлық-техникалық колледжінің бөлімі болып ашылды. 2001 жылдан жеке оқу орны болып құрылды.<ref>[http://maps.resurs.kz/googlemap/detail/kulsari Құлсары қаласының картасы мен ақпараты]</ref> === Денсаулық ісі === * Қамыскөл санаториясы == Діни ұйымдар қызметі == * '''Жылыой мұсылмандар мешіті''' — 1995 жылы салынған. Жобасын сәулетші Б. Сатиев жасаған. 300 адамға арналған. Ғимараттың көлемі 432 шаршы метр. Ерлер залы 108 шаршы метр, әйелдер залы 72 шаршы метр. Бас мұнарасының биіктігі 15 метр.<ref>https://www.muftyat.kz/kk/mosque/2634/ «Жылыой аудандық мешіті»</ref> == Танымал тұлғалар == [[Ерік Сәлімұлы Құрманғалиев]]- өте сирек кездесетін контратенор сарынды опера әншісі == Қала суреттері == {| class="wikitable" |- ! Жеңіс саябағы !! Құрсай өзені жағалауы.!!Мешіт |- |[[Сурет:Kulsary 7.jpg |орта|300px]] || [[Сурет: Құлсары. Құрсай өзені жағалауы.jpg|орта|200px]] ||[[Сурет: Кульсары.Мечеть.jpg|Мечеть|орта|right|200px]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жылыой ауданы елді мекендері}} {{Қазақстан қалалары}} [[Санат:Атырау облысы қалалары]] [[Санат:Жылыой ауданы елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] tf64pg4q1r0f0h01mqsjt5f2dl9njvg 0 3605 3601930 3599863 2026-05-08T18:20:04Z Casserium 68287 /* */ 3601930 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Нормативтік акт |Атауы = Қазақстан Республикасының Конституциясы |Сурет = |Сурет атауы = |Шынайы атауы = |Қысқаша атауы = |Басқаша атауы = |Аббревиатура = |Сілтеме = |Ұйым = |Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |Аймақ = |Аумақ = |Тіл = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] |Түрі = |Саласы = [[конституциялық құқық]] |Авторы = |Құрылыс = |Заң шығарушы билік = |Үкімет = |Қол қою үшін ашылды = |Қол қойды = |Бекітілді = [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да республикалық референдумда қабылданды |Ратификация = |Жарияланды = |Күшке енуі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |Өзгертілді = |Күшін жойды = |Сайты = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 электрондық нұсқасы] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — [[Қазақстан]]ның [[Конституция|басты заңы]]. Қазіргі конституция [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да [[Қазақстандағы референдум (2026)|республикалық референдум]] нәтижесінде қабылданды және [[1 шілде]] күні өз күшіне енеді. Конституция 11 бөлімнен, 96 баптан тұрады. Бұл тәуелсіз Қазақстанның қабылдаған үшінші конституциясы. Алдыңғы конституциялар [[1993 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да және [[1995 жыл]]ғы [[30 тамыз]]да қабылданған болатын. == Маңызды тармақтары == Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін [[демократиялық мемлекет|демократиялық]], [[зайырлы мемлекет|зайырлы]], [[құқықтық мемлекет|құқықтық]] және [[әлеуметтік мемлекет]] ретінде жариялайды, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Қазақстан [[президенттік республика|президенттік басқару нысанындағы]] [[унитарлы мемлекет|біртұтас мемлекет]]. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық, ол билікті тікелей республикалық [[референдум]] және еркін сайлау арқылы, сондай-ақ өз билігін мемлекеттік органдарға беру арқылы жүзеге асырады. Конституцияның ең жоғары заңды күші бар және Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады. Мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылып, бірдей қорғалады. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі, меншік құқығын халық атынан мемлекет жүзеге асырады. Қазақстанның [[мемлекеттік тіл]]і — қазақ тілі, бірақ мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі мемлекеттік тілмен тең қолданылады. Мемлекет [[Қазақстан халқы]]ның тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды. == Тарихы == * Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1993 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жыл === Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл === 1917 жылғы революциялардың қорытындысы бойынша жаңа мемлекет — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Мемлекеттік құрылыс аясында Қазақстан РКФСР құрамына енгізілді (1920 жылғы 26 тамыздағы Республиканы құру туралы қабылданған Декрет аясында мемлекет алғаш рет басқару нысанын өзгертті) және 1926 жылғы 18 ақпанда мемлекетіміздің алғашқы жазбаша Конституциясы қабылданды. Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрылғаннан кейін 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік билік органдарының құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтың негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.<ref name="e-history.kz">http://e-history.kz/kz/publications/view/723 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007064308/http://e-history.kz/kz/publications/view/723 |date=2015-10-07 }} Қазақстан Конституциясының тарихы</ref> Алғашқы Конституция мәтініне жасалған талдау көрсеткендей, құқықтық актіде революциялық сипаттағы нормалардан бөлек, қазіргі уақытта да өзекті болып қала беретін ережелер бар. Мысалы, азаматтардың сайлау құқықтары, биліктің тек халыққа тиесілігі туралы ережелер, білім берудің тегін болуы, физикалық және рухани даму, денсаулық сақтау, еңбек құқықтары мен әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер мен ерлердің құқықтарын теңестіру, басқару жүйесі және басқалар конституциялық тұрғыда бекітілді. === Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл === [[Сурет:QazaqSSR_Konstituciyasy_1937.jpeg|250px|нобай|солға|"Qazaqтьn Soвeттi Soтsijalisтik Respuvвlijkasьnьn Konsтijтuтsijasь (Negizgi Zanь). Alma-Aтa. 1937"]] 1937 жылдың 26 наурызында Кеңестердің Бүкілқазақстандық Төтенше Х Съезінде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 бөлім мен 125 баптан тұрды. Ол жерде «КСРО Конституциясының 14-бабынан тыс Қазақ КСР өзінің егемендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті өздігінен жүзеге асырады» делінген. <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында экономикалық, саяси қорғаныс салалары бойынша өзара ықпалдастықты іске асыру мақсатында басқа да тең құқылы республикалармен еркін түрде одақтасуға құқылығы (13-бап), Қазақ КСР келісімінсіз территориясын өзгертуге тыйым салу (16-бап), жоғарғы республикалық және мемлекеттік биліктің жергілікті органдары қалыптастыратын, заңнаманы жүзеге асыру, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және де азаматтар құқығын, салық салу т.б. мәселелерді қорғау бойынша республика саясатын жүргізу құқықтары бекітілген (19-бап).<ref name="e-history.kz" /><br /> Сонымен қатар, сот пен прокуратура жүйесі қамтылған. Халық соттары аудан азаматтарының тарапынан құпия сайлау жолымен жалпы, тікелей және тең сайлау құқығы негізінде сайланып, сот ісін жүргізу қазақ тілінде, ал басқа ұлт өкілдері шоғырланған аудандарда олардың ана тілдерінде жүргізілуі тиіс болған (83-90-баптар).<br /> <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері анықталған: еңбек етуге құқылығы (96-бап), демалысқа құқылығы (97-бап), қартаю, ауру болу және еңбекке қабілетсіз болып қалу жағдайларында материалды қамтамасыз етілуге құқылығы (98-бап), денсаулық сақтау, сөз, баспасөз, жиын, митинг, көше шерулері мен демонстрацияларға еркіндік берілуі кепілдігі, тұлғаға, тұрғын-жайға, азаматтардың хат жазысу арқылы жеке хат алысуға дербес құқықтары, шетел азаматтарына саяси баспана беру құқығы.<ref name="e-history.kz" /> === Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл === ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлім, 19 тарау және 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес, бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды.<ref name="e-history.kz"/> == 1993 жылғы Конституция == Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңестің тоғызыншы сессиясында егемен елдің алғашқы Конституциясы қабылданды. Бұл құжат 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңның қағидаларын заңдық тұрғыдан бекітіп, кеңейтті.<ref name=":0">{{Cite paper|author=Д.Б. Тебаев|date=2025|url=https://km.mnu.kz/pdf/release/1%20статья%20-%20Тебаев%20Д.Б.%20.indd.pdf|title=Қазақстан Республикасы Заңнама құқықтық және ақпарат институты (Астана қ., Қазақстан Республикасы): Қазақстандағы конституциялық құрылыстың эволю- циясының тарихи кезеңдері.|language=Орыс тілі|journal=Кұқық және мемлекет}}</ref> Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы '''1993 жылғы 28 қаңтарда''' XII шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің IX сессиясында қабылданды. Құрылымдық жағынан ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрды. Конституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бастап қабылданған көптеген құқықтық нормаларды бойына сіңірді: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, биліктің бөліну принципі, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдарын — Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттарды және басқаларды тану.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституцияның негізіне '''парламенттік республика''' моделі жатты. Қазақстанның тәуелсіздігін бекіте отырып, 1993 жылғы Конституция сонымен бірге тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы күрделілік пен қайшылықты сипатты көрсетті. Бір жағынан, ол нарықтық экономика мен демократиялық мемлекетті қалыптастыру бағытында республика тыныс-тіршілігінің барлық жақтарын одан әрі трансформациялау үшін заңдық негіздерді бекітті, екінші жағынан — Конституция заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарының өкілеттіктері туралы кең ауқымды пікірталастар тудырды, өйткені оның мәтінінде бұл мәселе реттелмеген күйінде қалды. Мұндай жағдай елдегі саяси және әлеуметтік ахуалдың тұрақтануына да, қоғамдық өмірдің барлық салаларын трансформациялау бағытын нығайтуға да ықпал етпеді. Сонымен қатар, мемлекеттіліктің сипатына, мемлекеттік тіл мәселелеріне, жерге жеке меншікке және азаматтыққа қатысты Конституцияның кейбір принципті ережелері қоғамдық айтыс-тартыстың нысанына айналды.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституция кеңестік кезеңдегі 1978 жылғы Негізгі заңнан түбегейлі ерекшеленді. Оның басты жаңашылдықтарына мыналар жатты:<ref name=":0" /> * Қазақстан тарихында тұңғыш рет биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуінің демократиялық принципі конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл принцип монархиялық (Қазақ хандығы) және кеңестік кезеңдерде ресми түрде қолданылмаған болатын. * Адам, оның өмірі, бостандығы мен ажырамас құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды. * Президент атқарушы биліктің басшысы болып белгіленді, ал жергілікті атқарушы органдар тікелей мемлекет басшысының өкілдері ретінде танылды. Конституцияның преамбуласында Қазақстан мемлекеттілігінің бұлжымастығы мен қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқығы ерекше атап өтілді. Бұл дәстүр 1920 жылғы Декреттен бастау алған ұлттық мемлекеттілік идеясының заңды жалғасы болды. Құжатта Қазақстан халқының халықаралық қауымдастықтың ажырамас бөлігі екендігі, сондай-ақ ұлтаралық татулық пен азаматтық бейбітшілікті сақтауға ұмтылысы бекітілді.<ref name=":0" /> == 1995 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке — Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. Елдің негізгі заңын қабылдаудың алдында Конституция жобасын ел халқының кең көлемде талқылауы өтті. Жалпы алғанда жобаны 33 мыңға жуық ұжымдық талқылау болып, оған 3 миллионнан астам азамат қатысты. Талқылау кезінде 30 мыңға жуық ұсыныстар мен ескертулер енгізілді. 55 бапқа 1100-ден астам түзетулер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> === Негізгі қабылданған жаңашылдықтар === * Елде мемлекет басшысы кең өкілеттіктерге ие болатын президенттік республика орнатылды. Бұл ретте Президент Конституцияның басты кепілі ретінде айқындалды. Атқарушы биліктің қуатты әрі тиімді вертикальды механизмі құрылды<ref name=":3">{{Cite web|title=День Конституции Казахстана: факты, история, цифры|url=https://kz.kursiv.media/2025-01-29/nkkh-den-konstituczii-kazahstana-fakty-istoriya-czifry/?utm_campaign=endless_feed}}</ref>. * Бұрынғы бір палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына екі палатадан (Мәжіліс пен Сенат) тұратын кәсіби Парламент құрылды<ref name=":3" />. * Жергілікті Кеңестер (Халық депутаттарының кеңестері) институты жойылып, оның орнына әкімдерді Президент жарлығымен тағайындау жүйесі енгізілді<ref name=":3" />. * Бұрынғы үш нысанның (мемлекеттік, жеке және ұжымдық) орнына меншіктің екі түрі — мемлекеттік және жеке меншік қана қалдырылды<ref name=":3" />. * Сонымен қатар мемлекеттік және жеке меншікті бірдей қорғау принципі бекітілді. Тұңғыш рет азаматтардың жерге иелік ету құқығы заңды түрде бекітілді (алайда шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беру сияқты шектеулер сақталды)<ref name=":3" />. * Мемлекеттің жеке меншікті иеліктен алуы тек ерекше жағдайларда (мысалы, мемлекеттік қажеттіліктер үшін) және міндетті түрде өтемақы төлеу шартымен ғана жүзеге асырылатын болды<ref name=":3" />. === Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар === Конституция қабылданған сәттен бастап өткен уақыт ішінде оған үш рет: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдары өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> ==== 1998 жыл: Президент мерзімін ұзарту, пропорционалды сайлау жүйесі ==== * Президент мандатының мерзімі 5 жылдан 7 жылға дейін ұзартылды<ref name=":3" />. * Президенттікке кандидаттар үшін бұрын белгіленген 65 жасқа дейінгі жоғарғы жас шегі алынып тасталды<ref name=":3" />. * Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, бұл парламенттегі көппартиялылықты дамытуға мүмкіндік берді<ref name=":3" />. ==== 2007 жыл: Президент мерзімін қысқарту, Парламент құрамын ұлғайту және күшейту ==== * Президенттің өкілеттік мерзімі қайтадан 5 жылға дейін қысқартылды<ref name=":3" />. * Парламент Президенттің ұсынуымен Премьер-министрді бекіту құқығына, сондай-ақ Үкіметті жасақтауда кеңейтілген өкілеттіктерге ие болды<ref name=":3" />. * Парламенттің сандық құрамы өзгерді: Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге, ал Сенат мүшелері 39-дан 47-ге дейін көбейтілді<ref name=":3" />. ==== 2011 жыл: Тұңғыш Президент туралы норманы енгізу ==== * Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше құқықтар мен артықшылықтар беретін Тұңғыш Президент — Елбасы мәртебесі бекітілді<ref name=":3" />. ==== 2017 жыл: Өкілеттіктерді қайта бөлу және сот жүйесінің тәуелсіздігін нығайту ==== * Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі Парламент пен Үкіметке берілді, бұл тежемелік әрі теңгерімділік жүйесін нығайтуға ықпал етті<ref name=":3" />. * Соттар мен судьялардың дербестігін арттыру бойынша шаралар қабылданды<ref name=":3" />. ==== 2019 жыл: Елорда атауын өзгерту ==== * Ел астанасының атауын Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Астанадан Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы түзету енгізілді<ref name=":3" />. ==== 2022 жыл: Президент өкілеттіктерін шектеу ==== * Президенттік-парламенттік басқару нысанына көшу. Биліктің Президент қолында шоғырлануын азайтуға және Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған өзгерістер енгізілді<ref name=":3" />. * Президенттің өкілеттігін атқару кезеңінде саяси партияларға мүше болуына, сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленуіне тыйым салынды<ref name=":3" />. * Елбасы мәртебесін жою. Тұңғыш Президентке ерекше өкілеттіктер мен артықшылықтар беретін нормалар алынып тасталды<ref name=":3" />. * Адам құқықтарын қорғауды күшейту. Конституциялық Сот қайта құрылды, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің құқықтары кеңейтілді және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған нормалар бекітілді<ref name=":3" />. == 2026 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Конституциясы — 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның негізгі заңы. Ол 1995 жылғы Конституцияны толық алмастырады және елдің саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің бірі<ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State. Analytical report, KISI|url=https://kisi.kz/wp-content/uploads/2026/03/kazakhstans-new-constitutional-model-towards-a-resilient-and-modern-state.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan referendum: The new constitution demonstrates a diminishing interest in Western values|url=https://www.chathamhouse.org/2026/03/kazakhstan-referendum-new-constitution-demonstrates-diminishing-interest-western-values}}</ref>. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді<ref>{{Cite web|title=2026 Constitutional Referendum in Kazakhstan: Reform, Continuity, and Executive Power|url=https://www.caspianpolicy.org/research/category/2026-constitutional-referendum-in-kazakhstan-reform-continuity-and-executive-power}}</ref>. Конституциялық реформа 2025 жылдың күзінде (8 қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында басталды<ref name=":1">{{Cite web|title=Six Months to Rewrite the State: Kazakhstan Accelerates Its Constitutional Reset|url=https://timesca.com/six-months-to-rewrite-the-state-kazakhstan-accelerates-its-constitutional-reset/}}</ref>. Конституцияға өзгерістер бүкілхалықтық референдумда 2027 жылы қабылдануы мүмкін делінген еді. Алғашында Сенатты (Жоғарғы палата) жойып, бір палаталы парламентке көшу ұсынылды. Кейін реформа 1995 жылғы Конституцияның шамамен 80–84%-ын қамтитын кең ауқымды өзгерістерге айналды.<ref>{{Cite web|title=Opinion – Kazakhstan’s New Constitution Sends a Key Signal for Global Partners|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-constitution-sends-a-key-signal-for-global-partners/}}</ref> Бір айдан кейін қазан айында арнайы жұмыс тобын құру туралы жарлыққа қол қойды. Келесі айларда көлемі 2000 жуық ұсыныстар қаралды. 2026 жылдың қаңтар айында өткен Ұлттық Құрылтайда президент барлық ұсыныстарды жинақтап, өзгертулер мен толықтырулар енгізуден Конститутцияны толықтай өзгерту туралы ұсынды<ref>{{Cite web|title=Tokayev Proposes a New Constitutional Architecture|url=https://timesca.com/tokayev-proposes-a-new-constitutional-architecture/}}</ref>. 21 қаңтар күні Конститутциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды<ref>{{Cite web|title=В Казахстане создали комиссию по Конституционной реформе|url=https://www.azattyqasia.org/a/v-kazahstane-sozdana-komissiya-po-konstitutsionnoy-reforme/33656614.html}}</ref>. Комиссия құрамына 130 сарапшы маман кірді. Констиутцияның алғашқы мәтін жобасы 31 қаңтар күні жарияланды. 11 ақпан күні Констиутуция жобасының референдумға арналған нұсқасы президентке таныстырылды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan To Hold Referendum on New Constitution On March 15|url=https://timesca.com/kazakhstan-to-hold-referendum-on-new-constitution-on-march-15/}}</ref> 2026 жылдың 21 қаңтарында Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Жоба 31 қаңтарда жарияланды, 12 ақпанда соңғы нұсқасы жарияланды. 11 ақпанда Тоқаев 15 наурызға референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s Constitutional Referendum Opens the Door to Major Institutional Reform|url=https://timesca.com/kazakhstans-constitutional-referendum-opens-the-door-to-major-institutional-reform/}}</ref> Орталық Сайлау комиссиясының мүшесі Михаил Бортник баспасөз маслихатында референдумды ұйымдастырып, өткізуге 20 млрд теңге (42 млн АҚШ доллары) көлемінде қаражат жұмсалуы жоспарланған деп хабарлады<ref name=":2">{{Cite web|title=Cost of Holding Referendum on Kazakhstan’s New Constitution Estimated at $42 Million|url=https://timesca.com/cost-of-holding-referendum-on-kazakhstans-new-constitution-estimated-at-42-million/}}</ref>. Референдумға 12 416 759 адам қатысуға құқылы, 10 413 сайлау учаскесі құрылыпып, 64 елде 82 сайлау орталықтары құрылады<ref name=":2" />. '''Референдум нәтижелері''' (15 наурыз 2026): * Қатысқан сайлаушылар: 73,12% * «Иә» даусы: 87,15% (7 954 667 дауыс) * «Жоқ» даусы: 9,84% * Жарамсыз бюллетеньдер: шамамен 3% 17 наурызда нәтижелер ресми расталды, Президент Тоқаев жаңа Конституцияны қол қойып, қабылдады<ref>{{Cite web|title=Foreign Leaders Congratulate Tokayev After Kazakhstan Approves New Constitution|url=https://timesca.com/foreign-leaders-congratulate-tokayev-after-kazakhstan-approves-new-constitution/}}</ref>. 15 наурыз Конституция күні болып жарияланды. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толық күшіне енді. Осы күнге дейін ескі Конституция қолданылды. Парламенттің өкілеттігі тоқтатылды, жаңа парламентке сайлау жоспарланды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html}}</ref>. * Жаңа Конституция 11 бөлімнен және 95 баптан тұрады. Бір палаталы парламент (Курултай) құрылды, Сенат жойылды. Сайлау жүйесі пропорционалды (партиялық тізімдер) болды. * Президент Жоғарғы Сот, Конституциялық Сот, Жоғары аудиторлық палата және Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін тағайындайды (Курултайдың келісімімен). Конституцияға өзгерістер тек референдум арқылы енгізіледі. * Вице-президент лауазымы қайта енгізілді<ref>{{Cite web|title=Tokayev Floats Vice President Post at National Kurultai as Kazakhstan Weighs Political Overhaul|url=https://timesca.com/tokayev-floats-vice-president-post-at-national-kurultai-as-kazakhstan-weighs-political-overhaul/}}</ref>. * Азаматтардың өкілдік органы ретінде Халық Кеңесі құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан Конституциясы]] [[Санат:Қазақстан құқығы]] j9z3cndynd5qny3gqprwllm6pr5d2jy 3601938 3601930 2026-05-08T18:24:03Z Casserium 68287 /* Негізгі қабылданған жаңашылдықтар */ Жергілікті кеңестер 1993 жылы жойылған 3601938 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Нормативтік акт |Атауы = Қазақстан Республикасының Конституциясы |Сурет = |Сурет атауы = |Шынайы атауы = |Қысқаша атауы = |Басқаша атауы = |Аббревиатура = |Сілтеме = |Ұйым = |Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |Аймақ = |Аумақ = |Тіл = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] |Түрі = |Саласы = [[конституциялық құқық]] |Авторы = |Құрылыс = |Заң шығарушы билік = |Үкімет = |Қол қою үшін ашылды = |Қол қойды = |Бекітілді = [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да республикалық референдумда қабылданды |Ратификация = |Жарияланды = |Күшке енуі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |Өзгертілді = |Күшін жойды = |Сайты = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 электрондық нұсқасы] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — [[Қазақстан]]ның [[Конституция|басты заңы]]. Қазіргі конституция [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да [[Қазақстандағы референдум (2026)|республикалық референдум]] нәтижесінде қабылданды және [[1 шілде]] күні өз күшіне енеді. Конституция 11 бөлімнен, 96 баптан тұрады. Бұл тәуелсіз Қазақстанның қабылдаған үшінші конституциясы. Алдыңғы конституциялар [[1993 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да және [[1995 жыл]]ғы [[30 тамыз]]да қабылданған болатын. == Маңызды тармақтары == Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін [[демократиялық мемлекет|демократиялық]], [[зайырлы мемлекет|зайырлы]], [[құқықтық мемлекет|құқықтық]] және [[әлеуметтік мемлекет]] ретінде жариялайды, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Қазақстан [[президенттік республика|президенттік басқару нысанындағы]] [[унитарлы мемлекет|біртұтас мемлекет]]. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық, ол билікті тікелей республикалық [[референдум]] және еркін сайлау арқылы, сондай-ақ өз билігін мемлекеттік органдарға беру арқылы жүзеге асырады. Конституцияның ең жоғары заңды күші бар және Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады. Мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылып, бірдей қорғалады. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі, меншік құқығын халық атынан мемлекет жүзеге асырады. Қазақстанның [[мемлекеттік тіл]]і — қазақ тілі, бірақ мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі мемлекеттік тілмен тең қолданылады. Мемлекет [[Қазақстан халқы]]ның тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды. == Тарихы == * Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1993 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жыл === Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл === 1917 жылғы революциялардың қорытындысы бойынша жаңа мемлекет — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Мемлекеттік құрылыс аясында Қазақстан РКФСР құрамына енгізілді (1920 жылғы 26 тамыздағы Республиканы құру туралы қабылданған Декрет аясында мемлекет алғаш рет басқару нысанын өзгертті) және 1926 жылғы 18 ақпанда мемлекетіміздің алғашқы жазбаша Конституциясы қабылданды. Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрылғаннан кейін 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік билік органдарының құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтың негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.<ref name="e-history.kz">http://e-history.kz/kz/publications/view/723 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007064308/http://e-history.kz/kz/publications/view/723 |date=2015-10-07 }} Қазақстан Конституциясының тарихы</ref> Алғашқы Конституция мәтініне жасалған талдау көрсеткендей, құқықтық актіде революциялық сипаттағы нормалардан бөлек, қазіргі уақытта да өзекті болып қала беретін ережелер бар. Мысалы, азаматтардың сайлау құқықтары, биліктің тек халыққа тиесілігі туралы ережелер, білім берудің тегін болуы, физикалық және рухани даму, денсаулық сақтау, еңбек құқықтары мен әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер мен ерлердің құқықтарын теңестіру, басқару жүйесі және басқалар конституциялық тұрғыда бекітілді. === Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл === [[Сурет:QazaqSSR_Konstituciyasy_1937.jpeg|250px|нобай|солға|"Qazaqтьn Soвeттi Soтsijalisтik Respuvвlijkasьnьn Konsтijтuтsijasь (Negizgi Zanь). Alma-Aтa. 1937"]] 1937 жылдың 26 наурызында Кеңестердің Бүкілқазақстандық Төтенше Х Съезінде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 бөлім мен 125 баптан тұрды. Ол жерде «КСРО Конституциясының 14-бабынан тыс Қазақ КСР өзінің егемендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті өздігінен жүзеге асырады» делінген. <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында экономикалық, саяси қорғаныс салалары бойынша өзара ықпалдастықты іске асыру мақсатында басқа да тең құқылы республикалармен еркін түрде одақтасуға құқылығы (13-бап), Қазақ КСР келісімінсіз территориясын өзгертуге тыйым салу (16-бап), жоғарғы республикалық және мемлекеттік биліктің жергілікті органдары қалыптастыратын, заңнаманы жүзеге асыру, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және де азаматтар құқығын, салық салу т.б. мәселелерді қорғау бойынша республика саясатын жүргізу құқықтары бекітілген (19-бап).<ref name="e-history.kz" /><br /> Сонымен қатар, сот пен прокуратура жүйесі қамтылған. Халық соттары аудан азаматтарының тарапынан құпия сайлау жолымен жалпы, тікелей және тең сайлау құқығы негізінде сайланып, сот ісін жүргізу қазақ тілінде, ал басқа ұлт өкілдері шоғырланған аудандарда олардың ана тілдерінде жүргізілуі тиіс болған (83-90-баптар).<br /> <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері анықталған: еңбек етуге құқылығы (96-бап), демалысқа құқылығы (97-бап), қартаю, ауру болу және еңбекке қабілетсіз болып қалу жағдайларында материалды қамтамасыз етілуге құқылығы (98-бап), денсаулық сақтау, сөз, баспасөз, жиын, митинг, көше шерулері мен демонстрацияларға еркіндік берілуі кепілдігі, тұлғаға, тұрғын-жайға, азаматтардың хат жазысу арқылы жеке хат алысуға дербес құқықтары, шетел азаматтарына саяси баспана беру құқығы.<ref name="e-history.kz" /> === Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл === ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлім, 19 тарау және 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес, бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды.<ref name="e-history.kz"/> == 1993 жылғы Конституция == Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңестің тоғызыншы сессиясында егемен елдің алғашқы Конституциясы қабылданды. Бұл құжат 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңның қағидаларын заңдық тұрғыдан бекітіп, кеңейтті.<ref name=":0">{{Cite paper|author=Д.Б. Тебаев|date=2025|url=https://km.mnu.kz/pdf/release/1%20статья%20-%20Тебаев%20Д.Б.%20.indd.pdf|title=Қазақстан Республикасы Заңнама құқықтық және ақпарат институты (Астана қ., Қазақстан Республикасы): Қазақстандағы конституциялық құрылыстың эволю- циясының тарихи кезеңдері.|language=Орыс тілі|journal=Кұқық және мемлекет}}</ref> Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы '''1993 жылғы 28 қаңтарда''' XII шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің IX сессиясында қабылданды. Құрылымдық жағынан ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрды. Конституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бастап қабылданған көптеген құқықтық нормаларды бойына сіңірді: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, биліктің бөліну принципі, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдарын — Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттарды және басқаларды тану.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституцияның негізіне '''парламенттік республика''' моделі жатты. Қазақстанның тәуелсіздігін бекіте отырып, 1993 жылғы Конституция сонымен бірге тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы күрделілік пен қайшылықты сипатты көрсетті. Бір жағынан, ол нарықтық экономика мен демократиялық мемлекетті қалыптастыру бағытында республика тыныс-тіршілігінің барлық жақтарын одан әрі трансформациялау үшін заңдық негіздерді бекітті, екінші жағынан — Конституция заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарының өкілеттіктері туралы кең ауқымды пікірталастар тудырды, өйткені оның мәтінінде бұл мәселе реттелмеген күйінде қалды. Мұндай жағдай елдегі саяси және әлеуметтік ахуалдың тұрақтануына да, қоғамдық өмірдің барлық салаларын трансформациялау бағытын нығайтуға да ықпал етпеді. Сонымен қатар, мемлекеттіліктің сипатына, мемлекеттік тіл мәселелеріне, жерге жеке меншікке және азаматтыққа қатысты Конституцияның кейбір принципті ережелері қоғамдық айтыс-тартыстың нысанына айналды.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституция кеңестік кезеңдегі 1978 жылғы Негізгі заңнан түбегейлі ерекшеленді. Оның басты жаңашылдықтарына мыналар жатты:<ref name=":0" /> * Қазақстан тарихында тұңғыш рет биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуінің демократиялық принципі конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл принцип монархиялық (Қазақ хандығы) және кеңестік кезеңдерде ресми түрде қолданылмаған болатын. * Адам, оның өмірі, бостандығы мен ажырамас құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды. * Президент атқарушы биліктің басшысы болып белгіленді, ал жергілікті атқарушы органдар тікелей мемлекет басшысының өкілдері ретінде танылды. Конституцияның преамбуласында Қазақстан мемлекеттілігінің бұлжымастығы мен қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқығы ерекше атап өтілді. Бұл дәстүр 1920 жылғы Декреттен бастау алған ұлттық мемлекеттілік идеясының заңды жалғасы болды. Құжатта Қазақстан халқының халықаралық қауымдастықтың ажырамас бөлігі екендігі, сондай-ақ ұлтаралық татулық пен азаматтық бейбітшілікті сақтауға ұмтылысы бекітілді.<ref name=":0" /> == 1995 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке — Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. Елдің негізгі заңын қабылдаудың алдында Конституция жобасын ел халқының кең көлемде талқылауы өтті. Жалпы алғанда жобаны 33 мыңға жуық ұжымдық талқылау болып, оған 3 миллионнан астам азамат қатысты. Талқылау кезінде 30 мыңға жуық ұсыныстар мен ескертулер енгізілді. 55 бапқа 1100-ден астам түзетулер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> === Негізгі қабылданған жаңашылдықтар === * Елде мемлекет басшысы кең өкілеттіктерге ие болатын президенттік республика орнатылды. Бұл ретте Президент Конституцияның басты кепілі ретінде айқындалды. Атқарушы биліктің қуатты әрі тиімді вертикальды механизмі құрылды<ref name=":3">{{Cite web|title=День Конституции Казахстана: факты, история, цифры|url=https://kz.kursiv.media/2025-01-29/nkkh-den-konstituczii-kazahstana-fakty-istoriya-czifry/?utm_campaign=endless_feed}}</ref>. * Бұрынғы бір палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына екі палатадан (Мәжіліс пен Сенат) тұратын кәсіби Парламент құрылды<ref name=":3" />. * 1992 жылы уақытша енгізілген әкімдерді Президент жарлығымен тағайындау жүйесі конституция деңгейінде бекітілді<ref name=":3" />. * Бұрынғы үш нысанның (мемлекеттік, жеке және ұжымдық) орнына меншіктің екі түрі — мемлекеттік және жеке меншік қана қалдырылды<ref name=":3" />. * Сонымен қатар мемлекеттік және жеке меншікті бірдей қорғау принципі бекітілді. Тұңғыш рет азаматтардың жерге иелік ету құқығы заңды түрде бекітілді (алайда шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беру сияқты шектеулер сақталды)<ref name=":3" />. * Мемлекеттің жеке меншікті иеліктен алуы тек ерекше жағдайларда (мысалы, мемлекеттік қажеттіліктер үшін) және міндетті түрде өтемақы төлеу шартымен ғана жүзеге асырылатын болды<ref name=":3" />. === Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар === Конституция қабылданған сәттен бастап өткен уақыт ішінде оған үш рет: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдары өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> ==== 1998 жыл: Президент мерзімін ұзарту, пропорционалды сайлау жүйесі ==== * Президент мандатының мерзімі 5 жылдан 7 жылға дейін ұзартылды<ref name=":3" />. * Президенттікке кандидаттар үшін бұрын белгіленген 65 жасқа дейінгі жоғарғы жас шегі алынып тасталды<ref name=":3" />. * Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, бұл парламенттегі көппартиялылықты дамытуға мүмкіндік берді<ref name=":3" />. ==== 2007 жыл: Президент мерзімін қысқарту, Парламент құрамын ұлғайту және күшейту ==== * Президенттің өкілеттік мерзімі қайтадан 5 жылға дейін қысқартылды<ref name=":3" />. * Парламент Президенттің ұсынуымен Премьер-министрді бекіту құқығына, сондай-ақ Үкіметті жасақтауда кеңейтілген өкілеттіктерге ие болды<ref name=":3" />. * Парламенттің сандық құрамы өзгерді: Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге, ал Сенат мүшелері 39-дан 47-ге дейін көбейтілді<ref name=":3" />. ==== 2011 жыл: Тұңғыш Президент туралы норманы енгізу ==== * Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше құқықтар мен артықшылықтар беретін Тұңғыш Президент — Елбасы мәртебесі бекітілді<ref name=":3" />. ==== 2017 жыл: Өкілеттіктерді қайта бөлу және сот жүйесінің тәуелсіздігін нығайту ==== * Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі Парламент пен Үкіметке берілді, бұл тежемелік әрі теңгерімділік жүйесін нығайтуға ықпал етті<ref name=":3" />. * Соттар мен судьялардың дербестігін арттыру бойынша шаралар қабылданды<ref name=":3" />. ==== 2019 жыл: Елорда атауын өзгерту ==== * Ел астанасының атауын Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Астанадан Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы түзету енгізілді<ref name=":3" />. ==== 2022 жыл: Президент өкілеттіктерін шектеу ==== * Президенттік-парламенттік басқару нысанына көшу. Биліктің Президент қолында шоғырлануын азайтуға және Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған өзгерістер енгізілді<ref name=":3" />. * Президенттің өкілеттігін атқару кезеңінде саяси партияларға мүше болуына, сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленуіне тыйым салынды<ref name=":3" />. * Елбасы мәртебесін жою. Тұңғыш Президентке ерекше өкілеттіктер мен артықшылықтар беретін нормалар алынып тасталды<ref name=":3" />. * Адам құқықтарын қорғауды күшейту. Конституциялық Сот қайта құрылды, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің құқықтары кеңейтілді және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған нормалар бекітілді<ref name=":3" />. == 2026 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Конституциясы — 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның негізгі заңы. Ол 1995 жылғы Конституцияны толық алмастырады және елдің саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің бірі<ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State. Analytical report, KISI|url=https://kisi.kz/wp-content/uploads/2026/03/kazakhstans-new-constitutional-model-towards-a-resilient-and-modern-state.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan referendum: The new constitution demonstrates a diminishing interest in Western values|url=https://www.chathamhouse.org/2026/03/kazakhstan-referendum-new-constitution-demonstrates-diminishing-interest-western-values}}</ref>. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді<ref>{{Cite web|title=2026 Constitutional Referendum in Kazakhstan: Reform, Continuity, and Executive Power|url=https://www.caspianpolicy.org/research/category/2026-constitutional-referendum-in-kazakhstan-reform-continuity-and-executive-power}}</ref>. Конституциялық реформа 2025 жылдың күзінде (8 қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында басталды<ref name=":1">{{Cite web|title=Six Months to Rewrite the State: Kazakhstan Accelerates Its Constitutional Reset|url=https://timesca.com/six-months-to-rewrite-the-state-kazakhstan-accelerates-its-constitutional-reset/}}</ref>. Конституцияға өзгерістер бүкілхалықтық референдумда 2027 жылы қабылдануы мүмкін делінген еді. Алғашында Сенатты (Жоғарғы палата) жойып, бір палаталы парламентке көшу ұсынылды. Кейін реформа 1995 жылғы Конституцияның шамамен 80–84%-ын қамтитын кең ауқымды өзгерістерге айналды.<ref>{{Cite web|title=Opinion – Kazakhstan’s New Constitution Sends a Key Signal for Global Partners|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-constitution-sends-a-key-signal-for-global-partners/}}</ref> Бір айдан кейін қазан айында арнайы жұмыс тобын құру туралы жарлыққа қол қойды. Келесі айларда көлемі 2000 жуық ұсыныстар қаралды. 2026 жылдың қаңтар айында өткен Ұлттық Құрылтайда президент барлық ұсыныстарды жинақтап, өзгертулер мен толықтырулар енгізуден Конститутцияны толықтай өзгерту туралы ұсынды<ref>{{Cite web|title=Tokayev Proposes a New Constitutional Architecture|url=https://timesca.com/tokayev-proposes-a-new-constitutional-architecture/}}</ref>. 21 қаңтар күні Конститутциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды<ref>{{Cite web|title=В Казахстане создали комиссию по Конституционной реформе|url=https://www.azattyqasia.org/a/v-kazahstane-sozdana-komissiya-po-konstitutsionnoy-reforme/33656614.html}}</ref>. Комиссия құрамына 130 сарапшы маман кірді. Констиутцияның алғашқы мәтін жобасы 31 қаңтар күні жарияланды. 11 ақпан күні Констиутуция жобасының референдумға арналған нұсқасы президентке таныстырылды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan To Hold Referendum on New Constitution On March 15|url=https://timesca.com/kazakhstan-to-hold-referendum-on-new-constitution-on-march-15/}}</ref> 2026 жылдың 21 қаңтарында Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Жоба 31 қаңтарда жарияланды, 12 ақпанда соңғы нұсқасы жарияланды. 11 ақпанда Тоқаев 15 наурызға референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s Constitutional Referendum Opens the Door to Major Institutional Reform|url=https://timesca.com/kazakhstans-constitutional-referendum-opens-the-door-to-major-institutional-reform/}}</ref> Орталық Сайлау комиссиясының мүшесі Михаил Бортник баспасөз маслихатында референдумды ұйымдастырып, өткізуге 20 млрд теңге (42 млн АҚШ доллары) көлемінде қаражат жұмсалуы жоспарланған деп хабарлады<ref name=":2">{{Cite web|title=Cost of Holding Referendum on Kazakhstan’s New Constitution Estimated at $42 Million|url=https://timesca.com/cost-of-holding-referendum-on-kazakhstans-new-constitution-estimated-at-42-million/}}</ref>. Референдумға 12 416 759 адам қатысуға құқылы, 10 413 сайлау учаскесі құрылыпып, 64 елде 82 сайлау орталықтары құрылады<ref name=":2" />. '''Референдум нәтижелері''' (15 наурыз 2026): * Қатысқан сайлаушылар: 73,12% * «Иә» даусы: 87,15% (7 954 667 дауыс) * «Жоқ» даусы: 9,84% * Жарамсыз бюллетеньдер: шамамен 3% 17 наурызда нәтижелер ресми расталды, Президент Тоқаев жаңа Конституцияны қол қойып, қабылдады<ref>{{Cite web|title=Foreign Leaders Congratulate Tokayev After Kazakhstan Approves New Constitution|url=https://timesca.com/foreign-leaders-congratulate-tokayev-after-kazakhstan-approves-new-constitution/}}</ref>. 15 наурыз Конституция күні болып жарияланды. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толық күшіне енді. Осы күнге дейін ескі Конституция қолданылды. Парламенттің өкілеттігі тоқтатылды, жаңа парламентке сайлау жоспарланды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html}}</ref>. * Жаңа Конституция 11 бөлімнен және 95 баптан тұрады. Бір палаталы парламент (Курултай) құрылды, Сенат жойылды. Сайлау жүйесі пропорционалды (партиялық тізімдер) болды. * Президент Жоғарғы Сот, Конституциялық Сот, Жоғары аудиторлық палата және Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін тағайындайды (Курултайдың келісімімен). Конституцияға өзгерістер тек референдум арқылы енгізіледі. * Вице-президент лауазымы қайта енгізілді<ref>{{Cite web|title=Tokayev Floats Vice President Post at National Kurultai as Kazakhstan Weighs Political Overhaul|url=https://timesca.com/tokayev-floats-vice-president-post-at-national-kurultai-as-kazakhstan-weighs-political-overhaul/}}</ref>. * Азаматтардың өкілдік органы ретінде Халық Кеңесі құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан Конституциясы]] [[Санат:Қазақстан құқығы]] tcshkfbs0oqkdoa0k95uiug73un2d1p 3601941 3601938 2026-05-08T18:25:22Z Casserium 68287 /* 1993 жылғы Конституция */ Нағыз парламенттік республика ешқашан орнамаған 3601941 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Нормативтік акт |Атауы = Қазақстан Республикасының Конституциясы |Сурет = |Сурет атауы = |Шынайы атауы = |Қысқаша атауы = |Басқаша атауы = |Аббревиатура = |Сілтеме = |Ұйым = |Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |Аймақ = |Аумақ = |Тіл = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] |Түрі = |Саласы = [[конституциялық құқық]] |Авторы = |Құрылыс = |Заң шығарушы билік = |Үкімет = |Қол қою үшін ашылды = |Қол қойды = |Бекітілді = [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да республикалық референдумда қабылданды |Ратификация = |Жарияланды = |Күшке енуі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |Өзгертілді = |Күшін жойды = |Сайты = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 электрондық нұсқасы] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — [[Қазақстан]]ның [[Конституция|басты заңы]]. Қазіргі конституция [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да [[Қазақстандағы референдум (2026)|республикалық референдум]] нәтижесінде қабылданды және [[1 шілде]] күні өз күшіне енеді. Конституция 11 бөлімнен, 96 баптан тұрады. Бұл тәуелсіз Қазақстанның қабылдаған үшінші конституциясы. Алдыңғы конституциялар [[1993 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да және [[1995 жыл]]ғы [[30 тамыз]]да қабылданған болатын. == Маңызды тармақтары == Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін [[демократиялық мемлекет|демократиялық]], [[зайырлы мемлекет|зайырлы]], [[құқықтық мемлекет|құқықтық]] және [[әлеуметтік мемлекет]] ретінде жариялайды, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Қазақстан [[президенттік республика|президенттік басқару нысанындағы]] [[унитарлы мемлекет|біртұтас мемлекет]]. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық, ол билікті тікелей республикалық [[референдум]] және еркін сайлау арқылы, сондай-ақ өз билігін мемлекеттік органдарға беру арқылы жүзеге асырады. Конституцияның ең жоғары заңды күші бар және Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады. Мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылып, бірдей қорғалады. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі, меншік құқығын халық атынан мемлекет жүзеге асырады. Қазақстанның [[мемлекеттік тіл]]і — қазақ тілі, бірақ мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі мемлекеттік тілмен тең қолданылады. Мемлекет [[Қазақстан халқы]]ның тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды. == Тарихы == * Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1993 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жыл === Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл === 1917 жылғы революциялардың қорытындысы бойынша жаңа мемлекет — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Мемлекеттік құрылыс аясында Қазақстан РКФСР құрамына енгізілді (1920 жылғы 26 тамыздағы Республиканы құру туралы қабылданған Декрет аясында мемлекет алғаш рет басқару нысанын өзгертті) және 1926 жылғы 18 ақпанда мемлекетіміздің алғашқы жазбаша Конституциясы қабылданды. Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрылғаннан кейін 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік билік органдарының құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтың негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.<ref name="e-history.kz">http://e-history.kz/kz/publications/view/723 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007064308/http://e-history.kz/kz/publications/view/723 |date=2015-10-07 }} Қазақстан Конституциясының тарихы</ref> Алғашқы Конституция мәтініне жасалған талдау көрсеткендей, құқықтық актіде революциялық сипаттағы нормалардан бөлек, қазіргі уақытта да өзекті болып қала беретін ережелер бар. Мысалы, азаматтардың сайлау құқықтары, биліктің тек халыққа тиесілігі туралы ережелер, білім берудің тегін болуы, физикалық және рухани даму, денсаулық сақтау, еңбек құқықтары мен әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер мен ерлердің құқықтарын теңестіру, басқару жүйесі және басқалар конституциялық тұрғыда бекітілді. === Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл === [[Сурет:QazaqSSR_Konstituciyasy_1937.jpeg|250px|нобай|солға|"Qazaqтьn Soвeттi Soтsijalisтik Respuvвlijkasьnьn Konsтijтuтsijasь (Negizgi Zanь). Alma-Aтa. 1937"]] 1937 жылдың 26 наурызында Кеңестердің Бүкілқазақстандық Төтенше Х Съезінде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 бөлім мен 125 баптан тұрды. Ол жерде «КСРО Конституциясының 14-бабынан тыс Қазақ КСР өзінің егемендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті өздігінен жүзеге асырады» делінген. <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында экономикалық, саяси қорғаныс салалары бойынша өзара ықпалдастықты іске асыру мақсатында басқа да тең құқылы республикалармен еркін түрде одақтасуға құқылығы (13-бап), Қазақ КСР келісімінсіз территориясын өзгертуге тыйым салу (16-бап), жоғарғы республикалық және мемлекеттік биліктің жергілікті органдары қалыптастыратын, заңнаманы жүзеге асыру, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және де азаматтар құқығын, салық салу т.б. мәселелерді қорғау бойынша республика саясатын жүргізу құқықтары бекітілген (19-бап).<ref name="e-history.kz" /><br /> Сонымен қатар, сот пен прокуратура жүйесі қамтылған. Халық соттары аудан азаматтарының тарапынан құпия сайлау жолымен жалпы, тікелей және тең сайлау құқығы негізінде сайланып, сот ісін жүргізу қазақ тілінде, ал басқа ұлт өкілдері шоғырланған аудандарда олардың ана тілдерінде жүргізілуі тиіс болған (83-90-баптар).<br /> <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері анықталған: еңбек етуге құқылығы (96-бап), демалысқа құқылығы (97-бап), қартаю, ауру болу және еңбекке қабілетсіз болып қалу жағдайларында материалды қамтамасыз етілуге құқылығы (98-бап), денсаулық сақтау, сөз, баспасөз, жиын, митинг, көше шерулері мен демонстрацияларға еркіндік берілуі кепілдігі, тұлғаға, тұрғын-жайға, азаматтардың хат жазысу арқылы жеке хат алысуға дербес құқықтары, шетел азаматтарына саяси баспана беру құқығы.<ref name="e-history.kz" /> === Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл === ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлім, 19 тарау және 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес, бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды.<ref name="e-history.kz"/> == 1993 жылғы Конституция == Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңестің тоғызыншы сессиясында егемен елдің алғашқы Конституциясы қабылданды. Бұл құжат 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңның қағидаларын заңдық тұрғыдан бекітіп, кеңейтті.<ref name=":0">{{Cite paper|author=Д.Б. Тебаев|date=2025|url=https://km.mnu.kz/pdf/release/1%20статья%20-%20Тебаев%20Д.Б.%20.indd.pdf|title=Қазақстан Республикасы Заңнама құқықтық және ақпарат институты (Астана қ., Қазақстан Республикасы): Қазақстандағы конституциялық құрылыстың эволю- циясының тарихи кезеңдері.|language=Орыс тілі|journal=Кұқық және мемлекет}}</ref> Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы '''1993 жылғы 28 қаңтарда''' XII шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің IX сессиясында қабылданды. Құрылымдық жағынан ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрды. Конституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бастап қабылданған көптеген құқықтық нормаларды бойына сіңірді: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, биліктің бөліну принципі, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдарын — Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттарды және басқаларды тану.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституцияның негізіне '''парламенттік-президенттік республика''' моделі жатты. Қазақстанның тәуелсіздігін бекіте отырып, 1993 жылғы Конституция сонымен бірге тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы күрделілік пен қайшылықты сипатты көрсетті. Бір жағынан, ол нарықтық экономика мен демократиялық мемлекетті қалыптастыру бағытында республика тыныс-тіршілігінің барлық жақтарын одан әрі трансформациялау үшін заңдық негіздерді бекітті, екінші жағынан — Конституция заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарының өкілеттіктері туралы кең ауқымды пікірталастар тудырды, өйткені оның мәтінінде бұл мәселе реттелмеген күйінде қалды. Мұндай жағдай елдегі саяси және әлеуметтік ахуалдың тұрақтануына да, қоғамдық өмірдің барлық салаларын трансформациялау бағытын нығайтуға да ықпал етпеді. Сонымен қатар, мемлекеттіліктің сипатына, мемлекеттік тіл мәселелеріне, жерге жеке меншікке және азаматтыққа қатысты Конституцияның кейбір принципті ережелері қоғамдық айтыс-тартыстың нысанына айналды.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституция кеңестік кезеңдегі 1978 жылғы Негізгі заңнан түбегейлі ерекшеленді. Оның басты жаңашылдықтарына мыналар жатты:<ref name=":0" /> * Қазақстан тарихында тұңғыш рет биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуінің демократиялық принципі конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл принцип монархиялық (Қазақ хандығы) және кеңестік кезеңдерде ресми түрде қолданылмаған болатын. * Адам, оның өмірі, бостандығы мен ажырамас құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды. * Президент атқарушы биліктің басшысы болып белгіленді, ал жергілікті атқарушы органдар тікелей мемлекет басшысының өкілдері ретінде танылды. Конституцияның преамбуласында Қазақстан мемлекеттілігінің бұлжымастығы мен қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқығы ерекше атап өтілді. Бұл дәстүр 1920 жылғы Декреттен бастау алған ұлттық мемлекеттілік идеясының заңды жалғасы болды. Құжатта Қазақстан халқының халықаралық қауымдастықтың ажырамас бөлігі екендігі, сондай-ақ ұлтаралық татулық пен азаматтық бейбітшілікті сақтауға ұмтылысы бекітілді.<ref name=":0" /> == 1995 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке — Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. Елдің негізгі заңын қабылдаудың алдында Конституция жобасын ел халқының кең көлемде талқылауы өтті. Жалпы алғанда жобаны 33 мыңға жуық ұжымдық талқылау болып, оған 3 миллионнан астам азамат қатысты. Талқылау кезінде 30 мыңға жуық ұсыныстар мен ескертулер енгізілді. 55 бапқа 1100-ден астам түзетулер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> === Негізгі қабылданған жаңашылдықтар === * Елде мемлекет басшысы кең өкілеттіктерге ие болатын президенттік республика орнатылды. Бұл ретте Президент Конституцияның басты кепілі ретінде айқындалды. Атқарушы биліктің қуатты әрі тиімді вертикальды механизмі құрылды<ref name=":3">{{Cite web|title=День Конституции Казахстана: факты, история, цифры|url=https://kz.kursiv.media/2025-01-29/nkkh-den-konstituczii-kazahstana-fakty-istoriya-czifry/?utm_campaign=endless_feed}}</ref>. * Бұрынғы бір палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына екі палатадан (Мәжіліс пен Сенат) тұратын кәсіби Парламент құрылды<ref name=":3" />. * 1992 жылы уақытша енгізілген әкімдерді Президент жарлығымен тағайындау жүйесі конституция деңгейінде бекітілді<ref name=":3" />. * Бұрынғы үш нысанның (мемлекеттік, жеке және ұжымдық) орнына меншіктің екі түрі — мемлекеттік және жеке меншік қана қалдырылды<ref name=":3" />. * Сонымен қатар мемлекеттік және жеке меншікті бірдей қорғау принципі бекітілді. Тұңғыш рет азаматтардың жерге иелік ету құқығы заңды түрде бекітілді (алайда шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беру сияқты шектеулер сақталды)<ref name=":3" />. * Мемлекеттің жеке меншікті иеліктен алуы тек ерекше жағдайларда (мысалы, мемлекеттік қажеттіліктер үшін) және міндетті түрде өтемақы төлеу шартымен ғана жүзеге асырылатын болды<ref name=":3" />. === Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар === Конституция қабылданған сәттен бастап өткен уақыт ішінде оған үш рет: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдары өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> ==== 1998 жыл: Президент мерзімін ұзарту, пропорционалды сайлау жүйесі ==== * Президент мандатының мерзімі 5 жылдан 7 жылға дейін ұзартылды<ref name=":3" />. * Президенттікке кандидаттар үшін бұрын белгіленген 65 жасқа дейінгі жоғарғы жас шегі алынып тасталды<ref name=":3" />. * Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, бұл парламенттегі көппартиялылықты дамытуға мүмкіндік берді<ref name=":3" />. ==== 2007 жыл: Президент мерзімін қысқарту, Парламент құрамын ұлғайту және күшейту ==== * Президенттің өкілеттік мерзімі қайтадан 5 жылға дейін қысқартылды<ref name=":3" />. * Парламент Президенттің ұсынуымен Премьер-министрді бекіту құқығына, сондай-ақ Үкіметті жасақтауда кеңейтілген өкілеттіктерге ие болды<ref name=":3" />. * Парламенттің сандық құрамы өзгерді: Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге, ал Сенат мүшелері 39-дан 47-ге дейін көбейтілді<ref name=":3" />. ==== 2011 жыл: Тұңғыш Президент туралы норманы енгізу ==== * Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше құқықтар мен артықшылықтар беретін Тұңғыш Президент — Елбасы мәртебесі бекітілді<ref name=":3" />. ==== 2017 жыл: Өкілеттіктерді қайта бөлу және сот жүйесінің тәуелсіздігін нығайту ==== * Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі Парламент пен Үкіметке берілді, бұл тежемелік әрі теңгерімділік жүйесін нығайтуға ықпал етті<ref name=":3" />. * Соттар мен судьялардың дербестігін арттыру бойынша шаралар қабылданды<ref name=":3" />. ==== 2019 жыл: Елорда атауын өзгерту ==== * Ел астанасының атауын Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Астанадан Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы түзету енгізілді<ref name=":3" />. ==== 2022 жыл: Президент өкілеттіктерін шектеу ==== * Президенттік-парламенттік басқару нысанына көшу. Биліктің Президент қолында шоғырлануын азайтуға және Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған өзгерістер енгізілді<ref name=":3" />. * Президенттің өкілеттігін атқару кезеңінде саяси партияларға мүше болуына, сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленуіне тыйым салынды<ref name=":3" />. * Елбасы мәртебесін жою. Тұңғыш Президентке ерекше өкілеттіктер мен артықшылықтар беретін нормалар алынып тасталды<ref name=":3" />. * Адам құқықтарын қорғауды күшейту. Конституциялық Сот қайта құрылды, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің құқықтары кеңейтілді және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған нормалар бекітілді<ref name=":3" />. == 2026 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Конституциясы — 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның негізгі заңы. Ол 1995 жылғы Конституцияны толық алмастырады және елдің саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің бірі<ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State. Analytical report, KISI|url=https://kisi.kz/wp-content/uploads/2026/03/kazakhstans-new-constitutional-model-towards-a-resilient-and-modern-state.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan referendum: The new constitution demonstrates a diminishing interest in Western values|url=https://www.chathamhouse.org/2026/03/kazakhstan-referendum-new-constitution-demonstrates-diminishing-interest-western-values}}</ref>. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді<ref>{{Cite web|title=2026 Constitutional Referendum in Kazakhstan: Reform, Continuity, and Executive Power|url=https://www.caspianpolicy.org/research/category/2026-constitutional-referendum-in-kazakhstan-reform-continuity-and-executive-power}}</ref>. Конституциялық реформа 2025 жылдың күзінде (8 қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында басталды<ref name=":1">{{Cite web|title=Six Months to Rewrite the State: Kazakhstan Accelerates Its Constitutional Reset|url=https://timesca.com/six-months-to-rewrite-the-state-kazakhstan-accelerates-its-constitutional-reset/}}</ref>. Конституцияға өзгерістер бүкілхалықтық референдумда 2027 жылы қабылдануы мүмкін делінген еді. Алғашында Сенатты (Жоғарғы палата) жойып, бір палаталы парламентке көшу ұсынылды. Кейін реформа 1995 жылғы Конституцияның шамамен 80–84%-ын қамтитын кең ауқымды өзгерістерге айналды.<ref>{{Cite web|title=Opinion – Kazakhstan’s New Constitution Sends a Key Signal for Global Partners|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-constitution-sends-a-key-signal-for-global-partners/}}</ref> Бір айдан кейін қазан айында арнайы жұмыс тобын құру туралы жарлыққа қол қойды. Келесі айларда көлемі 2000 жуық ұсыныстар қаралды. 2026 жылдың қаңтар айында өткен Ұлттық Құрылтайда президент барлық ұсыныстарды жинақтап, өзгертулер мен толықтырулар енгізуден Конститутцияны толықтай өзгерту туралы ұсынды<ref>{{Cite web|title=Tokayev Proposes a New Constitutional Architecture|url=https://timesca.com/tokayev-proposes-a-new-constitutional-architecture/}}</ref>. 21 қаңтар күні Конститутциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды<ref>{{Cite web|title=В Казахстане создали комиссию по Конституционной реформе|url=https://www.azattyqasia.org/a/v-kazahstane-sozdana-komissiya-po-konstitutsionnoy-reforme/33656614.html}}</ref>. Комиссия құрамына 130 сарапшы маман кірді. Констиутцияның алғашқы мәтін жобасы 31 қаңтар күні жарияланды. 11 ақпан күні Констиутуция жобасының референдумға арналған нұсқасы президентке таныстырылды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan To Hold Referendum on New Constitution On March 15|url=https://timesca.com/kazakhstan-to-hold-referendum-on-new-constitution-on-march-15/}}</ref> 2026 жылдың 21 қаңтарында Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Жоба 31 қаңтарда жарияланды, 12 ақпанда соңғы нұсқасы жарияланды. 11 ақпанда Тоқаев 15 наурызға референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s Constitutional Referendum Opens the Door to Major Institutional Reform|url=https://timesca.com/kazakhstans-constitutional-referendum-opens-the-door-to-major-institutional-reform/}}</ref> Орталық Сайлау комиссиясының мүшесі Михаил Бортник баспасөз маслихатында референдумды ұйымдастырып, өткізуге 20 млрд теңге (42 млн АҚШ доллары) көлемінде қаражат жұмсалуы жоспарланған деп хабарлады<ref name=":2">{{Cite web|title=Cost of Holding Referendum on Kazakhstan’s New Constitution Estimated at $42 Million|url=https://timesca.com/cost-of-holding-referendum-on-kazakhstans-new-constitution-estimated-at-42-million/}}</ref>. Референдумға 12 416 759 адам қатысуға құқылы, 10 413 сайлау учаскесі құрылыпып, 64 елде 82 сайлау орталықтары құрылады<ref name=":2" />. '''Референдум нәтижелері''' (15 наурыз 2026): * Қатысқан сайлаушылар: 73,12% * «Иә» даусы: 87,15% (7 954 667 дауыс) * «Жоқ» даусы: 9,84% * Жарамсыз бюллетеньдер: шамамен 3% 17 наурызда нәтижелер ресми расталды, Президент Тоқаев жаңа Конституцияны қол қойып, қабылдады<ref>{{Cite web|title=Foreign Leaders Congratulate Tokayev After Kazakhstan Approves New Constitution|url=https://timesca.com/foreign-leaders-congratulate-tokayev-after-kazakhstan-approves-new-constitution/}}</ref>. 15 наурыз Конституция күні болып жарияланды. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толық күшіне енді. Осы күнге дейін ескі Конституция қолданылды. Парламенттің өкілеттігі тоқтатылды, жаңа парламентке сайлау жоспарланды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html}}</ref>. * Жаңа Конституция 11 бөлімнен және 95 баптан тұрады. Бір палаталы парламент (Курултай) құрылды, Сенат жойылды. Сайлау жүйесі пропорционалды (партиялық тізімдер) болды. * Президент Жоғарғы Сот, Конституциялық Сот, Жоғары аудиторлық палата және Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін тағайындайды (Курултайдың келісімімен). Конституцияға өзгерістер тек референдум арқылы енгізіледі. * Вице-президент лауазымы қайта енгізілді<ref>{{Cite web|title=Tokayev Floats Vice President Post at National Kurultai as Kazakhstan Weighs Political Overhaul|url=https://timesca.com/tokayev-floats-vice-president-post-at-national-kurultai-as-kazakhstan-weighs-political-overhaul/}}</ref>. * Азаматтардың өкілдік органы ретінде Халық Кеңесі құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан Конституциясы]] [[Санат:Қазақстан құқығы]] 835izbu5fm28kg6opx3obtsl083wre6 3601943 3601941 2026-05-08T18:28:29Z Casserium 68287 /* 2026 жылғы Конституция */ 3601943 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Нормативтік акт |Атауы = Қазақстан Республикасының Конституциясы |Сурет = |Сурет атауы = |Шынайы атауы = |Қысқаша атауы = |Басқаша атауы = |Аббревиатура = |Сілтеме = |Ұйым = |Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |Аймақ = |Аумақ = |Тіл = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] |Түрі = |Саласы = [[конституциялық құқық]] |Авторы = |Құрылыс = |Заң шығарушы билік = |Үкімет = |Қол қою үшін ашылды = |Қол қойды = |Бекітілді = [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да республикалық референдумда қабылданды |Ратификация = |Жарияланды = |Күшке енуі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |Өзгертілді = |Күшін жойды = |Сайты = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 электрондық нұсқасы] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — [[Қазақстан]]ның [[Конституция|басты заңы]]. Қазіргі конституция [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да [[Қазақстандағы референдум (2026)|республикалық референдум]] нәтижесінде қабылданды және [[1 шілде]] күні өз күшіне енеді. Конституция 11 бөлімнен, 96 баптан тұрады. Бұл тәуелсіз Қазақстанның қабылдаған үшінші конституциясы. Алдыңғы конституциялар [[1993 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да және [[1995 жыл]]ғы [[30 тамыз]]да қабылданған болатын. == Маңызды тармақтары == Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін [[демократиялық мемлекет|демократиялық]], [[зайырлы мемлекет|зайырлы]], [[құқықтық мемлекет|құқықтық]] және [[әлеуметтік мемлекет]] ретінде жариялайды, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Қазақстан [[президенттік республика|президенттік басқару нысанындағы]] [[унитарлы мемлекет|біртұтас мемлекет]]. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық, ол билікті тікелей республикалық [[референдум]] және еркін сайлау арқылы, сондай-ақ өз билігін мемлекеттік органдарға беру арқылы жүзеге асырады. Конституцияның ең жоғары заңды күші бар және Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады. Мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылып, бірдей қорғалады. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі, меншік құқығын халық атынан мемлекет жүзеге асырады. Қазақстанның [[мемлекеттік тіл]]і — қазақ тілі, бірақ мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі мемлекеттік тілмен тең қолданылады. Мемлекет [[Қазақстан халқы]]ның тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды. == Тарихы == * Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1993 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жыл === Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл === 1917 жылғы революциялардың қорытындысы бойынша жаңа мемлекет — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Мемлекеттік құрылыс аясында Қазақстан РКФСР құрамына енгізілді (1920 жылғы 26 тамыздағы Республиканы құру туралы қабылданған Декрет аясында мемлекет алғаш рет басқару нысанын өзгертті) және 1926 жылғы 18 ақпанда мемлекетіміздің алғашқы жазбаша Конституциясы қабылданды. Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрылғаннан кейін 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік билік органдарының құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтың негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.<ref name="e-history.kz">http://e-history.kz/kz/publications/view/723 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007064308/http://e-history.kz/kz/publications/view/723 |date=2015-10-07 }} Қазақстан Конституциясының тарихы</ref> Алғашқы Конституция мәтініне жасалған талдау көрсеткендей, құқықтық актіде революциялық сипаттағы нормалардан бөлек, қазіргі уақытта да өзекті болып қала беретін ережелер бар. Мысалы, азаматтардың сайлау құқықтары, биліктің тек халыққа тиесілігі туралы ережелер, білім берудің тегін болуы, физикалық және рухани даму, денсаулық сақтау, еңбек құқықтары мен әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер мен ерлердің құқықтарын теңестіру, басқару жүйесі және басқалар конституциялық тұрғыда бекітілді. === Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл === [[Сурет:QazaqSSR_Konstituciyasy_1937.jpeg|250px|нобай|солға|"Qazaqтьn Soвeттi Soтsijalisтik Respuvвlijkasьnьn Konsтijтuтsijasь (Negizgi Zanь). Alma-Aтa. 1937"]] 1937 жылдың 26 наурызында Кеңестердің Бүкілқазақстандық Төтенше Х Съезінде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 бөлім мен 125 баптан тұрды. Ол жерде «КСРО Конституциясының 14-бабынан тыс Қазақ КСР өзінің егемендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті өздігінен жүзеге асырады» делінген. <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында экономикалық, саяси қорғаныс салалары бойынша өзара ықпалдастықты іске асыру мақсатында басқа да тең құқылы республикалармен еркін түрде одақтасуға құқылығы (13-бап), Қазақ КСР келісімінсіз территориясын өзгертуге тыйым салу (16-бап), жоғарғы республикалық және мемлекеттік биліктің жергілікті органдары қалыптастыратын, заңнаманы жүзеге асыру, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және де азаматтар құқығын, салық салу т.б. мәселелерді қорғау бойынша республика саясатын жүргізу құқықтары бекітілген (19-бап).<ref name="e-history.kz" /><br /> Сонымен қатар, сот пен прокуратура жүйесі қамтылған. Халық соттары аудан азаматтарының тарапынан құпия сайлау жолымен жалпы, тікелей және тең сайлау құқығы негізінде сайланып, сот ісін жүргізу қазақ тілінде, ал басқа ұлт өкілдері шоғырланған аудандарда олардың ана тілдерінде жүргізілуі тиіс болған (83-90-баптар).<br /> <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері анықталған: еңбек етуге құқылығы (96-бап), демалысқа құқылығы (97-бап), қартаю, ауру болу және еңбекке қабілетсіз болып қалу жағдайларында материалды қамтамасыз етілуге құқылығы (98-бап), денсаулық сақтау, сөз, баспасөз, жиын, митинг, көше шерулері мен демонстрацияларға еркіндік берілуі кепілдігі, тұлғаға, тұрғын-жайға, азаматтардың хат жазысу арқылы жеке хат алысуға дербес құқықтары, шетел азаматтарына саяси баспана беру құқығы.<ref name="e-history.kz" /> === Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл === ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлім, 19 тарау және 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес, бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды.<ref name="e-history.kz"/> == 1993 жылғы Конституция == Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңестің тоғызыншы сессиясында егемен елдің алғашқы Конституциясы қабылданды. Бұл құжат 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңның қағидаларын заңдық тұрғыдан бекітіп, кеңейтті.<ref name=":0">{{Cite paper|author=Д.Б. Тебаев|date=2025|url=https://km.mnu.kz/pdf/release/1%20статья%20-%20Тебаев%20Д.Б.%20.indd.pdf|title=Қазақстан Республикасы Заңнама құқықтық және ақпарат институты (Астана қ., Қазақстан Республикасы): Қазақстандағы конституциялық құрылыстың эволю- циясының тарихи кезеңдері.|language=Орыс тілі|journal=Кұқық және мемлекет}}</ref> Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы '''1993 жылғы 28 қаңтарда''' XII шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің IX сессиясында қабылданды. Құрылымдық жағынан ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрды. Конституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бастап қабылданған көптеген құқықтық нормаларды бойына сіңірді: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, биліктің бөліну принципі, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдарын — Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттарды және басқаларды тану.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституцияның негізіне '''парламенттік-президенттік республика''' моделі жатты. Қазақстанның тәуелсіздігін бекіте отырып, 1993 жылғы Конституция сонымен бірге тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы күрделілік пен қайшылықты сипатты көрсетті. Бір жағынан, ол нарықтық экономика мен демократиялық мемлекетті қалыптастыру бағытында республика тыныс-тіршілігінің барлық жақтарын одан әрі трансформациялау үшін заңдық негіздерді бекітті, екінші жағынан — Конституция заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарының өкілеттіктері туралы кең ауқымды пікірталастар тудырды, өйткені оның мәтінінде бұл мәселе реттелмеген күйінде қалды. Мұндай жағдай елдегі саяси және әлеуметтік ахуалдың тұрақтануына да, қоғамдық өмірдің барлық салаларын трансформациялау бағытын нығайтуға да ықпал етпеді. Сонымен қатар, мемлекеттіліктің сипатына, мемлекеттік тіл мәселелеріне, жерге жеке меншікке және азаматтыққа қатысты Конституцияның кейбір принципті ережелері қоғамдық айтыс-тартыстың нысанына айналды.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституция кеңестік кезеңдегі 1978 жылғы Негізгі заңнан түбегейлі ерекшеленді. Оның басты жаңашылдықтарына мыналар жатты:<ref name=":0" /> * Қазақстан тарихында тұңғыш рет биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуінің демократиялық принципі конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл принцип монархиялық (Қазақ хандығы) және кеңестік кезеңдерде ресми түрде қолданылмаған болатын. * Адам, оның өмірі, бостандығы мен ажырамас құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды. * Президент атқарушы биліктің басшысы болып белгіленді, ал жергілікті атқарушы органдар тікелей мемлекет басшысының өкілдері ретінде танылды. Конституцияның преамбуласында Қазақстан мемлекеттілігінің бұлжымастығы мен қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқығы ерекше атап өтілді. Бұл дәстүр 1920 жылғы Декреттен бастау алған ұлттық мемлекеттілік идеясының заңды жалғасы болды. Құжатта Қазақстан халқының халықаралық қауымдастықтың ажырамас бөлігі екендігі, сондай-ақ ұлтаралық татулық пен азаматтық бейбітшілікті сақтауға ұмтылысы бекітілді.<ref name=":0" /> == 1995 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке — Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. Елдің негізгі заңын қабылдаудың алдында Конституция жобасын ел халқының кең көлемде талқылауы өтті. Жалпы алғанда жобаны 33 мыңға жуық ұжымдық талқылау болып, оған 3 миллионнан астам азамат қатысты. Талқылау кезінде 30 мыңға жуық ұсыныстар мен ескертулер енгізілді. 55 бапқа 1100-ден астам түзетулер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> === Негізгі қабылданған жаңашылдықтар === * Елде мемлекет басшысы кең өкілеттіктерге ие болатын президенттік республика орнатылды. Бұл ретте Президент Конституцияның басты кепілі ретінде айқындалды. Атқарушы биліктің қуатты әрі тиімді вертикальды механизмі құрылды<ref name=":3">{{Cite web|title=День Конституции Казахстана: факты, история, цифры|url=https://kz.kursiv.media/2025-01-29/nkkh-den-konstituczii-kazahstana-fakty-istoriya-czifry/?utm_campaign=endless_feed}}</ref>. * Бұрынғы бір палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына екі палатадан (Мәжіліс пен Сенат) тұратын кәсіби Парламент құрылды<ref name=":3" />. * 1992 жылы уақытша енгізілген әкімдерді Президент жарлығымен тағайындау жүйесі конституция деңгейінде бекітілді<ref name=":3" />. * Бұрынғы үш нысанның (мемлекеттік, жеке және ұжымдық) орнына меншіктің екі түрі — мемлекеттік және жеке меншік қана қалдырылды<ref name=":3" />. * Сонымен қатар мемлекеттік және жеке меншікті бірдей қорғау принципі бекітілді. Тұңғыш рет азаматтардың жерге иелік ету құқығы заңды түрде бекітілді (алайда шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беру сияқты шектеулер сақталды)<ref name=":3" />. * Мемлекеттің жеке меншікті иеліктен алуы тек ерекше жағдайларда (мысалы, мемлекеттік қажеттіліктер үшін) және міндетті түрде өтемақы төлеу шартымен ғана жүзеге асырылатын болды<ref name=":3" />. === Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар === Конституция қабылданған сәттен бастап өткен уақыт ішінде оған үш рет: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдары өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> ==== 1998 жыл: Президент мерзімін ұзарту, пропорционалды сайлау жүйесі ==== * Президент мандатының мерзімі 5 жылдан 7 жылға дейін ұзартылды<ref name=":3" />. * Президенттікке кандидаттар үшін бұрын белгіленген 65 жасқа дейінгі жоғарғы жас шегі алынып тасталды<ref name=":3" />. * Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, бұл парламенттегі көппартиялылықты дамытуға мүмкіндік берді<ref name=":3" />. ==== 2007 жыл: Президент мерзімін қысқарту, Парламент құрамын ұлғайту және күшейту ==== * Президенттің өкілеттік мерзімі қайтадан 5 жылға дейін қысқартылды<ref name=":3" />. * Парламент Президенттің ұсынуымен Премьер-министрді бекіту құқығына, сондай-ақ Үкіметті жасақтауда кеңейтілген өкілеттіктерге ие болды<ref name=":3" />. * Парламенттің сандық құрамы өзгерді: Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге, ал Сенат мүшелері 39-дан 47-ге дейін көбейтілді<ref name=":3" />. ==== 2011 жыл: Тұңғыш Президент туралы норманы енгізу ==== * Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше құқықтар мен артықшылықтар беретін Тұңғыш Президент — Елбасы мәртебесі бекітілді<ref name=":3" />. ==== 2017 жыл: Өкілеттіктерді қайта бөлу және сот жүйесінің тәуелсіздігін нығайту ==== * Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі Парламент пен Үкіметке берілді, бұл тежемелік әрі теңгерімділік жүйесін нығайтуға ықпал етті<ref name=":3" />. * Соттар мен судьялардың дербестігін арттыру бойынша шаралар қабылданды<ref name=":3" />. ==== 2019 жыл: Елорда атауын өзгерту ==== * Ел астанасының атауын Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Астанадан Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы түзету енгізілді<ref name=":3" />. ==== 2022 жыл: Президент өкілеттіктерін шектеу ==== * Президенттік-парламенттік басқару нысанына көшу. Биліктің Президент қолында шоғырлануын азайтуға және Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған өзгерістер енгізілді<ref name=":3" />. * Президенттің өкілеттігін атқару кезеңінде саяси партияларға мүше болуына, сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленуіне тыйым салынды<ref name=":3" />. * Елбасы мәртебесін жою. Тұңғыш Президентке ерекше өкілеттіктер мен артықшылықтар беретін нормалар алынып тасталды<ref name=":3" />. * Адам құқықтарын қорғауды күшейту. Конституциялық Сот қайта құрылды, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің құқықтары кеңейтілді және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған нормалар бекітілді<ref name=":3" />. == 2026 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Конституциясы — 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның негізгі заңы. Ол 1995 жылғы Конституцияны толық алмастырады және елдің саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің бірі<ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State. Analytical report, KISI|url=https://kisi.kz/wp-content/uploads/2026/03/kazakhstans-new-constitutional-model-towards-a-resilient-and-modern-state.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan referendum: The new constitution demonstrates a diminishing interest in Western values|url=https://www.chathamhouse.org/2026/03/kazakhstan-referendum-new-constitution-demonstrates-diminishing-interest-western-values}}</ref>. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді<ref>{{Cite web|title=2026 Constitutional Referendum in Kazakhstan: Reform, Continuity, and Executive Power|url=https://www.caspianpolicy.org/research/category/2026-constitutional-referendum-in-kazakhstan-reform-continuity-and-executive-power}}</ref>. Конституциялық реформа 2025 жылдың күзінде (8 қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында басталды<ref name=":1">{{Cite web|title=Six Months to Rewrite the State: Kazakhstan Accelerates Its Constitutional Reset|url=https://timesca.com/six-months-to-rewrite-the-state-kazakhstan-accelerates-its-constitutional-reset/}}</ref>. Конституцияға өзгерістер бүкілхалықтық референдумда 2027 жылы қабылдануы мүмкін делінген еді. Алғашында Сенатты (Жоғарғы палата) жойып, бір палаталы парламентке көшу ұсынылды. Кейін реформа 1995 жылғы Конституцияның шамамен 80–84%-ын қамтитын кең ауқымды өзгерістерге айналды.<ref>{{Cite web|title=Opinion – Kazakhstan’s New Constitution Sends a Key Signal for Global Partners|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-constitution-sends-a-key-signal-for-global-partners/}}</ref> Бір айдан кейін қазан айында арнайы жұмыс тобын құру туралы жарлыққа қол қойды. Келесі айларда көлемі 2000 жуық ұсыныстар қаралды. 2026 жылдың қаңтар айында өткен Ұлттық Құрылтайда президент барлық ұсыныстарды жинақтап, өзгертулер мен толықтырулар енгізуден Конститутцияны толықтай өзгерту туралы ұсынды<ref>{{Cite web|title=Tokayev Proposes a New Constitutional Architecture|url=https://timesca.com/tokayev-proposes-a-new-constitutional-architecture/}}</ref>. 21 қаңтар күні Конститутциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды<ref>{{Cite web|title=В Казахстане создали комиссию по Конституционной реформе|url=https://www.azattyqasia.org/a/v-kazahstane-sozdana-komissiya-po-konstitutsionnoy-reforme/33656614.html}}</ref>. Комиссия құрамына 130 сарапшы маман кірді. Констиутцияның алғашқы мәтін жобасы 31 қаңтар күні жарияланды. 11 ақпан күні Констиутуция жобасының референдумға арналған нұсқасы президентке таныстырылды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan To Hold Referendum on New Constitution On March 15|url=https://timesca.com/kazakhstan-to-hold-referendum-on-new-constitution-on-march-15/}}</ref> 2026 жылдың 21 қаңтарында Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Жоба 31 қаңтарда жарияланды, 12 ақпанда соңғы нұсқасы жарияланды. 11 ақпанда Тоқаев 15 наурызға референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s Constitutional Referendum Opens the Door to Major Institutional Reform|url=https://timesca.com/kazakhstans-constitutional-referendum-opens-the-door-to-major-institutional-reform/}}</ref> Орталық Сайлау комиссиясының мүшесі Михаил Бортник баспасөз маслихатында референдумды ұйымдастырып, өткізуге 20 млрд теңге (42 млн АҚШ доллары) көлемінде қаражат жұмсалуы жоспарланған деп хабарлады<ref name=":2">{{Cite web|title=Cost of Holding Referendum on Kazakhstan’s New Constitution Estimated at $42 Million|url=https://timesca.com/cost-of-holding-referendum-on-kazakhstans-new-constitution-estimated-at-42-million/}}</ref>. Референдумға 12 416 759 адам қатысуға құқылы, 10 413 сайлау учаскесі құрылыпып, 64 елде 82 сайлау орталықтары құрылады<ref name=":2" />. '''Референдум нәтижелері''' (15 наурыз 2026): * Қатысқан сайлаушылар: 73,12% * «Иә» даусы: 87,15% (7 954 667 дауыс) * «Жоқ» даусы: 9,84% * Жарамсыз бюллетеньдер: шамамен 3% 17 наурызда нәтижелер ресми расталды, Президент Тоқаев жаңа Конституцияны қол қойып, қабылдады<ref>{{Cite web|title=Foreign Leaders Congratulate Tokayev After Kazakhstan Approves New Constitution|url=https://timesca.com/foreign-leaders-congratulate-tokayev-after-kazakhstan-approves-new-constitution/}}</ref>. 15 наурыз Конституция күні болып жарияланды. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толық күшіне енді. Осы күнге дейін ескі Конституция қолданылды. Парламенттің өкілеттігі тоқтатылды, жаңа парламентке сайлау жоспарланды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html}}</ref>. * Жаңа Конституция 11 бөлімнен және 96 баптан тұрады. Бір палаталы парламент (Құрылтай) құрылды, Сенат жойылды. Сайлау жүйесі пропорционалды (партиялық тізімдер) болды. * Президент Жоғарғы Сот, Конституциялық Сот, Жоғары аудиторлық палата және Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін тағайындайды (Құрылтайдың келісімімен). Конституцияға өзгерістер тек референдум арқылы енгізіледі. * Вице-президент лауазымы қайта енгізілді<ref>{{Cite web|title=Tokayev Floats Vice President Post at National Kurultai as Kazakhstan Weighs Political Overhaul|url=https://timesca.com/tokayev-floats-vice-president-post-at-national-kurultai-as-kazakhstan-weighs-political-overhaul/}}</ref>. * Азаматтардың өкілдік органы ретінде Халық Кеңесі құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан Конституциясы]] [[Санат:Қазақстан құқығы]] pjl6px8lfmu011mwffbe8umf7ihreiz 3601944 3601943 2026-05-08T18:28:48Z Casserium 68287 /* Сыртқы сілтемелер */ 3601944 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Нормативтік акт |Атауы = Қазақстан Республикасының Конституциясы |Сурет = |Сурет атауы = |Шынайы атауы = |Қысқаша атауы = |Басқаша атауы = |Аббревиатура = |Сілтеме = |Ұйым = |Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |Аймақ = |Аумақ = |Тіл = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] |Түрі = |Саласы = [[конституциялық құқық]] |Авторы = |Құрылыс = |Заң шығарушы билік = |Үкімет = |Қол қою үшін ашылды = |Қол қойды = |Бекітілді = [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да республикалық референдумда қабылданды |Ратификация = |Жарияланды = |Күшке енуі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |Өзгертілді = |Күшін жойды = |Сайты = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 электрондық нұсқасы] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — [[Қазақстан]]ның [[Конституция|басты заңы]]. Қазіргі конституция [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да [[Қазақстандағы референдум (2026)|республикалық референдум]] нәтижесінде қабылданды және [[1 шілде]] күні өз күшіне енеді. Конституция 11 бөлімнен, 96 баптан тұрады. Бұл тәуелсіз Қазақстанның қабылдаған үшінші конституциясы. Алдыңғы конституциялар [[1993 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да және [[1995 жыл]]ғы [[30 тамыз]]да қабылданған болатын. == Маңызды тармақтары == Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін [[демократиялық мемлекет|демократиялық]], [[зайырлы мемлекет|зайырлы]], [[құқықтық мемлекет|құқықтық]] және [[әлеуметтік мемлекет]] ретінде жариялайды, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Қазақстан [[президенттік республика|президенттік басқару нысанындағы]] [[унитарлы мемлекет|біртұтас мемлекет]]. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық, ол билікті тікелей республикалық [[референдум]] және еркін сайлау арқылы, сондай-ақ өз билігін мемлекеттік органдарға беру арқылы жүзеге асырады. Конституцияның ең жоғары заңды күші бар және Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады. Мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылып, бірдей қорғалады. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі, меншік құқығын халық атынан мемлекет жүзеге асырады. Қазақстанның [[мемлекеттік тіл]]і — қазақ тілі, бірақ мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі мемлекеттік тілмен тең қолданылады. Мемлекет [[Қазақстан халқы]]ның тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды. == Тарихы == * Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1993 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жыл === Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл === 1917 жылғы революциялардың қорытындысы бойынша жаңа мемлекет — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Мемлекеттік құрылыс аясында Қазақстан РКФСР құрамына енгізілді (1920 жылғы 26 тамыздағы Республиканы құру туралы қабылданған Декрет аясында мемлекет алғаш рет басқару нысанын өзгертті) және 1926 жылғы 18 ақпанда мемлекетіміздің алғашқы жазбаша Конституциясы қабылданды. Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрылғаннан кейін 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік билік органдарының құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтың негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.<ref name="e-history.kz">http://e-history.kz/kz/publications/view/723 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007064308/http://e-history.kz/kz/publications/view/723 |date=2015-10-07 }} Қазақстан Конституциясының тарихы</ref> Алғашқы Конституция мәтініне жасалған талдау көрсеткендей, құқықтық актіде революциялық сипаттағы нормалардан бөлек, қазіргі уақытта да өзекті болып қала беретін ережелер бар. Мысалы, азаматтардың сайлау құқықтары, биліктің тек халыққа тиесілігі туралы ережелер, білім берудің тегін болуы, физикалық және рухани даму, денсаулық сақтау, еңбек құқықтары мен әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер мен ерлердің құқықтарын теңестіру, басқару жүйесі және басқалар конституциялық тұрғыда бекітілді. === Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл === [[Сурет:QazaqSSR_Konstituciyasy_1937.jpeg|250px|нобай|солға|"Qazaqтьn Soвeттi Soтsijalisтik Respuvвlijkasьnьn Konsтijтuтsijasь (Negizgi Zanь). Alma-Aтa. 1937"]] 1937 жылдың 26 наурызында Кеңестердің Бүкілқазақстандық Төтенше Х Съезінде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 бөлім мен 125 баптан тұрды. Ол жерде «КСРО Конституциясының 14-бабынан тыс Қазақ КСР өзінің егемендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті өздігінен жүзеге асырады» делінген. <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында экономикалық, саяси қорғаныс салалары бойынша өзара ықпалдастықты іске асыру мақсатында басқа да тең құқылы республикалармен еркін түрде одақтасуға құқылығы (13-бап), Қазақ КСР келісімінсіз территориясын өзгертуге тыйым салу (16-бап), жоғарғы республикалық және мемлекеттік биліктің жергілікті органдары қалыптастыратын, заңнаманы жүзеге асыру, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және де азаматтар құқығын, салық салу т.б. мәселелерді қорғау бойынша республика саясатын жүргізу құқықтары бекітілген (19-бап).<ref name="e-history.kz" /><br /> Сонымен қатар, сот пен прокуратура жүйесі қамтылған. Халық соттары аудан азаматтарының тарапынан құпия сайлау жолымен жалпы, тікелей және тең сайлау құқығы негізінде сайланып, сот ісін жүргізу қазақ тілінде, ал басқа ұлт өкілдері шоғырланған аудандарда олардың ана тілдерінде жүргізілуі тиіс болған (83-90-баптар).<br /> <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері анықталған: еңбек етуге құқылығы (96-бап), демалысқа құқылығы (97-бап), қартаю, ауру болу және еңбекке қабілетсіз болып қалу жағдайларында материалды қамтамасыз етілуге құқылығы (98-бап), денсаулық сақтау, сөз, баспасөз, жиын, митинг, көше шерулері мен демонстрацияларға еркіндік берілуі кепілдігі, тұлғаға, тұрғын-жайға, азаматтардың хат жазысу арқылы жеке хат алысуға дербес құқықтары, шетел азаматтарына саяси баспана беру құқығы.<ref name="e-history.kz" /> === Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл === ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлім, 19 тарау және 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес, бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды.<ref name="e-history.kz"/> == 1993 жылғы Конституция == Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңестің тоғызыншы сессиясында егемен елдің алғашқы Конституциясы қабылданды. Бұл құжат 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңның қағидаларын заңдық тұрғыдан бекітіп, кеңейтті.<ref name=":0">{{Cite paper|author=Д.Б. Тебаев|date=2025|url=https://km.mnu.kz/pdf/release/1%20статья%20-%20Тебаев%20Д.Б.%20.indd.pdf|title=Қазақстан Республикасы Заңнама құқықтық және ақпарат институты (Астана қ., Қазақстан Республикасы): Қазақстандағы конституциялық құрылыстың эволю- циясының тарихи кезеңдері.|language=Орыс тілі|journal=Кұқық және мемлекет}}</ref> Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы '''1993 жылғы 28 қаңтарда''' XII шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің IX сессиясында қабылданды. Құрылымдық жағынан ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрды. Конституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бастап қабылданған көптеген құқықтық нормаларды бойына сіңірді: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, биліктің бөліну принципі, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдарын — Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттарды және басқаларды тану.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституцияның негізіне '''парламенттік-президенттік республика''' моделі жатты. Қазақстанның тәуелсіздігін бекіте отырып, 1993 жылғы Конституция сонымен бірге тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы күрделілік пен қайшылықты сипатты көрсетті. Бір жағынан, ол нарықтық экономика мен демократиялық мемлекетті қалыптастыру бағытында республика тыныс-тіршілігінің барлық жақтарын одан әрі трансформациялау үшін заңдық негіздерді бекітті, екінші жағынан — Конституция заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарының өкілеттіктері туралы кең ауқымды пікірталастар тудырды, өйткені оның мәтінінде бұл мәселе реттелмеген күйінде қалды. Мұндай жағдай елдегі саяси және әлеуметтік ахуалдың тұрақтануына да, қоғамдық өмірдің барлық салаларын трансформациялау бағытын нығайтуға да ықпал етпеді. Сонымен қатар, мемлекеттіліктің сипатына, мемлекеттік тіл мәселелеріне, жерге жеке меншікке және азаматтыққа қатысты Конституцияның кейбір принципті ережелері қоғамдық айтыс-тартыстың нысанына айналды.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституция кеңестік кезеңдегі 1978 жылғы Негізгі заңнан түбегейлі ерекшеленді. Оның басты жаңашылдықтарына мыналар жатты:<ref name=":0" /> * Қазақстан тарихында тұңғыш рет биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуінің демократиялық принципі конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл принцип монархиялық (Қазақ хандығы) және кеңестік кезеңдерде ресми түрде қолданылмаған болатын. * Адам, оның өмірі, бостандығы мен ажырамас құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды. * Президент атқарушы биліктің басшысы болып белгіленді, ал жергілікті атқарушы органдар тікелей мемлекет басшысының өкілдері ретінде танылды. Конституцияның преамбуласында Қазақстан мемлекеттілігінің бұлжымастығы мен қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқығы ерекше атап өтілді. Бұл дәстүр 1920 жылғы Декреттен бастау алған ұлттық мемлекеттілік идеясының заңды жалғасы болды. Құжатта Қазақстан халқының халықаралық қауымдастықтың ажырамас бөлігі екендігі, сондай-ақ ұлтаралық татулық пен азаматтық бейбітшілікті сақтауға ұмтылысы бекітілді.<ref name=":0" /> == 1995 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке — Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. Елдің негізгі заңын қабылдаудың алдында Конституция жобасын ел халқының кең көлемде талқылауы өтті. Жалпы алғанда жобаны 33 мыңға жуық ұжымдық талқылау болып, оған 3 миллионнан астам азамат қатысты. Талқылау кезінде 30 мыңға жуық ұсыныстар мен ескертулер енгізілді. 55 бапқа 1100-ден астам түзетулер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> === Негізгі қабылданған жаңашылдықтар === * Елде мемлекет басшысы кең өкілеттіктерге ие болатын президенттік республика орнатылды. Бұл ретте Президент Конституцияның басты кепілі ретінде айқындалды. Атқарушы биліктің қуатты әрі тиімді вертикальды механизмі құрылды<ref name=":3">{{Cite web|title=День Конституции Казахстана: факты, история, цифры|url=https://kz.kursiv.media/2025-01-29/nkkh-den-konstituczii-kazahstana-fakty-istoriya-czifry/?utm_campaign=endless_feed}}</ref>. * Бұрынғы бір палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына екі палатадан (Мәжіліс пен Сенат) тұратын кәсіби Парламент құрылды<ref name=":3" />. * 1992 жылы уақытша енгізілген әкімдерді Президент жарлығымен тағайындау жүйесі конституция деңгейінде бекітілді<ref name=":3" />. * Бұрынғы үш нысанның (мемлекеттік, жеке және ұжымдық) орнына меншіктің екі түрі — мемлекеттік және жеке меншік қана қалдырылды<ref name=":3" />. * Сонымен қатар мемлекеттік және жеке меншікті бірдей қорғау принципі бекітілді. Тұңғыш рет азаматтардың жерге иелік ету құқығы заңды түрде бекітілді (алайда шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беру сияқты шектеулер сақталды)<ref name=":3" />. * Мемлекеттің жеке меншікті иеліктен алуы тек ерекше жағдайларда (мысалы, мемлекеттік қажеттіліктер үшін) және міндетті түрде өтемақы төлеу шартымен ғана жүзеге асырылатын болды<ref name=":3" />. === Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар === Конституция қабылданған сәттен бастап өткен уақыт ішінде оған үш рет: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдары өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> ==== 1998 жыл: Президент мерзімін ұзарту, пропорционалды сайлау жүйесі ==== * Президент мандатының мерзімі 5 жылдан 7 жылға дейін ұзартылды<ref name=":3" />. * Президенттікке кандидаттар үшін бұрын белгіленген 65 жасқа дейінгі жоғарғы жас шегі алынып тасталды<ref name=":3" />. * Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, бұл парламенттегі көппартиялылықты дамытуға мүмкіндік берді<ref name=":3" />. ==== 2007 жыл: Президент мерзімін қысқарту, Парламент құрамын ұлғайту және күшейту ==== * Президенттің өкілеттік мерзімі қайтадан 5 жылға дейін қысқартылды<ref name=":3" />. * Парламент Президенттің ұсынуымен Премьер-министрді бекіту құқығына, сондай-ақ Үкіметті жасақтауда кеңейтілген өкілеттіктерге ие болды<ref name=":3" />. * Парламенттің сандық құрамы өзгерді: Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге, ал Сенат мүшелері 39-дан 47-ге дейін көбейтілді<ref name=":3" />. ==== 2011 жыл: Тұңғыш Президент туралы норманы енгізу ==== * Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше құқықтар мен артықшылықтар беретін Тұңғыш Президент — Елбасы мәртебесі бекітілді<ref name=":3" />. ==== 2017 жыл: Өкілеттіктерді қайта бөлу және сот жүйесінің тәуелсіздігін нығайту ==== * Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі Парламент пен Үкіметке берілді, бұл тежемелік әрі теңгерімділік жүйесін нығайтуға ықпал етті<ref name=":3" />. * Соттар мен судьялардың дербестігін арттыру бойынша шаралар қабылданды<ref name=":3" />. ==== 2019 жыл: Елорда атауын өзгерту ==== * Ел астанасының атауын Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Астанадан Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы түзету енгізілді<ref name=":3" />. ==== 2022 жыл: Президент өкілеттіктерін шектеу ==== * Президенттік-парламенттік басқару нысанына көшу. Биліктің Президент қолында шоғырлануын азайтуға және Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған өзгерістер енгізілді<ref name=":3" />. * Президенттің өкілеттігін атқару кезеңінде саяси партияларға мүше болуына, сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленуіне тыйым салынды<ref name=":3" />. * Елбасы мәртебесін жою. Тұңғыш Президентке ерекше өкілеттіктер мен артықшылықтар беретін нормалар алынып тасталды<ref name=":3" />. * Адам құқықтарын қорғауды күшейту. Конституциялық Сот қайта құрылды, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің құқықтары кеңейтілді және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған нормалар бекітілді<ref name=":3" />. == 2026 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Конституциясы — 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның негізгі заңы. Ол 1995 жылғы Конституцияны толық алмастырады және елдің саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің бірі<ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State. Analytical report, KISI|url=https://kisi.kz/wp-content/uploads/2026/03/kazakhstans-new-constitutional-model-towards-a-resilient-and-modern-state.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan referendum: The new constitution demonstrates a diminishing interest in Western values|url=https://www.chathamhouse.org/2026/03/kazakhstan-referendum-new-constitution-demonstrates-diminishing-interest-western-values}}</ref>. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді<ref>{{Cite web|title=2026 Constitutional Referendum in Kazakhstan: Reform, Continuity, and Executive Power|url=https://www.caspianpolicy.org/research/category/2026-constitutional-referendum-in-kazakhstan-reform-continuity-and-executive-power}}</ref>. Конституциялық реформа 2025 жылдың күзінде (8 қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында басталды<ref name=":1">{{Cite web|title=Six Months to Rewrite the State: Kazakhstan Accelerates Its Constitutional Reset|url=https://timesca.com/six-months-to-rewrite-the-state-kazakhstan-accelerates-its-constitutional-reset/}}</ref>. Конституцияға өзгерістер бүкілхалықтық референдумда 2027 жылы қабылдануы мүмкін делінген еді. Алғашында Сенатты (Жоғарғы палата) жойып, бір палаталы парламентке көшу ұсынылды. Кейін реформа 1995 жылғы Конституцияның шамамен 80–84%-ын қамтитын кең ауқымды өзгерістерге айналды.<ref>{{Cite web|title=Opinion – Kazakhstan’s New Constitution Sends a Key Signal for Global Partners|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-constitution-sends-a-key-signal-for-global-partners/}}</ref> Бір айдан кейін қазан айында арнайы жұмыс тобын құру туралы жарлыққа қол қойды. Келесі айларда көлемі 2000 жуық ұсыныстар қаралды. 2026 жылдың қаңтар айында өткен Ұлттық Құрылтайда президент барлық ұсыныстарды жинақтап, өзгертулер мен толықтырулар енгізуден Конститутцияны толықтай өзгерту туралы ұсынды<ref>{{Cite web|title=Tokayev Proposes a New Constitutional Architecture|url=https://timesca.com/tokayev-proposes-a-new-constitutional-architecture/}}</ref>. 21 қаңтар күні Конститутциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды<ref>{{Cite web|title=В Казахстане создали комиссию по Конституционной реформе|url=https://www.azattyqasia.org/a/v-kazahstane-sozdana-komissiya-po-konstitutsionnoy-reforme/33656614.html}}</ref>. Комиссия құрамына 130 сарапшы маман кірді. Констиутцияның алғашқы мәтін жобасы 31 қаңтар күні жарияланды. 11 ақпан күні Констиутуция жобасының референдумға арналған нұсқасы президентке таныстырылды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan To Hold Referendum on New Constitution On March 15|url=https://timesca.com/kazakhstan-to-hold-referendum-on-new-constitution-on-march-15/}}</ref> 2026 жылдың 21 қаңтарында Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Жоба 31 қаңтарда жарияланды, 12 ақпанда соңғы нұсқасы жарияланды. 11 ақпанда Тоқаев 15 наурызға референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s Constitutional Referendum Opens the Door to Major Institutional Reform|url=https://timesca.com/kazakhstans-constitutional-referendum-opens-the-door-to-major-institutional-reform/}}</ref> Орталық Сайлау комиссиясының мүшесі Михаил Бортник баспасөз маслихатында референдумды ұйымдастырып, өткізуге 20 млрд теңге (42 млн АҚШ доллары) көлемінде қаражат жұмсалуы жоспарланған деп хабарлады<ref name=":2">{{Cite web|title=Cost of Holding Referendum on Kazakhstan’s New Constitution Estimated at $42 Million|url=https://timesca.com/cost-of-holding-referendum-on-kazakhstans-new-constitution-estimated-at-42-million/}}</ref>. Референдумға 12 416 759 адам қатысуға құқылы, 10 413 сайлау учаскесі құрылыпып, 64 елде 82 сайлау орталықтары құрылады<ref name=":2" />. '''Референдум нәтижелері''' (15 наурыз 2026): * Қатысқан сайлаушылар: 73,12% * «Иә» даусы: 87,15% (7 954 667 дауыс) * «Жоқ» даусы: 9,84% * Жарамсыз бюллетеньдер: шамамен 3% 17 наурызда нәтижелер ресми расталды, Президент Тоқаев жаңа Конституцияны қол қойып, қабылдады<ref>{{Cite web|title=Foreign Leaders Congratulate Tokayev After Kazakhstan Approves New Constitution|url=https://timesca.com/foreign-leaders-congratulate-tokayev-after-kazakhstan-approves-new-constitution/}}</ref>. 15 наурыз Конституция күні болып жарияланды. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толық күшіне енді. Осы күнге дейін ескі Конституция қолданылды. Парламенттің өкілеттігі тоқтатылды, жаңа парламентке сайлау жоспарланды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html}}</ref>. * Жаңа Конституция 11 бөлімнен және 96 баптан тұрады. Бір палаталы парламент (Құрылтай) құрылды, Сенат жойылды. Сайлау жүйесі пропорционалды (партиялық тізімдер) болды. * Президент Жоғарғы Сот, Конституциялық Сот, Жоғары аудиторлық палата және Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін тағайындайды (Құрылтайдың келісімімен). Конституцияға өзгерістер тек референдум арқылы енгізіледі. * Вице-президент лауазымы қайта енгізілді<ref>{{Cite web|title=Tokayev Floats Vice President Post at National Kurultai as Kazakhstan Weighs Political Overhaul|url=https://timesca.com/tokayev-floats-vice-president-post-at-national-kurultai-as-kazakhstan-weighs-political-overhaul/}}</ref>. * Азаматтардың өкілдік органы ретінде Халық Кеңесі құрылды. == Сыртқы сілтемелер == * [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының Конституциясы]] — Уикикітап жобасында: ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/1 бөлім|1 бөлімі, Жалпы ережелер]] ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/2 бөлім|2 бөлімі, Адам және азамат]] ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/3 бөлім|3 бөлімі, Президент]] ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/4 бөлім|4 бөлімі, Парламент]] ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/5 бөлім|5 бөлімі, Үкімет]] ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/6 бөлім|6 бөлімі, Конституциялық сот]] ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/7 бөлім|7 бөлімі, Соттар және сот төрелігі. Прокуратура. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл]] ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/8 бөлім|8 бөлімі, Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару]] ** [[b:Қазақстан Республикасының Конституциясы/9 бөлім|9 бөлімі, Қорытынды және өтпелі ережелер]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан Конституциясы]] [[Санат:Қазақстан құқығы]] fmvzcpeyivea9e9531gw8f4qu331toj 3601956 3601944 2026-05-08T18:49:35Z Casserium 68287 [[Арнайы:Үлесі/Casserium|Casserium]] ([[Қатысушы талқылауы:Casserium|талқылауы]]) істеген нөмір 3601944 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3601956 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Нормативтік акт |Атауы = Қазақстан Республикасының Конституциясы |Сурет = |Сурет атауы = |Шынайы атауы = |Қысқаша атауы = |Басқаша атауы = |Аббревиатура = |Сілтеме = |Ұйым = |Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |Аймақ = |Аумақ = |Тіл = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] |Түрі = |Саласы = [[конституциялық құқық]] |Авторы = |Құрылыс = |Заң шығарушы билік = |Үкімет = |Қол қою үшін ашылды = |Қол қойды = |Бекітілді = [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да республикалық референдумда қабылданды |Ратификация = |Жарияланды = |Күшке енуі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |Өзгертілді = |Күшін жойды = |Сайты = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 электрондық нұсқасы] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — [[Қазақстан]]ның [[Конституция|басты заңы]]. Қазіргі конституция [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да [[Қазақстандағы референдум (2026)|республикалық референдум]] нәтижесінде қабылданды және [[1 шілде]] күні өз күшіне енеді. Конституция 11 бөлімнен, 96 баптан тұрады. Бұл тәуелсіз Қазақстанның қабылдаған үшінші конституциясы. Алдыңғы конституциялар [[1993 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да және [[1995 жыл]]ғы [[30 тамыз]]да қабылданған болатын. == Маңызды тармақтары == Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін [[демократиялық мемлекет|демократиялық]], [[зайырлы мемлекет|зайырлы]], [[құқықтық мемлекет|құқықтық]] және [[әлеуметтік мемлекет]] ретінде жариялайды, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Қазақстан [[президенттік республика|президенттік басқару нысанындағы]] [[унитарлы мемлекет|біртұтас мемлекет]]. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық, ол билікті тікелей республикалық [[референдум]] және еркін сайлау арқылы, сондай-ақ өз билігін мемлекеттік органдарға беру арқылы жүзеге асырады. Конституцияның ең жоғары заңды күші бар және Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады. Мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылып, бірдей қорғалады. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі, меншік құқығын халық атынан мемлекет жүзеге асырады. Қазақстанның [[мемлекеттік тіл]]і — қазақ тілі, бірақ мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі мемлекеттік тілмен тең қолданылады. Мемлекет [[Қазақстан халқы]]ның тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды. == Тарихы == * Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл * Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1993 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл * Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жыл === Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл === 1917 жылғы революциялардың қорытындысы бойынша жаңа мемлекет — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Мемлекеттік құрылыс аясында Қазақстан РКФСР құрамына енгізілді (1920 жылғы 26 тамыздағы Республиканы құру туралы қабылданған Декрет аясында мемлекет алғаш рет басқару нысанын өзгертті) және 1926 жылғы 18 ақпанда мемлекетіміздің алғашқы жазбаша Конституциясы қабылданды. Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрылғаннан кейін 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік билік органдарының құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтың негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.<ref name="e-history.kz">http://e-history.kz/kz/publications/view/723 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007064308/http://e-history.kz/kz/publications/view/723 |date=2015-10-07 }} Қазақстан Конституциясының тарихы</ref> Алғашқы Конституция мәтініне жасалған талдау көрсеткендей, құқықтық актіде революциялық сипаттағы нормалардан бөлек, қазіргі уақытта да өзекті болып қала беретін ережелер бар. Мысалы, азаматтардың сайлау құқықтары, биліктің тек халыққа тиесілігі туралы ережелер, білім берудің тегін болуы, физикалық және рухани даму, денсаулық сақтау, еңбек құқықтары мен әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер мен ерлердің құқықтарын теңестіру, басқару жүйесі және басқалар конституциялық тұрғыда бекітілді. === Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл === [[Сурет:QazaqSSR_Konstituciyasy_1937.jpeg|250px|нобай|солға|"Qazaqтьn Soвeттi Soтsijalisтik Respuvвlijkasьnьn Konsтijтuтsijasь (Negizgi Zanь). Alma-Aтa. 1937"]] 1937 жылдың 26 наурызында Кеңестердің Бүкілқазақстандық Төтенше Х Съезінде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 бөлім мен 125 баптан тұрды. Ол жерде «КСРО Конституциясының 14-бабынан тыс Қазақ КСР өзінің егемендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті өздігінен жүзеге асырады» делінген. <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында экономикалық, саяси қорғаныс салалары бойынша өзара ықпалдастықты іске асыру мақсатында басқа да тең құқылы республикалармен еркін түрде одақтасуға құқылығы (13-бап), Қазақ КСР келісімінсіз территориясын өзгертуге тыйым салу (16-бап), жоғарғы республикалық және мемлекеттік биліктің жергілікті органдары қалыптастыратын, заңнаманы жүзеге асыру, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және де азаматтар құқығын, салық салу т.б. мәселелерді қорғау бойынша республика саясатын жүргізу құқықтары бекітілген (19-бап).<ref name="e-history.kz" /><br /> Сонымен қатар, сот пен прокуратура жүйесі қамтылған. Халық соттары аудан азаматтарының тарапынан құпия сайлау жолымен жалпы, тікелей және тең сайлау құқығы негізінде сайланып, сот ісін жүргізу қазақ тілінде, ал басқа ұлт өкілдері шоғырланған аудандарда олардың ана тілдерінде жүргізілуі тиіс болған (83-90-баптар).<br /> <ref name="e-history.kz" /> 1937 жылдың Конституциясында азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері анықталған: еңбек етуге құқылығы (96-бап), демалысқа құқылығы (97-бап), қартаю, ауру болу және еңбекке қабілетсіз болып қалу жағдайларында материалды қамтамасыз етілуге құқылығы (98-бап), денсаулық сақтау, сөз, баспасөз, жиын, митинг, көше шерулері мен демонстрацияларға еркіндік берілуі кепілдігі, тұлғаға, тұрғын-жайға, азаматтардың хат жазысу арқылы жеке хат алысуға дербес құқықтары, шетел азаматтарына саяси баспана беру құқығы.<ref name="e-history.kz" /> === Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл === ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлім, 19 тарау және 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес, бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды.<ref name="e-history.kz"/> == 1993 жылғы Конституция == Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңестің тоғызыншы сессиясында егемен елдің алғашқы Конституциясы қабылданды. Бұл құжат 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңның қағидаларын заңдық тұрғыдан бекітіп, кеңейтті.<ref name=":0">{{Cite paper|author=Д.Б. Тебаев|date=2025|url=https://km.mnu.kz/pdf/release/1%20статья%20-%20Тебаев%20Д.Б.%20.indd.pdf|title=Қазақстан Республикасы Заңнама құқықтық және ақпарат институты (Астана қ., Қазақстан Республикасы): Қазақстандағы конституциялық құрылыстың эволю- циясының тарихи кезеңдері.|language=Орыс тілі|journal=Кұқық және мемлекет}}</ref> Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы '''1993 жылғы 28 қаңтарда''' XII шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің IX сессиясында қабылданды. Құрылымдық жағынан ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрды. Конституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бастап қабылданған көптеген құқықтық нормаларды бойына сіңірді: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, биліктің бөліну принципі, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдарын — Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттарды және басқаларды тану.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституцияның негізіне '''парламенттік-президенттік республика''' моделі жатты. Қазақстанның тәуелсіздігін бекіте отырып, 1993 жылғы Конституция сонымен бірге тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы күрделілік пен қайшылықты сипатты көрсетті. Бір жағынан, ол нарықтық экономика мен демократиялық мемлекетті қалыптастыру бағытында республика тыныс-тіршілігінің барлық жақтарын одан әрі трансформациялау үшін заңдық негіздерді бекітті, екінші жағынан — Конституция заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарының өкілеттіктері туралы кең ауқымды пікірталастар тудырды, өйткені оның мәтінінде бұл мәселе реттелмеген күйінде қалды. Мұндай жағдай елдегі саяси және әлеуметтік ахуалдың тұрақтануына да, қоғамдық өмірдің барлық салаларын трансформациялау бағытын нығайтуға да ықпал етпеді. Сонымен қатар, мемлекеттіліктің сипатына, мемлекеттік тіл мәселелеріне, жерге жеке меншікке және азаматтыққа қатысты Конституцияның кейбір принципті ережелері қоғамдық айтыс-тартыстың нысанына айналды.<ref name="e-history.kz" /> 1993 жылғы Конституция кеңестік кезеңдегі 1978 жылғы Негізгі заңнан түбегейлі ерекшеленді. Оның басты жаңашылдықтарына мыналар жатты:<ref name=":0" /> * Қазақстан тарихында тұңғыш рет биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуінің демократиялық принципі конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл принцип монархиялық (Қазақ хандығы) және кеңестік кезеңдерде ресми түрде қолданылмаған болатын. * Адам, оның өмірі, бостандығы мен ажырамас құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды. * Президент атқарушы биліктің басшысы болып белгіленді, ал жергілікті атқарушы органдар тікелей мемлекет басшысының өкілдері ретінде танылды. Конституцияның преамбуласында Қазақстан мемлекеттілігінің бұлжымастығы мен қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқығы ерекше атап өтілді. Бұл дәстүр 1920 жылғы Декреттен бастау алған ұлттық мемлекеттілік идеясының заңды жалғасы болды. Құжатта Қазақстан халқының халықаралық қауымдастықтың ажырамас бөлігі екендігі, сондай-ақ ұлтаралық татулық пен азаматтық бейбітшілікті сақтауға ұмтылысы бекітілді.<ref name=":0" /> == 1995 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке — Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. Елдің негізгі заңын қабылдаудың алдында Конституция жобасын ел халқының кең көлемде талқылауы өтті. Жалпы алғанда жобаны 33 мыңға жуық ұжымдық талқылау болып, оған 3 миллионнан астам азамат қатысты. Талқылау кезінде 30 мыңға жуық ұсыныстар мен ескертулер енгізілді. 55 бапқа 1100-ден астам түзетулер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> === Негізгі қабылданған жаңашылдықтар === * Елде мемлекет басшысы кең өкілеттіктерге ие болатын президенттік республика орнатылды. Бұл ретте Президент Конституцияның басты кепілі ретінде айқындалды. Атқарушы биліктің қуатты әрі тиімді вертикальды механизмі құрылды<ref name=":3">{{Cite web|title=День Конституции Казахстана: факты, история, цифры|url=https://kz.kursiv.media/2025-01-29/nkkh-den-konstituczii-kazahstana-fakty-istoriya-czifry/?utm_campaign=endless_feed}}</ref>. * Бұрынғы бір палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына екі палатадан (Мәжіліс пен Сенат) тұратын кәсіби Парламент құрылды<ref name=":3" />. * 1992 жылы уақытша енгізілген әкімдерді Президент жарлығымен тағайындау жүйесі конституция деңгейінде бекітілді<ref name=":3" />. * Бұрынғы үш нысанның (мемлекеттік, жеке және ұжымдық) орнына меншіктің екі түрі — мемлекеттік және жеке меншік қана қалдырылды<ref name=":3" />. * Сонымен қатар мемлекеттік және жеке меншікті бірдей қорғау принципі бекітілді. Тұңғыш рет азаматтардың жерге иелік ету құқығы заңды түрде бекітілді (алайда шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беру сияқты шектеулер сақталды)<ref name=":3" />. * Мемлекеттің жеке меншікті иеліктен алуы тек ерекше жағдайларда (мысалы, мемлекеттік қажеттіліктер үшін) және міндетті түрде өтемақы төлеу шартымен ғана жүзеге асырылатын болды<ref name=":3" />. === Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар === Конституция қабылданған сәттен бастап өткен уақыт ішінде оған үш рет: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдары өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" /> ==== 1998 жыл: Президент мерзімін ұзарту, пропорционалды сайлау жүйесі ==== * Президент мандатының мерзімі 5 жылдан 7 жылға дейін ұзартылды<ref name=":3" />. * Президенттікке кандидаттар үшін бұрын белгіленген 65 жасқа дейінгі жоғарғы жас шегі алынып тасталды<ref name=":3" />. * Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, бұл парламенттегі көппартиялылықты дамытуға мүмкіндік берді<ref name=":3" />. ==== 2007 жыл: Президент мерзімін қысқарту, Парламент құрамын ұлғайту және күшейту ==== * Президенттің өкілеттік мерзімі қайтадан 5 жылға дейін қысқартылды<ref name=":3" />. * Парламент Президенттің ұсынуымен Премьер-министрді бекіту құқығына, сондай-ақ Үкіметті жасақтауда кеңейтілген өкілеттіктерге ие болды<ref name=":3" />. * Парламенттің сандық құрамы өзгерді: Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге, ал Сенат мүшелері 39-дан 47-ге дейін көбейтілді<ref name=":3" />. ==== 2011 жыл: Тұңғыш Президент туралы норманы енгізу ==== * Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше құқықтар мен артықшылықтар беретін Тұңғыш Президент — Елбасы мәртебесі бекітілді<ref name=":3" />. ==== 2017 жыл: Өкілеттіктерді қайта бөлу және сот жүйесінің тәуелсіздігін нығайту ==== * Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі Парламент пен Үкіметке берілді, бұл тежемелік әрі теңгерімділік жүйесін нығайтуға ықпал етті<ref name=":3" />. * Соттар мен судьялардың дербестігін арттыру бойынша шаралар қабылданды<ref name=":3" />. ==== 2019 жыл: Елорда атауын өзгерту ==== * Ел астанасының атауын Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Астанадан Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы түзету енгізілді<ref name=":3" />. ==== 2022 жыл: Президент өкілеттіктерін шектеу ==== * Президенттік-парламенттік басқару нысанына көшу. Биліктің Президент қолында шоғырлануын азайтуға және Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған өзгерістер енгізілді<ref name=":3" />. * Президенттің өкілеттігін атқару кезеңінде саяси партияларға мүше болуына, сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленуіне тыйым салынды<ref name=":3" />. * Елбасы мәртебесін жою. Тұңғыш Президентке ерекше өкілеттіктер мен артықшылықтар беретін нормалар алынып тасталды<ref name=":3" />. * Адам құқықтарын қорғауды күшейту. Конституциялық Сот қайта құрылды, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің құқықтары кеңейтілді және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған нормалар бекітілді<ref name=":3" />. == 2026 жылғы Конституция == Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Конституциясы — 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның негізгі заңы. Ол 1995 жылғы Конституцияны толық алмастырады және елдің саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің бірі<ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State. Analytical report, KISI|url=https://kisi.kz/wp-content/uploads/2026/03/kazakhstans-new-constitutional-model-towards-a-resilient-and-modern-state.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan referendum: The new constitution demonstrates a diminishing interest in Western values|url=https://www.chathamhouse.org/2026/03/kazakhstan-referendum-new-constitution-demonstrates-diminishing-interest-western-values}}</ref>. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді<ref>{{Cite web|title=2026 Constitutional Referendum in Kazakhstan: Reform, Continuity, and Executive Power|url=https://www.caspianpolicy.org/research/category/2026-constitutional-referendum-in-kazakhstan-reform-continuity-and-executive-power}}</ref>. Конституциялық реформа 2025 жылдың күзінде (8 қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында басталды<ref name=":1">{{Cite web|title=Six Months to Rewrite the State: Kazakhstan Accelerates Its Constitutional Reset|url=https://timesca.com/six-months-to-rewrite-the-state-kazakhstan-accelerates-its-constitutional-reset/}}</ref>. Конституцияға өзгерістер бүкілхалықтық референдумда 2027 жылы қабылдануы мүмкін делінген еді. Алғашында Сенатты (Жоғарғы палата) жойып, бір палаталы парламентке көшу ұсынылды. Кейін реформа 1995 жылғы Конституцияның шамамен 80–84%-ын қамтитын кең ауқымды өзгерістерге айналды.<ref>{{Cite web|title=Opinion – Kazakhstan’s New Constitution Sends a Key Signal for Global Partners|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-constitution-sends-a-key-signal-for-global-partners/}}</ref> Бір айдан кейін қазан айында арнайы жұмыс тобын құру туралы жарлыққа қол қойды. Келесі айларда көлемі 2000 жуық ұсыныстар қаралды. 2026 жылдың қаңтар айында өткен Ұлттық Құрылтайда президент барлық ұсыныстарды жинақтап, өзгертулер мен толықтырулар енгізуден Конститутцияны толықтай өзгерту туралы ұсынды<ref>{{Cite web|title=Tokayev Proposes a New Constitutional Architecture|url=https://timesca.com/tokayev-proposes-a-new-constitutional-architecture/}}</ref>. 21 қаңтар күні Конститутциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды<ref>{{Cite web|title=В Казахстане создали комиссию по Конституционной реформе|url=https://www.azattyqasia.org/a/v-kazahstane-sozdana-komissiya-po-konstitutsionnoy-reforme/33656614.html}}</ref>. Комиссия құрамына 130 сарапшы маман кірді. Констиутцияның алғашқы мәтін жобасы 31 қаңтар күні жарияланды. 11 ақпан күні Констиутуция жобасының референдумға арналған нұсқасы президентке таныстырылды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan To Hold Referendum on New Constitution On March 15|url=https://timesca.com/kazakhstan-to-hold-referendum-on-new-constitution-on-march-15/}}</ref> 2026 жылдың 21 қаңтарында Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Жоба 31 қаңтарда жарияланды, 12 ақпанда соңғы нұсқасы жарияланды. 11 ақпанда Тоқаев 15 наурызға референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s Constitutional Referendum Opens the Door to Major Institutional Reform|url=https://timesca.com/kazakhstans-constitutional-referendum-opens-the-door-to-major-institutional-reform/}}</ref> Орталық Сайлау комиссиясының мүшесі Михаил Бортник баспасөз маслихатында референдумды ұйымдастырып, өткізуге 20 млрд теңге (42 млн АҚШ доллары) көлемінде қаражат жұмсалуы жоспарланған деп хабарлады<ref name=":2">{{Cite web|title=Cost of Holding Referendum on Kazakhstan’s New Constitution Estimated at $42 Million|url=https://timesca.com/cost-of-holding-referendum-on-kazakhstans-new-constitution-estimated-at-42-million/}}</ref>. Референдумға 12 416 759 адам қатысуға құқылы, 10 413 сайлау учаскесі құрылыпып, 64 елде 82 сайлау орталықтары құрылады<ref name=":2" />. '''Референдум нәтижелері''' (15 наурыз 2026): * Қатысқан сайлаушылар: 73,12% * «Иә» даусы: 87,15% (7 954 667 дауыс) * «Жоқ» даусы: 9,84% * Жарамсыз бюллетеньдер: шамамен 3% 17 наурызда нәтижелер ресми расталды, Президент Тоқаев жаңа Конституцияны қол қойып, қабылдады<ref>{{Cite web|title=Foreign Leaders Congratulate Tokayev After Kazakhstan Approves New Constitution|url=https://timesca.com/foreign-leaders-congratulate-tokayev-after-kazakhstan-approves-new-constitution/}}</ref>. 15 наурыз Конституция күні болып жарияланды. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толық күшіне енді. Осы күнге дейін ескі Конституция қолданылды. Парламенттің өкілеттігі тоқтатылды, жаңа парламентке сайлау жоспарланды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html}}</ref>. * Жаңа Конституция 11 бөлімнен және 96 баптан тұрады. Бір палаталы парламент (Құрылтай) құрылды, Сенат жойылды. Сайлау жүйесі пропорционалды (партиялық тізімдер) болды. * Президент Жоғарғы Сот, Конституциялық Сот, Жоғары аудиторлық палата және Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін тағайындайды (Құрылтайдың келісімімен). Конституцияға өзгерістер тек референдум арқылы енгізіледі. * Вице-президент лауазымы қайта енгізілді<ref>{{Cite web|title=Tokayev Floats Vice President Post at National Kurultai as Kazakhstan Weighs Political Overhaul|url=https://timesca.com/tokayev-floats-vice-president-post-at-national-kurultai-as-kazakhstan-weighs-political-overhaul/}}</ref>. * Азаматтардың өкілдік органы ретінде Халық Кеңесі құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан Конституциясы]] [[Санат:Қазақстан құқығы]] pjl6px8lfmu011mwffbe8umf7ihreiz 0 4550 3601737 3510513 2026-05-08T12:27:34Z Casserium 68287 3601737 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев | Шынайы есімі = | Суреті = Жансейіт Түймебаев 2024.jpg | Сурет ені = | Атауы = Түймебаев, 2024 жыл | Титулы = [[Түркістан облысы]]ның әкімі | Ту = Turkistan region seal.png | Ту2 = | Реті = | Басқара бастады = 20 маусым 2018 | Басқаруын аяқтады = 26 ақпан 2019 | Ізашары = | Ізбасары = [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысының]] әкімі | Ту_2 = Turkistan region seal.png | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 7 қазан 2016 | Басқаруын аяқтады_2 = 20 маусым 2018 | Ізашары_2 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Ізбасары_2 = өзі, [[Түркістан облысы]]ның әкімі ретінде | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_3 = Білім және ғылым министрі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 19 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_3 = 22 қыркүйек 2010 | Ізашары_3 = [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] | Ізбасары_3 = [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 8.7.1958 | Туған жері = Қайнар ауылы, [[Бәйдібек ауданы|Алғабас ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының докторы, профессор | Партиясы = [[Аманат (партия)|«Нұр Отан» ХДП]] | Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті|С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]<br /> 2) [[Ресей мемлекеттік әлеуметтік университеті|Мәскеу мемлекеттік әлеуметтік университеті]] | Мамандығы = Қазақстанның Төтенше және Өкілетті Елшісі: <br /> {{Байрақ|Ресей}} 2006–2007<br /> {{Байрақ|Түркия}} 2010–2016<br /> {{Байрақ|Албания}} 2011–2016 | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} {{Қатар |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} |{{Достық ордені (Қырғызстан)}} }} }} '''Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев''' ([[8 шілде]] [[1958 жыл]], [[Бәйдібек ауданы|Алғабас ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]) — қазақстандық мемлекет қайраткері, дипломат, ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, бұрынғы Төтенше және Өкілетті Елші, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректоры. Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев 1958 жылғы 8 шілдеде сол кездегі Шымкент облысының Алғабас ауданына (қазіргі Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы) қарасты Қайнар ауылында, көпбалалы отбасында өмірге келген. Ж.Түймебаев кезінде Қазақ Мемлекеттік университетінде еңбек еткен. 1993 жылдан бас­тап Сыртқы істер министрлігінде жауапты қызметтер атқарған, Қазақстанның Стамбул қаласындағы консулдығын, Қазақстан Прези­дентінің Протоколын басқарған, Президенттің кеңесшісі болған. Білім және ғылым министрі болған. Ресейдегі, Түркиядағы, Албаниядағы Төтенше және Өкілетті елші қызметтерін ат­қарған.<ref>https://qamshy.kz/article/40911-12-balasy-bar-zhanseyit-tuymebaev-asqaraly-60-dgasqa-toldy</ref> == Білімі == * Қазақ мемлекеттік университеті. С. М. Киров, Филология факультеті, Алматы қ. (1980); * Мәскеу мемлекеттік әлеуметтік университеті, Заң факультеті, Мәскеу қ. (2000). == Ғылыми дәрежесі, атағы, қызметі == * Филология ғылымының кандидаты, ҚазКСР Ғылым академиясының Тіл білімі институты (1987); * Тіл білімі мамандығы бойынша профессор (2004); Филология ғылымының докторы (2008); * Түркия Республикасы Ниде университетінің құрметті докторы (2015); Түркия Республикасы * Хатай университетінің құрметті докторы (2015); * Қырғыз Республикасы Ш.Айтматов академиясының Құрметті академигі (2023); * Санкт-Петербург политехникалық университетінің Құрметті докторы (2024). * Қытай Халық Республикасы Сиань Цзяотун университетінің Құрметті профессоры (2024); * Қырғыз Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі (2024); == Еңбек қызметі == * С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің ассистенті, аға оқытушысы, доценті (1980–1993); * Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Орта, Таяу Шығыс және Африка елдері басқармасының бірінші хатшысы, бөлім меңгерушісі (1993–1994); * Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Елшілігінің екінші, бірінші хатшысы (1994–1997); * Қазақстан Республикасы Президентінің хаттамалық қызметінің консультанты (1997–1999); * Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы бас консулы (Ыстанбұл) (1999); * Қазақстан Республикасы Президентінің Хаттамасының Бастығы (1999–2004); * Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі - Қазақстан Республикасы Президенті Хаттамасының бастығы (31 наурыз 2004 – 1 ақпан 2006); * Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1 ақпан 2006 – 10 қаңтар 2007); * Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрі (10 қаңтар 2007 – қыркүйек 2010); * Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (қазан 2010 – қазан 2016); * Қазақстан Республикасының Албания Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (наурыз 2011 – қазан 2016); * Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі (7 қазан 2016 – 20 маусым 2018); * Түркістан облысының әкімі (20 маусым 2018 – 26 ақпан 2019); * Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Қазақстан халқы Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі (28 ақпан 2019 – 5 ақпан 2021) * Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры (5 ақпан 2021 бастап) === Басқа жұмыстары === * ТМД елдерінің Мемлекетаралық гуманитарлық ынтымақтастық қорының Басқарма төрағасы (2007–2010); * "Парасат ҰҒТХ" АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы (2008–2010); * Ұлттық қазақ-түрік университеті Қамқоршылық кеңесі төрағасының орынбасары (2007–2010). == Марапаттары == * «Құрмет» ордені (2003); * «Парасат» ордені (2011); * «Астанаға – 10 жыл» медалі (2008); * «Қазақстан тәуелсіздігіне – 20 жыл» медалі (2011); * «Қазақстан мен Түркия арасындағы достықтың нығаюына үлес қосқаны үшін» Түркия кәсіпкерлері мен іскерлер қауымдастығының медалі (2011); * «Халықаралық қатынастардағы ерекше жетістіктері үшін» Түркия туризмін дамыту халықаралық тұғырнамасының (TÜTAP) сыйлығы (2011); * «Қазақстан Конституциясына – 20 жыл» мерейтойлық медалі (2015); * «Қазақстан Конституциясына – 25 жыл» мерейтойлық медалі (2020); * «Қазақстан халқы Ассамблеясына – 25 жыл» мерейтойлық медалі (2020); * Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі; * II дәрежелі «Барыс» ордені (2022); * Қырғызстан Республикасының «Достық» ордені (2024); * I дәрежелі «Барыс» ордені (2024). == Ғылыми еңбектері == * Түркітану саласындағы кітаптар сериясы ** Ж. Түймебаев: Алтай тілдеріндегі анлаут ерін дауыссыздарының проблемасы (Рамстедт — Пелио фонетикалық Заңының ревизиясы). Мәскеу, 2004 ** Ж. Түймебаев: түркі-қазақ-моңғол этно-тілдік қатынастарының тарихы. Алматы, 2008 ** Ж. Түймебаев: Алтай теориясы мен Алтаистиканың қалыптасуы мен дамуы. Түркістан, 2006 ** Ж. Түймебаев: түркі-моңғол лексикалық параллельдерін тарихи-генетикалық ажыратудың теориялық принциптері мен критерийлері. Астана, 2008 ** Ж. Түймебаев: Орталық Азия тілдерін зерттеудің өзекті мәселелері. Тұран тіл одағы. Көкшетау, 2009 ** Ж. Түймебаев: Тұран тілінің одағы және Алтайлық ареалдағы тілдераралдық, мәдениеттераралық интерференция құбылы. Түркі дүниесі альманахтары. Астана, 2012 ** Ж. Түймебаев: алтаистикаға кіріспе. Астана, 2013 ** Ж. Түймебаев: Түркі филологиясына кіріспе. Астана, 2013 ** Ж. Түймебаев: түркі жазба ескерткіштерінің тілі. Астана, 2013 ж. ** Ж. Түймебаев: қазіргі түркі тілдері. Астана, 2013 ** Ж. Түймебаев: Қазақ, түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Астана, 2014 ** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: Алтаистиканың тарихи-лингвистикалық негіздері (Фонетика. Морфология). Алматы, 2015 ** Ж. Түймебаев, М. Ескеева: түркологияның тарихи-лингвистикалық негіздері. Алматы, 2015 ** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: қазақ-түркі тілдерінің салыстырмалы-сипаттамалық грамматикасы (Фонетика. Морфология). Алматы, 2016 ** Ж. Түймебаев, М. Ескеева: көне түркі тілі ескерткіштерінің морфологиялық жүйесі. Алматы, 2016 ** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: қазақ және татар тілдерінің салыстырмалы-сипаттамалық грамматикасы. Алматы, 2017 ** Tüymebayev J., Eskeyeva M: Türkolojinin Tarihî Dilbilimsel Esasları. (Түрік тілінде). Алматы, 2017 ** Ж. Түймебаев, г. Сағидолда, М. Ескеева: түркі тілдерінің салыстырмалы-тарихи грамматикасы. (Фонетика. Морфология). Алматы, 2017 ** Ж. Түймебаев, М. Ескеева, Сағидолда қаласы: "Мәңгілік ел" идеясының лингвистикалық негізін дамыту. Алматы, 2017 ** Ж. Түймебаев, М.Ескеева, М. Усманова: қазақ және башқұрт тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Алматы, 2018 ** Ж. Түймебаев, М.Ескеева, Ш. Әбдіназымов: қазақ және қарақаопақ тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Алматы, 2018 * Қазақ тілі саласындағы кітаптар сериясы ** Ж. Түймебаев: Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 1985 ** Ж. Түймебаев: қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы. Алматы, 1986 ** Ж. Түймебаев: Қазақ тілі. Алматы, 1991 ** Ж. Түймебаев: Қазақ тіліндегі етістіктің индикативті формалары. Алматы, 1992 ** Ж. Түймебаев: Қазақ тілі: Грамматикалық анықтамалық. Алматы, 1996 ** Ж. Түймебаев: Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 2005 ** Ж. Түймебаев: Қазақ-Моңғол лексикалық параллельдері: қазақ тілінің этимологиялық сөздігіне материалдар. Мәскеу, 2005 * Сөздіктер сериясы *# Білім және ғылым. Энциклопедиялық сөздік. Астана, 2008 *# Образование и наука. Энциклопедический словарь. Астана, 2008 *# Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Г.САҒИДОЛДА.   Қазақша – ағылшынша сөздік.  Алматы, 2017 *# Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Г.САҒИДОЛДА: Ағылшынша – қазақша сөздік.  Алматы, 2018 *# Б.ҚАЛИЕВ, Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Ш. ҚҰРМАНБАЙҰЛЫ, С.ИСАКОВА. «Мұқағали тілі» сөздігі. Астана, 2019 * "Рухани" энциклопедиялар сериясы ** ТҮРКІСТАН-РУХАНИ БЕСІГІ. Лингво-өлкетану энциклопедиясы. 1-ші кітап. Нұр-Сұлтан, 2019 ** TÜRKİSTAN — MANEVİYAT BEŞİĞİ. Bölgesel dilbilim ansiklopedisi. Ikinci kitap. Нұр-Сұлтан, 2019 ** ТҮРКІСТАН-РУХАНИЯТТЫҢ БЕСІГІ. Лингвистикалық өлкетану энциклопедиясы. Үшінші кітап. Нұр-Сұлтан, 2019 ** TURKESTAN — THE CRADLE OF SPIRITUALITY. Local Linguistic encyclopedia. Fourth book. -Нұр-Сұлтан, 2019 ** Қазақстан-Түркия: достық пен ынтымақтастыққа 5 жыл. Анкара, 1996 ** Президенттің бір жылы. Астана, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005 ** Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Хаттамасы. Астана, 2004 ** Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Хаттамасы бойынша практикалық басшылық. Астана, 2004 ** Қазақстан. Мәскеу, 2006 ** Қазақстан, адамдар, табиғат, экономика, мәдениет. 2007 ** Қазақстан-Ресей қатынастары: құжаттар мен материалдар жинағы. Мәскеу, 2008 ** Қазақстан Республикасындағы білім беру реформасының өзекті аспектілері. Астана, 2010 ** Қазақстан. Негізгі кезеңдер. Анкара, 2011 ** Қазақстан. Экономика. Іскерлік әлем. Инвестициялық мүмкіндіктер. Анкара, 2012 ** Қазақстан-Түркия: жоғары деңгейдегі стратегиялық ынтымақтастық. Анкара, 2013 ** Қазақстан-Түркия: достық пен ынтымақтастыққа 20 жыл. Анкара, 2013 ** Жақан таныған жеті тұлға. Түркістан, 2017 ** Тұлға. Тәуелсіздік. Тарих. Түркістан, 2017 ** Түркістан - Түркі әлемінің астанасы. Түркістан, 2017 ** Оңтүстік Қазақстан облысының тарихи және қасиетті орындары". Түркістан, 2017 ** Оңтүстік Қазақстан: стильдендірілген оқиғалар. Түркістан, 2017 ** "Оңтүстіктің қасиетті орындары: аңыздар" жинағы. Түркістан, 2018 ** Түркістан облысының киелі жерлерінің географиясы 2 томдық. Түркістан, 2018 ** Тамыры терең-Түркістан. Түркістан, 2019 ** Қазақстан: бейбітшілік пен келісім аумағы. Нұр-сұлтан, 2020 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Кәрім Мәсімовтің I министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Түймебаев, Жансейіт Қансейітұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қожалар]] [[Санат:Түркістан облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]] goskvmol8jyazutdydsxgq1b2jyvlpn 0 4554 3601741 3571526 2026-05-08T12:31:59Z Casserium 68287 3601741 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ахметжан Смағұлұлы Есімов | Шынайы есімі = | Суреті = AEsimov2013.jpg | Сурет ені = 200 | Атауы = | Титулы = [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына»]] Ұлттық әл-ауқат қорының Басқарма төрағасы | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Samruk-Kazina logo kz.png | Реті = | Басқара бастады = 23 желтоқсан 2017 | Басқаруын аяқтады = 29 наурыз 2021 | Ізашары = [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] | Ізбасары = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Титулы_2 = [[Алматы]] қаласының 5-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]] | Ту_2 = Flag of Almaty.svg | Ту2_2 = Coat of arms of Almaty.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 4 сәуір 2008 | Басқаруын аяқтады_2 = 9 тамыз 2015 | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_2 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Ізбасары_2 = [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 19 қаңтар 2006 | Басқаруын аяқтады_3 = 4 сәуір 2008 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_3 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_3 = [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] | Ізбасары_3 = [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] | Басқара бастады_4 = 18 мамыр 2001 | Басқаруын аяқтады_4 = 14 мамыр 2004 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_4 = [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]] | Ізбасары_4 = [[Серік Әбікенұлы Үмбетов|Серік Үмбетов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің]] басшысы | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = ақпан 1998 | Басқаруын аяқтады_5 = тамыз 1998 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_5 = [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]] | Ізбасары_5 = [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасының Инвестициялар жөніндегі мемлекеттік комитеті|Инвестициялар жөніндегі мемлекеттік комитет]] төрағасы | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_6 = | Басқара бастады_6 = қараша 1996 | Басқаруын аяқтады_6 = ақпан 1998 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_6 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_6 = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары_6 = [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] | Титулы_7 = [[Алматы облысы]]ның 1-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Алматы облысы|әкімі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Алматы облысы герб.png | Реті_7 = | Басқара бастады_7 = ақпан 1992 | Басқаруын аяқтады_7 = қазан 1994 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = ''лауазым пайда болды; Алматы облыстық кеңесінің төрағасы ретінде өзі'' | Ізбасары_7 = [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] | Туған күні = 15.12.1950 | Туған жері = Интернационал ауылы, [[Қарасай ауданы|Қаскелең ауданы]], [[Алматы облысы]], {{байрақ|Қазақ КСР}} (<span style="font- size:bigger;">қазіргі [[Қазақстан]]</span>), [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Мамандығы = инженер-механик | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = Қазақ ауыл шаруашылық институты (1974), Ресей қоғамдық ғылымдар академиясы (1991) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Ахметжан Смағұлұлы Есімов''' ([[15 желтоқсан]] [[1950 жыл]], [[Қарасай ауданы|Қаскелең ауданы]], [[Алматы облысы]]) — белгілі қазақстандық саясаткер, [[Алматы облысы]] мен [[Алматы]] қаласының бұрынғы әкімі. Өңірлерден бөлек Президент Әкімшілігін, Ауыл шаруашылығы министрлігін, «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясын, [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына»]] Ұлттық әл-ауқат қорын басқарған. == Өмірбаяны == [[Шапырашты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы А.Байғазыұлы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Сары Үйсін. Шапырашты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2000|томы= |беттері= |барлық беті= ?|сериясы= |isbn=5-89840-441-4|тиражы= }}</ref> «Ауыл шаруашылығы өндірісінің процесстер механизациясы» мамандығы бойынша 1974 жылы Қазақ ауылшаруашылық институтының механикалық факультетін бітірген. «Әлеуметтік-саяси қатынастар теориясы» мамандығы бойынша 1991 жылы Ресей қоғамдық ғылымдар академиясының әлеуметтік-саяси факультетін бітірген. 1968 жылдың қыркүйегінен - [[Алматы облысы]] [[Қарасай ауданы|Қаскелең ауданы]]ның «Достық» кеңшарының спорт жөніндегі әдіскері. 1969 жылдан - Қазақ ауыл шаруашылығы институтының студенті. 1974 жылдың қыркүйегінен - [[Алматы облысы]] [[Қарасай ауданы|Қаскелең ауданы]]ның «Ленин» кеңшарының инженер-механигі. 1977 жылдың желтоқсанынан - Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының жұмысшылар комитетінің төрағасы ([[Алматы облысы]] [[Қарасай ауданы|Қаскелең ауданы]]ның «1 май» ауылы). 1979 жылдың қаңтарынан - Қазақстан Компартиясы Қаскелең аудандық комитетінің ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы. 1979 жылдың тамызынан - «Ленин» кеңшарының партком хатшысы. 1982 жылдың наурызынан - Қазақстан Компартиясы [[Алматы облысы|Алматы облыстық]] комитетінің ауыл шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы. 1983 жылдың мамырынан - «Ленин» кеңшарының директоры. 1985 жылдың тамызынан [[Алматы облысы]] Қаскелең аудандық атқару комитетінің төрағасы. 1986 жылдың шілдесінен - [[Алматы облысы]] Қазақстан Компартиясы Шелек аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1988 жылдың қаңтарынан - Алматы облыстық атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары-облыстық агроөнеркәсіп комитетінің төрағасы. 1988 жылдың желтоқсанынан - Қазақстан Компартиясы Алматы облыстық комитетінің хатшысы. 1990 жылдан - ҚазКСР Мемагроөнеркәсіп төрағасының бірінші орынбасары. 1991 жылдан - Алматы облыстық Кеңесінің төрағасы. 1992 жылдан - Алматы облыстық әкімшілігінің басшысы. 1994 жылдан - ҚР Премьер-министрінің орынбасары. 1996 жылдан - ҚР мемлекеттік хатшысы. 1996 жылдан - ҚР Премьер-министрінің бірінші орынбасары - Инвестициялар жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы. 1998 жылдан - ҚР Президент Әкімшілігінің жетекшісі. 1998 жылдан - ҚР Бенилюкс мемлекеттеріндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі. 2001 жылдан - ҚР ауыл шаруашылығы министрі. 2002 жылдан - ҚР Премьер-министрінің орынбасары - ауыл шаруашылығы министрі. 2004 жылдан - ҚР Премьер-министрінің орынбасары. 2006 жылдың қаңтар айынан - ҚР ауыл шаруашылығы министрі. 2008 жылдан бері - [[Алматы]] қаласының әкімі. 2015 жылдың 9 тамызынан "Астана ЭКСПО-2017" ҰК" АҚ басқарма төрағасы. 2017 жылғы 23 желтоқсанда "Самұрық-Қазына" АҚ Басқарма төрағасы болып тағайындалды. 2021 жылғы 21 сәуірде Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті — Елбасының көмекшісі болып тағайындалды. == Ауылшаруашылық министрі лауазымындағы қызметі == А. Есімовтің ауылшаруашылық министрі қызметі барысында Қазақстан ұнның экспорты бойынша әлемде бірінші орынға шықты.<ref>http://kvedomosti.ru/news/47109.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207140110/http://kvedomosti.ru/news/47109.html |date=2017-12-07 }}</ref> <ref>http://www.inform.kz/kaz/article/2181241 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924035127/http://www.inform.kz/kaz/article/2181241 |date=2015-09-24 }}</ref> == Алматы әкімі мәртебесіндегі қызметі == А. Есімов әкім ретіндегі қызметін алданған құрылыс үлескерлерінің түйткілін шешуден бастады. Сол кезде қалада құрылысы тоқтатылған 125 тұрғын үй кешені болатын.<ref>http://www.almaty.kz/page.php?page_id=693&lang=1&news_id=9406 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109080500/http://www.almaty.kz/page.php?page_id=693&lang=1&news_id=9406 |date=2015-01-09 }}</ref> <ref>Президент Н. Назарбаевтың қолдауымен үлескерлердің барлығы дерлік үйлі болды.</ref> 2011 жылы Алматыда 7 Қысқы Азия ойындары табысты өтіп, оны өткізу үшін қалада спорт инфрақұрылымы құрылды. <ref>http://www.akorda.kz/ru/national_projects/aziada-2011_1338973100 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171222034617/http://www.akorda.kz/ru/national_projects/aziada-2011_1338973100 |date=2017-12-22 }}</ref> Дәл сол жылы алматылық метрополитен ашылды. Сонымен қатар, 5 жылға жетпейтін уақыт аралығында қалада энергетика мәселесін шешуге септігін тигізген 20 қосалқы станция салынған.<ref>http://www.almaty.kz/page.php?page_id=9&lang=1&news_id=11321 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207140252/http://www.almaty.kz/page.php?page_id=9&lang=1&news_id=11321 |date=2017-12-07 }}</ref> 2011 жылы муниципалды қоғамдық көліктің құрылуына бастамашылық етіп, нарықтан жеке тасымалдаушыларды біртіндеп ығыстырды.<ref>http://www.inform.kz/rus/article/2367325 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202752/http://inform.kz/rus/article/2367325 |date=2016-03-04 }}</ref> Экономиканың келешегі зор бағыты болып саналатын Алматы өңіріндегі тау-шаңғы туризмін дамыту бойынша идеологтарының бірі.<ref>https://informburo.kz/novosti/esimov-hochet-otdat-gornolyzhnyy-turizm-almaty-shveytsarskim-investoram-5055.html</ref> 2008 жылы қалаға қосылған проблемалық ауылдардың орнында Алатау ауданы құрылды. Қаладағы өмір деңгейінің жоғарылығын желеу етіп Үкімет алдында алматылық дәрігерлер мен мұғалімдердің жалақысын бөлек көбейту мәселесін бірнеше рет көтерген. <ref>https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/esimov-poruchil-uvelichit-zarabotnuyu-platu-medrabotnikam-177848/</ref><ref>https://www.caravan.kz/news/akim-almaty-prosit-vdvoe-povysit-zarplatu-uchitelyam-shkol-goroda-278381/</ref> 2013 жылдың 6 қазанында Ахметжан Есімов және Олимпиада чемпионы Александр Винокуровтың бастамасымен Алматы әкімдігі Қазақстан тарихында алғаш рет UCI аясында 1,2 санатты «Алматы туры» кәсіби велошеруін ұйымдастырылып, сәтті өткізілген болатын. Велошеру трансляциясы Eurosport телеарнасынан өткізілген.<ref>http://www.zakon.kz/4543123-vpervye-na-territorii-sng-sostoitsja.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207191910/http://www.zakon.kz/4543123-vpervye-na-territorii-sng-sostoitsja.html |date=2017-12-07 }}</ref><ref>http://www.inform.kz/rus/article/2595169 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207150750/http://www.inform.kz/rus/article/2595169 |date=2017-12-07 }}</ref> 2014 жылы Есімовтың жетекшілігімен Алматының өңірлік жалпы өнімнің көлемі тарихта алғаш рет 8 трлн теңгеден асты.<ref>http://www.kazpravda.kz/news/view/vrp-almati-vpervie-v-istorii-previsil-8-trln-tenge--esimov</ref> Сол жылы қаланың мыңдаған жасампаз және дарынды ұстазы 300 000 теңге көлеміндегі бірреттік ақшалай сыйақыға ие болды.<ref>https://www.zakon.kz/4685604-po-rezultatam-ent-almaty-lidiruet.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170519200428/https://www.zakon.kz/4685604-po-rezultatam-ent-almaty-lidiruet.html |date=2017-05-19 }}</ref> Алматы қ. Мәслихатының XXIX кезектен тыс сессиясында сегізінші Наурызбай ауданы пайда болып<ref>https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nauryizbayskiy-rayon-poyavilsya-v-almatyi-258018/</ref>, қала ауданы ұлғайған. 2014 жылдың соңында Наурызбай ауданындағы халықтың саны 180 мың адамнан асты. == Ахметжан Есімовтың «Астана ЭКСПО - 2017» Ұлттық компаниясы» Акционерлік қоғамының Басқарма Төрағасы лауазымындағы қызметі == 2015 жылғы 9-тамызда Мемлекет басшысының жарлығымен Ахметжан Есімов «Астана ЭКСПО - 2017» Ұлттық компаниясы» Акционерлік қоғамының Басқарма Төрағасы болып тағайындалды. Дәл осы күні ҚР Президентінің Қаулысы бойынша А.С.Есімов Алматы қаласының әкімі қызметінен босатылды (ол бұл қызметте 2008 жылдан бері істеп келген).<ref>http://www.kazpravda.kz/news/politika/ahmetzhan-esimov-vozglavil-natskompaniu-astana-ekspo-2017/</ref> Ахметжан Есімовке дейін, Астана қаласының әкімі Әділбек Жақсыбеков «Астана ЭКСПО - 2017» Ұлттық Компаниясы» Акционерлік қоғамының Басқарма Төрағасы болған. Ә.Жақсыбеков бұл қызметке Талған Ермегияев тұтқынға алынған соң, Елбасының бұйрығымен 2015 жылғы 11 маусымда тағайындалған болатын.<ref>http://www.kazpravda.kz/news/politika/akim-astani-sovmeshchaet-dolzhnost-glavi-nk-astana-ekspo-2017-na-bezvozmednoi-os/</ref><ref>http://kaztrk.kz/ru/news/articles/termegiyaev-prigovoren-k-14-godam-tyurmy-s-konfiskaciei-imushestva-350{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ахметжан Есімовтың Басқарма Төрағасы болып тағайындалған соң, бірден EXPO-қалашығының құрылысына жоспарланған шығын көлемін 78 миллиард теңгеге қысқартты. Сондай-ақ, компанияның топ-менеджментін екі есе қысқартты. Кейін Ахметжан Есімов отандық мердігерлерді тарту мақсатында өңірлерді аралап, жергілікті бизнес өкілдерімен кездесулер өткізген. Нәтижесінде ЭКСПО-2017 Халықаралық көрмесі нысандарының құрылысына атсалысқан қазақстандық компаниялардың үлесі 90% құрды.<ref>https://bnews.kz/ru/news/spetsproekti/nacionalnyi_proekt_expo_2017/ekspo2017_dolya_kazsoderzhaniya_v_otechestvennih_stroikompaniyah_sostavlyaet_90 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180708121519/https://bnews.kz/ru/news/spetsproekti/nacionalnyi_proekt_expo_2017/ekspo2017_dolya_kazsoderzhaniya_v_otechestvennih_stroikompaniyah_sostavlyaet_90 |date=2018-07-08 }}</ref> Көрме нысандары құрылысының құны бюджет есебінен 302 млрд теңгеге азайды.<ref>http://24.kz/ru/news/social/item/159483-ekspo-2017-i-npp-atameken-pom{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2017 жылғы 21 сәуірде Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев көрменің дайындық деңгейіне баға берді. «Көрменің лайықты деңгейде ұйымдастырылуы әлемдік қауымдастыққа тәуелсіз Қазақстанның тағы бір жетістігін көрсетеді», - деп атап өтті Н.Назарбаев.<ref>https://www.zakon.kz/4855124-glava-gosudarstva-ocenil-gotovnost.html</ref> 2017 жылғы 23-ақпанда Халықаралық көрмелер бюросының Бас хатшысы Висенте Лоссерталес «Астана ЭКСПО-2017» көрмесінің нысандарын тексеріп шыққанан кейін «ЭКСПО-2017 соңғы 25 жыл ішіндегі ең үздік көрме болады», - деп мәлімдеді.<ref>https://www.zakon.kz/4845745-lossertales-mezhdunarodnaja-vystavka.html</ref> Үш ай ішінде, яғни 10-маусым мен 9-қыркүйек аралығында ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесіне 4 000 000 жуық адам келген.<ref>https://expo2017astana.com/ru/page_id=2025&news_id=1812 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201035925/https://expo2017astana.com/ru/page_id%3D2025%26news_id%3D1812 |date=2017-12-01 }}</ref> ЭКСПО-2017 кезінде 28 мемлекет басшысы, 13 парламент спикері мен Бас хатшы, 10 премьер-министр, 26 премьер-министрдің орынбасары, 70 министр мен 48 министр орынбасарларының қатысуымен 220 ресми іс-шара ұйымдастырылды. Энергетика, құрылыс, инвестиция салаларында Қазақстанның іскер және ғылыми-білім беру саласының өкілдері мен қатысушы елдер арасында 39 келісім жасалған. ЭКСПО-2017 көрмесінде 193 «жасыл» технология таныстырылып, оның дені Қазақстанда сәтті енгізіліп жатыр. «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ бюджетін оңтайландыру арқасында 364 миллиард теңге үнемделді, бұл көрсеткіш жобаның бастапқы құнынан 44,6% аз. Көрме Қазақстанның экономикасына едәуір мультипликативтік әсерін тигізді. 1400 астам шағын және орта бизнес кәсіпорны жалпы сомасы 640 миллиард теңге көлемінде тауар мен қызметке тапсырыс алған. 50 мыңнан астам жұмыс орны ашылды. Туроператорлардың қызметіне деген сұраныс екі есеге артты. Астанадағы кәсіпкерлік субъектілерінің саны 10% көбейді. Елорданың бюджетіне қызмет көрсету саласынан түскен салық көлемі 1,2 есеге өсті. EXPO 2017 жабылу салтанатында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстанның астанасы жаһандық назарға ілігіп, бүкіл әлемнің көңілін өзіне аударды. National Geographic журналының шешімімен, Астана «Болашақ қаласы» аталымын жеңіп алды. Сонымен қатар New York Times газетінің мәліметінше, Қазақстан саяхаттап баруға лайықты елдер тізіміне енген. Жалпы EXPO аясында 6000 астам алуан түрлі шаралар өткізілді. Біздің еліміз еуразиялық өңірдің қарқынды дамып отырған мемлекеті ретінде өз имиджін нығайта түсті. EXPO феномені ғылым, бизнес және қоғамның нәтижелі және өнімді өзара әрекеттесуге септігін тигізді», - деп мәлімдеді.<ref>http://24.kz/ru/news/top-news/item/195775-prezident-rk-prinyal-uchastie-v-tseremonii-zakrytiya-expo-2017 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171216094046/http://24.kz/ru/news/top-news/item/195775-prezident-rk-prinyal-uchastie-v-tseremonii-zakrytiya-expo-2017 |date=2017-12-16 }}</ref> ЭКСПО-2017 шетелдік меймандар тарапынан жоғары бағаға ие болды. EXPO-2017 мұрасының нысандары туристік орын ретінде қызмет етуді жалғастырып келеді. <ref>https://ru.sputniknews.kz/society/20171110/3731656/dobro-pozhalovat-vnov-ehkspo-zhdet-gostej.html</ref> == Ахметжан Есімовтің «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ Басқарма төрағасы лауазымындағы қызметі == 23 желтоқсан 2017 жылы ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасымен Ахметжан Есімов «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ басқарма төрағасы болып тағайындалды. <ref>https://www.lenta.inform.kz/kz/ahmetzhan-esimov-samuryk-kazyna-korynyn-baskarma-toragasy-bolyp-tagayyndaldy_a3103600{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2018 жылдың 11 қаңтарында Қор Басқармасының шешімімен «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ жаңа құралымы бекітілді. Жаңа құрылымға сәйкес басқарушы директорлар саны 10-нан 5-ке дейін, департаменттер мен құрылымдық бөлімшелер саны 37-ден 27-ге дейін қысқарып, басқарма төрағасының орынбасарының бір қызметі енгізілді.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/samuryik-kazyina-uak-de-baskarushyi-direktorlar-sanyi-ek-286333/]</ref> 2018 жылдың 19 сәуірінде «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ басқару жөніндегі кеңестің отырысы өтті. Басқосу барысында «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамының жаңарған даму стратегиясы мен Қорды трансформациялау бағдарламасын қабылдау мәселелері талқыланды. Жиын соңында Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев «Самұрық-Қазына» АҚ –ның 2018-2028 жылдарға арналған жаңарған даму статегиясын жіне Қорды трнасформациялау бағдарламасын мақұлдады.<ref>[http://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysy-samuryk-kazyna-ulttyk-al-aukat-koryn-baskaru-zhonindegi-kenestin-otyrysyn-otkizdi]</ref> 2018 жылдың сәуірінде Ахметжан Есімов «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорының жаңа кадрлық саясатын таныстырды. А.Есімов басқарушы лауазымына тағайындаудың сабақтастық қағидаттары қабылданатынын айтты. Нәтижесінде, компания қызметкерлері арасынан білікті кадрлық резерві қалыптасады. Басқарма Төрағасы шетелдік мамандарды жұмылдыру мәселесіне де тоқталды. «Самұрық-Қазына» шетелден келген азаматтардың қызметінен толықтай бас тартпайды, дегенмен олардың орнын басатын мамандарды дайындау - басты назарда: басымдылық жергілікті азаматтарға беріледі.<ref>https://egemen.kz/article/168075-samuryq-qazynanynh-basqarushy-denhgeydegi-qyzmetkerleri-qysqarady</ref> Ахметжан Есімовтің тапсырмасы бойынша 2018 жылдың ақпанында Қор бәсекелестік ортаны кеңейту, тауарлар мен қызметтердің сапасын жақсарту, шығындарды азайту мақсатында сатып алу тетіктеріне бірқатар өзгерістер енгізді. Сатып алу холдингішілік кооперация арқылы жүзеге асырыл,ан тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің тізімі 4500-ден 424-ке дейін қысқарды.<ref>[http://qaz.infozakon.kz/global/5429-samry-azyna-satyp-alu-zhyesn-zhetldrude.html]</ref> А.Есімовтің кезінде Қор елдегі бірінші нөмірлі салық төлеушіге айналды. Осы жылдың 9 айында «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ »АҚ компаниялары тобының салық төлемдері 813 млрд теңгені құрады, бұл 2018 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 102 млрд теңгеге артық.<ref>[https://kaz.zakon.kz/4992968-sam-ry-azyna-9-ayda-813-mlrd.html]</ref> А.Есімовтің басшылығымен «Сарыарқа» газ құбыры мерзімінде аяқталды (газ құбырына сілтеме). Қазақстанның Тұңғыш Президентінің бес әлеуметтік бастамасы аясында салынған газ құбыры Орталық Қазақстан мен мемлекетіміздің астанасын елдің бірыңғай газ тасымалдау желісімен байланыстырды.<ref>[https://egemen.kz/article/216834-saryarqa-magistraldyq-gaz-qubyrynynh-qurylysy-ayaqtaldy]</ref> А.Есімовтің басқаруымен «Қазатомөнеркәсіп» АҚ өз акцияларын халықаралық қор биржасында сәтті орналастырған алғашқы ұлттық компания болды. Ұлттық компания 451 миллион доллар тұратын 15% акциясын Лондон қор биржасында сәтті орналастырды. Сұраныс ұсыныстан 1,7 есе асып түсті.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/kazatomonerkasip-11-8-mln-karapajym-akciyasyn-satylymga-shygardy]</ref> 2019 жылдың 1 мамырында Қазақстандағы алғашқы лоукостер Fly Arystan авиакомпаниясы іске қосылды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazahstanskiy-loukoster-sovershil-pervyiy-reys-almatyi-nur-368312/]</ref> 2019 жылда Арыс қаласында Арыс қаласында қор қалпына келтіретін 68 әлеуметтік инфрақұрылым нысандарының 63 нысаны пайдалануға берілді. Қайта қалпына келтірілген қалған 5 нысан қыркүйек және қазан айларында тапсырылады. Олардың қатарында жедел медициналық көмек және стоматология бөлімшелері, вокзал, балалар жасөспірімдер спорт мектебі мен балабақша бар. Қор 16 мектеп, 36 балабақша, 8 Денсаулық сақтау нысаны, 4 спорт нысанасын, колледж, Теміржол вокзалы, Даңқ аллеясы және орталық алаңды қираған әлеуметтік нысандарды жөндеуден өткізді.<ref>[https://shymkenttv.kz/kz/news/society_public/arystyn-barlyk-mektebinde-algashky-konyrau-sogyldy]</ref> 2020 жылы «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ тұрақты даму саласындағы бастамаларды іске асыруға арналған БҰҰ бойынша үздік 30 қордың қатарына енді.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/ekonomika/item/428255-sam-ry-azyna-lemdegi-zdik-zhiyrma-ordy-ataryna-endi]</ref> == Марапаттары == * «Құрмет белгісі» (1982) * «Парасат» (2002)<ref>[http://www.nomad.su/?a=3-200212150005 Мемлекеттік марапатпен иеленді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727193816/http://www.nomad.su/?a=3-200212150005 |date=2010-07-27 }}</ref> * «Отан» (2007) ордендерімен марапатталған. * «Қазақстанның Еңбек Ері» (2017)<ref>{{cite web | url = http://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-3 | title = О награждении государственными наградами Республики Казахстан | accessdate = 2017-12-15 | publisher = Akorda.kz}}</ref> == Қосымша мәліметтер == * Әскери атағы - полковник. * Хоббиі - спорт, әдебиет, шетел тілдері, музыка. * Сүйіп оқитын әдебиеті - шығыс философиялық әдебиеті, классика. * Үйленген. 2 қызы бар.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> * Экономика ғылымдарының докторы (1999). * «Жаңа жағдайлардағы Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешені» (1991), «Республикалық АӨК даму келешегі және оның болжануы» (1991) кітаптарының авторы. * Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әкежан Қажыгелдиннің министрлер кабинеті}} {{Нұрлан Балғымбаевтың министрлер кабинеті}} {{Қасымжомарт Тоқаевтың министрлер кабинеті}} {{Иманғали Тасмағамбетовтің министрлер кабинеті}} {{Даниал Ахметовтің министрлер кабинеті}} {{Кәрім Мәсімовтің I министрлер кабинеті}} [[Санат:Қарасай ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстанның Люксембургтағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Нидерландтағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Бельгиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері]] [[Санат:Алматы әкімдері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Парасат орденінің иегерлері]] [[Санат:Отан орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері]] lqoaqrtz0imfnqemqophlp4f08nmrrl 0 7417 3601739 3359167 2026-05-08T12:28:28Z Casserium 68287 3601739 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Zheksembin.jpg|thumb|right|200px|Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]] '''Бөрібай Биқожаұлы Жексембин''' ([[26 мамыр]] [[1952 жыл|1952]] ж., [[Шу ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — мемлекет және қоғам қайраткері. ==Өмірбаяны== Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> * Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын бітірген. * Евразия нарық институтын бітірген. * Бас зоотехник, кеңшар директоры * Приозер аудандық агроөнеркәсіп комитетінің төрағасы * Жезқазған облыстық агроөнеркәсіп комитетінің төрағасы болып жұмыс істеген. * [[Жезқазған облысы]] әкімінің орынбасары, бірінші орынбасары * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің мемлекеттік инспекторы болып тағайындалған. * [[2004]]&nbsp;ж. [[мамыр]]ынан 2010 жылға дейін Жамбыл облысының әкімі болды. * 15.01.2010-2016 жыл - Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. [http://www.akorda.kz/kz/page/page_by-the-presidential-decree-boribai-bikozhayevich-zheksembin-was-appointed-extrao_1348723125]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2015 жылдың желтоқсанынан "Ауыл" партиясының хатшысы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:26 мамырда туғандар]] [[Санат:1952 жылы туғандар]] [[Санат:Шу ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстанның Өзбекстандағы елшілері]] [[Санат:Парасат орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] [[Санат:Астана медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері]] gcukkechij1qmen45l1mkhfdveri5mi 0 7449 3602008 3128843 2026-05-08T21:33:33Z TheWikipedian1250 88966 /* */ 3602008 wikitext text/x-wiki [[File:Cien años de soledad.png|200px|thumb|]] '''Магиялық реализм''' — шынайы ғалам сипатына магиялық элементтерді қосатын өнер жанры деген анықтаманы нақтыдан гөрі, жалпы сипаттамалы деп айтуға болады. Алғашында неміс сыншысы Франц Рохтың шындықты өзгертіп көрсететін суретті сипаттауға қолданған термині «магнетикалық реализм» болатын, бірақ кейін бұл терминді Артуро Услар-Петри латынамерикалық жазушылардың кейбір жұмыстарын сипаттауда кең пайдаланды. Куба жазушысы Алехо Карпентьер (Alejo Carpentier) (Услар-Петри дегеннің досы) «The Kingdom of this World» («Осы әлемнің патшалығы») (1949) повесінің алғы сөзінде «Lo real maravilloso» (сөзбе-сөз аударғанда «ғажап (тамаша, таңғажайып) шындық» дегенді білдіреді) терминін қолданды. Карпентьердің шығармалары XX ғасырдың 60-жылдары Еуропада басталған осы жанрдың серпілісіне үлкен әсер етті. '''Магиялық реализмнің элементтері:''' * Фантастикалық элементтер ішкі қайшылықсыз болуы мүмкін, бірақ ешқашан түсіндірілмейді; * Кейіпкерлер магиялық элементтің қисынын (логикасын) сөзсіз қабылдайды; * Көптеген тек қана сезім арқылы қабылданатын бөліктері болады; * Символдар мен бейнелер жиі қолданылады; * Адамның сезімі мен құмарлығы жан-жақты (егжей-тегжейіне дейін) сипатталады; * Уақыт ағымы бұрмаланады, сондықтан ол циклді немесе жоқ сияқты. Тағы бір тәсіл ретінде коллапс қолданылады, яғни осы шақ өткенді қайталайды немесе еске түсіреді; * Себеп пен салдар орын ауыстырады, мысалы, кейіпкер қайғылы оқиғаға дейін азаптанады, күйзеліске түседі; * Фольклор немесе аңыз әңгімелерінің элементтері кездеседі; * Жағдай баламалы көзқарастар тұрғысынан ұсынылады, яғни баяндаушының дауысы үшінші жақтан біріншіге ауысады, жалпы қарым-қатынас және естеліктер туралы түрлі кейіпкерлер пікірлерінің және ішкі монологтың бір-біріне ауысуы жиі кездеседі; * Өткен қазіргімен, астральды физикалықпен, кейіпкерлер бір-бірімен қарама-қайшылықта болады; * Шығарманың ашық финалы оқырманға өз бетінше ненің шынайы және дүниенің қалыбына сәйкес келетінін анықтауға мүмкіндік береді. == Магиялық реализм жанрында жазған жазушылар == * [[Жоржи Амаду]] * [[Луис де Бернье]] * [[Хорхе Луис Борхес]] * [[Михаил Булгаков]] * [[Жанет Винтерсон]] * [[Габриэль Гарсиа Маркес]] * [[Гюнтер Грасс]] * [[Исаак Башевис Сингер]] * [[Франц Кафка]] * [[Итало Кальвино]] * [[Анжела Картер]] * [[Хулио Кортасар]] * [[Милан Кундера]] * [[Харуки Мураками]] * [[Бен Окри]] * [[Салман Рушди]] * [[Карлос Фуэнтес]] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әдебиет]] dc8bbitoheoj713rt7x7fisw93a4le5 3602009 3602008 2026-05-08T21:38:25Z TheWikipedian1250 88966 3602009 wikitext text/x-wiki [[File:Cien años de soledad.png|200px|thumb|[[Колумбия|Колумбиялық]] жазушы [[Габриэль Гарсиа Маркес|Габриэль Гарсия Маркес]]<nowiki/>дің «[[Жалғыздықтағы жүз жыл]]» (1967) шығармасы сиқырлы реализмнің ең танымал туындыларының бірі болып табылады.]] '''Магиялық реализм''' — шынайы ғалам сипатына магиялық элементтерді қосатын өнер жанры деген анықтаманы нақтыдан гөрі, жалпы сипаттамалы деп айтуға болады. Алғашында неміс сыншысы Франц Рохтың шындықты өзгертіп көрсететін суретті сипаттауға қолданған термині «магнетикалық реализм» болатын, бірақ кейін бұл терминді Артуро Услар-Петри латынамерикалық жазушылардың кейбір жұмыстарын сипаттауда кең пайдаланды. Куба жазушысы Алехо Карпентьер (Alejo Carpentier) (Услар-Петри дегеннің досы) «The Kingdom of this World» («Осы әлемнің патшалығы») (1949) повесінің алғы сөзінде «Lo real maravilloso» (сөзбе-сөз аударғанда «ғажап (тамаша, таңғажайып) шындық» дегенді білдіреді) терминін қолданды. Карпентьердің шығармалары XX ғасырдың 60-жылдары Еуропада басталған осы жанрдың серпілісіне үлкен әсер етті. '''Магиялық реализмнің элементтері:''' * Фантастикалық элементтер ішкі қайшылықсыз болуы мүмкін, бірақ ешқашан түсіндірілмейді; * Кейіпкерлер магиялық элементтің қисынын (логикасын) сөзсіз қабылдайды; * Көптеген тек қана сезім арқылы қабылданатын бөліктері болады; * Символдар мен бейнелер жиі қолданылады; * Адамның сезімі мен құмарлығы жан-жақты (егжей-тегжейіне дейін) сипатталады; * Уақыт ағымы бұрмаланады, сондықтан ол циклді немесе жоқ сияқты. Тағы бір тәсіл ретінде коллапс қолданылады, яғни осы шақ өткенді қайталайды немесе еске түсіреді; * Себеп пен салдар орын ауыстырады, мысалы, кейіпкер қайғылы оқиғаға дейін азаптанады, күйзеліске түседі; * Фольклор немесе аңыз әңгімелерінің элементтері кездеседі; * Жағдай баламалы көзқарастар тұрғысынан ұсынылады, яғни баяндаушының дауысы үшінші жақтан біріншіге ауысады, жалпы қарым-қатынас және естеліктер туралы түрлі кейіпкерлер пікірлерінің және ішкі монологтың бір-біріне ауысуы жиі кездеседі; * Өткен қазіргімен, астральды физикалықпен, кейіпкерлер бір-бірімен қарама-қайшылықта болады; * Шығарманың ашық финалы оқырманға өз бетінше ненің шынайы және дүниенің қалыбына сәйкес келетінін анықтауға мүмкіндік береді. == Магиялық реализм жанрында жазған жазушылар == * [[Жоржи Амаду]] * [[Луис де Бернье]] * [[Хорхе Луис Борхес]] * [[Михаил Булгаков]] * [[Жанет Винтерсон]] * [[Габриэль Гарсиа Маркес]] * [[Гюнтер Грасс]] * [[Исаак Башевис Сингер]] * [[Франц Кафка]] * [[Итало Кальвино]] * [[Анжела Картер]] * [[Хулио Кортасар]] * [[Милан Кундера]] * [[Харуки Мураками]] * [[Бен Окри]] * [[Салман Рушди]] * [[Карлос Фуэнтес]] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әдебиет]] 3uu3079s30v3exn28k9n3zoh60cy8rh 3602010 3602009 2026-05-08T21:41:01Z TheWikipedian1250 88966 3602010 wikitext text/x-wiki [[File:Cien años de soledad.png|200px|thumb|[[Колумбия|Колумбиялық]] жазушы [[Габриэль Гарсиа Маркес|Габриэль Гарсия Маркес]]<nowiki/>дің «Жүз жылдық жалғыздық» ([[1967 жыл|1967]] ж.) шығармасы сиқырлы реализмнің ең танымал туындыларының бірі болып табылады.]] '''Магиялық реализм''' — шынайы ғалам сипатына магиялық элементтерді қосатын өнер жанры деген анықтаманы нақтыдан гөрі, жалпы сипаттамалы деп айтуға болады. Алғашында неміс сыншысы Франц Рохтың шындықты өзгертіп көрсететін суретті сипаттауға қолданған термині «магнетикалық реализм» болатын, бірақ кейін бұл терминді Артуро Услар-Петри латынамерикалық жазушылардың кейбір жұмыстарын сипаттауда кең пайдаланды. Куба жазушысы Алехо Карпентьер (Alejo Carpentier) (Услар-Петри дегеннің досы) «The Kingdom of this World» («Осы әлемнің патшалығы») (1949) повесінің алғы сөзінде «Lo real maravilloso» (сөзбе-сөз аударғанда «ғажап (тамаша, таңғажайып) шындық» дегенді білдіреді) терминін қолданды. Карпентьердің шығармалары XX ғасырдың 60-жылдары Еуропада басталған осы жанрдың серпілісіне үлкен әсер етті. '''Магиялық реализмнің элементтері:''' * Фантастикалық элементтер ішкі қайшылықсыз болуы мүмкін, бірақ ешқашан түсіндірілмейді; * Кейіпкерлер магиялық элементтің қисынын (логикасын) сөзсіз қабылдайды; * Көптеген тек қана сезім арқылы қабылданатын бөліктері болады; * Символдар мен бейнелер жиі қолданылады; * Адамның сезімі мен құмарлығы жан-жақты (егжей-тегжейіне дейін) сипатталады; * Уақыт ағымы бұрмаланады, сондықтан ол циклді немесе жоқ сияқты. Тағы бір тәсіл ретінде коллапс қолданылады, яғни осы шақ өткенді қайталайды немесе еске түсіреді; * Себеп пен салдар орын ауыстырады, мысалы, кейіпкер қайғылы оқиғаға дейін азаптанады, күйзеліске түседі; * Фольклор немесе аңыз әңгімелерінің элементтері кездеседі; * Жағдай баламалы көзқарастар тұрғысынан ұсынылады, яғни баяндаушының дауысы үшінші жақтан біріншіге ауысады, жалпы қарым-қатынас және естеліктер туралы түрлі кейіпкерлер пікірлерінің және ішкі монологтың бір-біріне ауысуы жиі кездеседі; * Өткен қазіргімен, астральды физикалықпен, кейіпкерлер бір-бірімен қарама-қайшылықта болады; * Шығарманың ашық финалы оқырманға өз бетінше ненің шынайы және дүниенің қалыбына сәйкес келетінін анықтауға мүмкіндік береді. == Магиялық реализм жанрында жазған жазушылар == * [[Жоржи Амаду]] * [[Луис де Бернье]] * [[Хорхе Луис Борхес]] * [[Михаил Булгаков]] * [[Жанет Винтерсон]] * [[Габриэль Гарсиа Маркес]] * [[Гюнтер Грасс]] * [[Исаак Башевис Сингер]] * [[Франц Кафка]] * [[Итало Кальвино]] * [[Анжела Картер]] * [[Хулио Кортасар]] * [[Милан Кундера]] * [[Харуки Мураками]] * [[Бен Окри]] * [[Салман Рушди]] * [[Карлос Фуэнтес]] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әдебиет]] 0v4rfyhtp1jxp1396cbymgw75p5n3a7 3602011 3602010 2026-05-08T21:43:07Z TheWikipedian1250 88966 3602011 wikitext text/x-wiki [[File:Cien años de soledad.png|200px|thumb|[[Колумбия|Колумбиялық]] жазушы [[Габриэль Гарсиа Маркес|Габриэль Гарсия Маркес]]<nowiki/>дің «Жүз жылдық жалғыздық» ([[1967 жыл|1967]] ж.) — шығармасы магиялық реализмнің ең танымал туындыларының бірі болып табылады.]] '''Магиялық реализм''' — шынайы ғалам сипатына магиялық элементтерді қосатын өнер жанры деген анықтаманы нақтыдан гөрі, жалпы сипаттамалы деп айтуға болады. Алғашында неміс сыншысы Франц Рохтың шындықты өзгертіп көрсететін суретті сипаттауға қолданған термині «магнетикалық реализм» болатын, бірақ кейін бұл терминді Артуро Услар-Петри латынамерикалық жазушылардың кейбір жұмыстарын сипаттауда кең пайдаланды. Куба жазушысы Алехо Карпентьер (Alejo Carpentier) (Услар-Петри дегеннің досы) «The Kingdom of this World» («Осы әлемнің патшалығы») (1949) повесінің алғы сөзінде «Lo real maravilloso» (сөзбе-сөз аударғанда «ғажап (тамаша, таңғажайып) шындық» дегенді білдіреді) терминін қолданды. Карпентьердің шығармалары XX ғасырдың 60-жылдары Еуропада басталған осы жанрдың серпілісіне үлкен әсер етті. '''Магиялық реализмнің элементтері:''' * Фантастикалық элементтер ішкі қайшылықсыз болуы мүмкін, бірақ ешқашан түсіндірілмейді; * Кейіпкерлер магиялық элементтің қисынын (логикасын) сөзсіз қабылдайды; * Көптеген тек қана сезім арқылы қабылданатын бөліктері болады; * Символдар мен бейнелер жиі қолданылады; * Адамның сезімі мен құмарлығы жан-жақты (егжей-тегжейіне дейін) сипатталады; * Уақыт ағымы бұрмаланады, сондықтан ол циклді немесе жоқ сияқты. Тағы бір тәсіл ретінде коллапс қолданылады, яғни осы шақ өткенді қайталайды немесе еске түсіреді; * Себеп пен салдар орын ауыстырады, мысалы, кейіпкер қайғылы оқиғаға дейін азаптанады, күйзеліске түседі; * Фольклор немесе аңыз әңгімелерінің элементтері кездеседі; * Жағдай баламалы көзқарастар тұрғысынан ұсынылады, яғни баяндаушының дауысы үшінші жақтан біріншіге ауысады, жалпы қарым-қатынас және естеліктер туралы түрлі кейіпкерлер пікірлерінің және ішкі монологтың бір-біріне ауысуы жиі кездеседі; * Өткен қазіргімен, астральды физикалықпен, кейіпкерлер бір-бірімен қарама-қайшылықта болады; * Шығарманың ашық финалы оқырманға өз бетінше ненің шынайы және дүниенің қалыбына сәйкес келетінін анықтауға мүмкіндік береді. == Магиялық реализм жанрында жазған жазушылар == * [[Жоржи Амаду]] * [[Луис де Бернье]] * [[Хорхе Луис Борхес]] * [[Михаил Булгаков]] * [[Жанет Винтерсон]] * [[Габриэль Гарсиа Маркес]] * [[Гюнтер Грасс]] * [[Исаак Башевис Сингер]] * [[Франц Кафка]] * [[Итало Кальвино]] * [[Анжела Картер]] * [[Хулио Кортасар]] * [[Милан Кундера]] * [[Харуки Мураками]] * [[Бен Окри]] * [[Салман Рушди]] * [[Карлос Фуэнтес]] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әдебиет]] ss2xmeg6gq0f9lzoc9jt5meanguibov 3602012 3602011 2026-05-08T21:44:15Z TheWikipedian1250 88966 3602012 wikitext text/x-wiki [[File:Cien años de soledad.png|200px|thumb|[[Колумбия|Колумбиялық]] жазушы [[Габриэль Гарсиа Маркес|Габриэль Гарсия Маркес]]<nowiki/>дің «Жүз жылдық жалғыздық» ([[1967 жыл|1967]] ж.) романы — шығармасы магиялық реализмнің ең танымал туындыларының бірі болып табылады.]] '''Магиялық реализм''' — шынайы ғалам сипатына магиялық элементтерді қосатын өнер жанры деген анықтаманы нақтыдан гөрі, жалпы сипаттамалы деп айтуға болады. Алғашында неміс сыншысы Франц Рохтың шындықты өзгертіп көрсететін суретті сипаттауға қолданған термині «магнетикалық реализм» болатын, бірақ кейін бұл терминді Артуро Услар-Петри латынамерикалық жазушылардың кейбір жұмыстарын сипаттауда кең пайдаланды. Куба жазушысы Алехо Карпентьер (Alejo Carpentier) (Услар-Петри дегеннің досы) «The Kingdom of this World» («Осы әлемнің патшалығы») (1949) повесінің алғы сөзінде «Lo real maravilloso» (сөзбе-сөз аударғанда «ғажап (тамаша, таңғажайып) шындық» дегенді білдіреді) терминін қолданды. Карпентьердің шығармалары XX ғасырдың 60-жылдары Еуропада басталған осы жанрдың серпілісіне үлкен әсер етті. '''Магиялық реализмнің элементтері:''' * Фантастикалық элементтер ішкі қайшылықсыз болуы мүмкін, бірақ ешқашан түсіндірілмейді; * Кейіпкерлер магиялық элементтің қисынын (логикасын) сөзсіз қабылдайды; * Көптеген тек қана сезім арқылы қабылданатын бөліктері болады; * Символдар мен бейнелер жиі қолданылады; * Адамның сезімі мен құмарлығы жан-жақты (егжей-тегжейіне дейін) сипатталады; * Уақыт ағымы бұрмаланады, сондықтан ол циклді немесе жоқ сияқты. Тағы бір тәсіл ретінде коллапс қолданылады, яғни осы шақ өткенді қайталайды немесе еске түсіреді; * Себеп пен салдар орын ауыстырады, мысалы, кейіпкер қайғылы оқиғаға дейін азаптанады, күйзеліске түседі; * Фольклор немесе аңыз әңгімелерінің элементтері кездеседі; * Жағдай баламалы көзқарастар тұрғысынан ұсынылады, яғни баяндаушының дауысы үшінші жақтан біріншіге ауысады, жалпы қарым-қатынас және естеліктер туралы түрлі кейіпкерлер пікірлерінің және ішкі монологтың бір-біріне ауысуы жиі кездеседі; * Өткен қазіргімен, астральды физикалықпен, кейіпкерлер бір-бірімен қарама-қайшылықта болады; * Шығарманың ашық финалы оқырманға өз бетінше ненің шынайы және дүниенің қалыбына сәйкес келетінін анықтауға мүмкіндік береді. == Магиялық реализм жанрында жазған жазушылар == * [[Жоржи Амаду]] * [[Луис де Бернье]] * [[Хорхе Луис Борхес]] * [[Михаил Булгаков]] * [[Жанет Винтерсон]] * [[Габриэль Гарсиа Маркес]] * [[Гюнтер Грасс]] * [[Исаак Башевис Сингер]] * [[Франц Кафка]] * [[Итало Кальвино]] * [[Анжела Картер]] * [[Хулио Кортасар]] * [[Милан Кундера]] * [[Харуки Мураками]] * [[Бен Окри]] * [[Салман Рушди]] * [[Карлос Фуэнтес]] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әдебиет]] 1jsfnie1axketwk7dknh8fas9ky8azt 10 7502 3601734 3600561 2026-05-08T12:25:15Z Casserium 68287 3601734 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қазақстан облыс әкімдері |state = collapsed |тақырып = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары]] және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|ірі қалаларының әкімдері]] |бөлім1 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан республикалық маңызы бар қалаларының әкімдері]] |тізім1 = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Алматы]] • [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Астана]] • [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Шымкент]] |бөлім2 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары әкімдері]] |тізім2 = [[Берік Уәли|Абай облысы]] • [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Ақмола облысы]] • [[Асхат Берлешұлы Шахаров|Ақтөбе облысы]] • [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Алматы облысы]] • [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Атырау облысы]] • [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Батыс Қазақстан облысы]] • [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Жамбыл облысы]] • [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Жетісу облысы]] • [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Қарағанды облысы]] • [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Қостанай облысы]] • [[​​Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Қызылорда облысы]] • [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Маңғыстау облысы]] • [[Асайын Қуандықұлы Байханов|Павлодар облысы]] • [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Солтүстік Қазақстан облысы]] • [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Түркістан облысы]] • [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Ұлытау облысы]] • [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Шығыс Қазақстан облысы]] |бөлім3 = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|Қазақстан ірі қалаларының әкімдері]] |тізім3 = [[Әбілқайыр Жаңайұлы Байпақов|Ақтау]] • [[Азамат Бауыржанұлы Бекет|Ақтөбе]] • [[Шәкір Кейкінұлы Кейкин|Атырау]] • [[Аян Уахитұлы Бейсекин|Екібастұз]] • [[Жансейіт Исаханұлы Қайнарбаев|Жаңаөзен]] • [[Қайрат Абдоллаұлы Шайжанов|Жезқазған]] • [[Жандос Қалмырзаұлы Тасов|Кентау]] • [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев|Көкшетау]] • [[Мейрам Мұратұлы Кожухов|Қарағанды]] • [[Асхат Ермекұлы Бердіханов|Қонаев]] • [[Марат Қонысбайұлы Жүндібаев|Қостанай]] • [[Нұржан Сәбитұлы Ахатов|Қызылорда]] • [[Мұрат Болатұлы Бәйменов|Орал]] • [[Алмат Талғатұлы Ақышев|Өскемен]] • [[Хасар Айтпекұлы Хабылбеков|Павлодар]] • [[Серiк Мақсұтұлы Мұхамедиев|Петропавл]] • [[Виктор Николаевич Ионенко|Рудный]] • [[Талғат Батырұлы Мұратов|Семей]] • [[Ернат Дүйсенбекұлы Бәзіл|Талдықорған]] • [[Бақытжан Әмірбекұлы Орынбеков|Тараз]] • [[Ғалым Әбіханұлы Әшімов|Теміртау]] • [[Әзімбек Пазылбекұлы|Түркістан]] |бөлім4 = Басқа |тізім4 = [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі|Қазақстан қалалары мен аудандарының әкімдері]] |бөлім5 = Ақпарат соңғы рет жаңартылған |тізім5 = 6 мамыр 2026 }} <noinclude>[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан облыстары әкімдері]]</noinclude> lvuf1cke079j3sqlfhkug5uac8snf19 3601762 3601734 2026-05-08T12:39:20Z Casserium 68287 /* */ 3601762 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қазақстан облыс әкімдері |state = collapsed |тақырып = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары]] және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|ірі қалаларының әкімдері]] |бөлім1 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан республикалық маңызы бар қалаларының әкімдері]] |тізім1 = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Алматы]] • [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Астана]] • [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Шымкент]] |бөлім2 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары әкімдері]] |тізім2 = [[Берік Уәли|Абай облысы]] • [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Ақмола облысы]] • [[Асхат Берлешұлы Шахаров|Ақтөбе облысы]] • [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Алматы облысы]] • [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Атырау облысы]] • [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Батыс Қазақстан облысы]] • [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Жамбыл облысы]] • [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Жетісу облысы]] • [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Қарағанды облысы]] • [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Қостанай облысы]] • [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Қызылорда облысы]] • [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Маңғыстау облысы]] • [[Асайын Қуандықұлы Байханов|Павлодар облысы]] • [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Солтүстік Қазақстан облысы]] • [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Түркістан облысы]] • [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Ұлытау облысы]] • [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Шығыс Қазақстан облысы]] |бөлім3 = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|Қазақстан ірі қалаларының әкімдері]] |тізім3 = [[Әбілқайыр Жаңайұлы Байпақов|Ақтау]] • [[Азамат Бауыржанұлы Бекет|Ақтөбе]] • [[Шәкір Кейкінұлы Кейкин|Атырау]] • [[Аян Уахитұлы Бейсекин|Екібастұз]] • [[Жансейіт Исаханұлы Қайнарбаев|Жаңаөзен]] • [[Қайрат Абдоллаұлы Шайжанов|Жезқазған]] • [[Жандос Қалмырзаұлы Тасов|Кентау]] • [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев|Көкшетау]] • [[Мейрам Мұратұлы Кожухов|Қарағанды]] • [[Асхат Ермекұлы Бердіханов|Қонаев]] • [[Марат Қонысбайұлы Жүндібаев|Қостанай]] • [[Нұржан Сәбитұлы Ахатов|Қызылорда]] • [[Мұрат Болатұлы Бәйменов|Орал]] • [[Алмат Талғатұлы Ақышев|Өскемен]] • [[Хасар Айтпекұлы Хабылбеков|Павлодар]] • [[Серiк Мақсұтұлы Мұхамедиев|Петропавл]] • [[Виктор Николаевич Ионенко|Рудный]] • [[Талғат Батырұлы Мұратов|Семей]] • [[Ернат Дүйсенбекұлы Бәзіл|Талдықорған]] • [[Бақытжан Әмірбекұлы Орынбеков|Тараз]] • [[Ғалым Әбіханұлы Әшімов|Теміртау]] • [[Әзімбек Пазылбекұлы|Түркістан]] |бөлім4 = Басқа |тізім4 = [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі|Қазақстан қалалары мен аудандарының әкімдері]] |бөлім5 = Ақпарат соңғы рет жаңартылған |тізім5 = 6 мамыр 2026 }} <noinclude>[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан облыстары әкімдері]]</noinclude> oks0n83faw0ag9lj59pbtwwhovy6iwo 3601773 3601762 2026-05-08T12:44:25Z Casserium 68287 /* */ 3601773 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қазақстан облыс әкімдері |state = collapsed |тақырып = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары]] және [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|ірі қалаларының әкімдері]] |бөлім1 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан республикалық маңызы бар қалаларының әкімдері]] |тізім1 = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Алматы]] • [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Астана]] • [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Шымкент]] |бөлім2 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Қазақстан облыстары әкімдері]] |тізім2 = [[Берік Уәли|Абай облысы]] • [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Ақмола облысы]] • [[Асхат Берлешұлы Шахаров|Ақтөбе облысы]] • [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Алматы облысы]] • [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Атырау облысы]] • [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Батыс Қазақстан облысы]] • [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Жамбыл облысы]] • [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Жетісу облысы]] • [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Қарағанды облысы]] • [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Қостанай облысы]] • [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Қызылорда облысы]] • [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Маңғыстау облысы]] • [[Асайын Қуандықұлы Байханов|Павлодар облысы]] • [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Солтүстік Қазақстан облысы]] • [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Түркістан облысы]] • [[Дастан Адайұлы Рыспеков|Ұлытау облысы]] • [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Шығыс Қазақстан облысы]] |бөлім3 = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|Қазақстан ірі қалаларының әкімдері]] |тізім3 = [[Әбілқайыр Жаңайұлы Байпақов|Ақтау]] • [[Азамат Бауыржанұлы Бекет|Ақтөбе]] • [[Шәкір Кейкінұлы Кейкин|Атырау]] • [[Аян Уахитұлы Бейсекин|Екібастұз]] • [[Жансейіт Исаханұлы Қайнарбаев|Жаңаөзен]] • [[Қайрат Абдоллаұлы Шайжанов|Жезқазған]] • [[Жандос Қалмырзаұлы Тасов|Кентау]] • [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев|Көкшетау]] • [[Мейрам Мұратұлы Кожухов|Қарағанды]] • [[Асхат Ермекұлы Бердіханов|Қонаев]] • [[Марат Қонысбайұлы Жүндібаев|Қостанай]] • [[Нұржан Сәбитұлы Ахатов|Қызылорда]] • [[Мұрат Болатұлы Бәйменов|Орал]] • [[Алмат Талғатұлы Ақышев|Өскемен]] • [[Хасар Айтпекұлы Хабылбеков|Павлодар]] • [[Серiк Мақсұтұлы Мұхамедиев|Петропавл]] • [[Виктор Николаевич Ионенко|Рудный]] • [[Талғат Батырұлы Мұратов|Семей]] • [[Ернат Дүйсенбекұлы Бәзіл|Талдықорған]] • [[Бақытжан Әмірбекұлы Орынбеков|Тараз]] • [[Ғалым Әбіханұлы Әшімов|Теміртау]] • [[Әзімбек Пазылбекұлы|Түркістан]] |бөлім4 = Басқа |тізім4 = [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі|Қазақстан қалалары мен аудандарының әкімдері]] |бөлім5 = Ақпарат соңғы рет жаңартылған |тізім5 = 8 мамыр 2026 }} <noinclude>[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан облыстары әкімдері]]</noinclude> 2yl7i87o6mi907bfqg144udafn2jjy5 0 7564 3601735 3576307 2026-05-08T12:25:40Z Casserium 68287 3601735 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев | Шынайы есімі = | Суреті = Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сағынтаев, 2018 жыл | Титулы = [[Еуразиялық экономикалық комиссия]] алқасының төрағасы | Ту = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg | Ту2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады = 1 ақпан 2024 жылдан бері | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ның экономика және қаржы саясаты жөніндегі министрі | Ту_2 = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg | Ту2_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады_2 = 1 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 31 қаңтар 2024 | Ізашары_2 = [[Руслан Бақытжанұлы Бекетаев|Руслан Бекетаев]] | Ізбасары_2 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Титулы_3 = [[Алматы]]ның [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Алматы|7]]-[[Алматы әкімі|әкімі]] | Ту_3 = Coat of arms of Almaty.svg | Ту2_3 = Flag of Almaty.svg | Басқара бастады_3 = 28 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 31 қаңтар 2022 | Ізашары_3 = [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] | Ізбасары_3 = [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігі]]нің 16-басшысы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 24 наурыз | Басқаруын аяқтады_4 = 28 маусым 2019 | Ізашары_4 = [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]] | Ізбасары_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_5 = 11-[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 1 наурыз | Басқаруын аяқтады_5 = 24 наурыз 2019 | Ізашары_5 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] | Ізбасары_5 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br />[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_6 = 10-[[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 9 қыркүйек 2016 | Басқаруын аяқтады_6 = 21 ақпан 2019 | Ізашары_6 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізбасары_6 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_7 = 1-[[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 16 қаңтар | Басқаруын аяқтады_7 = 6 қараша 2013 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_7 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] | Ізашары_7 = ''лауазымы ұйымдастырылған'' | Ізбасары_7 = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]] | Титулы_8 = 3-[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрі]] | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_8 = 20 қаңтар | Басқаруын аяқтады_8 = 24 қыркүйек 2012 | Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_8 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_8 = [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] | Ізбасары_8 = [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | Титулы_9 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|Павлодар облысының әкімі]] | Ту2_9 = Logo Pavlodar region.png | Ту_9 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_9 = 30 қыркүйек 2008 | Басқаруын аяқтады_9 = 20 қаңтар 2012 | Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_9 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] | Ізбасары_9 = [[Ерлан Мұхтарұлы Арын|Ерлан Арын]] | Туған күні = 13.10.1963 | Туған жері = [[Үшарал (Талас ауданы)|Үшарал]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Әбдір Сағынтаев]] | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Қаратайқызы Сағынтаева | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]{{Citation needed}} | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = экономист | Ғылыми дәрежесі = [[ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Bakhytzhan Sagintayev | Марапаттары = {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{1 дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі}} }} }} '''Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев''' ([[13 қазан]] [[1963 жыл]], [[Үшарал (Талас ауданы)|Үшарал]], [[Талас ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2024 жылдан бері [[Еуразиялық экономикалық комиссия]] алқасының төрағасы.<ref name="eurazya">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32747424.html|title=Бақытжан Сағынтаев Еуразия экономикалық комиссиясының алқа төрағасы болды|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-12-26|accessdate=2023-12-26}}</ref> Сағынтаев бұрын [[Алматы әкімі]] (2019–2022), [[Қазақстан премьер-министрі]] (2016–2019), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігі]]нің басшысы (2019), [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы|Мемлекеттік хатшы]] (2019) болған. Экономика ғылымдарының кандидаты (1990). == Өмірбаяны == * Ұлы жүздің [[Ошақты]] руынан.{{Citation needed}} * С.М. Киров атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] философия-экономика факультетін бітірген (1985), экономист, саяси экономика пәнінің оқытушысы. * 1985 жылдан - Алматы халық шаруашылығы институтында саяси экономика кафедрасының оқытушысы. * 1988 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің әлеуметтану кафедрасында ассистент, аға оқытушы, доцент. * 1992 жылдан - коммерциялық құрылымдарда басшылық қызметтер атқарған. * 1998 жылдан - Жамбыл облысы әкімінің орынбасары. * 1999 жылдан - ҚР Шағын бизнеске қолдау көрсету жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары. * 2000 жылдан - «Шағын кәсіпкерлікке қолдау көрсету қоры» ЖАҚ басқармасының төрағасы. * 2001 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын бизнеске қолдау көрсету жөніндегі агенттігі төрағасының бірінші орынбасары. * 2004 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу жөніндегі агенттігінің төрағасы. * 2007 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің жетекшісі. * 2008 жылдан бері - [[Павлодар облысы]]ның әкімі. * 2012 жылғы 20 қаңтардан 24 қыркүйекке дейін — Экономикалық даму және сауда министрі. * 2012 жылғы қыркүйек — 2013 қаңтар аралығында — «Нұр Отан» ХДП төрағасының бірінші орынбасары. * 2013 жыл 16 қаңтардан бастап жаңадан құрылған Өңірлік даму министрлігінің басшысы және [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]]дің бірінші орынбасары.<ref name=":0">[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201412190032?index=1&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 19.12.2014 № 789 "О награждении орденом Дружбы иностранных граждан". publication.pravo.gov.ru]</ref> 2013 жылғы 6 қарашада Өңірлік даму министрі қызметінен босатылып, Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары лауазымында қалды. 2014 жылғы 7 сәуірде Премьер-Министрдің бірінші орынбасары болып қайта тағайындалды. * 2016 жылғы 9 қыркүйектен бастап — [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]]. * 2019 жылғы 21 ақпанда Премьер-Министр Сағынтаев отставкаға кетті.<ref name=":1">[https://khabar.kz/kz/syuzhetter/item/110576-ba-ytzhan-sa-yntaev-kimetti-otstavka-a-ketui-turaly-khabarlady Бақытжан Сағынтаев Үкіметтің отставкаға кетуі туралы хабарлады]</ref> * 2019 жылғы 1 наурыздан 24 наурызға дейін — [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]].<ref>[https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2019/03/01/113992/ Бақытжан Сағынтаев ҚР Мемлекеттік хатшысы қызметіне тағайындалды]</ref> * 2019 жылғы 24 наурыздан 28 маусымға дейін — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігінің]] басшысы.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/sayasat/item/304258-b-sa-yntaev-r-prezidenti-kimshiligini-basshysy-yzmetine-ta-ajyndaldy Б.Ә. Сағынтаев ҚР Президенті Әкімшілігінің Басшысы қызметіне тағайындалды]</ref> * 2019 жылғы 28 маусымнан 2022 жылғы 31 қаңтарға дейін — [[Алматы әкімі]]. * 2022 жылғы 1 маусымнан бастап — [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ның экономика және қаржы саясаты жөніндегі алқа мүшесі (Министр).<ref>[https://kaz.inform.kz/news/bakitzhan-sagintaev-bugnnen-bastap-zhana-kizmetke-krst-458cf9/ Бақытжан Сағынтаев бүгіннен бастап жаңа қызметке кірісті]</ref> * 2023 жылғы желтоқсанда Сағынтаевтың 2024 жылғы 1 ақпаннан бастап [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ға басшылық ететіні белгілі болды. Бұл ақпаратты [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Путин]] растады.<ref name="eurazya" /> «Құрмет» орденімен және мерейтойлық медальдармен марапатталған.<ref name=":2">[https://egemen.kz/2016/09/10/61029 Бақытжан Сағынтаев – Қазақстанның Премьер-Министрі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018210733/https://egemen.kz/2016/09/10/61029 |date=2016-10-18 }}</ref> == Ғылыми еңбектері == * Экономика ғылымдарының кандидаты (1990). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қала және ауыл халқының өмір сүру деңгейін жақындастыру». * Табиғи монополиялардың әрекет ету аумағын мемлекеттік реттеу, шағын және орта бизнесті дамыту жөніндегі бірқатар ғылыми жұмыстардың, жарияланымдардың авторы. == Марапаттар == * «[[Құрмет ордені|Кұрмет]]<nowiki/>» орденімен (2006); * «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл]]<nowiki/>» (2001), * «[[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Конституциясына 10 жыл]]<nowiki/>» (2005), * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), * «[[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астананың 10 жылдығы]]<nowiki/>» (2008). * {{Аударылмаған2|Достық ордені (Ресей)|Достық ордені|ru|Орден Дружбы}}<ref name=":0" /> (19 желтоқсан 2014 ж., Ресей) — Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартты дайындауға белсенді қатысқаны үшін * Еуразиялық экономикалық одақты құруға қосқан үлесі үшін I дәрежелі медалі<ref name=":2" /> (2015) == Жеке мағлұматтары == * Әскери атағы - запастағы капитан. == Жеке өмірі == * Әкесі - [[Әбдір Сағынтаев]], Социалистік Еңбек Ері, Жамбыл облысының «Талас» Мемлекеттік асыл тұқымды мал зауытының директоры болып жұмыс істеген, [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты, КОКП ОК Тексеру комиссиясының мүшесі, КОКП ОК съездерінің делегаты болған. * Анасы - Бештаева Құндызай, үй шаруасымен айналысқан. * Үйленген. 2 қызы, немересі бар.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] [[Санат:Қазақстан өңірлерді дамыту министрлері]] [[Санат:Қазақстан әлеуметтанушылары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Алматы әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] jyxorqnuhr8s8kyn3g9i1sozle46b15 0 7584 3602124 3288768 2026-05-09T07:54:22Z TheNomadEditor 120280 TheNomadEditor [[Миқұрт]] бетін [[Менингит]] деген бағыттау үстіне жылжытты 3288768 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Meningitis-Epidemics-World-Map.png|right|thumb|250px|Менингококкты менингиттің таралуы (2009 ж.)<br> <font color="#FF0000" size="+1">♦</font> менингит белдеуі<br> <font color="#E08040" size="+1">♦</font> эпидемиялық аймақтар<br> <font color="#C0C0C0" size="+1">♦</font> спорадикалық жағдайлар]] '''Миқұрт''' немесе '''менингит''' — бұл халық арасында көп таралған дерттiң бiрi, өте қатерлі ми ауруы, мұнымен көбінесе балалар ауырады. Ол басқа аурулардың, шешек, мысқыл (шықшыт безінің қабынуы), көкжөтел немесе құлақтың қабынуы сияқты аурулардың ''асқынуынан'' болады. Туберкулезбен ауыратын анадан туған балалар кейде туғаннан кейінгі алғашқы айларда туберкулез менингитімен ауырады. Оның неше түрлi кезеңiмен көптеген адамдар ауырады. Ертеде бұл аурумен науқастанған жан ем табылмауы себептi көп өмiр сүрмеген. Ал, бүгiнгi таңда жетiлген медицинаның көмегiмен құлантаза айығып кететiн адамдар саны артып келедi. Көбiне суықтан болатын бұл кесел ми мен жұлынның жұмсақ қабықтарының қабынуынан туындайды. Ең алғаш рет оған қарсы емдiк препаратты 1887 жылы А. Вейксельбаум ойлап тапқан болатын. Сонымен қатар менингит бактериясы жөтелу кезiнде ауа арқылы жұқпалы түрге алмасады. Мұрынға түскен бактерия жұлынға жетiп, қан айналымына енiп, қоздырғыштарды күшейтедi. Менингиттiң жұқпалы түрiне шалдыққан адам ауруды таратушы болып саналады. Сонымен қатар менингит жүйке жүйесiне қатты әсер етiп, нәтижесiнде менингиттiң жүйке жүйесiне әсер ететiн түрiне шалдыққандардың 20 пайызы өз өмiрiмен қоштасады. Менингиттiң туындауы — адамдардың тығыз орналасуынан, тазалық сақтамаудан, сонымен қатар, ауруды тарататын ошақтардың жақын болуынан. Сондай-ақ, кейде денеге түскен жарақаттан, құрт ауруынан, тұмау мен iш сүзегiнен де пайда болады. == Аурудың барысы == Ауру бастапқы кезеңде екi түрге бөлiнедi. Жедел және созылмалы болатын бұл аурудың ең күрделiсi мида iрiңдi түрде болатын менингиальдық синдромы. Аурудың алғашқы белгiлерi — ауру жұққаннан кейiн 10-12 күннен соң ағзада бас ауру, лоқсу, ауыз құрғап, қызу көтерiлу, дауыс қарлығып, өңi бозару секiлдi инкубациялық кезең өтiп, денеде қызғылт түстi дақтар пайда болады. Дене қызуы 40-қа жоғарылап, бұлшық еттер тырыса бастайды. Дер кезiнде емделмесе көп жағдайда сал болып қалуы да мүмкiн. Жарыққа қарай алмай, қатты дауыстан қорқып, есiнен адаса бастайды. Бұл белгi iрiңдi менингитте орын алады. Менингит — құрт ауруының түрi — науқастан әл кетiп, шаршап, тез терлеп, дене қызуы көтерiлiп ұзақ уақыт жүредi. Бас сүйек iшiндегi қан қысымы ұлғайғанда барып анықталады. == Белгілері == * Жоғары температура; * Бастың қатты ауыруы; * Мойынның шалқаюы. Баланың өңі кірмейді, сұлық жата береді, басы мен мойынын артқа шалқайтып ұстайды. * Ту сыртының да шалқайып кететіні сондай, бала басын тізесінің арасына келтіре де алмайды; * Бір жасқа дейінгі баланың еңбегі көтеріледі (томпайып кетеді); * Менингит кезінде құсу — осы ауруға тән құбылыс; * Кішкентай балаларда менингиттің алғашқы кезеңінде анықтау қиын. Бала түсініксіз жағдайда, тіпті анасы емізгенде де жылай береді («менингит жылауы»). Немесе бала ұйықтай береді; * Кейде талып қалады ([[Қарысу|тырысу]]), немесе дене қозғалысы да бір түрлі болып өзгереді; * Көбінесе баланың жағдайы бірте-бірте нашарлай бастайды, ол мүлде есінен танған кезде ғана тынышталады; * Туберкулез менингиті өте жай өрбиді, ол талай күндерге немесе апталарға созылады. Бұл аурудың басқа формалары анагұрлым тез — сағаттар немесе күндер аралығында өршиді. == Емдеу жолдары == Науқасқа жедел білікті медициналық көмек керсетіңіз — бір минут та кешеуілдетіп тұрмаңыз! Мүмкіндік болса, науқасты ауруханаға жеткізіңіз. Дәрігер келгенге дейін: * әр 4 сағат сайын 500 мг апмициллин салыңыз. Немесе әр 4 сағат сайын 1 млн ед. панициллин кристаллын салыңыз. Егер мүмкіндік болса, хлорамфеникол да беріңіз; * Ыстығы жоғары болған жағдайда (40°-тан астам) оны ылғал компресспен немесе [[ацетаминофен]]мен не [[аспирин]]мен түсіріңіз; * Егер баланың анасы туберкулезбен ауырса немесе баланың туберкулез менингитімен ауыруы мүмкін деп күдік туғызатын басқа да себептер болса, онда балаға оның салмағының әр 5 килограмына шаққанда 0,2 мг келетіндей етіп [[стрептомицин]] шанышыңыз да бірден дәрігер шақырыңыз. Сондай-ақ, егер туберкулездік менингит болмаса, [[ампициллин]]ді немесе [[пенициллин]]ді пайдалануға болады. == Алдын алу == Анасы туберкулезбен ауыратын жаңа туған сәбиде болатын туберкулездік менингиттің алдын алу үшін сәбиге туған кезінде арнаулы вакцина егілуге тиіс. Сәбилер үшін вакцина мелшері — 0,05 мл (қалыпты 0,1 мл мөлшердің жартысы). <ref>Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8</ref> == Дереккөздер == <references/> * '''Вернер, Дэвид'''. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет. ISBN 5-615-01453-9 Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. '''Сол үшін оларға көп-көп рақмет!''' {{wikify}} {{Орталық жүйке жүйесінің аурулары}} [[Санат:Алғашқы көмек]] [[Санат:Медицина]] 9eitpu6iq2dfsg40ewicg3ljvjffrte 0 7934 3601926 3565757 2026-05-08T18:03:59Z Rasulbek Adil 176232 3601926 wikitext text/x-wiki {{мағына|Махамбет}} [[Сурет:Махамбет 3.jpg |нобай|орта|1200px|Махамбет ауылы]] {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Махамбет |сурет = Махамбет ауылы 5.png |әкімшілік күйі = аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =47 |lat_min =40|lat_sec = 00 |lon_deg =51|lon_min = 35|lon_sec =00 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Махамбет ауданы |кестедегі аудан = Махамбет ауданы{{!}}Махамбет |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Махамбет ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Махамбет |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1928 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Жаманқала форпосты, Жаманқала (Яманхалинка, Яманка)'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}} 10 948 |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = махамбеттік, махамбеттіктер |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Махамбет''' — [[Атырау облысы]] [[Махамбет ауданы]]ндағы ауыл, аудан және [[Махамбет ауылдық округі (Атырау облысы)|Махамбет ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == [[Атырау]] қаласынан солтүстікке қарай 68 км жерде, [[Жайық]] өзенінің оң жағасында орналасқан.<ref>Атырау Энциклопедиясы, Алматы 2000</ref> == Тарихы == Негізі [[1928 жыл|1928]] жылы қаланған. [[1963 жыл|1963]] жылға дейін “Жаманқала (Яманка)" деп аталып, Бақсай ауданының орталығы болып келді. 1963 жылы Бақсай мен [[Есбол ауданы|Есбол]] аудандары біріктірілгеннен кейін, Махамбет ауданының орталығы болды. Қазіргі атауы [[Махамбет Өтемісұлы]] құрметіне берілген.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 6 том</ref> Ауылда 3 орта мектеп, арнайы мектеп-интернат, 5 балабақша бар. == Халқы == [[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 7123 адам тұрған.<ref>[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]</ref> [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 6685 адам (3191 ер адам және 3494 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 8012 адамды (3854 ер адам және 4158 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> [[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ қорытындысы бойынша 10685 адамды (5260 ер адам және 5425 әйел адам) құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> == Мәдени-әлеуметтік мекемелері == === Мектептер === * Есенбай Ағелеуов атындағы Махамбет орта мектебі – Жаманқала орта мектебі болып 1938 жылы құрылды. 1985 жылы жаңа мектеп үйіне көшірілді. 1999-2000 оқу жылынан бастап білім ордасына мектеп түлегі, профессор Есенбай Ағелеуов есімі берілді.<ref>[https://kundelik.kz/soc/wiki/view.aspx?network=1000000055000&pageTitle=%u0415%u0441%u0435%u043d%u0431%u0430%u0439%20%u0410%u0493%u0435%u043b%u0435%u0443%u043e%u0432%20%u0430%u0442%u044b%u043d%u0434%u0430%u0493%u044b%20%u041c%u0430%u0445%u0430%u043c%u0431%u0435%u0442%20%u043e%u0440%u0442%u0430%20%u043c%u0435%u043a%u0442%u0435%u0431%u0456 Есенбай Ағелеуов атындағы Махамбет орта мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406120655/https://kundelik.kz/soc/wiki/view.aspx?network=1000000055000&pageTitle=%u0415%u0441%u0435%u043d%u0431%u0430%u0439%20%u0410%u0493%u0435%u043b%u0435%u0443%u043e%u0432%20%u0430%u0442%u044b%u043d%u0434%u0430%u0493%u044b%20%u041c%u0430%u0445%u0430%u043c%u0431%u0435%u0442%20%u043e%u0440%u0442%u0430%20%u043c%u0435%u043a%u0442%u0435%u0431%u0456 |date=2023-04-06 }}</ref> * Дүйсенғали Төленов атындағы орта мектеп — 1938-1940 жылдары салынған. 1940-1949 жылдары Жаманқала балалар үйі, 1950-1960 жылдары пансионат болып, 1960-1961 оқу жылынан бастап Махамбет мектеп-интернаты болып құрылған. 1990-1992 жылдары мектеп-интернат жабылып, сол кездегі аудан әкімі Қ. Сирановтың шешімімен мектеп болып ашылған. 1993 жылы мектеп-гимназия статусын алып, 2000 жылдың 29 қаңтарында аталмыш оқу орнына бірнеше жыл директор болған Дүйсенғали Төленов есімі берілген.<ref>[https://tolenov.mahambet-bb.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html Д.Төленов мектеп-гимназиясының тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118182417/https://tolenov.mahambet-bb.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2022-01-18 }}</ref> 2023 жылы 1 қыркүйекте мектептің 600 орындық жаңа оқу корпусы 300 орындық интернатымен бірге пайдалануға берілді.<ref>[https://atpress.kz/kk/news/bilim/makhambette-zha-a-mektep-ashyldy МАХАМБЕТТЕ ЖАҢА МЕКТЕП АШЫЛДЫ]</ref> * Оңай Шонаев атындағы орта мектеп — 1972 жылы 350 орынға арнап сегізжылдық мектеп ретінде салынып, батыр Оңай Шонаевтың есімі берілген.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/a&#x20;tyrau-mahambet?lang=kk Махамбет ауданы әкімдігінің ресми сайты.]</ref> 1982 жылдан бері жалпы орта мектеп.<ref>[https://shonaev.mahambet-bb.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html О.Шонаев орта мектебінің тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117084303/https://shonaev.mahambet-bb.kz/kz/mektep-turaly/tarikhy.html |date=2022-01-17 }}</ref> * Атырау облыстық көмекші мектеп-интернаты – 1974 ж. мектеп-интернат іргетасы салынды. Сол жылы Новобогат ауданы Сағыз станциясынан облыстық ақыл-есінде ауытқушылығы бар балалар мектебі Махамбет ауданына көшіп, орналасты.<ref>[https://schools.kundelik.kz/school.aspx?school=1000007354988 Атырау облыстық көмекші мектеп-интернаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220228160349/https://schools.kundelik.kz/school.aspx?school=1000007354988 |date=2022-02-28 }}</ref> * З. Ещанова атындағы балалар өнер мектебі – өз жұмысын 1973 жылы бастаған.<ref>[https://zh-shugylasy.kz/zhanalyqtar/bilim/otyz-zhyldy-e-bek-tili-bar-os-staz.html Отыз жылдық еңбек өтілі бар қос ұстаз]</ref> [[Сурет:Махамбет 2.jpg |нобай|оңға|200px|Махамбет ауылы]] [[Сурет:Махамбет ауылы.jpg |нобай|оңға|200px|Махамбет ауылы]] [[Сурет:Махамбет. Жаңа құрылыстар.jpg |нобай|оңға|200px|Жаңа құрылыстар]] === Мектепке дейінгі білім === * "Алтын балық" бөбекжай-бақшасы — № 1 балабақша болып 1954 жылдан бастап жұмыс жасаған. 1980 жылы № 1 балабақша жаңа типтік жобамен салынған 140 орындық жаңа ғимаратқа көшірілген. Балабақшаға "Алтын балық" атауы осы жылдан бастап берілген.<ref>[https://mahambet-bb.kz/kz/bala-ba-shalar/altyn-balik.html Алтын балық] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117091108/https://mahambet-bb.kz/kz/bala-ba-shalar/altyn-balik.html |date=2022-01-17 }}</ref> * "Жауқазын" бөбекжай-бақшасы – 1969 жылы 14 тамызда құрылған. 2000 жылы мектеп ғимараты бейімделіп, балабақша орнына берілген. Сыйымдылығы - 140 орын.<ref>[https://mahambet-bb.kz/kz/bala-ba-shalar/zhaykazn.html Жауқазын] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117114347/https://mahambet-bb.kz/kz/bala-ba-shalar/zhaykazn.html |date=2022-01-17 }}</ref> * "Қызғалдақ" бөбекжай-бақшасы * "Шолпан" бөбекжай-бақшасы – балабақша ғимаратының негізі 1973 жылы қаланған. 2014 жылғы қараша айында&nbsp; балабақша күрделі жөндеуден өтіп, қолданысқа берілді.<ref>[https://sholpan.mahambet-bb.kz/kz/mektep-turaly/balaba-sha-pasporty.html Балабақша паспорты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220228151330/https://sholpan.mahambet-bb.kz/kz/mektep-turaly/balaba-sha-pasporty.html |date=2022-02-28 }}</ref> * "Алтын-Ай" бөбекжай-бақшасы – 2014 жылы 9 қазан күні салынып берілген. Бөбекжай 280 орындық типтік жобамен салынған.<ref>[https://mahambet-bb.kz/kz/bala-ba-shalar/altyn-ay.html Алтын-Ай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117092628/https://mahambet-bb.kz/kz/bala-ba-shalar/altyn-ay.html |date=2022-01-17 }}</ref> * "Нұршуақ" бөбекжай-бақшасы – 2016 жылы маусымнан бері жұмыс жасайды. Сыйымдылығы - 280 орын.<ref>[https://mahambet-bb.kz/kz/bala-ba-shalar/nurshuak.html Нұршуақ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117111341/https://mahambet-bb.kz/kz/bala-ba-shalar/nurshuak.html |date=2022-01-17 }}</ref> === Мәдени және спорт мекемелері === * Махамбет тарихи-өлкетану мұражайы — 2003 жылы Махамбет Өтемісұлының 200 жылдығына орай Орталық алаңда ашылған. * Өнерпаз аудандық мәдениет үйі * Махамбет аудандық орталық кітапханасы * Аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі — алғаш 1969 жылы 12 тамызда ашылған. 2003 жылы жаңа ғимараты пайдалануға берілді. * Спорт кешені — 2022 жылы мамырда ашылды. Сыйымдылығы 160 орындық. <ref>[https://atyrautv.kz/kz/news/society/zhana-sport-kesheni-ashyldy-10 Жаңа спорт кешені ашылды]{{Deadlink|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Денсаулық сақтау === * Махамбет аудандық орталық ауруханасы – 2001 жылы жаңа екіқабатты ғимараты пайдалануға берілген.<ref>[https://zh-shugylasy.kz/zhanalyqtar/audan-tynysy/makhambet-audanynyn-30-zhyldagy-30-zhetistigi.html Махамбет ауданының 30 жылдағы 30 жетістігі]</ref> * Аудандық емхана – 2010 жылы желтоқсан айында ашылған. «100 мектеп, 100 аурухана» бағдарламасы бойынша бой көтерген үш қабатты емхана күніне 250 адамға қызмет көрсете алады.<ref>[https://www.inform.kz/kz/mahambet-kentinde-kunine-250-naukaska-kyzmet-korsete-alatyn-emhana-ashyldy-atyrau-oblysy_a2336773 Махамбет кентінде күніне 250 науқасқа қызмет көрсете алатын емхана ашылды]</ref> == Инфрақұрылымы == Сүт зауыты, Төменгі Жайық суландыру жүйесінің басқармасы, Нарын көгалдандыру-мелиорациялық стансасы, "Агротехника" өндірістік кооперативі бар. Махамбет ауылы арқылы Атырау - Орал электр желісі мен Атырау - Индербор - Самара мұнай құбыры өтеді<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 6 том</ref>. 2018 жылы жаңа көпір ашылды.<ref>[https://lenta.inform.kz/ru/atyraudagy-mahambet-audanynda-elbasy-kunine-oray-zhana-kopir-ashyldy_a3471197 Елбасы күніне орай жаңа көпір ашылды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406120656/https://lenta.inform.kz/ru/atyraudagy-mahambet-audanynda-elbasy-kunine-oray-zhana-kopir-ashyldy_a3471197 |date=2023-04-06 }}</ref> == Діни ұйымдар қызметі == * «Исатай-Махамбет» мешіті — 2003 жылы ашылған. Ұзындығы 25 метр, ені 15 метр, жалпы көлемі 80 шаршы метр. Биіктігі 22 метрлік бір мұнаралы, биіктігі 4 метрлік бір күмбезді. Ғимаратқа 150 шырағы бар аспалы шам ілінген. Мұнда бір мезгілде 130 ер және 30 әйел намаз оқи алады.<ref>[https://www.muftyat.kz/kk/mosque/2632/ «Исатай-Махамбет» мешіті]</ref> == Ауыл суреттері == {| class="wikitable" |+ Махамбет ауылы |- ! Аудандық әкімдік !! Орталық көше !! Аудандық сот үйі !! Мешіт !! Қазақтелеком !! Махамбет |- | [[Сурет:Махамбет. Аудандық әкімдік.jpg |орта|100px|]] ||[[Сурет:Махамбет. Орталық көше .jpg |орта|200px|]] || [[Сурет:Махамбет. Аудандық сот үйі .jpg |орта|150px|]] || [[Сурет: Махамбет. Мешіт .jpg|орта|180px|]] || [[Сурет:Махамбет. Қазақтелеком .jpg |орта|180px|]] || [[Сурет:Махамбет а.png‎ |орта|300px|]] |} [[Сурет:Махамбет 1.jpg‎ |нобай|орта|1200px|'''Ауыл панорамасы''']] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Махамбет ауданы елді мекендері}} {{Жайық өзені бойындағы елді мекендер}} [[Санат:Махамбет ауданы елді мекендері]] [[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]] d6alockpveyq7t1y4b7oardj4sbnd8b 0 10934 3601912 3571035 2026-05-08T16:52:12Z Kuralbayev Almas 180943 3601912 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Құйылған қымыз.jpg|thumb|240px|Дастарқан басында ұсынылған қымыз көрінісі]] '''Қымыз''' — [[бие]]нің [[сүт]]інен дайындалатын денсаулыққа шипалы әрі жұғымды [[сусындар|сусын]].<ref name="Shanyraq">[[Шаңырақ энциклопедиясы]]. Алматы, 1989 ж. 198-бет.</ref> Қымыз — [[Түркілер|түркі]] және [[Моңғолдар|моңғол]] көшпелі халықтарының бірнеше мыңжылдықтан бері пайдаланып келе жатқан сусыны.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7926235.stm Horses tamed earlier than thought] — [[Би-Би-Си]], 5.03.2009.</ref> Дәстүрлі [[Қазақтар|қазақ]] қоғамында қымыз ұлттық қадірлі сусын ретінде бағаланды, сонымен қатар, қазіргі таңда, күнделікті тұрмыста сусын ретінде кеңінен пайдаланылады. Кей жағдайда ауыл үйдің [[әл-ауқат]]ы желіге байланған бие саны мен [[Шаңырақ|шаңырақтағы]] саба арқылы өлшенді, яғни сусын мен азық рөлін бірдей атқаратын қымыздың, ағарғанның мол болуы молшылық пен тоқшылықтың белгісі саналды.<ref>[[Қазақстан. Ұлттық энциклопедия]], 6-том.</ref> Қымыз ашыған күні қымыздың алды [[ауыл]] адамдарына беріледі. Жазғытұрымда бие байланған кезден бастап, қазан айының басына дейін (бие ағытылғанша) қымыз үзілмейді. Қымыздың жақсы болуы ыдысына, ашытылуына, ұсталу бабына байланысты болады. Қымыздың шипалық және емдік маңызы зор.<ref>Қазақ совет энциклопедиясы, 7-том.</ref> == Тарихы == {{Quote box |quote = <br> ''Қы­мызды ойлап тапқан — көш­пен­­ділер. Көшпенді тұрмыста бұл жаңалыққа тап болу әсте қиын емес еді. Сауып алынған бие сүтін тері ыдысқа құйып, көшіп жүргенде ыстық күнде шайқалған сүт өзінен-өзі қымызға айналған. Шайқалған сүтті ішіп көрген көшпенді шөлін қанды­рып, жан сарайын ашып, денсаулығын нығайтып, көңілін көтергенін бай­қаған. Олар сөйтіп қымыз жасаудың әдістерін жетілдіре берген.'' <div align="right">[[Леонид Павлович Потапов|Л.П. Потапов]]<ref name="egemen">''М. Күмісбек.'' [https://egemen.kz/article/241210-ult-tarbiesininh-ozegi-%E2%80%93-ulttyq-tagham Ұлт тәрбиесінің өзегі – ұлттық тағам] — «[[Егемен Қазақстан]]», 3.07.2020.</ref> <div/> |author = |width = 25% |bgcolor = #f0f0f0 }} [[Бие сүті]]нен даярланатын қымызды көптеген көшпелі халықтар — [[қазақтар]], [[қырғыздар]], [[башқұрттар]] баяғы заманнан білген. Оны даярлау әдістерін ежелгі [[скифтер]] де білген екен. Біздің заманымызға дейінгі [[V ғасыр]]да грек тарихшысы [[Геродот]], көшпелі скифтер бие сүтінен қымыз даярлағандығын жазды. Олар бие сүтін ағаш [[күбі]]ге құйып ашытқан. Сол Геродоттың айтуынша, көшпелілер сүтті ұзақ уақыт сақтау әдістерін құпия ұстаған. Ежелгі көшпелі халықтарда қымыздың кеңінен таралу себебі: жылқы олардың тек көлігі ғана емес, негізгі қорегі де еді, жылқының еті мен сүтін асқа пайдаланды. Алайда бие сүтін сол күйінде пайдаланғанда ішке жақпайтын болғандықтан, көшпелілер оны сусын ретінде [[ашыту]] әдістерін үйренді, сонда ол тез сіңетін болды, дәмі де жақсара түсті, әрі сүтке қарағанда ұзақ сақтауға болды. Қымызды даярлау, оның дәмі және адам ағзасына тигізетін әсері жөніндегі алғашқы жазба деректерді 1253 жылы татар жеріне саяхат жасаған [[Виллем Рубрук]] қалдырған. Ол өзінің естелігінде қымыздың адамның бойын қыздыратын және зәр айдайтын әсері бар екендігін атап көрсетті. Қымыз жөнінде [[Италия]] саяхатшысы [[Марко Поло]]ның да естеліктері бар, ол қымызды [[Татарлар|татар халқының]] ең нәрлі сусыны деп атады және қымыздың дәмділік қасиетін атап көрсете отырып, оны «ақ шарапқа» теңеді. Ортаазиялық ғалым, дәрігер [[Ибн Сина]] (Авиценна) өзінің «[[Дәрігерлік ғылымның ережесі]]» еңбегінде 1000 жыл бұрын зәр шығару түтігінің жарасына бие сүті ерекше көмектеседі деп атап көрсеткен, ал қымызбен ол [[Уролитиаз|несеп тас ауруына]] шалдыққан уәзірді емдеген.<ref>[https://www.exclusive.kz/expertiza/obshhestvo/125519/ Секреты казахского кумыса] — Exclusive.kz, 03.09.2021.</ref><ref name="assembly">[https://assembly.kz/ru/analitika/ymyz-ly-dalany-ly-azynasy/ Қымыз: аңыздар мен әфсана].</ref> Ипатьев шежіресінде князь [[Игорь Святославич|Игорь Северский]] [[қыпшақтар]] қолында тұтқында болған кезінде (1182 ж.) оның күзетшісі қымыз ішіп, мас болып қатты ұйықтап қалғаны, осы сәтті пайдаланған князь қашып құтылғаны жайында жазылады. Басқа бір шежіреде, Тверь князі [[Михаил Ярославич|Михаил]] [[Алтын Орда]]да татарлардың берген қымызын ішпегені үшін өлім жазасына кесілгендігі айтылады. XIII—XIV ғасырларда татар хандарында болған орыс елшілері өздеріне дәстүрлі сый ретінде қымыз ұсынғандығын айтады. Орыстың барлық көне шежірелерінде қымызды «сүт шарабы» деп атайды. Орыс патшасының сыртқы істер жөніндегі елшісі [[Алексей Ираклиевич Левшин|А.И. Лёвшин]] өзінің «Описание киргиз-кайсакских орд и степей» кітабында қымыздың басқа шипалы сусындарға қарағанда едәуір артықшылығы бар екендігін атап көрсетеді. Қазақтардың мәдениеті мен тұрмысын зерттей отырып, ол мынадай қорытындыға келді: олардың арасында кеуде, көкірек аурулары өте сирек кездеседі, бұл климаттың қолайлығынан және сусын ретінде қымызды пайдалануынан болса керек.<ref name="book">''В. Черепанова, Ә. Хасенов, З. Сейітов, К. Дүйсенбаев, В. Белокобыленко.'' Қымыз және шұбат. Алматы: «Қайнар», 1971.</ref> XVIII-XIX ғасыр аралығында көшпелілердің тұрмысын бақылаған [[Сергей Тимофеевич Аксаков|С.Т. Аксаков]] қымыздың шипалық қасиеті жөнінде былай деп жазады: [[Сурет:A Treatise on Koumiss.jpg|100px|нобай|солға|А. Майерстің кітапшасы]] «Көктемде жер беті көк майсаға оранып, хош иісті балауса шөптер құлпырып өсе бастағанда, қыстан арып шыққан жылқылар көкке аузы тиісімен қоң ала бастайды. Дәл осы кезде барлық үйде бие байланып, қымыз ашытылады. Қымызды еңбектеген баладан еңкейген кәріге дейін түгел ішеді. Сөйтіп, аз уақыттың ішінде-ақ қыстан жадап-жүдеп шыққан адамдар бойына қуат жинап, көңілі көтеріліп, өңіне рең кіреді».<ref name="book"/> Ағылшын тілді ортада қымыз жайлы алғаш мағлұматты Джон Грив есімді шотланд дәрігері таратқан.<ref>[https://universitystory.gla.ac.uk/biography/?id=WH11541&type=P Biography of John Grieve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001080848/https://universitystory.gla.ac.uk/biography/?id=WH11541&type=P |date=2022-10-01 }} — University of Glasgow</ref> Ол 1784 жылы «Көшпенділердің қымыз деп аталатын шарапты дайындау тәсілдері және оны медицинада қолдану туралы есеп» деген шығарманы жариялайды.<ref name="assembly"/> 1877 жылы АҚШ-та А. Майерс авторлығымен қымыз туралы ғылыми кітапша жарияланады.<ref>A. Myers. [https://books.google.kz/books/about/A_Treatise_on_koumiss_or_milk_champagne.html?id=1Mp7L8NteWUC&redir_esc=y A Treatise on koumiss; or, milk champagne] — [[Google Books]]</ref> XIX ғасырдың соңына қарай [[Ұлыбритания]]ның Ресейдегі елшісі, медицина ғылымдарының докторы [[Каррик Джордж]] «Қымыз туралы және оның өкпе ауруы мен басқа да ауруларға қарсы қолданылуы» атты еңбегін жазады. == Дайындалуы == Қымыздың сапасы ең алдымен ''[[ұйытқы]]дан'' басталады. Қазiргi кезде қымыздың микрофлоры құрғақ түрде жақсы сақталады. Қымыздық ұйытқы ретiнде көктемде, қымыздық мезгiлдiң басында ұйытқы қолданылады. Ұйытқыны күзде дайындау үшiн қымызды бiрнеше тәулiкке қалдырады және ол екiге - жоғарғы мөлдiр және төменгi [[ірімшік]]тiк қабатқа бөледi. Бұл [[тұнба]]ны селдiр матада сығып алады да, күнге кептiредi және келесi маусымға (мамыр) дейiн жабық ыдыста, салқын жерде сақтайды. [[Сурет:Dimiscule making kumus.webm|thumb|240px|Қымыз пісіру]] Ұйытқыны тiрiлту үшiн ұнтаққа буландырылған [[бие]] сүтiн 3-4 ас қасығына есептей отырып, 5 литр сүтке араластырады және дүркiн-дүркiн араластырып отыру арқылы жылы жерде бiр тәулiк сақтайды. Бiр тәулiктен соң ұйытқыны қымыз дайындау үшiн пайдаланады. Одан әрi қарай қымызды жасап шығару үшiн ендi ұйытқыны емес, кәрi қымызды 1 литр қымызға 6-7 литр бие сүтiн есептей отырып пайдаланады. Қымызды әзiрлеу үшiн булы бие сүтiн ұйытқымен бiрге сабаға құяды да, түнге қалдырады. Келесi күнi әрбiр сауыннан аши бастаған сүтке бiрнеше жаңа бөлiктерiн қосады, жақсылап араластырады да, 10-15 сағат сақтайды. Дегенмен, мұндай әдiспен алынған қымыз әлi әлсiз және аз газдалған, қою болады. Ары қарай тағы да мұқият араластырады да бiр күн қоя тұрады. Мұндай өндеудiң нәтижесiнде екi күндiк орташа қымыз пайда болады. Дайын қымызды басқа ыдысқа құяды. Айта кету керек, сабадан барлығын емес, оның бөлiгiн (шамамен 1/5) қымызды ғана құйып алып, қалғанын ұйытқыға қалдырады. 10-15 күн өткеннен кейiн саба толығымен босатылады, қосымша сүрленедi және маймен сыланады. Сабаны қымыз дайындау үшiн бiр-ақ маусым пайдаланады. Сабада әзiрленген қымыз жоғары дәмдiк сапамен ерекшеленедi. Қазақтар қазымен үйлес майлы қымызды жақсы көредi.<ref>''О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова'' Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref> == Құрамы == 1 литр қымызда 20 г қоректік [[ақуыз]] бар, ол орташа қоңдылықтағы сиырдың 100 г етіне тең келеді. Ақуыз [[казеин]], [[альбуминдер]], [[глобулиндер]] сияқты негізгі үш түрге бөлінеді, олардың әрқайсысы одан әрі бірнеше фракцияларға тарамдалады. Бие сүтінде 40% ақуыз еритін болып келеді.<ref>''Қ. Бозымов.'' Жылқы және түйе шаруашылығы. Алматы: «Қайнар», 1993 ж. 61-бет.</ref> Бие сүтінде және қымызда адамның денсаулығына керекті барлық [[дәрумен]]дер бар. Әсіресе ол A, C және D дәрумендеріне бай. [[Сурет:Kumis.jpg|thumb|240px|Құтыға құйылған қымыз]] Бір литр қымыз құрамында 200-260 мг [[Аскорбин қышқылы|С дәрумені]] бар.<ref>[https://anatili.kazgazeta.kz/news/8723 Қымыздан асқан дәм бар ма?] — «Ана тілі», 15.03.2012.</ref> Сонымен қатар, B тобына жататын ең маңызды дәрумендер де бар: {| class="wikitable" ! B тобындағы дәрумендер ! Қымыздағы мөлшері, мкг/л<ref name="book"/> |- | [[Тиамин]] (B₁) | 203,4 |- | [[Рибофлавин]] (B₂) | 375 |- | [[Кобаламин|B₁₂]] | 2,1 |- | [[Пантотен қышқылы]] | 2010 |- | [[Фолий қышқылы]] | 265 |- | [[Биотин]] | 1,2 |} Қымыздың құрамында мынадай [[минералдық заттар]] бар: [[кальций тотығы]] — 48%, магний тотығы — 3,4%, фосфордың бес тотығы — 21,3%, хлор — 7,5%.<ref>[https://el.kz/news/archive/s-t_ta-amdaryny-_paydasy/ Сүт тағамдарының пайдасы] — El.kz, 15.10.2015.</ref>. Қымызды ашытқанда, бие сүтіндегі [[лактоза]] ұшпалы көмір қышқылына және спиртке айналады. {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! Ашымалы сүт ! Айран ! Қымыз<ref>Encyclopedia of Food Microbiology, 2014. [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B978012384730000121X?via%3Dihub Fermented Milks and Yogurt]</ref> |- | Майлығы | ≤10% | ≤10% | ≤10% |- | Жалпы қышқылдылығы | мин. 0,3% | мин. 0,6% | мин. 0,7% |- | Құрамындағы [[этанол]] | | | мин. 0,5% |} == Сауылатын биелердің бөлінуі == Қымыз қазақ халқының ұлтық тағамдарының ішіндегі ең құрметті дастарқан дәмінің бірі. Ол тек қана [[бие сүті]]нен ашытылады. Әдетте сауылатын биелер сақа бие, қулық бие, қысырақ бие деп үшке бөлінеді. * Сақа бие — бірнеше кұлындаған, бұрыннан сауылып келген бие. * Қулық — құнажын немесе дөнежін жасында алғаш құлындаған бие. * Ал қысырақ бие деп, өткен жылы кейбір себептермен қысыр қалған, құлын орнына тайы (былтырғы құлыны) еміп жүрген биелерді айтады. Биыл құлындамағанмен тайы еміп жүргендіктен ондай биелер сауыла береді. [[Сурет:Mare milking Suusamyr.jpg|thumb|240px| Сусамыр]] Жыл мезгілдеріне, шөп шығымына, малдың күйіне қарай сауылатын биелерді мал иесі мен жылқышы іріктеп алады. Онда биелердің ауру-сырқаудан амандығы, құлындардың ширақылығы есепке алынады. Жадау биелер немесе қарақұлақ болып марқаймаған кұлындар белгілі бір мерзімге дейін байланбайды. [[Бие байлау]] деп енелері сауылатын құлындарды ноқталап, желіге байлап ұстауды айтады. Құлыны байланған биелер қашан құлыны ағытылғанға дейін ауыл маңына жайылады. Сондықтан тозған қоныс жиі-жиі ауыстырылып отырылады. Жыл сайын алғаш бие байлаған күн «Бие байлар, желі майлар» деген дәстүрмен мереке сияқты өткізілген. Әдетте бұл күні [[сүр]] (сүрленген ет) асып, мол [[Табақ тарту|табақ тартылады]], желінің қазығына, айғырдың жалына май жағылады. Бие байлау ел жазғы жайлауға шығып, шөптің нәрі толған кезде басталған. Дәлірек айтсақ бие байлау мерзімі — көкек (сәуір) айының аяғы мен мамырдың басы. Бұл кез кұлындар әбден марқайып жетіледі, 5—6 сағат байлауда ұсталады, сауым сайын емізіп, жетектеп жүріп сергітіледі. Көктемде және шілде айларында биелер жиі сауылады. Биені бие [[көнек (ыдыс)|көнекке]] немесе ағаштан істеп ысталған бие шелекке сауады, әдетте бие саууға бұрыннан үйренген әйелдер ғана шығады. Жаңа сауылған бие сүтін сүзгіден өткізіп, жылы кезінде күбідегі немесе сабадағы саумалдың үстіне құяды. Содан соң оны міндетті түрде 30—40 минут пісіп аузын байлап не тығындап ұстаған. Алғаш рет қымыз ашытарда бие сүті сабаға арнаулы ашытқының немесе [[Қор (ашытқы)|қордың]] үстіне құйылады. Ашытқыны көбінесе сүр [[жая]]ның, [[Қазы (тағам)|қазының]] сынық [[сүйек|сүйегін]] салып сүттен, ол жоқ болғанда сүтке [[нан]] ашытқысын езіп әзірлейді. Қор дегеніміз ескі қымыз, ол жақсы ашыған қымыздың саба түбінде қалатын, арнайы сақталған сарқыны. Сары қымыз дертке шипа, денеге күш. Қымыз ерекше дәмді, кұнарлы, жан сарайыңды ашып, адамның зауқын келтіретін хош иісті және өте сіңімді сусын. Оның бұлай болу себебі жылқы жануардың өзіне ғана тән асыл қасиетінен болса керек. Адымы кең, өрісі ұзақ [[сәйгүлік саңлақтар]] қазақ даласының кек байтақ жайлауын емін-еркіндеп, дәмдіден-дәмдіні, қоректі мен құнарлыны ғана тереді, өсімдіктің шұрайлысын ғана үзеді. Сөйтіп кең даланың сан алуан гүл-бәйшешектері мен мың түрлі дәрі-дәрмектік шөптерінен жылқы жарықтық адамға шипалы, жағымды тамақтық заттар әзірлейтін болса керек. == Қымыздың түрлері == Көктем туып, құлындаған бие байланып, сауылады. Биенің ашымаған сүтін '''''[[саумал]]''''' дейді. Оған арнайы ашытқы қосылып, екі-үш күннен кейін ашиды. Алғашқы қымызды үй иесі өзі ішпейді, дәстүр бойынша үлкендерін шақырып, ауыз тигізіп, батасын алады. Мұны '''''[[қымызмұрындық]]''''' дейді. Қымыз дайындау шеберлігіне, сүттің тегіне, уақыт мезгіліне қарай бірнеше түрге бөлінеді. Осыған орай оның аталуы да алуан түрлі: * '''''Уыз қымыз''''' — биені алғаш байлағанда ашытылатын қымыз. Мұны ''бие бау'' деп те атайды. * '''''Бал қымыз''''' — әбден пісілген және бойына жылқының не қойдың майы сіңген бапты жұмсақ қымыз. Мұндай қымыздың өңі әдеттегі қымыздан көрі сары әрі қою болады. * '''''Бесті қымыз''''' — төрт түн асып, ашуы мейлінше жеткен қымыз. * '''''Дөнен қымыз''''' — үш түнегеннен кейін қотарылатын, мейлінше ашуы жеткен қымыз. * '''''Жуас қымыз''''' — үстіне саумал қосып жұмсартылған қымыз. Қымыз аса ашып кеткенше ішуге қолайлы болу үшін осылай істейді. * '''''Құнан қымыз''''' — екі түнегеннен кейін ғана қотарылатын қымыз. Бұл түнеме қымызға қарағанда күшті болады. * '''''Қысырақ қымыз''''' — бірінші рет құлындаған [[қулық бие]]нің сүтінен ашытылатын қымыз. Қулық биенің сүті жылда сауылып жүрген сары қарын мама биелердің сүтіне қарағанда әлдеқайда қуатты болады. Бұны ''ту қымыз'' деп те атайды. * '''''Қысырдың қымызы''''' — бие ағытылып кеткеннен кейін, жем, шөбі дайын адамдар қысыр биелерді іріктеп алып қалып, қыстай қолда ұстап сауады. Сондықтан оны қысырдың қымызы дейді. * '''''Сары қымыз''''' — шөп пісіп, биенің сүті қойылған кезде ашылатын қымыз. Бұл жазды күнгі қымызға қарағанда қою әрі өңі сары болады. * '''''Сірге жияр қымыз''''' — бие ағытылар кездегі ең соңғы қымыз. Бие алғаш байланып, уыз қымыз ішерде бір той болса, бие ағытылып, сірге жияр қымызды ішерде тағы бір той болады. * '''''Түнеме қымыз''''' — ескі қымыздың үстіне саумал құйылып, келесі күні қотарылған қымыз.<ref name="Shanyraq"/> Қымыздың бабы пісу мен сапыруға байланысты. Жиі-жиі піскен қымыздың дәмі кіре береді. Ал, пісуі жетпеген қымыз ірімтіктеніп, суы бір бөлек, тұнбасы бір бөлек болып, бұзылып, сапасын жояды. Көбірек пісілсе тіпті күшті деген қымыздың өзі жұмсап, ішуге сүйкімді бола береді. Бал татыған барқыт қымыз осындай баппен дәмді. == Қымыздың әлдендіретін қасиеті == Сиыр немесе бие сүтіне қарағанда қымыздың [[Ас қорыту жүйесі|ас қорыту]] жолдарындағы [[без]]дердің шырын бөлуіне өте күшті әсер ететіндігі қазіргі кезде толық анықталып отыр. [[Қарын|Қымыз қарын]]ның шырын бөлуіне әсер етумен қатар, оның жиырылып-созылуына, яғни ондағы қорытылған астың дер кезінде ішекке түсуіне ықпал етеді. Қымыздағы [[Сүт қышқылы|сүт қышқылдары]] тағам құрамына жататын ақуыздардың, майлардың, әртүрлі қанттардың жақсы сіңуіне әсер етеді. Ал ондағы [[Карбонат|көмір қышқылы]] мен алкогольдің аз мөлшерінің өзі ас қорыту бездеріне әсер етіп, қарын шырынының бөлінуін күшейтеді. Сол себепті қымыз ішкен адамның тәбеті ашылып, ішек-қарын жолдарының қызметі жақсара түседі. Жалпы, қымыз ағзаға жан-жақты әсер етеді. Оның ас қорыту мүшелерінің қызметіне, [[Жүрек-қантамырлар жүйесі|жүрек-қантамырлары]] аппаратына, [[жүйке жүйесі]]не және басқа да дене мүшелеріне қолайлы әсері бар. Адамның бұрын қандай індетке шалдыққанына, операция жасалғанына, қара жұмыстан не ой еңбегінен қалжырағанына қарамастан, қымызды күрт жүдеп арықтағандарға, қаны азайғандарға және әлсірегенде ағзаның жалпы күйін ескере отырып қолдану ұсынылады.<ref name="book"/> == Емдік қасиеттері == {{Негізгі мақала|Қымызбен емдеу}} Қазақтың халық медицинасында қымыз ең көне шипалы тағамдардың бірі болып саналады. Оны өкпе ауруын ([[туберкулез]]), [[құрқұлақ]] (цинга), [[қаназдық]], асқазан ауруларын емдеуге пайдаланған. Ұсақ туралған [[жабайы сарымсақ]]ты қосып, [[тырысқақ]] (холера) ауруына қарсы ем ретінде ішкен.<ref>Очерки по истории народной медицины Казахстана. Алматы: 1978. 96-шы және 107-ші беттер.</ref> Халық емшілері қымызды адамның ішкі органдарын емдейтін айырықша дәрі деп санаған. Айталық, асқазан, тыныс жолдары, ішек ауруларының алдын алған екен. «Қымыз қырық ауруға ем» деген мақалдың шығуы да осыдан болар.<ref>[https://el.kz/news/zdorove/ymyz_-_-yry-_auru-a_em/ Қымыз қырық ауруға ем] — El.kz, 18.07.2020.</ref> Қымыздың емдік қасиеті қазақтармен көршілес елдерде де белгілі болған. Мәселен, әйгілі жазушы [[Лев Николаевич Толстой|Лев Толстой]] [[Самара]] даласында қымызбен емделгені жөнінде көп дерек сақталған.<ref>[https://www.samara.kp.ru/daily/26822.5/3860000/ Лев Толстой любил кумыс]</ref> [[Антон Павлович Чехов|А.П. Чехов]] та сол граф Толстойдың кеңесімен қымызбен емдейтін санаторийге барғаны тағы бар.<ref>[https://ufa-gid.com/ocherki/i-ponravilsya-chekhovu-bashkirskiy-kumys.html И понравился Чехову башкирский кумыс...]</ref> == Қымызға арналған ыдыстар == [[Сурет:Kimiz toptama.jpg|thumb|240px|Қымыз ыдыстары]] Қымыздың атам заманнан бергі өзіне тән ыдысының бірі — қазақтың [[Саба (ыдыс)|қара сабасы]] тек қана жылқы терісінен тігіледі. Бұл бұдан бірнеше ғасыр бұрын, көшпелі дәуірде игерілген ыдыс болса керек. Сабаға ашытқан қымыз бір жағынан сүйкімді, дәмді болса, екінші жағынан көші-қон жағдайында алып жүруге өте қолайлы. Қымыз ыдыстарының енді бір негізгі түрі — [[күбі]], ол отырықшылық жағдайға бейімделген. Күбі ауыз жағы тарлау, түп жағы кеңірек етіп еменнен жасалады. 60—70 және 100 литр кымыз сиғандай, әр түрлі мөлшерде болады. Оның іші де апта сайын жуып кептіріліп, сүр еттің майымен, қойдың құйрығымен майланып, тобылғы дүзгін, құлмұрын ағаштарының, қоғажай дейтін шөп түбінің түтінімен ысталып отырады. Күбіні баптай білген үйдің қымызы да дәмді болады. Қымыз еш уақытта темір ыдысқа құйылмайды. Саба, күбі [[Піспек|піспегінің]] басы аршаның қызылынан ойылып, саба да жақсы ағаштан жасалған және сүйек, күміспен өрнектелген. Піспек, бие сауатын шелек, қымыз тегене, шөміштер де жиі-жиі ысталып отырған. [[Торсық]] — қымыз, [[шұбат]], [[іркіт]] сияқты сүт тағамдарын құюға арналған, мал терісінен тігілетін ыдыс. Торсықтың түрлері көп: шимайторсық, өркешторсық, жанторсық, мүйізторсық, т.б. Саба да, торсық та, көнек те көп мінілмеген, сөйтіп тер сіңбеген, ауру-сырқаудан аман, семіз жылқының терісінен жасалған.<ref>Б. Садықов, И. Сарыев, А. Отарбаев. Ақ дастарқан. Алматы: «Қайнар», 1987.</ref><ref>[https://melimde.com/tairibiimiz-dajindau-tehnologiyasi-orindafan-berikali-daulet.html?page=8 Қымыз дайындау технологиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001085612/https://melimde.com/tairibiimiz-dajindau-tehnologiyasi-orindafan-berikali-daulet.html?page=8 |date=2022-10-01 }}</ref> == Қымыз мәдениеті == Қазақ халқында қымыз ішудің өзіндік дәстүрі мен салты бар. Қымызды қонаққа ұсыну – сый-құрметтің белгісі. Қымызмұрындық деп аталатын мереке бие байлап, алғашқы қымыз ішу құрметіне арналады. Бұл салт көктем мен жазда өткізіледі. == Қазіргі заман == Қымыз қазір Қазақстанда ғана емес, басқа елдерде де танымал бола бастады. Кейбір елдерде қымызды өндірістік жолмен шығара бастады. Қазақстанда арнайы қымыз өндіретін зауыттар мен фермалар бар. Сонымен қатар, туристер үшін қымыз ішу тәжірибесі ұлттық брендке айналуда. == Әдебиетте және өнерде == Қымыздың халық өмірінде алатын ерекше орны жайында қазақ әдебиетінде сонау жыраулар заманынан бері айтылады. Мысалы, [[Ақтамберді Сарыұлы|Ақтамберді жыраудың]] келесі айтқаны бар:<ref>[https://didar-gazeti.kz/tehnikaly-mamandytar-oytylady/ Саржалдың қымызы сары бал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114053544/https://didar-gazeti.kz/tehnikaly-mamandytar-oytylady/ |date=2025-01-14 }} — «Дидар» газеті</ref><br> ''Арудан асқан жар бар ма,<br> ''Жылқыдан асқан мал бар ма?!<br> ''Биенің сүті сары бал,<br> ''Қымыздан асқан дәм бар ма?!<br> Абайдың «[[Осы қымыз қазаққа]]»<ref>[https://bilim-all.kz/olen/537-Osy-qymyz-qazaqqa Абайдың өлеңі] — [[Bilim-all.kz]]</ref>, [[Мағжан Жұмабай]]дың «Ал ішіңдер, бұл — қымыз»<ref>[https://bilim-all.kz/olen/1208-Al-ishinder-bul---qymyz М. Жұмабаевтың өлеңі] — Bilim-all.kz</ref>, [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]тың «Қымыз»<ref>[https://bilim-all.kz/olen/931-Qymyz С. Торайғыровтың өлеңі] — Bilim-all.kz</ref> деген өлеңдері осы қатардан табылады. [[Жамбыл Жабайұлы]] да кезінде қымызға арнап ода шығарған:<ref>[https://bilim-all.kz/olen/6863-Qymyz Ж. Жабаевтың өлеңі] — Bilim-all.kz</ref>[[Сурет:А. Ғалымбаева Бір кесе қымыз 1967 ж..jpg|нобай|180px|А. Ғалымбаева салған суреттің айналық проекциясы]] ''Үйірілген қышқыл, тәтті сары қымыз,<br> ''Ауруға — ем, сауға — қуат, дәрі қымыз,<br> ''Ыстықта ұрттар сусын таппағанда,<br> ''Ерте-кеш байлар ішкен кәрі қымыз.<br> [[Жүсіпбек Аймауытов]] өзінің [[Ақбілек (роман)|«Ақбілек» романында]] сусынның сырбаз кейпін, сырлы дәмін әдемі суреттеп жеткізеді: «Тұтам емшек жануардың бауырынан сүт сорғалап, сүт емес-ау, құт сорғалап, көнек-көнек лықылдайды, қара саба емізіктеп, қою, салқын, сары қымыз, быжылдаған дәрі қымыз шара-шара шыпылдайды. Бір шарасын ішкен адам дәл қор қызын құшқандай боп, беті шиқан дуылдайды, аузы қобыз гуілдейді, мас болады, жас болады: жел жетпеске мініп алып, Алтай тауын дүсірлетіп, таудың тасын күтірлетіп, көкпар, жарыс, алыс-жұлыс, асыр салып жатқаны».<ref name="egemen"/> Қазақ даласында [[кескіндеме]] өнерінің дамуымен ұлттық дастарқан тақырыбы жаңа қырынан танылғандай болды. Бұл бағытта әсіресе [[Айша Ғарифқызы Ғалымбаева|Айша Ғалымбаева]] мол еңбек етті. Оның 1967 жылы жазылған «[[Бір кесе қымыз]]» суретінде тұрмыстық көрініс арқылы жанұялық жарасымдылық көрсетілен.<ref>[https://mysl.kazgazeta.kz/news/11214 Её призвание – живопись] — «Мысль», 13.06.2018.</ref> Ал [[Салихитдин Әбдісадықұлы Айтбаев|Салихитдин Айтбаевтың]] «[[Қонақ келді]]» суретінде қымыз жеке архетип әрі қонақжайлылық нышаны ретінде бейнеленген.<ref>[https://bstudy.net/876978/iskusstvo/ekzistentsialnye_intentsii_tvorchestva_salihitdina_aytbaeva_shaymerdena_sarieva Экзистенциальные интенции творчества Салихитдина Айтбаева и Шаймердена Сариева]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сілтемелер == {{commons|Category:Kymyz|Қымыз}} * [https://zheruiyq.kz/12912/ymyz-haly-meditsinasyny-atasy/ Қымыз — халық медицинасының атасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110123356/https://zheruiyq.kz/12912/ymyz-haly-meditsinasyny-atasy/ |date=2021-11-10 }} * [https://okzhetpes-burabay.kz/kumys-nabor-poleznyh-svojstv/ Қымыз — пайдалы дәрумендер жиынтығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110123356/https://okzhetpes-burabay.kz/kumys-nabor-poleznyh-svojstv/ |date=2021-11-10 }} {{Сүт}} {{Таңдаулы мақала}} [[Санат:Сүт]] [[Санат:Сүт өнімдері]] [[Санат:Қазақ асханасы]] [[Санат:Қырғыз асханасы]] 0qy2w9ta366bxbp9r9h77k8rhnqujku 3601914 3601912 2026-05-08T17:07:33Z Kuralbayev Almas 180943 /* Қымыз мәдениеті */ 3601914 wikitext text/x-wiki https://e-history.kz/kz/news/show/50001424[[Сурет:Құйылған қымыз.jpg|thumb|240px|Дастарқан басында ұсынылған қымыз көрінісі]] '''Қымыз''' — [[бие]]нің [[сүт]]інен дайындалатын денсаулыққа шипалы әрі жұғымды [[сусындар|сусын]].<ref name="Shanyraq">[[Шаңырақ энциклопедиясы]]. Алматы, 1989 ж. 198-бет.</ref> Қымыз — [[Түркілер|түркі]] және [[Моңғолдар|моңғол]] көшпелі халықтарының бірнеше мыңжылдықтан бері пайдаланып келе жатқан сусыны.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7926235.stm Horses tamed earlier than thought] — [[Би-Би-Си]], 5.03.2009.</ref> Дәстүрлі [[Қазақтар|қазақ]] қоғамында қымыз ұлттық қадірлі сусын ретінде бағаланды, сонымен қатар, қазіргі таңда, күнделікті тұрмыста сусын ретінде кеңінен пайдаланылады. Кей жағдайда ауыл үйдің [[әл-ауқат]]ы желіге байланған бие саны мен [[Шаңырақ|шаңырақтағы]] саба арқылы өлшенді, яғни сусын мен азық рөлін бірдей атқаратын қымыздың, ағарғанның мол болуы молшылық пен тоқшылықтың белгісі саналды.<ref>[[Қазақстан. Ұлттық энциклопедия]], 6-том.</ref> Қымыз ашыған күні қымыздың алды [[ауыл]] адамдарына беріледі. Жазғытұрымда бие байланған кезден бастап, қазан айының басына дейін (бие ағытылғанша) қымыз үзілмейді. Қымыздың жақсы болуы ыдысына, ашытылуына, ұсталу бабына байланысты болады. Қымыздың шипалық және емдік маңызы зор.<ref>Қазақ совет энциклопедиясы, 7-том.</ref> == Тарихы == {{Quote box |quote = <br> ''Қы­мызды ойлап тапқан — көш­пен­­ділер. Көшпенді тұрмыста бұл жаңалыққа тап болу әсте қиын емес еді. Сауып алынған бие сүтін тері ыдысқа құйып, көшіп жүргенде ыстық күнде шайқалған сүт өзінен-өзі қымызға айналған. Шайқалған сүтті ішіп көрген көшпенді шөлін қанды­рып, жан сарайын ашып, денсаулығын нығайтып, көңілін көтергенін бай­қаған. Олар сөйтіп қымыз жасаудың әдістерін жетілдіре берген.'' <div align="right">[[Леонид Павлович Потапов|Л.П. Потапов]]<ref name="egemen">''М. Күмісбек.'' [https://egemen.kz/article/241210-ult-tarbiesininh-ozegi-%E2%80%93-ulttyq-tagham Ұлт тәрбиесінің өзегі – ұлттық тағам] — «[[Егемен Қазақстан]]», 3.07.2020.</ref> <div/> |author = |width = 25% |bgcolor = #f0f0f0 }} [[Бие сүті]]нен даярланатын қымызды көптеген көшпелі халықтар — [[қазақтар]], [[қырғыздар]], [[башқұрттар]] баяғы заманнан білген. Оны даярлау әдістерін ежелгі [[скифтер]] де білген екен. Біздің заманымызға дейінгі [[V ғасыр]]да грек тарихшысы [[Геродот]], көшпелі скифтер бие сүтінен қымыз даярлағандығын жазды. Олар бие сүтін ағаш [[күбі]]ге құйып ашытқан. Сол Геродоттың айтуынша, көшпелілер сүтті ұзақ уақыт сақтау әдістерін құпия ұстаған. Ежелгі көшпелі халықтарда қымыздың кеңінен таралу себебі: жылқы олардың тек көлігі ғана емес, негізгі қорегі де еді, жылқының еті мен сүтін асқа пайдаланды. Алайда бие сүтін сол күйінде пайдаланғанда ішке жақпайтын болғандықтан, көшпелілер оны сусын ретінде [[ашыту]] әдістерін үйренді, сонда ол тез сіңетін болды, дәмі де жақсара түсті, әрі сүтке қарағанда ұзақ сақтауға болды. Қымызды даярлау, оның дәмі және адам ағзасына тигізетін әсері жөніндегі алғашқы жазба деректерді 1253 жылы татар жеріне саяхат жасаған [[Виллем Рубрук]] қалдырған. Ол өзінің естелігінде қымыздың адамның бойын қыздыратын және зәр айдайтын әсері бар екендігін атап көрсетті. Қымыз жөнінде [[Италия]] саяхатшысы [[Марко Поло]]ның да естеліктері бар, ол қымызды [[Татарлар|татар халқының]] ең нәрлі сусыны деп атады және қымыздың дәмділік қасиетін атап көрсете отырып, оны «ақ шарапқа» теңеді. Ортаазиялық ғалым, дәрігер [[Ибн Сина]] (Авиценна) өзінің «[[Дәрігерлік ғылымның ережесі]]» еңбегінде 1000 жыл бұрын зәр шығару түтігінің жарасына бие сүті ерекше көмектеседі деп атап көрсеткен, ал қымызбен ол [[Уролитиаз|несеп тас ауруына]] шалдыққан уәзірді емдеген.<ref>[https://www.exclusive.kz/expertiza/obshhestvo/125519/ Секреты казахского кумыса] — Exclusive.kz, 03.09.2021.</ref><ref name="assembly">[https://assembly.kz/ru/analitika/ymyz-ly-dalany-ly-azynasy/ Қымыз: аңыздар мен әфсана].</ref> Ипатьев шежіресінде князь [[Игорь Святославич|Игорь Северский]] [[қыпшақтар]] қолында тұтқында болған кезінде (1182 ж.) оның күзетшісі қымыз ішіп, мас болып қатты ұйықтап қалғаны, осы сәтті пайдаланған князь қашып құтылғаны жайында жазылады. Басқа бір шежіреде, Тверь князі [[Михаил Ярославич|Михаил]] [[Алтын Орда]]да татарлардың берген қымызын ішпегені үшін өлім жазасына кесілгендігі айтылады. XIII—XIV ғасырларда татар хандарында болған орыс елшілері өздеріне дәстүрлі сый ретінде қымыз ұсынғандығын айтады. Орыстың барлық көне шежірелерінде қымызды «сүт шарабы» деп атайды. Орыс патшасының сыртқы істер жөніндегі елшісі [[Алексей Ираклиевич Левшин|А.И. Лёвшин]] өзінің «Описание киргиз-кайсакских орд и степей» кітабында қымыздың басқа шипалы сусындарға қарағанда едәуір артықшылығы бар екендігін атап көрсетеді. Қазақтардың мәдениеті мен тұрмысын зерттей отырып, ол мынадай қорытындыға келді: олардың арасында кеуде, көкірек аурулары өте сирек кездеседі, бұл климаттың қолайлығынан және сусын ретінде қымызды пайдалануынан болса керек.<ref name="book">''В. Черепанова, Ә. Хасенов, З. Сейітов, К. Дүйсенбаев, В. Белокобыленко.'' Қымыз және шұбат. Алматы: «Қайнар», 1971.</ref> XVIII-XIX ғасыр аралығында көшпелілердің тұрмысын бақылаған [[Сергей Тимофеевич Аксаков|С.Т. Аксаков]] қымыздың шипалық қасиеті жөнінде былай деп жазады: [[Сурет:A Treatise on Koumiss.jpg|100px|нобай|солға|А. Майерстің кітапшасы]] «Көктемде жер беті көк майсаға оранып, хош иісті балауса шөптер құлпырып өсе бастағанда, қыстан арып шыққан жылқылар көкке аузы тиісімен қоң ала бастайды. Дәл осы кезде барлық үйде бие байланып, қымыз ашытылады. Қымызды еңбектеген баладан еңкейген кәріге дейін түгел ішеді. Сөйтіп, аз уақыттың ішінде-ақ қыстан жадап-жүдеп шыққан адамдар бойына қуат жинап, көңілі көтеріліп, өңіне рең кіреді».<ref name="book"/> Ағылшын тілді ортада қымыз жайлы алғаш мағлұматты Джон Грив есімді шотланд дәрігері таратқан.<ref>[https://universitystory.gla.ac.uk/biography/?id=WH11541&type=P Biography of John Grieve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001080848/https://universitystory.gla.ac.uk/biography/?id=WH11541&type=P |date=2022-10-01 }} — University of Glasgow</ref> Ол 1784 жылы «Көшпенділердің қымыз деп аталатын шарапты дайындау тәсілдері және оны медицинада қолдану туралы есеп» деген шығарманы жариялайды.<ref name="assembly"/> 1877 жылы АҚШ-та А. Майерс авторлығымен қымыз туралы ғылыми кітапша жарияланады.<ref>A. Myers. [https://books.google.kz/books/about/A_Treatise_on_koumiss_or_milk_champagne.html?id=1Mp7L8NteWUC&redir_esc=y A Treatise on koumiss; or, milk champagne] — [[Google Books]]</ref> XIX ғасырдың соңына қарай [[Ұлыбритания]]ның Ресейдегі елшісі, медицина ғылымдарының докторы [[Каррик Джордж]] «Қымыз туралы және оның өкпе ауруы мен басқа да ауруларға қарсы қолданылуы» атты еңбегін жазады. == Дайындалуы == Қымыздың сапасы ең алдымен ''[[ұйытқы]]дан'' басталады. Қазiргi кезде қымыздың микрофлоры құрғақ түрде жақсы сақталады. Қымыздық ұйытқы ретiнде көктемде, қымыздық мезгiлдiң басында ұйытқы қолданылады. Ұйытқыны күзде дайындау үшiн қымызды бiрнеше тәулiкке қалдырады және ол екiге - жоғарғы мөлдiр және төменгi [[ірімшік]]тiк қабатқа бөледi. Бұл [[тұнба]]ны селдiр матада сығып алады да, күнге кептiредi және келесi маусымға (мамыр) дейiн жабық ыдыста, салқын жерде сақтайды. [[Сурет:Dimiscule making kumus.webm|thumb|240px|Қымыз пісіру]] Ұйытқыны тiрiлту үшiн ұнтаққа буландырылған [[бие]] сүтiн 3-4 ас қасығына есептей отырып, 5 литр сүтке араластырады және дүркiн-дүркiн араластырып отыру арқылы жылы жерде бiр тәулiк сақтайды. Бiр тәулiктен соң ұйытқыны қымыз дайындау үшiн пайдаланады. Одан әрi қарай қымызды жасап шығару үшiн ендi ұйытқыны емес, кәрi қымызды 1 литр қымызға 6-7 литр бие сүтiн есептей отырып пайдаланады. Қымызды әзiрлеу үшiн булы бие сүтiн ұйытқымен бiрге сабаға құяды да, түнге қалдырады. Келесi күнi әрбiр сауыннан аши бастаған сүтке бiрнеше жаңа бөлiктерiн қосады, жақсылап араластырады да, 10-15 сағат сақтайды. Дегенмен, мұндай әдiспен алынған қымыз әлi әлсiз және аз газдалған, қою болады. Ары қарай тағы да мұқият араластырады да бiр күн қоя тұрады. Мұндай өндеудiң нәтижесiнде екi күндiк орташа қымыз пайда болады. Дайын қымызды басқа ыдысқа құяды. Айта кету керек, сабадан барлығын емес, оның бөлiгiн (шамамен 1/5) қымызды ғана құйып алып, қалғанын ұйытқыға қалдырады. 10-15 күн өткеннен кейiн саба толығымен босатылады, қосымша сүрленедi және маймен сыланады. Сабаны қымыз дайындау үшiн бiр-ақ маусым пайдаланады. Сабада әзiрленген қымыз жоғары дәмдiк сапамен ерекшеленедi. Қазақтар қазымен үйлес майлы қымызды жақсы көредi.<ref>''О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова'' Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref> == Құрамы == 1 литр қымызда 20 г қоректік [[ақуыз]] бар, ол орташа қоңдылықтағы сиырдың 100 г етіне тең келеді. Ақуыз [[казеин]], [[альбуминдер]], [[глобулиндер]] сияқты негізгі үш түрге бөлінеді, олардың әрқайсысы одан әрі бірнеше фракцияларға тарамдалады. Бие сүтінде 40% ақуыз еритін болып келеді.<ref>''Қ. Бозымов.'' Жылқы және түйе шаруашылығы. Алматы: «Қайнар», 1993 ж. 61-бет.</ref> Бие сүтінде және қымызда адамның денсаулығына керекті барлық [[дәрумен]]дер бар. Әсіресе ол A, C және D дәрумендеріне бай. [[Сурет:Kumis.jpg|thumb|240px|Құтыға құйылған қымыз]] Бір литр қымыз құрамында 200-260 мг [[Аскорбин қышқылы|С дәрумені]] бар.<ref>[https://anatili.kazgazeta.kz/news/8723 Қымыздан асқан дәм бар ма?] — «Ана тілі», 15.03.2012.</ref> Сонымен қатар, B тобына жататын ең маңызды дәрумендер де бар: {| class="wikitable" ! B тобындағы дәрумендер ! Қымыздағы мөлшері, мкг/л<ref name="book"/> |- | [[Тиамин]] (B₁) | 203,4 |- | [[Рибофлавин]] (B₂) | 375 |- | [[Кобаламин|B₁₂]] | 2,1 |- | [[Пантотен қышқылы]] | 2010 |- | [[Фолий қышқылы]] | 265 |- | [[Биотин]] | 1,2 |} Қымыздың құрамында мынадай [[минералдық заттар]] бар: [[кальций тотығы]] — 48%, магний тотығы — 3,4%, фосфордың бес тотығы — 21,3%, хлор — 7,5%.<ref>[https://el.kz/news/archive/s-t_ta-amdaryny-_paydasy/ Сүт тағамдарының пайдасы] — El.kz, 15.10.2015.</ref>. Қымызды ашытқанда, бие сүтіндегі [[лактоза]] ұшпалы көмір қышқылына және спиртке айналады. {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! Ашымалы сүт ! Айран ! Қымыз<ref>Encyclopedia of Food Microbiology, 2014. [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B978012384730000121X?via%3Dihub Fermented Milks and Yogurt]</ref> |- | Майлығы | ≤10% | ≤10% | ≤10% |- | Жалпы қышқылдылығы | мин. 0,3% | мин. 0,6% | мин. 0,7% |- | Құрамындағы [[этанол]] | | | мин. 0,5% |} == Сауылатын биелердің бөлінуі == Қымыз қазақ халқының ұлтық тағамдарының ішіндегі ең құрметті дастарқан дәмінің бірі. Ол тек қана [[бие сүті]]нен ашытылады. Әдетте сауылатын биелер сақа бие, қулық бие, қысырақ бие деп үшке бөлінеді. * Сақа бие — бірнеше кұлындаған, бұрыннан сауылып келген бие. * Қулық — құнажын немесе дөнежін жасында алғаш құлындаған бие. * Ал қысырақ бие деп, өткен жылы кейбір себептермен қысыр қалған, құлын орнына тайы (былтырғы құлыны) еміп жүрген биелерді айтады. Биыл құлындамағанмен тайы еміп жүргендіктен ондай биелер сауыла береді. [[Сурет:Mare milking Suusamyr.jpg|thumb|240px| Сусамыр]] Жыл мезгілдеріне, шөп шығымына, малдың күйіне қарай сауылатын биелерді мал иесі мен жылқышы іріктеп алады. Онда биелердің ауру-сырқаудан амандығы, құлындардың ширақылығы есепке алынады. Жадау биелер немесе қарақұлақ болып марқаймаған кұлындар белгілі бір мерзімге дейін байланбайды. [[Бие байлау]] деп енелері сауылатын құлындарды ноқталап, желіге байлап ұстауды айтады. Құлыны байланған биелер қашан құлыны ағытылғанға дейін ауыл маңына жайылады. Сондықтан тозған қоныс жиі-жиі ауыстырылып отырылады. Жыл сайын алғаш бие байлаған күн «Бие байлар, желі майлар» деген дәстүрмен мереке сияқты өткізілген. Әдетте бұл күні [[сүр]] (сүрленген ет) асып, мол [[Табақ тарту|табақ тартылады]], желінің қазығына, айғырдың жалына май жағылады. Бие байлау ел жазғы жайлауға шығып, шөптің нәрі толған кезде басталған. Дәлірек айтсақ бие байлау мерзімі — көкек (сәуір) айының аяғы мен мамырдың басы. Бұл кез кұлындар әбден марқайып жетіледі, 5—6 сағат байлауда ұсталады, сауым сайын емізіп, жетектеп жүріп сергітіледі. Көктемде және шілде айларында биелер жиі сауылады. Биені бие [[көнек (ыдыс)|көнекке]] немесе ағаштан істеп ысталған бие шелекке сауады, әдетте бие саууға бұрыннан үйренген әйелдер ғана шығады. Жаңа сауылған бие сүтін сүзгіден өткізіп, жылы кезінде күбідегі немесе сабадағы саумалдың үстіне құяды. Содан соң оны міндетті түрде 30—40 минут пісіп аузын байлап не тығындап ұстаған. Алғаш рет қымыз ашытарда бие сүті сабаға арнаулы ашытқының немесе [[Қор (ашытқы)|қордың]] үстіне құйылады. Ашытқыны көбінесе сүр [[жая]]ның, [[Қазы (тағам)|қазының]] сынық [[сүйек|сүйегін]] салып сүттен, ол жоқ болғанда сүтке [[нан]] ашытқысын езіп әзірлейді. Қор дегеніміз ескі қымыз, ол жақсы ашыған қымыздың саба түбінде қалатын, арнайы сақталған сарқыны. Сары қымыз дертке шипа, денеге күш. Қымыз ерекше дәмді, кұнарлы, жан сарайыңды ашып, адамның зауқын келтіретін хош иісті және өте сіңімді сусын. Оның бұлай болу себебі жылқы жануардың өзіне ғана тән асыл қасиетінен болса керек. Адымы кең, өрісі ұзақ [[сәйгүлік саңлақтар]] қазақ даласының кек байтақ жайлауын емін-еркіндеп, дәмдіден-дәмдіні, қоректі мен құнарлыны ғана тереді, өсімдіктің шұрайлысын ғана үзеді. Сөйтіп кең даланың сан алуан гүл-бәйшешектері мен мың түрлі дәрі-дәрмектік шөптерінен жылқы жарықтық адамға шипалы, жағымды тамақтық заттар әзірлейтін болса керек. == Қымыздың түрлері == Көктем туып, құлындаған бие байланып, сауылады. Биенің ашымаған сүтін '''''[[саумал]]''''' дейді. Оған арнайы ашытқы қосылып, екі-үш күннен кейін ашиды. Алғашқы қымызды үй иесі өзі ішпейді, дәстүр бойынша үлкендерін шақырып, ауыз тигізіп, батасын алады. Мұны '''''[[қымызмұрындық]]''''' дейді. Қымыз дайындау шеберлігіне, сүттің тегіне, уақыт мезгіліне қарай бірнеше түрге бөлінеді. Осыған орай оның аталуы да алуан түрлі: * '''''Уыз қымыз''''' — биені алғаш байлағанда ашытылатын қымыз. Мұны ''бие бау'' деп те атайды. * '''''Бал қымыз''''' — әбден пісілген және бойына жылқының не қойдың майы сіңген бапты жұмсақ қымыз. Мұндай қымыздың өңі әдеттегі қымыздан көрі сары әрі қою болады. * '''''Бесті қымыз''''' — төрт түн асып, ашуы мейлінше жеткен қымыз. * '''''Дөнен қымыз''''' — үш түнегеннен кейін қотарылатын, мейлінше ашуы жеткен қымыз. * '''''Жуас қымыз''''' — үстіне саумал қосып жұмсартылған қымыз. Қымыз аса ашып кеткенше ішуге қолайлы болу үшін осылай істейді. * '''''Құнан қымыз''''' — екі түнегеннен кейін ғана қотарылатын қымыз. Бұл түнеме қымызға қарағанда күшті болады. * '''''Қысырақ қымыз''''' — бірінші рет құлындаған [[қулық бие]]нің сүтінен ашытылатын қымыз. Қулық биенің сүті жылда сауылып жүрген сары қарын мама биелердің сүтіне қарағанда әлдеқайда қуатты болады. Бұны ''ту қымыз'' деп те атайды. * '''''Қысырдың қымызы''''' — бие ағытылып кеткеннен кейін, жем, шөбі дайын адамдар қысыр биелерді іріктеп алып қалып, қыстай қолда ұстап сауады. Сондықтан оны қысырдың қымызы дейді. * '''''Сары қымыз''''' — шөп пісіп, биенің сүті қойылған кезде ашылатын қымыз. Бұл жазды күнгі қымызға қарағанда қою әрі өңі сары болады. * '''''Сірге жияр қымыз''''' — бие ағытылар кездегі ең соңғы қымыз. Бие алғаш байланып, уыз қымыз ішерде бір той болса, бие ағытылып, сірге жияр қымызды ішерде тағы бір той болады. * '''''Түнеме қымыз''''' — ескі қымыздың үстіне саумал құйылып, келесі күні қотарылған қымыз.<ref name="Shanyraq"/> Қымыздың бабы пісу мен сапыруға байланысты. Жиі-жиі піскен қымыздың дәмі кіре береді. Ал, пісуі жетпеген қымыз ірімтіктеніп, суы бір бөлек, тұнбасы бір бөлек болып, бұзылып, сапасын жояды. Көбірек пісілсе тіпті күшті деген қымыздың өзі жұмсап, ішуге сүйкімді бола береді. Бал татыған барқыт қымыз осындай баппен дәмді. == Қымыздың әлдендіретін қасиеті == Сиыр немесе бие сүтіне қарағанда қымыздың [[Ас қорыту жүйесі|ас қорыту]] жолдарындағы [[без]]дердің шырын бөлуіне өте күшті әсер ететіндігі қазіргі кезде толық анықталып отыр. [[Қарын|Қымыз қарын]]ның шырын бөлуіне әсер етумен қатар, оның жиырылып-созылуына, яғни ондағы қорытылған астың дер кезінде ішекке түсуіне ықпал етеді. Қымыздағы [[Сүт қышқылы|сүт қышқылдары]] тағам құрамына жататын ақуыздардың, майлардың, әртүрлі қанттардың жақсы сіңуіне әсер етеді. Ал ондағы [[Карбонат|көмір қышқылы]] мен алкогольдің аз мөлшерінің өзі ас қорыту бездеріне әсер етіп, қарын шырынының бөлінуін күшейтеді. Сол себепті қымыз ішкен адамның тәбеті ашылып, ішек-қарын жолдарының қызметі жақсара түседі. Жалпы, қымыз ағзаға жан-жақты әсер етеді. Оның ас қорыту мүшелерінің қызметіне, [[Жүрек-қантамырлар жүйесі|жүрек-қантамырлары]] аппаратына, [[жүйке жүйесі]]не және басқа да дене мүшелеріне қолайлы әсері бар. Адамның бұрын қандай індетке шалдыққанына, операция жасалғанына, қара жұмыстан не ой еңбегінен қалжырағанына қарамастан, қымызды күрт жүдеп арықтағандарға, қаны азайғандарға және әлсірегенде ағзаның жалпы күйін ескере отырып қолдану ұсынылады.<ref name="book"/> == Емдік қасиеттері == {{Негізгі мақала|Қымызбен емдеу}} Қазақтың халық медицинасында қымыз ең көне шипалы тағамдардың бірі болып саналады. Оны өкпе ауруын ([[туберкулез]]), [[құрқұлақ]] (цинга), [[қаназдық]], асқазан ауруларын емдеуге пайдаланған. Ұсақ туралған [[жабайы сарымсақ]]ты қосып, [[тырысқақ]] (холера) ауруына қарсы ем ретінде ішкен.<ref>Очерки по истории народной медицины Казахстана. Алматы: 1978. 96-шы және 107-ші беттер.</ref> Халық емшілері қымызды адамның ішкі органдарын емдейтін айырықша дәрі деп санаған. Айталық, асқазан, тыныс жолдары, ішек ауруларының алдын алған екен. «Қымыз қырық ауруға ем» деген мақалдың шығуы да осыдан болар.<ref>[https://el.kz/news/zdorove/ymyz_-_-yry-_auru-a_em/ Қымыз қырық ауруға ем] — El.kz, 18.07.2020.</ref> Қымыздың емдік қасиеті қазақтармен көршілес елдерде де белгілі болған. Мәселен, әйгілі жазушы [[Лев Николаевич Толстой|Лев Толстой]] [[Самара]] даласында қымызбен емделгені жөнінде көп дерек сақталған.<ref>[https://www.samara.kp.ru/daily/26822.5/3860000/ Лев Толстой любил кумыс]</ref> [[Антон Павлович Чехов|А.П. Чехов]] та сол граф Толстойдың кеңесімен қымызбен емдейтін санаторийге барғаны тағы бар.<ref>[https://ufa-gid.com/ocherki/i-ponravilsya-chekhovu-bashkirskiy-kumys.html И понравился Чехову башкирский кумыс...]</ref> == Қымызға арналған ыдыстар == [[Сурет:Kimiz toptama.jpg|thumb|240px|Қымыз ыдыстары]] Қымыздың атам заманнан бергі өзіне тән ыдысының бірі — қазақтың [[Саба (ыдыс)|қара сабасы]] тек қана жылқы терісінен тігіледі. Бұл бұдан бірнеше ғасыр бұрын, көшпелі дәуірде игерілген ыдыс болса керек. Сабаға ашытқан қымыз бір жағынан сүйкімді, дәмді болса, екінші жағынан көші-қон жағдайында алып жүруге өте қолайлы. Қымыз ыдыстарының енді бір негізгі түрі — [[күбі]], ол отырықшылық жағдайға бейімделген. Күбі ауыз жағы тарлау, түп жағы кеңірек етіп еменнен жасалады. 60—70 және 100 литр кымыз сиғандай, әр түрлі мөлшерде болады. Оның іші де апта сайын жуып кептіріліп, сүр еттің майымен, қойдың құйрығымен майланып, тобылғы дүзгін, құлмұрын ағаштарының, қоғажай дейтін шөп түбінің түтінімен ысталып отырады. Күбіні баптай білген үйдің қымызы да дәмді болады. Қымыз еш уақытта темір ыдысқа құйылмайды. Саба, күбі [[Піспек|піспегінің]] басы аршаның қызылынан ойылып, саба да жақсы ағаштан жасалған және сүйек, күміспен өрнектелген. Піспек, бие сауатын шелек, қымыз тегене, шөміштер де жиі-жиі ысталып отырған. [[Торсық]] — қымыз, [[шұбат]], [[іркіт]] сияқты сүт тағамдарын құюға арналған, мал терісінен тігілетін ыдыс. Торсықтың түрлері көп: шимайторсық, өркешторсық, жанторсық, мүйізторсық, т.б. Саба да, торсық та, көнек те көп мінілмеген, сөйтіп тер сіңбеген, ауру-сырқаудан аман, семіз жылқының терісінен жасалған.<ref>Б. Садықов, И. Сарыев, А. Отарбаев. Ақ дастарқан. Алматы: «Қайнар», 1987.</ref><ref>[https://melimde.com/tairibiimiz-dajindau-tehnologiyasi-orindafan-berikali-daulet.html?page=8 Қымыз дайындау технологиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001085612/https://melimde.com/tairibiimiz-dajindau-tehnologiyasi-orindafan-berikali-daulet.html?page=8 |date=2022-10-01 }}</ref> == Қымыз мәдениеті == Қазақ халқында қымыз ішудің өзіндік дәстүрі мен салты бар. Қымызды қонаққа ұсыну – сый-құрметтің белгісі. Қымызмұрындық деп аталатын мереке бие байлап, алғашқы қымыз ішу құрметіне арналады. Бұл салт көктем мен жазда өткізіледі. Бұл - көктемде бие байлап, алғашқы қымыз ашыиылған кезде өткізілетін мерекелік рәсім. Ауыл адамдары жиналып, алғашқы қымыздан дәм татып, ән айтып, ойын-сауық ұйымдастырған. Бұл дәстүр көктемнің келуін, малдың көбеюін және тіршіліктің басталуын білдірген <ref>[https://e-history.kz/kz/news/show/50001424 Қымызмұрындық – көктем мен берекенің белгісі болған дәстүр]</ref>. == Қазіргі заман == Қымыз қазір Қазақстанда ғана емес, басқа елдерде де танымал бола бастады. Кейбір елдерде қымызды өндірістік жолмен шығара бастады. Қазақстанда арнайы қымыз өндіретін зауыттар мен фермалар бар. Сонымен қатар, туристер үшін қымыз ішу тәжірибесі ұлттық брендке айналуда. == Әдебиетте және өнерде == Қымыздың халық өмірінде алатын ерекше орны жайында қазақ әдебиетінде сонау жыраулар заманынан бері айтылады. Мысалы, [[Ақтамберді Сарыұлы|Ақтамберді жыраудың]] келесі айтқаны бар:<ref>[https://didar-gazeti.kz/tehnikaly-mamandytar-oytylady/ Саржалдың қымызы сары бал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114053544/https://didar-gazeti.kz/tehnikaly-mamandytar-oytylady/ |date=2025-01-14 }} — «Дидар» газеті</ref><br> ''Арудан асқан жар бар ма,<br> ''Жылқыдан асқан мал бар ма?!<br> ''Биенің сүті сары бал,<br> ''Қымыздан асқан дәм бар ма?!<br> Абайдың «[[Осы қымыз қазаққа]]»<ref>[https://bilim-all.kz/olen/537-Osy-qymyz-qazaqqa Абайдың өлеңі] — [[Bilim-all.kz]]</ref>, [[Мағжан Жұмабай]]дың «Ал ішіңдер, бұл — қымыз»<ref>[https://bilim-all.kz/olen/1208-Al-ishinder-bul---qymyz М. Жұмабаевтың өлеңі] — Bilim-all.kz</ref>, [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]тың «Қымыз»<ref>[https://bilim-all.kz/olen/931-Qymyz С. Торайғыровтың өлеңі] — Bilim-all.kz</ref> деген өлеңдері осы қатардан табылады. [[Жамбыл Жабайұлы]] да кезінде қымызға арнап ода шығарған:<ref>[https://bilim-all.kz/olen/6863-Qymyz Ж. Жабаевтың өлеңі] — Bilim-all.kz</ref>[[Сурет:А. Ғалымбаева Бір кесе қымыз 1967 ж..jpg|нобай|180px|А. Ғалымбаева салған суреттің айналық проекциясы]] ''Үйірілген қышқыл, тәтті сары қымыз,<br> ''Ауруға — ем, сауға — қуат, дәрі қымыз,<br> ''Ыстықта ұрттар сусын таппағанда,<br> ''Ерте-кеш байлар ішкен кәрі қымыз.<br> [[Жүсіпбек Аймауытов]] өзінің [[Ақбілек (роман)|«Ақбілек» романында]] сусынның сырбаз кейпін, сырлы дәмін әдемі суреттеп жеткізеді: «Тұтам емшек жануардың бауырынан сүт сорғалап, сүт емес-ау, құт сорғалап, көнек-көнек лықылдайды, қара саба емізіктеп, қою, салқын, сары қымыз, быжылдаған дәрі қымыз шара-шара шыпылдайды. Бір шарасын ішкен адам дәл қор қызын құшқандай боп, беті шиқан дуылдайды, аузы қобыз гуілдейді, мас болады, жас болады: жел жетпеске мініп алып, Алтай тауын дүсірлетіп, таудың тасын күтірлетіп, көкпар, жарыс, алыс-жұлыс, асыр салып жатқаны».<ref name="egemen"/> Қазақ даласында [[кескіндеме]] өнерінің дамуымен ұлттық дастарқан тақырыбы жаңа қырынан танылғандай болды. Бұл бағытта әсіресе [[Айша Ғарифқызы Ғалымбаева|Айша Ғалымбаева]] мол еңбек етті. Оның 1967 жылы жазылған «[[Бір кесе қымыз]]» суретінде тұрмыстық көрініс арқылы жанұялық жарасымдылық көрсетілен.<ref>[https://mysl.kazgazeta.kz/news/11214 Её призвание – живопись] — «Мысль», 13.06.2018.</ref> Ал [[Салихитдин Әбдісадықұлы Айтбаев|Салихитдин Айтбаевтың]] «[[Қонақ келді]]» суретінде қымыз жеке архетип әрі қонақжайлылық нышаны ретінде бейнеленген.<ref>[https://bstudy.net/876978/iskusstvo/ekzistentsialnye_intentsii_tvorchestva_salihitdina_aytbaeva_shaymerdena_sarieva Экзистенциальные интенции творчества Салихитдина Айтбаева и Шаймердена Сариева]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сілтемелер == {{commons|Category:Kymyz|Қымыз}} * [https://zheruiyq.kz/12912/ymyz-haly-meditsinasyny-atasy/ Қымыз — халық медицинасының атасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110123356/https://zheruiyq.kz/12912/ymyz-haly-meditsinasyny-atasy/ |date=2021-11-10 }} * [https://okzhetpes-burabay.kz/kumys-nabor-poleznyh-svojstv/ Қымыз — пайдалы дәрумендер жиынтығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110123356/https://okzhetpes-burabay.kz/kumys-nabor-poleznyh-svojstv/ |date=2021-11-10 }} {{Сүт}} {{Таңдаулы мақала}} [[Санат:Сүт]] [[Санат:Сүт өнімдері]] [[Санат:Қазақ асханасы]] [[Санат:Қырғыз асханасы]] 8ehi3w2cqc74mt5cx50tjfthnnmrp3f 0 11486 3602007 2909518 2026-05-08T21:33:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602007 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Қотыр қайың<br /> Сүйелді қайын | image = Betula Pendula at Stockholm University 2005-07-01.jpg | image_width = 200px | image_caption = ({{lang-la|Bétula péndula}}) | regnum = [[Өсімдіктер]] | divisio = [[Жабық тұқымдылар]] | classis = [[Қос жарнақтылар]] | ordo = | familia = [[Қайыңдар]] - [[Betulaceae]] | genus = Betula pendula | genus_authority = [[Roth]] | subdivision_ranks = | subdivision = }} '''Қотыр қайың''' немесе '''Сүйелді қайың''' ({{lang-la|Bétula péndula}}) - синонимы: {{btname|Betula verrucosa}} - қайың тұқымдасына жататын ағаш. == Таралуы == Қайыңдар тұқымдасының Солтүстік жарты шарда кеңінен таралаған. Бұрынғы КСРО-ның Европалық бөлігінде Батыс Сібірде, Батыс Европада, Жерорта теңізі аймағы Балканда, солт Африкада, Алдыңғы және Орталық Азияда кездеседі. Қазақстан-ның жазық даласында: мысалы жалпы сырт сілемдері, Тобыл-Есіл, Ертіс, Семей, Көкшетау, Мұғалжар, Ембі, Батыс және Шығыс Сарыарқа жотасы, Зайсан, Алтай, Тарбағатай, Жетісу Алатауы, Қырғыз Алатауы, Батыс Тянь-Шань т.б. 15 түрі өседі.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2</ref> Ең көп тараған түрі – Сүйелді қайың ({{lang-la|Bétula péndula}}). == Биологиялық сипаттамасы == Өмір сүру ұзақтығы - 100-150 жыл. Ол көктемде ерте бүршік жарып, кеш жапырақ түсіретіндігімен ерекшеленеді. Ағаштың биіктігі 20 (кейде 30) м-дей, діңінің диам. 60 – 80 см-ге дейін, қабығы ақ түсті. <br /> Жапырағы сағақты, жиегі ара тісті, тілімденген, кезектесіп орналасады. <br /> Аталық гүл шоғы сырға тәрізді, бұтағының ұшында жетіледі. Аналық гүл шоғының жасыл түсті сырғалары, аталық сырғасына қарағанда едәуір қысқа болады, олар көктемде ағаш бүрінен дамиды. Қайың ағашы бір мезгілде жапырақ жарып, гүлдейді. <br /> Жемісі – ұсақ жаңғақша (оның ұзындығы 1,5 – 4 мм). Тұқымы тамыз – қыркүйекте піседі. [[Сурет:Illustration Betula pendula0.jpg|thumb|left| Отто Вильгельм Томенің ''Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz'' кітабынан сурет, 1885|180px]] == Қолдануы == * Қайыңның бүршігі мен жапырағында, гүлі мен діңінің қабығында және ағашы мен шырынында емдік қасиеттер бар. Оның бүршіктері мен жапырақтарының құрамында эфир майы, қара май, флавоноидтар, сапониндер мен С дәрумені бар. Медицинада бүршігі мен жапырағын бүйрек ауруларына қарсы ем ретінде қолданады. * Қайың – ақ түсті қабығымен ерекшеленетін әдемі ағаш, оларды елді мекендерді көгалдандыру, әсемдік үшін саябақтарда көшеттерінен немесе тұқымынан қолдан өсіреді. * Қайың ағашының бұтағы мен діңі берік, әрі шымыр. Сүрегі құрылыста және жиһаз жасау үшін, жас жапырағы мен бүрі және оның діңінде өсетін қайың қара саңырауқұлағы (чага) медицинада және парфюмерияда пайдаланылады. * Қайың қабығын тіліп, одан ағатын шырынды ішуге болады. Қайың шырынында 20%-дай [[қант]], [[кальций оксиді]] және хош иісті заттар бар. Оны несеп жүргізетін, ішек құртын түсіретін, қан тазартатын дәрі ретінде пайдаланады. * Сүйелді қайыңды егіс қорғайтын орман алқабы үшін отырғызады. * Жанғыштық қасиеті жоғары болғандықтан, отын ретінде пайдаланады. == Күтімі == Көп күтімді қажет етпейді. Жас көшетін алғашқы жылдары түзулеп өсірсе, діңі тік әрі әдемі болып өседі.<ref>Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Ағаштар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 15 б; ISBN 978-601-7237-03-5</ref> Қалемшелеу арқылы оңай көбейтіледі. == Қайың туралы өлең жолдары == <poem>Бүршігі мен қабығы – ем, шырыны бар, Қасиетін қайыңның ұғыныңдар. Теңеп оны сыланған сұлу қызға, Сусын жасап ішеді шырынын бал.</poem> == Галерея == <gallery> Сурет:Sauerland-Winterimpression.jpg| Сурет:Betula pendula subsp Fontqueri textura del tronco.jpg| Сурет:Winter male catkins of European birch.jpg| Сурет:Brosen betula2.jpg| </gallery> == Сілтемелер == * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104018/http://gulstan.kz/ |date=2012-02-20 }} * {{commonscat-inline|Category:Betula pendula|Сүйелді қайың}} * [http://www.ecosystema.ru/08nature/trees/04.htm ''Берёза повислая'' на сайте www.ecosystema.ru] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEPE3 ''Берёза повислая'' на сайте USDA NRCS]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Ағаштар]] [[Санат:Еуразия флорасы]] 29b345epatmgaa9qxayqmw1yuuajwoy 0 11854 3601778 3590126 2026-05-08T12:48:31Z Madi Dos 18369 /* Тарихи аудандары */ 3601778 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Ыстанбұл |шынайы атауы = {{lang-tr|İstanbul}} |сурет = Istanbul collage 5j.jpg |жағдайы = |ел = Түркия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =0 |lat_sec =36 |lon_dir = |lon_deg =28 |lon_min =57 |lon_sec =37 |CoordAddon = type:city(10034830)_region:TR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Түркияның әкімшілік бөлінісі{{!}}Ил |аймағы = |кестедегі аймақ = Ыстанбұл(ил){{!}}Ыстанбұл |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Уәли |басшысы = Екрем Имамұлы |құрылған уақыты = б.з.б. 667 жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Византий, Жаңа Рим, Константинополь |статус алуы = |жер аумағы = 5343 |биiктiктiң түрi = Биіктігі Нум |орталығының биiктігі = 100 |климаты = [[Субтропиктер|Субтропикалық]] |ресми тілі = түрік тілі |тұрғыны = {{Өсім}} 15 067 724<ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=27587|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2017|date=1 February 2018|accessdate=1 February 2018}}</ref> <!-- do not add update figure as that stat is only published once a year due to legal reasons --> |санақ жылы = 2018 |тығыздығы = 2 900 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[түріктер]] |конфессионалдық құрамы = [[мұсылман]]дар, [[Православие|православтар]], [[Иудаизм|иудейлер]] |этнохороним = ыстанбұлдық, ыстанбұлдықтар |уақыт белдеуі = +3 |DST = бар |телефон коды = +90 252 |пошта индексі = |пошта индекстері = 34010–34850 <br /> 80000–81800 |автомобиль коды = 34 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Istanbul |сайты = https://www.ibb.istanbul |сайт тілі 1 = tr |сайт тілі 2 = en }} '''Ыстанбұл''' ({{lang-tr|İstanbul}}), ертеде '''Византий''', кейіннен '''Константинополь''' — [[Түркия]]ның аса ірі [[Түркия қалаларының тізімі|қаласы]], ірі сауда, өнеркәсіп пен мәдениет орталығы, елдің басты портты қаласы. Бір-бірімен көпірлер және туннельдер арқылы байланысып тұрған, оны [[еуропа]]лық (негізгі) және [[азия]]лық бөліктерге бөлетін [[Босфор бұғазы]]ның жағалауларында орналасқан. Ыстанбұл халық саны 15 миллион адам, бұл Түркия халқының 19%-ын құрайды.<ref>https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2021-45500&dil=2 Түркия Статистка Институты (ағылшынша). 31 желтоқсан 2021.</ref> Халық саны бойынша [[Еуропа]] тарихындағы алғашқы миллионер-қала. [[Рим империясы|Рим]], [[Шығыс Рим империясы|Византия]], [[Латын империясы|Латын]] және [[Осман империясы]] империяларының бұрынғы астанасы. == Географиясы == [[Сурет:Istanbul and Bosporus big.jpg|thumb|220px|right|Стамбұл ғарыштан көрінісi]] Ыстанбұл төбелі жерде Түркияның солтүстік-батысында орналасқан. Қаланың ауданы — 1 538,77 км². Координаттары — {{coord|41|00|N|29|00|E|type:city(10034830)_region:TR}}. Ыстанбұл [[Босфор бұғазы]]ның үстiнде жатыр. == Әкімшілік бөлінісі == === Тарихи аудандары === Ыстанбұлдың Еуропадағы тарихи аудандары: [[Айвансарай]], [[Ақсарай (Түркия)|Ақсарай]], [[Байрампаша]], [[Бақыркөй]], [[Балат]], [[Бебек]], [[Бешикташ (аудан)|Бешікташ]], [[Беязыт]], [[Ғазиосманпаша]], [[Галата]], [[Долмабахче]], [[Йешілкөй]], [[Зейтінбұрны]], [[Кяғытхане]], [[Қапалы Чаршы]], [[Вефа]], Джибали, Зейрек, Қабаташ, Қасымпаша, Лалелі, Ортакөй, Пера, Сарыйер, [[Сұлтанахмет]], Сулыкуле, [[Таксим|Тақсим]], Фатих, Фенер, Шұқыржұма, Шишлі, Еминөңі, Эйүп. Ыстанбұлдың Азиядағы тарихи аудандары: * Қадыкөй * Үскідар [[File:Map of the Districts of Istanbul.png|thumb|450x450px|Қаланың әкімшілік бөлінісі]] <gallery mode="slideshow"> Сурет:Istiklal str. Istanbul - panoramio.jpg|Ыстанбұлдың бас сауда көшесі — Истикләл Сурет:Taksim monument and mosque.jpg|Тақсим алаңы Сурет:Constantine Obelisk.jpg|Сұлтанахмет алаңы Сурет:View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg|Левент ауданындағы тұман </gallery> == Климаты == Ыстанбұл субтропиялық ауа райының аймағының шетiнде орналасады, дегенмен сонымен бiрге солтүстiктен ызғырықтардың ықпалы бар. Ыстанбұлда қыстыгүнi орташа температура +3°C және 9°C аралығында. Қыс салқын және дымқыл. Ыстанбұлда жылына температураның 0°C төмен көрсеткіші орта есеппен 21 күнді құрайды. Әр жыл сайын қар жауады. Ауа-райы бойынша жазғытұрым және күз жағымды жұмсақ, бiрақ температураның күрт өзгеруіне бейім. Ыстанбұлда жазды күнi салыстырмалы ыстық, орташа температура 19°C-ден 28°C-ге дейін, ауаның тым ылғалдыл кезеңдері кездеседі. Қалада аптап ыстық сирек және температура өте сирек 35°C және одан жоғарыға жетедi. Орта есеппен 850 мм жауын-шашын түседі, негізінен жаңбыр түріндегі жауын-шашын бір жылда 123 күнге сәйкес келеді. Қала 2000 астам күн сағатын алады. Жылдық орта мөлшердегi салыстырмалы ылғалдық әрдайым жоғары, орташа 71% шамасында. [[Сурет:Istanbul view.jpg|left|250px|thumb|right|Ыстанбұлдағы ақпан айы, 2006]] {| class="wikitable" border=1 style="text-align:center" !rowspan=2 |Ай !colspan=2 |Ыстық !colspan=2 |Суық !rowspan=2 |Жаңбырлы күндер !rowspan=2 |Ашық аспанды күндер |- !орта !Абсолют !орта !Абсолют |- |Қаңтар |9 |19 |3 |–13 |18 |2.6 |- |Ақпан |9 |24 |2 |–16 |15 |3.3 |- |Наурыз |11 |27 |3 |–11 |14 |4.4 |- |Сәуір |16 |33 |7 |–2 |9 |6.6 |- |Мамыр |21 |34 |12 |2 |8 |8.9 |- |Маусым |26 |37 |16 |6 |5 |10.8 |- |Шілде |29 |39 |18 |11 |4 |11.7 |- |Тамыз |29 |41 |20 |10 |3 |11.3 |- |Қыркүйек |25 |38 |15 |6 |6 |8.5 |- |Қазан |21 |33 |12 |3 |10 |6.2 |- |Қараша |15 |27 |9 |–7 |13 |4.6 |- |Желтоқсан |11 |22 |5 |–12 |17 |2.3 |} == Өнеркәсібі == Ыстанбұлдың дамыған әртараптандырылған саласы бар. Экономика негізінен машина жасау, соның ішінде кеме жасау, химия, цемент, тамақ, жарық, баспа, электрлік, ағаш өңдеу, қағаз және шыны өнеркәсібі, сауда және туризмге негізделген. Сонымен қатар, зәйтүн майы, темекі, көлік құралдары, электроника және т.б. Экономиканың негізінен жоғары қосылған құны жоғары тауарлар өндіретініне қарамастан, көптеген аз құны қосылған тауарлар белсенді түрде шығарылып, одан да көп көрінеді. Бұл кәдесыйлар, түрік тәттілері, орташа сапалы киім, ұлттық костюмдер және тағы басқалар. Жалпы қалалық ЖІӨ-нің 26%-ы ғана болса да, олардың 80%-ы экспортқа тиесілі.<ref>{{cite web|url=http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/361031.asp|publisher=NTV-MSNBC|title=Dış Ticaretin Lokomotifi İstanbul|trans_title=Istanbul is the Locomotive of Foreign Trade|lang=tr|date=2006-02-13|accessdate=2012-03-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H7JvtAwk|archivedate=2013-06-04}}</ref> == Галерея == <center> <gallery mode="slideshow"> Istanbul asv2020-02 img45 Hagia Sophia.jpg|[[Айя София]] Istanbul Topkapi Sarayi.JPG|Топкапы сарайы Basilica Cistern after restoration 2022 (11).jpg|Еребатан цистернасы Istanbul asv2020-02 img53 Maiden's Tower.jpg|Қыз мұнарасы Twierdza Rumeli Istambuł RB1.jpg|[[Румелихисар]] Istanbul asv2021-11 img40 Grand Bazaar.jpg|[[Гранд базар]] Istanbul asv2020-02 img02 Tünel Karaköy station.jpg|Тоннель Kadiköymodadtrassenbahn.jpg Sultanahmet Camii.jpg|Сұлтанахмет мешіті Car bed kap deu1.jpg|Феодосий қабырғалары Mosques in Istanbul at dusk.jpg </gallery> </center> == Бауырлас қалалары == {| cellpadding="10" |- valign="top" | * {{flagicon|Greece}} [[Афина]], [[Грекия]] * {{flagicon|Spain}} [[Барселона]], [[Испания]] * {{flagicon|Germany}} [[Берлин]], [[Германия]] * {{flagicon|Hungary}} [[Будапешт]], [[Мажарстан|Венгрия]] * {{flagicon|Germany}} [[Кёльн]], [[Германия]] * {{flagicon|Romania}} [[Константа]], [[Румыния]] * {{flagicon|Albania}} [[Дуррес]], [[Албания]] * {{flagicon|Italy}} [[Флоренция]], [[Италия]] * {{flagicon|Bulgaria}} [[Пловдив]], [[Болгария]] * {{flagicon|Czech Republic}} [[Прага]], [[Чехия]] * {{flagicon|Netherlands}} [[Роттердам]], [[Нидерланд]] * {{flagicon|Russia}} [[Санкт-Петербург]], [[Ресей]] * {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Сараево]], [[Босния және Герцеговина]] * {{Flagicon|Macedonia}} [[Скопье]], [[Солтүстік Македония]] * {{flagicon|Sweden}} [[Стокгольм]], [[Швеция]] * {{flagicon|France}} [[Страсбург]], [[Франция]] * {{flagicon|Italy}} [[Венеция]], [[Италия]] * {{flagicon|Poland}} [[Варшава]], [[Польша]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Алматы]], [[Қазақстан]] * {{flagicon|Jordan}} [[Амман]], [[Иордания]] * {{flagicon|Azerbaijan}} [[Баку]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] * {{flagicon|Lebanon}} [[Бейрут]], [[Ливан]] * {{flagicon|South Korea}} [[Пусан]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] * {{flagicon|Syria}} [[Дамаск]], [[Сирия]] * {{flagicon|United Arab Emirates}} [[Дубай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]] * {{flagicon|Vietnam}} [[Хошимин]], [[Вьетнам]] * {{flagicon|Iran}} [[Исфаһан|Исфахан]], [[Иран]] * {{flagicon|Indonesia}} [[Джакарта]], [[Индонезия]] * {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Жидда]], [[Сауд Арабиясы]] * {{flagicon|Malaysia}} [[Джохор-Бару]], [[Малайзия]] * {{flagicon|Afghanistan}} [[Кабул]], [[Ауғанстан]] * {{flagicon|Russia}} [[Қазан]], [[Ресей]] * {{flagicon|Pakistan}} [[Лахор]], [[Пәкістан]] * {{flagicon|Turkmenistan}} [[Мары|Мери]], [[Түрікменстан]] * {{flagicon|Kyrgyzstan}} [[Ош]], [[Қырғызстан]] * {{flagicon|Uzbekistan}} [[Самарқан]], [[Өзбекстан]] * {{flagicon|People's Republic of China}} [[Шаңхай|Шанхай]], [[Қытай]] * {{flagicon|Japan}} [[Шимоносеки]], [[Жапония]] * {{flagicon|Indonesia}} [[Сурабая]], [[Индонезия]] * {{flagicon|Iran}} [[Тебриз|Табриз]], [[Иран]] * {{flagicon|People's Republic of China}} [[Сиань]], [[Қытай]] * {{flagicon|Argentina}} [[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]] * {{flagicon|Cuba}} [[Гавана]], [[Куба]] * {{flagicon|United States}} [[Хьюстон]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] * {{flagicon|Mexico}} [[Мехико|Мехико-Сити]], [[Мексика]] * {{flagicon|Brazil}} [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилия]] * {{flagicon|Canada}} [[Торонто]], [[Канада]] * {{flagicon|Egypt}} [[Каир]], [[Мысыр]] * {{flagicon|Algeria}} [[Константина (қала)|Константина]], [[Алжир]] * {{flagicon|Sudan}} [[Хартум]], [[Судан]] * {{flagicon|Morocco}} [[Рабат (қала)|Рабат]], [[Марокко]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == {{commonscat-inline|Istanbul|Ыстанбұл}} * [[Түркия]] [[Санат:Ыстанбұл]] [[Санат:Түркия қалалары]] |} mahm73hfyykqhcx43usvuhxo6bs9h3m 1 11997 3601781 2808555 2026-05-08T12:53:05Z Madi Dos 18369 /* Бауырлас қалалар */ жаңа бөлім 3601781 wikitext text/x-wiki {{ТМ}} == Назар салыңыз: сурет жоюы == Келесі суреттер Ортаққордан жойылған, немесе жоюға белгіленген. Осы суреттерді мақалалардан аластатыңыз, не Ортаққордағы талқылауға қосылыңыз. ''Бұл хабарлар өздік түрде [[Уикипедия:CommonsTicker|CommonsTicker]] құралымен жасалған. <div class="tickerList"> * {{TickerEntry |status= |editor= |notice= |page=Image:Red_pog2.svg |image=Red_pog2.svg |user=Siebrand |type=deleted |action=deleted |action2= |comment=: dupe Image:Red pog.svg }}<!-- ticker-id: 741336 --> <!-- timestamp: 20080609154441 --> </div> -- [[Қатысушы:CommonsTicker|CommonsTicker]] 04:30, 2008 ж. маусымның 10 (ALMT) == Қала атауы == Меніңше қала атауын Ыстанбұл деп бір жүйеге келтіру керек сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:58, 2019 ж. мамырдың 19 (+06) :Этимологияда бірінші абзац сұмдық машиналық аударма. Дүзету герек--[[Арнайы:Үлесі/164.0.37.254|164.0.37.254]] 20:41, 2020 ж. қазанның 21 (+06)Тит == Бауырлас қалалар == бөлімін [[Үлгі:Columns-list]] арқылы реттеу керек , ұзақ көрінеді [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 17:53, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) lssllcf5g5zo5rfzo7twczj4x5n3hex 0 12422 3602166 3564209 2026-05-09T09:59:52Z 1nter pares 146705 3602166 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{Түс|Қырғызстан}} |Қазақша атауы = Талас облысы |Шынайы атауы = Талас облусу |Елтаңба = Coat of arms of Talas Province Kyrgyzstan.svg |Ту = Flag of Talas Province Kyrgyzstan.svg |Елтаңбаның ені = 100px |Тудың ені = 150px |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = [[Қырғызстан]] |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 72|lon_min = 30|lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = облыс |Кіреді = |Енеді = |Астанасы = [[Талас (қала)|Талас]] |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 22.06.1944 |Таратылған уақыты = |Басшысы = Эрмат Жумаев |Басшының түрі = Губернатор |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = [[қырғыз тілі]], [[орыс тілі]] |Тұрғыны = 216 100 |Санақ жылы = 2005 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 19 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = қырғыздар, орыстар, немістер, күрдтер, қазақтар |Конфессионалдық құрамы = |Жер аумағы = 11 400 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = KyrgyzstanTalas.png |Карта ені = 250 |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +6 |Аббревиатура = |ISO = KG-T |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = T |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Талас облысы''' ({{lang-ky|Талас облусу}})&nbsp;— [[Қырғызстан]]ның кішкентай облыстарының бірі, [[Қырғызстан]]ның солтүстік — батыс бөлігінде орналасқан. Талас алқабында және Қырғыз Алатауының бөктерінде орын алады. Солтүстік және батыс жағынан [[Қазақстан]]ның [[Жамбыл облысы]]менен, оңтүстікте [[Жалалабат облысы]]мен, шығыста [[Шу облысы]]мен шектеседі. Кеңес үкіметінің кезінде Талас облысы [[Шу облысы]]ның құрамына кірген. 1997 жылы облыс болып құрылды. Орталығы&nbsp;— [[Талас (қала)|Талас]] қаласы. Жер көлемі&nbsp;— 11,4 мың км². Халық саны&nbsp;— 208,5 мың адам Халық тығыздығы&nbsp;— 19 адам/км² Әкімшілік бөлінісі&nbsp;— 1 қала, 35 ауылдық округ, 91 ауыл. == Әкімшілік бөлінісі == Облыс 4 ауданға бөлінеді: * [[Айтматов ауданы]] — [[Қызыладыр (Қырғызстан)|Қызыладыр]] ауылы * [[Бақайата ауданы]] — [[Бақайата]] ауылы * [[Манас ауданы]] — [[Семетей (Қырғызстан)|Покровка]] ауылы * [[Талас ауданы (Қырғызстан)|Талас ауданы]] — [[Көкой (Талас облысы)|Көкой]] ауылы == Ұлт құрамы (1999 жыл) == * [[Қырғыздар]] — 175 мың&nbsp;(88,4 %) * [[Орыстар]] — 8 мың&nbsp;(4,0 %) * [[Күрдтер]] — 5 мың&nbsp;(2,5 %) * [[Қазақтар]] — 3 мың&nbsp;(1,5 %) * [[Украиндар]] — 1 мың&nbsp;(0,5 %) {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Талас облысы]] pzdkkc21m8n8ozzbvklp719oyelfcbz 0 16265 3602167 3575791 2026-05-09T10:00:15Z 1nter pares 146705 3602167 wikitext text/x-wiki [[Қырғыз Республикасы]]нда 31 қала бар. * [[1913]] жылы 3 қала болған. * [[1972]] жылы 15 қала және 35 қала типті поселке болды. * [[1976]] жылы 17 қала және 32 қала типті поселке болды. == Қалалар тізімі == {| class="wikitable sortable" |- ! Қазақша атауы!! Қырғызша атауы!! Туы, елтаңбасы!! Қала статусы!! 2009!! 2019<ref>{{Cite web |url=http://stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/ |title= Мұрағатталған көшірмесі |access-date=2020-03-23 |archive-date=2020-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429181447/http://www.stat.kg/kg/statistics/download/operational/825/}}</ref>!!Статусы!! Облысы |- | [[Айдаркен]] || Айдаркен || [[Сурет:Coat of arms of Aydarken.png|50 px]] | 2012 |10 331|| 11759 |аудандық маңыздағы қала||[[Баткен облысы]] |- | [[Балықшы (қала)|Балықшы]] || Балыкчы || [[Сурет:Flag of Balykchy.svg|50 px]] [[Сурет:Coat of arms of Balykchy Kyrgyzstan.svg|50 px]] | 1954 |42 380|| 48622 |облыстық маңыздағы қала||[[Ыстықкөл облысы]] |- | [[Баткен]] || Баткен || [[Сурет:Batken flag.svg|50 px]] [[Сурет:Batken coa.svg|50 px]] | 2000 |13 435|| 18263 |облыстық маңыздағы қала||[[Баткен облысы]] |- | [[Бішкек]] || Бишкек || [[Сурет:Flag of Bishkek.svg|50 px]] [[Сурет:Coat_of_arms_of_Bishkek_Kyrgyzstan.svg|50 px]] |1878 |821 915|| 1012500 |республикалық маңыздағы қала |- | [[Жалалабат]] || Жалал-Абад || [[Сурет:Flag of Manas.svg|50 px]] [[Сурет:Jalalabad coa.svg|50 px]] | 1877 |89 004|| 109189 |облыстық маңыздағы қала||[[Жалалабат облысы]] |- | [[Раззаков]] || Раззаков || | 2001 |18 244|| 22139 |аудандық маңыздағы қала||[[Баткен облысы]] |- | [[Кемин]] || Кемин || | 2012 |8169|| 10095 |аудандық маңыздағы қала||[[Шу облысы]] |- | [[Керуен (қала)|Керуен]] || Кербен || [[Сурет:Coat of arms of Kerben city.png|50 px]] | 2004 |14 141|| 18196 |аудандық маңыздағы қала||[[Жалалабат облысы]] |- | [[Көкжаңғақ]] || Көк-Жаңгак || | 1943 |10 451|| 11786 |аудандық маңыздағы қала||[[Жалалабат облысы]] |- | [[Қадамжай]] || Кадамжай || |2012 |6732|| 7152 |аудандық маңыздағы қала||[[Баткен облысы]] |- | [[Қайыңды (қала)|Қайыңды]] || Кайыңды || [[Сурет:Coat of arms of Kaindy, Panfilov.png|50 px]] |2012 |7526|| 9265 |аудандық маңыздағы қала||[[Шу облысы]] |- | [[Қант (қала)|Қант]] || Кант || [[Сурет:Flag of Kant (Ysyk-Ata).png|50 px]] [[Сурет:Coat of arms of Kant (Ysyk-Ata).png|50 px]] |1985 |21 589|| 21985 |аудандық маңыздағы қала||[[Шу облысы]] |- | [[Қарабалта]] || Кара-Балта || [[Сурет:Flag of Kara-Balta.svg|50 px]] [[Сурет:Coat of arms of Kara-Balta.svg|50 px]] | 1975 |37 834|| 46911 |аудандық маңыздағы қала||[[Шу облысы]] |- | [[Қаракөл (қала, Қырғызстан)|Қаракөл]] || Кара-Көл || | 1977 |18 843|| 22050 |облыстық маңыздағы қала||[[Жалалабат облысы]] |- | [[Қарақол]] || Каракол || [[Сурет:Flag of Karakol.svg|50 px]] [[Сурет:Coat of arms of Karakol.svg|50 px]] | 1869 |63 377|| 76509 |облыстық маңыздағы қала||[[Ыстықкөл облысы]] |- | [[Қарасу]] || Кара-Суу || [[Сурет:Coat of arms of Kara-Suu.png|50 px]] | 1960 |20 862|| 25469 |аудандық маңыздағы қала||[[Ош облысы]] |- | [[Қошқарата (қала)|Қошқарата]] || Кочкор-Ата || | 2003 |14 814|| 16829 |аудандық маңыздағы қала||[[Жалалабат облысы]] |- | [[Қызылқия (Қырғызстан)|Қызылқия]] || Кызыл-Кыя || [[Сурет:Coat of arms of Kyzyl-Kiya.png|50 px]] | 1938 |31 727|| 40309 |облыстық маңыздағы қала||[[Баткен облысы]] |- | [[Майлысу]] || Майлуу-Суу || [[Сурет:Coat of arms of Mailuu-Suu.png|50 px]] | 1956 |16 953|| 22347 |облыстық маңыздағы қала||[[Жалалабат облысы]] |- | [[Нарын]] || Нарын || [[Сурет:Нарын шаарынын туусу.svg|50 px]] [[Сурет:Naryn coa.svg|50 px]] | 1927 |34 822|| 40065 |облыстық маңыздағы қала||[[Нарын облысы]] |- | [[Науқат]] || Ноокат || [[Сурет:Coat of arms of Nookat city.png|50 px]] | 2003 |14 371|| 17242 |аудандық маңыздағы қала||[[Ош облысы]] |- | [[Орловка (қала)|Орловка]] || Орловка || | 2012 |6260|| 6111 |аудандық маңыздағы қала||[[Шу облысы]] |- | [[Ош]] || Ош || [[Сурет:Flag of Osh.svg|50 px]] [[Сурет:Coat of arms of Osh.svg|50 px]] | IX ғасыр |232 816|| 270347 |республикалық маңыздағы қала |- | [[Өзген]] || Өзгөн || | 1927 |49 410|| 60236 |аудандық маңыздағы қала||[[Ош облысы]] |- | [[Сүлікті]] || Сүлүктү || [[Сурет:Coat of arms of Suluktu.png|50 px]] | 1940 |20 010|| 14472 |облыстық маңыздағы қала||[[Баткен облысы]] |- | [[Талас (қала)|Талас]] || Талас || [[Сурет:Coat of arms of Talas city.png|50 px]] | 1944 |32 886|| 38700 |облыстық маңыздағы қала||[[Талас облысы]] |- | [[Таскөмір]] || Таш-Көмүр || [[Сурет:Coat of arms of Tash-Komur.png|50 px]] | 1943 |19 310|| 23228 |облыстық маңыздағы қала||[[Жалалабат облысы]] |- | [[Тоқмақ]] || Токмок || [[Сурет:Flag of Tokmok.svg|50 px]] [[Сурет:Tokmak coa.svg|50 px]] | 1867 |53 231|| 64534 |облыстық маңыздағы қала||[[Шу облысы]] |- | [[Тоқтағұл]] || Токтогул || | 2012 |16 429|| 19864 |аудандық маңыздағы қала||[[Жалалабат облысы]] |- | [[Шолпаната]] || Чолпон-Ата || [[Сурет:Coat of arms of Cholpon-Ata.png|50 px]] | 1975 |10 525|| 13627 |аудандық маңыздағы қала||[[Ыстықкөл облысы]] |- | [[Шопоков]] || Шопоков || [[Сурет:Shopokov emblem.svg|50 px]] | 1985 |8749|| 9971 |аудандық маңыздағы қала||[[Шу облысы]] |} == Басқа елді мекендер == *[[Ала-Бука]] *[[Айдаркен]] ([[Хайдаркан]]) *[[Ананьево]] *[[Араван]] *[[Атбаши (қала)|Атбаши]] *[[Баетово]] *[[Базар-Коргон]] *[[Бакай-Ата]] *[[Беловодское]] *[[Боконбаево]] *[[Гульча]] *[[Ивановка(Қырғызстан)|Ивановка]] *[[Каджи-Сай]] *[[Каинды]] *[[Каныш-Кия]] *[[Кара-Кульджа]] *[[Кемин]] *[[Кок-Ой]] *[[Кочкорка]] *[[Кызыл-Адыр]] *[[Кызыл-Суу]] *[[Лебединовка]] *[[Массы]] *[[Мин-куш]] *[[Семетей (Қырғызстан)|Покровка]] *[[Пульгон]] *[[Сокулук]] *[[Сузак]] *[[Токтогул]] *[[Тюп]] *[[Чаек]] *[[Чуй]] *[[Эски-Ноокат]]. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.citykr.kg/ Қырғыз Республикасының қалалар қауымдастығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200121231406/http://citykr.kg/ |date=2020-01-21 }} [[Санат:Елдер бойынша қала тізімдері]] [[Санат:Қырғызстан қалалары]] cyvid3ifickezm83lvgum4aqr8lmcd7 0 18653 3601916 3105172 2026-05-08T17:21:28Z Tuttiorchestra687 173049 3601916 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Sherter.jpg|thumb]] '''Шертер ''' – ежелгі ішекті [[Музыкалық аспаптар|аспап]]. Шертердің көлемі домбырадан көп кіші, бірақ сыртқы түрі [[қобыз]]ды еске салады, оған жұмыр түр беріп, сыртын терімен қаптайды, аттың қылынан үш ішек тартылады. Аспап бір ғана бұрандалы болып келеді, шектің бір басы бұрандаға, екіншісі басына бекітіледі. Шертер аспабы [[аңыз]], [[ән]], [[ертегі]]лерді айтқанда қолданылған. Ол бақташылар арасында кең тараған. Қазақтың көне музыкалық аспаптарының біріне жататын ол шертіп ойнау тәсіліне байланысты шертер деп аталған. Шертер екі немесе үш ішекті болып келеді. Ертедегі шертерлер ағаштан ойылып, шанағы көнмен (терімен) қапталған. Дыбыс күші қапталған терінің жұқа-қалыңдығына, ішегінің жуан-жіңішкелігіне байланысты. Ішегіне ызған жылқы қылы тағылады. Жалпы тұрқы 650 — 700 мм. Ойнау тәсілі домбыраға жақын болғанымен, жасалуы жағынан қылқобызға көбірек ұқсайды. Бұл аспаптың өткен ғасырларда негізінен малшылар арасында кең тарағандығы жайлы [[халық]] аңыздарында айтылады. Шертердің суреті [[Бронислав Залесский|Б.Залесский]]дің 1865 жылы [[Париж]] қаласында басылып шыққан “Қырғыз (қазақ) далаларындағы тіршілік” атты альбомынан (бұл аспапты ол [[Маңғыстау]] қазақтары арасынан кездестірген) табылды. [[Музыка]] аспабын жасаушы шебер О. Бейсембаев осы альбомдағы сурет бойынша шертерді қайта жасап шығарды; ал шебер Ә. Аухадиев оның жетілдірілген түрін (1972) әзірледі. Шертердің бір үлгісі [[Санкт-Петербург]] этнографиялық мұражайында сақтаулы. Шертердің құлақ күйі кварта не квинта бұрауында болады. Дыбыс көлемі екі жарым октава. Шертерді оркестр мен ансамбльде, сондай-ақ жеке орындау үшін де пайдалануға болады. Кезінде Шертердің жетілдірілген түрі “Айгүл”, “Ғасырлар пернесі”, “Сазген”, т.б. ансамбльдерде пайдаланылды. Торғайдың [[Арқалық]] қаласында “Шертер” атты қазақтың халық аспаптарының фольклорлық ансамблі ұйымдастырылды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> [[1967]] жылы [[Ленинград]]тың көптеген музейлеріндегі музыка құралдарымен танысып, қазақтың және басқа көршілес халықтардың біраз аспаптарын суретке түсіріп алдық. Сонда [[КСРО]] халықтарының Мемлекеттік этнографиялық музейінен шертерге өте ұқсас бір аспап кездесті, оны сипаттау документінде қобыз деп жазыпты. Жоғарыда суреттелгендей, бұл да шертердің құрылысына ұқсайды. Айырмашылығы тек сопақтау жасалып, екі ішек тағылуында. Бұл аспапты суретші С. М. Дудин [[1902]] жылы [[Сырдария облысы]]нан тауып музейге өткізген. Ысқышсыз, шертіліп тартылатын осынау аспапты екеуі де [[қобыз]] деп аталуының себебі мынада болуы тиіс. Осы кезге дейін қобыз деген сөзге ұқсас кобза, кобуз, комуз, комус деп әр халық ысқышты, шертпелі не болмаса үрмелі аспаптарды атай берген. Сол аспаптарды өз ара ажырату үшін оларды анықтауыш сөзбен қоса атаған. Мысалы, [[Дағыстан]]дағы шертпелі аспап ағаш комуз, қырғыздың шаңқобызына ұқсас аспап — темір комуз, қырғыздың шертпе аспабы — чертме комуз т. б. Тарту тәсіліне, не болмаса, жасалған материалына қарай атаған. Сол сияқты қазақ халқында да «қобызды» түрлі құралдарға ортак, термин есебінде қолданылғанын байқаймыз. Қыл ішекті ысқышпен тартылатын қыл қобыздан басқа да қобыз атаулы аспаптың бірнеше түрі болған. Мәселен, оларды қыл [[қобыз]]дан ажырату үшін шаңқобыз үрмелі, темірден не болмаса ағаштан жасалып, ауызға алып тартады, [[жезқобыз]] қыл [[қобыз]]дан ерекшелігі, түлғасы жезден жасалған, қағаз қобыз біраз қазақ аудандарында гармоньды кардоннан жасалуына қарай осылай атаған. Қобыз, қобза, кобуз, комуз: комус аспаптарының аттары, негізінде, бір сөзден пайда болғандығын аңғартады, бірақ ол аспаптардың бір түріне ғана қолданылмаған. Қырғыздардың чертмек не болмаса чертме комуз дегендей, шертердің шертпе қобыз деп те аталуы мүмкін. Қазақтың басқа аспаптарының әр жерде түрлі атпен тарағанын білеміз. Мысалы, гармоньды сырнай, қағаз қобыз дейді. [[Домбыра]]ның дамуы шертермен тығыз байланысты сияқты. Шертер [[домбыра]]ға қарағанда жасалуы жағынан қарапайым болған. Ескі домбыралардың кейбір бөлшектері шертерге ұқсас келеді. Мысалға аспаптың жалпы тұлға ортақтығы, осы кезге дейін Семей облысынан домбыраның үш ішекті болып кездесуі осы ұқсастықтың көрінісі. Сөйтіп, соңғы кездегі табылған біраз жаңа деректерге сүйенсек, ертеректе қазақтың шертер аспабы болыпты деген халык арасында кездесетін әңгіменің жаны бар екендігін байқаймыз. Ал шертпелі аспап жетіген, шертер және домбыра болып үш түрге бөлінеді. Жетігеннің Күршім қазақтарының арасынан табылғандығы жайында жаңа деректер де табылып отыр. Қазақтың көне музыка мұраларын байыптап зерттеген сайын, біздің ұлттық мәдениет тарихымызға жаңа дерек, жаңа мәліметтер қосыла түспек. Ондай деректерді әлі де болса іздей түсу, қауым боп қолға алатын келелі мәселе.<ref>Мәдениеттану негіздері: Окулық. - Алматы: Дәнекер, 2000. ISBN 9965-485-34-8</ref> {{wikify}} ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} {{Қазақтың саз аспаптары}} [[Санат:Қазақтың саз аспаптары]] rnn83cxwggqopxezd7eapoygsms11cw 0 21136 3602136 3567541 2026-05-09T08:29:42Z TheNomadEditor 120280 3602136 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Фарида Шәріпова |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні =16.12.1936 |туған жері ={{туғанжері|Шәуешек|Шәуешекте}}, [[Қытай]] |қайтыс болған күні =24.9.2010 |қайтыс болған жері = |мамандығы ={{актриса|Қытай|КСРО|Қазақстан}} |азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1955-1991)<br>{{CHN}} (1936-1955) |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = |сайты = |ортаққор = }} '''Фарида Шәріпова''' ([[16 желтоқсан]] [[1936 жыл|1936]] ж. т., [[Қытай|ҚХР]], [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң өлкесі]], [[Шәуешек|Шәуешек қаласы]]) — актриса, Қазақ КСР-інің (1976) және КСРО-ның (1980) халық артісі, Қырғызстан Респупбликаның еңб. сің. мәдениет қайраткері (1996). == Өмірбаяны == * 1936 жылғы [[16 желтоқсан]]да [[Қытай]] Халық Республикасының [[Шәуешек]] қаласында дүниеге келді. * Қытай киностудиясы түсірген “Хасен-Жәмила” көркем фильмінде басты рөлді орындап, өнерімен танылған ол 1955 жылы атамекені Қазақстанға оралды. * 1959 жылы [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы]] атындағы [[Алматы]] мемлекеттік консерва­ториясын бітіріп, М.[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Әуезов]] атындағы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры|Қазақ академиялық драма театрына]] қабылданды. Жарты ғасырдан астам уақыт бойы осы театрда үздіксіз өнер көрсетті. == Шығармашылығы == Сахнада қазақ және әлем классиктерінің драмалық туындыларында, осы заманғы қойылымдарда басты рөлдерді шеберлікпен орындап, ұлттық театр өнерінің жаңа сапалық биікке көтерілуіне үлкен үлес қосты. М.Әуезовтің “[[Айман-Шолпан]]ында” Шолпан, “[[Абай Құнанбайұлы|Абайында]]” Ажар, Т.Ахтановтың “Жоғалған досында” Ғайнины, “[[Қобыланды Тоқтарбайұлы|Қара қыпшақ Қобыландысында]]” Қарлыға, “Еңлік-Кебегінде” Еңлік, “Карагөзінде” Қарагөз, [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғ.Мүсіреповтің]] “[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу|Қозы Көрпеш-Баян сұлуында]]” Баян, [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов|Ә.Нұрпейісовтің]] “Қан мен терінде” Ақбала, Т.Ахтановтың “Боранында” Жаңыл, Қ.Мұхамеджановтың “Бөлтірік бөрік астында”, Ш.Айтматовтың “Аңсаған менің әнімсің” және "Жәмиласында" Жәмила, Ә.Тәжібаевтың “Көңілдестерінде” Роза, “Ана – Жер-анасында” Толғанай, Қ.Мұхамеджанов пен Ш.Айтматовтың “Көктөбедегі кездесуінде” Гүлжан мен Айша, Қ.Мұхамеджановтың “Біз періште емеспізінде” Асыл, О.Бөкеевтің “Құлыным меніңінде” Анар, Д.Исабековтің “Әпкесінде” Қамажай, С.Балғабаевтың “Ғашықсыз ғасырында” Фарида, Софоклдың “Эдип патшасында” Иокаста, Еврипидтің “Медеясында” Медея, Шекспирдің “Асауға тұсауында” Катарина, “Ричард ІІІ” трагедиясында Анна леди, Пушкиннің “Шағын трагедияларында” донна Анна, Чеховтың “Сүйікті менің ағатайымында” Елена Андреевнаның қайталанбас образдарын сомдады. Фарида Шәріпова кино саласында да жемісті еңбек етті. Ол әйгілі режиссерлер Шәкен Айманов, Мәжит Бегалин, Сұлтан Қожықов, Әзірбайжан Мәмбетов, Леонид Агранович түсірген көптеген танымал фильмдерде ойнады. Дубляж саласына да көп еңбек сіңірді. Фарида Шәріпова өнерлі жастарды тәрбиелеу ісіне жете көңіл бөлді. Т.Жүргенов атындағы өнер академиясында көрнекті актер Ы.Ноғайбаев екеуінің шығармашылық шеберханасында шыңдалған жастар бүгінде еліміздің театрларында жемісті еңбек етіп жүр. == Марапаттары == Фарида Шәріпова мәдениет пен өнердегі еңбегі үшін Қазақ КСР халық әртісі, КСРО халық әртісі құрметті атақтарын, Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығы мен КСРО Мемлекеттік сыйлығын, “Парасат” орденін иеленді.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматы кітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Bio-stub}} [[Санат:Қазақ КСР халық әртісі]] [[Санат:Қытай қазақтары]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] b4vm919xegi4n4818sehjyrps2ct55o 0 27208 3601924 3311643 2026-05-08T17:58:45Z Bektenbai Bekzhan 138856 /* Шығармашылығы */ Нақтылы ақпараттардан 3601924 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Дүкенбай Досжан |Суреті = |Туған күні = 09.09.1942 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]] <br /> {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}} |Қайтыс болған күні = 15.09.2013 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Астана|Астанада}} |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Мансабы = [[жазушы]] |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = |Жанры = |Шығармалардың тілі = |Дебюті = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!}}} |Сыйлықтары = {{Қазақстан мемлекеттік сыйлығы}} |Қолтаңбасы = }} '''Дүкенбай Досжан''' ([[1942 жыл]]ы [[9 қыркүйек]]те [[Жаңақорған ауданы]] [[Қызылорда облысы]] — [[15 қыркүйек]] [[2013 жыл|2013]], [[Астана]]) — [[жазушы]], [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты ([[1996]]). [[Парасат ордені|Парасат]] және [[Құрмет ордені|Құрмет]] ордендерінің иегері. == Жалпы мәліметтер == * ҚазМУ-ды (ҚазҰУ) бітірген (1964). * 1963 – 1966 жылдары «[[Жетісу газеті|Жетісу]]» газетінде әдеби қызметкер, * 1966 – 1975 жылдары «Жазушы» баспасында аға редактор, * 1976 – 1984 жылдары Қазақстан Баспа, [[полиграфия]] және [[кітап]] саудасы істері жөніндегі [[мемлекет]]тік комитетінде бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. * Кейін Қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші, «Жалын» [[журнал]]ында бөлім меңгерушісі болған.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> == Шығармашылығы == [[Сурет:Д._Досжанның_“Мұхтар_жолының”_ең_алғашқы_басылымы_(жеке_кітап).jpg|нобай|оңға|“Мұхтар жолының” 1988 жылғы басылымы]] Тұңғыш [[өлең]]дер жинағы 1964 жылы жарық көрді. Досжан проза саласында өнімді еңбек етіп, 8 роман, 18 повесть, 100-ден астам әңгіме жазды. Досжанның көркем шығармалары мен зерттеу еңбектерінің тақырып аясы кең. * «Отырар» (1965), * «Фараби» (1965), * «[[Жібек жолы]]» (1973) хикаяттары мен романдарына тарихи оқиғалар арқау болса, * «Зауал» (1970), * «Кісі ақысы» (1978), * «[[Дария]]» (1975), * «Табалдырығыңа табын» (1980), * «Жолбарыстың сүрлеуі» (1984) атты шығармалары бүгінгі заман тақырыбына арналған. Ұлы адамдар өмірін көркем тілмен сөйлеткен * «Мұхтар жолы» (1983-1987 жылдары жазылған; 1988 жылы «Жазушы» баспасында жарияланған), * «Абай айнасы» (1994), * «Алыптың азабы» (1997) романдары (құжаттардан құралған Әуезов тағдыры туралы) өз алдына бөлек топтама құрайды. Досжан шығармалары даралық стилімен, бейнелі тілімен ерекшеленеді. Жазушы кейіпкердің жан толғанысын сезім шырғалаңы, ой ағыны арқылы суреттеуге машық. Оның * «Екі дүние есігі» (1998) атты зерттеу еңбегі – Түркістан қаласының тарихын, сондағы [[Қожа Ахмет Иасауи кесенесі]]нің салыну жай-жапсарын мейлінше мол қамтыған дерекнама. Досжанның шығармалары әлемнің 19 тілінде жеке кітап болып шыққан; * Екі томдық таңдамалы шығармалары жарық көрді (1990), * «Құм кітабы» үшін Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын алған (1996), * Он төрт томдық таңдамалы шығармалары жарық көрді (2002-2003, «Білім» баспасы, соңғы томы “Атамұра” баспасында 2004 жылы шықты), * Төрт томдық (2008, «Фолиант» баспасы). Досжан Түркістан қаласының, Жаңақорған, Созақ, Отырар аудандарының құрметті азаматы.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref><ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Марапаттары == * ҚР Мемлекеттік сыйлығының (1996), * М.Әуезов атындағы Ұлттық сыйлықтың лауреаты (1987). * Түркістан қаласының, бірнеше аудандардың Құрметті азаматы. * «Құрмет» (2001), «Парасат» (2008) ордендерімен марапатталған. * Қаламгер 1974 жылы «Зауал» кітабы үшін «Молодая гвардия» баспасының «Қазіргі заманғы жақсы роман» сыйлығын, * 1988 жылы Украинаның «Днепро» баспасынан шыққан «Жібек жолы» романы үшін «Тарихи тақырыптағы жақсы кітап» сыйлығын алған. * Жазушының есімі АҚШ-тың «Әдебиет және өнер адамдары» энциклопедиясының 2-ші томына, * «Ұлттық энциклопедияның» 3-ші томына, * «Абай энциклопедиясына», * Қазақстан Президенті жанындағы даму институтының «Элита Казахстана» (2008) анықтамалығына енген.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Дүкенбай Досжан шығармалары}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] olje2qgld9sd2qacxewullltnhlwp97 0 27220 3602181 3564894 2026-05-09T10:30:54Z Rasulbek Adil 176232 3602181 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = кент |атауы = Доссор |сурет = Dossor.JPG |әкімшілік күйі = Кенттік әкімдік орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =47 |lat_min =31 |lat_sec = 38 |lon_dir =E |lon_deg =52 |lon_min =58 |lon_sec = 52 |CoordAddon = type:city(42000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Мақат ауданы |кестедегі аудан = Мақат ауданы{{!}}Мақат |мекен түрі = кент{{!}}Кенттік әкімдігі |мекені = Доссор кенттік әкімдігі{{!}}Доссор |ішкі бөлінісі = |әкімі = Аслан Елеусінұлы Қосмағамбетов |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Доссор кенті, Сүлейменова көшесі, №100 |құрылған уақыты = 1911 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1934 |жер аумағы = |климаты = қатаң континенталды |тұрғыны = {{өсім}}13 806 |санақ жылы =2021 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Доссор''' — [[Атырау облысы]]ның [[Мақат ауданы]]ндағы кент, темір жол стансасы, [[Доссор кенттік әкімдігі]]нің орталығы. Аудан орталығы — [[Мақат]] кентінен батысқа қарай 28 км жерде, [[Каспий маңы ойпаты]]ның шығыс жағындағы шөлдік белдемде, Дос атты [[сор]]дың шетінде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |- ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- | 8392 || {{өсім}}9511 || {{құлдырау}}8256 || {{өсім}}8806 || {{құлдырау}}8600 || {{өсім}}9283 || {{өсім}}11470 || {{өсім}}13806 |} == Тарихы == Іргесі 1911 жылы [[Жайық]] — [[Жем]] өңірінде ашылған тұңғыш мұнай кенін игеру негізінде қаланған. Доссорда 1911 жылы тұрғын үйлер көптеп салына бастады. “[[Орал]] — [[Каспий]]” қоғамы қазіргі кенттің солтүстігіне, “Ағайынды Нобельдер” қоғамы солтүстік-батысына, “Қосалқы кәсіпорындар жолдастығы” оңтүстігіне, “[[Ембі]] — [[Каспий]]” қоғамы шығыс бетке құрылыс жұмыстарын жүргізді. Осы құрылыстардың шет жақтарында қазақ жұмысшыларының жертөлесі мен жеркепелері көбейе бастады; олар кейін “Қазақ ауылы” деген атқа ие болды. Кенттегі көзге түсер ғимараттардың барлығы осы арада шығарылған кірпіштен салынды. Доссордың ұлғаюына 1926 жылы салынған [[Гурьев|Гурьев (қазіргі Атырау)]] Доссор тар табанды және 1940 жылы тұрғызылған Гурьев — [[Қандыағаш]] кең табанды темір жолдарының салынуы игі ықпал жасады. === Доссор мұнайын иеленген фирмалар === Доссор мұнайын иеленіп, пайдаға бату мақсатымен 1910 жылдан бастап, [[Санкт-Петербург|Петербургте]] төмендегідей фирмалар мен акционерлік қоғамдар құрылды: * 1. Жайық-Каспий мұнай қоғамы (УКНО), 1910 ж. Құрылтайшылары отставкадағы гвардия штабс-капитаны Николай Николаевич Леман, [[Ұлыбритания]] азаматы Эдуард Юм-Шведер және текті құрметті азамат Отто Адольфович Лист. Негізгі капиталы 3,5 млн.сом. * 2. «Ембі» мұнай және сауда акционерлік қоғамы, 1912 ж. Құрылтайшылары толық стат кеңесшісі Эмануил Людвигович Нобель, стат кеңесшісі Тарас Васильевич Белозерский және текті құрметті азамат Иван Иванович Стахеев. Негізгі капиталы 6 млн.сом. * 3. «Ембі-Каспий» мұнай кәсіпшілігі акционерлік қоғамы, 1913 жыл. Құрылтайшылары толық стат кеңесшісі Алексей Иванович Путилов және текті құрметті азамат Иван Иванович Стахеев. Негізгі капиталы 30 млн.сом. * 4. «Колхида» мұнай кәсіпшілік және сауда қоғамы, 1913 жыл. Құрылтайшылары толық стат кеңесшісі Алексей Иванович Путилов және коммерциялық кеңесшісі Найденов Алексей Никифорович. * 5. [[Ағайынды Нобельдер Серіктестігі|Ағайынды Нобельдердің мұнай өндіру серіктестігі]], 1912 жыл. Құрылтайшылары Людовиг Эмануилевич Нобель — Петербургте, Роберт Эмануилевич Нобель — [[Баку]]де, Альфред Эмануилевич Нобель - [[Париж]]де, гвардия полковнигі Петр Александрович Бильдер Линг. Негізгі капиталы 30 млн.сом. * 6. «Ембі ауданы қосалқы шаруашылық кәсіпорындары», 1915 жыл. Құрылтайшылары Владимир Константинович Истомин, отставкадағы подполковник Александр Николаевич Леман. Негізгі капиталы 200 мың сом. * 7. Жауапкершілігі шектелген «Батыс Орал» мұнай қоғамы. Орал казак әскерінің қарамағындағы жерлерде мұнай өндіру мақсатымен 1913 жылы [[Англия]]да құрылған. Негізгі капиталы 500 мың фунт стерлинг. * 8. Орал-Мәскеу мұнай және сауда акционерлік қоғамы, 1915 жыл. [[Мәскеу]]де құрылған. Құрылтайшылары текті құрметті азамат Сергей Николаевич Абрикосов, отставкадағы бірінші рангалы капитан Андрей Александрович Янович. Негізгі капиталы 3 млн.сом. (ҚР Орталық мемлекеттік мұрағаты)<ref>Мақат ауданы: Шежіре.-Алматы: "Исламнұр" баспасы 2004. ISBN 9965-9628-0-4</ref> == Кәсіпорындары == Мұнда “[[Ембімұнай]]” бірлестігіндегі мұнай өндіретін ірі орталықтардың бірі “Доссормұнай” мұнай өндіру кәсіпшілігі, оның басқармасы, автомобиль жөндеу зауыты, [[Атырау]] мұнай барлау экспедициясының механикалық шеберханасы, “[[Ембімұнай]]” бірлестігінің құрылыс-монтаж басқармасы, жол-құрылыс және тұрмыс қажетін өтейтін кәсіпорындар т.б. бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен сор арасындағы өткелге салынған автомобиль және темір жолдары арқылы байланысады<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>. == Әлеуметтік және мәдени нысандары == === Мектептер === * А.Құнанбаев атындағы орта мектеп — 1950 жылы 280 орындық жеті жылдық мектепке арналып салынды. * О.Сарғұнанов атындағы орта мектеп — алғашқы ғимараты 1964 жылы салынған. 2017 жылы қаңтар айында жаңа 300 орындық ғимараты пайдалануға берілді. * Б.Қанатбаев атындағы орта мектеп — 1928 жылдары Қазақстандағы сауатсыздықты жоюдың екінші сатысында Доссорда қазақ мектебі ашылған, кейін ол А.С.Макаренко атындағы жетіжылдық мектепке айналған. 1935 жылдары В.Г.Белинский атындағы орыс мектебі ашылған. Кейін 1958 жылдары екі қатарлы 480 орындық жаңа мектеп үйі салынып, осы екі мектеп бірігіп аралас жаңа мектеп пайда болған, оған В.Г.Белинский аты сақталған.<ref>[https://bilimainasy.kz/%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96-%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%BE%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B/ Берекелі білім ошағы]</ref> Мектептің жаңа, соңғы үлгідегі 1200 орындық типтік ғимараты 2004 жылы 11 қарашада іске қосылды.<ref>http://kanatbaev.rka.kz/kz/mektep-turaly.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025160828/http://kanatbaev.rka.kz/kz/mektep-turaly.html |date=2021-10-25 }} Бержан Қанатбаев атындағы орта мектеп</ref> 2006 жылы 31 мамырда Қазақстан Республикасы Үкіметінің № 480 қаулысымен В.Белинский атындағы орта мектебі — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі Бержан Қанатбаев атындағы орта мектеп деп аталды. * С.Шарипов атындағы Доссор мектеп интернаты — 1959 ж.ашылған. Типтік жобамен 280 балалық жатақхана мен 150 орындық асхана 1963 жылы пайдалануға берілген. 380 шәкіртке арналған оқу үйі 1973 жылы типтік жобамен салынған. * Р.Ғабдиев атындағы балалар өнер мектебі — 1962 жылы құрылды. Ұйымдастырушысы және алғашқы директоры Рысбай Ғабдиев. === Колледж === * Мұнай және газ технологиялық колледжі — Доссордағы Мақат мұнай және газ технологиялық колледжінің негізі РУ - 19 (ремесленное училище) болып қаланған. 2012 жылы Мақат мұнай және газ технологиялық колледжі болып қайта құрылды.<ref>https://mtkig.kz/kz/kolledzh-tarikhy.html{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Колледж тарихы</ref> [[Сурет:Мақат Мұнай және газ технологиялық колледжі.jpg |thumb|оңға|200px|Мұнай және газ технологиялық колледжі]] === Мектепке дейінгі балалар мекемелері === * «Қарлығаш» бөбекжай-балабақшасы — 1995 жылы ашылып, іске қосылды. Балабақшада 5 топта 150 бүлдіршін тәрбиеленуде. Балабақша ғимаратының көлемі 1337,4 шаршы метр<ref>http://karygash.makat-bb.kz/kz/biz-turaly.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025160515/http://karygash.makat-bb.kz/kz/biz-turaly.html |date=2021-10-25 }} ПАСПОРТ ГККП ясли-детский сад «Карлыгаш»</ref> * «Ботақан» бөбекжай-балабақшасы * «Сандуғаш» бөбекжай-балабақшасы === Денсаулық сақтау === * Мақат өкпе ауруларға қарсы ауруханасы === Мәдениет === * Доссор мәдениет үйі * Тарихи өлкетану музейі — Облыстық тарихи-өлкетану мұражайының мұнай өнеркәсібі секторы ретінде құрылып, 1992 жылы аудандық мұражайға айналдырылған.<ref>[https://zhaikpress.kz/kk/news/dossor-&#x20;kenishi-kalaj-ashyldy/ Доссор кені ашылуы]</ref> == Діни ұйымдар қызметі == * '''«Доссор» мұсылмандар мешіті''' — Доссор кентінде 1992 жылы салынған. 2000 жылы күрделі жөндеуден өткізіліп, құрылысы өзгертілді. Ғибадатхана үш үлкен залдан: екі ерлер залы, бір әйелдер залынан тұрады. Жалпы ауданы 495 шаршы метр. Пайдалы алаңы 255,6 шаршы метр. Қабырғасының биіктігі 4, сыртқы есігінің биіктігі 2 метр, көк түсті жылтыр әйнек іспеттес материалмен көмкерілген және дулыға сияқты келіп, айналасы ақ түсті өрнекпен безендірілген. 4 метрлік төрт мұнарасы бар.<ref>https://www.muftyat.kz/kk/mosque/3170/ «Доссор» мұсылмандар мешіті</ref> * '''«Сатан - Шәмек» мешіті''' == Кент суреттері == {| class="wikitable" |- ! Орталық көшелердің бірі !! Кент орталығындағы сор !! Кент көшелері !! Атырау қаласы бағытынан кіре беріс жол |- | [[Сурет:Доссор 2.jpg|орта|250px]] || [[Сурет:Доссор 3.jpg|орта|230px]]|| [[Сурет:Доссор 4.jpg|орта|230px]] || [[Сурет:Доссор 5.jpg|орта|230px]] |} == Кент көшелері == * Ақмұқан Нұрсейітов көшесі * Әмірбай Оразов көшесі * Әмірхан Мантаев көшесі * [[Бауыржан Момышұлы]] көшесі * Бержан Қанатбаев көшесі * Бисенғали Дәулетбаев көшесі * [[Боран Айтмағамбетов|Боран Аймағамбетов]] көшесі * Ғабдыхалық Сағытжанов көшесі * Ғалия Сүлейменова көшесі * [[Ғарифолла Құрманғалиев]] көшесі * Жетпіс Ботабайұлы көшесі * Жұмағали Мұхтанов көшесі * Қадим Жандауов көшесі * Қадірбай Керіков көшесі * Қайырғали Жылқышиев көшесі * Қуаныш Құдабаев көшесі * Құбай Сейітов көшесі * [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы]] көшесі * [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет]] көшесі * [[Мұстафа Шоқай]] көшесі * Нұр Құсайынов көшесі * [[Ораз Сарғұнанов]] көшесі * Оспан Шәрімов көшесі * Рамазан Төлешқалиев көшесі * Рзағали Қитаров көшесі * Сабытай Телемгенов көшесі * Салахадден Биғалиев көшесі * Тәжібай Текеев көшесі * Хансұлтан Аухатов көшесі * Хәкім Исаков көшесі * Шәли Еркешов көшесі * Шөкен Исанов көшесі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Мақат ауданы елді мекендері}} [[Санат:Мақат ауданы елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] 3r8lys2no65lhnsu58kv4qwyto8o6zg 0 27822 3601885 3599759 2026-05-08T16:04:21Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Geography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1336404608|Semirechye Oblast]]" 3601885 wikitext text/x-wiki {{мағына|Жетісу облысы (айрық)}} {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей империясы}} |Қазақша атауы = Жетісу облысы |Шынайы атауы = |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Semirechensk Oblast.svg |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей империясы |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 54|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Ресей империясының облысы |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Алматы|Верный]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[23 шілде]] [[1867 жыл|1867]] |Таратылған уақыты = [[27 қазан]] [[1924 жыл|1924]] |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ жан басына шаққанда = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 987 863 |Санақ жылы = 1897 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 402 200 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Map of Semirechensk Oblast, 1913.gif |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Semirechensk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Жетісу облысы''' — [[Ресей империясы]]ндағы, Кеңестік Ресейдегі және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-дағы]] әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — [[Алматы|Верный]]. == Тарихы == Облыс 1867 жылы 23 шілдеде құрылған. Облыстық үкімет 1868 жылы 2 наурызда ашылды. Мемлекеттік кеңестің 1891 жылғы 12 сәуірдегі ең жоғары бекітілген пікірі бойынша Дала генерал-губернаторлығының билігіне беруімен өзгертілді. 1899 жылы 13 шілдеде, 1898 жылы 7 қаңтардағы Басқарушы Сенаттың жеке жоғары қаулысына сәйкес [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құзырына берілді. 1918 жылы 30 сәуірде облыс [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан АКСР]] құрамына енді. 1924 жылы 27 қазанда [[КСРО ұлттық-аумақтық бөлініс|ұлттық-аумақтық межелеудің]] нәтижесінде бөлінді. Облыстың солтүстік бөлігі — [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР]] [[Жетісу губерниясы]], ал оңтүстік бөлігі — РКФСР-ге тікелей бағынышты [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] болды. [[Ресей империясы]]ның Жетісу облысы солтүстікте [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысымен]], оңтүстік пен шығысында [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Қытай жерімен]], батысында [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария]] және [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола]] облыстарымен шектесті. Ауданы — 402,200 км² (353,430 шақырым²). == Билік органдары == === Әкімшілік бөлінісі === Әкімшілік жағынан Жетісу облысы 1867 жылы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құрамында құрылды. XX ғасырдың басында облыс 6 уезге бөлінді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Ауданы,<br>шақырым² ! Тұрғындары<br>(1897), адам |- | 1 | [[Верный уезі|Верный]] | [[Алматы|Верный]] (22 744 адам) | style="text-align:right" |58 330 | style="text-align:right" |223 883 |- | 2 | [[Жаркент уезі|Жаркент]] | [[Жаркент]] (16 094 адам) | style="text-align:right" |5160 | style="text-align:right" |122 636 |- | 3 | [[Қапал уезі|Қапал]] | [[Қапал (Жетісу облысы)|Қапал]] (6183 адам) | style="text-align:right" |69 100 | style="text-align:right" |136 421 |- | 4 | [[Лепсі уезі|Лепсі]] | [[Лепсі (Алакөл ауданы)|Лепсі]] (3230 адам) | style="text-align:right" |87 080 | style="text-align:right" |180 829 |- | 5 | [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] | [[Бішкек|Пішпек]] (6615 адам) | style="text-align:right" |80 480 | style="text-align:right" |176 577 |- | 6 | [[Пржевал уезі|Пржевал]] | [[Қарақол|Пржевальск]] (8108 адам) | style="text-align:right" |47 760 | style="text-align:right" |147 517 |} 1921 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Түркістан республикасының құрамындағы облыс 7 уезден тұрды: [[Верный уезі|Алматы]] (Верный) (24 болыс), [[Жаркент уезі|Жаркент]] (9 болыс), [[Пржевал уезі|Қарақол]] (20 болыс), [[Қапал уезі|Қапал (Талдықорған)]] (14 болыс), [[Лепсі уезі|Лепсі]] (9 болыс), [[Нарын уезі|Нарын]] (9 болыс), [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] (10 болыс). 1922 жылы 2 маусымда Қапал ауданы Талдықорған болып өзгертілді. 1924 жылы 11 қазанда Орта Азиядағы кеңестік республикаларды межелеп бөлу нәтижесінде [[Верный уезі|Алматы]], [[Жаркент уезі|Жаркент]], [[Қапал уезі|Талдықорған]] және [[Лепсі уезі|Лепсі]] уездері, сондай-ақ [[Тоқмақ уезі]]нің үш болысы [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР-не]] берілді. [[Пржевал уезі|Қарақол]], [[Нарын уезі|Нарын]] мен [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] уездері [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] құрамына кірді. === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Колпаковский Герасим Алексеевич]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>14.07.1867—20.05.1882</center> |- | [[Алексей Яковлевич Фриде|Фриде Алексей Яковлевич]] | генерал-майор | <center>29.05.1882—21.05.1887</center> |- | [[Григорий Иванович Иванов (атаман)|Иванов Григорий Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>15.06.1887—23.10.1890</center> |- | [[Михаил Ефремович Ионов|Ионов Михаил Ефремович]] | генерал-лейтенант (генерал-майор) | <center>24.10.1890—28.07.1907</center> |- | [[Василий Иванович Покотило|Покотило Василий Иванович]] | генерал-лейтенант | <center>28.07.1907—22.11.1908</center> |- | [[Михаил Александрович Фольбаум|Фольбаум Михаил Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>22.11.1908—1917</center> |- | [[Николай Петрович Щербаков|Щербаков Николай Петрович]] | генерал-майор | <center>19.11.1919—15.09.1922</center> |} === Әскери губернатордың көмекшілері мен облыстық басқару төрағалары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Алексей Федорович Озеров|Озеров Алексей Федорович]] | полковник | <center>19.02.1868—28.11.1869</center> |- | [[Евгений Андреевич Россицкий|Россицкий Евгений Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>28.11.1869—01.05.1877</center> |- | [[Петр Константинович Ейлер|Ейлер Петр Константинович]] | генерал-майор | <center>05.10.1877—12.12.1880</center> |- | Щербинский | камер-юнкер атағында | <center>12.12.1880—01.08.1881</center> |- | [[Николай Александрович Аристов|Аристов Николай Александрович]] | коллеждік кеңесші, лауазымды атқарушы (08.11.1881 бекітілді, нақты статтық кеңесші) | <center>01.08.1881—04.05.1889</center> |- | [[Владимир Федорович Трепов|Трепов Владимир Фёдорович]] | коллеждік асессор, лауазымды атқарушы (бекітілді 13.06.1891, сарай кеңесшісі) | <center>04.05.1889—19.11.1892</center> |- | [[Петр Иванович Каталей|Каталей Петр Иванович]] | подполковник, лауазымды атқарушы | <center>28.11.1892—12.11.1893</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Петр Иванович Каталей|Каталей Петр Иванович]] | подполковник | <center>12.11.1893—31.03.1894</center> |- | [[Павел Петрович Осташкин|Осташкин Павел Петрович]] | коллеждік асессор (нақты статтық кеңесші) | <center>31.03.1894—1917</center> |} == Тұрғындары == [[Сурет:Семиреченская область. Приложение ко всеподданнейшему отчету.jpg|нобай|Жетісу облысы. Ең қарапайым есептің қосымшасы. 1895 ж.]] 1897 жылғы халық санағы бойынша бұл аймақта 987 863 тұрғын болған (529 215 ерлер мен 458 648 әйелдер), оның 62 974 қалаларда тұрды.1905 жылы облыстың халқы 1 070 600 адамды құрады. Халықтың негізгі бөлігін (1897 жылғы санақ бойынша) [[қырғыз-қайсақ]]тар құрады — 794 815; [[великоросстар]] — 76 839, [[малоросстар]] — 18 611, [[тараншылар]] — 55 999, [[сарттар]] — 14 895, [[қытайлықтар]] (бәлкім, көпшілігі [[дүнгендер]]) — 14 130, [[Татарлар|Еділ татарлары]] (татарлар) — 8353. 1897 жылғы ұлттық құрамы<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=856 Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштердің анықтамалығы]</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ![[Қазақтар|қырғыз-қайсақтар]] ![[великоросстар]] ![[Тараншылар|Іле ұйғырлары]] ![[малоросстар]] ![[сарттар]] ![[қытайлықтар]] ![[татарлар]] ![[қалмақтар]] |- | Жалпы аймақ | style="text-align:center" | 80,4 % | style="text-align:center" | 7,8 % | style="text-align:center" | 5,7 % | style="text-align:center" | 1,9 % | style="text-align:center" | 1,5 % | style="text-align:center" | 1,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Верный | style="text-align:center" | 67,7 % | style="text-align:center" | 15 % | style="text-align:center" | 11,5 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 2,6 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … | … |- | Жаркент | style="text-align:center" | 66,6 % | style="text-align:center" | 4,6 % | style="text-align:center" | 24,6 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 0,83 % | style="text-align:center" | 2,1 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Қапал | style="text-align:center" | 92,1 % | style="text-align:center" | 4,5 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,8 % | style="text-align:center" | 0,24 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,2 % | style="text-align:center" | … |- | Лепсі | style="text-align:center" | 86,3 % | style="text-align:center" | 7,9 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | 0,14 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,1 % | style="text-align:center" | … |- | Тоқмақ | style="text-align:center" | 85,8 % | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 2,6 % | style="text-align:center" | 2,4 % | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Пржевал | style="text-align:center" | 87 % | style="text-align:center" | 6,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,2 % | style="text-align:center" | 2,1 % | style="text-align:center" | 1,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,1 % |} == Бейнелемесі == <gallery> Сурет:Семиреченская область МВД Бенке.jpg|Облыс елтаңбасы (ІІМ шығ., 1880) Сурет:Семиреченская область изд.Сукачова.JPG|Облыс елтаңбасы (Сукачов шығ., 1880) Сурет:Coat of Arms of Semirechye Province.png|Елтаңбаның заманауи суреті (2000-жылдары) Сурет:Герб города Верный.gif|Облыс астанасы Верный қаласының елтаңбасы, 1908 </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Жетісу]] * [[Жетісу казактары]] == География == Оның аумағына Жетісу өңірі (Қазақстанның оңтүстік-шығыс бөлігі мен Қырғызстанның солтүстігі), Шу аңғары және Тянь-Шань таулы аймақтары кірді. Ол Түркістан генерал-губернаторлығының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде Семей облысымен, оңтүстігі мен шығысында Қытаймен (Бедель асуынан Тянь-Шань жотасына дейін), ал батысында Ферғана және Сырдария облыстарымен шектескен. Облыс Балқаш, Ыстықкөл және Алакөл көлдерінің аумағын қамтыған. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Ресей империясы облыстары]] [[Санат:Жетісу|*]] {{stub}} 7rsgjhofrmh70gw39hgs6v0bwml9npt 3601888 3601885 2026-05-08T16:06:33Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3557030 wikitext text/x-wiki {{мағына|Жетісу облысы (айрық)}} {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей империясы}} |Қазақша атауы = Жетісу облысы |Шынайы атауы = |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = Coat of arms of Semirechensk Oblast.svg |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей империясы |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 54|lon_sec = 00 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Ресей империясының облысы |Кіреді = |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Алматы|Верный]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[23 шілде]] [[1867 жыл|1867]] |Таратылған уақыты = [[27 қазан]] [[1924 жыл|1924]] |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ жан басына шаққанда = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 987 863 |Санақ жылы = 1897 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 402 200 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = Map of Semirechensk Oblast, 1913.gif |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = Semirechensk Oblast |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Жетісу облысы''' — [[Ресей империясы]]ндағы, Кеңестік Ресейдегі және [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-дағы]] әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — [[Алматы|Верный]]. == Тарихы == Облыс 1867 жылы 23 шілдеде құрылған. Облыстық үкімет 1868 жылы 2 наурызда ашылды. Мемлекеттік кеңестің 1891 жылғы 12 сәуірдегі ең жоғары бекітілген пікірі бойынша Дала генерал-губернаторлығының билігіне беруімен өзгертілді. 1899 жылы 13 шілдеде, 1898 жылы 7 қаңтардағы Басқарушы Сенаттың жеке жоғары қаулысына сәйкес [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құзырына берілді. 1918 жылы 30 сәуірде облыс [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан АКСР]] құрамына енді. 1924 жылы 27 қазанда [[КСРО ұлттық-аумақтық бөлініс|ұлттық-аумақтық межелеудің]] нәтижесінде бөлінді. Облыстың солтүстік бөлігі — [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР]] [[Жетісу губерниясы]], ал оңтүстік бөлігі — РКФСР-ге тікелей бағынышты [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] болды. [[Ресей империясы]]ның Жетісу облысы солтүстікте [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысымен]], оңтүстік пен шығысында [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Қытай жерімен]], батысында [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария]] және [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола]] облыстарымен шектесті. Ауданы — 402,200 км² (353,430 шақырым²). == Билік органдары == === Әкімшілік бөлінісі === Әкімшілік жағынан Жетісу облысы 1867 жылы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құрамында құрылды. XX ғасырдың басында облыс 6 уезге бөлінді: {| class="wikitable" |- ! № ! Уез ! Уездік қала ! Ауданы,<br>шақырым² ! Тұрғындары<br>(1897), адам |- | 1 | [[Верный уезі|Верный]] | [[Алматы|Верный]] (22 744 адам) | style="text-align:right" |58 330 | style="text-align:right" |223 883 |- | 2 | [[Жаркент уезі|Жаркент]] | [[Жаркент]] (16 094 адам) | style="text-align:right" |5160 | style="text-align:right" |122 636 |- | 3 | [[Қапал уезі|Қапал]] | [[Қапал (Жетісу облысы)|Қапал]] (6183 адам) | style="text-align:right" |69 100 | style="text-align:right" |136 421 |- | 4 | [[Лепсі уезі|Лепсі]] | [[Лепсі (Алакөл ауданы)|Лепсі]] (3230 адам) | style="text-align:right" |87 080 | style="text-align:right" |180 829 |- | 5 | [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] | [[Бішкек|Пішпек]] (6615 адам) | style="text-align:right" |80 480 | style="text-align:right" |176 577 |- | 6 | [[Пржевал уезі|Пржевал]] | [[Қарақол|Пржевальск]] (8108 адам) | style="text-align:right" |47 760 | style="text-align:right" |147 517 |} 1921 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Түркістан республикасының құрамындағы облыс 7 уезден тұрды: [[Верный уезі|Алматы]] (Верный) (24 болыс), [[Жаркент уезі|Жаркент]] (9 болыс), [[Пржевал уезі|Қарақол]] (20 болыс), [[Қапал уезі|Қапал (Талдықорған)]] (14 болыс), [[Лепсі уезі|Лепсі]] (9 болыс), [[Нарын уезі|Нарын]] (9 болыс), [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] (10 болыс). 1922 жылы 2 маусымда Қапал ауданы Талдықорған болып өзгертілді. 1924 жылы 11 қазанда Орта Азиядағы кеңестік республикаларды межелеп бөлу нәтижесінде [[Верный уезі|Алматы]], [[Жаркент уезі|Жаркент]], [[Қапал уезі|Талдықорған]] және [[Лепсі уезі|Лепсі]] уездері, сондай-ақ [[Тоқмақ уезі]]нің үш болысы [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР-не]] берілді. [[Пржевал уезі|Қарақол]], [[Нарын уезі|Нарын]] мен [[Тоқмақ уезі|Тоқмақ]] уездері [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] құрамына кірді. === Әскери губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Колпаковский Герасим Алексеевич]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>14.07.1867—20.05.1882</center> |- | [[Алексей Яковлевич Фриде|Фриде Алексей Яковлевич]] | генерал-майор | <center>29.05.1882—21.05.1887</center> |- | [[Григорий Иванович Иванов (атаман)|Иванов Григорий Иванович]] | генерал-майор (генерал-лейтенант) | <center>15.06.1887—23.10.1890</center> |- | [[Михаил Ефремович Ионов|Ионов Михаил Ефремович]] | генерал-лейтенант (генерал-майор) | <center>24.10.1890—28.07.1907</center> |- | [[Василий Иванович Покотило|Покотило Василий Иванович]] | генерал-лейтенант | <center>28.07.1907—22.11.1908</center> |- | [[Михаил Александрович Фольбаум|Фольбаум Михаил Александрович]] | генерал-лейтенант | <center>22.11.1908—1917</center> |- | [[Николай Петрович Щербаков|Щербаков Николай Петрович]] | генерал-майор | <center>19.11.1919—15.09.1922</center> |} === Әскери губернатордың көмекшілері мен облыстық басқару төрағалары === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Алексей Федорович Озеров|Озеров Алексей Федорович]] | полковник | <center>19.02.1868—28.11.1869</center> |- | [[Евгений Андреевич Россицкий|Россицкий Евгений Андреевич]] | нақты статтық кеңесші | <center>28.11.1869—01.05.1877</center> |- | [[Петр Константинович Ейлер|Ейлер Петр Константинович]] | генерал-майор | <center>05.10.1877—12.12.1880</center> |- | Щербинский | камер-юнкер атағында | <center>12.12.1880—01.08.1881</center> |- | [[Николай Александрович Аристов|Аристов Николай Александрович]] | коллеждік кеңесші, лауазымды атқарушы (08.11.1881 бекітілді, нақты статтық кеңесші) | <center>01.08.1881—04.05.1889</center> |- | [[Владимир Федорович Трепов|Трепов Владимир Фёдорович]] | коллеждік асессор, лауазымды атқарушы (бекітілді 13.06.1891, сарай кеңесшісі) | <center>04.05.1889—19.11.1892</center> |- | [[Петр Иванович Каталей|Каталей Петр Иванович]] | подполковник, лауазымды атқарушы | <center>28.11.1892—12.11.1893</center> |} === Вице-губернаторлар === {| class="wikitable" |- ! Т. А. Ә. ! Атағы, шені, лауазымы ! Лауазымды орындау уақыты |- | [[Петр Иванович Каталей|Каталей Петр Иванович]] | подполковник | <center>12.11.1893—31.03.1894</center> |- | [[Павел Петрович Осташкин|Осташкин Павел Петрович]] | коллеждік асессор (нақты статтық кеңесші) | <center>31.03.1894—1917</center> |} == Тұрғындары == [[Сурет:Семиреченская область. Приложение ко всеподданнейшему отчету.jpg|нобай|Жетісу облысы. Ең қарапайым есептің қосымшасы. 1895 ж.]] 1897 жылғы халық санағы бойынша бұл аймақта 987 863 тұрғын болған (529 215 ерлер мен 458 648 әйелдер), оның 62 974 қалаларда тұрды.1905 жылы облыстың халқы 1 070 600 адамды құрады. Халықтың негізгі бөлігін (1897 жылғы санақ бойынша) [[қырғыз-қайсақ]]тар құрады — 794 815; [[великоросстар]] — 76 839, [[малоросстар]] — 18 611, [[тараншылар]] — 55 999, [[сарттар]] — 14 895, [[қытайлықтар]] (бәлкім, көпшілігі [[дүнгендер]]) — 14 130, [[Татарлар|Еділ татарлары]] (татарлар) — 8353. 1897 жылғы ұлттық құрамы<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=856 Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштердің анықтамалығы]</ref>: {| class="wikitable" |- ! Уез ![[Қазақтар|қырғыз-қайсақтар]] ![[великоросстар]] ![[Тараншылар|Іле ұйғырлары]] ![[малоросстар]] ![[сарттар]] ![[қытайлықтар]] ![[татарлар]] ![[қалмақтар]] |- | Жалпы аймақ | style="text-align:center" | 80,4 % | style="text-align:center" | 7,8 % | style="text-align:center" | 5,7 % | style="text-align:center" | 1,9 % | style="text-align:center" | 1,5 % | style="text-align:center" | 1,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Верный | style="text-align:center" | 67,7 % | style="text-align:center" | 15 % | style="text-align:center" | 11,5 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 2,6 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … | … |- | Жаркент | style="text-align:center" | 66,6 % | style="text-align:center" | 4,6 % | style="text-align:center" | 24,6 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 0,83 % | style="text-align:center" | 2,1 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Қапал | style="text-align:center" | 92,1 % | style="text-align:center" | 4,5 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,8 % | style="text-align:center" | 0,24 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,2 % | style="text-align:center" | … |- | Лепсі | style="text-align:center" | 86,3 % | style="text-align:center" | 7,9 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | 0,14 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,1 % | style="text-align:center" | … |- | Тоқмақ | style="text-align:center" | 85,8 % | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 2,6 % | style="text-align:center" | 2,4 % | style="text-align:center" | 4,3 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | … |- | Пржевал | style="text-align:center" | 87 % | style="text-align:center" | 6,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,2 % | style="text-align:center" | 2,1 % | style="text-align:center" | 1,4 % | style="text-align:center" | … | style="text-align:center" | 1,1 % |} == Бейнелемесі == <gallery> Сурет:Семиреченская область МВД Бенке.jpg|Облыс елтаңбасы (ІІМ шығ., 1880) Сурет:Семиреченская область изд.Сукачова.JPG|Облыс елтаңбасы (Сукачов шығ., 1880) Сурет:Coat of Arms of Semirechye Province.png|Елтаңбаның заманауи суреті (2000-жылдары) Сурет:Герб города Верный.gif|Облыс астанасы Верный қаласының елтаңбасы, 1908 </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Жетісу]] * [[Жетісу казактары]] ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Ресей империясы облыстары]] [[Санат:Жетісу|*]] {{stub}} n3ckakgnhesjl3fhjcnfy6z94b5wq1o 0 28189 3601928 3569173 2026-05-08T18:10:02Z Rasulbek Adil 176232 3601928 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = кент |атауы = Индербор |сурет =Индербор кенті.jpg |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =48 |lat_min =32 |lat_sec = 58 |lon_dir =E |lon_deg =51 |lon_min =46 |lon_sec =59 |CoordAddon = type:city(42000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Индер ауданы |кестедегі аудан = Индер ауданы{{!}}Индер |мекен түрі = кент{{!}}Кенттік әкімдігі |мекені = Индербор кенттік әкімдігі{{!}}Индербор |ішкі бөлінісі = |әкімі = Шалқар Болатұлы Алмурзиев |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Индербор кенті, Қонаев көшесі, №14А |құрылған уақыты = 1935 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Индерборстрой'' |статус алуы =1938 |жер аумағы = |климаты = қатаң континенталды |тұрғыны = {{өсім}} 16 030<ref name="халық2023">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы =2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = индерборлық, индерборлықтар |телефон коды = |пошта индексі = 060200 |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Индербор''' — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]]ндағы кент, аудан және [[Индербор кенттік әкімдігі]] орталығы. == Географиялық орны == [[Жайық]] өзенінің сол жақ беткейінде, [[Индер (көл)|Индер]] көлінен солтүстік-батысқа қарай 9 км және [[Атырау]] қаласынан солтүстікке қарай 190 шақырым жерде орналасқан<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>. == Тарихы == Іргесі Индер кентінің маңында ашылған [[борат]] және [[ас тұзы]] кен орындарын игеруге байланысты [[1935 жыл|1935]] жылы қаланған<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>. == Халқы == {| class="wikitable" |- ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- | 2414 || {{өсім}}5429 || {{өсім}}8901 || {{өсім}}9757 || {{өсім}}11232 || {{өсім}}11433 || {{өсім}}12915 || {{өсім}}15664 |} == Өндірісі == Басты кәсіпорны "Индерқұрылысиндустрия" акционерлік қоғамы борат кенін, гипсокартон өндіруші кәсіпорын. «Жайықгазтасымалдау» басқармасы, геологиялық «Бор» ЖШС, «Индертұз» кәсiпорны, «Индергипс» бiрлескен кәсіпорны, «Индер» мұнай айдау стансасы, «Геохим» кәсiпорны аудан экономикасының негiзгi нысандары болып есептеледi. Ауданның табиғи қорларын игеру мақсатында шетелдiк компаниялармен бiрлескен кәсiпорындар жұмыс жасауда. 1989 ж.<ref>Е.Қаженбаев Атырау облысының географиясы ISBN 9965-741-14-х</ref> "Мақат-Индер" темір жолы іске қосылды. Жайық өзенінен жаңа көпір салынды. == Мәдени-әлеуметтік мекемелері == === Мектептер === * М.Әуезов атындағы орта мектеп — 1961 ж. сегізжылдық мектеп болып құрылған, 1974 жылы орта мектепке айналды. * С.Сейфуллин атындағы орта мектеп — 1959 жылы 7 жылдық мектеп болып ашылды. 1960 жылы мектепке С. Сейфуллин есімі берілді. 2013 ж. мектептің жаңа ғимараты пайдалануға берілді. * Ш.Уәлиханов атындағы орта мектеп — 1933-34 оқу жылында іргесі қаланған. Шоқан есімі 1952-53 оқу жылында берілген. * Көктем орта мектебі — 2000 жылы "Көктем" мөлтек ауданында бастауыш мектеп болып ашылды. 2002 ж. 200 орындық жаңа мектептің ғимараты тұрғызылды. 2003 ж. орта мектепке айналды. * Индер балалар өнер мектебі * Индер аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі === Мектепке дейінгі білім === * "Райхан" бөбекжай-бақшасы * "Ботақан" бөбекжай-бақшасы – ескі С.Сейфуллин орта мектебінің ғимараты қайта жасақталып, 2019 жылы 80 орындық балабақша болып ашылған. * "Айналайын" бөбекжай-бақшасы – Шығыс мөлтек ауданданында 2017 жылы 290 орындық балабақша болып ашылған. * "Балдәурен" бөбекжай-бақшасы === Колледж === * Индер көп бейінді ауыл-шаруашылық колледжі — 1984 жылдан №8 кәсіптік- техникалық училище, 1996 жылдан №5 кәсіптік- техникалық мектеп. 2003 жылдан №5 кәсіптік мектеп, 2007 жылдан № 8 кәсіптік лицейі болып өзгертілді. 2012 жылдан бері Индер көп бейінді ауыл шаруашылық колледжі.<ref>https://inderkol.kz/kz/istoriya-razvitiya-kolledzha/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929095554/https://inderkol.kz/kz/istoriya-razvitiya-kolledzha/ |date=2021-09-29 }} Колледждің даму тарихы</ref> === Мәдени орындар === * "Борат" мәдениет үйі — 1958 ж. пайдалануға берілген. Индерборат кенішінің қаржысымен тұрғызылған.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/a&#x20;tyrau-inder?lang=kk Индер ауданы әкімдігінің ресми сайты.]</ref> == Діни ұйымдар қызметі == * Свято-Никольский приходы — 2011 жылы ашылған. * Әйіп Қажы мешіті — 2004 жылы салынған, 250 адамға арналған. Жоба авторы Қазақстан Сәулетшілер одағының мүшесі Т.Қасенов. Қабырғасының биіктігі 12 метр. Екі кіші мұнарасы бар, мінбердің биіктігі 2 метр.<ref>https://www.muftyat.kz/ru/mosque/3166/ «Әйіп қажы» мешіті</ref> == Суреттер == <gallery> Гостиница Бастау.jpg Индерборский 1.jpg Индерборский 2.jpg Индерборский 3.jpg Индерборский 4.jpg Индерборский 5.jpg </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Индер ауданы елді мекендері}} {{Жайық өзені бойындағы елді мекендер}} [[Санат:Индер ауданы елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] p6hna6h322hfob5l0w9h8wcl25izay4 3602014 3601928 2026-05-08T21:49:06Z Rasulbek Adil 176232 3602014 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = кент |атауы = Индербор |сурет =Индербор кенті.jpg |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =48 |lat_min =32 |lat_sec = 58 |lon_dir =E |lon_deg =51 |lon_min =46 |lon_sec =59 |CoordAddon = type:city(42000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Индер ауданы |кестедегі аудан = Индер ауданы{{!}}Индер |мекен түрі = кент{{!}}Кенттік әкімдігі |мекені = Индербор кенттік әкімдігі{{!}}Индербор |ішкі бөлінісі = |әкімі = Шалқар Болатұлы Алмурзиев |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Индербор кенті, Қонаев көшесі, №14А |құрылған уақыты = 1935 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Индерборстрой'' |статус алуы =1938 |жер аумағы = |климаты = қатаң континенталды |тұрғыны = {{өсім}} 16 030<ref name="халық2023">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы =2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = индерборлық, индерборлықтар |телефон коды = |пошта индексі = 060200 |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Индербор''' — [[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]]ндағы кент, аудан және [[Индербор кенттік әкімдігі]] орталығы. == Географиялық орны == [[Жайық]] өзенінің сол жақ беткейінде, [[Индер (көл)|Индер]] көлінен солтүстік-батысқа қарай 9 км және [[Атырау]] қаласынан солтүстікке қарай 190 шақырым жерде орналасқан<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>. == Тарихы == Іргесі Индер кентінің маңында ашылған [[борат]] және [[ас тұзы]] кен орындарын игеруге байланысты [[1935 жыл|1935]] жылы қаланған<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>. == Халқы == {| class="wikitable" |- ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- | 2414 || {{өсім}}5429 || {{өсім}}8901 || {{өсім}}9757 || {{өсім}}11232 || {{өсім}}11433 || {{өсім}}12915 || {{өсім}}15664 |} == Өндірісі == Басты кәсіпорны "Индерқұрылысиндустрия" акционерлік қоғамы борат кенін, гипсокартон өндіруші кәсіпорын. «Жайықгазтасымалдау» басқармасы, геологиялық «Бор» ЖШС, «Индертұз» кәсiпорны, «Индергипс» бiрлескен кәсіпорны, «Индер» мұнай айдау стансасы, «Геохим» кәсiпорны аудан экономикасының негiзгi нысандары болып есептеледi. Ауданның табиғи қорларын игеру мақсатында шетелдiк компаниялармен бiрлескен кәсiпорындар жұмыс жасауда. 1989 ж.<ref>Е.Қаженбаев Атырау облысының географиясы ISBN 9965-741-14-х</ref> "Мақат-Индер" темір жолы іске қосылды. Жайық өзенінен жаңа көпір салынды. == Мәдени-әлеуметтік мекемелері == === Мектептер === * М.Әуезов атындағы орта мектеп — 1961 ж. сегізжылдық мектеп болып құрылған, 1974 жылы орта мектепке айналды. * С.Сейфуллин атындағы орта мектеп — 1959 жылы 7 жылдық мектеп болып ашылды. 1960 жылы мектепке С. Сейфуллин есімі берілді. 2013 ж. мектептің жаңа ғимараты пайдалануға берілді. * Ш.Уәлиханов атындағы орта мектеп — 1933-34 оқу жылында іргесі қаланған. Шоқан есімі 1952-53 оқу жылында берілген. * Көктем орта мектебі — 2000 жылы "Көктем" мөлтек ауданында бастауыш мектеп болып ашылды. 2002 ж. 200 орындық жаңа мектептің ғимараты тұрғызылды. 2003 ж. орта мектепке айналды. * Индер балалар өнер мектебі * Индер аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі === Мектепке дейінгі білім === * "Райхан" бөбекжай-бақшасы * "Ботақан" бөбекжай-бақшасы – ескі С.Сейфуллин орта мектебінің ғимараты қайта жасақталып, 2019 жылы 80 орындық балабақша болып ашылған. * "Айналайын" бөбекжай-бақшасы – Шығыс мөлтек ауданданында 2017 жылы 290 орындық балабақша болып ашылған. * "Балдәурен" бөбекжай-бақшасы === Колледж === * Индер көп бейінді ауыл-шаруашылық колледжі — 1984 жылдан №8 кәсіптік- техникалық училище, 1996 жылдан №5 кәсіптік- техникалық мектеп. 2003 жылдан №5 кәсіптік мектеп, 2007 жылдан № 8 кәсіптік лицейі болып өзгертілді. 2012 жылдан бері Индер көп бейінді ауыл шаруашылық колледжі.<ref>https://inderkol.kz/kz/istoriya-razvitiya-kolledzha/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929095554/https://inderkol.kz/kz/istoriya-razvitiya-kolledzha/ |date=2021-09-29 }} Колледждің даму тарихы</ref> === Мәдени орындар === * "Борат" мәдениет үйі — 1958 ж. пайдалануға берілген. Индерборат кенішінің қаржысымен тұрғызылған.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/a&#x20;tyrau-inder?lang=kk Индер ауданы әкімдігінің ресми сайты.]</ref> == Діни ұйымдар қызметі == * Свято-Никольский приходы — 2011 жылы ашылған. * Әйіп Қажы мешіті — 2004 жылы салынған, 250 адамға арналған. Жоба авторы Қазақстан Сәулетшілер одағының мүшесі Т.Қасенов. Қабырғасының биіктігі 12 метр. Екі кіші мұнарасы бар, мінбердің биіктігі 2 метр.<ref>https://www.muftyat.kz/ru/mosque/3166/ «Әйіп қажы» мешіті</ref><ref>[https://stat.gov.kz/ru/region/atyrau/- Атырау облысы статистикасы]</ref> == Суреттер == <gallery> Гостиница Бастау.jpg Индерборский 1.jpg Индерборский 2.jpg Индерборский 3.jpg Индерборский 4.jpg Индерборский 5.jpg </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Индер ауданы елді мекендері}} {{Жайық өзені бойындағы елді мекендер}} [[Санат:Индер ауданы елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] rol0v9p90tw8mx42yhzz9l97dq4e7tc 0 29390 3601920 3035158 2026-05-08T17:36:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601920 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Acanthosoma labiduroides (male).jpg | image_width = 240px | image_caption = ''[[Acanthosoma labiduroides]]'' | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Arthropod]]a | classis = [[Insect]]a | ordo = [[Hemiptera]] | subordo = '''Heteroptera''' | ordo_authority = [[Pierre André Latreille|Latreille]], 1810 | subdivision_ranks = Infraorder | subdivision = * [[Cimicomorpha]] * [[Dipsocoromorpha]] * [[Enicocephalomorpha]] * [[Gerromorpha]] * [[Leptopodomorpha]] * [[Nepomorpha]] * [[Peloridiomorpha]] * [[Pentatomomorpha]] }} '''Қандалалар''' ({{lang-la|Heteroptera}}) – [[жәндіктер]] класының бір отряды. Ауыз аппараты шаншып-соратын тұмсыққа айналған. 40 мыңнан аса түрі бар. Қазақстанда 32 тұқымдасы, 370 туысы, 1,5 мыңдай түрі белгілі. Негізгі тұқымдастары: су қандалалары, ескекшілер, төсек қандалалары, т.б. == Қандаланы жою жолдары == Қандаланы жою үшін әуелі олардың көп шоғырланған жерін анықтап алу қажет. Үйдегі жиҺаздың қуыс-қуыстарын, кабырғаны, еденге төселген линолеумнің тігістері мен шет-шетін, плинтустарды тағы басқа жерлерді мұқият қарап шығу керек. Егер үйге жөндеу жүргізілетін болса, алдын ала [[дезинсекция]] жасаған жөн. Қандаланы жою үшін түрлі ұнтақтар мен 30 процентті спирт ерітіндісін және [[хлорофос]] қорытпасын; «Фосфолан», «Неопин», «Хлорак», дусттарын; «Дифос», «Метасил», «Тролен» сияқты сұйық препараттарды; сондай-ақ «Прима—71» және «Неофос» [[аэрозоль]]ды препараттарын қолданады. Бұларды алма-кезек ауыстырыл пайдаланған жөн, себебі қандаланың химиялық заттарға бойы үйренгеннен кейін препараттар әсер етпейтін болады. Улы препараттармен жұмыс істегенде сақ болып, көрсетілген нұсқауларды бұлжытпай орындау керек. Бөлме ішін улаған кезде темекі шегуге болмайды, себебі [[Улыхимикаттар|улы химикаттар]] тез жанғыш келеді. Жұмысты аяқтаған соң беті-қолды сабындан жуып, бөлмені желдетіп алған дұрыс. Улы препараттарды азық-түліктен бөлек, балалардың қолы жетпейтін, үй хайуанаттары бара алмайтын жерлерде сақтау қажет.<ref>Шаңырақ:Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы:Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref> == Қандаланың шаққанын қалай анықтауға болады == Қан сорғыштардың тұрғын үй-жайындағы тіршілік етудің басты белгісі адамның терісінде шағу іздерінің пайда болуы. Жаралар, әдетте, жақын орналасқан және тізбек тәрізді. Бір жәндіктен 3-5 жара қалуы мүмкін. Қандала шаққанда ауырсыну сезілмейді. Шаққанын да байқамайсыз. Ешқандай дыбыс шығармайды. Біраздан кейін шаққан орны қышып, дене бірнеше жерден қызарып кетеді. Оның басқа қансорғыштан ерекшелігі — қатар тізіп шағуында. Қандаланың шаққан орны қышып, кемінде бір аптадай кетпей жүреді. Адамдар кейде оны [[қышыма]]мен шатастырып жатады. Қандала қызба, оба, бөртпе сүзегі сияқты қауіпті [[жұқпалы аурулар]]ды таратуы мүмкін. Бірақ бұл ғылыми дәлелденбеген. Қансорғыш болғанымен теориялық түрде [[Вирустар|вирус]], [[гепатит]] инфекцияларын таратады. Кешенді тәсіл үйде қандаланың пайда болуын байқауға көмектеседі: # Жәндіктердің белсенділігінің шыңы қараңғыда болады, оларды жарық қосылған кезде таңертеңгі сағат 4-5 аралығында табуға болады. Дәл осы уақытта зиянкестер баспанадан шығады. # Бұл жәндік диванның тігісінде, адамның киімінде жиі кездеседі. Бір үйден екінші үйге көбіне киімге жабысып барады. Қоғамдық көлік сияқты адам көп шоғырланатын жерлерде де тарауы мүмкін. Пәтер ауыстырарда жаңадан сатып алынған жиһаз, көрпе, төсек пен басқа да жұмсақ заттар арқылы тарайды. Өмір сүруіне жайлы пәтер болса, қыс пен жазға қарамай белсенді болады. # Қандала ұясын диванға, төсекке, еденкемер (плинтус) мен төсеніштердің астына салады. Денесі жалпақтау болған соң кілемнің астында оңай қозғалады. Қандала ұшпайды, тек жүреді. Аса жылдам қозғалатын жәндіктердің қатарына жатпайды. # Қандала ескі үйде жиі кездеседі. Адам тұратын үй-жайларда ағаштан жасалған еден мен жиһазда тіршілік етеді. Ал бетоннан, монолиттен, кірпіштен салынған үйде тіршілік ете алмайды. Бірақ ағаштан жасалған жиһаздарда өмір сүретінін ескерген жөн. Қандалалар үшін өте қолайлы орта +20-30°C температура шамасында және оның айтарлықтай өзгеруі жәндіктердің өліміне әкелуі мүмкін. Алайда, тіршілікке байланысты, егер жағдайлар өміріне ыңғайсыз болса, олар өмірлік процестерін баяулатады. [[Анабиоз]]ға ұқсас күйге түсіп, олар бірнеше ай бойы тамақтанбастан өмір сүре алады.<ref>[https://kazmeddez.kz/kak-izbavitsya-ot-klopov/ Как избавиться от клопов?]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. kazmeddez.kz. {{ref-ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{уики}} [[Санат:Жартылай қатты қанаттылар]] {{бастама}} 9zafuf20ljd17t1sqhdjrxhl14uvy5m 0 29753 3601994 3521852 2026-05-08T20:55:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601994 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Қорғалжын ауданы |елтаңба = Korgalaudanigerb.gif |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 50 |lat_min = 20 |lat_sec = 59 |lon_dir = E |lon_deg = 70 |lon_min = 45 |lon_sec = 45 |облысы = Ақмола облысы |аудан орталығы = [[Қорғалжын (ауыл)|Қорғалжын]] |ауылдық округтер саны =8 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 18 |қалалар саны = |әкімі = Алмас Аянұлы Алин |әкімдіктің мекенжайы = Қорғалжын ауылы, Болғанбаев көшесі, №9 |құрылған уақыты = 1918 |жер аумағы = 9,3 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 7 303<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = 0,8 |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (88,14%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (6,87%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (1,69%)}}, {{nobr|[[немістер]] (1,26%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,62%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (0,43%)}}, {{nobr|басқалары (0,99%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = 021300-021309<ref name="kazindex.ru">[http://kazindex.ru/02/14.html Қазақстан почталық индекстері]</ref> |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-korgaljin?lang=kk Қорғалжын ауданының әкімдігі |карта = Korgalzhyn District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = Akmola_Province_Korgalzhyn.png |ортаққордағы санаты = }} '''Қорғалжын ауданы''' — [[Ақмола облысы]]ндағы әкімшілік бөлік. [[1918 жыл|1918]] жылы құрылған. Орталығы – [[Қорғалжын (ауыл)|Қорғалжын]] ауылы. == Географиялық орны, жер бедері == Солтүстігінде [[Егіндікөл ауданы|Егіндікөл]], [[Астрахан ауданы|Астрахан]] аудандарымен, шығысында [[Целиноград ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарағанды облысы]]ның [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]]мен шектеседі. Аудан негізінен [[Теңіз-Қорғалжын ойысы]]нда орналасқан. Жер бедері сәл белесті жазық. == Тарихы == Қорғалжын ауданы (1918-1935 жж. — Сабынды ауданы) [[1918 жыл|1918 жылы]] [[Ақмола округі]]нің құрамында бұрынғы Қоңқор-Қорғалжын, Қорғалжын, Соналы, Жақсыкөң, Сарыөзен болыстары мен Қарақойын болысының бір бөлігінен құрылған (03.09.1928 жылғы БОАК Қаулысы). Бірінші әкімі - [[Жантаев Төлепбек]] (1875-1937). Аудан құрылған уақытта жер аумағы 34 030 шаршы шақырымды құраған. [[1930 жыл]]ы мұнда 11 ауылдық кеңес, онда 327 ауыл-қыстау, 3 шағын орыс ауылдары (оның ішінде 1907 жылы құрылған Сабынды хуторы) болған. Сол жылы ауданда 17 мектеп, 73 сауатсыздықты жою пункті, 3 оқу үйі (изба-читальня), 1 политмектеп жұмыс жасаған. [[1932 жыл]]ы 20 ақпанда [[Қарағанды облысы]] құрылды. Оның құрамына 23 аудан, оның ішінде Қорғалжын ауданы да енді. 1941 жылы тұрғындардың өтінішімен аудан [[Ақмола облысы]]ның құрамына беріледі. Сол уақытта ауданда 13 мың адам тұрған және 1933 шаруашылық біріккен 32 ұжымшар болған. Бұл жылдары халық арасында сауатсыздықты жою негізінен аяқталған болатын. 28 мектеп, оның ішінде 1 орта, 4 орталау, 23 бастауыш мектеп жұмыс істеген. Оларда 1693 оқушы оқыған. Ауданда 14 орындық бір аурухана, 5 фельдшерлік-акушерлік пункт қызмет еткен. 4 балабақша, қонақүй мен 10 кісілік монша да болған. [[1954 жыл]]ы 290 мың гектар жаңа жер игеріліп, 7 кеңшар құрылды: Абай атындағы, Армавирский, Полтавский, Буревестник және Ушаков атындағы. Онда 3 мыңға жуық жаңа қоныстанушылар келді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының [[1970 жыл]]ғы 4 желтоқсандағы Жарлығымен облыста [[Егіндікөл ауданы|Краснознамен ауданының]] құрылуына орай Қорғалжын ауданының Абай атындағы, Армавирский, Буревестник, Калинин атындағы, Коммуна, Краснознаменский, Ушаков атындағы (бұрын Астрахан ауданына берілген «Полтавский» кеңшары), яғни барлық тың кеңшарлары жаңа Краснознамен ауданына беріледі. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен [[1977 жыл]]ы 5 ақпанда облыс құрамында Қорғалжын ауданының бір бөлігінен [[Теңіз ауданы]] (кейін Қарағанды облысына берілген) құрылады. Жаңа ауданға 11554 халқы бар Аршаты, Баршын, ХХII партсъезд атындағы, Сарыөзен, Соналы, Талдысай кеңшарлары беріледі.<ref>[http://map.akmol.kz/content/korgal Аудан туралы]</ref> == Климаты == Климаты континенттік. Қысы ұзақ (қар 180 күндей жатады, қалыңдығы 20 сантиметрдей), боранды (20 күндей), суық. Қаңтар айының орташа температурасы –17 – 18 градус. Жазы қоңыржай ыстық, қуаң (50 күндей). Шілде айының орташа температурасы 20 – 21 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 250 – 300 миллиметр. Аудан жері арқылы [[Нұра]], [[Құланөтпес (өзен)|Құланөтпес]] өзендері ағып өтеді. Көлдер өте көп: негізгілері – [[Қорғалжын (көл)|Қорғалжын]], [[Теңіз (көл)|Теңіз]], [[Қоқай]], [[Асаубалық]], Сұлтанкелді, Есей, [[Шолақшалқар]], [[Жәнібекшалқар]], [[Шишалқар|Шишалқор]], [[Қарасор (көл, Қорғалжын ауданы)|Қарасор]], [[Құмкөл (көл, Нұра алабы)|Құмкөл]], Алакөл, т.б. == Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Топырағы қоңыр, күңгірт қоңыр, Нұраның аңғары қара топырақты. Аудан жерінде жабайы шошқа, қоңыр түлкі, қарсақ, борсық, қоян, күзен, ақ тышқан, қосаяқ, су тышқаны, ондатра; құстардан: қоқиқаз, қаз, үйрек, аққу, аққұтан, қызғыш, т.б. көптеген су құстары мекендейді. Көлдерінде мөңке, алабұға, оңғақ, лақа, торта, шортан, аққайран кездеседі. Аудан аумағында мемлекеттік Қорғалжын қорығы орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 14105 || {{өсім}}23926 || {{өсім}}41444 || {{құлдырау}}22857 || {{өсім}}30894 || {{құлдырау}}16705 || {{құлдырау}}10289 || {{құлдырау}}7495 |} Тұрғындар саны 8815 адам (2019). Ұлттық құрамы: {{nobr|[[қазақтар]] (87,90%)}} , {{nobr|[[орыстар]] (6,95%)}} , {{nobr|[[украиндар]] (1,78%)}} , {{nobr|[[беларустар]] (0,56%)}} , {{nobr|[[немістер]] (1,17%)}} , {{nobr|басқалары (1,64%)}}<ref name="Stat2010">[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі. Қазақстан Республикасы тұрғындарының облыстар, қалалар мен аудандар, жынысы мен жас ерекшелігі топтары, этностық бөлігі бойынша 2010 жылдың басындағы саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117233602/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |date=2013-01-17 }}</ref><ref name="пер.2010">[http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm 2009 жылғы санақ бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130212024927/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm |date=2013-02-12 }}</ref> Халқының орташа тығыздығы 1 км²-ге 1,4 адамнан келеді. == Әкімшілік бөлінісі == Аудан аумағындағы 18 елді мекен 8 ауылдық әкімшілік округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Амангелді ауылдық округі (Қорғалжын ауданы)|Амангелді ауылдық округі]] ||626 ||{{құлдырау}}461 ||73,6 ||324 ||{{құлдырау}}255 ||78,7 ||302 ||{{құлдырау}}206 ||68,2 |- | [[Арықты ауылдық округі]] || 1102 ||{{құлдырау}}720 ||65,3 ||538 ||{{құлдырау}}373 ||69,3 ||564 ||{{құлдырау}}347 ||61,5 |- | [[Кеңбидайық ауылдық округі]] || 533 ||{{құлдырау}}347 ||65,1 ||254 ||{{құлдырау}}183 ||72 ||279 ||{{құлдырау}}164 ||58,8 |- | [[Қарашалғын ауылдық округі]] || 992 ||{{құлдырау}}743 ||74,9 ||498 ||{{құлдырау}}395 ||79,3 ||494 ||{{құлдырау}}348 ||70,4 |- | [[Қорғалжын ауылдық округі]] ||4267 ||{{құлдырау}}3296 ||77,2 ||2088 ||{{құлдырау}}1673 ||80,1 ||2179 ||{{құлдырау}}1623 ||74,5 |- | [[Қызылсай ауылдық округі (Қорғалжын ауданы)|Қызылсай ауылдық округі]] ||702 ||{{құлдырау}}463 ||66 ||372 ||{{құлдырау}}231 ||62,1 ||330 ||{{құлдырау}}232 ||70,3 |- | [[Майшұқыр ауылдық округі]] ||273 ||{{құлдырау}}225 ||82,4 ||145 ||{{құлдырау}}111 ||76,6 ||128 ||{{құлдырау}}114 ||89,1 |- | [[Сабынды ауылдық округі]] ||1794 ||{{құлдырау}}1240 ||69,1 ||916 ||{{құлдырау}}660 ||72,1 ||878 ||{{құлдырау}}580 ||66,1 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||10289 ||{{құлдырау}}7495 ||72,8 ||5135 ||{{құлдырау}}3881 ||75,6 ||5154 ||{{құлдырау}}3614 ||70,1 |} == Ірі елді мекендері == {| class="wikitable" ! Атауы !! Халқы <br>(2021) |- | [[Қорғалжын (ауыл)|Қорғалжын]] || {{құлдырау}}3222 |- | [[Сабынды (ауыл)|Сабынды]] || {{құлдырау}}928 |- | [[Арықты]] || {{құлдырау}}602 |- | [[Жантеке]] || {{құлдырау}}564 |} == Шаруашылығы, инфрақұрылымы == Ауданда май зауыты, сүт цехы, диірмен, наубайхана, тұрмыстық комбинат, құрылыс, автокөлік мекемелері, типография, астық пункті, т.б. бар. Аудандағы 17 ЖШС, 184 шаруа қожалығы, 3 тағам өңдейтін кәсіпорын, 88 сауда орындары халыққа түрлі салада қызмет көрсетеді. Ауыл шаруашылық жері 656,5 мың гектар, оның 46,1 мың гектары егіндік, 28,2 мың гектары шабындық, 382,8 мың гектары жайылым, 199,5 мың гектары тыңайған жер. 2001 жылы 8,5 мың сиыр, 4,2 мың қой мен ешкі, 3,6 мың жылқы, 0,6 мың шошқа, 12,6 мың құс болды. Оқу, білім беру және мәдениет салаларында мектепке дейінгі 8 балалар мекемесі, 5 бастауыш, 8 орталау, 11 орта мектеп, 33 кітапхана, халық театры, мұражай, 22 клуб, 3 мәдениет үйі бар. Денсаулық сақтау және емдеу мекемелерінен аудан аурухана, 5 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, 13 фельдшер-акушерлік пункт болды. Аудан “Шамшырақ нұры” (1934 жылдан), “Свет маяка” (1957 жылдан) газеттері шығарылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ақмола облысы}} {{Қорғалжын ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қорғалжын ауданы]] gooa4csgv9r9u0yeo3v3ifjb83urkiq 0 30268 3601921 3600020 2026-05-08T17:46:03Z Rasulbek Adil 176232 3601921 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = ауыл |атауы = Миялы |сурет = Миялы ауылы Кіре беріс қақпа.jpg |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg = 48|lat_min =53|lat_sec = 04 |lon_deg =53 |lon_min = 47 |lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Қызылқоға ауданы |кестедегі аудан = Қызылқоға ауданы{{!}}Қызылқоға |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Миялы ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Миялы |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1959 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Қамыскөл'' |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}} 7 746<ref name="халық2023">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 71238 |пошта индексі = 060500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} {{мағына|Миялы}} '''Миялы''' – [[Атырау облысы]] [[Қызылқоға ауданы]]ндағы ауыл, аудан (1959 жылдан) және [[Миялы ауылдық округі (Атырау облысы)|Миялы ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Облыс орталығы – [[Атырау]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 325 км жерде, [[Тайсойған (құм)|Тайсойған]] құмының солтүстік-шығысында, [[Ойыл (өзен)|Ойыл]] өзенінің сол жағасында орналасқан. == Тарихы == Іргесі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру кезінде қаланған. [[1942 жыл|1942]] жылы ұжымшар орталығы болды. [[1949 жыл|1949]] жылы Тайсойған механикаландырылған мал шаруашылығы стансасына айналды. “Мия” шөбі көп шығуына байланысты ежелгі тұрғындар мекендерін «Миялы» деп атап кеткен екен. == Халқы == [[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 5303 адам тұрған.<ref>[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]</ref> [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 6034 адам (3005 ер адам және 3029 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 6473 адамды (3234 ер адам және 3239 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> [[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ қорытындысы бойынша 7569 адамды (3839 ер адам және 3730 әйел адам) құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> == Мәдени-әлеуметтік мекемелер == 3 [[балабақша]], 2 орта мектеп, 1 мектеп-гимназия, 1 өнер, 1 спорт мектептері, 1 мәдениет үйі, 1 орталық [[аурухана]], 1 [[емхана]] бар. === Мектептер === * Б.Аманшин атындағы қазақ орта мектебі * Халел Досмұхамедұлы атындағы орта мектеп — 1922 жылы Аяпберген Науанұлы негізін қалаған екі сыныптық мектеп алғашқыда «Аяпбергеннің ақ школы» (Тайсойған бастауыш мектебі) деген атқа ие болып, 1933 жылы Қамыскөл жетіжылдық мектебі, 1952 жылы Ворошилов, 1957 жылы Н.К.Крупская атындағы орта мектеп болып өзгеріп, 1996 жылы Алаш қозғалысының қайраткері, дәрігер, ұстаз, ғалым Халел Досмұхамедұлының есімі берілді. * Ы.Шөреков атындағы мектеп-гимназия — 2007 жылы Миялы ауылында 320 орындық орта мектеп салынып, пайдалануға берілді. Қызылқоға аудандық әкімшілігінің 26.12.2008 жылғы №316 «Миялы ауылынан жаңа ұлттық гимназия ашу туралы» қаулысына сәйкес ауданда тұңғыш ұлттық гимназия ашылды. Мектепте 20 орындық жатақхана болды. 2009 жылы аудан әкімшілігінің ұйғарымымен Миялы ұлттық гимназиясы №1 негізгі мектеппен қосылып №1 мектеп-гимназиясы болып қайта құрылды. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде мектеп-гимназияға ақын Ы.Шөрековтің есімі берілді.<ref>[https://qyzylqoga.kz/zhanalyqtar/bilim/merejli-mereke.html Мерейлі мереке]</ref> * Миялы балалар өнер мектебі === Мектепке дейінгі мекемелер === * «Жасұлан» бөбекжай-балалар бақшасы * «Нұр-Шуақ» бөбекжай-балалар бақшасы * «Балдырған» бөбекжай-балалар бақшасы === Аурухана === * Қызылқоға аудандық ауруханасы — аудандық денсаулық сақтау бөлімі 1944 жылдан бастап құрылды. Қарабау елді мекенінен 10 төсектік аудандық аурухана ашылды. Аудан орталығы 1959 жылы Миялыға көшірілгенде аудандық аурухана бірге көшірілді. Осы кезде аурухана 35 керуеттік болып, кейіннен 65 керуетке өсті. 1981 жылы типтік жобада 100 керуеттік аудандық орталық аурухана ғимараты салынды. 2009 жылы 30 төсектік аудандық туберкулез ауруханасы салынып пайдалануға берілді. 2011 жылдың 16 наурызында ауысымына 250 адамды қабылдау мүмкіндігі бар аудандық емхана пайдалануға берілді.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/atyrau-&#x20;economy/press/news/details/941164 Атырау облысы демографиясы]</ref> === Мәдени мекемелер === * Қызылқоға тарихи-өлкетану музейі * «Арман» мәдениет үйі == Шағын кәсіпорындар == 7 ЖШС, 131 жеке кәсіпкер, 11 шаруа қожалығы, 3 АЗС, 19 жеке дүкен, 1 шайхана, 1 орталық монша, 6 жеке дәріхана, 4 тойхана, 1 мейрамхана, 3 фастфуд- кафе, 6 сауда үйі бар.<ref>Қарабау мен Тайсойған: энциклопедиялық басылым – Алматы: «Принт плюс», 2020. ISBN 978-601-06-6125-7</ref> == Діни ұйымдар қызметі == * '''«Бәйтерек» мешіті''' — 2003 жылы салынған. Жалпы ауданы 112 шаршы метр. 50 адамға арналған. Ғимарат ер және әйелдер намаз оқитын бөлмелер мен имамның бөлмесінен тұрады. Биіктігі 8,4 метрлік 4 мұнарасы, 1 күмбезі бар. Арка типтес терезелері үлкен етіп жасалынған.<ref>https://www.muftyat.kz/kk/mosque/3169/ «Бәйтерек» мешіті</ref> == Ауыл суреттері == {| class="wikitable" |- ! Аудандық Әкімшілік !! Аудандық сот !! «Бәйтерек» мешіті !! Қысқы көше |- | [[Сурет:Миялы. Әкімшілік.jpg|орта|250px|]] || [[Сурет:Миялы. Аудандық сот.jpg|орта|250px|]] || [[Сурет:Миялы. Мешіт.jpg|орта|280px|]] || [[Сурет:Миялы.jpg|орта|250px|]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылқоға ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қызылқоға ауданы елді мекендері]] 2ssne8tgomw69cj1we6k5vsfci46ml8 0 44371 3602024 3035957 2026-05-09T00:49:47Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602024 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Үй қандаласы | image = Bed bug, Cimex lectularius.jpg | image_width = 250px | image_caption = |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Буынаяқтылар]] |classis = [[Жәндіктер]] |ordo = [[Жартылай қатты қанаттылар‎]] |subordo = [[Қандала|Қандалалар]] | infraordo = [[Cimicomorpha]] | superfamilia = [[Cimicoidea]] | familia = [[Cimicidae]] | genus = [[Cimex]] | species = C. lectularius | taxon = Cimex lectularius | taxon_authority = [[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758 }} '''Үй қандаласы''' ({{lang-la|Cimex lectularius}}) – [[Паразиттер|паразит]] [[Қандала|қандалалар]] тұқымдасына жататын [[Жәндіктер|жәндік]]. Жер шарында кең тараған. Денесі жалпақ, жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 4,8 — 8,4 мм. Ересектерінің түсі күрең қызыл, жас дернәсілдері сарғыш болады. Аузы шаншып соруға бейімділігі 3-жұп аяғы артындағы безден жағымсыз иіс шығарады. [[Құстар|Құстардың]] [[ұя|ұяларында]], кемірушілердің індерінде тіршілік етеді. Тез көбейіп, оңай таралады, ұзақ уақыт қоректенбей жата алады. Аналығы күніне 12 — 15 жұмыртқа салып, өсімталдығы бірнеше жүз жұмыртқаға жетеді. Жұмыртқаның жетілуі қоршаған ортаның температурасына байланысты 4 күннен 1 айға дейін созылады. Балаңқұрттары ересек қандалаға айналғанша 5 рет түлейді. Тіршілік ұзақтығы бір жылға жуық. Үй қандаласы адамның, кейбір жылы қанды жануарлардың сыртқы паразиті, [[Қан|қанмен]] ғана қоректенеді. Күндіз жасырынып жатады. Үй қандаласына қарсы [[Залалсыздандыру|дезинфекцияның]] әр түрлі шаралары қолданылады. == Қандаланың үйде пайда болуы және ол қалай көрінеді == Бірде-бір тұрғын үй [[Паразитизм|паразиттер]]дің пайда болуынан сақтандырылмаған. Бұл қан соратын жәндік 0,5 см-ге дейін жетеді және денесі қою сары немесе қоңыр түске боялған. Тегістелген денесі тірі қалуға, кейбір жағдайларда езіліп кетпеуіне мүмкіндік береді (адам ұйқы кезінде бұрылған кезде және т.б.) Үлкен паразиттердің денесі дөңгелек пішінімен ерекшеленеді, сонымен қатар аз белсенділік танытады. Жәндік көп жағдайда түнде жүреді және ұйықтап жатқан жәбірленушіге (адамға, жануарға) мүмкіндігінше тыныш күйде келіп шабуыл жасайды. Пәтердегі қандалалардың пайда болу себептері әртүрлі болуы мүмкін, көбінесе адамдар оларды қоғамдық орындардан аяқ киіммен алып жүреді. Бөлмеде тазалық пен гигиенаны сақтау [[инфекция]] қаупін азайтуға көмектеседі, бірақ бұл [[панацея]] емес<ref name = "kazmeddez.kz">[https://kazmeddez.kz/klopy-v-kvartire-otkuda-oni-mogli-poyavitsya-i-chto-delat/ Клопы в квартире: откуда они могли появиться и что делать?]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. kazmeddez.kz. {{ref-ru}}</ref>. == Қандаланың шағуын қалай тануға болады == Қандаланың үй жағдайында пайда болуы адамның терісінде шағу іздері байқалады. Жаралар жақын орналасқан және тізбек тәрізді болып келеді. Бұл адамның денесінде қандаланың қан соруда қозғалуынан болады. Бір жәндіктен 3-5 жара қалады. Тістеу көбінесе айқын [[аллергия]]лық реакцияны тудырады. Мөлшері ұлғаяды және қабынуға ұшырайды, сонымен қатар [[температура]]ның көтерілуімен бірге жүруі мүмкін. Бірақ сонымен бірге, кейбір адамдарда шағуға [[реакция]] мүлдем көрінбейді. Мұндай жағдайларда шағудың болуы тек кішкене нүктемен дәлелденеді. Дегенмен, [[зиянкестер]] селективті түрде қоректенбейді. Тістеуді анықтау әрдайым мүмкін емес, ұйқы кезінде көрпемен жабылмаған тері аймақтары зақымдалады. Көбінесе шағуды бет пен мойыннан, сондай-ақ қолдардан көруге болады. Жараның ісіну мөлшері, әдетте, 2-5 мм-ге жетеді және қышумен бірге жүреді. Кейбір жағдайларда шағу орындарында локализацияланған күлгін дақтар түрінде асимптоматикалық көрініс болуы мүмкін. Олардың көрінісі бойынша, төсек шағуы [[есекжем]]ге ұқсайды. Мұндай реакцияларды оянғаннан кейін немесе тістегеннен кейін бірнеше күн өткен соң анықтауға болады. Соңғысы, әдетте, бір аптадан кейін өтеді<ref name = "kazmeddez.kz"/>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == [[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том [[Санат:Жартылай қатты қанаттылар]] {{уики}} 8kh8oyy6wmzass16gczb14nbsarkjaj 0 44889 3602023 3573772 2026-05-09T00:06:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602023 wikitext text/x-wiki '''Құндылық''' – бұл бір нәрсенің маңыздылығы, мәні, пайдасы немесе [[Пайдалылық|пайдалығы]]. Сырттай қарағанда, құндылық заттың немесе құбылыстың қасиеті ретінде көрінеді. Алайда, маңыздылық пен пайдалылық олардың табиғи немесе объектінің ішкі құрылымына байланысты емес. Олар адамның қоғамдық өмір саласына тартылған белгілі бір қасиеттеріне субъективті баға беру болып табылады. Бұл қасиеттерге адам қызығушылық танытады немесе мұқтаждық сезінеді. [[Құндылықтар жүйесі]] – бұл ұсынылған және тыйым салынған сенімдер жиынтығы; олар адамның этикалық мінез-құлқына әсер етеді немесе оның саналы әрекеттерінің негізі болып табылады. Ол адамның заттық және әлеуметтік шындығында күнделікті бағыт-бағдар ретінде қызмет етеді, оның айналасындағы заттар мен құбылыстарға деген түрлі практикалық қатынасын белгілейді. Мысалға, стақан сусын ішу құралы ретінде өз пайдалы қасиетін [[тұтыну құны]] ретінде, [[материалдық игілік]] ретінде көрсетеді. Еңбек өнімі және тауар айырбастау заты бола отыры, стақан экономикалық құндылық, [[құн]] ретінде болады. Егер стақан өнер заты болса, онда ол қосымша эстетикалық құндылыққа, яғни көркемдікке ие болады.<ref>[http://filosof.historic.ru/enc/item/f00/s12/a001248.shtml Философский словарь] Под ред. И.Т. Фролова. - 4-е изд.-М.: Политиздат, 1981. - 445 с.</ref> [[Этика]] және [[Әлеуметтік ғылымдар|әлеуметтік ғылымдарда]] құндылық қандай іс-әрекетті жасаған дұрыс немесе қандай жолмен өмір сүрген дұрыс екенін анықтау ([[нормативті этика]]) немесе әртүрлі әрекеттердің маңыздылығын сипаттау мақсатында қандай да бір нәрсенің немесе әрекеттің маңыздылық дәрежесін білдіреді. Көбінесе бастапқы құндылықтар күшті, ал екінші дәрежелі құндылықтар өзгерістерге бейім келеді. Әрекеттің құнды болуына, өз кезегінде, оның әсер ететін, көбейтетін, азайтатын немесе өзгертетін объектілердің этикалық құндылықтары әсер етуі мүмкін. «Этикалық құндылығы» бар нысанды «этикалық немесе философиялық игілік» (зат есімдік мағынада) деп атауға болады.<ref>Vuong, Quan-Hoang (2023). ''Mindsponge Theory''. De Gruyter. ISBN 9788367405140.</ref> == Философиялық құндылық == Құндылық — объектінің жағымды немесе жағымсыз жақтарын білдіретін философиялық-социологиялық [[ұғым]]. Құндылық ұғымы (грекше аксиос) антикалық [[Стоицизм|стоицизмде]] ерекшеленеді. Құндылық белгілі бір құбылыстың субъективті маңыздылығын (пайдалылығын) білдіреді. Сонымен қатар, жақсылық немесе игіліктен айырмашылығы, құндылық жалған сипатқа ие болуы мүмкін еді.<ref name=":0">Аванесов С. С.[https://cyberleninka.ru/article/n/k-istokam-filosofskogo-ucheniya-o-tsennosti-aksiologiya-stoitsizma К истокам философского учения о ценности: аксиология стоицизма]</ref> Стоиктер үшін құндылыққа қарама-қарсы ұғым [[адиафора]] (бейтарап, мәнсіз) болды. Ежелгі филосиялық көзқарастарда құндылықтың әр түрлі көріністеріне жататын және табиғи, қоғамдық құбылыстарды, адамның іс-әрекетін бағалауда пайдаланылатын [[сұлулық]], [[қайырымдылық|қайырымдылық.]] [[мейірімділік]] секілді этикалық және эстетикалық ұғымдар қолданылды. Құндылық объектінің адам үшін қаншалықты маңызды екендігін айқындайды. <ref name=":0" />[[Философия]] тарихында құндылық көрінісінің заңдылықтары туралы жалпы түсінік 19 ғасырдың ортасында неміс философиясында зерттелді. Құндылық ұғымына тұңғыш филосиялық анықтаманы [[Рудольф Герман Лотце|Р. Лотце]] мен [[Герман Коген|Г.Коген]] берді. [[Фридрих Ницше]] құндылықтарды қайта бағалау идеясын жариялады, құндылықтарды (Werte) өмірге бағдар ретінде түсінді.<ref>Савоськина А. М. [https://cyberleninka.ru/article/n/ponyatie-tsennost-v-rabotah-m-haydeggera-i-f-nitsshe Понятие «Ценность» в работах М. Хайдеггера и Ф. Ницше]</ref> Антикалық стоицизм жағдайындағыдай, құндылықтар субъективті немесе мәдениетке байланысты сипатқа ие болды. Құндылықтардың жоқтығы [[нигилизм]] жағдайын сипаттайды. Ницшенің еңбектерінің ықпалымен философияда құндылық ұғымы кең таралды. Құндылықты ақылға қонымды ерік-жігердің реттеушісі ретінде терең зерттеуді Бадендік [[неокантшылдық]] мектеп қолға алды. Атап айтқанда, [[Генрих Риккерт]] [[шындық]], [[Әсемдік|сұлулық]], қасиеттілік, [[бақыт]] және [[мораль]] сияқты құндылықтарды атап өтті. Құндылықтың көрініс табу формасы – норма болып табылады.<ref>Спешилова Е. И. [https://cyberleninka.ru/article/n/tsennostnye-osnovaniya-poznaniya-v-filosofii-badenskoy-shkoly-neokantianstva Ценностные основания познания в философии баденской школы неокантианства]</ref> Ол пәндік және субъективтік деген екі бөліктен тұрады. Пәндік және [[субъективтік құндылық]] — адамның дүниеге қатынасының екі жағы, біріншісі — оның объектісі, екіншісі — субъектісі. Сондықтан пәндік құндылық баға берудің объектісі, ал субъективтік құндылық олардың өлшемі мен әдісі болып табылады. Пәндік құндылыққа заттардың табиғи қажеттілігі, өнімнің өзіндік құны, әлеуметтік игілік, ғасырлар бойы қалыптасқан [[мәдени мұра]]лар, ғылыми ақиқаттың теориясы маңызы мен тәжірибелік пайдасы, адамдардың іс-әрекетіндегі жамандық пен жақсылықтың іске асуы, табиғи және қоғамдық объектілердің [[эстетика]]лық қасиеттері жатады. Санадағы құндылық ұғымына қоғамдағы ойлау мен бағалау, мақсат және оған жетудің жолдары, қоғамда кездесетін түрлі нормалар жатады. Құндылықтар өмірге, еңбекке, шығармашылыққа, адам өмірінің мәніне, т.б. баға беру қатынасынан тұрады. Құндылықтар [[қоғам]] үшін ең маңызды деген [[әдет-ғұрыптар]], нормалар мен мән-мағыналар қызметін өзіне бағындырады және реттейді. Құндылықтар адам мүддесінің объектісі бола тұра, әлеуметтік, заттық ортадағы күнделікті тіршілікте бағыт беру рөлін атқарады. Адам өзін қоршаған заттық және рухани әлемді құндылықтар арқылы бағалайды. Оның шынайы өмірге құндылықтық қатынасы тек сана негізінде болуы мүмкін. Құндылықтық сана заттың біз үшін қаншалықты бағалы, оның құндылығы неде екенін зерттейді. == Философиялық құндылықтар == Құндылық - [[мәдениет]]тің құрамдас бөлігі. Мәдениеттің құрамдас бөлігі болуы себепті құндылық адамдардың өзін ұстауын реттейді, олардың шынайы тәртібін айқындайды. Мәдениет құндылықтары, тиісінше, материалдық және рухани болып бөлінеді. Құндылықтардың мазмұны [[қоғам]]ның мәдени жетістіктерімен шарттастырылған. Құндылықтар әлемі, сөздің кең мағынасында, мәдениет әлемі деген сөз. Ол адамның рухани қызмет аясы, оның санасының дұрыстығын айғақтаушы, адамның рухани байлығының елшеуіші іспетті. Құндылықтарды мүдделердің қарапайым жалғасы немесе бейнеленуі ретінде қарастыруға болмайды. Олар салыстырмалы өзінділікке ие. == Экономикадағы құндылық == [[Экономика|Экономикада]] экономикалық құндылық – бұл [[тауар]] немесе [[қызмет]] [[экономикалық агент]]ке әкелетін пайданың өлшемі, ал ақшаға шаққандағы құндылық – осындай пайданы қамтамасыз ету үшін қаржылық немесе басқа ресурстардың тиімді пайдаланылғанын бағалауды білдіреді. Экономикалық құндылық әдетте ақша бірліктермен өлшенеді, сондықтан бұл тұрғыда оны: «адам тауар немесе қызмет үшін төлеуге дайын және қабілетті ең жоғары [[ақша]] сомасы қанша?» деп түсіндіруге болады. Ақшаға шаққандағы құндылық көбінесе салыстырмалы түрде көрсетіледі, мысалы, «жақсырақ» немесе «ақшаға шаққандағы ең жақсы құндылық» ретінде,<ref>Department of Finance (Northern Ireland), [https://www.finance-ni.gov.uk/articles/definition-best-value-money Definition of best value for money] endorsed by the Northern Ireland Executive on 22 March 2011, accessed 8 December 2023</ref> бірақ сонымен қатар, ол абсолютті түрде де көрсетілуі мүмкін, мысалы, мәміле ақшаға шаққандағы құндылықты қамтамасыз етеді немесе қамтамасыз етпейді деген баға беру.<ref>BBC News, [https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-65601324 Ferry to be built at Ferguson yard despite not being 'value for money']</ref> Экономикалық теорияның бәсекелес мектептерінің арасында құндылықтың әртүрлі теориялары бар. [[Австриялық экономикалық мектеп|Австриялық мектептің]] өкілдері құндылықты адам қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін нақты тауарлар немесе [[Игілік (экономика)|игіліктердің]] белгілі бір мөлшерінің маңыздылығы ретінде түсіндіреді. Адам затқа тәуелділігін қаншалықты көбірек түсінсе, оның құндылығы соғұрлым жоғары болады. Құндылық құбылысы экономикалық игіліктердің табиғаты сияқты қажеттілік пен мөлшер арасындағы өзара байланыстан туындайды. Шексіз мөлшерде бар игіліктер (мысалы, ауа, су және т. б.), яғни экономикалық емес игіліктер, құндылыққа ие емес. Тек адамның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткіліксіз мөлшерде бар игіліктер ғана құндылықты білдіреді.<ref name=":1">''Менгер К.'' Избранные работы. — <abbr>М.</abbr>: Издательский дом «Территория будущего», 2005. — 496 с. — (Экономика). — ISBN 5-7333-0175-9.</ref> Құндылықты [[Пайдалылық|пайдалылықтан]] ажырата білу керек. Пайдалылық – бұл заттың адам қажеттіліктерін қанағаттандыруға жарамдылығы. Экономикалық емес игіліктер де, экономикалық игіліктер сияқты, қажеттіліктерді қанағаттандыру қабілетінің арқасында пайдалы болып табылады. Алайда, қажеттіліктерді қанағаттандыру экономикалық игіліктердің нақты мөлшеріне байланысты. Осы себепті тек сол игіліктер құндылық мәніне ие болады.<ref name=":1" /> Экономикалық құндылық [[Баға|нарықтық бағамен]] немесе [[Нарықтық құн|нарықтық құнмен]] бірдей емес. Егер [[Тұтынушылар|тұтынушы]] белгілі бір тауарды сатып алуға дайын болса, бұл оның сол тауарға нарықтық бағадан жоғары құндылық беретінін білдіреді. Тұтынушы үшін құндылық пен нарықтық баға арасындағы айырмашылық «[[Экономикалық артықшылық|тұтынушы артықшылығы]]<nowiki/>» (consumer surplus) деп аталады.<ref>Robert B. Ekelund, Jr., and Robert F. Hkbert. Consumer surplus: the first hundred years. History of Political Economy 17:3. 1985 by Duke University Press. CCC 00 18-2702/85</ref> Көптеген жағдайларда нақты құндылықтың нарықтық бағадан әлдеқайда жоғары екенін көруге болады: ауыз суды сатып алу бір мысал. == Шынайы және алдамшы құндылықтар == Адамның өзінің солай деп таңдауына орай, құндылық қашанда белгілі бір қанағаттанарлық нәрсені білдіреді. Ал материалдық және рухани қажеттіктердің өтелуі тұрғысынан құндылықтардың бәрін қанағаттанарлық категорияға жатқызуға болмайды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> Адамдардың немесе [[әлеумет]]тік топтардың қажеттіліктері, мүдделері жөне талғамдары әр түрлі болады. Сондықтан барлық құндылықтар салыстырмалы. Құндылық қатынас қанағаттанарлық немесе қанағаттанғысыз болып келуі мүмкін. Біреу үшін мынау, екінші үшін анау құнды. Олардың қайсысынікі дұрыс, қайсысы қателесіп тұрғанын [[Релятивистік тәсіл|релятивистік]] тұрғыдан оны ажыратып жатуда мағына болмайды. ''Шынайы'' деп — адамға пайда әкелетін, оның санасына жоғары адамдық қасиеттерді сіңіретін, адамдардың бақыты мен игіліктілігін қамтамасыз ететін, адамның тұрғасын ажарландыратын, адаммен қоғамның ілгерілей дамуын қамтамасыз ететін құндылықтарды айтқан жөн. Алдамшы құндылықтарға жеке [[индивид]]тер құндылық деп қабылдағанымен, шынында, қоғамның дамуына септігін тигізбейтін, оны кері кетіретін, адамды аздыратындарды айтамыз.<ref>Қоғамдық білім негіздері: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / Ә.Нысанбаев, Ғ.Есім, М.Изотов, К.Жүкешев, т.б. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2006 жыл. ISBN 9965-33-570-2</ref><ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Құндылықтар жүйесі == Құндылықтар жүйесі – бұл [[Этика|этикалық]] немесе [[Идеология|идеологиялық]] тұтастықты қамтамасыз ету мақсатында пайдаланылатын [[Үйлесімділік|үйлесімді]] құндылықтардың жиынтығы. Қоғамда қалыптасқан нормалар оның құндылықтар жүйесінің ең жоғары көрінісі болып табылады (яғни, жақсы, дұрыс немесе қалаулы деп саналатын нәрселер туралы басым көзқарастар). Құндылықтар мен нормалар ұғымдары бір-бірінен ерекшеленеді. Құндылықтар – бұл абстрактілі, жалпы ұғымдар, ал нормалар – адамдардың белгілі бір жағдайларда қалай әрекет етуі керектігін көрсететін ережелер немесе мінез-құлықтың басшылық түп-негіздері. Қоғамда қалыптасқан құндылықтар жүйесі маңызды рөл атқарады, себебі ол нормалардың мазмұнына әсер етеді. Барлық нормалар әлеуметтік құндылықтарды көрсетеді. Қоғамда қалыптасқан нормалар арқылы оның құндылықтар жүйесін бағалауға болады. Қазіргі Қазақстан қоғамында, әсіресе оңтүстік өңірлерде, дәстүрлі және инновациялық құндылықтардың интерференциясы (өзара әрекеттесуі) байқалады. Зерттеулер көрсеткендей, халықтың басым бөлігі (шамамен 25%) дәстүрлі құндылықтарды ең алдымен салт-дәстүрмен және ұлттық тәрбиемен байланыстырады. Сонымен қатар, инновациялық құндылықтар ақпараттық-цифрлық технологиялар мен жаһандану үдерістері арқылы еніп, қоғамның жаңа мәдени бейнесін қалыптастыруда. Қоғамның, топтың немесе қауымдастықтың мүшесі ретінде жеке тұлға жеке құндылықтар жүйесіне және қоғамдық құндылықтар жүйесіне бір уақытта ие бола алады. Бұл жағдайда екі құндылықтар жүйесі (жеке және қоғамдық) өзара қайшылықтар немесе белгілі бір жағдайлардан ерекшеліктер болмаса, сырттай үйлесімді болып саналады. Құндылықтарға мыналар жатуы мүмкін: * [[Денсаулық]] * [[Махаббат]], [[отбасы]], [[Бала|балалар]], [[үй]] * Жақындар, достар, қарым-қатынас * Жұмыста өзін-өзі жүзеге асыру, жұмыстан рақат алу * Материалдық жағдай * Рухани құндылықтар, рухани өсу, дін * Бос уақыт — көңіл көтеру, хобби, ойын-сауық * Шығармашылық өзін-өзі жүзеге асыру * Өзін-өзі дамыту, білім алу * [[Әлеуметтік мәртебе]] және қоғамдағы орны * [[Бостандық]] (таңдау еркіндігі, сөз бостандығы және т.б.) * [[Тұрақтылық]] Сонымен қатар, басқа құндылықтар да болуы мүмкін. Әртүрлі адамдардың құндылықтарға қатысты басымдықтары әртүрлі. Зерттеуші Полина Гаджикурбанова атап өткендей, [[Стоицизм|стоицизмде]] [[Дана|даналарды]] қарапайым адамдармен салыстыра отырып, былай делінген: «Қарапайым адам заттарға олардың табиғатынан артық құндылық береді, яғни оларды жақсылық пен жамандық туралы өз қате түсініктерімен байланыстырады. Нәтижесінде, ол өзіне жақсылық болып көрінген нәрсеге — денсаулыққа, атаққа, байлыққа олардың өздері үшін ұмтыла бастайды, бірақ бұл ұмтылысында табиғи өлшемнен асып кетіп, өз құмарлықтары мен қате түсініктерінің тұзағына түседі».<ref>''П.А.Гаджикурбанова'' [https://web.archive.org/web/20140116124329/http://iph.ras.ru/elib/EM7_5.html '''От Киносарга к Портику'''] '''ИСТОРИЯ МОРАЛЬНОЙ ФИЛОСОФИИ. Электронная библиотека'''</ref> Басқаша айтқанда, құндылықтар белгілі бір шектен асқанда, өз мағынасын жоғалтып, қарсы құндылықтарға айналуы мүмкін деген нәзік шекара бар. Алайда, бұл белгілі бір мәдениеттің өкілдерінде базалық құндылықтар мен қарсы құндылықтардың бар болуына қайшы келмейді. Бұл бізге оларды ұлттық және мәдени ерекшеліктері бар психолингвистикалық объектілер ретінде сипаттауға мүмкіндік береді.<ref>Вашунина И. В., Дронов В. В., Ильина В. А., Маховиков Д. В., Нистратов А. А., Нистратова С. Л., Ощепкова Е. С., Тарасов Е. Ф. Базовые ценности носителей русской культуры — М.: 2019. — 550 с. ISBN 978-5-604-11173-4</ref> == Қазақстандағы құндылықтар == Қазақстанның оңтүстік өңірлеріндегі (Қызылорда, Түркістан облыстары және Шымкент қ.) құндылықтар трансформациясы өзіндік сипатқа ие. Бұл аймақтарда отбасылық ұстанымдар мен үлкенді сыйлау (респонденттердің 23%-ы маңызды деп санаған) сияқты консервативті құндылықтар жоғары сақталған. Бұл ретте инновациялық құндылықтар ретінде виртуалды әлеуметтену мен медиа-мәдениеттің ықпалы артып келеді.<ref>Сыздыкова М.Б., Әбікенов Ж.О. Қазақстанның оңтүстік өңірлеріндегі дәстүрлі және инновациялық құндылықтарды философиялық талдау // Вестник Карагандинского университета. Серия «История. Философия». — 2025. — № 1(117). — Б. 351–362.</ref> == Ұлттық құндылықтар == Әлеуметтік-тарихи тәжірибе әрбір жаңа ұрпақ өз халқының өткен тәжірибесін қайта ойлап, ұлттық дамудың мақсаттары мен міндеттерін айқындауымен қатар, оның перспективаларын тұжырымдап, нақты уақытта ұлтқа тән саяси, идеологиялық, экономикалық, мәдени бағдарларды, қазіргі заманғы әлемге сәйкес ұлттық сана-сезімді қалыптастыратынын көрсетеді. Бұл процесс ұлт тарихының аса күрделі, сыну кезеңдерінде қарқынды жүреді. Ұлттық сана-сезім ұлт пен адам ретінде, осы қауымдастықтың мүшесі ретінде сипатталатын маңызды фактор болып табылады. Жеке тұлға өзін ұлттың ажырамас бөлшегі ретінде сезіне отырып, өз халқының тарихын, ұлттық құндылықтарды (жазу, ұлттық тіл, рухани мәдениет пен тағы басқа жетістіктері), ұлттық менталитет, халықтың әлемдік мәдениет қазынасына қосқан үлесін бағалап, оның дамуына ықпал етеді. Ұлттық сана-сезімнің дамуы индивидтің өз ырымдарын, дәстүрлерін, яғни этникалық тамырын білуімен байланысқан, сонымен бірге осы үдерісте адамгершілік жалпыадамзаттық құндылықтарды тану маңызды. Яғни, ұлттық сана-сезімді дамытудағы маңызды тарап ондағы этностық, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтардың арақатынасы болып табылады. Жеке тұлғаның ұлттық сана-сезіміне өзінің ұлттық қатыстылығы туралы субъектіні таныстыру, өзінің этникалығын позитивті қабылдау, ұлттың тарихи өткеніне, оның бүгіні мен болашағына деген көзқарас, ана тілін меңгерудегі белсенділік, халық мәдениетін зерделеудегі белсенділік, ұлттық мүдделер мен құндылық бағдарларын ұғыну және қабылдау, басқа да этникалық қауымдастықтарға қарым-қатынасты қалыптастыру, оның аумақтық тұтастығын сақтауға дайындық, оның байлығын арттыруға ұмтылу кіреді. Ұлттық құндылықтар – олардың тарихи өзіндік ерекшелігі Отан, тіл, тарих, өнер, әдебиет және тағы басқалар сияқты көрініс тапқан қандай да бір этностық қауымдастық өкілдерінің рухани идеалдарының жиынтығы. Әр ұлттың дүниетанымы, ойлау түрі, темпераменті, ұлттық санасы және т. б. белгілі бір жолмен үйлеседі. Жалпыадамзаттық құндылықтар ұлттық құндылықтарға да тән орнықтылық және тұрақтылықпен сипатталады. Ұлтқа және жеке тұлғаға қатысты менталитет бастапқыда әдеттегі-эмоционалды түрге ие болды деп айтуға болады, тек экономикалық, әлеуметтік, мәдени дамуға негізделген құндылықтардың пайда болуымен ғана ол көп қырлы дүниетанымдық сипатқа ие болады. Ұлттық менталитет адамның рухани және материалдық құндылықтарын тарихи іріктеу нәтижесінде қоршаған әлемге қарым-қатынас жүйесінде көрініс табады. Жалпыадамзаттық құндылықтардың бір бөлігі ретінде ұлттық құндылықтар - құлық пен құндылықтар түрінде оң тәжірибені сақтаушы ұлттың өзін дамыту шарасы болып, индивид пен этнос өмірінің дербес факторы болып табылады. Қоғамдық қатынастардың нақты жұмыс істеуі оның деңгейіне байланысты. Ұлттық және әмбебап жалпыадамзаттық құндылықтар ұлт субъектісінің қоршаған шындыққа деген шығармашылық қатынасын көрсетеді. Адам өзін-өзі тануға, өзін-өзі жетілдіруге, белгілі бір этнос өкілі ретінде өзін-өзі дамытуға қабілетті жарқын даралық ретінде жасайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * ''Беляев И. А.'' [http://vestnik.osu.ru/2004_2/1.pdf Ценностное содержание целостного мироотношения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713032709/http://vestnik.osu.ru/2004_2/1.pdf |date=2019-07-13 }} / И. А. Беляев // Вестник Оренбургского государственного университета. — 2004. — № 2. — С. 9-13. * ''Гуляихин В. Н., Серова Н. В.'' [http://testing.soc-work.ru/upload/doc_file/agonalnyie_patternyi.pdf Агональные паттерны в системе политико-правовых ценностей российского общества] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140514115139/http://testing.soc-work.ru/upload/doc_file/agonalnyie_patternyi.pdf |date=2014-05-14 }} // Вестник Волгоградского государственного университета. Серия 7: Философия. Социология и социальные технологии. 2009. № 2. С. 180—183. *''Қасымбеков М. Б., Пралиев С. Ж., Жампеисова К. К. [http://kaznpu.kz/docs/ins_pedagogiki_psih/Verstka-Mangilik_El.pdf Мәңгілік ел] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331130851/http://kaznpu.kz/docs/ins_pedagogiki_psih/Verstka-Mangilik_El.pdf |date=2020-03-31 }}'' // Учебник для вузов. 2015. С. 38, 95-96. {{Stub: Қазақ мәдениеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Философиялық терминдер]] [[Санат:Этика]] [[Санат:Эстетика]] [[Санат:Әлеуметтік философия]] [[Санат:Аксиология]] isitrn1j2t62zivh9f3jn0wesxp4qjr 0 48440 3601960 2765741 2026-05-08T19:00:09Z ~2026-27909-09 180974 Жылан орман емес құмды жерлерді мекендейді. Басқа тілде аудармаларда дұрыс жазылған. 3601960 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Оқжылан | image = Psammophis_lineolatus_catch_young_Trapelus_sanguinolentus;_Baikonur.jpg | image_caption = | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Бауырымен жорғалаушылар]] | ordo = [[Қабыршақтылар]] | subordo = [[Жыландар]] | familia = [[Lamprophiidae‎‎‎]] | genus = ''[[Psammophis]]'' | species = '''''P. lineolatus''''' | binomial = '''''Psammophis lineolatus''''' | binomial_authority = ([[Brandt]], 1836) | range_map = | subdivision_ranks = | subdivision = | synonyms = ''Taphrometopon lineolatum'' }} '''Оқжылан''' ({{lang-la|Psammophіs lіneolatus}}) – [[қабыршақтылар]] отрядына жататын бауырымен жорғалаушы. Қазақстанның оңтүстігінде, көбіне құм топырақты далалы аймақтарды мекендейді. Денесі жіңішке, ұзындығы 120 см-дей. Басы сүйір, мойын жігі онша байқалмайды. Арқасы сұр, құм түстес не қоңырқай тартқан, екі бүйірінде ұзына бойына созылған қара жолағы бар. Қабыршағы тегіс. Өте шапшаң, оқтай атылып қозғалады, жыланның аты осы ерекшелігіне сай қойылған. Қорегін күндіз аулайды. Негізгі қорегі кесірткелер; жемтігін әуелі шағады, содан кейін денесімен қысып өлтіреді. Уы ұсақ жәндіктер үшін қауіпті болғанымен, омыртқалы ірі жануарлар мен адамдарға зияны жоқ. Маусым – шілде айларында 2–6 сопақша жұмыртқа салып, одан тамыз – қыркүйекте ұзындығы 24–26 мм-дей жас жыландар шығады.<ref>Қазақ энциклопедиясы 7- том</ref> Оқжылан көбінесе құмды, кейде сазды жерлерде мекендейтін улы жыландардың бірі. Ол [[кесіртке]]лер мен ұсақ жәндіктерді қорек етеді. Олар жемтігін қуғанда құмның бетімен сусып зырғып отырады, [[сексеуіл]] бұтақтарына шығады. Жемтігін шағып уымен өлтіреді, бірақ ірі жануарларға уы әсер етпейді. Оқ жылан көбіне адам қолының саусақтары мен аяқтың табанын шағады<ref>Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары. Б. Муханов, Т.Мұсақұлов, Н. Суворов. Қазақтың Мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасы, Алматы. 1963.</ref> == Дереккөздер == <references/> {{commons|Category:Psammophis lineolatus}} {{wikify}} [[Санат:Сарыбас жыландартәрізділер‎‎‎]] {{Biosci-stub}} dpozx0k4jtnyh9cffhzapto0eupw1a6 0 49430 3602068 2536008 2026-05-09T05:22:01Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602068 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Еламанов Әлі |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = |Туылған күні = 1902 |Туылған жері = {{KAZ}}, [[Қызылорда облысы]], қазіргі [[Жаңақорған ауданы]], Елтай атындағы [[ұжымшар]]да (қазіргі Қожамберді ауылы) |Мансабы = [[күріш]] өсіруші, еңбек ардагері | Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 20.03.1975 |Қайтыс болған жері = {{KAZ}}, [[Қызылорда облысы]], қазіргі [[Жаңақорған ауданы]], Елтай атындағы [[ұжымшар]]да (қазіргі Қожамберді ауылы) |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = * [[Ленин ордені]] * [["Орақ пен Балға" алтын медалі]] * [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1949]]) |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Еламанов Әлі''' ([[1902]] -20.3.[[1975]])<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> – [[күріш]] өсіруші, еңбек ардагері, [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1949]]). [[1902]] жылы [[Қызылорда облысы]], қазіргі [[Жаңақорған ауданы]], Елтай атындағы [[ұжымшар]]да (қазіргі Қожамберді ауылы) туған. == Еңбек жолы мен жетістігі == * Төрт жылдық мектепті бітірген соң [[1930]]–[[1958]] жылдары Елтай атындағы ұжымшарда, кейін «Төменарық» кеңшарында еңбек етті. * [[Ұлы Отан соғысы]] жылдары Сунақ Ата арнасын қазуға қатысқан. * [[1948]]–[[1949]] жылдары күріштіктің әр [[гектар]]ынан 80–85 [[центнер]]ден [[астық]] жинап, жоғарғы көрсеткішке жеткен. * [[1955]]–[[1960]] жылдары ұжымшарда [[түйе]],[[ қой ]]бақты. == Наградалары == * [[Ленин ордені]] * [["Орақ пен Балға" алтын медалі]] * [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1949]]) == Дереккөздер == <references/> * [http://kitapkhana.kz/589-elamanov-li.html ЕЛАМАНОВ ӘЛИ]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}// Кызылординская областная универсальная научная библиотека имени Абдильды Тажибаева [[Санат:Социалистік еңбек ерлері]] iqzocw1kbca5ee31xayc5lxy3hiauvn 0 53760 3602113 3288694 2026-05-09T07:26:15Z TheNomadEditor 120280 3602113 wikitext text/x-wiki '''Қазақстан:''' * [[Покровка (Ақмола облысы)|Покровка]] – [[Ақмола облысы]] [[Атбасар ауданы]]ндағы ауыл. * [[Покровка (Ақтөбе облысы)|Покровка]] – [[Ақтөбе облысы]] [[Мәртөк ауданы]]ндағы ауыл. * Покровка – [[Алматы облысы]] [[Іле ауданы]]ндағы [[Кенен Әзірбаев ауылы]]ның бұрынғы атауы. * [[Покровка (Қостанай облысы)|Покровка]] – [[Қостанай облысы]] [[Денисов ауданы]]ндағы ауыл. * [[Покровка (Павлодар облысы)|Покровка]] – [[Павлодар облысы]] [[Тереңкөл ауданы]]ндағы ауыл. * [[Покровка (Есіл ауданы)|Покровка]] – [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Есіл ауданы]]ндағы ауыл. * [[Покровка (Мамлют ауданы)|Покровка]] – [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Мамлют ауданы]]ндағы ауыл. '''Башқұртстан:''' * [[Покровка (Әбзелил ауданы)|Покровка]] – [[Башқұртстан]]ның Әбзелил ауданындағы ауыл. * [[Покровка (Благовещен ауданы)|Покровка]] – [[Башқұртстан]]ның Благовещен ауданындағы ауыл. * [[Покровка (Иглин ауданы)|Покровка]] – [[Башқұртстан]]ның Иглин ауданындағы ауыл. * [[Покровка (Стерлибашев ауданы)|Покровка]] – [[Башқұртстан]]ның Стерлибашев ауданындағы ауыл. * [[Покровка (Федор ауданы)|Покровка]] – [[Башқұртстан]]ның Федор ауданындағы ауыл. * [[Покровка (Уфим ауданы)|Покровка]] – [[Башқұртстан]]ның Уфим ауданындағы ауыл. {{айрық}} [[Санат:Айрық беттер]] cu4phc6fdo6ntyvyngojd13qzknce1j 0 56633 3602119 3201301 2026-05-09T07:44:46Z TheNomadEditor 120280 3602119 wikitext text/x-wiki {{Ауру|Name=Қызамық|DiseasesDB=11719|ICD10={{ICD10|B|06}}|ICD9={{ICD9|056}}|MedlinePlus=001574|eMedicineSubj=emerg|eMedicineTopic=388|eMedicine_mult={{eMedicine2|peds|2025}} {{eMedicine2|derm|259}}|MeshID=D012409|Caption=150|Image=10145 lores.jpg}} '''Қызамық''' ({{lang-la|rubeola}}) — А тобының стрептококк ({{lang-la|Streptococcus pyogenes}}) арқылы тарайтын тез (жедел) жұғатын [[жұқпалы ауру]]. Қызамықпен ересек адамдардан гөрі балалар (әсіресе 2 — 10 жас аралығында) жиі ауырады. Ауру науқас адамнан сау адамға жөтелгенде, сөйлегенде, түшкіру кезінде қақырық, түкірік шашырағанда жұғады. Сондай-ақ, науқас баланың ойыншығы, [[ыдыс-аяғы]], т.б. арқылы да таралады. Қызамықпен бір рет ауырған адам екінші рет ауырмайды. Қызамықпен бұрын ауырмаған жүкті әйелдер сақтануы керек (әсіресе, алғашқы 3 айда), жұқтырған жағдайда құрсақтағы нәрестенің өміріне зиян келуі, не әйел түсік тастауы мүмкін. Аурудың жасырын кезеңі 11-21 (орта есеппен 16-21) күнге дейін созылады. Алғашқы кезде жөтеліп, тұмауратқан сияқты болады. Сонан кейін желке тұсында, [[құлақ айналасы]], [[лимфа]] түйіндері ісіне бастайды. Басы, тамағы ауырып (баспа), асқа тәбеті болмай, құсады. 1 — 2 күннен кейін алдымен бетке, сонан соң қолтық, шапқа бозғылт-қызғылт майда дақты бөртпелер шығады. Бұл кезде дене қызуы 38 — 39С-қа дейін көтеріледі. Науқас баланың екі беті, көмекейі қызарып, [[бадамша безі]] ісінеді, қан қысымы көтеріліп, қанның ақ түйіршіктері ([[лейкоциттер]]) көбейеді, зәрінде белок пайда болады. Ауру асқынғанда дене қызуы 40С-тан асып, науқас сандырақтап, іші өте бастайды. Қан қысымы төмендеп, тамыр соғуы нашарлайды, тамақ асты және жақ асты безі ісініп, құлағынан іріңді бұлық ағады. Сондай-ақ, ол асқынып науқас [[менингит]], [[мастоидит]], [[гайморит]], [[лимфаденит]], [[нефрит]], т.б. ауруларға шалдығуы мүмкін. Қызамықтың жоғарыда айтылған белгілері 4 — 5 күннен кейін басылады. Дене қызуы қайтып, бөртпелер азайып, қабыршақтанып терісі түсе бастайды. Баланың көңіл күйі жақсарып, асқа тәбеті ашылады. Емі — ауру білінісімен балаға [[дәрумен]]і мол тағамдар беру, [[антибиотик]]тер ішіп, қан құю керек. Аурумен бірге болған жүкті әйелдерге [[иммунды-глобулин]] егеді. Науқас жатқан бөлме таза ұсталып, гигиеналық талап қатаң сақталуы керек.<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref><ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> == Тағы қараңыз == {{commons|Category:Scarlet fever}} * [[Қызылша (медицина)|Қызылша]] * [[Желшешек]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Педиатрия]] [[Санат:Тератогендер]] 8lsvhy8d3pc9dwizh7op89t96mduze0 3602122 3602119 2026-05-09T07:48:38Z TheNomadEditor 120280 3602122 wikitext text/x-wiki {{Ауру|Name=Қызамық|DiseasesDB=11719|ICD10={{ICD10|B|06}}|ICD9={{ICD9|056}}|MedlinePlus=001574|eMedicineSubj=emerg|eMedicineTopic=388|eMedicine_mult={{eMedicine2|peds|2025}} {{eMedicine2|derm|259}}|MeshID=D012409|Caption=150|Image=10145 lores.jpg}} '''Қызамық''' ({{lang-la|rubeola}}) — А тобының стрептококк ({{lang-la|Streptococcus pyogenes}}) арқылы тарайтын тез (жедел) жұғатын [[жұқпалы ауру]]. Қызамықпен ересек адамдардан гөрі балалар (әсіресе 2 — 10 жас аралығында) жиі ауырады. Ауру науқас адамнан сау адамға жөтелгенде, сөйлегенде, түшкіру кезінде қақырық, түкірік шашырағанда жұғады. Сондай-ақ, науқас баланың ойыншығы, [[ыдыс-аяғы]], т.б. арқылы да таралады. Қызамықпен бір рет ауырған адам екінші рет ауырмайды. Қызамықпен бұрын ауырмаған жүкті әйелдер сақтануы керек (әсіресе, алғашқы 3 айда), жұқтырған жағдайда құрсақтағы нәрестенің өміріне зиян келуі, не әйел түсік тастауы мүмкін. Аурудың жасырын кезеңі 11-21 (орта есеппен 16-21) күнге дейін созылады. Алғашқы кезде жөтеліп, тұмауратқан сияқты болады. Сонан кейін желке тұсында, [[құлақ айналасы]], [[лимфа]] түйіндері ісіне бастайды. Басы, тамағы ауырып (баспа), асқа тәбеті болмай, құсады. 1 — 2 күннен кейін алдымен бетке, сонан соң қолтық, шапқа бозғылт-қызғылт майда дақты бөртпелер шығады. Бұл кезде дене қызуы 38 — 39С-қа дейін көтеріледі. Науқас баланың екі беті, көмекейі қызарып, [[бадамша безі]] ісінеді, қан қысымы көтеріліп, қанның ақ түйіршіктері ([[лейкоциттер]]) көбейеді, зәрінде белок пайда болады. Ауру асқынғанда дене қызуы 40С-тан асып, науқас сандырақтап, іші өте бастайды. Қан қысымы төмендеп, тамыр соғуы нашарлайды, тамақ асты және жақ асты безі ісініп, құлағынан іріңді бұлық ағады. Сондай-ақ, ол асқынып науқас [[менингит]], [[мастоидит]], [[гайморит]], [[лимфаденит]], [[нефрит]], т.б. ауруларға шалдығуы мүмкін. Қызамықтың жоғарыда айтылған белгілері 4 — 5 күннен кейін басылады. Дене қызуы қайтып, бөртпелер азайып, қабыршақтанып терісі түсе бастайды. Баланың көңіл күйі жақсарып, асқа тәбеті ашылады. Емі — ауру білінісімен балаға [[дәрумен]]і мол тағамдар беру, [[антибиотик]]тер ішіп, қан құю керек. Аурумен бірге болған жүкті әйелдерге [[иммунды-глобулин]] егеді. Науқас жатқан бөлме таза ұсталып, гигиеналық талап қатаң сақталуы керек.<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref><ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> == Тағы қараңыз == {{commons|Rubella}} * [[Қызылша (медицина)|Қызылша]] * [[Желшешек]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Педиатрия]] [[Санат:Тератогендер]] ocdigsrt8ew6ph6853ewnnoslec3497 0 57752 3601918 2879840 2026-05-08T17:24:57Z Tuttiorchestra687 173049 3601918 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mandolina Espanyola de Cateura.jpg|thumb|Мандолина]] '''Мандолина'''<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> — шертіп ойнайтын ішекті плектрлі [[музыкалық аспап]]. [[16 ғ.|16]] — [[17 ғ.|17 ғасырларда]] [[Италия]]да пайда болған. Мойны қысқа, шанағы жалпақ не болмаса [[жұмыр]] етіп жасалатын 2 түрі бар. Мандолинаның 8 шегі екі-екіден жұпталып 4 шек құрайды. Әр жұп шек бір дыбысқа (унисон) келтіріп бұралады. Құлақ күйі [[скрипка]] аспабындай [[квинта]] бұрауына түседі. Сондықтан Мандолина ноталары скрипка кілтінде (скрипичный ключ) жазылады. Бұл аспаптың үні анықта жарқын естіледі. Саусаққа медиаторды қысып ұстап шертіп ойнайды. Кілең Мандолинадан құрылған оркестр — [[неаполитан оркестрі]] деп аталады. Осы аспапқа арналып жазылған Л. [[Бетховен]], А. [[Вивальди]], И. Бах т.б. композиторлардың туындылары бар. Мандолина Қазақстанда [[20 ғ.|20 ғасырдың]] бас кезінде тарады. Қазіргі кезде ұлт аспаптар оркестрі мен жеке орындауда кеңінен қолданылады. <ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} {{wikify}} [[Санат:Саз аспаптары]] [[Санат:Алфавит бойынша музыкалық аспаптар]] 4l9a04v8b1268z50zfebj27l9h8bulg 0 58195 3602059 3497804 2026-05-09T03:23:00Z Casserium 68287 3602059 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Игорь Иванович Рогов | Суреті = Рогов ИИновый.jpg | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Кеңес]]тің 3-ші төрағасы | Ту = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 15 маусым 2004 | Басқаруын аяқтады = 11 желтоқсан 2017 | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары = [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]] | Ізбасары = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] | Басқара бастады_2 = 31 наурыз 2002 | Басқаруын аяқтады_2 = 15 маусым 2004 | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_2 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] | Ізбасары_2 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 13 қыркүйек 2000 | Басқаруын аяқтады_3 = 29 қаңтар 2002 | Премьер_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_3 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] | Ізбасары_3 = [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] төрағасының орынбасары | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 2 шілде 1992 | Басқаруын аяқтады_4 = қыркүйек 1995 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = ''лауазым енгізілді'' | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды'' | Туған күні = 17.5.1950 | Туған жері = {{туғанжері|Баку|Бакуда}}, [[Әзірбайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзірбайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Рогова Валентина Георгиевна (1950 туған) | Балалары = Денис (1974), Светлана (1982) | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] (1973) | Ғылыми дәрежесі = заң ғылымдарының докторы | Мамандығы = құқықтанушы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Парасат ордені}} {{Достық ордені}} }} '''Игорь Иванович Рогов''' ([[17 мамыр]] [[1950 жыл]], [[Баку]]) — белгілі қазақстандық заңгер, мемлекет қайраткері, заң ғылымдарының докторы. 2021–2026 жылдары [[Адам құқықтары жөніндегі комиссия]]ның төрағасы. [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Кеңестің]] бұрынғы төрағасы (2004–2017). == Қысқаша өмірбаяны == [[1950]]&nbsp;ж. [[мамырдың 17]]-інде [[Әзірбайжан]]ның [[Баку]] қаласында туған. Ұлты — орыс. Әкесі – Рогов Иван Григорьевич, қайтыс болған, әскери қызметкер, инженер-геолог болған. Анасы – Тагильцева Валентина Степановна, қайтыс болған, мұғалім болып жұмыс істеген. С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1973), құқықтанушы. Заң ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Экономикалық қылмыспен күрестің мәселелер (қылмыстық-құқықтық және криминологиялық зерттеу)» (1991). Профессор (1994). ҚР-ның Әлеуметтік ғылымдар академиясының академигі (2001). Қазақ және неміс (ауызекі тіл) тілдерін біледі. 1967–1968 жылдары – Алматы ағаш өңдеу комбинатының станокшысы. 1973 жылдан – Алматы қаласы Әуезов аудандық ішкі істер бөлімінің тергеушісі. 1975 жылдан – С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті заң факультетінің ассисенті, аға оқытушысы, деканының орынбасары, доценті. 1990 жылдан – ҚР Президенті Кеңсесі мен Министрлер Кабинеті мемлекеттік-құқықтық бөлімінің консультанты, аға референті, құқық қорғау органдары секторының меңгерушісі. 1992 жылдан – ҚР [[Конституциялық сот]]ы төрағасының орынбасары. 1995 жылдан – ҚР Президентінің көмекшісі. 1997 жылдан – ҚР Президентінің Кеңесшісі. 2000 жылдан – ҚР Әділет министрі. 2002 жылдан – ҚР Президенті Әкімшілігі жетекшісінің орынбасары – ҚР Мемлекеттік-құқықтық Басқармасының бастығы. [[2004]] ж. [[маусымның 15]]-інде Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы [[Конституциялық Кеңес]]інің Төрағасы болып тағайындалды. 2017 жылы 11 желтоқсанда лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-igor-ivanovich-rogov-kazakstan-respublikasy-konstituciyalyk-kenesinin-toragasy-kyzmetinen-bosatyldy]</ref> 2017 жылы 14 желтоқсанда ҚР Тұңғыш Президенті — Елбасы қоры атқарушы директорының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=38081871#sub_id=0 Игорь Рогов получил новую должность]</ref> ҚР Президентiнiң жанындағы Адам құқықтары жөнiндегi комиссияның төрағасы (2021–2026).<ref>[https://aqorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-adam-kukyktary-zhonindegi-komissiya-turaly-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-2003-zhylgy-19-nauryzdagy-1042-zharlygyna-ozgeris-engizu-turaly-84156 «Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 1042 Жарлығына өзгеріс енгізу туралы]</ref> Қазақстан криминологиялық қауымдастығының президенті. Үйленген. Әйелі – Рогова Валентина Георгиевна (1950 жылы туған), адвокат. Ұлы – Денис (1974 жылы туған), заңгер. Қызы – Светлана (1982 жылы туған), заңгер. == Ғылыми жұмыстары == «Шаруаға қырсыздық пен ысырапқорлыққа қарсы» (1987), «АӨК: тәртіп пен заңдылық» (тең авторы, 1989), «Экономика және қылмыстылық» (1991) кітаптарының, сондай-ақ конституциялық, қылмыстық құқықтың, процестің, криминологияның мәселелер арналған 90-нан астам ғылыми еңбектердің авторы. «Қазақстандағы экономикалық қылмыспен күрестің мәселелер» (1996), «Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы» (1998), «Сыбайлас жемқорлықтың қарсы әрекетінің негіздері» (2004), «Қылмыс жасалуының себептері» (2004), «Қазақстанның Қылмыстық құқығы» – негізгі бөлімі (2003), «Қазақстанның Қылмыстық құқығы» – жалпы бөлімі (2005), «Қазақстандағы Конституциялық бақылау» (2005) және басқа кітаптардың тең авторы. == Марапаттары == *Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері. *«Парасат» орденінің иегері, *«Қазақстан Республикасының тәуелсiздiгiне 10 жыл», *«Тыңға 50 жыл», *«Астана» медальдарымен марапатталған. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.constcouncil.kz/kaz/ ҚР Конституциялық Кеңесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070717210703/http://www.constcouncil.kz/kaz/ |date=2007-07-17 }} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] du0bbwp8ip0fs7iiej781b2rkn066hr 0 59054 3601790 3600585 2026-05-08T13:04:46Z Anatoliy Danilov 173473 Удалена информация не имеющая авторитетного источника 3601790 wikitext text/x-wiki [[File:Freimaurer Initiation.jpg|thumb]] [[Сурет:Santacruzmasontemple03.jpg|thumb|right|200px|Санта-Крус-де-Тенерифе масондық храмы]] '''Масондық, масонерия''' — діни-этикалық ілім әрі құпия ұйым (қозғалыс). Масондықтың негізгі идеясы — жер-жаһанда Құдай патшалығын орнату. Зерттеушілер Масондық тарихын бергі нақты тарих және арғы аңыз тарих деп екіге бөледі. Нақты тарих бойынша Масондық орден ретінде алғаш 1212 ж. Англиядағы франкмасондар — “еркін тас қалаушылар” тобының қайта жаңғырған ложасы ({{lang-en|lodge}} — уақытша тұрақ, лашық) түрінде өмірге келген. Масондық “шеберлер” (төбе топ) — “қолғанаттар” (орта топ) — “үйренушілер” (төменгі топ) деп аталатын, бірін-бірі білмейтін үш бөлікке бөлінеді. Топтардың жай-жапсары олардың үcтінен қарайтын, бірақ құрамы төМасондық ложаларға белгісіз жоғ. басқару органы — Капитулға (Бүкіләлемдік масондық жоғары кеңеске) ғана мәліМасондық Капитул шешімдері төМасондық топтарға әр ложа сайлап қоятын [[делегат]]тардың қатысуымен өтетін конвент сессиясы арқылы жетеді. Масондық өзінің ғұрыптық жораларына масон бауырларды [[тек|тегіне]], [[нәсіл]]іне, [[діни наным]]ына шек қоймай, бірдей қатыстырады. Кейде таза ұлттық ложа жасақтауға жол берілгенімен, ұлттық-діни құрамы жағынан күрделі аймақтарға ықпал ету міндетін, негізінен, іштей бірнеше Жарғыға (ғұрыпқа) бөліну арқылы шешеді. Масондық бейұлттық, бейнәсілдік, бейдіни сипатымен, жалпыадамзаттық рухымен ғұрыптарды қажет кезде бір жерге жұмылдырып отырады. Осыдан туатын “[[Бостандық]]. [[Теңдік]]. [[Бауырластық]]” формуласы қашанда қолдаушыларын тауып, Масондық [[идеология]]сын өміршең, пәрменді етіп келеді. Аңыздық тарих 18 ғ-дың басында түзілген Масондық хартияларында баяндалған. Ол орденнің тарихын ескі заманға тіреп, Адам атадан, [[Нұх пайғамбар]]дан, [[Иса пайғамбар]]дан, тіпті Жаратушының өзінен шығарады. Масондар өз [[шежіре]]сін ерте заманда топан су басып, [[мұхит]] түбіне кеткен [[Атлантида]] құрлығымен байланыстырады. Шежіре бойынша, қазіргі масонология алғашқы масондар деп білетін атланттардың басшылығымен [[Мысыр]]да әйгілі пирамидалар тұрғызылған, алғашқы [[зікіршілдік]] (мистерия) ұйымдастырылған. [[Грекия]]ның Иония аймағын мекендеген атланттар тобы Вакх-Дионисий культінің негізін салады. [[Еуропа]]ға бұрыннан тамыр жайған көне зікіршілдік дионисийлік құрылысшылармен бірігіп, масондық орден түрінде рәсімделеді. Ұйымның [[орта ғасыр]]дағы қарекеті тауһидтік әлемдік діндерге қарсы жасырын күрес жүргізу міндетіне бағынды. 18 ғ-дан бастап ложаларға ғылым иелерін тарту басталады. Масондық дүниені реформа арқылы біртіндеп түрлеуді көздейтін ұстамды бағыт және қарулы күрес жолымен жедел өзгертуді көздейтін революцияшыл бағыт болып екіге жіктеледі. Алғашқы бағыттан ағартушы-либералдық Масондық, ал екінші бағыттан ұлтшыл-нәсілшіл мистик.-оккульттік Масондық тарайды. Масондық тарихының көп сатылы күрделі сипаты, ұйымның қатаң құрылымы масондардың шын ниетін жасыруына мүмкіндік жасаумен қатар оның қатарына әр түрлі саяси мақсаттағы, әр түрлі пиғылдағы және Масондықтың ағартушылық, гуманистік мақсатына сеніп қалған адамдардың көптеп кіруіне себебін тигізді. Масондық идеологтар өздері қолдан жасаған аңыз тарихын барша әлемдік және дәстүрлі діндердің негізі, солардың бастауында тұрған ілкі құпия ілім етіп көрсету арқылы сол діндегі үнемі ізденіс үстінде жүретін жандарды өз жағына шебер тарта білді. Осы кезеңде [[Франция]]да либералдық “Ұлы Шығыс” ложасының ұйтқы болуымен [[Осман империясы]]на реформа арқылы өзгерістер енгізуді көздеген “жаңа османлы” қозғалысы жасақталды. 19 ғ-дың аяқ шенінде [[Түркия]]да революцияшыл “Мемфис Мицраим” масонериясының ұйтқы болуымен “жас түріктер” қозғалысы дүниеге келді. Бұл қозғалыс өз кезегінде [[Ресей]] түркілері арасында жасырын отау бөлімшелерін ашып, идеол. жұмыс жүргізу нәтижесінде [[Әзірбайжан]]да “Муссават” (“Теңдік”), [[Орта Азия]]да “жас бұхарлықтар” ұйымының құрылуына мұрындық болды. 19 ғ-дың басында “Ұлы Шығыс” ложасы Ресейде ықпалды саяси күштердің бірі ретінде түркі қайраткерлеріне де құрық салып, дербенттік князь ''Давид Бебутовты'', татар оқымыстысы ''Садри Мақсудиді'' (Арсал), қазақ зиялысы [[Әлихан Бөкейхан]]ды, [[ноғай]] текті ''Петр Көгішевті'', башқұрт ''Әмина Сырланованы'', т.б. тұлғаларды өз ложаларына кіргізді. <references/> == Әдебиеттер == * Черняк Е., Невидимые империи: Тайные общества старого и нового времени на Западе, Масондық, 1987; Замойский Л., За фасадом масонского храма, Масондық, 1990; Берберова Н., * Люди и ложи: Русские масоны XX столетия, Масондық, 1991; Бөкейхан Ә., Таңдамалы, А., 1995. Масондық Тәж-Мұрат * Domenico V. Ripa Montesano, Vademecum di Loggia, Edizione Gran Loggia Phoenix – Roma Italia 2009 ISBN 978-88-905059-0-4 {{wikify}} {{Commonscat|Freemasonry}} [[Санат:Жасырын қоғамдар мен ұйымдар]] r6e7mgaacblw7o4rogqclaaek1w7d9l 0 96803 3601775 3151913 2026-05-08T12:46:50Z Гулмира Исатай 179201 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601775 wikitext text/x-wiki {{Ұйым|атауы=Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ)|background_color=#009edb|атау түсі=#ffffff|альтернативті={{lang-en|The World Health Organization (WHO)}}|логотип=World Health Organization Logo.svg|логотип ені=200px|анықтама=[[image:World Health Organisation building south face.jpg|250px]] Женевадағы штаб-пәтері|орталық типі=Штаб-пәтер|орталық={{Байрақ|Швейцария}}, [[Женева]]|тип=[[Үкіметаралық халықаралық ұйымдар|Халықаралық үкіметаралық ұйым]]<br/> (БҰҰ мамандандырылған мекемелері)|басшы мансабы1=Бас директор|басшы есімі1=Тедрос Аданом Гебреисус|құрылу мерзімі1=[[7 сәуір]] [[1948 жыл]]|ортаққор=World Health Organization|сайт=[https://www.who.int/ www.who.int]|тілдер=[[Ағылшын тілі]], [[Араб тілі]], [[Француз тілі]], [[Испан тілі]], [[Қытай тілі]], [[Орыс тілі]]}} '''Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымы''' (ДДСҰ) ({{Lang-en|The World Health Organization (WHO)}}) — 1946 жылы [[БҰҰ]]-ның жанынан құрылған халықаралық [[медицина]]лық мекеме. Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымының жарғысында бекітілген негізгі мақсаты – жер бетіндегі барлық [[халық]]тардың денсаулығын жақсартуға қол жеткізу. ДДСҰ-ның жарғысы қабылданған күн (1948, 7 сәуір) Дүниежүзілік денсаулық қорғау күні болып аталады. Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымының жоғары органы – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясы. Ассамблея Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымының [[жұмыс]] бағытын анықтап, бас директорын (5 жылға) тағайындайды. Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымының орта әкімшілік органы – Хатшылық (штаб пәтері [[Женева]] қаласы; [[Швейцария]]). Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымына 192 мемлекет мүше (2000). [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымына 1992 жылы 19 тамызда мүше болып қабылданды (Еуропа аймақтық ұйымына кіреді). Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымы 6 аймақтық ұйымнан (олардың атқару органдары – аймақтық бюро) тұрады: Еуропа (аймақтық бюросы – [[Копенгаген]] қаласында, [[Дания]]); [[Африка]]лық ([[Браззавиль]] қаласы; [[Конго Республикасы|Конго]]); [[Жерорта теңізі]]нің шығыс бөлігі ([[Александрия (Мысыр)|Александрия]] қаласы, [[Мысыр]]); Оңтүстік-Шығыс Азиялық ([[Дели|Нью-Дели]] қаласы, [[Үндістан]]); [[Тынық мұхит]] жағалауының батыс бөлігі ([[Манила]] қаласы, [[Филиппин]]) және америкалық ([[Вашингтон]] қаласы, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]). Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымының жұмысының негізгі бағыттары: жұқпалы және жұқпалы емес [[ауру]]лармен күрес жүргізу, оған [[мүше]] елдердің денсаулық сақтау жүйесі мен қызметін дамыту, маман дәрігерлер дайындау, [[медицина]] [[статистика]] [[есеп]] жүргізу (мысалы, ауру түрлері мен одан қайтыс болу себептерін халықаралық деңгейде саралап жүйелеу, адамдардың денсаулығы туралы мәліметті тарату, т.б.), дәрілік препараттардың дайындалуын жіті қадағалау, медицинаның маңызды мәселелерін шешуде [[ғылым]] зерттеулер жүргізуді қолдау, т.б. Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымының сәтті аяқталған халықараралық жобаларына дүние жүзінде безгек және шешек ауруларын жою бағдарламасы жатады. Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымы, сондай-ақ, туберкулезбен, жыныстық қатынас арқылы берілетін аурулармен, паразиттік, жұқпалы және жұқпалы емес аурулармен (мысалы, жүрек-қантамыр, қатерлі ісік, психикалық аурулар, т.б.) [[күрес]] жүргізу бағдарламаларын іске асыруда. 1978 жылы Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымы мен БҰҰ-ның балалар қоры ([[ЮНИСЕФ]]) ұйымдастырған Алматы халықараралық конференциясында 20 ғасырдағы Денсаулық сақтау ісінің хартиясы аталған “[[Алматы декларациясы]]” қабылданды. 1979 жылы Өлкелік патология ғылым-зерттеу институты (қазіргі Гигиена және эпидемиология ғылым-зерттеу ортлық) жанынан Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымымен бірлесіп жұмыс істейтін алғашқы медицина-санитариялық көмек жөніндегі Халықараралық орта ашылды. Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымы бюджетінің негізін оған мүше елдерден жүйелі түрде жиналатын жарналары құрайды. '''БҰҰ-yың Денсаулық сақтау мәселелері жөніндегі бүкіл дүниежүзілік Ұйымы (БДҮ)''' ([http://en.wikipedia.org/wiki/World_Health_Organization World Health Organization])<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref> == Тағы қараңыз: == * [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] * [[Әлемдік экономикалық бағдарламалар]] * [[БҰҰ-ның даму жөніндегі бағдарламасы]] * [[Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі халықаралық және республикалық қызмет]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1948 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[Санат:Денсаулық сақтау ұйымдары]] kh01wkun0ek7ls464uvcg45omlkpl9y 0 101949 3601759 3601435 2026-05-08T12:36:52Z Casserium 68287 3601759 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев | Суреті = Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg | Атауы = Ергешбаев 2023 жылы | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады = 8 мамыр 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қызылорда]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_2 = 2008 | Басқаруын аяқтады_2 = 2010 | Ізашары_2 = [[Серік Салауатұлы Қожаниязов|Серік Қожаниязов]] | Ізбасары_2 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы|Қызыл-Орда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 12.04.1966 | Білімі = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]<br>Қазақстан Президентi жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттiк Басқару Мектебi | Мамандығы = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев''' ([[12 сәуір]] [[1966 жыл|1966]], [[Қызылорда]])<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31347705#sub_id=0 Ергешбаев Мурат Нальхожаевич. online.zakon.kz]</ref> — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылдан бері [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты. Мұрат Ергешбаев бұрын [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] (2021–2023) және [[Қызылорда]] қаласының (2008–2010) әкімі болған. == Хронологиясы == *Алматы халық шаруашылығы институтының халық шаруашылығын жоспарлау факультетін бітірген (1989), экономист. *1989 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария ауданы Жамбыл кеңшарының экономисі. *1990 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария аудандық агроөнеркәсіп бірлестігінің экономисі, экономикалық жоспарлау бөлімінің бастығы. *1993 жылдан - [[Қызылорда қаласы]] «қазақстан Әлем-Банкі» басқармасының несиелік маманы, несие бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары. *1996 жылдан - [[Қызылорда облысы]] әкімінің кеңесшісі. *1998-2001 жылдары - [[Қызылорда облысы]] Халық банкі филиалының директоры. *2002 жылдан - Қызылорда облыстық Еңбек, халықты еңбекпен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау басқармасы бастығының орынбасары. *2004 жылдан - Қызылорда қалалық қаржы бөлімінің бастығы. *2006 жылдан - ҚР Төтенше жағдайлар министрлігі «Өрт сөндіруші» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті. *2008 жылдан - [[Қызылорда қаласы]]ның әкімі. *2010 жылдан бері - [[Қызылорда облысы]] қаржы басқармасының бастығы. *[[Қармақшы ауданы|Қармақшы]] және [[Шиелі ауданы|Шиелі]] аудандарының әкімі, *Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Алматы қаласы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті басшысының орынбасары, *«ҚазАгроӨнім» акционерлік қоғамының басқарушы директоры – аппарат басшысы. *2017 жылдың маусым - қазан айларында Қызылорда облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы. *2017-2021 жылдары [[Қазалы ауданы]]ның әкімі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-syrdarya/about/structure/people/1723?lang=kk Ергешбаев Мұрат Нәлхожаұлы. www.gov.kz]</ref>. *2021 жылдың 27 мамырынан бастап [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] әкімі<ref>[https://aqmeshit-aptalygy.kz/sajasat/syrdarija-awdanynyng-aekimi-awysty-8121/ Сырдария ауданының әкімі ауысты. aqmeshit-aptalygy.kz]</ref>. *[[Құрмет ордені]]мен марапатталған (2011 ж.) *2026 жылдың 8 мамырынан бастап Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. <br>Үйленген. Жұбайы - Мүсілімова Гүлшат Әлиқызы. Балалары - Нәлқожа Шынәлі, Нәлқожа Нұрәлі.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қызылорда облысы әкімдері]] {{Bio-stub}} puklfwhvmiijbsze4zpb8na0q6lxsij 3601760 3601759 2026-05-08T12:37:03Z Casserium 68287 «[[Санат:Қызылорда облысы әкімдері|Қызылорда облысы әкімдері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Қызылорда облысының әкімдері|Қызылорда облысының әкімдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601760 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев | Суреті = Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg | Атауы = Ергешбаев 2023 жылы | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады = 8 мамыр 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қызылорда]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_2 = 2008 | Басқаруын аяқтады_2 = 2010 | Ізашары_2 = [[Серік Салауатұлы Қожаниязов|Серік Қожаниязов]] | Ізбасары_2 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы|Қызыл-Орда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 12.04.1966 | Білімі = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]<br>Қазақстан Президентi жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттiк Басқару Мектебi | Мамандығы = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев''' ([[12 сәуір]] [[1966 жыл|1966]], [[Қызылорда]])<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31347705#sub_id=0 Ергешбаев Мурат Нальхожаевич. online.zakon.kz]</ref> — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылдан бері [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты. Мұрат Ергешбаев бұрын [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] (2021–2023) және [[Қызылорда]] қаласының (2008–2010) әкімі болған. == Хронологиясы == *Алматы халық шаруашылығы институтының халық шаруашылығын жоспарлау факультетін бітірген (1989), экономист. *1989 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария ауданы Жамбыл кеңшарының экономисі. *1990 жылдан - [[Қызылорда облысы]] Сырдария аудандық агроөнеркәсіп бірлестігінің экономисі, экономикалық жоспарлау бөлімінің бастығы. *1993 жылдан - [[Қызылорда қаласы]] «қазақстан Әлем-Банкі» басқармасының несиелік маманы, несие бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары. *1996 жылдан - [[Қызылорда облысы]] әкімінің кеңесшісі. *1998-2001 жылдары - [[Қызылорда облысы]] Халық банкі филиалының директоры. *2002 жылдан - Қызылорда облыстық Еңбек, халықты еңбекпен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау басқармасы бастығының орынбасары. *2004 жылдан - Қызылорда қалалық қаржы бөлімінің бастығы. *2006 жылдан - ҚР Төтенше жағдайлар министрлігі «Өрт сөндіруші» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті. *2008 жылдан - [[Қызылорда қаласы]]ның әкімі. *2010 жылдан бері - [[Қызылорда облысы]] қаржы басқармасының бастығы. *[[Қармақшы ауданы|Қармақшы]] және [[Шиелі ауданы|Шиелі]] аудандарының әкімі, *Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Алматы қаласы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті басшысының орынбасары, *«ҚазАгроӨнім» акционерлік қоғамының басқарушы директоры – аппарат басшысы. *2017 жылдың маусым - қазан айларында Қызылорда облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы. *2017-2021 жылдары [[Қазалы ауданы]]ның әкімі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-syrdarya/about/structure/people/1723?lang=kk Ергешбаев Мұрат Нәлхожаұлы. www.gov.kz]</ref>. *2021 жылдың 27 мамырынан бастап [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] әкімі<ref>[https://aqmeshit-aptalygy.kz/sajasat/syrdarija-awdanynyng-aekimi-awysty-8121/ Сырдария ауданының әкімі ауысты. aqmeshit-aptalygy.kz]</ref>. *[[Құрмет ордені]]мен марапатталған (2011 ж.) *2026 жылдың 8 мамырынан бастап Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. <br>Үйленген. Жұбайы - Мүсілімова Гүлшат Әлиқызы. Балалары - Нәлқожа Шынәлі, Нәлқожа Нұрәлі.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] {{Bio-stub}} rjd0dgmhuspx1pqcj6b7z53cofcnu39 3601789 3601760 2026-05-08T13:03:25Z Casserium 68287 3601789 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев | Суреті = Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg | Атауы = Ергешбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қызылорда облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады = 8 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 мамыр 2026 | Титулы_3 = [[Қызылорда]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_3 = 2008 | Басқаруын аяқтады_3 = 2010 | Ізашары_3 = [[Серік Салауатұлы Қожаниязов|Серік Қожаниязов]] | Ізбасары_3 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы|Қызыл-Орда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 12.04.1966 | Білімі = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]<br>Қазақстан Президентi жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттiк Басқару Мектебi | Мамандығы = экономист | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев''' ([[12 сәуір]] [[1966 жыл|1966]], [[Қызылорда]])<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31347705#sub_id=0 Ергешбаев Мурат Нальхожаевич. online.zakon.kz]</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Қызылорда облысы]]ның әкімі. Мұрат Ергешбаев бұрын [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]] депутаты (2023–2026), [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] (2021–2023) және [[Қызылорда]] қаласының (2008–2010) әкімі болған. == Өмірбаяны == Мұрат Ергешбаев 1966 жылы 12 сәуірде [[Қызылорда]]да дүниеге келген. 1989 жылы [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институтының]] халық шаруашылығын жоспарлау факультетін бітірген, мамандығы — экономист. Еңбек жолын 1989 жылы [[Қызылорда облысы]] Сырдария ауданы Жамбыл кеңшарының экономисі болып бастаған. 1990 жылдан бастап ол — [[Қызылорда облысы]] Сырдария аудандық агроөнеркәсіп бірлестігінің экономисі, экономикалық жоспарлау бөлімінің бастығы. 1993 жылдан бастап ол — [[Қызылорда қаласы]] «Қазақстан Әлем-Банкі» басқармасының несиелік маманы, несие бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары. 1996–1998 жылдары — [[Қызылорда облысы]] әкімі [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаевтың]] кеңесшісі, 1998–2001 жылдары — [[Қызылорда облысы]] Халық банкі филиалының директоры. 2002–2004 жылдары Қызылорда облыстық Еңбек, халықты еңбекпен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау басқармасы бастығының орынбасары, 2004–2006 жылдары Қызылорда қалалық қаржы бөлімінің бастығы, 2006–2008 жылдары Төтенше жағдайлар министрлігі «Өрт сөндіруші» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті болып қызмет атқарды. 2008–2010 жылдары [[Қызылорда]] қаласының әкімі болды. 2010–201 жылдары — [[Қызылорда облысы]] қаржы басқармасының бастығы. *[[Қармақшы ауданы|Қармақшы]] және [[Шиелі ауданы|Шиелі]] аудандарының әкімі, *Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Алматы қаласы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті басшысының орынбасары, *«ҚазАгроӨнім» акционерлік қоғамының басқарушы директоры – аппарат басшысы. *2017 жылдың маусым - қазан айларында Қызылорда облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы. 2017–2021 жылдары ол [[Қазалы ауданы]]ның әкімі болса,<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-syrdarya/about/structure/people/1723?lang=kk Ергешбаев Мұрат Нәлхожаұлы. www.gov.kz]</ref> 2021 жылдан бастап — [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] әкімі.<ref>[https://aqmeshit-aptalygy.kz/sajasat/syrdarija-awdanynyng-aekimi-awysty-8121/ Сырдария ауданының әкімі ауысты. aqmeshit-aptalygy.kz]</ref>. 2026 жылғы 8 мамыр күні [[Қызылорда облысы]]ның әкімі болып тағайындалды. == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]]мен марапатталған (2011 ж.) == Отбасы жағдайы == Үйленген. Жұбайы - Мүсілімова Гүлшат Әлиқызы. Балалары - Нәлқожа Шынәлі, Нәлқожа Нұрәлі.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] eght022h7nxtrdgyrkjhghpkvheza51 3601794 3601789 2026-05-08T13:10:27Z Casserium 68287 /* Өмірбаяны */ 3601794 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев | Суреті = Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg | Атауы = Ергешбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қызылорда облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады = 8 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 мамыр 2026 | Титулы_3 = [[Қызылорда]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_3 = 2008 | Басқаруын аяқтады_3 = 2010 | Ізашары_3 = [[Серік Салауатұлы Қожаниязов|Серік Қожаниязов]] | Ізбасары_3 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қызылорда облысы|Қызыл-Орда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 12.04.1966 | Білімі = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]<br>Қазақстан Президентi жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттiк Басқару Мектебi | Мамандығы = экономист | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев''' ([[12 сәуір]] [[1966 жыл|1966]], [[Қызылорда]])<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31347705#sub_id=0 Ергешбаев Мурат Нальхожаевич. online.zakon.kz]</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Қызылорда облысы]]ның әкімі. Мұрат Ергешбаев бұрын [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]] депутаты (2023–2026), [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] (2021–2023) және [[Қызылорда]] қаласының (2008–2010) әкімі болған. == Өмірбаяны == Мұрат Ергешбаев 1966 жылы 12 сәуірде [[Қызылорда]]да дүниеге келген. 1989 жылы [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институтының]] халық шаруашылығын жоспарлау факультетін бітірген, мамандығы — экономист. Еңбек жолын 1989 жылы [[Қызылорда облысы]] Сырдария ауданы Жамбыл кеңшарының экономисі болып бастаған. 1990 жылдан бастап ол — [[Қызылорда облысы]] Сырдария аудандық агроөнеркәсіп бірлестігінің экономисі, экономикалық жоспарлау бөлімінің бастығы. 1993 жылдан бастап ол — [[Қызылорда қаласы]] «Қазақстан Әлем-Банкі» басқармасының несиелік маманы, несие бөлімінің бастығы, басқарма бастығының орынбасары. 1996–1998 жылдары — [[Қызылорда облысы]] әкімі [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаевтың]] кеңесшісі, 1998–2001 жылдары — [[Қызылорда облысы]] Халық банкі филиалының директоры. 2002–2004 жылдары Қызылорда облыстық Еңбек, халықты еңбекпен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау басқармасы бастығының орынбасары, 2004–2006 жылдары Қызылорда қалалық қаржы бөлімінің бастығы, 2006–2008 жылдары Төтенше жағдайлар министрлігі «Өрт сөндіруші» АҚ экономика және қаржы жөніндегі вице-президенті болып қызмет атқарды. 2008–2010 жылдары [[Қызылорда]] қаласының әкімі болды. 2010–2011 жылдары ол [[Қызылорда облысы]] қаржы басқармасын басқарды. 2011–2014 жылдары [[Қармақшы ауданы|Қармақшы]] және [[Шиелі ауданы|Шиелі]] аудандарының әкімі болды. 2014–2015 жылдары ол Ұлттық экономика министрлігі Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Алматы қаласы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті басшысының орынбасары, 2015–2017 жылдары «ҚазАгроӨнім» акционерлік қоғамының басқарушы директоры – аппарат басшысы болды. 2017 жылғы маусым – қазан айларында Қызылорда облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасын басқарды. 2017–2021 жылдары ол [[Қазалы ауданы]]ның әкімі болса,<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-syrdarya/about/structure/people/1723?lang=kk Ергешбаев Мұрат Нәлхожаұлы. www.gov.kz]</ref> 2021 жылдан бастап — [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданының]] әкімі.<ref>[https://aqmeshit-aptalygy.kz/sajasat/syrdarija-awdanynyng-aekimi-awysty-8121/ Сырдария ауданының әкімі ауысты. aqmeshit-aptalygy.kz]</ref> 2023 жылы Мәжiлiс депутаты болып сайланды.<ref>[https://informburo.kz/amp/kaz/newskaz/murat-ergesbaev-qyzylorda-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy Мұрат Ергешбаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды]</ref> 2026 жылғы 8 мамыр күні [[Қызылорда облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/mn-ergeshbaevty-tagayyndau-turaly-843410 М.Н. Ергешбаевты тағайындау туралы]</ref> == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]]мен марапатталған (2011 ж.) == Отбасы жағдайы == Үйленген. Жұбайы - Мүсілімова Гүлшат Әлиқызы. Балалары - Нәлқожа Шынәлі, Нәлқожа Нұрәлі.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] iadf8pnzu1xctz23o3jfgqg8gc7ucy2 0 102839 3601738 3350137 2026-05-08T12:28:05Z Casserium 68287 3601738 wikitext text/x-wiki '''Марат Иманбайұлы Тасмағанбетов''' ([[20 тамыз]] 1971 жылы, Андреевка ауылы, Рузаев ауданы, [[Көкшетау облысы]] ) - экономист. Әкесі - Тасмағанбетов Иманбай (1947 жылы туған), [[зейнеткер]]. Анасы - Тасмағанбетова Мәрияш (1948 жылы туған), зейнеткер. Көкшетау ауыл шаруашылығы институтының агрономия факультетін (1994) «Агрономия», ғалым-агроном мамандығы бойынша; [[Алматы экономика және статистика институты]]ның «Бухесеп және аудит» факультетін (2002) «Бухгалтерлік есеп және аудит», [[экономист]] мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1988 жылдан - [[Көкшетау облысы]] Рузаев ауданының «Привольный» кеңшары бидай диірменінің жұмысшысы. *1989 жылдан - Көкшетау ауыл шаруашылығы институтының студенті. *1994 жылдан - Көкшетау облысы Рузаев ауданының «Привольный» кеңшары №2 бригадасының есепшісі. *1995 жылдан - СҚО Целинный ауданы «Батыс» кеңшарының №1 бригадасының агрономы, тұқым зерттеуші-агрономы, басагрономы. *1998 жылдан -СҚО Целинный ауданы «Батыстық-Қазақстан» ЖШС директоры. *2000 жылдан - «Вест» ЖШС директоры (СҚО Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов атындағы ауданының Батыс ауылы). *2006 жылдың қазанынан бері - [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] атындағы ауданының әкімі. «Құрмет» орденімен (2007), «Тыңға 50 жыл» медалімен (2004) марапатталған. ҚР Президентінің Алғысымен ескерілген (2001). Діни көзқарасы - [[ислам]].<br /> Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - [[Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы|Н.Ә. Назарбаев]].<br /> Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлеуметтік-экономикалық дамудың барлық аспектілері бойынша әріқарай өсу. Бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайту, әлемдік қауымдастықта шешуші ұстанымдар иелену». <br /> Хоббиі - [[волейбол]].<br /> Сүйіп оқитын әдебиеті - денсаулықты нығайту, сондай-ақ ауыл шаруашылығы туралы әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Тасмағанбетова Дина Қалымтайқызы (1976 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Қызы - Иманбаева Әйгерім (1997 жылы туған); ұлы - Иманбаев Әлішер (2002 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Петропавл әкімдері]] {{Bio-stub}} dahid86ldrtqcvl4bh1lw9is88ckhki 0 103322 3601731 3600608 2026-05-08T12:21:47Z Casserium 68287 /* */ 3601731 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlybek Nalibaev 16 December 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нәлібаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 6 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Logo Pavlodar region.png | Басқара бастады_2 = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 мамыр 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Титулы_3 = [[Қызылорда]] қаласының 11-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Kyzylorda coat-of-arms.png | Басқара бастады_3 = 14 ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 сәуір 2021 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Ізбасары_3 = [[Ғанибек Қонысбекұлы Қазантаев|Ғанибек Қазантаев]] | Титулы_4 = [[Шиелі ауданы]]ның әкімі | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_4 = 8 ақпан 2008 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 ақпан 2013 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Төлегенұлы Мұстафаев|Ерлан Мұстафаев]] | Ізбасары_4 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Туған күні = 13.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті]] |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] }} | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|Экономист-менеджер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} }} '''Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев''' ([[13 қазан]] [[1976]], [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, заңгер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]]. [[Қызылорда облысы]]ның бұрынғы әкімі (2022—2026). Белгілі мемлекет қайраткері [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаевтың]] туған інісі.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bir-ujden-bireu-berdibek-saparbaev-ketip-tugan-inisi-akim-boldy Бердібек Сапарбаев кетіп, туған інісі әкім болды]</ref> == Өмірбаяны == Әкесі — Нәлібаев Машбек Сапарбайұлы (1926–2004), «Өзгент» кеңшарының бригадирі және басқарушысы болып жұмыс істеген. Анасы — Нәлібаева Бибіш Нұрманқызы (1933–2004). Нұрлыбек Нәлібаев [[Қоңырат]] тайпасы [[Жаманбай]] руы [[Қараша (Орта жүз)|Қараша]] бұтағынан шыққан. Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін (1997) «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша; [[Қызылорда гуманитарлық заң университеті]]н (2003) «Заңғылымы» мамандығы бойынша бітірген. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2006 жылдан). 1997 жылдан - «Қазақойл-коммерция» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] мұнай өндіру бойынша сарапшысы. 1998 жылдан - «Бұлақ» ЖШС директорының орынбасары. 1999 жылдан - «Стандарт Ойл Бейс» ЖШС директоры. 2001 жылдың наурызынан - «Стандарт Ойл» ЖШС директоры. 2001 жылдың кыгжуйегінен - «Станлаот Ойл Трейдинг» ЖШС директоры. 2002 жылдан - «Харрикейн Ойл Продактс» ЖАҚ Қызылорда филиалының директоры. 2002 жылдың қазанынан - «Қызылорда Мұнай Сервис» ЖШС бас директоры 2005 жылдың тамызынан - Қызылорда қаласы әкімінің орын- басары, қала әкімінің міндетін уақытша атқарушы. 2005 жылдың қазанынан - [[Қызылорда қаласы]] әкімінің орынбасары. 2007 жылдан - [[Қызылорда облысы]]ның әкімі аппаратының жетекшісі. 2008 жылдан бері - Қызылорда облысы Шиелі ауданының әкімі. Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП филиалының төрағасы (2008 жылдан). 2013-2021 жж. – Қызылорда облысы, Қызылорда қаласының әкімі. 2021 жылғы 1 сәуірден бастап Қазақстан Республикасы премьер-министрі Кеңсесінің Өңірлік даму бөлімінің меңгерушісі. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап Қызылорда облысының әкімі.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nurlyibek-nalbaev-kyizyilorda-oblyisyinyin-akm-bolyip-336475/ Нұрлыбек Нәлібаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. tengrinews.kz]</ref> 2026 жылғы 6 мамырдан бастап ол — Премьер-министрдің бірінші орынбасары.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/nm-nalibaev-turaly-642459 Н.М. Нәлібаев туралы]</ref> Әскери атағы — [[аға лейтенант]]. Діни көзқарасы — [[ислам]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Еліміздің табысты дамуы үшін қажеттінің бәрі бар - ауқымды аумақ, бай минералдық ресурстар. Халыктың демографиялық дамуы, қазірде барынша қалпына келтіріліп жатқан қуатты өндірістік және ауылшаруашылық базасы».<ref name="kimkim" /> Хоббиі — спорт (волейбол), домбыра шерту, ән айту, атқа салт міну, автомобильмен жылдам жүру. Сүйіп оқитын әдебиеті — тарихи және классикалық жанрлар.<ref name="kimkim" /> == Отбасы == Үйленген. Жұбайы — Мәлика Мұстафақызы Сыздықова. Ұлы — Машбек Назарбек (2002 жылы туған); қыздары — Айя Машбекова (2004 жылы туған) мен Аруна Машбекова (2010 жылы туған).<ref name="kimkim">Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Марапаттар == * [[Құрмет ордені]] (2011) * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011) * [[Парасат ордені]] (2016) * Қазақстанның құрметті құрылысшысы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Нәлібаев, Нұрлыбек Машбекұлы}} [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Шиелі ауданы әкімдері]] [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]] 5d4kn3ofu71ow3cy7j4x950bquh4uqw 3601779 3601731 2026-05-08T12:50:48Z Casserium 68287 /* */ 3601779 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlybek Nalibaev 16 December 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нәлібаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 6 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_2 = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 мамыр 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Титулы_3 = [[Қызылорда]] қаласының 11-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Kyzylorda coat-of-arms.png | Басқара бастады_3 = 14 ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 сәуір 2021 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Ізбасары_3 = [[Ғанибек Қонысбекұлы Қазантаев|Ғанибек Қазантаев]] | Титулы_4 = [[Шиелі ауданы]]ның әкімі | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_4 = 8 ақпан 2008 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 ақпан 2013 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Төлегенұлы Мұстафаев|Ерлан Мұстафаев]] | Ізбасары_4 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Туған күні = 13.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті]] |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] }} | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|Экономист-менеджер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} }} '''Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев''' ([[13 қазан]] [[1976]], [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, заңгер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]]. [[Қызылорда облысы]]ның бұрынғы әкімі (2022—2026). Белгілі мемлекет қайраткері [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаевтың]] туған інісі.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bir-ujden-bireu-berdibek-saparbaev-ketip-tugan-inisi-akim-boldy Бердібек Сапарбаев кетіп, туған інісі әкім болды]</ref> == Өмірбаяны == Әкесі — Нәлібаев Машбек Сапарбайұлы (1926–2004), «Өзгент» кеңшарының бригадирі және басқарушысы болып жұмыс істеген. Анасы — Нәлібаева Бибіш Нұрманқызы (1933–2004). Нұрлыбек Нәлібаев [[Қоңырат]] тайпасы [[Жаманбай]] руы [[Қараша (Орта жүз)|Қараша]] бұтағынан шыққан. Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін (1997) «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша; [[Қызылорда гуманитарлық заң университеті]]н (2003) «Заңғылымы» мамандығы бойынша бітірген. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2006 жылдан). 1997 жылдан - «Қазақойл-коммерция» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] мұнай өндіру бойынша сарапшысы. 1998 жылдан - «Бұлақ» ЖШС директорының орынбасары. 1999 жылдан - «Стандарт Ойл Бейс» ЖШС директоры. 2001 жылдың наурызынан - «Стандарт Ойл» ЖШС директоры. 2001 жылдың кыгжуйегінен - «Станлаот Ойл Трейдинг» ЖШС директоры. 2002 жылдан - «Харрикейн Ойл Продактс» ЖАҚ Қызылорда филиалының директоры. 2002 жылдың қазанынан - «Қызылорда Мұнай Сервис» ЖШС бас директоры 2005 жылдың тамызынан - Қызылорда қаласы әкімінің орын- басары, қала әкімінің міндетін уақытша атқарушы. 2005 жылдың қазанынан - [[Қызылорда қаласы]] әкімінің орынбасары. 2007 жылдан - [[Қызылорда облысы]]ның әкімі аппаратының жетекшісі. 2008 жылдан бері - Қызылорда облысы Шиелі ауданының әкімі. Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП филиалының төрағасы (2008 жылдан). 2013-2021 жж. – Қызылорда облысы, Қызылорда қаласының әкімі. 2021 жылғы 1 сәуірден бастап Қазақстан Республикасы премьер-министрі Кеңсесінің Өңірлік даму бөлімінің меңгерушісі. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап Қызылорда облысының әкімі.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nurlyibek-nalbaev-kyizyilorda-oblyisyinyin-akm-bolyip-336475/ Нұрлыбек Нәлібаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. tengrinews.kz]</ref> 2026 жылғы 6 мамырдан бастап ол — Премьер-министрдің бірінші орынбасары.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/nm-nalibaev-turaly-642459 Н.М. Нәлібаев туралы]</ref> Әскери атағы — [[аға лейтенант]]. Діни көзқарасы — [[ислам]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Еліміздің табысты дамуы үшін қажеттінің бәрі бар - ауқымды аумақ, бай минералдық ресурстар. Халыктың демографиялық дамуы, қазірде барынша қалпына келтіріліп жатқан қуатты өндірістік және ауылшаруашылық базасы».<ref name="kimkim" /> Хоббиі — спорт (волейбол), домбыра шерту, ән айту, атқа салт міну, автомобильмен жылдам жүру. Сүйіп оқитын әдебиеті — тарихи және классикалық жанрлар.<ref name="kimkim" /> == Отбасы == Үйленген. Жұбайы — Мәлика Мұстафақызы Сыздықова. Ұлы — Машбек Назарбек (2002 жылы туған); қыздары — Айя Машбекова (2004 жылы туған) мен Аруна Машбекова (2010 жылы туған).<ref name="kimkim">Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Марапаттар == * [[Құрмет ордені]] (2011) * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011) * [[Парасат ордені]] (2016) * Қазақстанның құрметті құрылысшысы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Нәлібаев, Нұрлыбек Машбекұлы}} [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Шиелі ауданы әкімдері]] [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]] m42lw3q1pxlk54je9f0t1ngwvwjb1u2 0 103487 3601743 3323008 2026-05-08T12:32:26Z Casserium 68287 3601743 wikitext text/x-wiki {{мағына|Ахметов}} {{Infobox Biography |subject_name = Ахметов Қайрат Жұмашұлы | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = 06.01.1965 | place_of_birth = [[Қостанай облысы]] [[Меңдіқара ауданы]] [[Төлеңгіт ауылы]] | date_of_death = | place_of_death = | occupation = [[Қостанай облысы]] [[Қарасу ауданы]]ның әкімі | spouse = }} '''Ахметов Қайрат Жұмашұлы''' - 1965 жылы 6 қаңтарда [[Қостанай облысы]] [[Меңдіқара ауданы]]ның Төлеңгіт ауылында туған. Қазақ. Анасы - Ахметова Күләш (1936 ж. т.), зейнеткер. Целиноград ауылшаруашылық институтының агрономия факультетін бітірген (1987), ғалым-агроном. Қазақ, орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі. «[[Нұр Отан]]» ХДП мүшесі. 1981 жылдан - Қостанай облысының «Қаратал» кеңшарында түрлі жұмыстарды атқарды. 1982 жылдан - Целиноград ауылшаруашылық институтының студенті. 1987 жылдан - Қостанай облысы «Каменск-Орал» кеңшарының бөлім агрономы. 1988 жылдан - «Қаратал» кеңшарының инженер-гидротехнигі. 1989 жылдан - Қостанай облысы «Новонежинск» кеңшарының аға агроном-экономисі, бөлімше басқарушысы. 1993 жылдан - Қостанай облысы «Қазанбас» кеңшарының бас агрономы. 1995 жылдан - «Қазанбас» ұжымдық кәсіпорнының атқарушы директоры. 1997 жылдан - «Қызыл Таң» ЖШС директоры (Қостанай облысы). 2000 жылдан - [[ҚР]] Ауыл шаруашылық министрлігі Қостанай облыстық аумақтық басқармасының бастығы. 2002 жылдан - Қостанай облысы Меңдіқара ауданының әкімі. 2006 жылдан - «Қостанай облыстық Ауыл шаруашылық департаменті» MM директоры. 2007 жылдан бері - Қостанай облысы [[Қарасу ауданы]]ның әкімі. «Құрмет» орденімен (2008), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - капитан. Діни көзқарасы - «Дәстүрді ұстану». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - [[Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы|Н.Ә. Назарбаев]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақты, экономикалық тұрғыда мықты, күрделі құрылымды, дамушы мемлекет». Хоббиі - спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Ахметова Мереке Мүхтарқызы (1965 ж.т.). Ұлдары - Ахметов Шыңғыс Қайратұлы (1986 ж.т.), Ахметов Мерей Қайратұлы (1993 ж.т.).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1965 жылы туғандар]] [[Санат:Меңдіқара ауданында туғандар]] [[Санат:Қостанай облысы тұлғалары]] [[Санат:Қостанай әкімдері]] {{Bio-stub}} 924jvduus49vvrukwinjiq814juushd 0 104251 3601980 3601375 2026-05-08T20:08:24Z Casserium 68287 /* Жеке өмірі */ 3601980 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Роман Васильевич Скляр | Шынайы есімі = | Суреті = Роман Скляр 2025 шілде (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Скляр, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 5 мамыр 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 5 мамыр 2026<br><small>(Премьер-министр {{м.а.}} 5—6 ақпан 2024)</small> | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>өзі ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізбасары_2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 18 қыркүйек 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 11 қаңтар 2022 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_3 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Ізбасары_3 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 25 ақпан | Басқаруын аяқтады_4 = 18 қыркүйек 2019 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_4 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Ізбасары_4 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI шақырылым депутаты]] | Ту_5 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 25 наурыз | Басқаруын аяқтады_5 = 17 мамыр 2016 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Туған күні = 8.5.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Елена Петровна Мельник (1971 жылы туған) | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Павлодар мемлекеттік университеті]]<br>[[Мәскеу заманауи бизнес институты]]<br>[[Қазақ құқық және халықаралық қатынастар институты]]<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /><ref name="inbusiness" /> | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|инженер-құрылысшы|экономист|заңгер<ref name="bäyterek" />}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Roman Sklyar | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} }} '''Роман Васильевич Скляр''' ([[8 мамыр]] [[1971 жыл]], [[Павлодар]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы. Бұрын [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] (2022—2026), Премьер-министрдің орынбасары (2019–2022), [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]] (2019), [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты (2016) және басқа да лауазымдар иесі болған. 2024 жылғы 5–6 ақпан күндері [[Қазақстан премьер-министрі]]нің міндетін атқарды.<ref name="zakon">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30991215|title=Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=zakon.kz|accessdate=2023-04-15}}</ref><ref name="bäyterek">{{Cite web|url=https://baiterek.gov.kz/ru/o-kholdinge/rukovodstvo-kholdinga/dir/sklyar-roman-vasilevich/|title=Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=baiterek.gov|accessdate=2023-04-15}}</ref><ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-sklyar-roman-vasilevich|title=Досье: Скляр Роман Васильевич|lang=ru|publisher=inbusiness|accessdate=2023-04-15|date=2022-01-12}}</ref> == Өмірбаяны == Роман Скляр 1971 жылғы 8 мамырда [[Павлодар]] қаласында туған. Ұлты — украин.{{Citation needed}} [[Экономист]] мамандығы бойынша қазіргі Мәскеу бизнес институтының «[[қаржы]] және [[несие]]» факультетін (1999) және заң ғылымдарының бакалавры мамандығы бойынша Қазақ құқықтану және халықаралық қатынастар институтын (2005) бітірген. Еңбек жолын 1989 жылы «Екібастұз-көміравтоматика» монтаждық жөндеу басқармасының монтажшы слесарі болып бастаған. 1989 жылғы тамыздан бастап — «Қазөнеркәсіптехмонтаж» өндірістік-монтаждық басқармасы Екібастұз кесу құрылыстары басқармасының монтажшысы. 1990 жылғы қаңтардан — «Вахинвест» біріккен кеңес-батысгерман кәсіпорнының қауіпсіздік техникасы инженері (Павлодар қаласы). 1990 жылғы қазаннан — «Аңсат-Павлодар» ЖШС коммерциялық бөлімінің бастығы, директордың орынбасары, бас директоры. 1999 жылдан — «Тыныс» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] директоры (Павлодар қаласы). 2002 жылдан бастап — Қаржы министрлігінің Жағдайсыз қарызгерлермен жұмыс комитетінің Павлодар облысы бойынша басқарма бөлімінің бастығы. 2003 жылғы маусымнан бастап — Павлодар қаласы Коммуналдық меншік басқармасы бастығының орынбасары; қалалық Мемлекеттік сатып алулар басқармасының бастығы. 2005 жылғы қаңтардан бастап — Павлодар облысы әкімінің бас инспекторы. 2005—2006 жылдары — [[Павлодар]] қаласы әкімі аппаратының жетекшісі, қала әкімінің орынбасары. 2006—2008 жылдары — [[Астана]] қаласы әкімі аппаратының инфрақұрылымды дамыту бөлімінің меңгерушісі, қалалық энергетика және коммуналдық шаруашылық департаментінің директоры. 2008—2011 жылдары — [[Павлодар облысы]] әкімінің орынбасары, облыс әкімінің бірінші орынбасары. 2011 жылдан 2013 жылға дейін — көлiк және коммуникациялар вице-министрі. 2014 жылдан бастап — [[Қазақстан темір жолы]] ұлттық компаниясының вице-президенті.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202201260030&ysclid=mosr6d88cc934162207 Чей выдвиженец первый вице-премьер Роман Скляр?]</ref> 2016 жылғы наурызда [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының тізімі бойынша Парламент Мәжілісінің депутаты болып сайланды, Мәжілістің Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетін басқарды.<ref name="zakon16">[https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4782486-izbrany-glavy-komitetov-mazhilisa.html Избраны главы комитетов мажилиса]</ref> 2016 жылғы мамырдан бастап ол ұлттық экономика вице-министрі, сол жылғы желтоқсаннан бастап инвестициялар және даму вице-министрі, 2018 жылдан бастап аталған министрліктің бірінші вице-министрі болды. 2019 жылғы 25 ақпаннан бастап индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі, сол жылғы 18 қыркүйектен бастап Премьер-Министрдің орынбасары болып қызмет атқарды. 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап — Премьер-Министрдің бірінші орынбасары.<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /> 2024 жылғы 5 ақпанда болған [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін 6 ақпанға дейін Скляр [[Қазақстан премьер-министрі]]нің міндетін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/roman-sklyar-naznachen-ispolnyayuschim-obyazannosti-premer-525337/ |title= Роман Скляр назначен исполняющим обязанности премьер-министра |lang= ru |publisher= tengrinews |accessdate = 2024-02-05 |date= 2024-02-05}}</ref> 2026 жылғы 5 мамырда Скляр [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/rv-sklyar-turaly-542830 Р.В. Скляр туралы]</ref> == Марапаттары == === Қазақстандық марапаттары === * [[Құрмет ордені]] (2010);<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref><ref name="zakon" /> * [[Парасат ордені]]; * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]<ref name="zakon" /> === Халықаралық марапаттары === * «Қазақстан халқы ассамблеясының қоғамдық «Бірлік» алтын медалі»; * «[[Еуразиялық Экономикалық Одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін» медалі (2019)<ref name="zakon" /><ref name="bäyterek" /> == Жеке өмірі == Скляр 1971 жылы туған Елена Петровна Мельникке үйленген, бір ұлы бар: Андрей Романович Скляр (1993 жылы туған).<ref name="zakon" /> Інісі Василий Скляр 1983 жылы туған, полиция генерал-майоры. 2022 жылдан бастап — Павлодар облыстық полиция департаментінің бастығы.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39704826 Скляр Василий Васильевич (персональная справка)]</ref> Роман Скляр орыс және қазақ<ref name="zakon" /><ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/ministr-roman-sklyar-taza-kazaksha-soyleudi-kaydan-uyrengenin-aytti-311621/|title=Министр Роман Скляр "таза қазақша" сөйлеуді қайдан үйренгенін айтты|lang=kk|publisher=stan.kz|date=2019-03-05|accessdate=2023-04-26}}</ref> тілдерінде еркін сөйлейді. Ағылшын мен қытай тілдерін оқи алады.<ref name="agilcin">{{Cite web|url=https://kznews.kz/zhanalyqtar/ministr-roman-skljar-taza-qazaqsha-sojleudi-qajdan-ujrengenin-ajtty-qazaqstan-zhanalyqtary/|title=Министр Роман Скляр «таза қазақша» сөйлеуді қайдан үйренгенін айтты — Қазақстан жаңалықтары|lang=kk|publisher=kznews|date=2019-03-05|accessdate=2023-04-26}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Скляр, Роман Васильевич}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]] p0gmlb9fqw5zm85lugjat7w8tmhqa3x 0 118175 3601771 3498317 2026-05-08T12:43:03Z Casserium 68287 3601771 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай | Шынайы есімі = | Суреті = Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қилыбай, 2025 жыл | Титулы = [[Маңғыстау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Маңғыстау облысы|әкімі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Маңғыстау логотибі.jpg | Басқара бастады = 17 мамыр 2024 жылдан бері | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Маңғыстау облысы]] әкімінің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Маңғыстау логотибі.jpg | Басқара бастады_2 = қазан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = қаңтар 2023 | тақырыпша2_2 = Әкімі | мәтін2_2 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Басқара бастады_3 = қараша 2018 | Басқаруын аяқтады_3 = маусым 2020 | тақырыпша3_3 = Әкімі | мәтін3_3 = [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]]<br>[[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов|Серікбай Тұрымов]] | Титулы_4 = [[Ақтау]] қаласының әкімі | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Coat of arms of Aktau.svg | Басқара бастады_4 = маусым 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = қазан 2022 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және жол қатынастары комитетінің төрағасы | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_5 = қараша 2010 | Басқаруын аяқтады_5 = қыркүйек 2011 | Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 10.4.1978 | Туған жері = {{туғанжері|Бейнеу|Бейнеуде}}, [[Маңғыстау облысы|Маңғышлақ облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Игілік Қилыбай | Анасы = Венера Қуанышбек | Жұбайы = Баян Мұрлыбекқызы Мұратбаева | Балалары = 2 ұлы бар: Ерасыл және Нұрасыл Игілік | Партиясы = | Білімі = [[ALT Университеті|Алматы теміржол көлігінің инженерлері институты]] (1999) <br>[[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] (2003) | Мамандығы = инженер, экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай''' ([[10 сәуір]] [[1978 жыл|1978]], [[Бейнеу]] кенті, [[Маңғыстау облысы|Маңғышлақ облысы]]) — қазақстандық саясаткер, инженер, 2024 жылдан бері [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі. == Білімі == Алматы теміржол көлігінің инженерлері институтын (1999) «Теміржол көлігі бойынша тасымалды ұйымдастыру инженері» мамандығы бойынша; Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін (2003) «Қаржы және қаржылық құқық» мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілін біледі. [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] ХДП мүшесі (2009 жылдан). == Еңбек жолы == Еңбек жолын Ақтау қаласы "Қазақстан темір жолы" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Атырау тасымалдау бөлімшесінің Маңғышлақ станциясының РЗД-16 станциясында кезекшінің практиканты болып бастаған. 02.12.1999 - 16.10.2000 - Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері қатарындағы қызмет, Ресей. 19.10.2000 - 18.12.2000 - "Қазақстан темір жолы" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Атырау тасымалдау бөлімшесінің Маңғышлақ станциясының РЗД "Р" станциясында кезекші, Ақтау қаласы. 21.12.2000 - 08.02.2001 - «Қазақстан темір жолы» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Ақмола станциясының кіру жолындағы жүктерді қабылдау-тапсырушысының көмекшісі, Ақмола қаласы. 08.02.2001 - 23.08.2001 - «Қазақстан темір жолы» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Ақмола станциясының кіреберіс жолдардағы қабылдау-тапсырушы, Ақмола қаласы. 23.08.2001 - 01.02.2002 - "Қазақстан темір жолы" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Астана станциясының кіреберіс жолдардағы жүктерді аға қабылдау-тапсырушысы, Астана қаласы . 01.02.2002 - 12.02.2002 - "Қазақстан темір жолы" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының "Жүк тасымалдары" еншілес мемлекеттік кәсіпорны филиалының Астана станциясының аға жүк қабылдау-тапсырушы, Астана қаласы. 14.02.2002 - 03.07.2002 - "Инфрақұрылым" еншілес мемлекеттік кәсіпорнының техникалық басқармасының техникалық бөлімінің бас маманы, Астана қаласы. 03.07.2002 - 12.05.2003 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының Магистральды темір жол желісі департаментінің Техникалық басқармасының инфрақұрылымдардың техникалық құралдарын модернизациялау бөлімінің бас маманы, Астана қаласы. 12.05.2003 - 06.10.2003 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының Техникалық басқармасының қауіпсіз технологиялық процестерді ұйымдастыру бөлімінің бастығы, Астана қаласы. 06.10.2003 - 05.01.2004 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының Техникалық басқармасының қауіпсіз технологиялық процестерді ұйымдастыру бөлімінің бас маманы, Астана қаласы. 05.01.2004 - 07.02.2005 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының Магистральдық желі дирекциясы басқарушысының көмекшісі, Астана қаласы . 07.02.2005 - 01.06.2005 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Қатынас жолдары комитетінің экономикалық және тарифтік саясат басқармасының темір жол көлігімен жолаушыларды тасымалдауды жоспарлау және субсидиялау бөлімі бастығының міндетін атқарушы, Астана қаласы . 01.06.2005 - 05.10.2005 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Қатынас жолдары комитетінің Экономикалық және тарифтік саясат басқармасының экономикалық талдау, болжамдау және бюджеттік бағдарламалар бөлімі бастығының міндетін атқарушы, Астана қаласы . 05.10.2005 - 31.07.2006 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Қатынас жолдары комитетінің Экономикалық және тарифтік саясат басқармасының экономикалық талдау, болжамдау және бюджеттік бағдарламалар бөлімінің бастығы, Астана қаласы. 31.07.2006 - 28.01.2008 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Қатынас жолдары комитетінің Экономикалық және тарифтік саясат басқармасының бастығы, Астана қаласы. 28.01.2008 - 10.10.2008 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитетінің Темір жол көлігі басқармасының бастығы, Астана қаласы . 10.10.2008 - 10.06.2009 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Қатынас жолдары комитеті төрағасының орынбасары, Астана қаласы. 11.06.2009 - 12.01.2010 - "Вокзал-сервис" акционерлік қоғамының президенті, Астана қаласы . 12.01.2010 - 07.07.2010 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамының жолаушылар тасымалы жөніндегі басқарушы директордың міндетін атқарушы, Астана қаласы. 07.07.2010 - 29.10.2010 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамының жолаушылар тасымалы жөніндегі басқарушы директоры, Астана қаласы. 01.11.2010 - 10.01.2011 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитеті төрағасының міндетін уақытша атқарушы, Астана қаласы. 11.01.2011 - 16.09.2011 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитетінің төрағасы, Астана қаласы. 29.09.2011 - 09.11.2011 - Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамы президентінің кеңесшісі, Астана қаласы. 09.11.2011 - 25.06.2012 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамы "Маңғыстау жол бөлімшесі" филиалының директоры, Ақтау қаласы. 25.06.2012 - 19.09.2012 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитеті төрағасының міндетін атқарушы, Астана қаласы. 20.09.2012 - 08.08.2013 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитетінің төрағасы, Астана қаласы. 09.08.2013 - 08.09.2015 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамы Басқарушы директор-Аппарат басшысы, Астана қаласы . 08.09.2015 - 22.11.2017 - "Жолаушылар тасымалы" акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы (Президенті), Астана қаласы. 24.11.2017 - 06.06.2018 - "Теміржолсу" акционерлік қоғамының президенті, Астана қаласы. 06.06.2018 - 10.12.2018 - "Теміржолсу" акционерлік қоғамының Бас директоры-Басқарма төрағасы, Астана қаласы. 05.12.2018 - 25.06.2020 - Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары, Ақтау қаласы . 26.06.2020 - 02.10.2022 - Ақтау қаласының әкімі, Ақтау қаласы . 03.10.2022 - 24.01.2023 - Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары, Ақтау қаласы. 26.01.2023 - 17.05.2024 - "ӨзенМұнайГаз" АК Бас директоры, Жаңаөзен қаласы. 17.05.2024 - осы уақытқа дейін - Маңғыстау облысының әкімі, Ақтау қ.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau/about/structure/people/45841?lang=kk Қилыбай Нұрдәулет Игілікұлы]</ref> == Марапаттары == «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» мерейтой медалі - 17.01.2006 ж., «Ерен еңбегі үшін» медалі - 09.12.2013 ж., «Қазақстан Республикасының конституциясына 25 жыл» мерейтой медалінің иегері - 28.08.2020 ж. == Отбасы == Ұлты қазақ. Әкесі - Қилыбай Игілік, теміржолшы, [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ]] бөлімінің бастығы. Анасы - Қуанышбек Венера, зейнеткер, сауда саласында жұмыс істеген. Әскери атағы - сержант. Хоббиі - спорт, халықты әлеуметтік жағынан қолдау. Үйленген. Жұбайы - Мұратбаева Баян Мұрлыбекқызы, мамандығы - гинеколог дәрігер. Ұлдары - Игілік Ерасыл, Игілік Нұрасыл Нұрдәулетұлы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Маңғыстау облысының әкімдері]] 1t8gsztxpnkqja3i02t02j9shyjzt3b 0 120725 3601878 2859015 2026-05-08T15:39:36Z Almatrkh 172335 Тарихын қостым 3601878 wikitext text/x-wiki '''Византия күнтізбесі''' — [[988 жыл|988]] жылы император [[II Василий Болгарқырғыш|II Василий]] ресми бекіткен күнтізбе және ол [[1453 жыл|1453]] жылға дейін қолданыста болған, яғни [[Византия империясы]]ның құлауына дейін.<ref>[[:ru:Византийский календарь]] {{ref-ru}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Monreale creation Adam.jpg|нобай|Византия мозаикасы «Адамның жаратылуы» (Монреал соборы).]] Бұл термин алғаш рет діни қызметкер Георг (б. з. [[638 жыл|638]]–[[639 жыл|639]]) трактатында «Әмбебап дәуірді» деп сипаттаған. Оның негізгі артықшылықтарын [[Астрономиялық бірлік|астрономиялық циклдар]] мен [[Астрономиялық құралдар|көрсеткіштер жүйесі]] үшін біртұтас анықтамалық нүкте, сондай-ақ [[Пасха]] есептеулерінің ыңғайлылығы деп санады. [[Ай (серік)|Ай]] мен [[Күн (жұлдыз)|күн]] циклдерінің өзара байланысы ғалымдарға [[Иса Мәсіх|Исаның]] туылуы немесе айқышқа шегеленуі сияқты негізгі күндерге ғарыштық мән беруге мүмкіндік берді.<ref>Rautman, Marcus Louis (2006). ''[https://books.google.com/books?id=hs3iEyVRHKsC&q=Daily+Life+in+the+Byzantine+Empire Daily life in the Byzantine Empire]''. Greenwood Press. p. 7.</ref> [[VII ғасыр|VII]] ғасырдың екінші жартысында Жаратылыс дәуірі [[Батыс Еуропа|Батыс Еуропада]], кем дегенде, [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] белгілі болды. [[X ғасыр|X]] ғасырдың аяғында (шамамен б. з. [[988 жыл|988]] ж.) дәуір ресми мемлекеттік құжаттарда көрсетілген кезде, [[Византия империясы|Шығыс Рим]] әлемінде біртұтас жүйе кеңінен қабылданды. Оның іргетасы біздің заманымыздан бұрын қаланды, дегенмен құрылу күні ақыры [[VII ғасыр|VII]] ғасырдың ортасында белгіленді. Осылайша, тарихи уақыт Батыста [[VI ғасыр|VI]] және [[IX ғасыр|IX]] ғасырлар арасында қабылданған Анно Домини жүйесінен кейін болғандай, [[Христиандық|Мәсіхтің]] туған күнінен емес, дүниенің жаратылуынан бастап есептелді. Шығыс шіркеуі Дионисий Эксигустың Анно Домини жүйесінен аулақ болды, өйткені Христостың туған күні [[Ыстанбұл|Константинопольде]] [[XIV ғасыр|XIV]] ғасырдың басында талқыланған. Сайып келгенде, [[1 қыркүйек]] дәуірдің басы ретінде бекітілді, ал Исаның дүниеге келуі әлем жаратылғаннан бастап 5509 жылы белгіленді. Византия күнтізбесі [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесімен]] бірдей болды, тек мынаны қоспағанда: * Ай атаулары [[Латын тілі|латын]] тілінен [[Грек тілі|грек]] тіліне аударылды. * Жылдың бірінші күні 1 қыркүйекке сәйкес келді, сондықтан [[Шіркеу|шіркеулік]] және азаматтық күнтізбелік жылдар 1 қыркүйектен 31 тамызға дейін созылды, бұл әлі күнге дейін Шығыс [[Православ шіркеуі|православие шіркеуінің]] шіркеу жылы болып табылады. * Танысу римдік үлгі бойынша Kalends, Nones және Ides арқылы жасалған жоқ, тек [[Грек халқының мәдениеті|грек]], сириялық және [[Мысыр мәдениеті|мысырлық]] дәстүрлерді сақтай отырып, айдың басынан бастап күндерді нөмірлеу арқылы жасалды. * Бұл дәуір [[Рим империясы|Римнің]] құрылуына емес, дүниенің жаратылуына (5509 ж. 1 қыркүйектен 5508 ж. 31 тамызға дейінгі кезең) негізделген. Жылдар [[Консул|консулдардың]] билік ету мерзімімен емес, көрсеткіштегі орнымен есептелді. Византия күнтізбесінің секіру күні Юлиан күнтізбесінің бастапқы римдік нұсқасының бисекстильдік күніне ұқсас жолмен, [[наурыз]] күнтізбесінің алдындағы алтыншы күнді, яғни [[24 ақпан|24 ақпанды]] екі еселеу арқылы алынды. == Дереккөздер == <references/> {{time-stub}} {{Уақытты өлшеу және уақыт стандарттары}} [[Санат:Юлиан күнтізбесі]] 4yo80ggg47lafojeyc77m5fqfnktamr 0 123815 3601993 2127774 2026-05-08T20:54:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601993 wikitext text/x-wiki &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Табиғат пен оның байлықтары Қазақстан Республикасы халықтарының өмірі мен қызметінің, олардың тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуы мен әл-ауқатын арттырудың табиғи негізі болып табылады. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Осы Заң қазіргі және болашақ ұрпақтардың мүдделері үшін қоршаған ортаны қорғаудың құқықтық, экономикалық және әлеуметтік негіздерін белгілейді, сонымен бірге экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, шаруашылық және өзге де қызметтің табиғи экологиялық жүйелерге зиянды әсері болғызбауға, алуан түрлілікті сақтау мен табиғатты ұтымды пайдалануды ұйымдастыруға бағытталған. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР''' &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''1-бап. Негізгі терминдер мен анықтамалар.''' &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Осы заңда мынадай негізгі терминдер мен анықтамалар пайдаланылады: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[қоршаған орта]]''' - табиғи объектілердің, оның ішінде өзара қарым-қатынастағы атмосфералық ауаны, суды, топырақты, жер қойнауын, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сондай-ақ климатты қоса алғанда, табиғи ресурстардың жанды әрі жансыз жиынтығы; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[қоршаған ортаны қорғау]]''' - табиғат пен адамның өзара үйлесімді іс-қимылына, қоршаған ортаның сапасын жақсартуға, табиғи ресурстарды үтымды пайдалану мен молықтыруға бағытталған мемлекеттік және қоғамдык шаралар жүйесі; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''қоршаған ортаны қорғау объектілері''' - қоршаған ортаның заңдармен корғалатын құрамдас бөліктері; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[http://табиғи%20ресурстар табиғи ресурстар]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''' - қоғамның материалдық, мәдени және басқа қажеттерін қанағаттандыру үшін қоршаған ортаның шаруашылық т.б. қызмет процесінде пайдаланылатын құрамдас бөліктері; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[табиғат пайдалану]]''' - адамның шаруашылық және өзге де қызметінде табиғи ресурстарды пайдалануы; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''қоршаған ортаның [[сапа]]сы''' - қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінің сипаттамасы; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''қоршаған ортаның мониторингі''' - адамды қоршаған табиғи ортаның жай-күйін бақылау және адамдардың денсаулығы мен өзге де тірі организмдерге зиянды немесе қауіп туғызатын қатерлі ахуалдары туралы ескерту; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''қоршаған ортаның сапасын номалау''' - адамның өмір сүруі үшін қоршаған ортаның жарамдылығын айқындайтын және биологиялық алуан түрліліктің сақталуы мен экологиялық жүйелердің тұрақты пайдаланылуын қамтамасыз ететін қоршаған орта сапасының көрсеткіштерін белгілеу; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''қоршаған ортаны ластау''' - қоршаған ортаға ықтимал қауіпті химиялык және биологиялық заттардың, радиоактивті материалдардың, өндіріс пен тұтыну қалдықтарының түсуі, сондай-ақ қоршаған шудың, тербелістің, магнитті өрістердің және өзге де зиянды физикалық ықпалдардың әсері; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[экологиялық талаптар]]''' - Қазақстан Республикасының заңдық, өзге де заңға қосымша нормативтік құқықтык және нормативтік-техникалық актілерінде қамтылған қоршаған ортаға теріс әсер ететін шаруашылық және өзге де қызметті орындауға міндетті шектеулер мен ондай қызметке тыйым салу; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''экологиялық қауіпсіздік''' - жеке адамның, қоғамның өмірлік маңызды мүдделері мен құқықтарын қоршаған ортаға антропогендік және табиғи ықпал ету нәтижесінде туындайтын қатерден қорғалуының жай - күйі; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''экологиялың жүйе''' - организмдердің және олар мекендейтін жансыз ортаның өзара байланысты біртұтас функционалдық жиынтығы. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''3-бап. Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі принциптері''' &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Олар: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- адамның өмірі мен денсаулығын қорғаудың басымдылығы, халықтың өмірі, еңбегі мен демалысы үшін қолайлы қоршаған ортаны сақтау және қалпына келтіру; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- экологиялық жағдайы қолайсыз аумақтардағы экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және бұзылған табиғи экологиялық жүйелерді қалпына келтіру; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- биологиялық алуан түрлілікті және экологиялық, ғылыми, мәдени жағынан ерекше маңызы бар қоршаған орта объектілерін сақтауды қамтамасыз ету; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- халықтың, қоғамдық бірлестіктер мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қоршаған ортаны қорғау саласына белсенді түрде және демографиялық жолмен қатысуы; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- жер, оның қойнауы, су, атмосфералық ауа, ормандар мен өзге де өсімдіктер, жануарлар дүниесі; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- табиғи экологиялық жүйелер, климат және Жердің озонды қабаты қорғалуға тиіс. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Экологиялық, ғылыми және мәдени жағынан ерекше құнды қоршаған орта объектілері, сондай-ақ ерекше қорғалатын табиғи аумақтар ерекше қорғалуға тиіс. <ref>Экология (оқулық) - Алматы, 2008 - ISBN 9965-32-223-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Экология]] gozcqonuldptoukl47n3db3ehg4tjtq 0 124488 3602117 3563800 2026-05-09T07:37:40Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602117 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1943}} {{Жыл үшін навигация|1943}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1943}} {{Жыл туралы|1943}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 183-F0316-0204-005, Russland, Paulus in Kriegsgefangenschaft.jpg|нобай|Фридрих Паулюс (сол жақта) штаб бастығы Артур Шмидтпен (ортада) және адъютант Вильгельм Адаммен (оң жақта) бірге капитуляциядан кейін, 1943 жылдың қаңтары.]] [[Сурет:Bundesarchiv Bild 101I-027-1477-07, Marseille, Gare d'Arenc. Deportation von Juden.jpg|нобай|Марсельдегі шолу кезінде депортациялау.]] * [[8 қаңтар]] – [[Сталинград шайқасы|Сталинградта қоршауға алынған неміс әскерлерінің]] қолбасшысы Фридрих Паулюс кеңес қолбасшылығының берілу туралы ұсынысын қабылдамады.<ref>Samuel W. Mitcham Jr. and Gene Mueller, ''Hitler's Commanders: Officers of the Wehrmacht, the Luftwaffe, the Kriegsmarine, and the Waffen-SS'' (Rowman & Littlefield, 2012); Don A. Gregory and William R. Gehlen, ''Two Soldiers, Two Lost Fronts: German War Diaries of the Stalingrad and North Africa Campaigns'' (Casemate Publishers, 2009) p12</ref> * [[12 қаңтар|12]]-[[30 қаңтар]] – [[Ленинград шайқасы|Ленинград қоршауын]] бұзу мақсатында кеңестік «Искра» әскери операциясы басталды.<ref>John Erickson, ''The Road to Berlin: Stalin`s War with Germany'' (Yale University Press, 1999) p60</ref> * [[15 қаңтар]] - Жапон әскерлері Гвадалканалдан [[Соломон аралдары|Соломон аралдарына]] шегіне бастады. * [[16 қаңтар]] ** [[Берлин]] 14 ай ішінде алғаш рет бомбаланды, себебі ағылшын әуе күштерінің бомбалаушы ұшақтары [[Нацистік Германия|Германия]] астанасына ең ауқымды шабуыл жасады.<ref>"RAF BOMBERS BATTER BERLIN", ''Pittsburgh Post-Gazette'', January 18, 1943, p1</ref> ** [[Ирак]] [[Нацистік Германия|Германия]] мен [[Фашистік Италия|Италияға]] соғыс жариялады.<ref>Martin Sicker, ''The Middle East in the Twentieth Century'' (Greenwood Publishing, 2001) p143</ref> ** Қызыл әскер [[Дондағы Ростов]] қаласын азат етті. * [[22 қаңтар]] - «Жолбарыс» операциясы аясында [[Нацистік Германия|нацистер]] басып алған [[Марсель|Марсельде]] 4000-нан астам [[еврейлер]] тұтқындалып, Польшадағы өлім лагерлеріне апарылды. * [[23 қаңтар]] - Британ әскерлері [[Триполи|Триполиді]] итальяндықтардан басып алды.<ref>"BRITISH SEIZE FORTS IN TRIPOLI", ''Pittsburgh Post-Gazette'', January 23, 1943, p1</ref> * [[27 қаңтар]] - 50 бомбалаушы ұшақ [[Нацистік Германия|Германияға]] алғашқы американдық әуе шабуылын жасады, нысана - Вильгельмсхавен.<ref>"First U.S. Air Raid Hits Reich", ''Pittsburgh Post-Gazette'', January 28, 1943, p1</ref> * [[30 қаңтар]] – Карл Дёниц Кригсмариннің Жоғарғы қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>Alan Levine, ''From Axis Victories to the Turn of the Tide: World War II, 1939-1943'' (Potomac Books, 2012) p188</ref> * [[31 қаңтар]] -Түркиядағы Адан конференциясы. === Ақпан === [[Сурет:German pows stalingrad 1943.jpg|нобай|Тұтқынға алынған неміс сарбаздары. Артқы жағында Сталинградтағы қиян-кескі шайқас болған астық элеваторы орналасқан.]] [[Сурет:SC 170120 - 2nd Bn. 16th Infantry march through the Kasserine Pass, on to Kasserine and Farriana, Tunisia. (52232315724).jpg|нобай|1943 жыл, 26 ақпан: АҚШ-тың 1-ші жаяу әскер дивизиясы Кассерин асуынан өтіп, Тунистің Кассерин және Фарриана қалаларына қарай бет алды.]] * [[2 ақпан]] - [[Сталинград шайқасы|Сталинградта]] 6-шы неміс армиясы тапсырылды. Ұлы Отан соғысы мен екінші дүниежүзілік соғыстағы үзіліс нүктесі.<ref>"Siege Finished at Stalingrad", ''Milwaukee Journal'', February 3, 1943, p1</ref> * [[5 ақпан]] - Қызыл әскер Ескі Оскол қаласын азат етті. * [[7 ақпан]] – [[Азов]] қаласы азат етілді. * [[8 ақпан]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Кеңес әскерлері]] [[Курск шайқасы|Курскті]] азат етті. * [[9 ақпан]] – Жапон әскерлері Гвадалканалды эвакуациялады. Гвадалканал шайқасы аяқталды.<ref>Nathan Miller, ''War at Sea: A Naval History of World War II'' (Oxford University Press, 1997) p290</ref> * [[16 ақпан]] - Кеңес әскерлері [[Харьков|Харьковты]] алғаш рет азат етті. Алайда, 15 наурызда [[Вермахт|немістердің]] қарсы шабуылынан кейін қала қайтадан жауланып алынды. * [[19 ақпан|19]]-[[24 ақпан]] – Кассерин асуы шайқасында неміс генералы Эрвин Роммельдің Африка корпусы және [[Фашистік Италия|итальяндық]] күштері [[Тунис|Тунистегі]] одақтастардың қорғанысына шабуыл жасады, бұл [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың соғыстағы алғашқы ірі жеңілісі болды.<ref>John Whiteclay Chambers II, ed., ''The Oxford Companion to American Military History'' (Oxford University Press, 2000) p506</ref> * [[27 ақпан]] – «Ганнерсайд» операциясының нәтижесінде норвегиялық диверсанттар [[Норвегия қалаларының тізімі|Норвегияның]] Рюкан қаласындағы ауыр су электр станциясын жарып жіберді, бұл [[Нацистік Германия|Германияның]] ядролық жобасын қиындатты. === Наурыз === [[Сурет:Krakow Ghetto 06694.jpg|нобай|Краков геттосынан еврей тұтқындарының жер аударылуы.]] * [[1 наурыз]] ** Кеңес әскерлері Демьянск қаласын азат етті. ** Хайнц Гудериан неміс әскерінің бронды күштерінің бас инспекторы болып тағайындалды. * [[1 наурыз|1]]-[[2 наурыз]] – [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украинада]] неміс [[СС]] бөлімшесі Корюковканың 6700 тұрғынын өлтірді. * [[3 наурыз]] - [[Лондон|Лондонның]] Бетнал Грин қаласындағы әуе шабуылдарынан қорғанатындарға арналған [[Бункер|баспанаға]] кіру кезінде болған төбелес кезінде 173 адам қаза тапты. * [[5 наурыз]] – Алғашқы британдық [[Реактивті қозғалтқыш|реактивті]] [[жойғыш ұшақ]] Gloster Meteor-дың алғашқы ұшуы. * [[13 наурыз]] - [[СС|Неміс әскерлері]] оккупацияланған Польшадағы [[Краков]] геттосындағы еврейлерді жойды. * [[22 наурыз]] – Беларусьтің [[Хатынь]] қаласының бүкіл халқы неміс оккупациялық күштерімен тірідей өртелді. * [[23 наурыз]] – [[Нацистік Германия|Германияда]] Викодин мен Лортаб есірткілері өндірісі басталды. === Сәуір === * [[6 сәуір]] - [[Тунис|Тунисте]] Вади Акарит үшін шайқас басталды. * [[7 сәуір]] ** [[Боливия]] [[Нацистік Германия|Германияға]], [[Фашистік Италия|Италияға]] және [[Жапония|Жапонияға]] соғыс жариялап, Екінші дүниежүзілік соғысқа [[Гитлерге қарсы одақ|одақтастарға]] жақ 33-ші ел болды. ** [[Адольф Гитлер|Гитлер]] мен [[Бенито Муссолини|Муссолинидің]] [[Зальцбург|Зальцбургтегі]] кездесуі өтті. Муссолини [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-мен сепараттық бейбітшілік орнату туралы ұсынысы Гитлер тарапынан бірден қабылданбады.<ref>Jacques Delarue, ''The Gestapo: A History of Horror'' (Skyhorse Publishing, 2008) p337</ref> * [[9 сәуір]] - Немістермен оккупациялаған [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украинадағы]] Зборов геттосындағы еврейлерді жою басталды, алғашқы күні шамамен 2300 адам атылды.<ref>«Зборов», Америка Құрама Штаттарының Холокост мемориалдық мұражайының лагерьлер мен геттолар энциклопедиясы, 1933–1945: Неміс оккупацияланған Шығыс Еуропадағы геттолар, Джеффри П. Мегарджи редакциялаған (Индиана университетінің баспасы,), 849-бет.</ref> * [[12 сәуір]] - Мартин Борманн нацистік Германиядағы екінші жоғары лауазым - [[Фюрер|фюрердің]] хатшысы болып тағайындалды.<ref>Jacques Delarue, ''The Gestapo: A History of Horror'' (Skyhorse Publishing, 2008) p337</ref> * [[13 сәуір]] – Берлин радиосы [[Вермахт|Вермахттың]] Катынь қырғынында кеңес әскерлері өлтірген поляктардың жаппай қабірлерін тапқаны туралы хабарлайды. * [[15 сәуір]]: ** [[Америка Құрама Штаттары]] мен [[Қытай Республикасы (1912—1949)|Қытай Республикасы]] арасында Қытай-АҚШ техникалық ынтымақтастығы туралы арнайы келісімге қол қойылды, нәтижесінде Қытай-АҚШ ынтымақтастық ұйымы (SACO) құрылды. ** [[Эфиопия|Эфиопияның]] Мемлекеттік банкі жақында итальяндық бақылаудан босатылған африкалық елде жаңа [[орталық банк]] ретінде құрылды. Мемлекеттік банк сонымен қатар [[банкноттар]] мен [[Мәнет|монеталарды]] басып шығару құқығына ие болды. [[1964 жыл|1964]] жылы оның орнына Эфиопияның Ұлттық банкі келді. * [[18 сәуір]] - Жапония империялық флотының бас қолбасшысы Исороку Ямамотоны өлтіру бойынша американдық «Кек алу» операциясы басталды.<ref>Patrick Degan, ''Flattop Fighting in World War II: The Battles Between American and Japanese Aircraft Carriers'' (McFarland, 2003) pp 140–142</ref> * [[19 сәуір]] - [[Варшава]] геттосында нацизмге қарсы көтерілістің басталуы. * [[22 сәуір]] - [[Швейцариялықтар|Швейцариялық]] химик Альберт Хофман [[ЛСД]]-ның галлюциногендік қасиеттері туралы алғашқы баяндама жасады. * [[23 сәуір]] - [[СС]] полицейі Юрген Штроуп Генрих Гиммлердің [[Варшава]] геттосының барлық ғимараттарын өртеу туралы бұйрығын орындады.<ref>Ричард Дж. Эванс, Үшінші Рейх соғыста, 1939–1945 (Пингвин, 2010)</ref> === Мамыр === [[Сурет:Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising - 26552.jpg|нобай|Варшава көтерілісін басу кезіндегі өртеніп жатқан үй.]] [[Сурет:Gromalia prisoner of war camp.jpg|нобай|Тунис құлағаннан кейін Громалия түрме лагеріндегі неміс және итальяндық әскери тұтқындар.]] *[[2 мамыр]] - Жапонияның жиырма Zero бомбалаушы және жойғыш ұшақтары Аустралияның [[Дарвин (қала)|Дарвин]] қаласына ірі шабуыл жасады. *[[5 мамыр]] - Жапон физигі Иосио Нисина Жапонияның әуе күштерінің штабына атом бомбасын жасау техникалық тұрғыдан мүмкін екенін хабарлады. Құпия атом бағдарламасы — "Эн" жобасы бекітілді. *[[10 мамыр]] **[[1933 жыл|1933]] жылғы Құқықтандыру туралы заңның мерзімі аяқталатын күні Адольф Гитлер өз [[Диктатура|диктатурасын]] шексіз ұзарту туралы жарлыққа қол қойды.<ref>Max Domarus, ed., ''Hitler: Speeches and Proclamations'', Volume IV (Bolchazy-Carducci Publishers, 1990) p2788 "Hitler Extends His Term As Fuehrer", ''Milwaukee Journal'', May 16, 1943, p1</ref> **[[Нацистік Германия|Германиядағы]] нацисттердің кітап өртеулердің он жылдығын атап өту үшін Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі 300 кітапхана өз туларын түсірді.<ref>[http://chroniknet.de/extra/was-war-am/?ereignisdatum=10.5.1943 Was War Am 10. Mai 1943] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195359/http://chroniknet.de/extra/was-war-am/?ereignisdatum=10.5.1943 |date=2016-03-04 }}. ''chroniknet''.</ref> * [[13 мамыр]] - Солтүстік Африкадағы итальяндық-неміс әскерлері Бон түбегінде тапсырылды - Солтүстік Африка науқаны ресми аяқталды.<ref>Samuel W. Mitcham, ''Rommel's Desert Commanders: The Men Who Served the Desert Fox, North Africa, 1941–1942'' (Greenwood Publishing Group, 2007) p185</ref> * [[15 мамыр]] - [[Коминтерн]] ресми түрде таратылды.<ref>"[https://www.marxists.org/history/international/comintern/dissolution.htm Dissolution of the Communist International]".. ''www.marxists.org''.</ref> * [[16 мамыр]] – [[Варшава]] геттосындағы фашисттерге қарсы көтеріліс ақыры басылды.<ref>Moshe Arens, ''Flags Over the Warsaw Ghetto: The Untold Story of the Warsaw Ghetto Uprising'' (Gefen Publishing House, 2011) p367</ref> * [[18 мамыр]] - [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымының]] Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының негізін қалаған Хот-Спрингс конференциясы Америка Құрама Штаттарында, [[Вирджиния]] штатындағы Хот-Спрингсте ашылды.<ref>Royal Institute of International Affairs, ed. (1990). ''Chronology and Index of the Second World War, 1938-1945''. Meckler. p. 183</ref> * [[19 мамыр]] - [[Нацистік Германия|Германияның]] үгіт-насихат министрі Йозеф Геббельс 60 күндік жұмыстан кейін [[Берлин]] енді еврейлерден азат болғанын мәлімдеді.<ref>Robert Gellately and Nathan Stoltzfus, ''Social Outsiders in Nazi Germany'' (Princeton University Press, 2001) p136</ref> * [[23 мамыр]] - Британ Корольдік Әскери-әуе күштері [[Дортмунд|Дортмундқа]] 2000 тонна бомба тастады, бұл [[12 мамыр|12 мамырда]] [[Дуйсбург|Дуйсбургке]] тасталған 1500 тонна рекордтық көрсеткіштен асып түсті.<ref>Heaviest Air Raid in History Batters Dortmund With 2,000 Tons of Bombs", ''Milwaukee Journal'', May 24, 1943, p1</ref> === Маусым === * [[2 маусым]] - [[Львов]] геттосының жойылуы. Неміс басқыншылары [[Гетто|геттоны]] толық жойып, тірі қалған еврейлерді Яновска концлагеріне депортациялады. Соғысқа дейін қалада болған 160 000 еврейдің басым бөлігі қараша айына дейін өлтірілді. Соғыстан кейін қала [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]] құрамына еніп, ресми түрде Львов деп аталды.<ref>Mordecai Paldiel, ''Saving the Jews: Men and Women who Defied the Final Solution'' (Taylor Trade Publications, 2011) p248</ref> * [[3 маусым]] - Қытайдағы Батыс [[Хубэй]] шайқасы тактикалық тең нәтижемен аяқталды. * [[7 маусым]] ** Германияда [[Вернер фон Браун|Вернер фон Браунның]] зымыран бағдарламасы вермахт үшін бірінші болатындығын жариялады. ** Генерал Артуро Раузон басқа офицерлерден қолдау таппағандықтан, [[Аргентина]] президенттігіне кіріспеу туралы шешім қабылдап, генерал Педро Рамиреске жол берді. * [[10 маусым]] - [[Нацистік Германия|Германия]] мен [[Фашистік Италия|Италия]] генерал Педро Рамирестің жаңа режимін ресми түрде таныды. Аргентина [[Батыс жарты шар|Батыс жарты шардағы]] фашисттік елдерімен байланысын үзбеген жалғыз мемлекет еді. Алайда сол түні Рамирес үкіметі Германия, Италия және [[Жапония|Жапонияға]] шифрланған [[Жеделхат|жеделхаттар]] жіберуге тыйым салды. Келесі күні [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] да Аргентинаның жаңа үкіметін ресми мойындады.<ref>"U. S. Endorses Ramirez Rule", ''Milwaukee Journal'', June 11, 1943, p1</ref> * [[20 маусым]] - [[Жаңа Гвинея|Жаңа Гвинеядағы]] Лабабия жотасындағы шайқас аустралиялық және жапон күштері арасында басталды. === Шілде === [[Сурет:Landing beach on the opening day of the invasion of Sicily.jpg|нобай|Сицилия жағалауындағы ағылшын әскерлері (1943 жылғы 10 шілде).]] * [[3 шілде]] - [[Соломон аралдары|Соломон аралдарындағы]] Уикхэм Анкоридж аралындағы шайқас американдықтардың жапон күштеріне қарсы жеңісімен аяқталды. * [[5 шілде]] - Шығыс майданында [[Курск шайқасы]] ретінде тарихқа енген Германияның стратегиялық шабуыл операциясының басталуы.<ref>Walter S. Dunn, Jr., ''Kursk: Hitler's Gamble, 1943'' (Greenwood Publishing Group, 1997) p53; William L. Hosch, ed. ''World War II: People, Politics, and Power'' (Rosen Publishing Group, 2009) p119</ref> * [[9 шілде]] – [[17 тамыз]] – [[Гитлерге қарсы одақ|Одақтас]] әскерлерінің [[Сицилия|Сицилияны]] басып алуымен аяқталған Хаски операциясы өтті.<ref>R. A. C. Parker, ''The Second World War:A Short History: A Short History'' (Oxford University Press, 2001) p181; "'Bitter Fightin' on Sicily's Shores", ''Milwaukee Journal'', July 10, 1943, p1</ref> * [[15 шілде]] - [[Вермахт|Нацистік әскерлер]] Курск доғасына шабуылын тоқтатты. Осы сәттен бастап Шығыс майданындағы стратегиялық бастама ақыры [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскерге]] өтті. * [[25 шілде]] - [[Фашистік Италия|Италияның]] ұлы фашистік кеңесі [[Бенито Муссолини|Бенито Муссолиниді]] биліктен шеттетті.<ref>"Ambulance Took Mussolini Away, Newspaper Says", ''Milwaukee Journal'', July 31, 1943, p1</ref> === Тамыз === [[Сурет:RooseveltChurchillMackenzie.jpg|нобай|1943 жылдың 17 тамызында Рузвельт, Черчилль мен Кинг және вице-король Атлон Квебекте атом бомбасы туралы құпия келісімге келді.]] * [[1 тамыз]] - Жапония [[Мьянма|Бирмаға]] тәуелсiздiк бердi.<ref>Wolf Mendl, ''Japan and South East Asia: From the Meiji Restoration to 1945'' (Taylor & Francis, 2001) p405</ref> * [[13 тамыз]] - [[22 қыркүйек]] - Қызыл әскердің [[Донбас|Донбассқа]] шабуылдау операциясы өтті. * [[20 тамыз]] - [[Жапония]] мен [[Тайланд|Таиланд]] бейбітшілік келісіміне қол қойды, оған сәйкес Жапония басып алған [[Малайзия|Британдық Малаяның]] төрт провинциясы (Кедах, Перлис, Келантан және Тренгану) Тайландтың құрамына кіруі керек еді.<ref>Paul H. Kratoska, ''The Japanese Occupation of Malaya: A Social and Economic History'' (University of Hawaii Press, 1997) p85</ref> * [[26 тамыз]] - [[Мысыр]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-мен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. * [[31 тамыз]] - Ағылшын әуе күштерінің бомбалаушы ұшақтарының үлкен контингентімен [[Берлин|Берлинге]] 613 бомбалаушы ұшақты пайдаланып, жойқын шабуыл жасалды, оның 47-сі жоғалып кетті. Шабуыл 45 минутқа созылып, 1000 тонна [[бомба]] тасталды.<ref>Richards, Denis (1994). The Hardest Victory: RAF Bomber Command in the Second World War. London: Coronet. p. 269.</ref> === Қыркүйек === * [[9 қыркүйек]] - [[Иран]] [[Нацистік Германия|Германияға]] соғыс жариялады. === Қазан === === Қараша === * [[6 қараша]] - Кеңес әскерлері Киевті босатты. === Желтоқсан === * [[28 желтоқсан]] - Қалмақ халқының Сібірге жер аударылуы. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1943 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1943 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1943}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1943}} [[Санат:1943 жыл|*]] {{Year-stub}} 5441zl4keh1kwsbecuf35pf8y3eqogd 0 128150 3602123 3571200 2026-05-09T07:48:45Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602123 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|2003}} {{Жыл үшін навигация|2003}} {{Ғасыр үшін навигация|21}} {{Басқа күнтізбелер|2003}} {{Жыл туралы|2003}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[5 қаңтар]] – Роландас Паксас [[Литва]] президенті болып сайланды. * [[6 қаңтар]] – [[Фотометр|Транзиттік фотометрияны]] қолдану арқылы ашылған алғашқы [[экзопланета]] OGLE-TR-56b ашылғаны жарияланды.<ref>[https://www.nsf.gov/news/ogling-distant-stars «Алыстағы жұлдыздарға қарап».] Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым қоры.</ref> * [[10 қаңтар]] – [[Солтүстік Корея]] [[Ядролық қаруды таратпау туралы шарт|Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан]] шығатынын мәлімдеді.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2003/jan/10/northkorea1 Солтүстік Корея ядролық келісімнен шықты]. The Guardian газеті.</ref> * [[19 қаңтар]] - [[Куба|Кубада]] Ұлттық жиналысқа сайлау өтті. Ассамблея 608 мүшеге дейін кеңейтілді. * [[22 қаңтар]] – [[НАСА]]-ның Pioneer 10 ғарыш кемесінен [[Жер|Жерден]] соңғы сигналы шамамен 12,2 миллиард [[шақырым]] қашықтықта алынды.<ref>Мьюинни, Майкл (25 ақпан 2003 ж.). "[https://web.archive.org/web/20120628154600/http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2003/03_25HQ.html Pioneer 10 ғарыш кемесі соңғы сигнал жіберді]". НАСА.</ref> * [[23 қаңтар]] - [[НАСА]] [[Pioneer 10]] зондымен байланысын шамамен 31 жылдан кейін жоғалтты.<ref>[https://science.nasa.gov/missions/pioneer/pioneer-10-sends-last-signal/ Pioneer 10 соңғы сигнал жіберді.] НАСА.</ref> === Ақпан === [[Сурет:Colin Powell anthrax vial. 5 Feb 2003 at the UN.jpg|нобай|5 ақпанда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] отырысында Колин Пауэлл [[Антраксолиттер|антракс]] үлгісін сақтайтын сынама түтік (модель) көрсетіп, Иракта [[биологиялық қару]] бар екенін жариялады.]] [[Сурет:London anti-war protest banners.jpg|нобай|2002 жылдың 15 қыркүйегінде Лондондағы соғысқа қарсы наразылық акциялары.]] * [[4 ақпан]] - [[Югославия|Югославияның]] Одақтас Республикасының орнына [[Сербия]] мен [[Черногория|Черногорияның]] Мемлекеттік қауымдастығы құрылды.<ref>«[https://euobserver.com/45653/world-bank-calls-for-eastern-europe-bail-out/9257/ Югославия енді жоқ]».</ref><ref>Уильямс, Даниэль (2003 жылғы 4 ақпан). «[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2003/02/05/yugoslavs-shrug-off-their-countrys-end/992f5418-7329-4489-9a23-f0792169aeac/ Югославтар өз елінің жойылуына сабырлылықпен төтеп берді]». Washington Post .</ref> * [[5 ақпан]] - БҰҰ отырысында [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] Колин Пауэлл [[Ирак|Иракқа]] басып кірудің дәлелдерін ұсынды. Кейінірек деректер жалған екені және [[Джордж Уокер Буш|Буш]] әкімшілігі оны сөзін дайындауда адастырғаны анықталды.<ref>«[https://www.newyorker.com/news/daily-comment/colin-powells-fateful-moment Колин Пауэллдің тағдырлы сәті]». The New Yorker.</ref> * [[5 ақпан]] – [[Армения]] [[Дүниежүзілік сауда ұйымы|ДСҰ]]-ға кірді.<ref>[https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/armenia_e.htm ДСҰ | Армения — Мүше туралы ақпарат].</ref> * [[6 ақпан]] – [[Солтүстік Корея]] [[ядролық қару]] бағдарламасын қайта бастағанын жариялады.<ref>«[https://www.iaea.org/newscenter/focus/dprk/fact-sheet-on-dprk-nuclear-safeguards Солтүстік Кореяның ядролық қорғанысы туралы ақпараттық хабарландыру]»</ref> * [[15 ақпан]] - [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] бастаған коалицияның [[Ирак|Иракқа]] басып кіруіне қарсы дүниежүзілік келісілген наразылық күні. Осы күні өткізілген демонстрациялар 2002 жылы басталған Ирак соғысына қарсы наразылықтардың бөлігі болды.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2765215.stm Миллиондаған адам жаһандық соғысқа қарсы наразылық акцияларына қосылды]. BBC жаңалықтары.</ref> * [[18 ақпан]] – [[Тэгу]] метросында ([[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]]) өрт шықты.<ref>[https://edition.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/east/02/19/skorea.fire/index.html Grim search in S. Korean subway].</ref> * [[24 ақпан]] – [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаңның]] Бачу қаласында 6,8 балдық жер сілкінісі болып, 257 адам өмірін қиды.<ref>[https://reliefweb.int/report/china/china-mighty-earthquake-strikes-xinjiang Қытай: Шыңжаңда күшті жер сілкінісі болды]. ReliefWeb.</ref> * [[26 ақпан]] - Дарфурдағы соғыс көтерілісші топтар [[Судан]] үкіметіне қарсы көтеріліс бастағаннан кейін басталды.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3496731.stm Сұрақтар мен жауаптар: Судандағы Дарфур қақтығысы]. BBC News.</ref> === Наурыз === [[Сурет:1 RRF engage Iraqi Army positions with their 81mm Mortars. Iraq. 26-03-2003 MOD 45142764.jpg|нобай|Британдық сарбаздар [[Басра|Басраның]] оңтүстігіндегі Ирак әскеріне 81 мм минометпен оқ жаудырды, 2003 жылғы 26 наурыз.]] [[Сурет:Bush announces Operation Iraqi Freedom 2003.jpg|нобай|Президент Джордж Буш 2003 жылдың 19 наурызында Овал кабинетінен халыққа үндеу тастап, «Ирак бостандығы» операциясын жариялады.]] * [[6 наурыз]] – SCO тобы [[Linux]] әзірлеуінде [[UNIX|Unix]] пайдалану бойынша жалғасып жатқан дауда [[International Business Machines|IBM]]-ге қарсы сот ісін қозғады <ref>Харди, Квентин (2003 жылғы 6 наурыз). [https://www.forbes.com/2003/03/06/cs_qh_0306unix.html SCO IBM компаниясын Linux үшін сотқа берді]. Forbes.</ref> * [[8 наурыз]] - [[Мальта]] референдумда [[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] қосылуды мақұлдады.<ref>[https://web.archive.org/web/20030313220750/http://www.cnn.com/2003/WORLD/europe/03/09/malta.yes/ Мальта ЕО-ға мүшелікті қолдап дауыс берді]. CNN.</ref> * [[11 наурыз]] - [[Халықаралық қылмыстық сот]] өз жұмысын бастады.<ref>[https://edition.cnn.com/2003/WORLD/europe/03/11/warcrimes.court.reut/ Дүниежүзілік қылмыстық сот құрылды]. CNN.</ref> * [[12 наурыз]] - Сербия премьер-министрі Зоран Джинджич Белградта снайперлік оқтан қаза тапты.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2885377.stm Джинджичті өлтірді деген күдікті қамауға алынды]. BBC.</ref> * [[14 наурыз]] - [[Режеп Тайып Ердоған]] [[Түркия]] үкіметін басқара бастады. * [[15 наурыз]] ** [[Орталық Африка Республикасы|Орталық Африка Республикасында]] бұрынғы генерал Франсуа Бозизе әскери төңкеріс жасап, билікті басып алды.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2853429.stm Орталық Африка Республикасындағы төңкеріс қатты айыпталды]. BBC news.</ref> ** [[Ху Цзиньтао]] [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] қызметіне кірісті ([[2013 жыл|2013]] жылдың [[14 наурыз|14 наурызына]] дейін). * [[17 наурыз]] – АҚШ президенті [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]] Ирак президенті [[Саддам Хусейн|Саддам Хусейнге]] 48 сағат ішінде отставкаға кетуін талап етіп, ультиматум қойды.<ref>«[https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/17/sprj.irq.bush.transcript/ Буш Саддамның 48 сағат ішінде отставкаға беріп Ирактан кетуін талап етті]». CNN.</ref> * [[20 наурыз]] - [[Саддам Хусейн]] режимін құлату мақсатында [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] бастаған халықаралық коалиция әскерлерінің Иракқа басып кіруі.<ref name=":0">[https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/interactive/2010/08/31/world/middleeast/20100831-Iraq-Timeline.html#/ Ирак соғысының негізгі оқиғаларының хронологиясы]. Нью-Йорк Таймс газеті.</ref> * [[23 наурыз]] - [[Словения]] референдумда [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] пен [[НАТО]]-ға қосылуды мақұлдады.<ref>[https://www.nytimes.com/2003/03/24/world/slovenia-votes-for-membership-in-european-union-and-nato.html Словения Еуропалық Одақ пен НАТО-ға мүшелікке дауыс берді]. Нью-Йорк Таймс газеті.</ref> * [[27 наурыз]] - [[Басра]] маңындағы [[Британ әскері|Британдық]] және [[Ирак]] әскерлерінің танк шайқасы. Ирак әскерлері 14 танкінен айырылды. === Сәуір === [[Сурет:Baghdad etm 2003092 lrg.jpg|нобай|Бағдаттың бұл көрінісін 2003 жылдың 2 сәуірінде НАСА-ның Landsat 7 спутнигі түсірген. Суреттегі қара жолақтар — АҚШ-тың әуе шабуылдарына кедергі жасау мақсатында мұнай ұңғымаларын әдейі өртеуден шыққан қою түтін.]] [[Сурет:USMarineTankinBaghdad.jpg|нобай|2003 жылдың 14 сәуірінде, Бағдат құлағаннан кейін қала көшелеріне кірген американдық танктер.]] [[Сурет:IrakKriegM1A1USA.jpg|нобай|«Ирак бостандығы» операциясында қызмет еткен АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің M1 Abrams негізгі танкі Ирак күштерімен атыстан кейін Бағдадқа бара жатқан жолда жойылып кетті.]] * [[3 сәуір]] - [[Сербия]] мен [[Черногория]] [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесіне]] қосылды.<ref>[https://www.coe.int/ru/web/portal/members-states Мүше мемлекеттер - Еуропа Кеңесі].</ref> * [[6 сәуір]] - [[Британ әскері|Британдық әскерлер]] [[Басра|Басраға]] кірді.<ref>[https://web.archive.org/web/20160307043944/http://news.bbc.co.uk/hi/russian/special_report/bbcrussian/2002_07/newsid_2924000/2924025.stm Британдықтар Басраны өз бақылауына алды].</ref> * [[9 сәуір]] - Коалиция әскерлері Бағдадты басып алды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] Бағдадты басып алып Саддам Хусейнді құлатқанын жариялады. [[Бағдат|Бағдадтың]] орталығында тұғырдан [[Саддам Хусейн|Саддам Хусейннің]] мүсіні қиратылды.<ref name=":0" /> * [[10 сәуір]] - Коалиция әскерлері Киркукты басып алды.<ref>[https://www.newsru.com/world/10apr2003/kirkuk_vz.html Америка әскерлерінің қолдауымен күрд жасақтары Киркукке кірді].</ref> * [[11 сәуір]] - Коалиция әскерлері [[Мосул|Мосулды]] басып алды.<ref>[https://www.newsru.com/world/11apr2003/mosul.html Американдықтар мен күрдтер Мосулға кірді].</ref> * [[12 сәуір]] – [[Мажарстан]] референдумда [[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] қосылуды мақұлдады.<ref>«[https://www.theage.com.au/national/hungarians-approve-eu-entry-20030413-gdglg0.html Венгрлер ЕО-ға кіруді мақұлдады - theage.com.au]».</ref> * [[14 сәуір]] – Адам [[Геном|геномы]] жобасы аяқталды, адам геномының 99%-ы 99,99% дәлдікпен тізбектелді.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2940601.stm Адам геномы ақыры толық құрылды]. BBC.</ref> * [[24 сәуір]] - [[Microsoft Windows|Windows Server 2003]] шығарылымы өтті. * [[28 сәуір]] – [[iTunes Store]] дүкенінің іске қосылуы. === Мамыр === * [[1 мамыр]] - [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]] Ирактағы соғыстың аяқталғаның жариялады.<ref>[https://www.usnews.com/news/blogs/press-past/2013/05/01/the-other-symbol-of-george-w-bushs-legacy Джордж Буш мұрасының тағы бір символы]. US News & World Report.</ref> * [[3 мамыр]] – [[Науру|Наурудағы]] парламент сайлауы. * [[5 мамыр]] - Ахмед Уяхья [[Алжир]] үкіметін басқарады. * [[11 мамыр]] - [[Литва]] референдумда [[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] қосылуды мақұлдады.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3018983.stm ЕО Литвадағы дауыс беру нәтижелерін құптайды]. BBC</ref> * [[17 мамыр]] – Словакия референдумда Еуропалық Одаққа қосылуды мақұлдады.<ref>[https://web.archive.org/web/20160815182742/https://www.neweurope.eu/article/slovakia-welcomes-eu-membership-thumping-referendum-results/ Словакия референдумның сенімді нәтижелерімен ЕО-ға мүшелікті құптайды]. New Europe.</ref> * [[26 мамыр]] – Жорж Рутаганда [[Руанда]] бойынша [[Халықаралық қылмыстық сот|Халықаралық қылмыстық трибунал]] тарапынан соғыс қылмыстары үшін сотталған алғашқы адам болды және оның бұрынғы айыптаулары күшінде қалдырылды.<ref>[https://news.un.org/en/story/2003/05/69232 Руанда: БҰҰ трибуналы соғыс қылмыстары бойынша алғашқы үкім шығарды]. БҰҰ жаңалықтары.</ref> * [[28 мамыр]] – Әлемдегі алғашқы клондалған [[жылқы]] дүниеге келді.<ref>[https://www.newscientist.com/article/dn4026-worlds-first-cloned-horse-is-born/ Әлемдегі алғашқы клондалған жылқы дүниеге келді]. New Scientist .</ref> * [[30 мамыр]] - [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасының]] Итури провинциясында бейбітшілікті сақтау операцияларына рұқсат берді.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2003/may/31/congo.jonathansteele БҰҰ Конгодағы жаппай қырғынды тоқтату үшін әскер жіберіп жатыр]. The Guardian.</ref> === Маусым === * [[1 маусым]] – [[Ресей]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] арасындағы Стратегиялық шабуыл қаруын қысқарту туралы келісім күшіне енді.<ref>[https://www.everycrsreport.com/reports/RL31448.html Ядролық қаруды бақылау: Стратегиялық қаруды қысқарту туралы шарт] Congressional Research Service.</ref> * [[10 маусым]] – [[НАСА]] Spirit роверін [[Марс|Марсқа]] ұшырды. * [[14 маусым]] - [[Чехия|Чехияда]] [[Еуропа одағы|ЕО]]-ға кіру туралы референдум өтті. Сайлаушылардың 77% - дан астамы ЕО мүшелігін қолдады.<ref>[https://www.nytimes.com/2003/06/15/world/binding-ballot-czechs-give-landslide-approval-2004-membership-european-union.html Міндетті дауыс беру кезінде чехтер 2004 жылы Еуропалық Одаққа мүшелікті басым дауыспен мақұлдады]. The New York Times.</ref> * [[20 маусым]] — [[Викимедиа|Викимедиа қоры]] құрылды. * [[22 маусым]] - [[Тәжікстан|Тәжікстанда]] президенттің өкілеттігін бір мерзіммен шектейтін Конституцияның 65-бабын алып тастау үшін конституциялық референдум өтті. * [[25 маусым]] — [[Канада]] мен [[Бутан]] дипломатиялық қатынастар орнатты. * [[26 маусым]] — [[АҚШ Жоғарғы Соты]] [[Гомосексуалдылық|гомосексуалдық]] қатынастарды тыйым салуды конституцияға қайшы деп таныды. * [[30 маусым]] - [[Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасындағы]] соғысушы тараптар [[Екінші Конго соғысы|Екінші Конго соғысын]] аяқтайтын бейбітшілік келісіміне қол қойды.<ref>[https://www.france24.com/en/20111115-drc-congo-timeline-zaire-key-dates-mobutu-lumumba-kasavu-kabila-elections Уақыт шкаласы: Конго Демократиялық Республикасының қиын тарихындағы маңызды күндер]. France 24.</ref> === Шілде === [[Сурет:Mer-b-final-launch.jpg|нобай|Delta II зымыран тасығышындағы Opportunity ровері.]] * [[5 шілде]] – [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] [[SARS-CoV-2|SARS]] індетін бақылауда ұстады деп жариялады.<ref>[https://web.archive.org/web/20150116020750/http://www.huffingtonpost.ca/2013/03/11/sars-2013_n_2854568.html SARS 2013: 10 жыл бұрын SARS бүкіл әлемге таралды, қазір қайда?] The Huffington Post .</ref> * [[7 шілде]] – [[НАСА]] "Opportunity" роверін [[Марс|марсқа]] ұшырды. * [[12 шілде]] - [[Орталық барлау агенттігі|ОБА]] басшысы Джордж Тенет президент [[Джордж Герберт Уокер Буш|Буштың]] Ирактың Африкадан [[Уран (химиялық элемент)|уран]] сатып алу әрекеттері туралы сөзіне жалған ақпарат қосқаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алып, оны «қателік» деп атады. * [[13 шілде]] – [[Америка Құрама Штаттары]] Ирактың этникалық жағынан әртүрлі уақытша үкіметі ретінде Ирак Басқарушы Кеңесін құрды.<ref>«[https://www.cfr.org/backgrounders/iraq-iraqs-governing-council Ирак Басқарушы Кеңесі]».Council on Foreign Relations.</ref> * [[18 шілде]] - Еуропаның болашағы туралы конвенция өз жұмысын аяқтап, алғашқы Еуропалық Конституцияны ұсынды.<ref>[https://web.archive.org/web/20030819173455/http://www.hrcr.org/hottopics/EuropeanC.html Еуропалық конституцияның алғашқы жобасы әзірленді]. Human and Constitutional Rights.</ref> * [[22 шілде]] - [[Саддам Хусейн|Саддам Хусейннің]] екі баласы Кусей мен Удей өлтірілді. * [[30 шілде]] – Соңғы [[Volkswagen]] Beetle шығарылды.<ref>[https://www.abc27.com/digital-originals/july-30th-2003-the-last-beetle/ July 30, 2003: The Last Bug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730203532/https://www.abc27.com/digital-originals/july-30th-2003-the-last-beetle/ |date=2021-07-30 }}. ABC27.</ref> === Тамыз === [[Сурет:Exhibit of Rajasaurus Narmadensis at Regional Museum of Natural History,Bhopal,India 2.jpg|нобай|Үндістанның Бхопал қаласындағы аймақтық табиғи тарих мұражайында Rajasaurus narmadensis көрмесі.]] * [[11 тамыз]] – [[НАТО]] [[Ауғанстан|Ауғанстандағы]] халықаралық бітімгершілік күштерін басқаруды өз қолына алды.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2003/aug/11/afghanistan НАТО Ауғанстандағы бейбітшілік миссиясын бақылауға алды]. The Guardian.</ref> * [[12 тамыз]] – Rajasaurus narmadensis [[Динозаврлар|динозавр]] түрінің табылғаны жарияланды.<ref>«[https://www.theguardian.com/science/2003/aug/14/dinosaurs.internationalnews Динозаврдың жаңа түрі табылды]». The Guardian .</ref> * [[15 тамыз]] – [[Ливия]] [[1988 жыл|1988]] жылы Pan Am 103 ұшағын бомбалағаны үшін азаматтық жауапкершілікті ресми түрде мойындады.<ref>[https://www.reuters.com/article/world/-key-dates-in-lockerbie-bombing-case-idUSTRE5452JQ/ Локербидегі бомбалау ісіндегі негізгі күндер]. Reuters.</ref> * [[16 тамыз]] – Халықаралық химия одағы 110-шы элементке ресми түрде [[дармштадтий]] атауын берді.<ref>"[https://www.ebsco.com/research-starters/science/darmstadtium-ds Дармштадтиум (Ds)]". EBSCO.</ref> === Қыркүйек === * [[11 қыркүйек]] - [[Камбоджа]] мен [[Непал]] [[Дүниежүзілік сауда ұйымы|Дүниежүзілік сауда ұйымына]] мүшелікке қабылданды.<ref>«[https://www.wto.org/english/news_e/pres03_e/pr354_e.htm Мақсатқа қол жеткізілді: Министрлер Камбоджаның мүшелігі туралы келісімге келді]» www.second.org .</ref><ref>«[https://www.wto.org/english/news_e/pres03_e/pr356_e.htm ДСҰ министрлік конференциясы Непалдың мүшелігін мақұлдады]».</ref> * [[14 қыркүйек]] ** [[Швеция|Швецияда]] [[Еуро|еуроны]] енгізу бойынша референдум өтті. [[Референдум]] сәтсіз аяқталды. ** [[Эстония]] референдумда [[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] қосылуды мақұлдады.<ref>"[https://web.archive.org/web/20160820182602/http://elik.nlib.ee/en/estonia-and-the-eu-2/estonias-accession-to-the-eu/ Europa Liidu Infokeskus | Эстонияның ЕО-ға кіруі]". nlib.ee.</ref> * [[20 қыркүйек]] – [[Латвия]] референдумда Еуропалық Одаққа қосылуды мақұлдады.<ref>«[https://web.archive.org/web/20031008115551/http://edition.cnn.com/2003/WORLD/europe/09/20/latvia.eu/index.html Латвия ЕО-ға берік «иә» деп жауап береді]».</ref> * [[21 қыркүйек]] – [[НАСА]] [[Галилео (ғарыш кемесі)|Галилео зондын]] [[Юпитер|Юпитердің]] атмосферасына жіберу арқылы 14 жылға жуық уақыт жұмыс істегеннен кейін оның миссиясын аяқтады.<ref>«[https://science.nasa.gov/mission/galileo/ Галилео]».НАСА.</ref> === Қазан === * [[7 қазан]] – [[Nokia]] компаниясы N-Gage портативті ойын консолін шығарды. Бұл ойын индустриясында үлкен сәтсіздікке ұшырады.<ref>Эборн, Эндрю. «[https://www.thedrum.com/news/the-failure-awards-defunct-branding-3-nokia-n-gage Брендтегі сәтсіздік сыйлығы | №3 Nokia N-Gage]». The Drum .</ref> * [[10 қазан]] – [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]] [[Куба|Кубаға]] көмек көрсету комиссиясының құрылғанын жариялады. * [[16 қазан]] – [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі|БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі]] [[Ирак|Иракты]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] басқаратын басқаруды қолдайтын 1511 қарарын қабылдады. * [[21 қазан]] – [[Иран]] [[Уран (химиялық элемент)|байытылған уран]] өндіріп жатқанын мойындағаннан кейін [[Ядролық энергетика|ядролық бағдарламасын]] тоқтатуға келісті.<ref>«[https://www.theguardian.com/world/2003/oct/21/politics.iran Иран уранды байыту бағдарламасын тоқтатты]». The Guardian.</ref> * [[23 қазан]] - [[Қырғызстан|Қырғызстанның]] [[Қант (қала)|Қант қаласында]] Ресей әуе базасы ашылды — бұл [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] ыдырағаннан бергі [[Ресей|Ресейдің]] алғашқы шетелдік нысаны.<ref>«[https://www.rferl.org/a/1342229.html Орталық Азия туралы есеп: 2003 жылғы 24 қазан]». Radio Free Europe/Radio Liberty.</ref> === Қараша === [[Сурет:GW. Bush, A. Schwarzenegger, Riverside, Calif., 2003..jpg|нобай|Калифорния Губернаторы Арнольд Шварценеггер АҚШ президенті Джордж Бушпен бірге.]] * [[3 қараша]] - [[Грузия|Грузияда]] парламент сайлауының нәтижелеріне қарсы жаппай наразылықтар басталып, кейіннен «Раушан төңкерісіне» ұласты. * [[15 қараша]] - [[Ыстанбұл]] қаласында Неве Шалом және Бет-Исраэль [[Синагога|синагогаларының]] жанында екі көлік жарылып, 25 адам қаза тапты.<ref>Родоплу, Үлкүмен; Арнольд, Джеффри Л.; Токьяи, Рифат; Ерсой, Гуркан; Четинер, Серкан; Юцел, Тайфун (2004). «[https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/abs/masscasualty-terrorist-bombings-in-istanbul-turkey-november-2003-report-of-the-events-and-the-prehospital-emergency-response/1C93EC7963A2F8435644B7C9D20A35DE 2003 жылдың қараша айында Түркияның Стамбұл қаласында болған террористік жарылыстар: Оқиғалар және ауруханаға дейінгі жедел жәрдемді басқару туралы есеп]». Prehospital and Disaster Medicine.</ref> * [[17 қараша]] - Актер [[Арнольд Шварценеггер]] [[Калифорния]] губернаторы ретінде ресми түрде ант берді. * [[27 қараша]] - [[АҚШ президенті]] [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]] Алғыс айту күнін американдық әскерлермен бірге өткізу үшін [[Бағдат|Бағдадқа]] құпия сапармен барды. === Желтоқсан === * [[1 желтоқсан]] – [[Женева конвенциялары|Женева бастамасы.]] * [[9 желтоқсан]] – Біріккен Ұлттар Ұйымының [[Сыбайлас жемқорлық|Сыбайлас жемқорлыққа]] қарсы конвенциясы қол қоюға ашылды. * [[12 желтоқсан]] - [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиеев]] [[Өзбекстан|Өзбекстанның]] премьер-министрі болып тағайындалды. * [[13 желтоқсан]] - [[Саддам Хусейн]] [[Тикрит]] қаласының маңында тұтқындалды.<ref>«[https://web.archive.org/web/20160619084506/http://www.thenation.com/article/december-13-2003-saddam-hussein-is-captured/ 2003 жылдың 13 желтоқсаны: Саддам Хусейн тұтқынға алынды]». The Nation .</ref> * [[19 желтоқсан]] - [[Ливия]] жаппай [[Ядролық қару|қырып-жою қаруын]] өндіруге бағытталған барлық материалдарын, жабдықтарын және бағдарламаларын жоюға келісті.<ref>[http://www.nti.org/learn/countries/libya/nuclear Ливия: Ядролық бағдарламаға шолу.] Nuclear Threat Initiative.</ref> * [[23 желтоқсан]] - Иво Санадер [[Хорватия|Хорватияның]] премьер-министрі болды. === Нақты күндері жоқ === * [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] бостандыққа шықты, ол сол кезде әлі талқандалмаған қазақстандық оппозицияның шапағатынан кейін саясатпен айналыспауға уәде бергені үшін кешірілді. === Қазақстанда === * [[8 қаңтар]] - [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]] алкоголь мен темекінің жарнамасын шектейтін заң жобасын мақұлдады. * [[20 қаңтар]] - [[ЮНЕСКО]] жариялаған ақын және күйші [[Махамбет Өтемісұлы]] жылының ашылуына арналған облыстық фестивалі өтті. * [[3 ақпан]] - [[Италия|Италияға]] ресми сапармен Қазақстанның мемлекеттік делегациясы келді. * [[21 ақпан]] -[[Атырау|Атырауда]] қоғамдық тыңдаулар өтті, онда Құрманғазы құрылымындағы теңіз операцияларының қоршаған ортаға әсерін алдын ала бағалау туралы әңгіме болды. * [[24 ақпан]] - [[Алматы|Алматыда]] импортты алмастыру бойынша республикалық кеңес өтті. Ірі импорттаушылар 29 млрд. теңгеден астам сомаға қазақстандық кәсіпорындардың өнімдерін жеткізуге шарт жасасты. * [[4 наурыз]] - [[Атырау|Атырауға]] жұмыс сапарымен Иран Ислам Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болды. * [[сәуір]] - Америкалық прокурорлар [[Джеймс Гиффен|Джеймс Гиффенді]] 1990 жылдары Батыс компаниялары үшін [[Теңіз мұнай кен орны|Теңіз кен]] орнының мұнай келісімшарттарын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасының бұрынғы премьер-министрі [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] пен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевқа]] пара берді деп айыптады. * [[16 сәуір]] - [[Қазақстан]] мен [[Ресей|Ресейдің]] шекаралас аймақтарының I форумы. * [[13 маусым]] - [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Республикасының Парламентімен]] [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан премьер-Министрі]] лауазымында бекітілді. * [[27 маусым|26 маусым]] - Облыстық "[[Атырау]] " қоғамдық-саяси газеті өзінің 80 жылдығын атап өтті. * [[27 маусым]] - "Қазақстан Республикасының Жер Кодексі" жарияланды. * [[16 шілде]] - Қоғамдық тыңдауда атыраулықтар Құрманғазы теңіз құрылымын — "[[ҚазМұнайГаз]]" және "Роснефть" бірлескен туындысын игеру жобасын мақұлдады. * [[тамыз]] - Алғашқы 27 қазақстандық бітімгерлер [[Ирак|Иракқа]] келді. * [[28 тамыз|28 Тамыз]] - [[Қазақстан]] мен [[Ливан]] дипломатиялық қатынастар орнатты. * [[29 тамыз]] - [[Алматы|Алматыда]] "Алматы іс-қимыл бағдарламасын қолдау" бойынша теңізге шыға алмайтын дамушы елдердің Алматы декларациясына қол қойылды. * [[25 қазан]] - "Асар" республикалық партиясы ұйымдастырылды. * [[28 қараша]] - 2004-2005 жылдарға арналған" Мәдени мұра " бағдарламасының жобасын мақұлдаған Ұлттық кеңестің отырысында ел Президенті бұл бағдарламаға мемлекеттік мәртебе беру керектігін атап өтті. * [[19 желтоқсан]] - "[[Асар]]" партиясын [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Қазақстан Республикасы Әділет Министрлігінің тіркеу]] қызметі комитеті тіркеді. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:2003 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:2003 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|2003}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|2003}} [[Санат:2003 жыл|*]] 5j415k3iwygoj2ewbvpdt2zvbhg39r6 0 137735 3602128 2976604 2026-05-09T08:01:48Z TalgatSnow 143530 3602128 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Буало-Нарсежак | Шынайы есімі = Boileau-Narcejac | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = Пьер Луи Буало және Пьер Эро (Тома Нарсежак) | Лақап аты = Буало – Нарсежак | Туған күні = '''Пьер Буало''': {{Death date and age|1989|01|16|1906|04|28}}<hr />'''Тома Нарсежак''': {{Death date and age|1998|06|07|1908|07|03}} | Туған жері = {{Туғанжері|Франция|Францияда}} | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Франция|Францияда}} | Азаматтығы = {{Байрақ|Франция}} | Білімі = | Мансабы = {{прозаик|Франция}}<br />{{сценарийші|Франция}} | Шығармашылық жылдары = 1932—1991 | Бағыты = Психологиялық детектив | Жанры = Детектив, триллер, криминалды роман | Шығармалардың тілі = [[Француз тілі]] | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Boileau-Narcejac }} '''Буало – Нарсежак''' ({{lang-fr|Boileau-Narcejac}}) – екі француз жазушысынан құралған шығармашылық тандемнің ұжымдық лақап аты. Оның құрамына '''Пьер Луи Буало''' ({{lang-fr|Pierre Louis Boileau}}; [[28 сәуір]] [[1906 жыл|1906]], [[Париж]], [[Франция]] — [[16 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]], [[Больё-сюр-Мер]]) және '''Тома Нарсежак''' ({{lang-fr|Thomas Narcejac}}; туған кездегі есімі — '''Пьер Робер Эро''', {{lang-fr|Pierre Robert Ayraud}}; [[3 шілде]] [[1908 жыл|1908]], [[Рошфор-сюр-Мер]] — [[7 маусым]] [[1998 жыл|1998]], [[Ницца]]) кірді. Олардың жемісті ынтымақтастығының нәтижесінде 43 роман, 100 әңгіме және 4 пьеса дүниеге келді.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/07/05/nyregion/thomas-narcejac-89-author-of-crime-novels.html|title=Thomas Narcejac, 89, Author of Crime Novels|last=Associated Press|date=1998-07-05|work=The New York Times|access-date=2019-11-05|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Жазушылар криминалдық детектив жанрының ерекше француздық бағытын қалыптастыруға зор үлес қосты; бұл бағытта оқиға орнының шынайылығы мен психологиялық шиеленістің (саспенс) біртіндеп артуына басты назар аударылады. Буало-Нарсежак сюжет құрудағы тапқырлығымен және қорқыныш пен бағдардан жаңылу атмосферасын шебер жеткізе білуімен ерекшеленеді. Олардың шығармалары негізінде көптеген фильмдер түсірілді. Солардың ішіндегі ең танымалдары — [[Анри-Жорж Клузо]]ның «Шайтан әйелдер» (''Les Diaboliques'', 1955) және [[Альфред Хичкок]]тың «[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]» (''Vertigo'', 1958) туындылары.<ref>James M Welsh and Peter Lev, ''The Literature/Film Reader :Issues of Adaptation'' Scarecrow Press, 2007. (p. 175)</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Лақап есімімен танымал әдебиетшілер]] 3n3vhs8gwekyb9avt4y6xeu5p9n8kd4 0 138092 3602105 3601364 2026-05-09T06:58:45Z TalgatSnow 143530 3602105 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы= Sight & Sound |шынайы атауы= |логотипі= Sight and Sound (2021 logo, black).svg |логотип өлшемі= |логотип атауы= |сурет= |өлшемі= |сурет атауы= |бұрынғы атауы= |қысқарту= |мамандануы= кино |мерзімділік= ай сайын |тілі= [[Ағылшын тілі]] |редакция мекен-жайы= [[Лондон]] |бас редактор= Майк Уильямс |құрылтайшылары= |ел= {{GBR}} |орны= |баспашы= Британ кино институты |тарихы= |құрылғаны= 1932 |соңғы шығарылымы= |көлемі= |жиынтықтылауы= |таралым= |қосымша= |ISSN= 0037-4806 |eISSN= 2515-5164 |марапаттары= |сайты= {{URL|https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound}} |ортаққор= }} '''Sight & Sound''' («Бейне мен дыбыс» немесе «Көрініс пен дыбыс») – негізі [[1932 жыл]]ы қаланып, [[1934 жыл]]дан бері [[Британ кино институты]]ның қолдауымен ай сайын жарық көретін кино тақырыбына арналған британ журналы. 1952 жылдан бастап ол он жылда бір рет өткізілетін «Барлық заманның ең ұлы фильмдері» атты танымал Sight and Sound сауалнамасын жүргізіп келеді. == Тарихы == Sight and Sound журналы алғаш рет 1932 жылы көктемде Білім беру және мәдени фильмдер жөніндегі комиссияның отырыстарынан кейін «Британдық ересектерге білім беру институтының қолдауымен жарық көретін оқуға көмекші заманауи құралдардың тоқсандық шолуы» ретінде басылып шықты.<ref name=50th>{{cite magazine|magazine=Sight and Sound|title=From King Kong to E.T.|first=Penelope|last=Houston|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1982_10_BFI_GB/page/n19/mode/1up?|pages=234-235|date=Autumn 1982}}</ref> 1934 жылы журналды басқару жаңадан құрылған Британ кино институтына (BFI) берілді, ол журналды бүгінгі күнге дейін шығарып келеді. Sight and Sound өзінің тарихының басым бөлігінде, 1990-жылдардың басына дейін тоқсан сайын шығып тұрды (тек 1950-жылдардың басындағы қысқа уақыт аралығында ай сайын жарық көргені болмаса). Бірақ 1991 жылы ол BFI-дың тағы бір басылымы — Monthly Film Bulletin журналымен біріктіріліп, ай сайын шыға бастады. Содан бері журнал Ұлыбританиядағы барлық кинопремьераларға ай сайын толық шолу жасап келеді. Sight & Sound басылымының басты ерекшелігі — тек таңдаулы кинотеатрларда ғана көрсетілетін күрделі, интеллектуалды фильмдерге басымдық беруінде. Мұндағы рецензияларда фильм мазмұны егжей-тегжейлі сипатталып, оның желісі соңына дейін баяндалады. Сонымен қатар, актерлер құрамы мен түсірілім тобының барынша толық тізімі қоса беріледі. Сын-пікірлерден бөлек, басылымда сұхбаттар, сараптамалық мақалалар және кино тарихына арналған зерттеулер жарияланады. Журнал Голливудтың мейнстрим өнімдеріне емес, әлемдік киноөнеріне баса назар аударады. Осындай ұстанымы үшін Sight & Sound «элитарлы киножурнал» деген атқа ие болды. Мәселен, [[The Independent]] газеті оны «түсінуге жеңіл, бірақ өте зияткерлік басылым» деп сипаттаса, британдық киносыншы әрі журналдың бұрынғы авторы Рэймонд Дургнат басылымды «астамшыл, пуритандық және снобистік» деп айыптаған. == Барлық заманның ең ұлы фильмдеріне арналған сауалнамасы == 1952 жылдан бастап Sight and Sound журналы он жылда бір рет «әлемдегі ең ұлы фильмдерді» анықтау мақсатында сауалнама жүргізіп келеді. 1992 жылға дейін шақырылған киносыншылар мен режиссерлердің дауыстары бір ортақ тізімге біріктірілсе, 1992 жылдан бастап режиссерлер үшін бөлек сауалнама ұйымдастырылатын болды. Sight and Sound сауалнамасы қазіргі таңда әлемдегі ең беделді «үздік фильмдер» тізімі болып саналады. Танымал киносыншы [[Роджер Эберт]] бұл рейтингті: «Кино әлеміндегі сансыз сауалнамалардың ішіндегі ең сыйлысы — киноға байыппен қарайтын жандар мойындайтын бірден-бір тізім», — деп сипаттаған.<ref>{{cite web | title='Citizen Kane' fave film of movie elite | work=Chicago Sun-Times | author = Roger Ebert | author-link = Roger Ebert | url=https://www.rogerebert.com/roger-ebert/citizen-kane-fave-film-of-movie-elite |access-date=2008-01-01 }}</ref> Sight and Sound бұл сауалнаманы алғаш рет 1952 жылы өткізді. Оған сол жылдың басында Бельгиядағы Дүниежүзілік кино және бейнелеу өнері фестивалінің комитеті негізінен режиссерлер арасында жүргізген сауалнама түрткі болды.<ref>{{cite magazine|magazine=Sight and Sound|date=July–September 1952|first=Gavin|last=Lambert|pages=18–19|title=As You Like It|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1952_07_BFI_GB/page/n23/mode/2up?view=theater|access-date=2 December 2022|via=[[Archive.org]]}}</ref> Осыдан кейін журнал киносыншылардың таңдауын білуді ұйғарып, нәтижесін келесі санында жариялады.<ref name=1stpoll>{{cite magazine|magazine=Sight and Sound|date=October–December 1952|pages=58–59|title=As The Critics Like It|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1952_10_BFI_GB/page/n15/mode/2up?view=theater|access-date=2 December 2022|via=Archive.org}}</ref> Ұлыбритания, Франция, АҚШ, Италия, Германия, Дания, Швеция, Бельгия, Чехословакия және Югославиядан 85 сыншы шақырылғанымен, оның 63-і ғана жауап берді. Сыншылардың көбі мұндай сұрақты («ең ұлы фильмді таңдау») әділетсіз деп санады. Алғашқы сауалнамада «[[Велосипед ұрылары]]» (63 дауыстың 25-іне ие болып) жеңіске жетті, ал үздік ондықтың ішінде алты дыбыссыз фильм болды.<ref name=1stpoll/> Келесі бес сауалнамада (1962–2002) «[[Азамат Кейн]]» фильмі тұрақты түрде бірінші орынды иеленіп келді (айта кетейік, ол 1952 жылы 13-орында болған).<ref>Johnson, Eric C. [http://alumnus.caltech.edu/~ejohnson/sight/1952.html Sight and Sound Poll 1952: Critics], Caltech.</ref> 2012 жылғы сауалнамада Sight and Sound сарапшылар құрамының біржақтылығы туралы ондаған жылдар бойы айтылған сынға құлақ асты. Журнал гендерлік, этникалық, нәсілдік және географиялық теңдікті ескере отырып, әлемнің түкпір-түкпірінен сыншылар мен кинематографистерді шақыруға күш салды.<ref name="how2012pollmade">{{cite web |title=How we made the Greatest Films of All Time poll |url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/introduction |date=8 June 2021|first=Nick |last=James|website=Sight & Sound |publisher=BFI}}</ref> Нәтижесінде дауыс беруші сыншылар саны 145-тен 846-ға дейін артып, олардың қатарына алғаш рет бағдарламалаушылар, кураторлар, архивистер мен кинотарихшылар қосылды. Осы өзгерістен кейін «[[Азамат Кейн]]» екінші орынға сырғып, «[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]» көш бастады. Режиссерлер сауалнамасы да 108-ден 358 адамға дейін кеңейіп, онда «[[Токио хикаясы]]» жеңіске жетіп, «[[Азамат Кейн]]» мен «[[2001: Ғарыш одиссеясы]]» қатарласып, екінші орынға ие болды. 2022 жылы сауалнамаға қатысқан сыншылар саны тіпті 1 639-ға жетті. Нәтижесінде Шанталь Акерманның «Жанна Дильман, Коммерция жағалауы, 23, 1080 Брюссель» фильмі бірінші орынды иеленді. Бұл — тізім тарихында әйел режиссер түсірген фильмнің алғашқы көш бастауы.<ref name="2022poll">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2022/dec/01/chantal-akerman-becomes-first-woman-to-top-bfis-greatest-all-time-films-poll|title=Chantal Akerman first woman to top Sight and Sound's greatest all-time films poll|newspaper=Guardian|date=December 2022 |accessdate=2 December 2022|last1=Khomami |first1=Nadia |author-link=Nadia Khomami }}</ref> «[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]» екінші, «[[Азамат Кейн]]» үшінші орынға тұрақтады. Жалпы алғанда, 4 000-ға жуық түрлі фильм кемінде бір рет аталған. Режиссерлер сауалнамасында «[[2001: Ғарыш одиссеясы]]» алғаш рет жеңіске жетіп, екінші орынды «[[Азамат Кейн]]» иеленсе, «[[Токио хикаясы]]» мен «Жанна Дильман» фильмдері өзара төртінші орынды бөлісті. «[[Ойын ережелері]]» (La Règle du Jeu) фильмі журналдың алғашқы жеті сауалнамасының бәрінде тізімге енсе, «[[Азамат Кейн]]» соңғы жеті сауалнаманың бәрінде өз орнын сақтап келеді. <gallery align="left" perrow="9" mode="packed"> Сурет:Citizen Kane poster, 1941 (Style A).jpg|[[Азамат Кейн]] Сурет:Vertigomovie restoration.jpg|[[Вертиго (фильм)|Вертиго]] Сурет:Tokyo monogatari poster.jpg|[[Токио хикаясы]] Сурет:Lawrence of arabia ver3 xxlg.jpg|[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] Сурет:City Lights (1931 theatrical poster - retouched).jpg|[[Үлкен қаланың оттары]] Сурет:Seven Samurai poster2.jpg|[[Жеті самурай (фильм, 1954)|Жеті самурай]] Сурет:Singin' in the Rain (1952 poster).jpg|[[Жаңбыр астында ән салу]] Сурет:SearchersPoster-BillGold.jpg|[[Іздеушілер (фильм, 1956)|Іздеушілер]] Сурет:Sunrise - A Song of Two Humans.jpg|[[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] Сурет:The General (1926) - Movie Poster 2.png|[[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]] </gallery> === Сыншылар сауалнамасы === {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%"| <span style="font-size:large">'''1952'''</span><ref>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/1952|title=The Greatest Films of All Time… in 1952|website=BFI|date=22 February 2022 }}</ref> * 1: [[Велосипед ұрылары]] ([[Витторио Де Сика]], 1948) * 2: [[Үлкен қаланың оттары]] ([[Чарли Чаплин]], 1931) * 3: [[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]] ([[Чарли Чаплин]], 1925) * 4: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин» брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 5: [[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]] ([[Дэвид Уорк Гриффит]], 1916) * 5: [[Луизиана хикаясы]] ([[Роберт Флаэрти]], 1948) * 7: [[Ашкөздік (фильм, 1924)|Ашкөздік]] ([[Эрих фон Штрогейм]], 1924) * 7: [[Таң атады]] ([[Марсель Карне]], 1939) * 7: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 10: [[Қысқа кездесу (фильм, 1945)|Қысқа кездесу»]] ([[Дэвид Лин]], 1945) * 10: [[Миллион (фильм)|Миллион]] ([[Рене Клер]], 1931) * 10: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) | <span style="font-size:large">'''1962'''</span><ref name=62poll>{{cite magazine |date=Winter 1961–1962 |title=Top/Ten |magazine=Sight & Sound |publisher=British Film Institute |volume=31 |issue=1 |page=10|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1962_01_BFI_GB/page/n15/mode/2up?view=theater|access-date=3 December 2022|via=Archive.org}}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Шытырман оқиға (фильм)|Шытырман оқиға]] ([[Микеланджело Антониони]], 1960) * 3: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 4: [[Ашкөздік (фильм, 1924)|Ашкөздік]] ([[Эрих фон Штрогейм]], 1924) * 5: [[Жаңбырлы айдан кейінгі тұманды ай туралы хикаялар]] ([[Мидзогути Кэндзи]], 1953) * 6: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин» брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 7: [[Велосипед ұрылары]] ([[Витторио Де Сика]], 1948) * 7: [[Иван Грозный (фильм)|Иван Грозный, 1-бөлім]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1944) * 7: [[Иван Грозный (фильм)|Иван Грозный, 2-бөлім]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1958) * 9: [[Жер сілкінеді]] ([[Лукино Висконти]], 1948) * 10: [[Аталанта (фильм)|Аталанта]] ([[Жан Виго]], 1934) |} {| class="toptextcells" width="100%" align="center" |width="50%"| <span style="font-size:large">'''1972'''</span><ref name=72poll>{{cite magazine |date=Winter 1971–1972 |title=Top Ten 72 |magazine=Sight & Sound |publisher=British Film Institute |volume=41 |issue=1 |pages=12–13|url=https://archive.org/details/Sight_and_Sound_1972_01_BFI_GB/page/n21/mode/2up?view=theater|access-date=9 December 2022|via=Archive.org}}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 3: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 4: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 5: [[Шытырман оқиға (фильм)|Шытырман оқиға]] ([[Микеланджело Антониони]], 1960) * 5: [[Персона (фильм)|Персона]] ([[Ингмар Бергман]], 1966) * 7: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 8: [[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]] ([[Бастер Китон]], 1926) * 8: [[Эмберсондардың салтанаты]] ([[Орсон Уэллс]], 1942) * 10: [[Жаңбырлы айдан кейінгі тұманды ай туралы хикаялар]] ([[Мидзогути Кэндзи]], 1953) * 10: [[Бүлдірген алаңы]] ([[Ингмар Бергман]], 1957) | <span style="font-size:large">'''1982'''</span><ref>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/1982|title=The Greatest Films of All Time… in 1982|website=BFI|date=17 June 2021 }}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 3: [[Жеті самурай (фильм, 1954)|Жеті самурай]] ([[Акира Куросава]], 1954) * 4: [[Жаңбыр астында ән салу]] ([[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]], 1952) * 5: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 6: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 7: [[Шытырман оқиға (фильм)|Шытырман оқиға]] ([[Микеланджело Антониони]], 1960) * 7: [[Эмберсондардың салтанаты]] ([[Орсон Уэллс]], 1942) * 7: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 10: [[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]] ([[Бастер Китон]], 1926) * 10: [[Іздеушілер (фильм, 1956)|Іздеушілер]] ([[Джон Форд]], 1956) |} {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%"| <span style="font-size:large">'''1992'''</span><ref name=1992Poll>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/1992|title=The Greatest Films of All Time… in 1992|website=BFI|date=17 June 2021 }}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 3: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 4: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 5: [[Іздеушілер (фильм, 1956)|Іздеушілер]] ([[Джон Форд]], 1956) * 6: [[Аталанта (фильм)|Аталанта]] ([[Жан Виго]], 1934) * 6: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 6: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 6: [[Жол жыры (фильм, 1955)|Жол жыры]] ([[Сатьяджит Рай]], 1955) * 10: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) |width="50%"| <span style="font-size:large">'''2002'''</span><ref name=2002Poll>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/2002|title=The Greatest Films of All Time… in 2002|website=BFI|date=17 May 2021 }}</ref> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 3: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 4: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 4: [[Өкіл әке 2]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1974) * 5: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 6: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 7: [[Потемкин броненосеці (фильм)|Потемкин брононосеці]] ([[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]], 1925) * 7: [[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] ([[Фридрих Вильгельм Мурнау]], 1927) * 9: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 10: [[Жаңбыр астында ән салу]] ([[Стэнли Донен]] & [[Джин Келли]], 1952) |} {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%"| <span style="font-size:large">'''2012'''</span><ref name="how2012pollmade">{{cite web |title=How we made the Greatest Films of All Time poll |url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/introduction |date=8 June 2021|first=Nick |last=James|website=Sight & Sound |publisher=BFI}}</ref> * 1: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 2: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 3: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 4: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 5: [[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] ([[Фридрих Вильгельм Мурнау]], 1927) * 6: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 7: [[Іздеушілер (фильм, 1956)|Іздеушілер]] ([[Джон Форд]], 1956) * 8: [[Киноаппарат ұстаған адам]] ([[Дзига Вертов]], 1929) * 9: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 10: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) |width="50%"| <span style="font-size:large">'''2022'''</span><ref name="2022poll">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2022/dec/01/chantal-akerman-becomes-first-woman-to-top-bfis-greatest-all-time-films-poll|title=Chantal Akerman first woman to top Sight and Sound's greatest all-time films poll|newspaper=Guardian|date=December 2022 |accessdate=2 December 2022|last1=Khomami |first1=Nadia |author-link=Nadia Khomami }}</ref> * 1: [[Жанна Дильман, Коммерция жағалауы, 23, 1080 Брюссель|Жанна Дильман]] ([[Шанталь Акерман]], 1975) * 2: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 3: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 4: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 5: [[Махаббат көңіл-күйі]] ([[Вонг Карвай]], 2000) * 6: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 7: [[Жақсы жұмыс (фильм, 1999)|Жақсы жұмыс]] ([[Клер Дени]], 1999) * 8. [[Малхолланд Драйв]] ([[Дэвид Линч]], 2001) * 9: [[Киноаппарат ұстаған адам]] ([[Дзига Вертов]], 1929) * 10: [[Жаңбыр астында ән салу]] ([[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]], 1952) |} === Режиссерлер сауалнамасы === {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%" valign="top"| <span style="font-size:large">'''1992'''</span> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 2: [[Құтырған бұқа]] ([[Мартин Скорсезе]], 1980) * 4: [[Ла Страда (фильм)|Ла Страда]] ([[Федерико Феллини]], 1954) * 5: [[Аталанта (фильм)|Аталанта]] ([[Жан Виго]], 1934) * 6: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 6: [[Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман]] ([[Чарли Чаплин]], 1936) * 6: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 9: [[Өкіл әке 2]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1974) * 10: [[Жанна д’Арк құштарлығы]] ([[Карл Теодор Дрейер]], 1928) * 10: [[Расёмон (фильм)|Расёмон]] ([[Акира Куросава]], 1950) * 10: [[Жеті самурай (фильм, 1954)|Жеті самурай]] ([[Акира Куросава]], 1954) |width="50%" valign="top"| <span style="font-size:large">'''2002'''</span> * 1: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 2: [[Өкіл әке 2]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1974) * 3: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 4: [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] ([[Дэвид Лин]], 1962) * 5: [[Доктор Стрэйнджлав]] ([[Стэнли Кубрик]], 1964) * 6: [[Велосипед ұрылары]] ([[Витторио Де Сика]], 1948) * 6: [[Құтырған бұқа]] ([[Мартин Скорсезе]], 1980) * 6: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 9: [[Расёмон (фильм)|Расёмон]] ([[Акира Куросава]], 1950) * 9: [[Ойын ережелері]] ([[Жан Ренуар]], 1939) * 9: [[Жеті самурай (фильм, 1954)|Жеті самурай]] ([[Акира Куросава]], 1954) |} {| class="toptextcells" width="100%" |width="50%" valign="top"| <span style="font-size:large">'''2012'''</span> * 1: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 2: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 2: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 4: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 5: [[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]] ([[Мартин Скорсезе]], 1976) * 6: [[Ақыр заман (фильм, 1979)|Ақыр заман]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1979) * 7: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 7: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 9: [[Айна (фильм, 1974)|Айна]] ([[Андрей Арсеньевич Тарковский|Андрей Тарковский]], 1975) * 10: [[Велосипед ұрылары]] ([[Витторио Де Сика]], 1948) |width="50%" valign="top"| <span style="font-size:large">'''2022'''</span> * 1: [[2001: Ғарыш одиссеясы]] ([[Стэнли Кубрик]], 1968) * 2: [[Азамат Кейн]] ([[Орсон Уэллс]], 1941) * 2: [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] ([[Фрэнсис Форд Коппола]], 1972) * 4: [[Токио хикаясы]] ([[Ясудзиро Одзу]], 1953) * 4: [[Жанна Дильман, Коммерция жағалауы, 23, 1080 Брюссель|Жанна Дильман]] ([[Шанталь Акерман]], 1975) * 6: [[8½]] (Сегіз жарым) ([[Федерико Феллини]], 1963) * 6: [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] ([[Альфред Хичкок]], 1958) * 8: [[Айна (фильм, 1974)|Айна]] ([[Андрей Арсеньевич Тарковский|Андрей Тарковский]], 1975) * 9: [[Ірі план (фильм, 1990)|Ірі план]] ([[Аббас Киаростами]], 1990) * 9: [[Махаббат көңіл-күйі]] ([[Вонг Карвай]], 2000) * 9: [[Персона (фильм)|Персона]] ([[Ингмар Бергман]], 1966) |} == Барлық заманның ең ұлы режиссерлері == Бұл тізім сыншылар мен режиссерлер дауыс берген жекелеген фильмдердің режиссерлерін жинақтау арқылы жасалған. Sight & Sound журналы мұндай тізімді тек 2002 жылы ғана құрастырған болатын. {| class="toptextcells" width="100%" align="center" |width="50%" valign="top"| '''Сыншылар сауалнамасы''' * 1. [[Орсон Уэллс]] * 2. [[Альфред Хичкок]] * 3. [[Жан-Люк Годар]] * 4. [[Жан Ренуар]] * 5. [[Стэнли Кубрик]] * 6. [[Акира Куросава]] * 7. [[Федерико Феллини]] * 8. [[Джон Форд]] * 9. [[Сергей Михайлович Эйзенштейн|Сергей Эйзенштейн]] * 10. [[Фрэнсис Форд Коппола]] * 10. [[Ясудзиро Одзу]] |width="50%" valign="top"| '''Режиссерлер сауалнамасы''' * 1. [[Орсон Уэллс]] * 2. [[Федерико Феллини]] * 3. [[Акира Куросава]] * 4. [[Фрэнсис Форд Коппола]] * 5. [[Альфред Хичкок]] * 6. [[Стэнли Кубрик]] * 7. [[Билли Уайлдер]] * 8. [[Ингмар Бергман]] * 9. [[Дэвид Лин]] * 9. [[Мартин Скорсезе]] * 9. [[Жан Ренуар]] |} == Барлық заманның ең ұлы деректі фильмдері == === 2014<ref>{{Cite web|url=https://www2.bfi.org.uk/sight-sound-magazine/greatest-docs|title=The Greatest Documentaries of All Time &#124; Sight & Sound|website=British Film Institute|date=25 April 2019 }}</ref> === {{Div col|2}} # [[Киноаппарат ұстаған адам]] ([[Дзига Вертов]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], 1929) # [[Шоа (фильм)|Шоа]] ([[Клод Ланцман]], [[Франция]], 1985) # [[Күнсіз (фильм, 1983)|Күнсіз]] ([[Крис Маркер]], [[Франция]], 1982) # [[Түн мен тұман (фильм)|Түн мен тұман]] ([[Ален Рене]], [[Франция]], 1955) # [[Жіңішке көк сызық]] ([[Эррол Моррис]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 1989) # [[Бір жаздың шежіресі]] (Жан Руш және Эдгар Морен, [[Франция]], 1961) # [[Солтүстіктегі Нанук]] ([[Роберт Флаэрти]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 1922) # [[Жинаушылар және мен]] ([[Аньес Варда]], [[Франция]], 2000) # [[Артыңа қарама]] (Д. А. Пеннебейкер, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 1967) # [[Сұр бақтар]] (Альберт және Дэвид Мэйзлс, Эллен Ховде және Маффи Мейер, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 1975) {{Div col end}} == Тағы қараңыз == * [[Cahiers du Cinéma]] * «[[IMDb нұсқасы бойынша 250 үздік фильм]]» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ұлыбритания журналдары]] [[Санат:Кино туралы журналдар]] 8xta12z8chc9flbiu4ntr2ql47utyd4 0 196250 3602182 3596669 2026-05-09T10:36:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602182 wikitext text/x-wiki '''Git''' (айтыл. "гит") — үлестірілген [[Версияларды басқару жүйесі|нұсқаларды басқару жүйесі]]. Жобаны [[Линус Торвалдс]] [[Linux (өзек)|Linux]] өзегін басқару үшін енгізген, бірінші нұсқасы [[2005 жыл]]дың [[7 сәуір]]інде шықты. Бүгінгі күні [[Джунио Хамано]] ({{lang-en|Junio C. Hamano}})дан қолдау алады. Git пайдаланатын жобалар мысалдарына Linux ядросын, Swift, [[Android]], [[Drupal]], Cairo, GNU Core Utilities, Mesa, Wine, [[Chromium]], Compiz Fusion, FlightGear, jQuery, [[PHP]], NASM, MediaWiki, DokuWiki, Qt және кейбір [[Linux]] дистрибутивтері (төменнен қараңыз). Бағдарлама еркін және GNU GPL 2 нұсқасы лицензиясы астынан шығарылды. == Мүмкіншіліктері == Жүйе бағдарламалар жиынтығы ретінде жобаланған, оларды [[Сценарийлер тілі|скрипттерде]] пайдаланылуын ескере отырып арнайы әзірленген. Бұл Git негізінде ыңғайлы мамандандырылған нұсқаларды бақылау жүйесін немесе пайдаланушылық интерфейстерді жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, Cogito дәл осындай - Git репозиторийлеріне үлгі қабық болып табылады, ал StGit түзетулер коллекцияларын (патчтарды) басқару үшін Git пайдаланады. Git жылдам бөлу және нұсқаларын біріктіруді қолдайды, визуалдауға арналған құралдар және бейсызық әзірлеу тарихын шарлауды қамтиды. Darcs, BitKeeper, Mercurial, Bazaar және [[:en:Monotone (software)|Monotone]] сияқты, Git әрбір әзірлеушіге әзірлеудің бүкіл тарихының жергілікті көшірмені ұсынады, өзгертулер бір репозиторийден басқасына көшірмесі жасалады. Git репозиторийлеріне қашықтан қол жеткізу git-daemon, [[SSH]]- немесе [[Hypertext Transfer Protocol|HTTP]]-сервер арқылы қамтамасыз етіледі. git-daemon TCP-сервисі Git дистрибутивіне кіреді және SSHбен қатар, ең көп тараған және сенімді қол жеткізу әдісі болып табылады. HTTP әдісі бойынша қатынау бірқатар шектеулерге қарамастан, бақыланатын желілерде өте танымал болып табылады, өйткені қолда бар желілік сүзгілер конфигурациясын пайдалануға мүмкіндік береді. == Іске асыру ерекшеліктері == Ядро Git жиынтығы утилит командалық жолдың параметрлері. Барлық параметрлері сақталады мәтіндік файлдарда конфигурациясы. Мұндай іске асыру ж / е Git оңай портируемым кез-келген платформа мүмкіндік береді оңай біріктіруге Git басқа жүйелер (атап айтқанда, құруға, графикалық git-клиенттер кез келген қалаулы интерфейсі). Репозиторийі Git каталогы файлдық жүйе орналасқан файлдар конфигурациялық репозиториясы, файлдар, журналдар, сақтайтын орындайтын операциялар үстінен репозиторием, индексі сипаттайтын файл орналасуы мен қоймасы бар жеке файлдар. Құрылымы қоймасының файлдарын көрсетеді емес, нақты құрылымы сақталып репозиторийін файлдық ағашы, ол жоғарылатуға жылдамдығын операцияларды орындауды репозиторием. Кезде ядро өңдейді командасын өзгерту (ол маңызды емес, кезінде жергілікті өзгерістер немесе алған кезде патча басқа торабының), ол жасайды жаңа файлдар қоймасы, тиісті жаңа состояниям өзгертілген файлдар. Айтарлықтай, бұл ешқандай операция өзгертпейді мазмұнды қолданыстағы қоймада файл. Әдепкі бойынша репозиторийі сақталады подкаталоге ".git" түбірлік каталогында ұстап жұмыс көшірмелері ағаш файлдар сақталатын репозиторийін. Кез келген ақпаратты беру тәсілі файлдық ағашы жүйесінде айналдыруға болады репозиторийі git беріп командасын құру репозиториясы келген түбірлік каталогына бұл ағаштың (немесе көрсетіп түбірлік каталог параметрлері бағдарламасы). Репозиторийі мүмкін импортталған басқа торап, қол жетімді желі. Импорттау кезінде жаңа репозиториясы автоматты түрде құрылады және жұмыс көшірмесі, тиісті соңғы зафиксированному жағдай импортталатын репозиториясы (яғни дәптерлерінің көшірмелері жасалады өзгеріс жұмыс көшірмелері бастапқы торабының, оның ішінде торабында орындалмады командасы commit). == Сәулет == Төменгі деңгейі git болып т. ғ. к. файлдық жүйе жолданған ішіндегісі бойынша (content-addressed file system). Құрал командалық жолдың <code>git</code> құрамында бірқатар команда бойынша тікелей манипуляциялар осы репозиторием төмен деңгейде. Бұл командалар қажет емес, қалыпты жұмыс git ретінде бақылау жүйесімен нұсқалары, бірақ қажет іске асыру үшін күрделі операцияларды (жөндеу, бүлінген репозиториясы және т. б.), сондай-ақ мүмкіндік береді базасында құру репозиториясы git қандай да бір өз-қосымша. Әрбір объект репозиторийін тасымайтын, SHA-1 хеш, және ол айналады атымен файлдың осы объектіге директорияның .git/objects. Жұмысты оңтайландыру үшін файл жүйелерімен, пайдаланатын ағаштар үшін, қалталарды шолыңыз, бірінші байт хеша айналады атымен поддиректории, ал қалғандары — файл атымен, онда санын азайтады файлдарды бір директорияның (шектейтін фактор өнімділігінің осындай ескірген файлдық жүйелерде). Барлық сілтемелер объектілері репозиториясы сілтемелер қоса алғанда, объект орналасқан ішіндегі басқа объекті болып табылады SHA-1 хешами. Сонымен қатар, репозиторийін бар директориясы refs мүмкіндік береді қою оқылатын адам аттары қандай да бір объектілерді git. Топтарда git екі түрі де сілтеме — оқылатын адам refs және нижележащие SHA-1 — толық бірін-бірі алмастырады. Классикалық әдеттегі сценарий репозиторийін git бар үш нысан түрі — файл, ағаштар және коммит. Файл бар болса, онда бұл нұсқа болса, онда пайдаланушы файлды, ағаш жиынтығы файлдар түрлі поддиректорий, коммит — ағаш + әлдебір қосымша ақпарат (мысалы, ата-ана(е) коммит(лар), сондай-ақ пікір). "Репозиторийін кейде жүргізіледі жинау, қоқыс, ескірген файлдарды ауыстырылады "аңғарды" олардың арасындағы өзекті файл (дәл солай! өзекті нұсқасы файл сақталады-инкрементально, инкременты үшін ғана пайдаланылады шагания бұрын), одан кейін деректер "аңғарды" қалыптасып, бір үлкен файл, оған құрылады индексі. Бұл төмендетеді талаптар жері бойынша диск. Репозиторийі git кейде жергілікті және қашықтағы. Жергілікті репозиторийі — бұл поддиректория .git құрылады (бос күйінде) командасымен git init және (непустом түрде дереу көшіруді мазмұн ата-аналар қашықтан репозиториясы және қоюмен сілтемелер ата-анасының) командасымен git clone. Іс жүзінде барлық жай операциялар бақылау жүйесімен нұсқалары сияқты коммит және біріктіру ғана жүргізіледі, жергілікті репозиторием. Қашықтан репозиторийі тек синхрондау, жергілікті "жоғары" (push), сондай-ақ "төмен" (pull). Болуы толығымен барлығы репозиториясы жобаны жергілікті әрбір әзірлеуші береді git алдында бірқатар артықшылықтар [[Apache Subversion|SVN]]. Сонымен, мысалы, барлық операциялар сонымен push және pull, жүзеге асыруға болады жағдайда Интернет-қосылыс. Өте қуатты мүмкіндігімен git болып табылады бұтақтары, сатылған қайда толық, SVN. Жаңа бұтағы сияқты оңай жасауға және коммит. Шын мәнінде, бұтағы git бар аспайтын көп оқылғандар адам аты, "навешенное" әлдебір коммит " репозиторийін (пайдаланылады поддиректория refs). Коммит құрмай, жаңа бұтақтары ғана передвигает сілтемені өзіне, ал коммит құрумен бұтақтары қалдырады ескі сілтемені орнында, бірақ жасайды жаңа жаңа коммит, және оның ағымдағы жариялайды. Деген жергілікті девелоперлік файлдарды файлдар жинағы өзге бұтағы, сол арқылы ауыса отырып, онда — сондай-ақ, соншалықты болмашы нәрсе бұл. Команда push деп хабарлайды <url> барлық жаңа деректер (сол жоқ қашықтағы репозиторийін) жергілікті репозиториясы " репозиторийі алыстан. Орындау үшін осы команданың қажет қашықтағы репозиторийі болмаған жаңа коммитов-өзіне басқа да клиенттер, әйтпесе push аяқталады қате, және істеу керек pull және біріктіру. Команда pull — обратна командасы push. Егер бір бұтағы бар тәуелсіз даму тарихы қандай-онда сәттен жергілікті және қашықтан көшірмелері, pull дереу ауысады біріктіру. Біріктіру шегінде әр түрлі файлдар автоматты түрде жүзеге асырылады (бұл мінез-құлқы теңшеледі), ал бір файлдың стандартты трехпанельным салыстыра отырып файлдар. Кейін бірігу керек жариялауға қақтығыстар ретінде рұқсат етілген. Сонымен бірігу, git қолдайды және rebase. Бұл операция бар алу жиынтығының барлық өзгерістер бұтақтары Ал, кейіннен оларды "накатом" бұтағы B. нәтижесінде бұтағы B жылжып дейінгі жай-күйін AB. Айырмашылығы бірігу, тарих бұтағы AB қалмайды ешқандай аралық коммитов бұтақтары A (тек қазақстан тарихы тармағының (B) және жазу туралы ең rebase, бұл біріктіруді жеңілдетеді, ірі және өте ірі жобаларды). Сондай-ақ, git бар уақытша оқшау индексі файлдар. Бұл — аралық қоймасы арасындағы жеке файлдармен және кезекті коммитом (коммит жасалады, тек осы индексінің). Көмегімен осы индексінің жүзеге асырылады қосу жаңа файл (git add қосады, оларды индексі, олар түсіп келесі коммит), сондай-ақ коммит БАРЛЫҚ өзгертілген файл (коммит жасалады ғана файлдарға, олар жасалды git add). Кейін git add редакциялауға болады файл бұдан әрі-аналардан үш көшірмесі бір файлдың соңғы индексінде (та бар екенін, осы кезде git add), және соңғы коммите. Аты бұтақтары әдепкі бойынша: master. Аты алыстан репозиториясы әдепкі бойынша, құрылатын git clone кезінде типтік операциялар "взять қолда бар жоба болса, онда сервер өзіне машинаға": origin. Осылайша, жергілікті репозиторийін әрқашан бар бұтағы master, ол бар, соңғы жергілікті коммит, бұтағы origin/master, ол бар соңғы күйін қашықтықтан репозиториясы кезінде орындауды аяқтаудың соңғы команда pull немесе push. Команда fetch (ішінара pull) — берет отырып, қашықтағы сервер барлық өзгерістер origin/master және санаққа оларды жергілікті репозиторийі ілгерілете отырып, белгісін origin/master. Егер осыдан кейін master және origin/master тарады тараптар, қажет қосу, орнатып master нәтиже бірігу (команда pull бар fetch+merge). Бұдан әрі мүмкін жасауға push жіберіп, нәтижесі қосылу керек және анықтай отырып, оған origin/master. == Windows-те іске асыру туралы толығырақ == Windows нұсқасы (ресми Windows-нұсқасы деп аталады mSysGit) пайдаланылады пакет mSys — қамтамасыз эмулятор POSIX-үйлесімді командалық жолдың үстінде Windows (туынды жылғы MinGW, шамамен баламасы Cygwin). Астында mSys ауыстырылды барлық қажетті git кітапхана мен құралдары, сондай-ақ өзі git. Жұмыс кезінде алыстағы репозиториями бойынша хаттама SSL пайдаланылатын болады қоймасы сертификаттардың mSys емес, Windows. Бар көптеген графикалық қабықшалар үшін Git, мысалы, TortoiseGit. Барлық олар жүзеге асырылды арқылы сын mSysGit талап етеді, оны орнату машинаға. Ерекшелік емес және SourceTree компанияның шешімі Atlassian, бірақ mSysGit ол құрамында өз ішінде, өз артықшылықтары мен кемшіліктері (орнату терең поддиректорию қиындатады қосу mSys қажетті SSL-сертификаттар). == Желілік мүмкіндіктерін және серверлік шешімдер == git пайдаланады желісі үшін ғана операцияларды алмасу алыстағы репозиториями. Пайдаланылуы мүмкін келесі хаттамалар: * git:// ашылған хаттамасы талап ететін болуы, серверде іске қосылған демона (жеткізіледі бірге git). Хаттама жоқ аутентификация құралдарын пайдаланушылар. * ssh:// Пайдаланады сәйкестендіру пайдаланушылар көмегімен жұп кілт, сондай-ақ ендірілген UNIX-жүйесі "негізгі" SSH-сервер (sshd). Тарапынан сервер құру талап етіледі аккаунттардың шеллом олар бір команда git. * http(s)://. Пайдаланады өз ішіндегі құрал curl (Windows бірге жеткізіледі git), және оның мүмкіндіктері HTTP аутентификация және оны қолдау үшін SSL сертификаттары. Соңғы жағдайда қажет болуы серверінде қазанның БОЙЫНША веб-қосымшалар, ол орындауға рөлі дәнекерден командалары арасында git серверінде және HTTP-сервер. Мұндай дәнекерден бар сияқты, Linux және Windows (мысалы, WebGitNet әзірленген ASP.NET MVC 4). Сонымен қолдау серверлік тараптар команда push және pull, мұндай веб-қосымшалар, сондай-ақ мүмкін беруге қол жеткізу тек қана оқу - репозиторию веб-браузер арқылы. == Артықшылықтары мен кемшіліктері == Артықшылықтары мен кемшіліктері git салыстырғанда орталықтандырылған басқару жүйесімен нұсқаларының (мысалы, мысалы, [[Apache Subversion|Subversion]]) тән кез келген тарату жүйесі және сипатталған-бапта "[[Версияларды басқару жүйесі|басқару Жүйесі нұсқаларының]]". Егер салыстыратын болсақ git "туыстық" оған бөлінген жүйелерімен, бұл git бастапқыда идеологиялық бағытталған жұмысты өзгерту емес, файлдармен, "бірлік өңдеу үшін оған болып табылады жиынтығы өзгерістер, немесе патч. Бұл ерекшелік байқалады құрылымында жүйенің (атап айтқанда — құрылымында репозиториясы), сондай-ақ құру принциптері командалары; ол өнімділігін көрініс жүйесінің әр түрлі нұсқада пайдалану және артықшылықтары мен кемшіліктері git салыстырғанда басқа [[Версияларды басқару жүйесі|DVCS]]. Жиі деп аталатын артықшылықтары git басқа DVCS: * Жоғары өнімділік. * Дамыған экономикалық басқа [//ru.wikipedia.org/wiki/VCS символына vcs], атап айтқанда, [//ru.wikipedia.org/wiki/CVS CVS], [//ru.wikipedia.org/wiki/SVN SVN] және [//ru.wikipedia.org/wiki/Mercurial Mercurial]. Басқа бағыттағы конвертерлер репозиторий қорына, қолда бар жиынтықтағы бағдарламалық құралдар мүмкіндік әзірлеушілерге пайдалануға git орналастыру кезінде орталық репозиториясы " SVN немесе CVS, сонымен қатар, git мүмкін имитировать cvs-сервер қамтамасыз ете отырып, арқылы клиенттік қосымшалар және қолдау орталарда әзірлеу, арнайы қолдайтын git. * Ойластырылған командалар жүйесі, мүмкіндік беретін ыңғайлы встраивать git " скриптілер. * Сапалы веб-интерфейс "қораптар". * Репозиторийін git қолданылуы мүмкін және жаңартылуы общесистемными файл утилитами мұрағаттау және жаңарту сияқты [//ru.wikipedia.org/wiki/Rsync rsync], арқасында, тіркеу және өзгерістер синхрондау өзгертпейді қазіргі бар файлдар ғана емес, оған жаңа (қоспағанда кейбір қызметтік файлдар, мүмкін автоматты түрде жаңартылады көмегімен құрамындағы қолда бар жүйесін утилит). Тарату үшін репозиториясы желісі бойынша жеткілікті кез-келген веб-сервер. * Болмауы өтпелі нөмірлеу коммитов монотонно үздіксіз дамитын бүтін сандар. Көптеген жобаларда пайдаланылады автоматты түрде алу нөмірлері осы нұсқасы (мысалы, команда svnversion) құру .H-файлдың негізінде осы саннан және одан әрі оны пайдалану құру кезінде мөртабан нұсқасы орындалатын файл, кейбір вшитых оған жолдарының және сондықтан бұдан әрі. * Болмауы переносимой басқа операциялық жүйелер қолдау жолдарын кодтау Unicode Microsoft Windows ''үшін нұсқалары msysgit дейін 1.8.1)''. Егер жолы құрамында рәміздер ерекшеленетін, [[Америкалық ұлттық стандарттау институты|ANSI]], онда оларды қолдау пәрмен жолынан талап етеді ерекше параметрлерін, кепілдік береді дұрыс бейнелеу файл аттарын пайдалану кезінде сол репозиторием басқа ОС. Тәсілдерінің бірі проблемасын шешу үшін git 1.7 пайдалану болып табылады арнайы пропатченного консольного клиенттің. Тағы бір нұсқа — пайдалану графикалық утилит жұмыс істейтін тікелей арқылы APIсияқты TortoiseGit. * Біраз қолайсыздықтар үшін пайдаланушылардың, ауыспалы басқа символына vcs. Команда git бағдарланған жиынтықтары өзгерістер емес, файлдар, тудыруы мүмкін недоумение пайдаланушылардың, привыкших - файл-бағдарланған символына vcs сияқты SVN. Мысалы, команда "add", ол көп жағдайда басқару жүйесінің нұсқаларының жүргізеді қосу файл жобасына, git дайындайды тіркеу жасалған файлдарда өзгерістер. Бұл ретте сақталады емес, патч, сипаттайтын өзгерістер, жаңа нұсқа мақсатты файл. * Пайдалану сәйкестендіру үшін ревизия хешей SHA1, қажеттілігіне алып келуін ұзын жолдармен орнына қысқа нөмірлерді нұсқаларын, көптеген басқа жүйелерінде (алайда командаларда пайдалануға толық емес хеш-жол). * Үлкен үстеме шығыстар жұмыс кезінде жобалары жасалады, көптеген байланыссыз бір-бірімен өзгерту файлдар. Жұмыс кезінде мұндай режимде өлшемдері жиынтығын өзгерістер болуда жеткілікті және жылдам жүреді көлемінің өсуі репозиторий қорына. * Үлкен шығындар уақыты, салыстырғанда файл-бағдарлы жүйелер, қалыптастыру, тарих нақты файлды, тарих правок нақты пайдаланушы үшін, іздеу өзгерістер жататын, берілген орны, белгілі бір файл. * Болмауы жеке команданың атауын өзгерту/жылжыту файлы, отображалась еді тарих ретінде тиісті бірыңғай қолданысқа енгізіледі. Қазіргі скрипт git mv іс жүзінде орындайды, атын өзгерту, файлды көшіру және жою, оны ескі орны, талап арнайы талдау анықтау үшін, бұл шын мәнінде файл жай ғана кейінге қалдырылды (бұл талдау автоматты түрде орындалады командалар тарихын қарау). Алайда, фактіні ескере отырып, болуы арнайы командалар атауын өзгерту/жылжыту файлдар техникалық мәжбүрлейді пайдаланушының пайдалану, оның (және, соның салдары ретінде, бұл жағдайда болуы мүмкін алшақтықты тарихы), мінез-git болып саналуы мүмкін артықшылығы. * Жүйе жұмыс істейді, тек файлдармен және олардың мазмұнды және қадағалайды бос каталогтар. Бірқатар басылымдар жататын артықшылықпен 2005-2008 жылдар кездестіруге болады сондай-ақ, ашуын қатысты құжаттама git, болмаған ыңғайлы windows-нұсқасы және ыңғайлы графикалық клиенттер. Қазіргі уақытта бұл сын неактуальна: бар нұсқа git негізінде MinGW ("туған құрастыру" Windows"), және бірнеше жоғары сапалы графикалық клиенттердің әр түрлі операциялық жүйелер, атап айтқанда, Windows бар клиент TortoiseGit, идеологиялық өте жақын, кеңінен таратылған TortoiseSVN — клиентке SVN, встраиваемому " қабықшасына Windows. == Графикалық интерфейстер == * [https://www.gitkraken.com/ GitKraken] — кросс-платформалы тегін клиенттік Git. * [http://www.syntevo.com/smartgit/index.html SmartGit] — Java-да Git үшін кросс-платформалы интерфейс. * [http://gitk.sourceforge.net/ gitk] — [[Tcl]]/[[Tk]] жазылған жеңіл және тез бағдарлама, Git өзі таратады. * [http://digilander.libero.it/mcostalba/ QGit], [[Qt]] пайдалана жазылған интерфейс , Ол көп жағдайда gitk ұқсас, бірақ біршама басқаша жиынтық ерекшеліктері бар. Қазіргі уақытта, Qt3 және Qt4да жүзеге асырулары бар. * [http://live.gnome.org/giggle Giggle] — [[Gtk+]] арналған вариант. * [http://trac.novowork.com/gitg/ gitg] — [[gtk+]]/[[GNOME]] үшін тағы бір интерфейс * [http://gitextensions.github.io/ Git Extensions] — [[.NET Framework|.NET]] бойынша кросс-платформалы вариант. * [[TortoiseGit]] — [[Windows Explorer|Windows Explorer]] кеңейту ретінде іске интерфейс. * [http://sourcetreeapp.com/ SourceTree] — Windows және Mac тегін Git клиент. * [http://git-cola.github.com/ Git-cola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228044536/http://git-cola.github.com/ |date=2012-02-28 }} — [[Python]] кросс-платформалы интерфейс. * [http://gitx.frim.nl/ GitX] — [[Cocoa]] интерфейсімен [[Mac OS X]] орауыш, gitk интерфейсімен ұқсас. * [http://gittiapp.com/ Gitti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228014110/http://www.gittiapp.com/ |date=2012-02-28 }} — [[Cocoa]] интерфейсімен [[Mac OS X]] орауыш. * [http://gitboxapp.com/ Gitbox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221011857/http://gitboxapp.com/ |date=2012-02-21 }} — [[Cocoa]] интерфейсімен [[Mac OS X]] орауыш. * [[Github]]-клиент * [http://www.procode.org/stgit/ StGit] — [[Python]] жазылған патчтар жинағын басқару жүйесі (Catalin Marinas) * [https://www.git-tower.com/ GitTower] — Mac және Windowsке арналған коммерциялық Git клиент. === Web үшін фронтендтері === {| class="sortable wide" |- !Атауы||class="unsortable" | Функциялар||Тіл||Белсенділік||Нұсқалар||Лицензия |- |[https://github.com/mcka-dev/GitWebAdmin/ GitWebAdmin] || Репозиторийлерді басқару.|| PHP || иә || 1.0.1 (15 қазан 2016) || [https://github.com/mcka-dev/GitWebAdmin/blob/master/LICENSE MIT] |- |[http://gitlab.org/ GitLab] || Репозиторийлерді және өзгерістер тарихын қарау, репозитарийлерді басқару. Рұқсат құқығы. үздіксіз тестілеу жүйесі || Ruby || иә || 8.8.1 (23 мамыр 2016) || [https://gitlab.com/gitlab-org/gitlab-ce/blob/master/LICENSE MIT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702034129/https://gitlab.com/gitlab-org/gitlab-ce/blob/master/LICENSE |date=2019-07-02 }} |- |[http://gitblit.com/ Gitblit] || Репозиторийлерді және өзгерістер тарихын қарау, репозитарийлерді басқару. Рұқсат құқығы || Java || иә ||1.7.1 (23 қараша 2015) || Apache License 2.0 |- |[[Gerrit]]|| Бірлесіп [[код инспекциясы|кодты қарау]] үшін репозиторийлермен интеграциялану || Java || иә || 2.12.2 (11 наурыз 2015) || Apache License 2.0 |- |[https://git.wiki.kernel.org/index.php/Gitweb Gitweb]|| Репозиторий шолу. Бұл веб-серверде CGI cкрипт ретінде жұмыс істей алады || Perl || иә ||поставляется с git || GPLv2 |- |[http://git.zx2c4.com/cgit/about/ cgit] || Репозиторийлерді және өзгерістер тарихын қарау || C || иә || 0.12 (14 қаңтар 2016) || GPLv2 |- |[http://sourceforge.net/projects/viewgit/ ViewGit] || Репозиторийлерді және өзгерістер тарихын қарау|| PHP || иә || 0.0.7 (март 2013) || [[GNU Affero General Public License|GNU AGPLv3]] |- |[https://github.com/klaussilveira/gitlist GitList] || Репозиторийлерді және өзгерістер тарихын қарау|| PHP || жоқ || маусым 2006 || New BSD license |- |[http://github.com/josegonzalez/git-php git-php] || Бірдей [http://code.google.com/p/git-php/ атаумен] қараусыз қалған жобаның басқа өзгертілген нұсқасы. || PHP || нет || 2011 || GPLv2 (?) |- |[http://www.absolutegiganten.org/wit/ wit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424091632/http://www.absolutegiganten.org/wit/ |date=2017-04-24 }} || ??? || Python || жоқ || 0.0.4 (қыркүйек 2005) || GPLv2 |- |[http://flameeyes.is-a-geek.org/projects#gitarella gitarella] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109200835/http://flameeyes.is-a-geek.org/projects#gitarella |date=2008-01-09 }} || Репозиторийлерді және өзгерістер тарихын қарау|| Ruby || жоқ || 0.003 (маусым 2006) || GPLv2 |- |[http://gogs.io/ Gogs] |Репозиторийлерді және өзгерістер тарихын қарау, репозитарийлерді басқару. Рұқсат құқығы |Go |иә |0.9.13 (19 наурыз 2016) |MIT License |} == Басқа нұсқаларды бақылау жүйелермен өзгерістермен алмасу == * CVS — импорт және экспорттау, стандартты жеткізуде CVS-серверін эмуляциялау * [[Apache Subversion|Subversion]] — импорт және экспорт (ішінара), стандартты жеткізу * .tar.gz, .tar.bz2 (версияланған файлдар сериялары) — импорт және экспорт, стандартты жеткізу == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сондай-ақ, == Басқа үлестірілген нұсқаларды басқару жүйесі: * Mercurial * Bazaar * Darcs git-репозиторийлер үшін хостинг ұсынатын қызметтер: * GitHub * Codebase * SourceForge * Gitorious * Google Code * Bitbucket == Сілтемелер == * [http://git-scm.com/ Домашняя страница Git](ағылш.) * [http://www.youtube.com/watch?v=BtAlN4MaBr8 Линус Торвальдс о git] {{Ref-ru}}(орыс.) (YouTube) * [http://geektimes.ru/post/248744/ Десять лет Git: интервью с создателем — Линус Торвальдс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221164046/https://geektimes.ru/post/248744/ |date=2016-12-21 }} * [http://githowto.com/ru/ Интерактивный тур Git How To]{{Ref-ru}}(орыс.) * [http://freesource.info/wiki/RuslanHihin/gitusermanual?v=b7s& Руководство пользователя GIT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170210013855/http://freesource.info/wiki/RuslanHihin/gitusermanual?v=b7s& |date=2017-02-10 }} {{Ref-ru}}(орыс.) * [http://schacon.github.com/git/user-manual.html Git User’s Manual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128182638/http://schacon.github.com/git/user-manual.html |date=2013-01-28 }} (ағылш.) (также распространяется вместе с исходным текстом программы: <code>Documentation/user-manual.txt</code>) * [http://kernel.org/pub/software/scm/git/ Страница Git на kernel.org](ағылш.) * [http://schacon.github.com/git/everyday.html Everyday Git] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128230413/http://schacon.github.com/git/everyday.html |date=2013-01-28 }}(ағылш.) («Git на каждый день») — набор из примерно 20 команд (на самом деле их будет около 5-6), которые пригодятся в повседневном использовании системы. * [http://www.youtube.com/watch?v=4XpnKHJAok8 Linus Torvalds on Git](ағылш.) — рассказ [[Линус Торвалдс|Линуса Торвальдса]] о git и других [[Версияларды басқару жүйесі|системах контроля версий]] (YouTube) * [http://youtube.com/watch?v=8dhZ9BXQgc4 Randal Schwartz on Git](ағылш.) — рассказ Рэндела Шварца о git (YouTube) * [http://www.youtube.com/watch?v=j45cs5_nY2k Contributing with Git](ағылш.) — Google Talks 27.10.2008 (YouTube) * [http://gitcasts.com GitCasts.com](ағылш.) — сайт, посвящённый скринкастам по использованию git. * [http://code.google.com/p/support/wiki/DVCSAnalysis Сравнение Git и Mercurial в FAQ сайта Google Code](ағылш.) * [http://www.eqqon.com/index.php/GitSharp C#-реализация Git — системы контроля версий для .NET и Mono](ағылш.) * Учебник [http://git-scm.com/book/ru/ Pro Git] на русском языке (Creative Commons Attribution-Non Commercial-Share Alike 3.0 license). * [https://habrahabr.ru/post/68341/ Git на пальцах]{{Ref-ru}}(орыс.) * [https://habrahabr.ru/post/106912/ Удачная модель ветвления для Git]{{Ref-ru}}(орыс.) * [http://marklodato.github.com/visual-git-guide/index-ru.html Git — наглядная справка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127190349/http://marklodato.github.com/visual-git-guide/index-ru.html |date=2013-01-27 }}{{Ref-ru}}(орыс.) [[Санат:Алфавит бойынша программалық жасақтамалар]] jvctf0lqr918pim4rgnwg3hjt9uqrjw 0 201391 3601913 2987095 2026-05-08T16:57:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601913 wikitext text/x-wiki {{Стадион |атауы = Қалалық стадион |толық атауы = |шынайы атауы = |бұрынғы атаулары = |бейресми атауы = |логотипі = |логотип ені = |суреті = Stadion Miejski Poznan, 2011-08-23.jpg |ені = |сурет атауы = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 23|lat_sec = 50 |lon_dir = E|lon_deg = 16|lon_min = 51|lon_sec = 29 |region = |CoordScale = |санат = |орналасуы = [[Познань]], [[Польша]] |қаланғаны = |салынған = 1968—1980 |жаңартылған = 2003-2010 |иесі = |басқарушы компания = |мердігер = |құрылыс құны = |жаңартылған құны = |ашылған = [[1980]] |жабылды = |қиратылды = |сәулетші = |команда = [[Лех (футбол клубы)|Лех ФК]], [[Варта (футбол клубы)|Варта ФК]] |сыйымдылығы = 43269 |рекордтық келушілер саны = |габариттері = 105×68 м |алаң беті = |жүгіретін жол ұзындығы = |материалы = |сайты = |ортаққор = Miejski Stadium, Poznań |позициялық карта = Польша |карта ені = }} '''Қалалық стадион''' ({{lang-pl|Stadion Miejski}}) — Польшадағы Познань қаласының көп функционалды стадион. Соңғы кезде негізінде футбол матчтарын өткізуген үшін қолданылады. [[Лех (футбол клубы)|«Лех»]] [[футбол клубы]]ның үй аренасы болып табылады. Қазіргі кезде стадионда жоспарлы қайта құру жұмыстары өткізіліп жатыр. Қайта құры жұмыстарынан кейін стадионның сыйымдылығы 46 500 көрерменге дейін өседі және трибуналардың барлығы түгелдей жабулы болады. Стадионда футболдан Еуропа чемпионатындағы С тобының үш матчі өтеді. == Стадионда футболдан Еуропа чемпионатының жоспарланған матчтары == ''Жергілікті уақыт'' {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" align=center |'''Дата''' |'''Уақыт''' |'''Команда 1''''' |'''Есеп''' |'''Команда 2''' |'''Кезең''' |'''Көрермендер''' |- align=center | 10 маусым 2012 || 20:45 || align=left| {{IRL}} || || align=left| {{HRV}} || C тобы || |- align=center | 14 маусым 2012 || 18:00 || align=left| {{ITA}} || || align=left| {{HRV}} || C тобы || |- align=center | 18 маусым 2012 || 20:45 || align=left| {{ITA}} || || align=left| {{IRL}} || C тобы || |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.lech.poznan.pl/index.php?action=stadion Клуб сайтындағы стадионның беті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116133506/http://www.lech.poznan.pl/index.php?action=stadion |date=2008-01-16 }} * [http://2012ua.net/photo/57 2012ua.net сайтындағы стадионның фотосуреттері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106065657/http://2012ua.net/photo/57 |date=2010-01-06 }} {{Еуро-2012 чемпионатының стадиондары}} [[Санат:Польша футбол стадиондары]] [[Санат:Познань]] [[Санат:Стадиондар]] {{stadium-stub}} 378ur62e3gbx1lm5604tbl5uczvwij9 0 209741 3602069 3527892 2026-05-09T05:26:31Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3602069 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Бад-Наухайм |шынайы атауы = Bad Nauheim |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen_Bad-Nauheim.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=22 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=45 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Гессен |кестедегі аймақ = Гессен |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Веттерау |кестедегі аудан = Веттерау (аудан){{!}}Веттерау |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 6 қалалы аудан |басшының түрi = |басшысы = Бернд Витцель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 32,55 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 148 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 32 894 |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06032 |пошта индексі = 61231 |пошта индекстері = |автомобиль коды = FB |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 06 4 40 002 |ортаққордағы санаты = Bad Nauheim |сайты = http://www.bad-nauheim.de/ |сайт тілі = de }} '''Бад-Наухайм''' ({{lang-de|Bad Nauheim}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Гессен]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Дармштадт (округ)|Дармштадт]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Веттерау (аудан)|Веттерау]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 31 176 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 32,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''06 4 40 002''. Қаланың басшысы — Бернд Витцель. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bad-nauheim.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022043941/http://www.bad-nauheim.de/ |date=2014-10-22 }} {{Гессен аудандары}} {{Германия:Веттерау ауданы:Қалалар}} {{Hesse-geo-stub}} [[Санат:Гессен елді мекендері]] qteoskakvxpvlnlhglwsmhrhvjud0da 0 210204 3601989 2913582 2026-05-08T20:23:58Z 1nter pares 146705 3601989 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ваке |шынайы атауы = Waake |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Waake.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=32 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=3 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гёттинген |кестедегі аудан = Гёттинген (аудан){{!}}Гёттинген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вильхельм Хартман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 274 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1398 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05507 |пошта индексі = 37136 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GÖ |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 52 027 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.waake.de |сайт тілі = de }} '''Ваке''' ({{lang-de|Waake}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гёттинген (аудан)|Гёттинген]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1398 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 7,9 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 52 027''. Муниципалитеттің басшысы — Вильхельм Хартман. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.waake.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Гёттинген ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] g7wamo0evqq18nw82e4bmwyksdv1k0v 0 210205 3601987 2913513 2026-05-08T20:23:10Z 1nter pares 146705 3601987 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ваддевайц |шынайы атауы = Waddeweitz |сурет = Waddeweitz in DAN.svg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Landkreis Lüchow-Dannenberg.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=0 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Люхов-Данненберг |кестедегі аудан = Люхов-Данненберг (аудан){{!}}Люхов-Данненберг |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Херман Дёшер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 48,8 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 40 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 903 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05849 |пошта индексі = 29496 |пошта индекстері = |автомобиль коды = DAN |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 54 024 |ортаққордағы санаты = Waddeweitz |сайты = http://www.waddeweitz.de |сайт тілі = de }} '''Ваддевайц''' ({{lang-de|Waddeweitz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Люхов-Данненберг (аудан)|Люхов-Данненберг]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 903 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 48,8 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 54 024''. Муниципалитеттің басшысы — Херман Дёшер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.waddeweitz.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Люхов-Данненберг ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] n8tc5p852y3ofiia30859orpfsmo9tb 0 210206 3601985 2913508 2026-05-08T20:22:03Z 1nter pares 146705 3601985 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вагенфельд |шынайы атауы = Wagenfeld |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Wagenfeld.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=32 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=34 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Дипхольц |кестедегі аудан = Дипхольц (аудан){{!}}Дипхольц |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вильхельм Фальдорф |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 117,35 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 40 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6903 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 054 44 |пошта индексі = 49419 |пошта индекстері = |автомобиль коды = DH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 51 044 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.wagenfeld.de/ |сайт тілі = de }} '''Вагенфельд''' ({{lang-de|Wagenfeld}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Дипхольц (аудан)|Дипхольц]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 6903 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 117,35 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 51 044''. Муниципалитеттің басшысы — Вильхельм Фальдорф. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wagenfeld.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Дипхольц ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 3xcy4fezwrw2voe4g2dllpz845dh09k 0 210207 3601986 2913511 2026-05-08T20:22:45Z 1nter pares 146705 3601986 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вагенхоф |шынайы атауы = Wagenhoff |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Wagenhoff.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=31 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=31 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гифхорн |кестедегі аудан = Гифхорн (аудан){{!}}Гифхорн |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Эгон Хиллебрехт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 59 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1133 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05376 |пошта индексі = 38559 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 51 035 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Вагенхоф''' ({{lang-de|Wagenhoff}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гифхорн (аудан)|Гифхорн]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1133 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 4,32 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 51 035''. Муниципалитеттің басшысы — Эгон Хиллебрехт. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Гифхорн ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 21n3vo18ib44z8bk8iy6leebkxbwpqi 0 210208 3602006 2951376 2026-05-08T21:01:58Z 1nter pares 146705 3602006 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Варенхольц |шынайы атауы = Wahrenholz |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen von Wahrenholz.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=35 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гифхорн |кестедегі аудан = Гифхорн (аудан){{!}}Гифхорн |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 5 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Фридхильде Эферс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 57,99 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 55 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3712 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05835 |пошта индексі = 29399 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 51 036 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Варенхольц''' ({{lang-de|Wahrenholz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гифхорн (аудан)|Гифхорн]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3712 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 57,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 51 036''. Муниципалитеттің басшысы — Фридхильде Эферс. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Гифхорн ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 2s2ykuokekieucr2a3z8fi1xoc8x1q3 0 210209 3602001 2914592 2026-05-08T21:00:03Z 1nter pares 146705 3602001 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вальхум |шынайы атауы = Walchum |сурет = Walchum Emsland.png |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Walchum COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=55 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=24 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Херман Шверс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 26,49 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 6 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1447 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04963 |пошта индексі = 26907 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 056 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.Walchum.de |сайт тілі = de }} '''Вальхум''' ({{lang-de|Walchum}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1447 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 26,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 056''. Муниципалитеттің басшысы — Херман Шверс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.Walchum.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] hn2xct8tk9t1ku7y53twzep6jts95qd 0 210210 3601998 2914562 2026-05-08T20:58:51Z 1nter pares 146705 3601998 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Валькенрид |шынайы атауы = Walkenried |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Walkenried.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=35 |lat_sec=13 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=37 |lon_sec=8 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Остероде |кестедегі аудан = Остероде (аудан){{!}}Остероде |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Моника Прир |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,23 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 275 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2265 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05525 |пошта индексі = 37445 |пошта индекстері = |автомобиль коды = OHA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 56 012 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.walkenried.de |сайт тілі = de }} '''Валькенрид''' ({{lang-de|Walkenried}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Остероде (аудан)|Остероде]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2265 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 12,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 56 012''. Муниципалитеттің басшысы — Моника Прир. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.walkenried.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Остероде ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ea1z7mdxicictao51fafw5nse420w31 0 210211 3601997 2913608 2026-05-08T20:58:32Z 1nter pares 146705 3601997 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Валленхорст |шынайы атауы = Wallenhorst |сурет = Lechtingen.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen der Gemeinde Wallenhorst.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=21 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=1 |lon_min=8 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Оснабрюк |кестедегі аудан = Оснабрюк (аудан){{!}}Оснабрюк |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Ульрих Бельде |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 47,18 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 88 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 23 706 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05407 |пошта индексі = 49134 |пошта индекстері = |автомобиль коды = OS |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 59 033 |ортаққордағы санаты = Wallenhorst |сайты = http://www.wallenhorst.de/ |сайт тілі = de }} '''Валленхорст''' ({{lang-de|Wallenhorst}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Оснабрюк (аудан)|Оснабрюк]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 23 706 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 47,18 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 59 033''. Муниципалитеттің басшысы — Ульрих Бельде. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wallenhorst.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Оснабрюк ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] cui2r38nl3r1y9tvxxsrom7vnjnlzan 0 210212 3601999 2914568 2026-05-08T20:59:19Z 1nter pares 146705 3601999 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вальмоден |шынайы атауы = Wallmoden |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Wallmoden.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=11 |lat_sec=16 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=18 |lon_sec=20 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гослар |кестедегі аудан = Гослар (аудан){{!}}Гослар |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Бодо Манс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,82 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 130 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 980 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05341, 05383 |пошта индексі = 38729 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GS |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 53 014 |ортаққордағы санаты = Wallmoden |сайты = http://www.sg-lutter.de |сайт тілі = de }} '''Вальмоден''' ({{lang-de|Wallmoden}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гослар (аудан)|Гослар]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 980 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 16,82 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 53 014''. Муниципалитеттің басшысы — Бодо Манс. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.sg-lutter.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Гослар ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 2znpi8gjuowmse0s8ovc4c4hqw27yhp 0 210213 3602000 2914575 2026-05-08T20:59:38Z 1nter pares 146705 3602000 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Вальсроде |шынайы атауы = Walsrode |сурет = Vethem-001--.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Walsrode.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=52 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=35 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зольтау-Фаллингбостель |кестедегі аудан = Зольтау-Фаллингбостель (аудан){{!}}Зольтау-Фаллингбостель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 22 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Зильке Лоренц |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 270,68 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 49 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 23 978 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05161 |пошта индексі = 29664 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SFA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 58 022 |ортаққордағы санаты = Walsrode |сайты = http://www.walsrode.de/ |сайт тілі = de }} '''Вальсроде''' ({{lang-de|Walsrode}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Зольтау-Фаллингбостель (аудан)|Зольтау-Фаллингбостель]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 23 978 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 270,68 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 58 022''. Қаланың басшысы — Зильке Лоренц. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 22 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.walsrode.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Зольтау-Фаллингбостель ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] hq9f6upiva7qjx7zfcjv84hm8nmee8c 0 210214 3602002 2914624 2026-05-08T21:00:22Z 1nter pares 146705 3602002 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вангельнштедт |шынайы атауы = Wangelnstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Wangelnstedt.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=52 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=41 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хольцминден |кестедегі аудан = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Манфред Адам |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,15 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 260 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 634 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05532 |пошта индексі = 37627 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HOL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 55 036 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stadtoldendorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Вангельнштедт''' ({{lang-de|Wangelnstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 634 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 15,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 036''. Муниципалитеттің басшысы — Манфред Адам. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stadtoldendorf.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] llpp8klm4m3p9otttqjzc963d1obwr2 0 210215 3602003 2914633 2026-05-08T21:00:42Z 1nter pares 146705 3602003 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вангерланд |шынайы атауы = Wangerland |сурет = Linienbus Horumersiel.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Wangerland.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=39 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=57 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Фризия |кестедегі аудан = Фризия (аудан){{!}}Фризия |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 7 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Харальд Хинрикс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 176 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 005 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04463, 04461, 04425, 04426 |пошта индексі = 26434 |пошта индекстері = |автомобиль коды = FRI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 55 020 |ортаққордағы санаты = Wangerland |сайты = http://www.wangerland-online.de/ |сайт тілі = de }} '''Вангерланд''' ({{lang-de|Wangerland}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Фризия (аудан)|Фризия]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 10 005 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 176 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 55 020''. Муниципалитеттің басшысы — Харальд Хинрикс. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wangerland-online.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Фризия ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] h25c2unq7epgmex6j83k5i6jymfkhi6 0 210216 3602004 2914634 2026-05-08T21:01:05Z 1nter pares 146705 3602004 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = кент |қазақша атауы = Вангероге |шынайы атауы = Wangerooge |сурет = Wangerooge Promenade.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Wangerooge COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=47 |lat_sec=27 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=53 |lon_sec=57 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Фризия |кестедегі аудан = Фризия (аудан){{!}}Фризия |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хольгер Кольс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4,97 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1–17 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 919 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04469 |пошта индексі = 26486 |пошта индекстері = |автомобиль коды = FRI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 55 021 |ортаққордағы санаты = Wangerooge |сайты = http://www.wangerooge.de/ |сайт тілі = de }} '''Вангероге''' ({{lang-de|Wangerooge}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[кент]]. [[Фризия (аудан)|Фризия]] ауданының құрамына енеді. Кенттің тұрақты тұрғындарының саны 919 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 4,97 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 55 021''. Кенттің басшысы — Хольгер Кольс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wangerooge.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Фризия ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 74o0bvd2f7avccn7mtczo3foks50nkt 0 210932 3601988 2913579 2026-05-08T20:23:41Z 1nter pares 146705 3601988 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вайхе (Төменгі Саксония) |шынайы атауы = Weyhe (Niedersachsen) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=59 |lat_sec=37 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=52 |lon_sec=24 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Дипхольц |кестедегі аудан = Дипхольц (аудан){{!}}Дипхольц |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 9 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Франк Леммерман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 60 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 5-12 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 30 362 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04203, 0421, 04294 |пошта индексі = 28844 |пошта индекстері = |автомобиль коды = DH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 51 047 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://weyhe.de/ |сайт тілі = de }} '''Вайхе (Төменгі Саксония)''' ({{lang-de|Weyhe (Niedersachsen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Дипхольц (аудан)|Дипхольц]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 30 362 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 60 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 51 047''. Муниципалитеттің басшысы — Франк Леммерман. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://weyhe.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Дипхольц ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] [[ru:Вайхе (Нижняя Саксония)]] iji83xyiskcnlupyott9sg06e2gh4vs 0 220077 3602005 2951334 2026-05-08T21:01:29Z 1nter pares 146705 3602005 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ванна |шынайы атауы = Wanne |сурет = 2012-05-28 Fotoflug Cuxhaven Wilhelmshaven DSC 3982.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Wanna COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=45 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=48 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Куксхафен |кестедегі аудан = Куксхафен (аудан){{!}}Куксхафен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ханс-Херман Петерс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 53,93 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 5 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2329 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04757 |пошта индексі = 21776 |пошта индекстері = |автомобиль коды = CUX |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 52 055 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.wanna.de/ |сайт тілі = de }} '''Ванна''' ({{lang-de|Wanne}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Куксхафен (аудан)|Куксхафен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2329 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 53,93 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 52 055''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Херман Петерс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wanna.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Куксхафен ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] i57l7jhxlbrdyd061ujksevqjbf548p 0 254747 3601765 3530992 2026-05-08T12:40:30Z Casserium 68287 3601765 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Марат Мұратұлы Ахметжанов | Шынайы есімі = | Суреті = Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ахметжанов, 2023 жыл | Титулы = [[Ақмола облысы]]ның 13-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ақмола облысы|әкімі]] | Ту = Coat of Arms of Aqmola Province (new).png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 5 қыркүйек 2023 жылдан бері | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Вице-президент = | Ізашары = [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан]]ның 10-[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] | Ту_2 = Logo MVD KZ.jpg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаев]] | Ізбасары_2 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің төрағасы | Ту_3 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 16 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 25 ақпан 2022 | Ізашары_3 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] | Ізбасары_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 22.12.1964 | Туған жері = [[Ақшатау (Қарағанды облысы)|Ақшатау]], {{туғанжері|Шет ауданы|Шет ауданында}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30572275|title=Ахметжанов Марат Муратович|lang=ru|publisher=zakonkz|accessdate=2023-09-05}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Гүлнар Ахметжанова | Балалары = 2 | Партиясы = | Білімі = [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Қарағанды мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = [[заңгер]] | Ғылыми дәрежесі = | Атағы = полиция генерал-полковнигі (2022)<ref name="zakonkz" /> | Қызмет еткен жылдары = 1983–1986<ref name="zakonkz" /> | Құрамында болды = {{flagicon image|Naval Ensign of the Soviet Union (1950–1991).svg|border}} [[КСРО Әскери-теңіз күштері]] | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |{{1 дәрежелі Даңқ ордені}} }} {{Қатар |{{2 дәрежелі Даңқ ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{Ресей флотына 300 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Адмирал Кузнецов медалі}} }} {{Қатар |{{Достастық ордені}} }} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Marat Ahmetjanov }} '''Марат Мұратұлы Ахметжанов''' ([[22 желтоқсан]] [[1964 жыл]], [[Ақшатау (Қарағанды облысы)|Ақшатау]], [[Шет ауданы]], [[Жезқазған облысы]]) — қазақстандық заңгер, саясаткер, 3-сыныпты әділет кеңесшісі,<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/akhmetzhanov-marat-m-rat-ly/|title=Ахметжанов Марат Мұратұлы|lang=kk|work=BAQ.kz|accessdate=2023-09-05}}</ref> 2023 жылдан бері [[Ақмола облысы]]ның 13-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ақмола облысы|әкімі]].<ref name="elkz">{{Cite web|url=https://el.kz/marat-ahmetzhanov-aqmola-oblysynyn-akimi-bolyp-tagayyndaldy_88406/|title=Марат Ахметжанов Ақмола облысының әкімі болып тағайындалды|lang=kk|work=el.kz|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> == Өмірбаяны == Марат Ахметжанов [[1964 жыл]]ғы [[22 желтоқсан]]да [[Жезқазған облысы]]ның [[Шет ауданы]]ндағы [[Ақшатау (Қарағанды облысы)|Ақшатау]] ауылында дүниеге келген. === Әскери қызметі және білімі (1983–1991) === 1983–1986 жылдар аралығында Ахметжанов [[КСРО Әскери-теңіз күштері]]нің құрамында қызмет еткен.<ref name="zakonkz" /> 1991 жылы [[заңгер]] мамандығына [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде білім алды.<ref name="kapital">{{Cite web|url=https://kapital.kz/dossier/ahmetzhanov-marat|title=Ахметжанов Марат Муратович|lang=ru|accessdate=2023-09-05}}</ref> === Үкіметтегі мансабы (1991–2022) === 1991–1993 жылдар арылығында стажёр, [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Теміртау]] қалалық прокуратураның тергеушісі қызметін атқарған. 1993 жылдан 1996 жылға дейін [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]]ның жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі арнайы прокуратурасының аса маңызды істер жөніндегі аға тергеушісі, кейінірек Бас прокуратураның Аса қауіпті қылмыстарды тергеп-тексеру департаментінің аймақтық тергеушілер басқармасының бастығы болған.<ref name="kapital" /> 1996 және 1997 жылдар аралығында Мемлекеттік тергеу комитетінің аса қауіпті қылмыстарды тергеу басқармасының бастығы және МТК Әскери тергеу департаментінің тергеу басқармасының бастығы қызметтерінде болды. 1997 жылдан кейін, 1 жыл бойы [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] Әскери тергеу департаментінің тергеу басқармасының бастығы болған.<ref name="kapital" /> 1998 жылдан 2001 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] Тергеу департаменті директорының орынбасары және Сот шешімдерін орындау комитеті төрағасының орынбасары қызметтерінде болды. Бұдан кейін, 2003 жылға дейін Ахметжанов Бас прокуратураның Тергеу және анықтау органдарындағы заңдылықты қадағалау департаментінің басшысы ретінде жұмыс істеді.<ref name="kapital" /> 2003–2006 жылдары [[Павлодар облысы]]ның прокуроры болды. Бұдан кейін, 2009 жылға дейін [[Түркістан облысы]]ның прокуроры қызметінде болған. 2009 жылдан 2014 жылға Ахметжанов Қазақстан Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің төрағасы лауазымының иесі еді.<ref name="kapital" /> 2014–2016 жылдары аралығында Марат Ахметжанов [[Атырау облысы]] бойынша Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл департаментінің басшысы және сол аймақтағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросы департаментінің басшысы болды.<ref name="kapital" /> 2016 жылы Қазақстан Республикасы Бас прокурорының орынбасары болып тағайындалды. 2021 жылы оның бұл лауазымда болғаны аяқталды.<ref name="kapital" /> 2021 жылғы сәуірдің ортасында президент жарлығымен Марат Ахметжанов сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттіктің төрағасы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20210427/Kazakstan-bas-prokurory-orynbasary-16901616.html|title=Бас прокурордың орынбасары тағайындалды|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2021-04-27|accessdate=2023-09-05}}</ref> Бұл қызметін ол 2022 жылғы 25 ақпанға дейін жалғастырды.<ref>{{Cite web|url=https://time.kz/news/politics/2023/09/05/eks-glava-mvd-marat-ahmetzhanov-naznachen-akimom-akmolinskoj-oblasti|title=Экс-глава МВД Марат Ахметжанов назначен акимом Акмолинской области|lang=ru|publisher=ВРЕМЯ|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> === Ішкі істер министрі (2022–2023) === 2022 жылғы 25 ақпанда Марат Ахметжанов [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстанның Ішкі істер министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/marat-ahmetzhanov-ishki-ister-ministri-bolyp-taghajyndaldy|title=Марат Ахметжанов Ішкі істер министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2022-02-25|accessdate=2023-09-05}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте Ахметжанов министр қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/novosti/56574-marat-ahmetzanov-osvobozden-ot-dolznosti-glavy-mvd.html|title=Марат Ахметжанов освобожден от должности главы МВД|lang=ru|author=ГУМЫРКИНА, Ирина|publisher=ВЛАСТЬ|date=2022-02-25|accessdate=2023-09-05}}</ref> === Ақмола облысының әкімі (2023 бері) === 2023 жылғы 5 қыркүйекте Ахметжановтың президент жарлығымен [[Ақмола облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ақмола облысы|әкімі]] болып тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="elkz" /> == Жеке өмірі == Марат Ахметжанов [[Арғын]] тайпасының [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] руынан шыққан.{{Citation needed}} Марат Гүлнар Ахметжановаға үйленген, бір қызы Гүлдана және бір ұлы Әлкей бар. Марат Ахметжановтың Әнуар есімді інісі бар.<ref name="zakonkz" /> Әнуар Мұратұлы «[[Қазақстан темір жолы]]<nowiki></nowiki>» төрағасының орынбасары қызметінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web|url=https://rail-news.kz/ru/news/9099-anuar-ahmetzhanov-naznachen-pervym-zampredom-pravleniya-po-transformacii-i-cifrovizacii-tzh.html|title=Ануар Ахметжанов назначен первым зампредом правления по трансформации и цифровизации ҚТЖ|lang=ru|publisher=[[Қазақстан темір жолы]]ның ресми сайты|date=2021-07-07|accessdate=2023-09-05}}</ref> Марат Ахметжанов [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" /> == Марапаттары және атақтары == Марат Ахметжановтың марапаттар тізімі:<ref name="zakonkz" /> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] (2001); * [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] (2005); * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008); * [[Құрмет ордені]] (2008); * II дәрежелі [[Даңқ ордені]] (2014); * I дәрежелі [[Даңқ ордені]] (2020); * [[ТМД парламентаралық ассамблеясы]]ның [[Достастық ордені]] (2020); * [[Ресей теңіз флотына 300 жыл медалі]]; * [[Кеңес Одағы флотының адмиралы Н.Г. Кузнецов медалі]]. Марат Ахметжановтың атақтары:<ref name="zakonkz" /> * 3-сыныпты Мемлекеттік әділет кеңесшісі (2004); * 2-сыныпты Мемлекеттік әділет кеңесшісі (2019); * Полиция генерал-полковнигі (2022). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Ахметжанов, Марат Мұратұлы}} [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан прокурорлары]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ішкі істер министрлері]] [[Санат:Ақмола облысының әкімдері]] rgg4py6p52i505fp9tibk8zfs6xpnf2 0 288897 3601744 3525474 2026-05-08T12:32:42Z Casserium 68287 3601744 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlan Nigmatulin 023.jpg | Сурет ені = | Атауы = Нығматулин, 2018 жыл | Туған күні = 31.08.1962 | Туған жері = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1985–1991)<br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (2000—) |Жұбайы = Венера Баймырзаева |Діні = |Балалары = 3 |Білімі = [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институты]]<br>[[Мәскеу гуманитарлық университеті|БЛКЖО ОК жанындағы Жоғарғы комсомол мектебі]] |Қолтаңбасы = |Commons = Nurlan Nigmatulin |Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|Тарих ғылымдарының кандидаты]]<br>Саясаттану ғылымдарының докторы |Марапаттары ={{Қатар |{{Назарбаев ордені}} |{{Барыс ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Достастық ордені}} }} |Әкесі =[[Зайролла Гершанұлы Нығматулин|Зайролла Нығматулин]] (1919–2013) |Анасы =Зейнеп Қариева (1920–2018) |Титулы =[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісінің]] 6 және 9-[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы|төрағасы]] |Ту =Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2 =Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады =22 маусым 2016 |Басқаруын аяқтады =1 ақпан 2022 |Ізашары =[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]] |Ізбасары =[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Басқара бастады_2 =20 қаңтар 2012 |Басқаруын аяқтады_2 =3 сәуір 2014 |Ізашары_2 =[[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] |Ізбасары_2 =[[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов|Қабиболла Жақыпов]] |Титулы_3 =[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісінің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланымдарының депутаты]], [[Аманат (партия)|Нұр Отан фракциясының]] төрағасы |Ту_3 =Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_3 =Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_3 =21 маусым 2016 |Басқаруын аяқтады_3 =1 ақпан 2022 |Ізашары_3 =[[Гүлмира Истайбекқызы Исимбаева|Гүлмира Исимбаева]] |Ізбасары_3 =[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |Титулы_4 =[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің 13-басшысы |Ту_4 =Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ту2_4 =Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_4 =3 сәуір 2014 |Басқаруын аяқтады_4 =21 маусым 2016 |Президент_4 =[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_4 =[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізбасары_4 =[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] |Титулы_5 =[[Еуразия Экономикалық Қауымдастығы]] Парламентаралық Ассамблеясының төрағасы |Ту_5 =Emblem of the Eurasian Economic Union.svg |Басқара бастады_5 =11 сәуір 2013 |Басқаруын аяқтады_5 =17 сәуір 2014 |Ізашары_5 =[[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] |Ізбасары_5 =[[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов|Қабиболла Жақыпов]] |Титулы_6 =[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісінің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым депутаты]], [[Аманат (партия)|Нұр Отан фракциясының]] төрағасы |Ту_6 =Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg |Ту2_6 =Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_6 =18 қаңтар 2012 |Басқаруын аяқтады_6 =9 сәуір 2014 |Ізашары_6 =[[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] |Ізбасары_6 =[[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] |Титулы_7 =[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] төрағасының 4-бірінші орынбасары |Ту_7 =Flag of Nur Otan (2019).svg |Ту2_7 =Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_7 =19 қараша 2009 |Басқаруын аяқтады_7 =24 қыркүйек 2012 |Ізашары_7 =[[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] |Ізбасары_7 =[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] |Титулы_8 =[[Қарағанды облысы]]ның 4-әкімі |Ту_8 =Coat of Arms of Karagandy Province.svg |Ту2_8 =Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_8 =19 қаңтар 2006 |Басқаруын аяқтады_8 =19 қараша 2009 |Президент_8 =[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_8 =[[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов|Камалтин Мұхамеджанов]] |Ізбасары_8 =[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] }} '''Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин''' ([[31 тамыз]] [[1962 жыл]], [[Қарағанды]]) — қазақстандық саясаткер, тарих ғылымдарының кандидаты және саясаттану ғылымдарының докторы. 2012–2014 және 2016–2022 жылдары [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы|Мәжіліс төрағасы]], депутаты. 2006–2009 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] әкімі, 2012–2022 жылдары [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің мүшесі, 1-[[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] кланының және «Ескі Қазақстанның» белгілі өкілі деп қарастырылады. == Өмірбаяны == 1962 жылы 31 тамызда [[Қарағанды|Қарағандыда]] дүниеге келді. [[Қожа|Қожа руынан]] шыққан. 1984 жылы [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтын]] механик-инженер мамандығы бойынша тәмамдағаннан кейін 1 жыл “Қарағандыоблгаз” Өндірістік бірлестігінде автоколонна бастығы, инженері болып еңбектенді. 1985 жылдан 1990 жылға дейін [[Қарағанды|Қарағандыдағы]] Ленин аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Қазақстан ЛКЖО Орталық Комитетінің комсомол ұйымдары бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қарағанды облыстық ЛКЖО комитетінің хатшысы, бірінші хатшысы болды. 1989 жылы [[Мәскеу гуманитарлық университеті|БЛКЖО ОК жанындағы Жоғарғы комсомол мектебін]] саясаттанушы мамандығы бойынша аяқтады. 1990—1993 жылдары [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар одағының]] төрағасы; 1993—1995 жылдары Қазақ-американ бірлескен “Тенгри” кәсіпорнының президенті; 1995—1999 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] мемлекеттік инспекторы, ұйымдастыру-бақылау бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды. Бұдан кейін Нығматулиннің мансабы [[Астана|Астанада]] жалғасты. 1999—2002 жылдары [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімінің орынбасары]]; 2002—2004 жылдары [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрінің]] орынбасары; 2004 жылғы сәуір—маусым айларында [[Аманат (партия)|Отан партиясының]] Орталық аппаратының жетекшісі болды. [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] қаулысымен 2004 жылы [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары —Ұйымдастыру-бақылау жұмысы және кадр саясаты басқармасының басшысы болса, 2005 жылы екінші лауазымынан босатылып [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары болып тағайындалды. 2006 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]]  №27 жарлығымен [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қарағанды облысы|әкімі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U060000027_ |title= Н.З.Нығматулинді Қарағанды облысының әкімі етіп тағайындау туралы |date=2006-01-20|lang=kk|work= Қазақстан Республикасы нормативті құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі |accessdate=2025-06-17}}</ref> 2009 жылы лауазымынан босатылып, [[Аманат (партия)|Нұр Отан партиясы төрағасының]] [[Аманат (партия)#Басшылығы|бірінші орынбасары]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.caravan.kz/zhangalyqtar/qaraghandy-oblysynyng-burynghy-akimi-nurlan-nyghmatulin-nur-otan-khdp-toraghasynyng-birinshi-orynbasary-bolyp-taghajjyndaldy-73397/ |title= Қарағанды облысының бұрынғы әкімі Нұрлан Нығматулин "Нұр Отан" ХДП төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды |date=2009-11-19|lang=kk|work= Қазақстан Республикасы нормативті құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі |accessdate=2025-06-17}}</ref> 2011 жылғы шілдеде [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] № 65/122 қаулысымен [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің 5-сайланымының депутаттығына]] үміткер болып тіркелді. 2012 жылғы 18 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] № 8/163 қаулысымен депутат болып тіркелді. 2 күннен кейін [[Аманат (партия)|Нұр Отан фракциясы]] Нығматулиннің төрағалыққа үміткерлігін ұсынып, ұсыныс қолдау тауып, ол [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы|Мәжіліс төрағасы]] болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=770&sphrase_id=83213&v=mobile|title=«Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының партиялық тізімі бойынша бесінші шақырылатын Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын тіркеу туралы|date=2012-01-18|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/messages/index.php?ID=598&sphrase_id=83212&v=mobile|title= «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясының партиялық тізімін тіркеу туралы|date=2011-12-07|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/messages/index.php?ID=599&sphrase_id=83213&v=mobile|title= «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясының партиялық тізімін тіркеу туралы|date=2011-12-07|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/kz/news/ny-matulin-parlament-m-zhilisini-spikeri-bolyp-saylandy |title= Нығматулин парламент мәжілісінің спикері болып сайланды |date=2012-01-20|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/B1200000001 |title= Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Төрағасын сайлау туралы |date=2012-01-20|lang=kk|work= Қазақстан Республикасы нормативті құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі |accessdate=2025-06-17}}</ref> 2014 жылғы сәуірде депутат болып отырғанында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] №782 жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|басшысы]] болып тағайындалды. [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Конституциясының]] 52-бабына байланысты оның депутаттық өкілеттілігі тоқтатылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/mazhilis-dosrochno-prekratil-polnomochiya-deputata-n-nigmatulina_a2646871 |title= Мажилис досрочно прекратил полномочия депутата Н. Нигматулина |date=2014-04-09|lang=kk|work= Международное информационное агентство «Казинформ» |accessdate=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/nznygmatulindi-kazakstan-respublikasy-prezidenti-ekimshiliginin-basshysy-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title= «Н.З.Нығматулинді Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |date=2014-04-03|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-17}}</ref> 2014 жылғы қазанда [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] міндетін атқарушы болып тағайындалды. Бұл қызметте қарашаға дейін болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasy-prezidenti-ekimshiliginin-basshysy-nurlan-zairollauly-nygmatulinge-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-hatshysy-mindetin-uakytsha-atkaru-zhukteldi |title= Мемлекет Басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулинге Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы міндетін уақытша атқару жүктелді Жарлық |date=2014-10-22|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/gnebdikalykovany-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-hatshysy-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= Г.Н.Әбдіқалықованы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы қызметіне тағайындау туралы |date=2014-11-11|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-17}}</ref> 2015 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]]  №9 жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|басшысы]] өкілеттігі ұзартылып, ол қайта тағайындалды. 2016 жылғы жазда лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/nznygmatulindi-kazakstan-respublikasy-prezidenti-ekimshiliginin-basshysy-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= Н.З.Нығматулинді Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы қызметіне тағайындау туралы |date=2015-05-04|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-nurlan-zairollauly-nygmatulin-baska-zhumyska-auysuyna-bailanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-ekimshil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы қызметінен босатылды |date=2016-06-21|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-17}}</ref> 21 маусымда [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] № 39/135 қаулысымен [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің 6-сайланымының депутаты]] болып тіркелді. Келесі күні Нығматулиннің төрағалыққа үміткерлігіне 102 депутаттың 102-сі дауыс беріп, нәтижесінде ол [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы|Мәжіліс төрағасы]] атанды.<ref>{{Cite web|url= https://akzhol.kz/ru/blog/migrated_3558 |title= Председателем Мажилиса Парламента РК избран Нурлан Нигматулин |date=2016-06-22|lang=ru|work= Демократическая партия Казахстана «Ак жол» |accessdate= 2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/27812762.html |title= Нығматулин мәжіліс төрағасы болды |date= 2016-06-22 |lang=kk|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate= 2025-06-17}}</ref> 2020 жылы [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] № 43/67 қаулысымен [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің 7-сайланымының депутаттығына]] үміткер болып тіркелді. 2021 жылғы 14 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] № 62/396 қаулысымен депутат болып тіркелді. Келесі күні жасырын дауыс беру нәтижесінде 100 депутаттың 100-і Нығматулиннің төрағалығына дауыс беріп, ол [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы|Мәжіліс төрағасы]] болып қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=5890&v=mobile|title=2021 жылғы 10 қаңтарға тағайындалған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезекті сайлауында «Nur Otan» партиясы» қоғамдық бірлестігінің партиялық тізімін тіркеу туралы|date=2020-12-02|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=6214&sphrase_id=83248&v=mobile|title= Жетінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын тіркеу туралы|date=2021-01-14|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dknews.kz/ru/kazak-tilindegi-makalalar/153723-parlamentte-mazhilis-spikerinin-kandidaturasy|title= Парламентте Мәжіліс Спикерінің кандидатурасы бойынша жасырын дауыс беру басталды|date=2021-01-15|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/31047271.html|title=Нұрлан Нығматулин мәжіліс спикері қызметінде қалды|date=2021-01-15|lang=kk|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-06-18}}</ref> 2022 жылғы 1 ақпанда [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] отырысында Нығматулиннің өз еркі бойынша депутаттық өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатты.<ref>{{Cite web|url= https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=6556&sphrase_id=83239&v=mobile |title= Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты Н.З. Нығматулиннің өкілеттігін тоқтатуға әкелетін негіздің туындағаны туралы |date=2022-02-01|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=6559&sphrase_id=83239&v=mobile |title= 2022 жылғы 1 ақпанда Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының отырысы өтті |date= 2022-02-01 |lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Қазақстан Орталық сайлау комиссиясы]]|accessdate=2025-06-17}}</ref> == Жеке өмірі == * Үйленген, жұбайы Венера Хамитқызы Баймырзаева (1961 туған) жылжымайтын мүлік кәсібімен айналысады. 2024 жылғы мамырдағы мәліметке сәйкес [[Дубай|Дубайда]] жалпы құны 4,3 миллион доллардан асатын 50-ден астам жылжымайтын мүлікке иелік етеді: Living Legends атты коттедж қалашығында орналасқан 860 шаршы метрлік және құны 1,5 млн долларлық вилла, FAIROOZ ғимаратындағы 500 шаршы метрлік және құны 1,9 млн долларлық пәтер, DM MESK кешенінде құны 1 млн долларлық екі пәтер, ROYAL OCEANIC ғимаратында 600 мың долларлық пәтер, REGAL TOWER кешенінде 550 мың долларлық пәтер, BAHAR кешенінде 380 мың долларлық пәтер.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-dubai-unlocked--international-investigation-vlast/32948767.html |title= Қазақстандық шенеуніктің, әйелдері мен балаларының Дубайдағы жылжымайтын мүлкі |date=2024-05-16|lang=kk|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/investigative-journalism-kazakhstan-in-dubai-part-three/33117695.html |title= Дубайдағы Қазақстан: қазіргі және бұрынғы депутаттар |date=2024-09-26|lang=kk|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-06-18}}</ref> ** Үлкен ұлы Нұржан Нұрланов (1988 туған) кәсіпкер, [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]]. 2019–2022 жылдары ҚазМұнайГаз-Аэро ЖШС ([[ҚазМұнайГаз]] еншілес компаниясы) бас директоры. 2018–2019 жылдары [[Бәйтерек (холдинг)|Бәйтерек холдингінің]] Басқарушы директоры. Оппозициялық “Бәсе” арнасысының мәліметінше ол Қазақстан азаматтығынан бас тартып, Дубайда тұрып жатыр. 2025 жылғы сәуірде оның үстінен қылмыстық іс қаралды, бірақ қозғалғаны белгісіз. Әйелі Лаура Ғарифоллақызы Сапа (1988 туған).<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31861071.html |title= Мәжілістің бұрынғы спикерінің ұлы ұлттық компания бөлімшесі жетекшісі қызметінен босатылды |date=2022-05-21|lang=kk|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/164514-bayterek-kholdingininh-dganha-basqarushy-direktory-taghayyndaldy |title= «Бәйтерек» холдингінің жаңа басқарушы директоры тағайындалды |date=2018-02-02|lang=kk|work=Egemen Qazaqstan|accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35993063 | Нурланов Нуржан Нурланович (персональная справка)|lang=ru|work=online.zakon.kz|accessdate= 2025-06-18}}</ref> ***Немерелері Ақбар (2010 туған), Абылай (2013 туған) және Айсара (2018 туған). **Ортаншы ұлы Нұрхан Нұрланов (1993 туған) кәсіпкер. 2021–2022 жылдары Қазфосфат ЖШС бас директоры болды. Қызметінде отырған кезде Қазфосфат ЖШС басшылығына «аммофос» сатуға жоғары баға белгілеу және ұстап тұру арқылы өзіне заңсыз кіріс алу мақсатында монополиялық жағдайды теріс пайдалану әрекеті үшін қылмыстық іс қозғалған. Миллионер {{Iw|Dinmukhamet Idrisov|Дінмұхамет Ыдырысовтың}} қызы Мадинаға (1996 туған) үйленген. <ref>{{Cite web|url= https://malim.kz/article/politics/nygmatulinnin-uly-lauazymdy-qyzmetke-tagaiyndaldy-15292 |title= Нығматулиннің ұлы лауазымды қызметке тағайындалды |date=2021-06-04|lang=kk|work=Malim|accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://zhasalash.kz/news/nurlan-nygmatulinnin-uly-qazfosfat-isi-bojynsha-kudikke-ilindi-21043/ |title= Нұрлан Нығматулиннің ұлы «Қазфосфат» ісі бойынша күдікке ілінді |date=2021-07-18|lang=kk|work=Jas Alash Республикалық қоғамдық-саяси газеті |accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://toppress.kz/article/sin-nigmatulina-stal-figurantom-ugolovnogo-dela |title= Сын Нигматулина стал фигурантом уголовного дела |date=2022-07-15|lang=ru|work=Top Press информационный портал|accessdate=2025-06-18}}</ref> **Кіші ұлы Мәди Нығматулин (2003 туған) Қазақстандағы ең қымбат жекеменшік мектептердің бірі [[Хэйлибэри Астана|Хэйлибэри мектебін]] тәмамдаған. Қазір [[Лондон колледж университеті|Лондон колледж университетінің]] студенті. 2024 жылғы тамызда желіде оның [[Ақмола облысы]] бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің басшысы Талғат Нурмулдиннің қызы әрі өзінің сыныптасы Камиллеге үйленгені туралы ақпарат тарады.<ref>{{Cite web|url= https://www.haileybury.kz/kz/astana/results-destinations |title= Емтихан нәтижелері|lang=kk|work= [[Хэйлибэри Астана]]|accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.facebook.com/groups/crimeqaz/posts/1175978976802296/ |title= Старый Казахстан породнился с жана Казахстаном, или как Нигматулин женил своего младшего сына, проведя роскошную свадьбу в Стамбуле. |date=2024-08-13|lang=ru|work=[[Facebook]]|accessdate=2025-06-18}}</ref> Әкесі [[Зайролла Гершанұлы Нығматулин|Зайролла Нығматулин]] (1919 немесе 1923–2013) [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, [[Қарағанды| Қарағанды қаласының]] құрметті азаматы. [[1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі| Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін]], [[Георгий Константинович Жуков|Жуков]], [[Ленинград]]ты қорғағаны үшін, Батылдық үшін медальдарімен және [[Құрмет ордені| Құрмет]], [[Қызыл жұлдыз ордені| Қызыл жұлдыз]], [[Отан соғысы ордені| Отан соғысы]], Даңқ ордендерімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/stati/nurlan-nigmatulin-pocemu-on-politiceskii-tyazeloves |title= Нурлан Нигматулин: почему он политический тяжеловес |date=2022-02-01|lang=ru|work= Informburo |accessdate=2025-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url= http://karoblmaslihat.crealog.kz/en/news/id/309 |title= Коллектив Карагандинского городского маслихата выражает глубокие соболезнования семье Нигматулиных, родным и близким Почётного гражданина Караганды Нигматулина Зайруллы Гершановича... |date=2013-02-08|lang=ru|work= Карагандинский городской Маслихат |accessdate=2025-06-18}}</ref> Анасы Зейнеп Қәриева (1920—2018). * Сыңары [[Ерлан Зайроллаұлы Нығматулин|Ерлан]] (1962 туған) [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенаттың]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 4-сайланым депутаттары| 4-сайланым]] (2007-2011), (2011-2015), [[Қазақстан Парламенті Сенатының 3-сайланым депутаттары| 3-сайланым]] (2004-2007), [[Қазақстан Парламенті Сенатының 2-сайланым депутаттары| 2-сайланым депутаты]] (1999-2004), Импульс ЖШС Бас директоры (1995-1999), Ер-Қанат Сауда үйінің директоры (1993-1995) және [[Ғылым кандидаты|техника ғылымдарының кандидаты]]. Әйелі - Бақыт Қәрібекқызы Серікбаева (1962 жылы туған). ** Жиені Малика Бектұрова (1983 туған) [[Ғылым кандидаты|техника ғылымдарының кандидаты]]. Green Mine компаниясының басшысы (2021 жылдан бастап), [[Астана| Астана қаласы]] әкімінің орынбасары (2016-2021) Күйеуі - Қазаэронавигация бас директоры (2014-2022), [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі| Көлік және коммуникациялар министрінің орынбасары]] (2006-2014), [[Air Astana| Эйр Астана әуекомпаниясы]] Президентінің орынбасары (2004-2006). **Балалары: қыздары - Дәния (2007 жылы туған) мен Дәрия (2010 жылы туған); ұлы - Әлімжан (2009 жылы туған). * Ортаншы баласы - Мәдина (1984 жылы туған). * Кіші баласы - Кәрима (1995 жылы туған). * Ағасы Арғын Нығматулин – «Сарыарқа хоккей клубы» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын директоры, Қарағанды облыстық мәслихатының депутаты. == Мәжіліс төрағасы (2012–2014, 2016–2022) == === 2012 === 20 қаңтарда төрағалыққа [[Аманат (партия)|Нұр Отан партиясынан]] жалғыз ұсынылған үміткер Нығматулинге 106 депутат дауыс беріп, 1 депутат қалыс қалды. Нәтижесінде Нығматулин [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағасы|Мәжіліс төрағасы]] болып сайланды. Бұдан кейін 5 минуттан көп сөйлеген депутаттардың микрофоны өшірілді. Сол жылғы сәуірге дейін 11 пленарлық отырыс өтті, 57 заң жобасы қаралып, оның 18-і [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенатқа]] жіберілді. 25 сәуірде Нығматулин [[Мемлекеттік дума|Ресей Мемлекеттік думасының]] төрағасы [[Сергей Евгеньевич Нарышкин|Сергей Нарышкинмен]] кездесіп Қазақстан мен Ресей депутаттары заңдарды бірге үйлестіріп, тәжірибе алмасып, жиі араласуы үшін келісімге қол қойды. 17 мамырда [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Қырғызстан Жоғарғы Кеңесінің]] төрағасы [[Асылбек Шәріпұлы Жиенбеков|Асылбек Жиенбековпен]] кездесті. Маусымда Нығматулин [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтен]] түсетін заң жобалары әлсіз — мысалы, сақтандыруға 224, бизнес бойынша 254, ал Салық кодексіне бір форматта 5 000 түзету енгізілген және 64% құжат кешігіп келеді деп [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметті]] сынға алды. 2 шілдеде [[Астана|Астанада]] {{Iw|Dan Burton|Дэн Бертон}} басқарған [[АҚШ Конгрессі|АҚШ Конгрессінің]] делегациясымен кездесіп, нәтижесінде [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілісте]] АҚШ-пен жұмыс істейтін 26 депутаттан тұратын топ құрылды. Ал 2008 жылдан бері [[АҚШ Конгрессі|АҚШ Конгресінде]] “Қазақстан достары клубы” жұмыс істейді. == Марапаттары == * Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев орденінің (2015 ж.) * 2-ші дәрежелі Барыс орденінің (2009ж.) * Құрмет орденінің (2004ж) <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> * Достық Ордені (Ресей, 2014) * «Достастық» Ордені (2014) * «Қазақстан Республикасы Конституциясына 20 жыл» (2006) * «Астанаға 10 жыл» мерейтойлық медалінің (2008) * «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011) * «Астанаға 20 жыл» мерейтойлық медалінің (2018) медальдарының иегері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]] [[Санат:Қарағанды облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті түлектері]] ow6xxup55f7o5n9q1rl37rd1top0tdb 0 326516 3601798 3547599 2026-05-08T13:32:09Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601798 wikitext text/x-wiki Мұнда [[Қазақстан]]дағы бірінші және екінші дәрежелі банктердің тізімі келтірілген. == Бірінші деңгейлі банк == [[Қазақстан Ұлттық банкі]] Қазақстан Республикасының [[орталық банк]]i болып табылады. == Екінші деңгейлі банктер == 2024 жылғы 1 қазандағы мәлімет бойынша Қазақстан Республикасының банк секторында 21 екінші деңгейдегі банк бар, оның 11-і шетел қатысатын банк, оның ішінде 8-і еншілес банк.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ardfm/press/news/details/876409?lang=kk Қазақстан банк секторының 2024 жылғы 1 қазандағы жай-күйі туралы]</ref> Төмендегі тізім банк [[актив]]тері мөлшерінің кему реті бойынша құрастырылған:<ref>[https://bankchart.kz/spravochniki/reytingi_cbr/2/2025/04 Активы банков Казахстана за апрель 2025]</ref> {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! |№ ! | Банк атауы ! | Құрылған жылы ! | Иелік ететін акционер ! | Бұрынғы атауы ! | Активтері (трлн теңге) |- | 1 || [[Қазақстан Халық банкі]] || 1923 || {{ту|Қазақстан}} [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] <br>{{ту|Қазақстан}} [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]] || Қазақстан Халық жинақ банкі || 18,3 |- | 2 || [[Kaspi Bank]] || 1991 || [[Baring]] қорлары<br>{{ту|Грузия}} [[Михаил Ломтадзе]] <br>{{ту|Қазақстан}} [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]] || Әл-Барака Банк, Каспийский Банкі || 8,2 |- | 3 || [[Банк ЦентрКредит]] || 1988 || {{ту|Қазақстан}} [[Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов|Бақытбек Байсейітов]] || Центрбанк || 6,9 |- | 4 || [[ForteBank]] || 1993 || {{ту|Қазақстан}} [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || ИртышБизнесБанк, Альянс Банк || 4,5 |- | 5 || [[Отбасы банкі|«Отбасы банк» тұрғын үй құрылыс жинақ банкі]] || 2003 || {{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Үкіметі]] || Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі || 4,4 |- | 6 || [[Alatau City Bank]] || 1992 || {{ту|Қазақстан}} [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]] || Цеснабанк, Jusan Bank || 3,3 |- | 7 || [[Еуразиялық банк]] || 1994 || {{ту|Қазақстан}} [[Шухрат Ибрагимов]] <br>{{ту|Бельгия}} [[Патох Шодиев]] <br>{{ту|Израиль}} [[Александр Машкевич]] || — || 2,9 |- | 8 || [[Bereke Bank]] || 1993 || {{ту|Катар}} Power International Holding W.L.L. || Texakabank, Сбербанк || 2,4 |- | 9 || [[Bank RBK]] || 1992 || {{ту|Қазақстан}} [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]] || Мекен Банкі, Алаш-банк, ҚазИнКомБанк || 2,4 |- | 10 || [[Фридом Банк Қазақстан]] || 2009 || {{ту|Қазақстан}} [[Тимур Турлов]] || Kassa Nova Банкі || 2,3 |- | 11 || Ситибанк Қазақстан || 1994 || {{ту|АҚШ}} [[Citibank|Citibank, N.A.]] || — || 1,4 |- | 12 || [[Home Credit Bank Kazakhstan|Home Credit Bank]] || 1993 || {{ту|Қазақстан}} [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || FTD-Банк, Алма-Ата Халықаралық Банкі || 1,1 |- | 13 || [[Altyn Bank]] || 1998 || {{ту|Қытай}} [[China CITIC Bank]] <br />{{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан Халық банкі|Халық банк]] || HSBC Банк || 1 |- | 14 || Шинхан Банк Қазақстан || 2008 || {{ту|Оңтүстік Корея}} [[Shinhan Bank]] || — || 0,7 |- | 15 || Қазақстандағы Қытай Банкі || 1993 || {{ту|Қытай}} [[Bank of China]] || — || 0,5 |- | 16 || [[Нұрбанк]] || 1992 || {{ту|Қазақстан}} [[Эльдар Рашитұлы Сәрсенов|Эльдар Сәрсенов]] || — || 0,5 |- | 17 || Алматыдағы Қытай сауда-өнеркәсіп Банкі || 1993 || {{ту|Қытай}} [[ICBC|Industrial and Commercial Bank of China]] || — || 0,5 |- | 18 || [[KMF|KMF Банк]] || 2025 || {{ту|АҚШ}} [[ACDI/VOCA]] || — || 0,4 |- | 19 || Банк ВТБ Қазақстан || 2008 || {{ту|Ресей}} [[ВТБ|Банк ВТБ]] || — || 0,3 |- | 20 || Қазақстан-Зираат Халықаралық Банкі || 1993 || {{ту|Түркия}} [[Ziraat Bank|T.C. Ziraat Bankası A.Ş.]] || — || 0,3 |- | 21 || ADCB Ислам Банкі || 2010 || {{ту|БАӘ}} Abu Dhabi Commercial Bank PJSC || [[Әл-Хилал банк|Al Hilal Ислам Банкі]] || 0,2 |- | 22 || [[Заман-Банк|Заман-Банк Ислам Банкі]] || 1991 || {{ту|Қазақстан}} [[Алан Тасболатұлы Әбғожинов|Алан Әбғожинов]] || — || 0,04 |- | 23 || [[BNK|BNK коммерциялық банкі]] || 2025 || {{ту|Оңтүстік Корея}} [[BNK Financial Group]] || — || 0,01 |} ; Тарату процесі аяқталмаған банктер # Capital Bank Kazakhstan (бұрынғы ТАИБ Қазақ банкі, 2021 жылы лицензиясынан айырылған) # AsiaCredit Bank (бұрынғы Асан Әлия Банкі, Лариба-Банк, 2021 жылы лицензиясынан айырылған) # Tengri Bank (бұрынғы Данабанк, PNB Қазақстан Банкі, 2020 жылы лицензиясынан айырылған) # Астана банкі (бұрынғы Астана-Финанс банкі, 2018 жылы лицензиясынан айырылған) # Эксимбанк Қазақстан (бұрынғы Мемлекеттік экспорттық-импорттық банк, 2018 жылы лицензиясынан айырылған) # Qazaq Banki (бұрынғы Сенім-банк, 2018 жылы лицензиясынан айырылған) # Delta Bank (бұрынғы [[Нефтебанк]], 2017 жылы лицензиясынан айырылған) # [[ҚазИнвестБанк]] (бұрынғы Қазақстан Халықаралық банкі, 2016 жылы лицензиясынан айырылған) # Валют-Транзит Банк (2006 жылы лицензиясынан айырылған)<ref>[https://www.kdif.kz/kz/likvidiruemye-banki/ Тарату процесіндегі банктер]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ; Бұрынғы банктер # Eco Center Bank (бұрынғы Альфа-Банк) — 2022 жылы [[Банк ЦентрКредит]]ке қосылуына байланысты банктік лицензиясын тапсырды # Пәкістан Ұлттық Банкі — 2021 жылы банктік лицензиясын тапсырды # [[АТФ Банк]] (бұрынғы Алматы сауда-қаржы банкі) — 2021 жылы [[Alatau City Bank|Jusan Bank]]-ке қосылуына байланысты банктік лицензиясын тапсырды # First Heartland Bank (бұрынғы Банк ABN Amro, Банк RBS, Банк ЭкспоКредит) — 2019 жылы [[Alatau City Bank|Jusan Bank]]-ке қосылуына байланысты банктік лицензиясын тапсырды # [[Қазкоммерцбанк]] (бұрынғы Медеу Банк) — 2018 жылы [[Қазақстан Халық банкі]]не қосылуына байланысты банктік лицензиясын тапсырды # EU Bank (бұрынғы Азамат Банк, Алкомбанк, Демир Банк, БанкПозитив) — 2016 жылы [[Еуразиялық банк]]ке қосылуына байланысты банктік лицензиясын тапсырды # [[БТА Банкі]] (бұрынғы ТұранӘлем Банкі) — 2015 жылы банктік лицензиясын тапсырды # ABC Bank (бұрынғы Метрокомбанк, [[ForteBank]]), [[Темірбанк]] — 2015 жылы [[ForteBank]]-ке (бұрынғы [[Альянс банк|Альянс Банкіне]]) қосылуына байланысты банктік лицензиясын тапсырды # Кредит Алтын Банк — 2011 жылы лицензиясынан айырылды # Экспресс Банк — 2009 жылы банктік лицензиясын тапсырды # Наурыз Банк Қазақстан (бұрынғы Қазагропромбанк) — 2005 жылы лицензиясынан айырылды # Банк Апогей — 2003 жылы [[АТФ Банк]]ке қосылды # Қазпромбанк — 2001 жылы [[АТФ Банк]]ке қосылды # [[Бизнесбанк]], Көмірбанк — 2001 жылы лицензиясынан айырылды # Нефтехимбанк — 2000 жылы лицензиясынан айырылды # Семей қалалық акционерлік банкі — 1999 жылы ИртышБизнесБанкке қосылды # Игілік-банк, Казпочтабанк, Цветметбанк — 1998 жылы лицензиясынан айырылды # Жилстройбанк — 1998 жылы [[Банк ЦентрКредит]]ке қосылды # Каздорбанк — 1997 жылы Каспийский Банкіне қосылды # Тұранбанк (бұрынғы Промстройбанк), Alem Bank Kazakhstan (бұрынғы Внешэкономбанк) — 1997 жылы біріктіріліп, ТұранӘлем Банкі құрылды # Казкредсоцбанк — 1997 жылы Жилстройбанкке қосылды # Крамдс-банк — 1996 жылы лицензиясынан айырылды # Астана-Холдинг-Банк — 1994 жылы Қазкоммерцбанкке қосылды == Қазақстан даму банкі == Арнайы құқықтық статусы бар банк - [[Қазақстан Даму Банкі]]. Банктің миссиясы — елдің шикізаттық емес секторын қаржыландыру арқылы ұлттық экономиканың тұрақты дамуына қолдау көрсету. {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! |№ ! | Банк атауы ! | Құрылған жылы ! | Иелік ететін акционер ! | Активтері (трлн теңге) |- | 1 || [[Қазақстан Даму Банкі]] || 2001 || {{ту|Қазақстан}} Қазақстан үкіметі || 5,2 |} == Сыртқы сілтемелер == * {{URL|https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002444_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 31 тамыздағы №2444 «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңы}} * {{URL|https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002155_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 наурыздағы №2155 «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Заңы}} * {{URL|https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z010000178_ Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 25 сәуірдегі №178 «Қазақстанның Даму Банкі туралы» Заңы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан банктері|*]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] jnnx73rysx1mvcibpchx6gg5fpovjgs 0 332108 3602020 3513241 2026-05-08T23:24:12Z ~2026-27973-27 180979 Жұбайыңыз деген сөзді дұрыс жаздым 3602020 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов |Шынайы есімі = |Сурет = Gaziz Baitassov.jpg |Сурет ені = 300px |Сурет атауы = |Туған күні = 03.04.1971 |Туған жері = Түйменкент ауылы, Жамбыл облысы, Қазақстан |Мансабы = Полиция капитаны, Жол полициясының арнайы взод командирі |Азаматтығы = Қазақстан Республикасы |Ұлты = қазақ |Қайтыс болған күні = 12.11.2011 |Қайтыс болған жері = Тараз қаласы, Жамбыл облысы, Қазақстан |Әкесі = Әбдібек Байтасов |Анасы = Гүлзат Байтасова |Жұбайы = Гүлжамал Тәжиева |Балалары = Арманжан Байтасов, Әділжан Байтасов |Марапаттары = {{Халық қаһарманы}} {{Отан ордені}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов''' ([[3 сәуір]] [[1971 жыл]]&nbsp;— [[12 қараша]] [[2011 жыл]])&nbsp;— полиция капитаны, Тараз қаласында қауіпті лаңкес қылмыскерді ұстау барысында қайтыс болды. Қылмыскердің қолындағы гранатаны халыққа қарай лақтыруға жол бермей, өз денесімен жауып қалды. Осы ерлігі үшін оған Қазақстанның Халық қаһарманы атағы берілді. == Өмірбаяны == '''Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов''' [[3 сәуір]] [[1971 жыл]]ы Жамбыл облысы Түймекент ауылында дүниеге келген. Ғазиз Әбдібекұлы мектеп жасында әкесі Әбдібектен ерте айырылады. Мектеп бітірген соң жоғары білім іздеп 1997 жылы Қарағанды Политехникалық институтына түседі. 2002 жылы Әл-Фараби атындағы ұлттық университетке түседі. Ғазиз 20 жыл құқық қорғау органында қызмет етеді. 2011 жылдың 12 қарашасында қылмыскердің қолынан қаза табады. Артында жұбайы мен 2 ұлы қалды.<ref>Флора Алиева. Семерых сотрудников ДВД Жамбылской области представили к государственным наградам. КТК (16 қараша 2011). Тексерілген 27 желтоқсан 2011. Архивировано из первоисточника 7 қыркүйек 2012.</ref><ref>Адиля Норузова. Капитану полиции Газизу Байтасову посмертно присвоено звание «Халык Кахарманы». КТК (14 желтоқсан 2011). Тексерілген 27 желтоқсан 2011. Архивировано из первоисточника 7 қыркүйек 2012.</ref><ref>Газиз Байтасов посмертно удостоен звания «Халық Қаhарманы». Tengri News (14 желтоқсан 2011). Тексерілген 27 желтоқсан 2011. Архивировано из первоисточника 7 қыркүйек 2012.</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары]] 0px2h8vg4ct2l8yeidwuhcbuhh4wkx9 0 335894 3602164 3080342 2026-05-09T09:49:13Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602164 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Dell Inc. |логотипі = Dell Logo.svg |түрі = көпшілік |биржадағы листингі = {{NASDAQ|DELL}}<br />{{Sehk|4331}}<br />[[NASDAQ-100|NASDAQ-100 Component]]<br />[[S&P 500|S&P 500 Component]] |қызметі = [[Computer hardware]]<br />[[Computer software]]<br />[[Information technology consulting|IT consulting]]<br />[[IT service management|IT services]] |ұраны = |құрылды = 1984 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = |басты адамдары = |саласы = <!-- машинақұрылыс--> |өнімі = <!-- Дизельді қозғалтқыш, <br />Металлопрокат --> |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |сайты = <!-- [http://www.example.org www.example.org]--> |founder = [[Michael Dell]] |location_city = 1 Dell Way, [[Round Rock, Texas]] |location_country = United States<ref>[http://content.dell.com/us/en/corp/about-dell.aspx?c=us&l=en&s=corp Dell Company Profile]. Retrieved 28 шілде 2010.</ref> |area_served = Worldwide |key_people = [[Michael Dell]]<br />(Chairman & CEO) |products = [[Desktop computer|Desktops]], [[netbook]]s, [[Laptop|notebooks]], [[peripheral]]s, [[Server (computing)|servers]], [[Printer (computing)|printers]], [[Image scanner|scanners]], [[smartphone]]s, [[Computer data storage|storages]], televisions |revenue = {{Increase}} US$ 63.07 [[1000000000 (number)|billion]] (2012)<ref name=10K/> |operating_income = {{Increase}} US$ {{0|0}}4.43&nbsp;billion (2012)<ref name=10K/> |net_income = {{Increase}} US$ {{0|0}}3.49&nbsp;billion (2012)<ref name=10K/> |assets = {{Increase}} US$ 44.53&nbsp;billion (2012)<ref name=10K/> |equity = {{Increase}} US$ {{0|0}}8.91&nbsp;billion (2012)<ref name=10K/> |num_employees = 110,000 (2012)<ref name=10K/> |subsid = [[Alienware]], [[Perot Systems|Dell Services]], [[Force10]], [[SonicWall]], [[WYSE]], [[SecureWorks]], [[KACE Networks]], [[Exanet]], [[Compellent]], [[AppAssure Software]], [[Quest Software]], [[Make Technologies]] |homepage = {{URL|http://www.dell.com/|Dell.com}} |Alexa =328 (тамыз 2012)<ref name="Alexa-The Web Info. Company">{{cite web|title=Dell Alexa тамыз|url=http://www.alexa.com/siteinfo/dell.com#|publisher=Alexa/Amazon.com|accessdate=10 тамыз 2012}}</ref> }} '''Dell Inc.''' Американдық халықаралық компьютер технологиялары корпорациясы. Мекеме басшысы Майкл Делл әлем бойынша 103,300 адам жұмысшы ұстап отыр, бұл мекеме әлемнің ең ірі технология мекемесі болып саналады.<ref name=10K>{{cite web|title=Form 10-K|publisher=Dell Inc., United States Securities and Exchange Commission|date=наурыз 31, 2011|url=http://www.google.com/finance?q=NASDAQ:DELL&fstype=ii|accessdate=1 шілде 2008|quote=For the fiscal year ended: Jan 1, 2009}}</ref> Делл компаниясы Fortune 500 компанияларының тізімінде 44 орынды иеленіп отыр.<ref name="Fortune 500">{{cite news|title=Fortune 500|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2012/full_list/|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref> Бұл мекеменің компьютер сатылу көлемі жағынан ғаламда [[Hewlett-Packard|HP]] және [[Lenovo]] компьютерлерінен кейін үшінші орында.<ref>Gartner: [http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=1893523 Worldwide PC Shipments in Fourth Quarter of 2011 Declined 1.4 Percent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128061118/https://www.gartner.com/it/page.jsp?id=1893523 |date=2013-01-28 }}, 11 қаңтар 2012. Visited: 28 қазан 2012</ref> ==Сілттемелер== {{Reflist|colwidth=30em}} ==Арғы оқылымдар== * [http://www.hoovers.com/Dell/--ID__13193--/free-co-factsheet.xhtml Dell Company Information] * [http://www.alacrastore.com/company-snapshot/Dell_Inc-1004833 Dell Company Profile & News] * [[Michael Dell]], Catherine Fredman, ''Direct From Dell'', ISBN 0-88730-914-3 * [https://web.archive.org/web/20070815090756/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1664718,00.html "Dell Inks Computer Deal in China"] on Time.com (a division of ''Time'' Magazine), 2007-09-24, retrieved 2007-10-14 * {{cite news|first = Andy|last = Serwer|title = Dell's Midlife Crisis|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|pages = 63–66|date = қараша 28, 2005}} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/mostadmired/industries/industry_114.html Dell as the seventh-most-admired computer company in the USA], [http://money.cnn.com/magazines/fortune/mostadmired/ eighth overall], [http://money.cnn.com/magazines/fortune/globalmostadmired/top50/ and seventh worldwide]. ''[[Fortune (magazine)|Fortune]]'', ''Most Admired Companies 2006''. * [http://today.reuters.com/stocks/QuoteCompanyNewsArticle.aspx?view=PR&symbol=Dell.O&storyID=170878+23-May-2006+BW Dell Named Top Computer Hardware Provider for Life Sciences]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[Reuters]]'' * Dell Ottawa references: ** [http://www.newswire.ca/en/releases/archive/December2005/08/c4870.html CNWGroup news website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223131121/http://www.newswire.ca/en/releases/archive/December2005/08/c4870.html |date=2007-12-23 }} ** [http://www1.ca.Dell.com/content/topics/topic.aspx/global/hybrid/careers/content/4BE7A554-FF0E-4598-AD37-7DBFF92A0D3B?c=ca&l=en&s=corp Dell official website] ** [http://www.ottawabusinessjournal.com/333493270230219.php Ottawa Business Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906055826/http://www.ottawabusinessjournal.com/333493270230219.php |date=2015-09-06 }} * ''[[BBC News]]'', тамыз 21, 2003, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3169407.stm ''Dell makes grab for market share''] * ''[[USA Today]]'', қаңтар 20, 2001, [http://www.usatoday.com/money/industries/technology/2003-01-19-Dell-cover_x.htm ''Dell business model turns to muscle as rivals struggle''] * ''[[Ubuntu Forums]]'', маусым 7, 2007, [http://ubuntuforums.org/showthread.php?t=465723&highlight=Dellbuntu ''Dell's with Ubuntu called Dellbuntu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007032518/http://ubuntuforums.org/showthread.php?t=465723&highlight=dellbuntu |date=2009-10-07 }} {{Refend}} * Ресми сайты http://www.Dell.com/|mobile=http://m.dell.com/{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ақпараттық технологиялармен айналысатын компаниялар}} [[Санат:Технология компаниялары]] [[Санат:Технология]] [[Санат:Электроника]] crabc28l4pgxcqkgx5y124fbzbj8gc4 0 479441 3602142 3508625 2026-05-09T08:41:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602142 wikitext text/x-wiki {{Телеарна | name = Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland | logofile = ARD 2003 logo.svg | logosize = 200px | launch = [[5 маусым]] [[1950]] | бейне форматы = | language = | network type = [[телевидение]], [[радио]] және [[Сайт|онлайн]] | owner = | slogan = | country = {{GER}} | broadcast area = | web = [http://www.ard.de/ www.ard.de] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = | sat chan 1 = | cable serv 1 = | cable chan 1 = | adsl serv 1 = | adsl chan 1 = }} '''ARD''' ([[Аббревиатура|аббр.]] {{lang-de|'''A'''rbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen '''R'''undfunkanstalten der Bundesrepublik '''D'''eutschland}}, «[[Германия Федеративтік Республикасы]]ның қоғамдық-құқықтық хабар тарату станцияларының жұмыс достастығы») — [[Германия]]ның ең ірі телерадиокомпаниясы. == Тарихы== ARD-ның негізі [[1950 жыл]]ы бірнеше аумақтық телерадиокомпанияларының бірігуі нәтижесінде қаланды. == ARD-ның мекемелері және мүше ұйымдары == [[Image:ARD Karte.svg|right|280px|thumb|ARD-ның мүше телекомпаниялары картасы.]] {| class="sortable wikitable" |- style="background:#e0e0e0;" ! Аймақтық телекомпаниялар (көрсетілім) ! Аббревиатура ! Штаб-пәтердің орналасуы ! Табыс 2004 (млн [[Еуро|€]]) ! Құрылған жылы ! Хабар тарату аймағы |- | ''Bayerischer Rundfunk'' (Бавариялық телекомпания) | BR | [[Мюнхен]] | 806 | align=middle | 1949 | [[Бавария]] |- | ''Deutsche Welle'' ("Герман толқыны") | DW | [[Бонн]] | Салықтар арқылы қаржыландырылады | align=middle | 1953 | Халықаралық |- |''Hessischer Rundfunk'' (Гессендік телекомпания) | HR | [[Франкфурт]] | 383 | align=middle | 1948 | [[Гессен]] |- | ''Mitteldeutscher Rundfunk'' (Орталық Герман телекомпаниясы) | MDR | [[Лейпциг]], [[Галле (Саксония-Анхальт, Германия)|Галее]] | 561 | align=middle | 1991 | [[Саксония еркін мемлекеті|Саксония]], [[Саксония-Анхальт]], [[Тюрингия]] |- | ''Norddeutscher Rundfunk'' (Солтүстік Герман телекомпаниясы) | NDR | [[Гамбург]] | 892 | align=middle | 1956 | Гамбург, [[Төменгі Саксония]] және [[Шлезвиг-Гольштейн]] 1955 жылдан бастап; [[Мекленбург-Алдыңғы Померания]] 1991 жылдан бастап. |- | ''Radio Bremen'' | RB | [[Бремен]] | 41 | align=middle | 1945 | [[Бремен (жер)|Бремен]] |- | ''Rundfunk Berlin-Brandenburg'' (Берлин-Бранденбург телекомпаниясы) | RBB | [[Берлин]], [[Потсдам]] | 340 | align=middle | 2003 | Берлин, [[Бранденбург]] |- | ''Saarländischer Rundfunk'' (Саар телекомпаниясы) | SR | [[Саарбрюкен]] | 64 | align=middle | 1957 | [[Саар]] |- | ''Südwestrundfunk'' (Оңтүстік-батыс телекомпаниясы) | SWR | [[Штутгарт]], [[Майн]], [[Баден-Баден]] | 922 | align=middle | 1998 | [[Баден-Вюртемберг]], [[Рейнланд-Пфальц]] |- | ''Westdeutscher Rundfunk'' (Батыс Герман телекомпаниясы) | WDR | [[Кёльн]] | 1067 | align=middle | 1956 | [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ard.de Official Site] {{de icon}} * [http://www.ard.de/-/id=161952/property=download/kvilfq/index.pdf Official information about ARD in English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131123033/http://www.ard.de/-/id=161952/property=download/kvilfq/index.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF document) [[Санат:Германия қоғамдық хабар таратушылары]] [[Санат:Қоғамдық хабар таратушылары]] [[Санат:Герман тілді қоғамдық хабар таратушылары]] [[Санат:Алфавит бойынша телекомпаниялар]] c9y2qoygfkq8eg14n6agt7b44qvxkb9 0 480580 3601848 3452610 2026-05-08T15:03:50Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Government" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352309771|Almohad Caliphate]]" 3601848 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер|астана=[[Тинмель]] ([[1121 жыл|1121]]-[[1147 жыл|1147]])<br />[[Марракеш]] ([[1326 жыл|1326]]-[[1365 жыл|1365]])<br />[[Севилья]] ([[1365 жыл|1365]]-[[1453 жыл|1453]])<br />[[Кордоба]] ([[1162 жыл|1162]]-[[1163 жыл|1163]])<br />[[Севилья]] ([[1163 жыл|1163]]-[[1248 жыл|1248]])|тілі=[[Араб тілі]],[[Бербер тілі]],[[Мозараб тілі]]|flag_s5=Royal_Banner_of_Aragón.svg|s4=Кастилия Патшалығы|s3=Тлемсен Патшалығы|s2=Хафсид әулеті|s1=Маринид әулеті|p1=Әлморавид әулеті|flag_s4=Royal Banner of the Kingdom of Castile (Variant).svg|flag_s3=Flag of Zayyanid Dynasty - Algeria.svg|flag_s2=Hafsid Flag - Tunisia.svg|басқарушылар_титулы=[[Халифа]],[[Әмір әл Муминин]]|атауы=Әлмуаххид Халифаты|басқарушы_жылы3=[[1266 жыл|1266]]-[[1269 жыл|1269]]|басқарушы_жылы2=[[1130 жыл|1130]]-[[1163 жыл|1163]]|басқарушы_жылы1=[[1121 жыл|1121]]-[[1130 жыл|1130]]|басқарушы3=Абу Дабус|басқарушы2=[[Абд әл Мумин]]|басқарушы1=[[Ибн Тумарт]]|аумағы=2 300 000 км² ([[1150 жыл|1150]])<br> 2 000 000 км² ([[1200 жыл|1200]])|байрақ=|басқару_формасы=[[Монархия]]|діні=[[Ислам]]|карта=Empire almohade.PNG|статусы=[[Халифат]]|өз атауы={{lang|ar|الموحدون}} ({{transl|ar|''Әл-Муаххидун''}})|s5=Арагон тәжі}} '''әл-Муахиддун хилафаты''' ({{lang|ar|الموحدون}} ''{{transl|ar|al-Muwaḥḥidun}}'', "[[монотеист]]тер"), Морокколық <ref>B. Lugan, ''Histoire du Maroc'', ISBN 2-262-01644-5</ref><ref>''Concise Encyclopaedia of World History'', by Carlos Ramirez-Faria, pp.23&676 [http://books.google.fr/books?hl=fr&lr=&id=gGKsS-9h4BYC&oi=fnd&pg=PT861&dq=%22almohads%22&ots=Dqq3fOLCUq&sig=_GZ2XdW8JNQTjQRDRZo-74i5-QQ#v=onepage&q=almohads&f=false]</ref> Берберлік Ислам хилафаты 12-ші ғасырда негізі қаланды, шамамен 1120 жыл.<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/16820/Almohads</ref> ==Тарихы== [[Сурет:Almohads after 1212.jpg|thumb|250px|right|1212 жылдан кейін]] <center><gallery> File:La Giralda, Seville, Spain - Sep 2009.jpg|Хиральда. File:Koutbia.jpg|[[Кутубия мешіті]]. File:Safi minaret.png|Муахиддун мұнарасы, Сафи қаласы </gallery></center> == Мемлекет == Оныншылар кеңесі — Ибн Тұмарттың ең алғашқы және ең жақын шәкірттерінен құралған, Әл-Муаххидтер қозғалысы иерархиясының шыңында тұрған топ.[54][беті қажет][73] == Дереккөздер == <references/> == Деректер == *''History of the Almonades'', [[Reinhart Dozy]], (second edition, 1881) *''Conquest of Spain by the Arab-Moors'', Coppée, (Boston, 1881) *''Le livre d'Ibn Tumart'', I. Goldziher, (1903) *''Les Benou Ghanya'', Bel, (1903) *''Mica Enciclopedie de Istorie Universala'', Marcel D. Popa, Horia C. Matei, (Bucharest, Editura Politica 1988) == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.islamicarchitecture.org/dynasties/almohads.html Almohads Dynasty] : Islamic Architecture * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica {{Хилафаттар}} [[Санат:Хилафаттар]] rmt8vb9wrhhzwdk4vn7qll9ge01zlx0 3601855 3601848 2026-05-08T15:07:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[User talk:Kudaibergen Yerassyl|т]]) өңдемелерінен [[User:RiadS99|RiadS99]] соңғы нұсқасына қайтарды 3452610 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер|астана=[[Тинмель]] ([[1121 жыл|1121]]-[[1147 жыл|1147]])<br />[[Марракеш]] ([[1326 жыл|1326]]-[[1365 жыл|1365]])<br />[[Севилья]] ([[1365 жыл|1365]]-[[1453 жыл|1453]])<br />[[Кордоба]] ([[1162 жыл|1162]]-[[1163 жыл|1163]])<br />[[Севилья]] ([[1163 жыл|1163]]-[[1248 жыл|1248]])|тілі=[[Араб тілі]],[[Бербер тілі]],[[Мозараб тілі]]|flag_s5=Royal_Banner_of_Aragón.svg|s4=Кастилия Патшалығы|s3=Тлемсен Патшалығы|s2=Хафсид әулеті|s1=Маринид әулеті|p1=Әлморавид әулеті|flag_s4=Royal Banner of the Kingdom of Castile (Variant).svg|flag_s3=Flag of Zayyanid Dynasty - Algeria.svg|flag_s2=Hafsid Flag - Tunisia.svg|басқарушылар_титулы=[[Халифа]],[[Әмір әл Муминин]]|атауы=Әлмуаххид Халифаты|басқарушы_жылы3=[[1266 жыл|1266]]-[[1269 жыл|1269]]|басқарушы_жылы2=[[1130 жыл|1130]]-[[1163 жыл|1163]]|басқарушы_жылы1=[[1121 жыл|1121]]-[[1130 жыл|1130]]|басқарушы3=Абу Дабус|басқарушы2=[[Абд әл Мумин]]|басқарушы1=[[Ибн Тумарт]]|аумағы=2 300 000 км² ([[1150 жыл|1150]])<br> 2 000 000 км² ([[1200 жыл|1200]])|байрақ=|басқару_формасы=[[Монархия]]|діні=[[Ислам]]|карта=Empire almohade.PNG|статусы=[[Халифат]]|өз атауы={{lang|ar|الموحدون}} ({{transl|ar|''Әл-Муаххидун''}})|s5=Арагон тәжі}} '''әл-Муахиддун хилафаты''' ({{lang|ar|الموحدون}} ''{{transl|ar|al-Muwaḥḥidun}}'', "[[монотеист]]тер"), Морокколық <ref>B. Lugan, ''Histoire du Maroc'', ISBN 2-262-01644-5</ref><ref>''Concise Encyclopaedia of World History'', by Carlos Ramirez-Faria, pp.23&676 [http://books.google.fr/books?hl=fr&lr=&id=gGKsS-9h4BYC&oi=fnd&pg=PT861&dq=%22almohads%22&ots=Dqq3fOLCUq&sig=_GZ2XdW8JNQTjQRDRZo-74i5-QQ#v=onepage&q=almohads&f=false]</ref> Берберлік Ислам хилафаты 12-ші ғасырда негізі қаланды, шамамен 1120 жыл.<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/16820/Almohads</ref> ==Тарихы== [[Сурет:Almohads after 1212.jpg|thumb|250px|right|1212 жылдан кейін]] <center><gallery> File:La Giralda, Seville, Spain - Sep 2009.jpg|Хиральда. File:Koutbia.jpg|[[Кутубия мешіті]]. File:Safi minaret.png|Муахиддун мұнарасы, Сафи қаласы </gallery></center> == Дереккөздер == <references/> == Деректер == *''History of the Almonades'', [[Reinhart Dozy]], (second edition, 1881) *''Conquest of Spain by the Arab-Moors'', Coppée, (Boston, 1881) *''Le livre d'Ibn Tumart'', I. Goldziher, (1903) *''Les Benou Ghanya'', Bel, (1903) *''Mica Enciclopedie de Istorie Universala'', Marcel D. Popa, Horia C. Matei, (Bucharest, Editura Politica 1988) == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.islamicarchitecture.org/dynasties/almohads.html Almohads Dynasty] : Islamic Architecture * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica {{Хилафаттар}} [[Санат:Хилафаттар]] lwhinpfkws2wgg1pg6prhcrwjfwbjnw 0 483789 3601742 1902357 2026-05-08T12:32:12Z Naemabd 172052 Created by translating the section "History" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352472866|4chan]]" 3601742 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = 4chan |логотипі = |ені = |URL = http://www.4chan.org |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = |коммерциялық = жоқ |түрі = имиджборд/веб-форум |ұраны = |тіркелу = жоқ |тілдері = |кірішулер саны = |орналасқан жері = |иесі = «moot» |авторы = «moot» |ашылды = [[2003 жыл]] [[1 қараша]] |жабылды = |қазіргі статусы = жұмыс істеп тұр |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''4chan''' (жап. 四葉, ''ёцуба'' — «төрт жапырақ») — [[Ағылшын тілі|ағылшынтілді]] [[имиджборд]] және анонимді [[веб-форум]]. Жапондық futaba-ның әсерінен пайда болған<ref>{{cite web|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/finance/2008/0502/1209632797289.html|title=Tuning into innovation outside the confines of English-speaking web|publisher=''[[The Irish Times|Irish Times]]''|date=2008-05-02|author=Danny O'Brien|accessdate=2009-01-17|archiveurl=http://www.webcitation.org/65kTyAeF9|archivedate=2012-02-26}}</ref><ref name="what4chan">{{cite web|url=http://www.4chan.org/faq.php#what4chan|title=FAQ&nbsp;– What is 4chan?|publisher=4chan|accessdate=2008-07-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/65kTzHFu9|archivedate=2012-02-26}}</ref>. Қазіргі таңда futaba-ны танымалдығы бойынша озып<ref>{{cite web|url=http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/4chan.org?site0=www.4chan.org&site1=www.2ch.net&site2=www.2chan.net|title=Alexa traffic rank|publisher=Alexa|accessdate=1 мамыр 2008|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/65kTzj4P7|archivedate=2012-02-26}}</ref>, әлемдегі ең үлкен имиджборд болуы мүмкін. Форчан [[2003 жыл]]дың [[1 қараша]]сында [[Кристофер Пул]]мен ('''moot''') ашылған. == Тарихы == === 2000 === Сайт '''2003 жылдың 1 қазанында''' 4chan.net ретінде іске қосылды. Оның негізін «moot» деген бүркеншік есімді (никнейм) қолданған, Нью-Йорк қаласынан келген сол кездегі 15 жасар студент '''Кристофер Пул''' қалаған. Пул Something Awful сайтының «Anime Death Tentacle Rape Whorehouse» (ADTRW) атты ішкі форумының тұрақты қатысушысы болған. Ондағы көптеген қолданушылар жапондық имиджборд форматымен және '''Futaba Channel''' («2chan.net») сайтымен таныс еді. 4chan-ды жасау барысында Пул Futaba Channel-дің ашық бастапқы кодын алып, жапон тіліндегі мәтінді AltaVista-ның Babel Fish онлайн аудармашысы арқылы ағылшын тіліне аударды. Сайт ашылғаннан кейін Пул ADTRW ішкі форумының қолданушыларын (олардың көбі сол кездегі модерацияға көңілі толмай жүрген болатын) 4chan-ға шақырды. Ол бұл жобаны Futaba Channel-дің ағылшын тілді баламасы және батыстық жанкүйерлердің аниме мен манганы талқылауына арналған орын ретінде таныстырды. Алғаш құрылған кезде сайтта тек бір ғана бөлім болды: '''/b/''' (Anime/Random). 2003 жылдың соңына қарай сайтқа анимеге қатысты бірнеше жаңа бөлімдер қосылды, оның ішінде: '''/h/''' (Хентай), '''/c/''' (Аниме/Сүйкімді), '''/d/''' (Хентай/Баламалы), '''/w/''' (Тұсқағаздар/Аниме), '''/y/''' (Яой) және '''/a/''' (Аниме). Сайт жұмысының алғашқы кезеңінде Пул жобаны насихаттау үшін 2005-2008 жылдар аралығында түрлі жерлерде кездесулер өткізді. Соның ішінде '''Otakon''' сияқты шаралар 4chan-ға қатысты алғашқы мемдердің танымал болуына және кең таралуына ықпал етті. Мәтіннің келесі бөлігі: Бұған қоса, '''/l/ (Лоликон)''' бөлімі ашылған болатын, бірақ онда шынайы балалар порнографиясы жарияланғаннан кейін ол бұғатталып, '''2004 жылдың қазанында''' сот ісімен қорқытулардан соң біржола жойылды. '''2004 жылдың ақпанында''' GoDaddy компаниясы 4chan.net доменін бұғаттап тастады, бұл Пулды сайтты қазіргі '''4chan.org''' доменіне көшіруге мәжбүр етті. Сол жылдың '''1 наурызында''' Пул сервер ақысын төлеуге қаражаты жетпейтінін мәлімдеді, алайда қолданушылардан түскен көптеген қайырымдылық көмектің (донаттардың) арқасында жұмысын жалғастыра алды. '''2004 жылдың маусым айында''' сайттың мазмұнына қатысты шағымдар түскендіктен, '''PayPal''' 4chan-ның донат жинау қызметін тоқтатып тастады. Соның салдарынан сайт алты апта бойы қолжетімсіз болып тұрды. 4chan жұмысын қайта бастағаннан кейін анимеге қатысы жоқ бірнеше бөлімдер пайда болды, оның ішінде: '''/k/''' (Қару-жарақ), '''/o/''' (Автокөліктер) және '''/v/''' (Бейнеойындар). '''2008 жылы''' тағы тоғыз жаңа бөлім ашылды, олардың қатарында '''/sp/''' (Спорт), '''/fa/''' (Сән) және '''/jp/''' (Жапония/Жалпы, кейінірек атауы «Отаку мәдениеті» болып өзгертілді) бөлімдері болды. Бұл уақытқа қарай 4chan мәдениеті айтарлықтай өзгеріп, сайттың алғашқы кезеңіндегі «балаң» әзілдерден арыла бастады. Бұған '''«Чанология» жобасы''' (Project Chanology) дәлел бола алады. Сол кезеңде троллинг өзінің «алтын дәуірін» бастан өткеріп, негізгі нысана ретінде американдық корпоративтік БАҚ-ты таңдады. === 2010 === Мәтіннің жалғасы: '''2011 жылдың қаңтарында''' Пул '''/r9k/''' («ROBOT9000») және '''/new/''' («Жаңалықтар») бөлімдерінің жойылатынын хабарлады. Оның айтуынша, /new/ бөлімі тек нәсілшілдік талқылаулар орнына айналып кеткен, ал /r9k/ бөлімі xkcd-дің ROBOT9000 скриптін сынақтан өткізу сияқты бастапқы мақсатына қызмет етпейтін болған. Сол жылы /b/ бөліміндегі әлеуметтенуге (араласуға) арналған тақырыптар санын азайту мақсатында '''/soc/''' бөлімі құрылды. '''2011 жылдың 23 қазанында''' /r9k/ бөлімі қайта қалпына келтірілді. Сонымен қатар '''/hc/''' («Hardcore», бұрын өшірілген болатын), '''/pol/''' (/new/ бөлімінің жаңа атауы) және жаңа '''/diy/''' бөлімі іске қосылды. Пул өз кешірімінде Encyclopedia Dramatica-ның жойылуын қалай сынағанын еске алып, кейін өзінің де соған ұқсас қадамға (бөлімдерді жою арқылы) барғанын түсінгенін айтты. '''2010 жылы''' 4chan JavaScript құрттарынан (worms) туындаған спаммен күресу мақсатында '''reCAPTCHA''' жүйесін енгізді. '''2011 жылдың қарашасына''' қарай, бірқатар DDoS шабуылдарынан кейін, сайт '''Cloudflare''' сервисін қолдануға көшті. '''2012 жылдың мамыр айында''' пайдаланушы жағының (client-side) жұмыс өнімділігін арттыру үшін 4chan имиджбордтары '''HTML5/CSS3''' стандарттарына сәйкес қайта жазылды. '''2012 жылдың 28 қыркүйегінде''' сайтта '''«4chan pass»''' қызметі пайда болды. Оны сатып алған қолданушыларға «жазба жариялағанда немесе шағым түсіргенде reCAPTCHA тексеруінен өтпеуге» мүмкіндік берілді. Бұл билеттерді сатудан түскен қаражат сайттың шығындарын өтеуге және оны ары қарай қолдауға бағытталды. [[Сурет:Hiroyuki_Nishimura's_speech_in_Sapporo_20050831.jpg|солға|нобай|Хироюки Нишимура, 2015 жылдан бері 4chan компаниясының иесі]] '''2015 жылдың 21 қаңтарында''' Пул Gamergate сияқты даулы оқиғалардан туындаған стресті себеп ретінде көрсетіп, сайт әкімшісі қызметінен кетті. Сол жылдың '''21 қыркүйегінде''' Пул 4chan-ға иелік ету құқығын '''Хироюки Нисимура''' сатып алғанын хабарлады, бірақ мәміле шарттарын жарияламады. Нисимура 1999 және 2014 жылдар аралығында '''2channel''' сайтының әкімшісі болған. Дәл осы сайт кейінірек Futaba Channel мен 4chan сияқты ресурстарға әсер еткен анонимді жазбалар мәдениетінің негізін қалаған болатын. Нисимура 2channel доменінен оның тіркеушісі Джим Уоткинстің қаржылық қиындықтарына байланысты туындаған даудан кейін айырылып қалған еді. Кейінірек '''Wired''' басылымы жапондық ойыншық өндірушісі ''Good Smile Company'', телекоммуникациялық ''Dwango'' компаниясы және Нисимураның ''Future Search Brazil'' фирмасы бұл сатып алуға көмектескен болуы мүмкін деп хабарлады. Анонимді дереккөздердің мәліметінше, ''Good Smile Company'' өтемақы ретінде сайттың бір бөлігіне иелік ету құқығын алған. '''2016 жылдың қазанында''' сайттың жабылуына немесе түбегейлі өзгерістерге әкеп соғуы мүмкін қаржылық қиындықтарға тап болғаны туралы ақпарат тарады. «Қыс келе жатыр» (Winter is Coming) атты жазбасында '''Хироюки Нисимура''': «Біз 4chan-ды қазіргі қалпында сақтап қалуға тырыстық. Бірақ менің қолымнан келмеді. Шын жүректен кешірім сұраймын», — деп мәлімдеді. Ол негізгі себептер ретінде серверлерді ұстап тұру, инфрақұрылымдық шығындар және желілік төлемдердің жоғарылығын атап өтті. '''2018 жылдың 17 қарашасында''' сайттың екіге бөлінетіні хабарланды: жұмыс орнында көруге қауіпсіз (work-safe) бөлімдер жаңа '''4channel.org''' доменіне көшірілді, ал ересектерге арналған (NSFW) бөлімдер '''4chan.org''' доменінде қалды. Осы тақырыпқа қатысты бірқатар жазбаларында Нисимура бұл бөлінудің себебін түсіндірді: 4chan жарнама компанияларының көбісінде «қара тізімге» енген, ал жаңа 4channel домені негізгі жарнама провайдерлерінен тапсырыс алуға мүмкіндік береді деп күтілді. Алайда, белгісіз себептермен '''2023 жылдың желтоқсанында''' барлық бөлімдер қайтадан 4chan.org доменіне қайтарылды. Қазіргі уақытта 4channel.org сілтемесі автоматты түрде 4chan.org сайтына бағыттайды. === 2020 === Мәтіннің соңғы бөлігінің аудармасы: '''2020 жылы Vice Media'''-ға берген сұхбатында бірнеше қазіргі және бұрынғы модераторлар сайт басшылығының әрекеттерінен нәсілшілдік пиғыл байқалатынын айтты. Олардың пайымдауынша, желіде '''RapeApe''' деген атпен танымал басқарушы модератор сайтты «альт-оңшылдар» (alt-right) қозғалысына жаңа мүшелер тарту құралы ретінде пайдалануға тырысқан, ал Нисимура «модерация тізгінін толықтай RapeApe-ке тапсырып, бұл іске мүлдем араласпаған». Нисимура да, RapeApe те бұл айыптауларға қатысты ешқандай жауап бермеді. Ресми органдар, сарапшылар мен қоғамдық топтар '''2015 жылдан бастап''' 4chan-ды оңшыл экстремизммен ішінара байланысты деп есептейді. Нью-Йорк Бас прокуратурасына берілген құжаттарға сәйкес, 2015 жылы 4chan RapeApe-ке көрсеткен қызметі үшін айына 3 000 доллар төлеу туралы келісімге қол қойған. '''2022 жылдың мамырына''' қарай бұл төлем айына 4 400 долларға дейін өсті. Сондай-ақ, ұсынылған құжаттарда RapeApe-тің Баффалодағы террорлық шабуылдан кейін 4chan-ның «соққыға жығылғанына» (беделіне нұқсан келгеніне) өкініш білдіргені және ''Bid.Glass'' жарнама платформасын сайттан кетпеуге көндіруге тырысқан сәттері көрсетілген. '''2025 жылдың 14 сәуірінде''' 4chan-ды анонимді қолданушы бұзып (хакерлік шабуыл жасап), бұл туралы кейінірек ''soyjak.party'' атты бәсекелес имиджбордта хабарлады. Хакер сайттың бастапқы кодын және электрондық пошта арқылы тіркелген қолданушылардың логиндерін иемденіп, оны желіге таратып жіберген. Сонымен қатар, бұрын өшірілген '''/qa/''' бөлімі қайта қалпына келтірілді. ''Soyjak.party'' сайтында жарияланған мәліметтерге сәйкес, хакер «админ» деңгейіндегі рұқсатқа ие болған. Сондай-ақ ол сайттың 2016 жылдан бері жаңартылмағанын және админдердің жеке тұлғалары туралы ақпаратты әшкерелегенін алға тартты. Сайт жұмысы тоқтатылар алдында жарияланған соңғы жазбалардың бірі — «A Minecraft Movie» фильмінен алынған '''«Chicken jockey!»''' цитатасы болды. Шабуылдан кейінгі күндері 4chan мен Нисимураның ресми Twitter (X) парақшалары қауіпсіздік олқылықтарын жою және сайтты жақын арада іске қосу бойынша жұмыс істеп жатқандарын растайтын мәлімдемелер жасады. Сайт '''25 сәуірде''' қайта жұмыс істей бастады. Сайт уақытша қолжетімсіз болған кезде, кейбір қолданушылар '''Downdetector''' сервисіндегі 4chan бетіне өтіп, оның пікір жазу бөлімін сайттың уақытша баламасы ретінде пайдаланды. === Кристофер Пул === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Толық мақала|Christopher Poole}}Пул өзінің нақты кім екенін '''2008 жылдың 9 шілдесінде''' ''The Wall Street Journal'' басылымында жарияланғанға дейін жасырын ұстап келді. Оған дейін ол '''«moot»''' деген бүркеншік есімді (псевдоним) қолданған болатын '''2009 жылдың сәуірінде''' Time журналы жүргізген ашық интернет-сауалнама нәтижесінде Пул '''2008 жылдың ең ықпалды адамы''' болып сайланды. Дауыс беру аяқталмай жатып-ақ оның нәтижесіне күмән келтірілді, себебі дауыс беру барысында автоматтандырылған бағдарламалар мен қолдан дауыс жинау әдістері қолданылған еді. 4chan-ның бұл процеске араласқаны тіпті айқын бола түсті, өйткені тізімдегі алғашқы 21 кандидаттың есімдерінің бірінші әріптерін қосып оқығанда, екі бірдей 4chan мемін қамтитын фраза шыққан: '''mARBLECAKE. ALSO, THE GAME.''' '''2009 жылдың 12 қыркүйегінде''' Пул Австрияның Вена қаласында өткен ''Paraflows'' симпозиумында 4chan-ның «Мемдер фабрикасы» ретіндегі беделі туралы баяндама жасады. Бұл шара ''Urban Hacking'' (Қалалық хакерлік) тақырыбына арналған ''Paraflows 09'' фестивалінің бір бөлігі болды. Өз сөзінде Пул мемдердің көптеп шығуын негізінен екі фактормен байланыстырды: сайттағы '''анонимдік жүйе''' және деректердің сақталмауы (яғни, «Сайттың жады жоқ» — ескі жазбалардың автоматты түрде өшіп отыруы). '''2010 жылдың сәуірінде''' Пул «Америка Құрама Штаттары Дэвид Кернеллге қарсы» сот ісінде үкімет куәгері ретінде айғақ берді. Ол прокурорға 4chan сайтында қолданылатын терминологияны — '''«OP»'''-дан бастап (жазба авторы), '''«lurker»'''-ге дейін (тек оқитын, бірақ жазбайтын қолданушы) түсіндіріп берді. Сонымен қатар, Пул тінту ордері аясында ФТБ-ға (FBI) берілген мәліметтердің сипатын, соның ішінде сайттың аудит журналдары (logs) арқылы қолданушыларды қалай жеке анықтауға болатынын баяндады. == Дереккөздер == <references/> == Тағы қараңыз == * [[Имиджборд]] * [[Аноним]] [[Санат:Имиджбордтар]] [[Санат:Интернет-форумдар]] [[Санат:Алфавит бойынша сайттар]] 1ro837agxhc8qaofckumuh47mc7ydc2 3601792 3601742 2026-05-08T13:06:51Z Rasulbek Adil 176232 [[Арнайы:Үлесі/Naemabd|Naemabd]] ([[Қатысушы талқылауы:Naemabd|талқылауы]]) істеген нөмір 3601742 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3601792 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = 4chan |логотипі = |ені = |URL = http://www.4chan.org |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = |коммерциялық = жоқ |түрі = имиджборд/веб-форум |ұраны = |тіркелу = жоқ |тілдері = |кірішулер саны = |орналасқан жері = |иесі = «moot» |авторы = «moot» |ашылды = [[2003 жыл]] [[1 қараша]] |жабылды = |қазіргі статусы = жұмыс істеп тұр |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''4chan''' (жап. 四葉, ''ёцуба'' — «төрт жапырақ») — [[Ағылшын тілі|ағылшынтілді]] [[имиджборд]] және анонимді [[веб-форум]]. Жапондық futaba-ның әсерінен пайда болған<ref>{{cite web|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/finance/2008/0502/1209632797289.html|title=Tuning into innovation outside the confines of English-speaking web|publisher=''[[The Irish Times|Irish Times]]''|date=2008-05-02|author=Danny O'Brien|accessdate=2009-01-17|archiveurl=http://www.webcitation.org/65kTyAeF9|archivedate=2012-02-26}}</ref><ref name="what4chan">{{cite web|url=http://www.4chan.org/faq.php#what4chan|title=FAQ&nbsp;– What is 4chan?|publisher=4chan|accessdate=2008-07-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/65kTzHFu9|archivedate=2012-02-26}}</ref>. Қазіргі таңда futaba-ны танымалдығы бойынша озып<ref>{{cite web|url=http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/4chan.org?site0=www.4chan.org&site1=www.2ch.net&site2=www.2chan.net|title=Alexa traffic rank|publisher=Alexa|accessdate=1 мамыр 2008|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/65kTzj4P7|archivedate=2012-02-26}}</ref>, әлемдегі ең үлкен имиджборд болуы мүмкін. Форчан [[2003 жыл]]дың [[1 қараша]]сында [[Кристофер Пул]]мен ('''moot''') ашылған. == Дереккөздер == <references/> == Тағы қараңыз == * [[Имиджборд]] * [[Аноним]] [[Санат:Имиджбордтар]] [[Санат:Интернет-форумдар]] [[Санат:Алфавит бойынша сайттар]] ezsr18ffs3wlh18fqffr8vh2lyu9lkw 0 485656 3601972 2763959 2026-05-08T19:34:09Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601972 wikitext text/x-wiki '''Қарматтар''' ({{lang-ar|القرامطة}} — «әл-қарāмита») — шығу тегі [[исмаилизм]]мен бір, «асыра сілтеуші» [[шииттер]]дің өкілдері. [[9 ғ.|IX ғасырда]] бұл сектаның мүшелері [[Аббас әулеті|Аббасилер халифатын]] дүр сілкіндірген көтерілісті бастады. == Тарихы == Қарматтар қозғалысының негізін салушы — «Қармат» деген лақап атпен белгілі [[Хамдан ибн әл-Ашғас]]. Бұл атпен секта да аталып кетті. Қарматтардың діни тұжырымдары мен дін тарату үлгісі ([[дағуат]]) жалпылай келгенде исмаилиттердің ұстанымдарын қайталады. Қарматтардың пайда болу тарихы исмаилиттердің белсенді діни пропагандасының кезімен тікелей байланысты. Атақты исмаилизм уағыздаушысы [[Хусәйн әл-Ахуази]] [[Ирак]]қа келіп, сол жерде Хамдан ибн әл-Ашғаспен (Қармат) танысады. Ол исмаилиттердің пікірлерін қабылдап, жаңа қозғалыстың көсеміне айналады. Хусәйн әл-Ахуази қайтыс болған соң, Хамдан-Қармат оның орнын басып, [[Куфа]] маңында өз жақтастарының базасын құрады. Осымен қатар ол [[халифат]]тың әр түкпіріне өз уағыздаушыларын жібереді, олардың ең танымалы Абдан — қарматтықтың идеологы болған. Қарматтардың басқа танымал уағыздаушылары — Зикрауәйһ ибн Михрауәйһ және [[289 жыл]]ғы көтерілісті басқарған Әбул-Фауариз. == Исмаилиядан бөліну == Бастпқыда қарматтар [[шиизм]]-исмаилизмді уағыздап, Сәләмиядағы исмаилиттердің орталығынан нұсқаулар алып отырды. Кейбір мұсылман ғалымдар бұны Қарматтың исмаили уағызы [[Әли ибн Әбу Талиб]]тың ұрпағының пайдасына емес, Абдуллаһ ибн Маймун әл-Қаддах деген біреудің пайдасына жүргізіліп жатқанын біліп қойғанымен байланыстырады. == Ішкі талас-тартыс == {{толықтыру}} <!-- Карматы вынуждали своих сторонников отдавать большие деньги в пользу их движения, закупали оружие и привлекали на свою сторону беднейшие слои населения. Еще одной причиной притока народа в это радикальное движение был страх за собственную жизнь. Кроме того, вхождение в ряды карматов первоначально сулило им доходы от грабежей, которыми занимались их отряды. Но среди самих карматов не было единства и они разделились на несколько сект. В частности, произошел конфликт между Зикравайхом, который действовал на юге Ирака, и Хамданом Карматом. Зикравайх подослал к карматскому идеологу Абдану наемников, которые убили его. Таким образом, он, в некоторой степени, обезопасил себя от Кармата. Зикравайх рассчитывал убить и самого Кармата, чтобы стать единоличным лидером карматов. Однако, в это время, войска халифа аль-Мутадид Биллаха приступили к военным действиям против него. Он не смог оказать им успешное сопротивление и скрылся. Затем Зикравайх послал своих эмиссаров в Сирию, где царил хаос, вызванный ослаблением власти Тулунидов. Первым туда отправился его сын Абуль Касим Йахйа. В 289 году хиджры сторонники его отца в Куфе избрали его своим предводителем. Он выдавал себя за Мухаммада ибн Абдуллу ибн Мухаммада ибн Исмаила ибн Джафара ас-Садика. Он утверждал, что Аллах лично велел ему начать борьбу против Халифата и обещал даровать ему победу. Тулунид Харун ибн Хумаравайх послал в Сирию армию во главе с Джифом ибн Тугджем, однако карматы разгромили его и осадили Дамаск. Но взять город им не удалось. После этого против них выступила еще одна армия Тулунидов во главе с Бадр аль-Кабиром Гуламом Ахмадом ибн Тулуном, которая разгромила карматов. В ходе сражения Йахйа ибн Зикравайх был убит. Вместо него Зикравайх послал туда другого своего сына, который тоже объявил себя потомком Исмаила ибн Джафара ас-Садика. Тем временем халиф аль-Мутадид Биллах начал преследовать карматов и исмаилитов не только на юге Ирака, но и в других областях Халифата, в том числе в Салямии. Это вынудило их скрывать свои истинные убеждения (придерживаться такии). Исмаилитский лидер Убайдулла ибн аль-Хусайн бежал и укрылся в Рамле. Там его посетил сын Зикравайха аль-Хусайн, ехавший на помощь своему брату Йахйе, который был окружен халифскими войсками в Дамаске. Он выразил ему свою покорность, рассчитывая на то, что ему удастся использовать возможности Убайдуллы для приведения к власти потомков Зикравайха. В ходе переговоров Убайдулла во всем согласился с аль-Хусайном. Возможно, он опасался того, что Йахйа убьет его или выдаст его местонахождение халифским войскам. После этого события он покинул Рамлу и уехал в Египет. Аль-Хусайн же продолжил путь на Дамаск. Подойдя к городу, он узнал о гибели Йахйи, разбитые сторонники которого примкнули к нему. Но ему не удалось взять город, и он отошел в Хомс, население которого впустило его в город. Затем он двинулся на Салямию, но жители города не хотели впускать его. Тогда он вступил с ними в переговоры и гарантировал им безопасность. Но когда ворота города распахнулись перед его войсками, он вероломно начал убивать мирных жителей, грабить и поджигать их дома. После этого аль-Хусайн двинулся со своей армией на города Хама, Маарра и Баальбек. Карматы бесчинствовали в этих городах, после чего начали наступление на Алеппо. Но под Алеппо они потерпели поражение, и решили вернуться в Куфу. На обратном пути они были атакованы войсками халифа аль-Муктафи Биллаха. В этом сражении аль-Хусайн попал в плен и был доставлен в Багдад, где его казнили в 291 году хиджры. После гибели двух своих сыновей Зикравайх, который до этого времени скрывался, решил лично возглавить движение. Карматы поклялись ему в верности. Возглавив армию карматов, он перешел в наступление на Сирию, где совершил много кровавых преступлений. Его отряды убивали мирное население, насиловали женщин, поджигали дома, уничтожали целые селения, нападали на караваны паломников. Затем они осадили Дамаск, но не сумели захватить город. В 310 году хиджры Зикравайх потерпел поражение от войск Халифата. Он был арестован и казнен. После этого события карматы ушли из Ирака и Сирии. После серии поражений в Ираке, Сирии и Йемене, карматы закрепились на острове Бахрейн. В 301 году хиджры после смерти Абу Саида аль-Джаннаби, бахрейнских карматов возглавил его сын Саид. Спустя некоторое время его сверг его брат Абу Тахир Сулейман. Он держал народ в страхе, совершал мерзкие поступки и посягал на честь и достоинство людей. Затем он предпринял поход на другие провинции Халифата. В 311 году хиджры он захватил Басру, а в 313 году Куфу. В этих городах карматы совершили массу преступлений против мирного населения. Затем они двинулись на Мосул, а оттуда повернули на юг и двинулись на Мекку. Население городов и селений, через которые проходили отряды Абу Тахира Сулеймана, в панике покидали свои жилища. В 316 году хиджры он разгромил армию халифа аль-Муктади, а на следующий год захватил Мекку. Карматы убили множество паломников и совершили массу чудовищных преступлений. Абу Тахир Сулейман приказал бросить тела убитых паломников в колодец Замзам, вытащил Черный камень из стены Каабы и забрал его с собой. Черный камень оставался у карматов в течение 22 лет, до 339 года хиджры. Затем они вернули его обратно. После этого Абу Тахир Сулейман опять двинулся на Куфу. В 319 году хиджры жители Багдада были охвачены паникой, ожидая вторжения войск карматов. Карматы также препятствовали совершению хаджа до 337 года хиджры. В этот период между ними происходили вооруженные столкновения, которые ослабили их ряды, несмотря на то, что их лидер Абу Тахир Сулейман ибн Абу Сард аль-Джаннаби сумел сохранить свои позиции. Абу Тахир умер в 323 году хиджры. Его место заняли его братья Абуль Касим Саид, Абуль Аббас Ахмад и Абу Йакуб Йусуф. В 353 году хиджры карматы напали на Ихшидидов, но потерпели неудачу. Тогда они обратились за помощью к Хамданиду Сайф ад-Дауле и при его поддержке сумели войти в Дамаск, из которого они вскоре ушли. В 355 году хиджры был положен конец их владычеству в Омане. В 360 году хиджры карматы, под командованием Хусайна ибн Ахмада ибн Бахрама, вновь подошли к Дамаску, который к тому времени уже контролировали Фатимиды. Наместником города был Джафар ибн Фаллах. Бувайхид Изз ад-Даула помог карматам, и они сумели вновь занять город. Затем они двинулись на Рамлу, а позднее пошли на Каир, однако потерпели поражение у стен города. Карматы отступили к Дамаску, но наступающая армия Фатимидов захватила и Дамаск. После всех этих событий карматы еще более ослабли, и к концу правления династии Бувайхидов их власть распространялась только на остров Бахрейн. В Йамаме также правили их ставленники Укайдириты. Ослабление карматов позволило усилившимся Сельджукидам и Аббсидским халифам способствовать окончательному из разгрому. Это произошло в результате мощного антикарматского восстания на Бахрейне, в ходе которого население обратилось к Аббасидам за помощью. В 462 году хиджры Абдулла ибн Али аль-Аюни, вождь племени Абдулькайс, установил тесные отношения с халифом аль-Каимом и сельджукским султаном Маликшахом. Они поддержали Абдуллу и послали ему на помощь войска, возглавив которые, он сумел разгромить карматов в 467 году. После этого в 470 году хиджры в местечке Аль-Ихса произошла решающая битва с карматами. Карматы были разгромлены, и их власти пришел конец. После этого пали и их ставленники в Йамаме - Укайдириты. Большой урон карматам нанесли и первые Газневиды. После этого разгрома секта карматов прекратила свое существование. (Источник: «Исламский энциклопедический словарь» А. Али-заде, Ансар, 2007 г.) ---> == Әдебиет == * {{кітап |авторы = А. Али-заде |бөлімі = Карматы |бөлім сілтемесі = http://dic.academic.ru/dic.nsf/islam/420/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B |тақырыбы = |шынайы атауы = «Исламский энциклопедический словарь» |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = |баспасы = Ансар |жыл = 2007 жыл |томы = |беттері = |барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = }} == Тағы қараңыз == * [[Шииттер]] * [[Исмаилия]] == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/KARMATI.html Карматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809151506/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/KARMATI.html |date=2016-08-09 }} — [[Кругосвет энциклопедиясы]] {{Шииттер}} [[Санат:Шииттер]] [[Санат:Ислам ағымдары]] [[Санат:Таяу Шығыс тарихы]] [[Санат:Бахрейн тарихы]] aycvwjw4a8pl2ytgtoo7i4e69hiai9s 4 491233 3602154 3601663 2026-05-09T09:00:27Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3602154 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35181]||623||26||18||263||28||3||34044||8||0||168||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2455]||263||7||6||310||8||13||1837||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1168]||37||0||0||11||17||0||1092||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 444]||1||0||0||16||3||2||402||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 353]||15||0||7||20||4||1||291||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] n6etx3i44x44n38n8ra1011sdfjhldw 4 492279 3601722 3601287 2026-05-08T12:02:33Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3601722 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2098}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1449}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1276}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:682}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 7 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:293}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 8 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:289}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 9 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:286}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 10 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:185}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 11 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:185}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 12 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:181}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 13 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:178}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 14 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 15 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 16 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:143}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 17 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:123}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}} |- | 18 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:121}}]] || {{Permissions|19642206g}} |- | 19 || [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] || [[Special:Contributions/Jumadulla1997|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Jumadulla1997}} |- | 20 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}} |- | 21 || [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] || [[Special:Contributions/Хулкар Абдимоминова|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Хулкар Абдимоминова}} |- | 22 || [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] || [[Special:Contributions/Тоғжан Урумова|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Тоғжан Урумова}} |- | 23 || [[User:Құралай Мұратқызы|Құралай Мұратқызы]] || [[Special:Contributions/Құралай Мұратқызы|{{formatnum:103}}]] || {{Permissions|Құралай Мұратқызы}} |- | 24 || [[User:Тохтарқызы|Тохтарқызы]] || [[Special:Contributions/Тохтарқызы|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Тохтарқызы}} |- | 25 || [[User:Dariga Zhumagaliyeva|Dariga Zhumagaliyeva]] || [[Special:Contributions/Dariga Zhumagaliyeva|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Dariga Zhumagaliyeva}} |- | 26 || [[User:Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] || [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Нұрсүлу Нұрым}} |- | 27 || [[User:Гулжайна Усен|Гулжайна Усен]] || [[Special:Contributions/Гулжайна Усен|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Гулжайна Усен}} |- | 28 || [[User:Сқақ Зере|Сқақ Зере]] || [[Special:Contributions/Сқақ Зере|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Сқақ Зере}} |- | 29 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Janugyl}} |- | 30 || [[User:Sagat Ardak|Sagat Ardak]] || [[Special:Contributions/Sagat Ardak|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Sagat Ardak}} |- | 31 || [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] || [[Special:Contributions/Әйгерім Дәуітбекқызы|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Әйгерім Дәуітбекқызы}} |- | 32 || [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] || [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Сауле Жантелиева}} |- | 33 || [[User:Ayala Ulankyzy|Ayala Ulankyzy]] || [[Special:Contributions/Ayala Ulankyzy|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Ayala Ulankyzy}} |- | 34 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:96}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}} |- | 35 || [[User:Асимова Гульнафис|Асимова Гульнафис]] || [[Special:Contributions/Асимова Гульнафис|{{formatnum:93}}]] || {{Permissions|Асимова Гульнафис}} |- | 36 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:92}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}} |- | 37 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:89}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 38 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:87}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 39 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:79}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}} |- | 40 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}} |- | 41 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}} |- | 42 || [[User:ТАШКЕНТ|ТАШКЕНТ]] || [[Special:Contributions/ТАШКЕНТ|{{formatnum:76}}]] || {{Permissions|ТАШКЕНТ}} |- | 43 || [[User:Дәриға Жалынқызы|Дәриға Жалынқызы]] || [[Special:Contributions/Дәриға Жалынқызы|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Дәриға Жалынқызы}} |- | 44 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}} |- | 45 || [[User:Aigul ao|Aigul ao]] || [[Special:Contributions/Aigul ao|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Aigul ao}} |- | 46 || [[User:Nurdaulet12|Nurdaulet12]] || [[Special:Contributions/Nurdaulet12|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Nurdaulet12}} |- | 47 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}} |- | 48 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 49 || [[User:Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] || [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Төлеген Мереке}} |- | 50 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 51 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}} |- | 52 || [[User:Толғанай Нұрахан|Толғанай Нұрахан]] || [[Special:Contributions/Толғанай Нұрахан|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Толғанай Нұрахан}} |- | 53 || [[User:Бабаханова|Бабаханова]] || [[Special:Contributions/Бабаханова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Бабаханова}} |- | 54 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}} |- | 55 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 56 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|С.Жания}} |- | 57 || [[User:Жанерке Асылбекқызы|Жанерке Асылбекқызы]] || [[Special:Contributions/Жанерке Асылбекқызы|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Жанерке Асылбекқызы}} |- | 58 || [[User:Арнұр Б|Арнұр Б]] || [[Special:Contributions/Арнұр Б|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Арнұр Б}} |- | 59 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}} |- | 60 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}} |- | 61 || [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] || [[Special:Contributions/Тіл ортаалығы Шелек|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Тіл ортаалығы Шелек}} |- | 62 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 63 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 64 || [[User:Абилмансур706|Абилмансур706]] || [[Special:Contributions/Абилмансур706|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Абилмансур706}} |- | 65 || [[User:Джунусбеков Марат|Джунусбеков Марат]] || [[Special:Contributions/Джунусбеков Марат|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Джунусбеков Марат}} |- | 66 || [[User:Carlos186|Carlos186]] || [[Special:Contributions/Carlos186|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Carlos186}} |- | 67 || [[User:Әмина Н|Әмина Н]] || [[Special:Contributions/Әмина Н|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Әмина Н}} |- | 68 || [[User:Тарлан1488|Тарлан1488]] || [[Special:Contributions/Тарлан1488|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Тарлан1488}} |- | 69 || [[User:Dariga Dairbekova|Dariga Dairbekova]] || [[Special:Contributions/Dariga Dairbekova|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Dariga Dairbekova}} |- | 70 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 71 || [[User:Шерзод Раманкулов|Шерзод Раманкулов]] || [[Special:Contributions/Шерзод Раманкулов|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Шерзод Раманкулов}} |- | 72 || [[User:Шелек филиалы|Шелек филиалы]] || [[Special:Contributions/Шелек филиалы|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Шелек филиалы}} |- | 73 || [[User:Нұрмахан Айзере|Нұрмахан Айзере]] || [[Special:Contributions/Нұрмахан Айзере|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрмахан Айзере}} |- | 74 || [[User:Арманбекқызы Еркежан НЗМ|Арманбекқызы Еркежан НЗМ]] || [[Special:Contributions/Арманбекқызы Еркежан НЗМ|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Арманбекқызы Еркежан НЗМ}} |- | 75 || [[User:Нұржігіт Айару|Нұржігіт Айару]] || [[Special:Contributions/Нұржігіт Айару|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Нұржігіт Айару}} |- | 76 || [[User:Itsasau|Itsasau]] || [[Special:Contributions/Itsasau|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Itsasau}} |- | 77 || [[User:Нұрахын Али|Нұрахын Али]] || [[Special:Contributions/Нұрахын Али|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Нұрахын Али}} |- | 78 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 79 || [[User:Мақан Айша Бауыржанқызы|Мақан Айша Бауыржанқызы]] || [[Special:Contributions/Мақан Айша Бауыржанқызы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Мақан Айша Бауыржанқызы}} |- | 80 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 81 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 82 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}} |- | 83 || [[User:ТыныштықбайНурали|ТыныштықбайНурали]] || [[Special:Contributions/ТыныштықбайНурали|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|ТыныштықбайНурали}} |- | 84 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 85 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}} |- | 86 || [[User:Meyirim|Meyirim]] || [[Special:Contributions/Meyirim|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Meyirim}} |- | 87 || [[User:Рысмаханов Курманбек|Рысмаханов Курманбек]] || [[Special:Contributions/Рысмаханов Курманбек|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Рысмаханов Курманбек}} |- | 88 || [[User:Баура Илесбекқызы|Баура Илесбекқызы]] || [[Special:Contributions/Баура Илесбекқызы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Баура Илесбекқызы}} |- | 89 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}} |- | 90 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 91 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 92 || [[User:~2026-23396-91|~2026-23396-91]] || [[Special:Contributions/~2026-23396-91|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|~2026-23396-91}} |- | 93 || [[User:Beket0vv|Beket0vv]] || [[Special:Contributions/Beket0vv|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Beket0vv}} |- | 94 || [[User:Aidana001|Aidana001]] || [[Special:Contributions/Aidana001|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Aidana001}} |- | 95 || [[User:Абдулла Айзере|Абдулла Айзере]] || [[Special:Contributions/Абдулла Айзере|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Абдулла Айзере}} |- | 96 || [[User:Мейрмугамжановна|Мейрмугамжановна]] || [[Special:Contributions/Мейрмугамжановна|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Мейрмугамжановна}} |- | 97 || [[User:Айдана Жаппарқызы|Айдана Жаппарқызы]] || [[Special:Contributions/Айдана Жаппарқызы|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Айдана Жаппарқызы}} |- | 98 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}} |- | 99 || [[User:Гульназисапанова|Гульназисапанова]] || [[Special:Contributions/Гульназисапанова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульназисапанова}} |- | 100 || [[User:Аида Кажмухановна|Аида Кажмухановна]] || [[Special:Contributions/Аида Кажмухановна|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Аида Кажмухановна}} |- | 101 || [[User:Мурат Аруна|Мурат Аруна]] || [[Special:Contributions/Мурат Аруна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мурат Аруна}} |- | 102 || [[User:Ілиясұлы осман|Ілиясұлы осман]] || [[Special:Contributions/Ілиясұлы осман|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ілиясұлы осман}} |- | 103 || [[User:Жұмахан Сұлтан|Жұмахан Сұлтан]] || [[Special:Contributions/Жұмахан Сұлтан|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Жұмахан Сұлтан}} |- | 104 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}} |- | 105 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}} |- | 106 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 107 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 108 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}} |- | 109 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Lanananna}} |- | 110 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}} |- | 111 || [[User:Zhaniya yerikovna|Zhaniya yerikovna]] || [[Special:Contributions/Zhaniya yerikovna|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Zhaniya yerikovna}} |- | 112 || [[User:Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] || [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Kudaibergen Yerassyl}} |- | 113 || [[User:Байгалиева Жадыра|Байгалиева Жадыра]] || [[Special:Contributions/Байгалиева Жадыра|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Байгалиева Жадыра}} |- | 114 || [[User:Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] || [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Гулмира Исатай}} |- | 115 || [[User:Beksultan228|Beksultan228]] || [[Special:Contributions/Beksultan228|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Beksultan228}} |- | 116 || [[User:Дамир Исиргепов|Дамир Исиргепов]] || [[Special:Contributions/Дамир Исиргепов|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дамир Исиргепов}} |- | 117 || [[User:Бауыржан Ерасыл|Бауыржан Ерасыл]] || [[Special:Contributions/Бауыржан Ерасыл|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Бауыржан Ерасыл}} |- | 118 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}} |- | 119 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 120 || [[User:Aisha707|Aisha707]] || [[Special:Contributions/Aisha707|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aisha707}} |- | 121 || [[User:Meru3em|Meru3em]] || [[Special:Contributions/Meru3em|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Meru3em}} |- | 122 || [[User:SpinnerLaserzthe2nd|SpinnerLaserzthe2nd]] || [[Special:Contributions/SpinnerLaserzthe2nd|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|SpinnerLaserzthe2nd}} |- | 123 || [[User:Muqtarkyzy Ayaru|Muqtarkyzy Ayaru]] || [[Special:Contributions/Muqtarkyzy Ayaru|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Muqtarkyzy Ayaru}} |- | 124 || [[User:TrueNomadEditor|TrueNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TrueNomadEditor|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|TrueNomadEditor}} |- | 125 || [[User:NnnnoNam|NnnnoNam]] || [[Special:Contributions/NnnnoNam|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|NnnnoNam}} |- | 126 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Топчикмед}} |- | 127 || [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] || [[Special:Contributions/~2026-27217-62|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27217-62}} |- | 128 || [[User:Нұрали Н|Нұрали Н]] || [[Special:Contributions/Нұрали Н|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Нұрали Н}} |- | 129 || [[User:Zhandos M|Zhandos M]] || [[Special:Contributions/Zhandos M|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Zhandos M}} |- | 130 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Baratrass}} |- | 131 || [[User:-wuppertaler|-wuppertaler]] || [[Special:Contributions/-wuppertaler|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|-wuppertaler}} |- | 132 || [[User:Naemabd|Naemabd]] || [[Special:Contributions/Naemabd|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Naemabd}} |- | 133 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 134 || [[User:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] || [[Special:Contributions/On The Hidden Mountain|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|On The Hidden Mountain}} |- | 135 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} {{/end}} sqyagg5xlt0bou4k60znp6y49fehgt5 0 492300 3602176 3536497 2026-05-09T10:17:33Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602176 wikitext text/x-wiki {{Бағдарлама карточкасы | name = Evernote | title = | logo = | screenshot = | caption = | collapsible = | author = | founder = [[Stepan Pachikov]] | key_people = [[Phil Libin]] (CEO) | developer = [[Bending Spoons]] | released = Evernote Web: {{Start date|2008|06|24|df=yes}} | discontinued = | latest release version = 4.6.6.8360 | latest release date = | latest preview version = | latest preview date = <!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | programming language = | operating system = [[Microsoft Windows]], [[OS X]], [[Chrome OS]], [[Android]], [[BlackBerry OS]], [[BlackBerry Tablet OS]], [[iOS]], [[webOS]], [[Windows Mobile]], [[Windows Phone]] | platform = | size = | language = | status = Белсенді | alexa = 946 ({{As of|2012|12|alt=December 2012}})<ref>{{cite web | title = Alexa evernote.com traffic results | url = http://www.alexa.com/siteinfo/evernote.com | publisher = [[Alexa Internet|Alexa]] | accessdate = 2013-03-06 }}</ref> | genre = Жазбаларды жазуға, синхрондауға, іздестіру мен іріктеп, сақтауға арналған қондыртпа | license = [[Freemium]] | website = {{URL|evernote.com}} }} [[File:Phil Libin at LeWeb in 2011.jpg|thumb|[[Phil Libin]], Evernote CEO, at LeWeb]] '''Evernote''' — Жазбаларды, оның ішінде мәтіндік жазбаларды, уеб-парақтарын, тізімдерді, фотосуреттер мен кескіндерді, электронды хаттарды және т.б. ақпарат түрлерін сақтау, синхрондау мен іріктеп іздестіруге арналған онлайн ғаламтор қызметі әрі түрлі операциялық жүйелерге арналған компьютерлік бағдарлама. [[2011]] жылдың желтоқсанына қарай Evernote-та 20 млн. қолданушы тіркелген болатын<ref>{{cite web|url=http://venturebeat.com/2011/12/08/evernote-hits-more-than-20m-users/|title=Evernote hits more than 20M users}}</ref>. == Тарихы == Қызмет [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Калифорния]] штатындағы [[Саннивейл]] қаласында Evernot компаниясы тарапынан ашылған. 2009 жылы [[Тройка Диалог]] және [[DoCoMo]] компаниялары Evernote қызметіне $6,5 млн. көлемінде инвестиция құйды.<ref>[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2009/09/10/213604 ВЕДОМОСТИ — $2 млн на память]</ref><ref>[http://www.business-gazeta.ru/article/53788/ «Тройка Диалог» продала свою долю в совместном с РТ венчурном проекте - Evernote]</ref> 2009 жылдың 2 сәуірінде Evernote қызметі орысшаландырылды — уеб-сайты мен локалды клиенттері аударылып, ал мәтінді талдап-оқу технологиясы кескіндердегі орысша мәтіндердің индекстелуіне ие болды<ref>[http://blog.evernote.com/ru/2009/04/02/evernote-%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BB-%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8/ Evernote заговорил по-русски " Блог Evernote] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406163502/http://blog.evernote.com/ru/2009/04/02/evernote-%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BB-%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8/ |date=2014-04-06 }}</ref>. 14 сәуір күні Evernote пен [[Twitter]]-дің өзара байланысуы жайлы хабарланды. Қолданушылар екі қызметтегі өзінің тіркеу жазбаларын байланыстырып Twitter-ден жазбаларды Evernote-қа тікелей жібере алу мүмкіндігін иеленді<ref>[http://blog.evernote.com/ru/2009/04/14/evernote-twitter/ Evernote + Твиттер = моментальная память " Блог Evernote] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417054555/http://blog.evernote.com/ru/2009/04/14/evernote-twitter/ |date=2009-04-17 }}</ref>. 2009 жылдың 26 маусымында жазбаларға біріккен қолжетімділік қызметі кеңейе түсті — нақты бір топтардың жазба кітаптарын оқу мен өңдеу режимдері іске қосылды<ref>[http://blog.evernote.com/ru/2009/06/25/notebooks_sharing1/ Совместный доступ к блокнотам: Первый этап. " Блог Evernote] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130702075732/http://blog.evernote.com/ru/2009/06/25/notebooks_sharing1/ |date=2013-07-02 }}</ref>. == Негізгі мүмкіндіктері == * Жазбаларды ғаламдық тордан, компьютерлік бағдарламадан және ұялы телефоннан ([[Windows Mobile]], [[Windows Phone 7]], [[iPhone]] мен [[Android]]) синхрондау және қолжетімділік мүмкіндіктері; * Жазбаларды ілмек санаттары бойынша іріктеу; * Атын, уақытын, ілмектері мен кескіндердің және т.б. болуын қамти отырып, жазбаларды фильтрлер бойынша тез іздестіру. Іздестіру кезінде кескіндердегі мәтінді талдап-оқу қолданылады; * Жазбаларды құру букмарклеті, жазбада белгіленген мәтінді, уеб-парақты тікелей сақтай алу және «жолшыбай» жазбаларды тікелей уеб-браузерден құра алу мүмкіндіктері; * Жеке жазба кітаптарына бірлескен қолжетімділік мүмкіндігі; * Жазбалардың гео-белгілері, мысалға, белгілі бір аймақта жасалған жазбаларды іздестіруге мүмкіндік береді; * Кескіндердегі орыс, ағылшын, француз және неміс тілдеріндегі баспа және қолжазба мәтіндерін талдап-оқу мүмкіндігі; * Түрлі белгілер бойынша жазбаларды жан-жақты факторлар бойынша іздестіру; * «сандық сиямен» (digital ink) жазылған қолжазбаны талдап-оқу мен сараптау; * «Сандық сия» мәтіндерін біркелкілеу. Жазбаларды келесідей тәсілдермен қосуға болады: * үстел компьютері, ұялы және Evernote-тың уеб нұсқасы арқылы түбегейлі құру, * фотоға түсіру арқылы, * алмасу буферіне орналастыруға болатын ақпаратты, яғни уеб-парақтарды, экран кескіндерін көшіру арқылы, * Файлдар мен құжатта белгіленген бөлшектерді [[Mac OS X]] пен [[Windows]]-тың үстел компьютері үшін арналған клиенттеріне тасымалдап көшіру арқылы, * электронды поштаға жіберу арқылы, * сканерлеу арқылы, * дыбыс жазғышқа оқи отырып, * [[Twitter]]-ден жазу арқылы. == Клиенттер == === Windows пен Mac OS X арналған үстел компьютері клиенттері === * мәтіндік және дыбыстық жазбаларды құру * кескіндердегі баспа және қолжазбаларды талдап-оқу * құжаттар мен уеб-парақтардағы мазмұнды көшіріп алу * сервермен синхрондалу мен басқа клиенттерде құрылған жазбалар болса да соларға толық қолжетімділікті қамтамасыз ету === Уеб-шолғыштарға арналған уеб-клиппер === * уеб-парақтан керекті мәтіннің бөлігі мен кескіндерді көшіру * үстел компьютері клиентін ашпай жатып жаңа мәтіндік жазба құру (бұл жағдайда жазбаны құрып жатқан сәттегі ашық тұрған беттің URL-ы сақталады) === Windows Mobile арналған қондырғы === * Windows Mobile құрылғысынан Evernote-қа фотосуреттер мен жазбаларды жіберу * барлық жазбалар бойынша тездетіп іздестіру мен оларға қолжетімділік === iPhone/iPod Touch арналған қондырғы === * жазбаларды құру, түзету мен іздестіруге шұғыл қолжетімділік * өзінің тіркеу жазбасына тікелей фотоға түсіріп алу * дыбыс жазбаларын жазу * оффлайн жағдайында көрінетін жазбаларды таңдау * [[GPS]] арқылы жазбаларға гео-белгілерді тіркестіру === [[Android]] арналған қондырғы === * қашықтағы мәлімет базасы бойынша жазбаларды іздестіру * мәтіндік, фото және дыбыс жазбаларын құру * өзінің тіркеу жазбасына кез-келген файлдарды жіберу === [[U3]] флеш-жинақтаушыларына арналған нұсқа === * қонақ компьютеріне орнатпай жатып, флэш-жинақтаушыдан тікелей іске қосылатын нұсқа == Ұқсас бағдарламалар == * [[Microsoft OneNote]] * [[Nevernote]] — Evernote-пен жұмыс істеуге арналған бейресми java-қондыртпа * [[Nixnote]] — [[Nevernote]]-тың тұрақты нұсқасы * [[Nimbus Note]] == Ескертулер == <references/> == Сілтемелер == * [http://www.evernote.com/ Evernote-тің ресми уеб-сайты] * [[Вконтакте]] әлеуметтік желісіндегі [http://durov.ru/evernote_ru арнасы]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{twitter|evernote_ru|Evernote-тің ресми орыстілді арнасы}} * {{twitter|evernote|Evernote-тің ресми арнасы}} {{ref-en}} * [http://www.computerra.ru/print/271708/ «Ведение и организация заметок при помощи EverNote»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081123083848/http://www.computerra.ru/print/271708 |date=2008-11-23 }}, [[Компьютерра]] * [http://runetologia.podfm.ru/96/ Основатель и совладелец Evernote Степан Пачиков] // [[Рунетология|Аналитическая программа «Рунетология»]] ([http://www.plam.ru/bislit/runetologija_kto_upravljaet_russkim_internetom/p15.php стенограмма]) * [http://blog.wired.com/gadgets/2008/12/evernote-brings.html «Evernote Brings Proper File Syncing to iPhone»], [[Wired]] {{ref-en}} * [http://www.techcrunch.com/2008/11/21/evernote-passes-500000-registered-users-most-of-them-on-the-iphone/ «Evernote Passes 500,000 Registered Users»], [[TechCrunch]] {{ref-en}} * [http://online.wsj.com/article/SB122049881263298243.html?mod=googlenews_wsj «Organize Your Jottings»], [[The Wall Street Journal]] {{ref-en}} * [http://habrahabr.ru/company/evernote/blog/ Блог компании на сайте habrahabr.ru] * [http://www.youtube.com/user/EvernoteRu/ Официальный канал Evernote Россия на YouTube] * [https://chrome.google.com/webstore/detail/lbfehkoinhhcknnbdgnnmjhiladcgbol?hc=hp&hcp=pop/ Веб-клиент Evernote в Интернет-магазине Chrome] [[Санат:Жазба жүргізуге арналған бағдарламалар]] [[Санат:2008 жылы жасақталған бағдарламалық жасақтамалар]] [[Санат:Твиттер]] [[Санат:Кросс-платформалық бағдарламалық жасақтамалар]] [[Санат:Android-қа арналған бағдарламалық жасақтамалар]] [[Санат:Windows-ке арналған бағдарламалық жасақтамалар]] [[Санат:MacOS-қа арналған бағдарламалық жасақтамалар]] qm9b2d0lkthkka50nwemvixd7znqtpe 0 500483 3602037 3424706 2026-05-09T01:13:01Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602037 wikitext text/x-wiki {{ taxobox | name = Үлкен сүйелшөп | image = Chelidonium majus a1.jpg | image_caption = ''Chelidonium majus'' | regnum = Өсімдіктер | unranked_divisio = Жабықтұқымдылар | unranked_classis = Қосжарнақты | unranked_ordo = | ordo = | familia = Көкнарлер тұқымдасы | subfamilia = | tribus = | genus = '''''Chelidonium''''' | genus_authority = [[Tourn.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[L.]] (1753) | subdivision_ranks = Species | subdivision = }} '''Үлкен сүйелшөп''' - ({{lang-la|Chelidónium majus}}) - көкнәрлер тұқымдасына жататын улы көпжылдық шөптесін өсімдік. Латынша атауын екі сөзден құраған: грек сөзі "χηλιδων" — қарлығаш, лат. major, majus —үлкен. Ертеден келе жатқан аңыздарда қарлығаш өзінің көзі көрмей қалған балапандарын сүйелшөптің нәрсуымен емдейді депті. Ал қазақша "сүйелшөп" деп аталғаны - ол халықтық медицинада сүйелді кетіруге пайдалғадықтан. ====== Биологиялық сипаттама ====== [[Сурет:Koeh-033.jpg|thumb|]] Өсімдіктің сабағының ұзындығы 50-100см. Сабағын сындырған кезде - сүтті шырынға толы секреторлық каналдары табылады. Шырыны ауада қызғылт түске айалады. Жапырағы кезектесіп орналасқан, 3-5 дөңгелекше бөлшектен тұрады. Гүлдерінің төрт желекті күлтесі болады. Түсі алтын-сары, кәдімгі шатыр гүлшоғырына жиналған. Мамырдан тамыз айына дейін гүлдейді. Жемісі – қауашақ, дәні ұсақ, қара түсті. ====== Химиялық құрамы ====== [[Сурет:Үлкен сүйелшөп.tif|thumb|right|200px|]] Өсімдік улы. Құрамыда изохинолин алколоидтарды, бензофенантридин туындыларды: гомохелидонин, хелеритрин, хелидонин, сангвинарин, протопин т.б. 20-дан астам алкалоид бар. Хелидонин - папаверин мен морфинға құрамы ұқсас алколоид. Гомохелидонин - күші көп у. Аз мөлшерде эфир майлары да табылған. Аскорбин қышқылы (1000 мг-ға дейін) , каротин, флавоноидтар, сапониндар, органикалық қышқылдар болады. === Таралуы === Бұл өсімдік көбінесе көлеңкелі тау беткейлерінің бұталары арасында, [[орман]] алаңдарында, [[көл]], [[өзен]] жағалауларында кездеседі. Республикамыздың оңтүстік облыстарында ескі мал қораларының, тұрғын үй маңында, бау – бақшалар арасында арам шөп ретінде өсе береді. Жалпы халық арасында сүйел шөп дәрілік өсімдік ретінде ерте заманнан қолданылып келген. Оның жапырақтары мен сабағының бойындағы сары түсті сүттіген шырыны улы болады. Бірақ мал сүйел шөптен өте сирек уланады. Өйткені мал ащы дәмі, жағымсыз иісі болғандықтан сүйел шөпті жемейді. Еуропа елдеріде және Жерорта теңізінің елдерінде арамшөп ретінде кең таралған. Америкаға 1672 жылы колонизаторлармен сүйел емдеу үшін алып барылған. == Қолданылуы == ''Дәрілік шикізат'' ретінде өсімдік гүлдей бастағанда оның жер бетіндегі бөлігі жиналып алынады. Аса құрғатпай, көлеңкеде кептіріледі. Дәрілік шикізатты жинау барысында оның жапырақтарын қуратып алмау қажет. Себебі шипалық заттың көбісі осы жапырақтарында болады. Сүйел шөптің тұқымында 40 – 60 пайызға дейін [[май]] бар. Мал дәрігерлігі практикасында сүйел шөптің судағы тұнбасы қойдың қотырын, ірі қара мен жылқының қышымасын емдеу үшін қолданылады. Ол үшін тұнба 1:10 қатынаста жасалды, яғни жарты килограмм шөп ұнтағы қайнаған 5 литр суға салынып, 20 – 25 минут тұндырылады. Ертінді 30 – 35 градустық жылылыққа дейін салқындатылып, малдың қотыры, қышымасы жуылады. Сүйел шөптің тұнбасыме ірі қараның туберкулезін, сонда – ақ қойдың, ірі қараның гельминтоз ауруларын емдеуге болады. Ол үшін тұнба 1:20 қатынаста, яғни 100 грамм майдаланған құрғақ дәрілік шикізат қайнап тұрған 2 литр суға салынып, 10 – 20 минут тұндырылады. Тұнба ірі қараға 200 – 250 мл, бұзауға – 50 , қойға – 30- 50 мл, қозыға - 10-15 мл мөлшерінде күніне 2 – 3 рет ішкізіледі. ''Халық емшілері'' сүйелшөп және сүттіген шырынымен бауыр, өт ауруларын және сары ауруды емдеп келген. Дербес шаруашылығында малы бар кісілерге, малшыларға, мал дәрігерлері мен фельдшерлерге ескертетін бір жайт – сүйел шөптің қайнатпасы, тұнбасы улық қасиетін жоймайды. Сондықтан онымен емдеу барысында сақтық шараларын естен шығармау керек. Дәлірек айтқанда емдейтін адамның үстінде – халаты, қолында – резеңке қолбағы, аяғында – етігі, көзінде – көзілдірігі болуы қажет. Екіншіден, малға дәрілік шөптің берілу мөлшері оның тірілей салмағына, қоңдылығына, жынысына қарай есептелінуі қажет. Егер дәрі аз берілсе, шипалық қасиеті нашар болады, ал көп берілсе – мал уланады. Сондықтан, дәрілік тұнбаның әр малға берілу мөлшерін дұрыс анықтау – басты міндет. Емдеу жұмысы аяқталған соң малдың жалпы күйін 10 – 12 сағаттай бақылау қажет. Егер [[мал]] уланса дереу [[сүт]], [[су]] ішкізіп, асқазанын шаю қажет. <ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы "Қазақстан" 1982, 188 бет.</ref> <ref>Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану. - Алматы: Қайнар, 1988. - 248б.</ref> === Пайдалынған әдебиеттер === * “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * Биология:Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2007. == Сыртқы сілтемелер == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CHMA2 ''Чистотел большой'']{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на сайте USDA NRCS {{ref-en}} {{V|24|1|2009}} * http://www.theplantlist.org/browse/A/Papaveraceae/Chelidonium * http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu [[Санат:Көкнәрлер]] [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]] [[Санат:Улы өсімдіктер]] oo0rrkkmfrujzc9fn6ouotne0i8gvil 0 512841 3601923 3417986 2026-05-08T17:53:54Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп, үтір қойдым. 3601923 wikitext text/x-wiki {{Ауру|Name=Дизентерия (шигеллёз, амебиаз)|ICD10={{ICD10|A|03|9}}, {{ICD10|A|06|0}}, {{ICD10|A|07|9}}|ICD9={{ICD9|004}}, {{ICD9|007.9}}, {{ICD9|009.0}}|MeshID=D004403|Image=Dysentery Art.IWMARTLD6038.jpg}} '''Дизентерия''' ({{lang-grc|[[wikt:δυσεντερία#Древнегреческий|δυσεντερία]]}} ← {{lang-grc2|[[дис-|δυσ-]]}} «нашар» + {{lang-grc2|[[wikt:ἔντερον#Древнегреческий|ἔντερον]]}} «ішектер») — антропонозды бактериальды ауру. Жұғу механизмі фекальді-оральді. Клиникалық картинасы комплитикалық синдроммен және жалпы интоксикациялық синдроммен белгіленеді. Этиологиясы: қоздырғышы Shigella туысына жатады. Shigella 4 тобы (А,В,С,Д) және 4 түрі ажыратылады: * - Sh. dysenteria * - Sh.flexneri * - Sh.boydi * - Sh.sonnei * Sh.sonnei-ден басқа түрлері бірнеше сероварианттардан құралады. Шигеллада О және К антигендері бар. Олар эндотоксионнен тұрады, ал Sh. dysenteria, Sh.flexneri, Sh.sonnei экзотоксин өндіреді. Энтеро-нейро және цитотоксикалық белсенділігін иеленеді. Антибактериальді препараттарға полирезистенті және сыртқы ортаға төзімді. == Эпидемиологиясы == Барлық жерде таралымды. Инфекция көздері:-жедел және созылмалы дизентериямен ауыратындар - транзиторлы бактерия тасымалдаушы Көбінесе эпидемиологиялық қауіптілікті өкпе ауруымен ауыратындар төндіреді. Осылардың ішінде ең қауіптісі қоғамдық орында тамақтанатын жұмысшылар. Берілу жолы: су, тамақ, тұрмыстық қатынас арқылы беріледі. Көбінесе жазда немесе жаз-күз айында ауырады. Сезімталдық-жоғары болады. Иммунитет: 1-2 жыл мезгілінде спецификалық түрде болады. == Патогенезі == Шигелла асқазанға түскенен кейін ащы және тоқ ішеке өтеді. Тоқ ішекте олар колоноцитке өтіп, сол жерде көбейіп өледі де, эндотоксин босап жергілікті әсер көрсетеді. Sh.dysenteriae (Григорьева-Шига) дизентерияларынан басқасына бактериемия тән емес. Токсин әсер ету кезінде күрделі процесстер пайда болады. Олар: ащы ішектің функцияларының бұзылуы (асқорыту, сіңу, моторлы-эвакуаторлы). Сондай-ақ алмасу процестер (белок алмасуы), дәрумендердің және гемостаз жүйесінің бұзылуы. Аурудың дамуында басты рольді организм сенсибилизациясы ойнайды (г.з.т.) Дизентерияның дамуына макроорганизм және қорғаушы факторлар маңызды мағына береді. == Патологиялық анатомиясы == атоморфологиялық өзгерістер дизентерия кезінде тоқ ішектің дистальді бөлімінде көрінеді. Қабынудың келесі түрлері кездесуі мүмкін: * катаральді * катаральді-эрозиялы * катаральді-геморрагиялық * ойық-жаралы * фибринозды == Клиникасы == Дизентерияның клиникалық жіктелуі: # Жедел дизентерия ұзақтығы 3 айға дейін (ауырлау ағымы, егер 3-4 аптаға дейін сауығу кезеңі болмаса).- колитикалық формасы (жеңіл, орташа ауырлықта, ауыр) - гастроэнтероколиттік формасы (жеңіл, орташа ауырлықта, ауыр) # Созылмалы дизентерия ұзақтығы 3 айдан 2 жылға дейін - қайталану формасы (рецидивирующие) - үзіліссіз формасы (непрерывное) # Бактерия тасымалдаушы формасы (транзиторлы) Инкубациялық кезеңі бірнеше сағаттан (6-12 сағат) 7 күнге дейін тербелісте болды. Орташа есеппен 2-3 күн. Дизентерия клиникасында екі синдром ажыратылады: колитикалық: жалпы интоксикациялық — басталуы жедел, кейінен жиі колитикалық синдром көрінеді.іште толғақ тәрізді ауырсыну (сол жақ мықын аймағында) жиі сұйық нәжіс (3-5-тен тәулігіне 20 рет). Нәжіс массасының мөлшерінің азаюынан шырышты және қан аралас болады. Нәжіс түрі «ректальді плевка» тәрізді болады.Жалпы интоксикация синдромы кейінірек пайда болады (2-3 сағаттан кейін).дене қызуы жоғарлайды (қалтыраумен немесе қалтыраусыз)әлсіздік, бас ауруы, лоқсу, құсу, тәбеті төмендейді.Интоксикация синдромы аурудың 2-3 күнінде көрінеді аурудың жақсы болжамды ағымында сауығу 2-4 аптада басталады ауырлау ағымында сауығу аурулардың 0,5-10% басталуы мүмкін. Гастроэнтероколитикалық формаға тән: қысқа инкубациялық кезең (6-8 сағат) жедел басталуы жалпы интоксикация симптомы және гастроэнтерит болуымен. Колит белгілері аурудың 2-3 күнінде қосылады. Жиірек сусыздану синдромы дамиды алиментарлы жолмен жұғуын қармайды Дизентерияның созылмалы ағымы аурулардың 2-5% кездеседі. Созылмалы дизентерияның қайталану ағымында клиникалық ремиссия болады, ал үзіліссіз ағымында ол болмайды. Ал бактерия тасымалдаушы (транзиторлы) туралы айтуға болады мынандай жағдайда:егер шигелланың капрокультурасы бөлінсе егер ағымның 3 айында бөлінген копрокультурада диарея болмаса егер қанның серологиялық зерттеуде теріс қорытынды болса егер патоморфологиялық өзгерісте == Асқынулары == * инфекция-токсикалық шок * гепатоволемиялық шок * аралас шок * ішектен қан кету * перитонит (перфорациялық ойық жара кезінде) * инвагинация * тік ішекке түсу * артқы өту жолының жарылуы === Дизентерияны шығыны: === * сауығу (көптеген аурулардың негізгі шығымы)созылмалы формаға өтуі (2-5% ауруларда) постдизентериялық колит ішек дисбактериозы == Диагностика == дизентерия диагнозы мынаған негізделеді: клиникалық негізге эпидемиологиялық негізге арнайы зертханалық негіздерге .Арнайы диагностикалық әдістер: # бактериологиялық зерттеу (нәжістің, құсық массанының) # серологиялық реакция (РНГА) # аллергиялық сынама # Арнайы емес әдістер: # капрограмма # ректороманоскопия == Салыстырмалы диагностикасы == # тамақтық токсикоинфекция # сальмонеллез # холера # амебиаз # иерсиниозбен және басқа ауруларымен (диарея бұзылуы кезінде). == Емдеуі == Дизентерия емдеуі стационарлы және үйде болады. Госпитализация клинико-эпидемиологиялық байланысты жэүргізіледі. Емдеу:- диета Режим ауыр ағымына байланысты Этиотропты препараттар (фуразолидон, неваграмон, метациклин, ципрофлоксоцин) жеңіл түрінде күніне 2-3 рет, орташа және ауыр ағымында 5-7 күн.Патогенетикалық терапия интоксикациялық синдром негізінде жүргізеді дезинтоксикациялық терапия, регидратациялық терапия ,дегидратация кезінде, негізгі белгілерде қолданылады: организмнің иммундық реактивтігін жоғарлаттын препарат (метилурация) ферменттер (креон, фестал) эубиотики (бифидум бактерин, лактобактерин) физиолечение симптоматикалық заттар Профилактикасы: дизентерия кезінде профилактика жүргізіледі: жалпы санитарлы-гигиеналық талаптар берілу жолына байланысты жүргізу == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.diagnos.ru/diseases/infec/disenteria Дизентерия] {{Сыртқы сілтемелер}} {{Medsci-stub}} [[Санат:Бактериялдық аурулар]] [[Санат:Асқазан-ішек инфекциялары]] [[Санат:Дизентерия]] suv4x61d5guv1fjmwti5f3ddfefvf76 0 515620 3602063 3462041 2026-05-09T04:24:35Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602063 wikitext text/x-wiki '''Әзірбайжанның М. Ф. Ахундов атындағы мемлекеттік кітапханасы''' ({{lang-az|Mirzə Fətəli Axundzadə adına Azərbaycan Milli Kitabxanası}}). 1923 жылы 5 маусымда құрылған. 1939 жылдан республикалық кітапханасы болып саналды, 2,6 млн. дана кітап қоры бар (1970). Кітап қорының саны жыл сайын 200 мыңға дейін артып отырады. Азербайжан тіліндегі ұлттық кітаптар бөлмесінің қоры ерекше бағаланады. Онда М. Физулидің «Диуаны» (1849), М. Ахундовтың «Темсилаты» (1859), «Молла Насредин» журналының (1906-1930) комплектісі сақталған. Кітапхананың 11 арнаулы залында 23 мың оқушыға қызмет көрсетіледі. Баку кітапханасында «Бакудің 2 комиссары» (1968) деген библиографиялық көрсеткіш шығарылған. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.anl.az/ Әзірбайжан ұлттық кітапханасы ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230424184434/http://www.anl.az/ |date=2023-04-24 }} {{ref-az}} {{ref-en}} {{ref-ru}} [[Санат:Әзербайжан кітапханалары]] [[Санат:Бакудегі білім]] ofhptm6da217xlrlyflzzico78ba4dw 0 519569 3601757 3416930 2026-05-08T12:35:24Z Casserium 68287 3601757 wikitext text/x-wiki [[File:Амандық Ғаббасұлы Баталов.jpg|thumb|300px|Амандық Ғаббасұлы Баталов]] '''Амандық Ғаббасұлы Баталов''' (22 қараша [[1952 жыл]], [[Нүкіс]], [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]) - қазақстандық саяси қайраткер, 2014-2021 жылдар аралығында [[Алматы облысы|Алматы облысының]] әкімі. == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қанжығалы руы]]нан шыққан.<ref>Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701</ref> * [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті|Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын]] бітірген. * 1981-1985 жылдары - «Алматыөңдеуқұрылыс» тресінің №37 құрылыс-монтаж басқармасында аға прораб, бас инженер, бастық. * 1985-1987 жылдары - Қазақстан Компартиясы [[Жетісу ауданы|Ленин аудандық]] комитетінің нұсқаушысы * Құрылыс және өндірістік құрылыс материалдары қызметкерлері кәсіподағы Алматы облыстық комитетінің хатшысы * Қазақстан КП [[Алматы]] қалалық комитетінің құрылыс және қала шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы. * 1987-1989 жылдары - құрылыс және өнеркәсіптік құрылыс материалдары облыстық комитетінің төрағасы. * 1989-1991 жылдары - Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Іс басқармасының құрылыс, өнеркәсіп құрылыс материалдары бөлімінде жетекші маман, бас маман. * 1991-1992 жылдары - ҚР Президенті аппаратында құрылыс, өнеркәсіптік құрылыс материалдары бөлімінің референті. * 1992 жылы - «Құрылыс индустриясы және технология» концернінің вице-президенті. * 1992-1994 жылдары - [[Алматы|Алматы қаласы]] [[Бостандық ауданы (Алматы)|Калинин ауданы]] әкімшілігі басшысының орынбасары, бірінші орынбасары. * 1994-1995 жылдары - [[Жетісу ауданы|Ленин аудандық]] әкімшілігінің әкімі. * 1995-2001 жылдары - [[Алматы|Алматы қаласы]] [[Жетісу ауданы]]ның әкімі. * 2001-2008 жылдары - [[Алматы облысы]] әкімінің орынбасары. * 2008 жылдан бері Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары қызметін атқарды. * 2014 жылы тамыз - 2021 жылдың қарашасы - Алматы облысының әкімі.<ref>https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-amandyk-gabbasuly-batalov-almaty-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-2410350</ref> == Марапаттары == * 2008 жылы [[Құрмет ордені]]; * 2014 жылы [[Парасат ордені]]; * 1998 жылы [[Астана медалі|«Астана» медалі]]; * «Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі<ref>[http://alashainasy.kz/omir/amandyik-gabbasulyi-batalov-57825/ Амандық Ғаббасұлы Баталов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229172138/http://alashainasy.kz/omir/amandyik-gabbasulyi-batalov-57825/ |date=2016-12-29 }}</ref> * 2020 жылы [[Назарбаев ордені|Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ордені]]; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:22 қарашада туғандар]] [[Санат:1952 жылы туғандар]] [[Санат:Нүкісте туғандар]] [[Санат:Жетісу ауданының әкімдері]] [[Санат:Алматы облысының әкімдері]] [[Санат:Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институты түлектері]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] [[Санат:Астана медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]] 7lwznufjyvac21z0xg9x49g7yoxdbqs 1 525058 3602126 2189712 2026-05-09T07:54:22Z TheNomadEditor 120280 TheNomadEditor [[Талқылау:Миқұрт]] бетін [[Талқылау:Менингит]] бетіне жылжытты 2189712 wikitext text/x-wiki {{ТМ}} n0r0u89c9ixj9kxt9ve585fpgqf28cz 0 529248 3601797 3570595 2026-05-08T13:27:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601797 wikitext text/x-wiki {{toc-right}}'''Қазақстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар''' — бұл басқа мемлекеттердің билігі [[Қазақстан]] азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Қозғалыс еркіндігі жағынан [[Орталық Азия|Орталық Азияда]] бірінші орын алады. {| class="wikitable" |+Төлқұжат статистикасы !Ел !Визасыз елдер саны !Қозғалыс еркіндігі !Дереккөз |- |{{Байрақ|Қазақстан}} |79 |[[Henley паспорт индексі|64-орын]] |<ref>{{cite web|title=The Henley Passport Index 2023 Global Ranking|url=https://cdn.henleyglobal.com/storage/app/media/HPI/Henley%20Passport%20Index%202023%20November%20Global%20Ranking.pdf|publisher=Henley & Partners|accessdate=2023-11-15}}</ref> |} == Виза талаптарының картасы == [[Сурет:Visa_requirements_for_Kazakhstani_citizens.svg|ортаға|нобай|800x800 нүкте|Қазақстан азаматтарына визасыз кіру немесе келе салып виза алуға мүмкіндік беретін елдер мен территориялар картасы{{legend|#002377|{{Байрақ|Қазақстан}}}} {{legend|#1191E5|Қозғалыс еркіндігі}} {{legend|#22B14C|Визасыз кіру}} {{legend|#B5E61D|Келген кездегі виза}} {{legend|#61C7A1|Электронды виза}} {{legend|#79D343|Виза келген кезде де, онлайн да қол жетімді}} {{legend|#ABABAB|Виза қажет}}]] == Қазақстан азаматтарының жол жүру құжаттары == <gallery mode="nolines"> Сурет:Kazakhstan Passport.svg|Биометриялық [[Қазақстан азаматының төлқұжаты|қазақстан төлқұжатының]] мұқабасы Сурет:KZ-ID-card-new.jpg|[[Қазақстан азаматының жеке куәлігі]] Сурет:Service_passport_of_Kazakhstan.jpg|Қазақстан азаматының қызметтік төлқұжатының мұқабасы Сурет:DippassportKaz.jpg|Қазақстан азаматының дипломатиялық төлқұжатының мұқабасы </gallery> == Өзгерістер == '''Визалық талаптарды алып тастады:''' [[Түркия]] (1992 жылғы 2 сәуір), [[Моңғолия]] (1995 жылғы 2 қаңтар), [[Барбадос]] (1995 жылғы 21 қыркүйек), [[Албания]] (1998 жылғы 29 маусым), [[Самоа]] (1998 жылғы 15 желтоқсан), [[Эквадор]] (1999 жылғы 15 шілде), [[Кук аралдары]] (4 ақпан 2002 ж.), [[Антигуа және Барбуда]] (17 ақпан 2002 ж.), [[Гаити]] (14 ақпан 2004 ж.), [[Филиппин|Филиппиндер]] (15 Сәуір 2014 ж.), [[Доминика]] (13 мамыр 2004 ж.), [[Намибия]] (2 тамыз 2005 ж.), [[Ниуэ]] (11 Ақпан 2007 ж.), [[Сент-Винсент және Гренадиндер]] (5 наурыз 2007 ж.), [[Сербия]] (28 мамыр 2012 ж.), [[Гонконг]] (26 шілде 2012 ж.), [[Колумбия]] (2014 ж.), [[Аргентина]] (1 қараша 2014 ж.), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] (29 қараша 2014 ж.), [[Индонезия]] (қыркүйек 2015 ж.), [[Бразилия]] (6 қыркүйек 2016 ж.), [[Коста-Рика]] (желтоқсан 2016 ж.), [[Біріккен Араб Әмірліктері]] (10 наурыз 2018 ж.), [[Черногория]] (15 сәуір 2019 ж.), [[Оман]] (1 сәуір 2022 ж.), [[Мальдив Республикасы|Мальдив аралдары]] (9 мамыр 2022 ж.), [[Андорра]] (5 тамыз 2022), [[Иран]] (11 Қараша 2022), [[Қытай]] (18 мамыр 2023), [[Тайланд]] (19 сәуір 2024 ж.), [[Марокко]] (19 наурыз 2024). '''Келу визаларын енгізді:''' [[Камбоджа]] (1995 ж. 15 қараша), [[Палау Республикасы|Палау]] (1996 ж. 2 шілде), [[Кабо-Верде]] (1998 ж. 27 наурыз), [[Лаос]] (1998 ж. 1 шілде), [[Ливан]] (1999 ж. 4 наурыз), [[Кения]] (1999 ж. 15 наурыз), [[Боливия]] (1999 ж. 30 маусым (2000 ж. 19 шілде), [[Никарагуа]] (2000 ж. 23 тамыз), [[Бангладеш]] (2001 ж. 19 наурыз), [[Комор аралдары]] (2001 ж. 1 шілде), [[Ямайка]] (2002 ж. 14 наурыз), [[Макао]] (2002 ж. 11 мамыр), [[Уганда]] (2002 ж. 9 қараша), [[Замбия]] (2003 ж. 15 қаңтар), [[Непал]] (2003 ж. 16 ақпан), [[Мадагаскар]] (2003 ж. 28 қыркүйек), [[Маврикий]] (2004 ж. 19 қаңтар), [[Тувалу]] (2006 ж. 15 қазан), [[Мозамбик]] (2008 ж. 1 қыркүйек), [[Қатар]] (2017 ж. 22 маусым), [[Руанда]] (2018 жылғы 1 қаңтар) және [[Сауд Арабиясы]] (2019 жылғы 27 қыркүйек). '''Электрондық визалар енгізілді:''' [[Аустралия]] (2013 жылғы қарашадан бастап электрондық қонақ визасы), [[Лесото]] (2017 жылғы 1 мамыр), [[Джибути]] (2018 жылғы 18 ақпан), [[Үндістан]] (2018 жылғы 5 наурыз), [[Эфиопия]] (2018 жылғы 1 маусым) және [[Сауд Арабиясы]] (2019 жылғы 27 қыркүйек). '''Визалық талаптарды қалпына келтірді:''' [[Эстония]] (1 шілде 1992 ж.), [[Латвия]] (1993 ж.), [[Литва]] (1 қараша 1993 ж.), [[Словакия]] (6 мамыр 1994 ж.), [[Мажарстан]] (6 қараша 1996 ж.), [[Болгария]] (1 қаңтар 1999 ж.), [[Түрікменстан]] (19 маусым 1999 ж.) [[Румыния]] (2000 ж.1 шілде), [[Чехия]] (2000 ж. 22 қазан) және [[Польша]] (2001 ж. 12 қаңтар). == Визалық талаптар == Туристік мақсатта саяхаттайтын қарапайым төлқұжат иелеріне арналған визалық талаптар: <ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының азамматары үшін визалық режимі|url=https://egov.kz/cms/kk/articles/visa_free_regime|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=egov.kz}}</ref> {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" !Мемлекет !Азаматтық төлқұжат (N) !Рұқсат етілген уақыт !Дипломатиялық төлқұжат (D) !Қызметтік төлқұжат (S) !<big>Ескертпелер</big> !Өзара қарым-қатынас |- |{{байрақ|Ауғанстан}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Визаға сұраныс [http://astana.mfa.af/ Астанадағы елшілік] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808191157/https://astana.mfa.af/ |date=2022-08-08 }} пен Алматыдағы консульдік арқылы қаралады |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Албания}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |365 күн ішінде 90 күн |{{no|X}} |- |{{байрақ|Алжир}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | Алжирге виза Астанадағы [https://embastana.mfa.gov.dz/services-for-foreigners/entry-visa-to-algeria-1 елшілікте] қаралады |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Андорра}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |365 күн ішінде 90 күн, елдің әуежайы жоқ, Испания немесе Франция арқылы Шенген визасымен кіру керек |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Ангола}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |[[Ресей|Ресейдегі]] [https://angolarussia.ru/en/consular/samples-of-documents.html Ангола Елшілігінің консулдық бөлімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718092329/https://angolarussia.ru/en/consular/samples-of-documents.html |date=2023-07-18 }} [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] елдеріндегі консулдық қамтамасыз етуге жауапты. |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} | {{yes|Виза қажет емес}} |180 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Аргентина}} | {{yes|Виза қажет емес}} | 30 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Армения}} | {{yes|Виза қажет емес}} |180 күн | {{yes|180 күн виза қажет емес}} | {{yes|180 күн виза қажет емес}} |365 күн ішінде 180 күн |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Аустралия}} | style="background-color:#EEE685" | Онлайн виза қажет | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Онлайн визалық өтініштер Аустралияның Сербиядағы елшілігінде қаралады. Онлайн виза сайты: https://immi.homeaffairs.gov.au/help-support/applying-online-or-on-paper/online |{{no|X}} |- |{{байрақ|Аустрия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]Визаға сұраныстар [https://almati.mfa.gov.hu/rus Алматыдағы Мажарстанның Бас Консульдігінде], [https://www.bmeia.gv.at/kk/oeb-astana/ Аустрияның Астанадағы елшілігінде], [https://visa.vfsglobal.com/kaz/ru/aut VFS визалық орталығында] қабылданады |{{no|X}} |- |{{байрақ|Әзірбайжан}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} |180 күн ішінде 90 күн 30 күннен соң жергілікті полицияға тіркелуі керек. <ref>{{Cite web|title=Әзірбайжан Республикасы Мемлекеттік Көші-Қон Қызметі|url=https://migration.gov.az/ru/oyq|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=migration.gov.az}}</ref> Каспий теңізіндегі порт арқылы шекарадан өту үшін Әзірбайжан Республикасының Ақтау қаласындағы Бас консульдігіне хабарласуы керек <ref>{{Cite web|title=Әзірбайжан Республикасының Ақтау қаласындағы Бас консулдығы|url=https://aktau.mfa.gov.az/ru|accessdate=12.08.2023|author=mfa.gov.az|lang=ru}}</ref> |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Багам аралдары}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Виза [https://mofa.gov.bs/evisa-online-services/ Багам аралдарының Сыртқы істер министрлігінің ресми сайтында] сұралады |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Бахрейн}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |14 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Виза [https://www.evisa.gov.bh/list-of-onarrival-visa-country.html Бахрейн Корольдігінің Сыртқы істер министрлігінің ресми сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026083302/https://www.evisa.gov.bh/list-of-onarrival-visa-country.html |date=2020-10-26 }} сұралады |{{no|X}} |- |{{байрақ|Бангладеш}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Келушілер елде болу мерзімін ұзарту туралы өтініш бере алады. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Барбадос}} | {{yes|Виза қажет емес}} |28 күн | {{no|Виза қажет}} | {{yes|виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Беларусь}} | {{yes|Виза қажет емес}} |шексіз | {{yes|Виза қажет емес}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күннен соң полицияға тіркелу кеорек |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Бельгия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]]Шенген визаларын [https://www.bmeia.gv.at/kk/oeb-astana/ Аустрияның Астана қаласындағы Бас консулдығы] немесе [https://almati.mfa.gov.hu/rus Алматы қаласындағы Мажарстанның Бас консулдығы] береді. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Белиз}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Кез келген Белиз елшілігінде виза алуға болады<ref>{{Cite web|title=Белиз дипломатиялық өкілдіктерінің тізімі|url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_diplomatic_missions_of_Belize|accessdate=12.08.2023|author=Ағылшынша Уикипедия|lang=en}}</ref> |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Бенин}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Мемлекеттің [https://www.visit-benin.org/visas-and-requirements/ ресми сайтынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240418071305/https://www.visit-benin.org/visas-and-requirements/ |date=2024-04-18 }} алуға болады |{{no|X}} |- |{{байрақ|Бутан}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | 30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Мемлекеттің [https://visit.doi.gov.bt/ ресми сайтынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231117164952/https://visit.doi.gov.bt/ |date=2023-11-17 }} алуға болады |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Боливия}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Босния және Герцеговина}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Ботсвана}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Бразилия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Бруней}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Болгария}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |Кипр, Румыния, Шенген визалары арқылы кіруге болады |{{no|X}} |- |{{байрақ|Буркина-Фасо}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Бурунди}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |1 ай | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Камбоджа}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Камерун}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Канада}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Кабо-Верде}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Чад}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Чили}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Қытай}} | {{yes|Виза қажет емес}} | 30 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} |180 күн ішінде 90 күннен аспауы қажет.<ref>{{Cite web|title=Қазақстан мен Қытай арасындағы визасыз режим туралы келісімнің күшіне енуі туралы|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/639900?lang=kk|accessdate=23.10.2023|lang=kk|author=ҚР СІМ}}</ref> |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Колумбия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |365 күн ішінде 180 күн |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Коморлар}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Конго Республикасы}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |7 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Коста-Рика}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Кот-д’Ивуар}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |3 ай | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Электронды визаның иелері Порт-Буэ әуежайы арқылы келуі керек. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Хорватия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Куба}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Кипр}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |Болгария, Румыния, Шенген визалары арқылы кіруге болады |{{no|X}} |- |{{байрақ|Чехия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Дания}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Джибути}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |31 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Доминика}} | {{yes|Виза қажет емес}} |21 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Доминикан Республикасы}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Эквадор}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Мысыр}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Сальвадор}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Экваторлық Гвинея}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Эритрея}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Эстония}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Эсватини}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Эфиопия}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | * Электрондық виза иелері Аддис-Абеба Боле халықаралық әуежайы арқылы келуі керек * Электрондық визалар 30 немесе 90 күнге беріледі. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Фиджи}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Финляндия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Франция}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Габон}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Электрондық виза иелері Либревиль халықаралық әуежайы арқылы келуі керек. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Гамбия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Грузия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |365 күн | {{yes|365 күн виза қажет емес}} | {{yes|365 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Германия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Гана}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Грекия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Гренада}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Гватемала}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Гвинея}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Гвинея-Бисау}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза | 90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Гайана}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Гаити}} | {{yes|Виза қажет емес}} |3 ай | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Гондурас}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Мажарстан}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Исландия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Үндістан}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Индонезия}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Иран}} | {{yes|Виза қажет емес}} |14 күн |{{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Ирак}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Ирландия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Британдық "С" санатындағы виза иелері үшін визасыз режим 2021 жылдың 31 қазанына дейін жарамды. Жалпы туристік аймаққа бірінші кіру нүктесі Ұлыбританияда болған жағдайда ғана кіруге рұқсат етіледі. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Израиль}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Италия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Ямайка}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Виза Канада, Америка Құрама Штаттары, Ұлыбритания немесе Шенген аймағына мүше мемлекеттер берген жарамды виза иелері үшін жойылады және олардың қызылшаға, қызамыққа және полиомиелитке қарсы егілгені туралы дәлелдері бар. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Жапония}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Иордания}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |3 ай | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Кения}} | {{yes|Электрондық саяхатқа рұқсат}} |3 ай | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Өтініштер сапардан 90 күн бұрын жіберілуі мүмкін және кем дегенде 3 күн бұрын жіберілуі керек. Бұл төлем 34,09 АҚШ долларын құрайды. Сары безгекке қарсы вакцинация сертификаты эндемиялық елдерден келген жағдайда қажет. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Кирибати}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|КХДР}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Корея Республикасы}} | {{yes|K-ETA}} |30 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |180 күн ішінде 60 күн K-ETA формасы [https://www.k-eta.go.kr/portal/apply/index.do Корея Республикасының Үкіметінің сайтында] толтырылады |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Кувейт}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Қырғызстан}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|виза қажет емес}} | {{yes|виза қажет емес}} |Жеке куәлікпен Қазақстаннан кіруге болады. Қазақстан азаматтары елге соңғы шыққан күнінен 90 күн өткен соң қайта кіре алады. |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Лаос}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |30 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Латвия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Ливан}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі тегін виза | 30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Лесото}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Либерия}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Ливия}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} |Электронды виза мемлекеттің [https://evisa.gov.ly/ ресми сайтында] рәсімделеді. |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Лихтенштейн}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Литва}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|90 күн виза қажет емес}} |{{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Люксембург}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|90 күн виза қажет емес}} |{{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Мадагаскар}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |60 күн |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Малави}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Малайзия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Мальдив Республикасы}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн |{{yes|30 күн виза қажет емес}} |{{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Мали}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Мальта}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Маршалл аралдары}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |90 күн |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Мавритания}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} |Нуакшот-Умтунси халықаралық әуежайында қол жетімді. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Маврикий}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |60 күн | {{yes|Келген кездегі виза}} | {{yes|Келген кездегі виза}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Мексика}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Микронезия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Молдова}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |180 күнде 90 күн |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Монако}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Де-факто Шенген визасы қажет |{{no|X}} |- |{{байрақ|Моңғолия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Черногория}} | {{no|Виза қажет}} | <ref>{{Cite web|title=Черногория мемелекеттік сайты|url=https://www.gov.me/en/diplomatic-missions/embassies-and-consulates-of-montenegro/kazakhstan|accessdate=04.03.2025}}</ref> | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | * 1 наурыздан 1 қарашаға дейін визасыз режим * Жарамды Шенген визасы, АҚШ, Ұлыбритания немесе Ирландия Республикасынан жарамды визасы, сондай-ақ осы елдердің ықтиярхаты болған жағдайда Черногория аумағына 30 күнге дейін кіре алады және қала алады немесе транзитпен өте алады |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Марокко}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Мозамбик}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Бейра, Нампула, Мапуту, Пемба, Тете және Виланкуло әуежайларында қол жетімді. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Мьянма}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |28 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Электрондық виза иелері Янгон, Нейпидо, Мандалай әуежайлары арқылы немесе Таиланд — Тачилейк, Мявади және Кавтаунг немесе Үндістан — Рих Хав Дар және Таму шекарасынан өтетін жер учаскелері арқылы келуі керек. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Намибия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |3 ай | {{yes|Виза қажет емес}} | {{yes|Виза қажет емес}} |180 күн ішінде 90 күн |{{no|X}} |- |{{байрақ|Науру}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Непал}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Нидерланд}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Жаңа Зеландия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Никарагуа}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Нигер}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Нигерия}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Македония}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Норвегия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Оман}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Пәкістан}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |3 ай | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} |Онлайн виза құқығы. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Палау Республикасы}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі тегін виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Панама}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | 60 күн |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} |"Туристік - Жеке Маршрут" санаты бойынша онлайн режимінде виза алуға өтініш бере алады. |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Парагвай}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Перу}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Филиппин}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн |{{yes|30 күн виза қажет емес}} |{{yes|30 күн виза қажет емес}} |Виза келгеннен кейін 59 күннен аспайтын мерзімге беріледі. |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Польша}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|90 күн виза қажет емес}} |{{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Португалия}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|90 күн виза қажет емес}} |{{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Катар}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Румыния}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |Болгария, Кипр, Шенген визалары арқылы кіруге болады |{{no|X}} |- |{{байрақ|Ресей}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | * Жеке куәлікпен тікелей Қазақстаннан кіруге болады * 180 күн ішінде 90 күн |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Руанда}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | Кения немесе Уганда берген Шығыс Африкаға туристік визамен кіруге болады. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} | {{yes|Виза қажет емес}} | 90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Сент-Люсия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Бір күнге келетін круиздік кеме жолаушылары виза алудан босатылады. |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|180 күн виза қажет емес}} | {{yes|180 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Самоа}} | {{yes|Виза қажет емес}} |60 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Сан-Марино}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Де-факто Шенген визасы қажет |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Сауд Арабиясы}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |90 күн | {{yes|Виза қажет емес}} | {{yes|Виза қажет емес}} |Қызметтік/дипломатиялық паспорттарға визалық талаптар алынып тасталды.<ref>{{Cite web|title=Қазақстан мен Сауд Арабиясы дипломатиялық және қызметтік/арнайы паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісімге қол қойды|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/674342?lang=kk|accessdate=21.12.2023}}</ref> |{{no|X}} |- |{{байрақ|Сенегал}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Сербия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} |24 сағаттан соң полицияға тіркелу керек |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Сейшель аралдары}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн | {{yes|Виза қажет емес}} | {{yes|Виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Сьерра-Леоне}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |3 ай | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Сингапур}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} |Үшінші елге/елден транзит жағдайында 96 сағатқа визасыз режим. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Словакия}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Словения}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Соломон аралдары}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Сомали}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Босасо, Галкайо және Могадишо әуежайларында қол жетімді. |{{no|X}} |- |{{байрақ|ОАР}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Оңтүстік Судан}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Испания}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Шри-Ланка}} | style="background-color:#EEE685" |ETA / Келген кездегі Виза |30 күн/60 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | * Стандартты визалық виза кез-келген 6 ай ішінде 60 күн тұруға мүмкіндік береді. * Визалық алымдар (стандартты визалық виза үшін): ** SAARC - 35 АҚШ доллары ** SAARC емес - 75 АҚШ доллары * Электрондық виза санаттары үшін 18,50 АҚШ доллары көлемінде қосымша қызмет ақысы алынады. * 2 күндік әуежайлық тегін транзиттік кезең |{{no|X}} |- |{{байрақ|Судан}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Суринам}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |25 АҚШ доллары кіру жарнасы келген кезде төленуі керек. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Швеция}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Швейцария}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына мүше ел]] |{{no|X}} |- |{{байрақ|Сирия}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Тәжікстан}} | {{yes|Виза қажет емес}} |Шектелмеген | {{yes|Виза қажет емес}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күннен соң полицияға тіркелу керек |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Танзания}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|Виза қажет емес}} | {{yes|Виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Тайланд}} | {{yes|Виза қажет емес}} | 60 күн | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Шығыс Тимор}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Виза тек Президент Николау Лобато атындағы халықаралық әуежайда немесе Дили теңіз портында беріледі. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Того}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |15 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Тонга}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Тринидад және Тобаго}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Тунис}} |{{yes|Виза қажет емес}} | 90 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Түркия}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} |180 күн ішінде 90 күн |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Түрікменстан}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|30 күн виза қажет емес}} | {{yes|30 күн виза қажет емес}} |Атырау және Маңғыстау облыстарының тұрғындары Балқан өңіріне 5 күнге дейінгі мерзімге визасыз кіре алады. |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Тувалу}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |1 ай | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Уганда}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |3 ай | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Кения немесе Руанда берген Шығыс Африкаға туристік визамен кіруге болады. |{{no|X}} |- |{{байрақ|Украина}} | {{yes|Виза қажет емес}} |90 күн | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | * 180 күн ішінде 90 күн * Украинаның Қырым Автономиялық Республикасы мен Севастополь аумағына кіру туралы Заңына сәйкес арнайы рұқсат қажет. Егер арнайы рұқсатсыз кіру-шығу болса, Украинаға кіруге тыйым салынады. |{{yes|√}} |- |{{байрақ|БАӘ}} | {{yes|Виза қажет емес}} |30 күн |{{yes|90 күн виза қажет емес}} |{{yes|90 күн виза қажет емес}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Ұлыбритания}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|АҚШ}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{no|X}} |- |{{байрақ|Уругвай}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Өзбекстан}} | {{yes|Виза қажет емес}} |Шексіз |{{yes|Виза қажет емес}} |{{yes|Виза қажет емес}} |30 күннен соң құзырлы органдарға тіркелу қажет <ref>{{Cite web|title=Қазақстандықтар Өзбекстанда 30 күнге дейін тіркеусіз жүре алады|url=https://elorda.info/ar-turli/26450-kazakstandyktar-ozbekstanda-30-kunge-deiin-tirkeusiz-zhure-alady|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=elorda.info}}</ref> |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Вануату}} | {{no|Виза қажет}} | | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Ватикан}} | {{no|Виза қажет}} | | {{yes|90 күн виза қажет емес}} | {{no|Виза қажет}} |Де-факто Шенген визасы қажет |{{no|X}} |- |{{байрақ|Венесуэла}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Вьетнам}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |30 күн |{{yes|30 күн виза қажет емес}} |{{yes|30 күн виза қажет емес}} |Ұлттық паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісім 2024 жылғы 25 мамырдан бастап күшіне енеді.<ref>{{Cite web|title=Қазақстан СІМ Ресми өкілі А.С. Смадияровтың брифингі, Астана, 2024 жылғы 6 мамыр|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/765972?lang=kk|accessdate=06.05.2024|lang=kk|author=ҚР СІМ}}</ref> |{{no|X}} |- |{{байрақ|Йемен}} | {{no|Виза қажет}} | |{{no|Виза қажет}} |{{no|Виза қажет}} | |{{yes|√}} |- |{{байрақ|Замбия}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза / Келген кездегі Виза |90 күн | {{yes|Келген кездегі Виза}} | {{yes|Келген кездегі Виза}} |Зимбабвенің әмбебап визасы арқылы кіруге болады |{{no|X}} |- |{{байрақ|Зимбабве}} | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі виза |30 күн | {{no|Виза қажет}} | {{no|Виза қажет}} |Замбияның әмбебап визасы арқылы кіруге болады |{{no|X}} |} == Тәуелді, даулы немесе шектеулі аумақтар == ; Мойындалмаған немесе ішінара танылған елдер {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" !Мемлекеттер !Виза талбы !Ескертпелер |- |{{байрақ|Абхазия}} |{{yes|Виза қажет емес}} |30 күн |- |{{байрақ|Косово}} |{{no|Виза қажет}} |[[Шенген аймағы|Шенген аймағына]] мүше мемлекеттердің бірі берген жарамды биометриялық тұруға ықтиярхат иесіне, [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] жүйесі ұйымдары, [[НАТО]], [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]], [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесі]] немесе [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] берген жарамды рұқсатнаманың иесіне, жарамды жол жүру құжатының иесіне виза талап етілмейді. <ref>{{cite web|url=http://www.mfa-ks.net/?page=2,20|title=Visas For Foreign Citizens - For Kosovo Citizens - Consular Services - Ministry of Foreign Affairs - Republic of Kosovo|work=Ministry of Foreign Affairs - Republic of Kosovo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130310115928/http://www.mfa-ks.net/?page=2,20|archive-date=2013-03-10}}</ref> |- |{{байрақ|Солтүстік Кипр}} |{{yes|Виза қажет емес}} | |- |{{байрақ|Палестина}} |{{yes|Виза қажет емес}} |Газа секторына теңіз арқылы келуге тыйым салынады. |- |[[Сурет:Flag_of_Somaliland.svg|20x20 нүкте]] [[Сомалиленд]] | style="background-color:#EEE685" |Келген кездегі Виза |30 күн үшін 30 АҚШ доллары, келген кезде төленеді. |- |{{байрақ|Оңтүстік Осетия}} |{{yes|Виза қажет емес}} |Ресейге визасыз кіретңн азаматтар, Оңтүстік Осетияға да визасыз кіре алады <ref>{{Cite web|title=Ресей Федерациясындағы Оңтүстік Осетия Республикасының Елшілігі|url=https://www.osembassy.org/consul/%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA-%D0%B2%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8E-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB/|accessdate=12.08.2023|author=osembassy.org|lang=ru}}</ref> |- |{{байрақ|Қытай Республикасы}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Транснистрия}} |{{yes|Виза қажет емес}} |24 сағаттан соң тіркелу қажет. |} ; Тәуелді және аутономды аумақтар {| class="wikitable sortable sticky-header" !Мемлекеттер !Виза талабы !Ескертпелер |- ! colspan="3" |{{Байрақ|Қытай}} |- |{{байрақ|Гонконг}} |{{yes|Виза қажет емес}} |14 күн |- |{{байрақ|Макао}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |14 күнге дейінгі мерзіммен визалық талаптардан өзара босату туралы келісімге қол қойылды. Құжат мемлекетішілік рәсімдер аяқталғаннан кейін күшіне енеді.<ref>{{Cite web|title=Қазақстан мен Макао АӘА визасыз режим туралы келісімге қол қойды|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/746169?lang=kk|accessdate=10.04.2024|author=ҚР СІМ|lang=kk}}</ref> |- ! colspan="3" |{{Байрақ|Дания}} |- |{{байрақ|Фарер аралдары}} |{{no|Виза қажет}} |Фарер аралдары, Гренландия және Шенген аймағы арасында саяхаттаушылар шекара бақылауынан өтпейді |- |{{байрақ|Гренландия}} |{{no|Виза қажет}} |Фарер аралдары, Гренландия және Шенген аймағы арасында саяхаттаушылар шекара бақылауынан өтпейді |- ! colspan="3" |{{Байрақ|Франция}} |- |{{байрақ|Француз Гвианасы}} |{{no|Виза қажет}} |Франция немесе [[Шенген келісімі|Шенген келісімінің басқа елдері]] берген жарамды ұзақ мерзімді визасы (D түрі) немесе тұруға рұқсаты бар барлық азаматтар Француз Гвианасына жаңа визасыз кіре алады және 6 ай ішінде 90 күнге дейін сонда болады. |- |{{байрақ|Француз Полинезиясы}} |{{no|Виза қажет}} |Франция немесе [[Шенген келісімі|Шенген келісімінің басқа елдері]] берген жарамды ұзақ мерзімді визасы (D түрі) немесе тұруға рұқсаты бар барлық азаматтар Француз Полинезиясына жаңа визасыз кіре алады және 6 ай ішінде 90 күнге дейін сонда болады. |- |{{Ту|Франция}} [[Француз Вест-Индия]] |{{no|Виза қажет}} |Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады. |- |{{байрақ|Майотта}} |{{no|Виза қажет}} |Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады. |- |{{байрақ|Жаңа Каледония}} |{{no|Виза қажет}} |Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады. |- |{{байрақ|Реюньон}} |{{no|Виза қажет}} |Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады. |- |{{байрақ|Сен-Пьер және Микелон}} |{{no|Виза қажет}} |Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады. |- |[[Сурет:Flag of Wallis and Futuna.svg|20x20 нүкте]] Уоллис және Футуна |{{no|Виза қажет}} |Қазақстан азаматтары Францияның Шетелдегі иеліктерінің аумағына арнайы визасыз, қолданылу мерзімі 6 ай немесе одан да көп болатын Француз көп мәрте визасы болған кезде кіре алады. |- ! colspan="3" |{{Байрақ|Нидерланд}} |- |{{байрақ|Аруба}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Бонэйр, Синт-Эстатиус және Саба}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Кюрасао}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Сен-Мартен}} |{{no|Виза қажет}} | |- ! colspan="3" |{{Байрақ|Жаңа Зеландия}} |- |{{байрақ|Кук аралдары}} |{{yes|Виза қажет емес}} |31 күн |- |{{байрақ|Ниуэ}} |{{yes|Виза қажет емес}} |30 күн |- |{{байрақ|Токелау}} |{{no|Виза қажет}} | |- ! colspan="3" |{{Байрақ|Ұлыбритания}} |- |{{байрақ|Ангилья}} |{{no|Виза қажет}} |Ұлыбритания берген жарамды виза иелеріне виза қажет емес. |- |{{байрақ|Бермудалар}} |{{no|Виза қажет}} |Ұлыбритания арқылы транзитпен өту кезінде 3 айдан аспайтын мерзімге визасыз кіру. |- |{{байрақ|Үнді мұхитындағы Британия аймағы}} |{{no|Арнайы рұқсат қажет.}} | |- |{{байрақ|Британдық Вирджин аралдары}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Кайман аралдары}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Фолкленд аралдары}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Гибралтар}} |{{no|Виза қажет}} | |- |[[Сурет:Flag of Jersey.svg|20x20 нүкте]] [[Гернси]] |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Мэн}} |{{no|Виза қажет}} | |- |[[Сурет:Flag of Guernsey.svg|20x20 нүкте]] [[Джерси (арал)]] |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Монтсеррат}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | |- |{{байрақ|Питкэрн аралдары}} |{{yes|Виза қажет емес}} |Егер сіз жағаға шықпасаңыз, 14 күндік визасыз режим және 35 АҚШ доллары көлеміндегі отырғызу алымы немесе 5 АҚШ доллары мөлшеріндегі салық. |- |[[Сурет:Flag_of_Ascension_Island.svg|20x20 нүкте]] [[Асенсьон аралы]] | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза |Кез келген жылдық кезең ішінде 3 ай |- |{{байрақ|Әулие Елена аралы}} | style="background-color:#EEE685" |Электронды виза | |- |[[Сурет:Flag of Tristan da Cunha.svg|20x20 нүкте]] [[Тристан-да-Кунья]] |{{no|Рұқсат қажет}} |Тристан да Кунья аралы үшін 15/30 фунт стерлингке (яхта/кеме жолаушысы) немесе Гоф аралдары, қол жетімсіз арал немесе Найтингейл үшін 20 фунт стерлингке рұқсат қажет. |- |{{байрақ|Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сэндвич аралдары}} |{{no|Рұқсат қажет}} |Комиссардың кіруге алдын-ала рұқсаты қажет (110/160 фунт стерлингке 72 сағат/1 ай). |- |{{байрақ|Туркс пен Кайкос}} |{{no|Виза қажет}} |Канада, Ұлыбритания немесе АҚШ берген жарамды виза иелеріне виза 90 күннен аспайтын мерзімге талап етілмейді. |- ! colspan="3" |{{Байрақ|АҚШ}} |- |{{байрақ|Америка Самоасы}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Гуам}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Солтүстік Мариана аралдары}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Америкалық Вирджин аралдары}} |{{no|Виза қажет}} | |- |{{байрақ|Пуэрто-Рико}} |{{no|Виза қажет}} | |- ! colspan="3" |{{Байрақ|Антарктика}} |- |{{Ту|Норвегия}} [[Буве аралы]], [[Сурет:Flag of the British Antarctic Territory.svg|20x20 нүкте]] [[Антарктикадағы Британия аймағы]] <br>[[Сурет:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|20x20 нүкте]] [[Францияның оңтүстік және Антарктикалық аймақтары]]<br>[[Сурет:Bandera de la Provincia de Tierra del Fuego.svg|20x20 нүкте]] Аргентина Антарктидасы<br>{{Ту|Аустралия}} [[Антарктикадағы Аустралияның аймағы|Аустралия антарктикалық аймағы]]<br>[[Сурет:Flag of Magallanes y la Antártica Chilena, Chile.svg|20x20 нүкте]] Чили антарктикалық аймағы<br>{{Ту|Аустралия}} [[Херд аралы және Макдональд аралдары|Херд және Макдональд аралдары]]<br>{{Ту|Норвегия}} [[І Петр аралы|Петр I аралы]]<br>{{Ту|Норвегия}} [[Мод патшайымының жері]]<br> | style="background-color:#EEE685" |Арнайы рұқсат қажет |Антарктикаға бару үшін виза қажет болмаса да, саяхатшылар өз елінде және зерттеу станциясына немесе баруды жоспарлап отырған туристік бағдарлама жұмыс істейтін елде қажетті рұқсаттар алуы керек. Сондай-ақ, келушілер нәзік экожүйені сақтау үшін қатаң экологиялық ережелерді сақтауы керек. |} == Төлқұжатты пайдалануға шектеулер == * [[Араб мемлекеттері Лигасы|Араб лигасы]]: Араб лигасының Израильді бойкоттауы нәтижесінде Араб лигасының көптеген елдері паспортында Израильге кіру туралы куәлігі бар немесе пайдаланылмаған Израиль визасы бар саяхатшыларға кіруден бас тартады. * Иран: соңғы 12 айда Израиль визасы/мөрі бар төлқұжат иелеріне кіруден бас тартылды * Әзірбайжан: Әзірбайжан мен Армения арасындағы бірінші Таулы-Қарабақ соғысы нәтижесінде Әзірбайжан қазақстандық немесе басқа паспорттары бар армян тектес адамдарға кіруден бас тартады. Ол сондай-ақ төлқұжатында өзін Таулы Қарабақ Республикасына кіру туралы куәлігі бар шетелдіктерге кіруден қатаң бас тартады, оларды [[персона нон грата]] деп атайды. == Болашақ өзгерістер == Қазіргі уақытта Қазақстан [[Сан-Марино|Сан-Мариномен]]<ref>{{Cite web|title=Қазақстанның көгілдір паспортының әлемдегі құндылығы екі еседей артады|url=https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-kogildir-pasportynyn-alemdegi-kundylygy-eki-esedej-artady|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=inbusiness.kz}}</ref>, [[Вьетнам|Вьетнаммен]]<ref>{{Cite web|title=Қазақстан мен Вьетнам арасында 30 күндік визасыз режим енгізілуі мүмкін|url=https://inbusiness.kz/kz/last/kazakstan-men-vetnam-arasynda-30-kundik-vizasyz-rezhim-engizilui-mumkin|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=inbusiness.kz}}</ref>, [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македониямен]]<ref>{{Cite web|title=Солтүстік Македония Қазақстанға визасыз режим енгізуді жоспарлап отыр|url=https://baq.kz/soltustik-makedoniya-qazaqstanga-vizasyz-rezhim-engizudi-zhosparlap-otyr-310971/|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=baq.kz}}</ref> өзара визасыз режим талқылауда. Қазіргі кезде Қазақстан тағы 26 елмен өзара визасыз режим енгізу туралы келіссөз жүргізіп жатыр. Олардың қатарында [[Аустрия]], [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясы,]] [[Бахрейн]] және тағы басқа мемлекеттер бар.<ref>{{Cite web|title=Қазақстандықтар қандай елдерге визасыз бара алады|url=https://sputnik.kz/20230515/qazaqstandyqtar-qanday-elderge-vizasyz-bara-alady-34908349.html|accessdate=12.08.2023|lang=kk|author=sputnik.kz}}</ref> 2023 жылдың 21 тамызында Қазақстан президентінің Вьетнамға сапары елдер арасында визасыз режимге қол қойды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан мен Вьетнам Үкіметі визасыз режимге қол қойды|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/qazaqstan-men-vetnam-ukimeti-vizasyz-rezimge-qol-qoidy|accessdate=21.08.2023|author=informburo.kz}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Henley паспорт индексі]] * [[Қазақстанның сыртқы саясаты]] * [[Қазақстан Республикасы азаматының төлқұжаты]] * [[Қазақстанның визалық саясаты]] * [[Қазақстан азаматының жеке куәлігі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Азаматтығына байланысты визалық талаптар}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] [[Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар]] qr9j5sykweyh1d1x01cxvji9ywhgcde 0 529985 3601856 2946614 2026-05-08T15:09:01Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351998278|Kat Graham]]" 3601856 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Кэт Грэхэм |шынайы есімі = Kat Graham |сурет = Katerina Graham 2009.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Катерина Александра Грэхэм |туған күні = 5.9.1989 |туған жері = [[Женева]], [[Швейцария]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|АҚШ}}, {{әнші|АҚШ}}, [[модель]], музыкалық продюсер, биші |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = [[1998]] — <small>қазіргі уақытқа шейін<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0334159 |сайты = }} '''Катерина Александра Грэхэм''' немесе '''Kat Graham''' ({{lang-en|Katerina Alexandra Grаham}}; [[5 қыркүйек]] [[1989]], [[Женева]], [[Швейцария]]) - америкалық [[актриса]], [[әнші]], [[модель]], продюсер және биші. «Дневники вампира» телесериалындағы Бонни Беннет рөлімен танымал болған. Әйгілі Украиналық биші-Елена Грицактың оқушысы. == Өмірбаяны == Катерина Швейцариядағы Женева қаласында туып, Лос-Анжелесте өскен. Оның әкесі либериалық Джозеф, анасы Наташа еврей, орыс, польшалық қаны бар әйел. Катерина өзінің карьерасын 1998 жылы «Ловушка для родителей» атты фильмнен бастайды. Одан соң, [[Зак Эфрон]]мен бірге «Папе снова 17» және «Соседка по комнате» фильмдерінде рөлге ие болады. 2011 жылы "Лапочка 2" фильмінде басты рөлді ойнайды. «Дневники вампира» сериалындағы рөлі Катеринаны танымал етіп, фанаттарын көбейтті. Оған қоса, Катерина Джастин Бибердің "Somebody to love" өлеңінің клипінде және америкалық рэп-әнші Nellyдің "Just a dream" клипінде түскен. == Ертерек өмірі == Катерина Александр Хартфорд Грэм 1989 жылы 5 қыркүйекте[1][2] Швейцарияның Женева қаласында дүниеге келген және АҚШ-тың Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласында өскен. Оның әкесі Джозеф — американдық-либериялық тектен шыққан, ал анасы Наташа — еврей (Польша мен Ресейден келген отбасынан).[3][4][5] Грэмнің әкесі музыкалық менеджер және продюсер Куинси Джонстың екі баласының өкіл әкесі болған. Оның атасы (әкесі жағынан) БҰҰ Елшісі болып, Нидерланды, Швеция, Румыния және Кенияда 40 жыл қызмет атқарған.[6] Грэм сұхбаттарының бірінде әкесінің музыка саласынан кетіп, БҰҰ-да өз әкесінің қол астында журналист болып жұмыс істегенін айтқан.[6] Оның нағашы жұрты Холокосттан, ал өз жұрты Либериядан қашқан босқындар болған.[7] Катерина оларды БҰҰ Босқындар істері жөніндегі жоғарғы комиссарының (UNHCR) Ізгі ниет елшісі ретіндегі қызметіне шабыт берген жандар ретінде атайды.[8] Оның ата-анасы ол 5 жасқа толғанда ажырасқан.[1] 2025 жылы «Baby, This is Keke Palmer» подкастының эпизодында Грэм әкесімен қарым-қатынасы үзілгенін айтты.[2] Оның Израильдің Тель-Авив қаласында дүниеге келген Яков есімді бір әкесі бөлек ағасы бар.[3] Грэм анасының еврей дінінде тәрбиеленіп,[4] еврей мектебіне барған.[5][6] == Жеке өмірі == Катерина және Коттрелл Гидри 2010 жылдан бастап кездеседі. Ең бірінші рет оларды Лос-Анжелесте қол ұстасып жүрген кездерінде байқаған. Өкінішке орай, 2014 жылдың желтоқсан айында екеуінің жұбы ажырады. [[Санат:Бишілер]] [[Санат:АҚШ бишілері]] [[Санат:Америкалық поп әншілер]] fobcjsce5ygez84krnewtno8fqdot32 3601857 3601856 2026-05-08T15:09:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[User talk:Kudaibergen Yerassyl|т]]) өңдемелерінен [[User:Crystal8unicorn|Crystal8unicorn]] соңғы нұсқасына қайтарды 2946614 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Кэт Грэхэм |шынайы есімі = Kat Graham |сурет = Katerina Graham 2009.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Катерина Александра Грэхэм |туған күні = 5.9.1989 |туған жері = [[Женева]], [[Швейцария]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|АҚШ}}, {{әнші|АҚШ}}, [[модель]], музыкалық продюсер, биші |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = [[1998]] — <small>қазіргі уақытқа шейін<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0334159 |сайты = }} '''Катерина Александра Грэхэм''' немесе '''Kat Graham''' ({{lang-en|Katerina Alexandra Grаham}}; [[5 қыркүйек]] [[1989]], [[Женева]], [[Швейцария]]) - америкалық [[актриса]], [[әнші]], [[модель]], продюсер және биші. «Дневники вампира» телесериалындағы Бонни Беннет рөлімен танымал болған. Әйгілі Украиналық биші-Елена Грицактың оқушысы. == Өмірбаяны == Катерина Швейцариядағы Женева қаласында туып, Лос-Анжелесте өскен. Оның әкесі либериалық Джозеф, анасы Наташа еврей, орыс, польшалық қаны бар әйел. Катерина өзінің карьерасын 1998 жылы «Ловушка для родителей» атты фильмнен бастайды. Одан соң, [[Зак Эфрон]]мен бірге «Папе снова 17» және «Соседка по комнате» фильмдерінде рөлге ие болады. 2011 жылы "Лапочка 2" фильмінде басты рөлді ойнайды. «Дневники вампира» сериалындағы рөлі Катеринаны танымал етіп, фанаттарын көбейтті. Оған қоса, Катерина Джастин Бибердің "Somebody to love" өлеңінің клипінде және америкалық рэп-әнші Nellyдің "Just a dream" клипінде түскен. == Жеке өмірі == Катерина және Коттрелл Гидри 2010 жылдан бастап кездеседі. Ең бірінші рет оларды Лос-Анжелесте қол ұстасып жүрген кездерінде байқаған. Өкінішке орай, 2014 жылдың желтоқсан айында екеуінің жұбы ажырады. [[Санат:Бишілер]] [[Санат:АҚШ бишілері]] [[Санат:Америкалық поп әншілер]] qno39xfgnouvu0gyxaauix222fmsvlo 0 532192 3601849 3568148 2026-05-08T15:05:50Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Description" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1314683928|Hawfinch]]" 3601849 wikitext text/x-wiki '''Кәдімгі ементұмсық''' – конус тәрізді үлкен тұмсығы және қысқа құйрығы бар дене бітімі тығыршықтай , едәуір ірі денелі (47-61 кило) қунақ. Үлкен басы, қысқа денесі және ырғалып үрген жүрісі аздап тотыға ұқсас етеді. Жабын қауырсындарының реңі сүйкімді, шарап реңкті сұрғылт және қоңырқай олып келеді. Қанаты және құйрығы ақ аралас қара түсті. Аталығы мен аналығының түстері бірдей десе де болады. Еуразияның жалпақ жапырақты орманында өмір сүреді, далалық және шөлейт зоналарда болмайды. Қазақстанда кәдімгі ементұмсық тек қана көктемде және күзде, әсіресе атыс аудандарда ұшып өтеді. Тек Батыс Тәңіртау аймағындағы Қиыр оңтүстікте, Өзбекстанмен шекаралас жерде оқшауланған ортаазиялық түршенің ұялауы мүмкін. Ол дәлме-дәл іргелес- Піскем өзенінің жоғарғы ағысында өмір сүреді. Кәдімгі ментұмсық сүйекжемісті өсімдіктердің : шие, қара өрік, доланалардың тұқымымен қоректенеді. Ол қуатты тұмсығымен сүйекшлерді оңай шағып, дәнің алып жейді. Алайда балапандарын бунақденелілермен қоректендіреді. Дауысы- нәзік шиқыл, әуені- күңгірлете шырылдау. == Сипаттама == Еменжарғыштың жалпы ұзындығы 18 см (7,1 дюйм), ал қанаттарының жайылымы 29-дан 33 см-ге (11-ден 13 дюймге) дейін жетеді. Салмағы 46–70 г (1,6–2,5 унция), аталықтары аналықтарына қарағанда орташа есеппен сәл ауырлау келеді.[13] Бұл — мойны жуан, басы үлкен әрі жұмыр, конус пішінді, мықты, металл түстес кең тұмсықты, мығым денелі құс. Оның ақшыл реңді қысқа қызғылт аяқтары мен қысқа құйрығы бар. Көздері қоңыр түсті. Аналығының қауырсыны аталығына қарағанда сәл боздау. Жалпы түсі ақшыл қоңыр, басы қызғылт сары реңді болып келеді. Көздерінің айналасында тұмсығына дейін созылып, оның жиегін қоршап тұратын қара шеңбер бар. Тамағы да қара түсті. Мойнының бүйірлері мен артқы жағы сұр түсті. Қанаттарының үстіңгі жағы қанық қара. Сондай-ақ қанаттарының шамамен ортасынан бүйіріне қарай үш түрлі: ақ, қоңыр және көк жолақтар өтеді. Ересектері шілде мен қыркүйек айлары аралығында түлейді. ===Дереккөздер=== <ref>мектеп энциклопедиясы"Құстар", А.Ф.ковшарь,В.А.Ковшарь.</ref> qz5zajjt524dqcmizm4bzfhsxzaaaum 3601854 3601849 2026-05-08T15:07:30Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[User talk:Kudaibergen Yerassyl|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2245928 wikitext text/x-wiki '''Кәдімгі ементұмсық''' – конус тәрізді үлкен тұмсығы және қысқа құйрығы бар дене бітімі тығыршықтай , едәуір ірі денелі (47-61 кило) қунақ. Үлкен басы, қысқа денесі және ырғалып үрген жүрісі аздап тотыға ұқсас етеді. Жабын қауырсындарының реңі сүйкімді, шарап реңкті сұрғылт және қоңырқай олып келеді. Қанаты және құйрығы ақ аралас қара түсті. Аталығы мен аналығының түстері бірдей десе де болады. Еуразияның жалпақ жапырақты орманында өмір сүреді, далалық және шөлейт зоналарда болмайды. Қазақстанда кәдімгі ементұмсық тек қана көктемде және күзде, әсіресе атыс аудандарда ұшып өтеді. Тек Батыс Тәңіртау аймағындағы Қиыр оңтүстікте, Өзбекстанмен шекаралас жерде оқшауланған ортаазиялық түршенің ұялауы мүмкін. Ол дәлме-дәл іргелес- Піскем өзенінің жоғарғы ағысында өмір сүреді. Кәдімгі ментұмсық сүйекжемісті өсімдіктердің : шие, қара өрік, доланалардың тұқымымен қоректенеді. Ол қуатты тұмсығымен сүйекшлерді оңай шағып, дәнің алып жейді. Алайда балапандарын бунақденелілермен қоректендіреді. Дауысы- нәзік шиқыл, әуені- күңгірлете шырылдау. ===Дереккөздер=== <ref>мектеп энциклопедиясы"Құстар", А.Ф.ковшарь,В.А.Ковшарь.</ref> nofknl6gsj4nsm009qps4a1737eswsx 0 532719 3601796 2222407 2026-05-08T13:18:02Z Naemabd 172052 Created by translating the section "Early life and education" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351037185|Daniel Sharman]]" 3601796 wikitext text/x-wiki Дэниэл Шарман (ағыл. Daniel Sharman, туған. 25 сәуір 1986, Лондон) — британдық актёр, әлемге көбінесе «Война богов: Бессмертные» фильмінде Арес рөлімен және "Волчонок" сериалында Айзек Лейхи рөлімен әйгілі. == Өмірбаяны == Дэниэлдің актёрлық дебюты 2003 жылы "Судья Джон Дид" сериалында болған. Одан кейін «Начало конца», «Последние дни Эдгара Хардинга», «Война Богов: Бессмертные» фильмдерінде және телесериалдар «Девять жизней Хлои Кинг», «Льюис», «Волчонок» ойнаған. 2012 жылы 21 қыркүейте «Коллекционер 2» фильмі шыққан. Осында Шарман Эдди Уильяспен( "Волчонок" сериалында Виктория Арджент рөлін иеленген) бірге ойнайды. Тағыда Бразилиялық проект «The Beauty of Sharks» актер Самюэль Гамильтон рөлін ойнайды. == Жеке өмірі == "Волчонок" сериалында бірге түсіп жүрген Кристал Ридпен кездесіп жүрген, алайда жұп 2013 жылы шілдеде ажырасып кеткен. Бос уақытында футбол ойнайды. == Жас кезі және білімі == Шарман Лондонның Хакни ауданында дүниеге келіп, сонда өскен. Ол актерлік жолын тоғыз жасында, Корольдік Шекспир театрына (Royal Shakespeare Company) іріктеуден өтіп, жүздеген баланың ішінен таңдап алынған кезде бастаған. Драма өнеріне келуі туралы ол былай деді: «Маған бұл өте қатты ұнады. "Макбет" пен "Генрих VI" қойылымдарындағы сауыт-сайман, қан және барлық қалған дүниелер бала кезімде маған керемет әсер етті. Бұл өмірімдегі ең тамаша сәт еді». Шарман Корольдік Шекспир театрында екі қойылымда өнер көрсетті: 1995 жылы «Парк» (9 жасында) және 1996 жылы «Макбет» (10 жасында). Шарман Лондондағы Милл-Хилл мектебінде[1] және Өнер білім беру мектебінде (Arts Educational School) оқыған. Мектеп жылдарында ол Эдинбург Фриндж фестиваліне жолдама алған «Кветч» (Kvetch) пьесасында ойнады.[2] Сондай-ақ, ол 2002 жылы 16 жасында «Уинслоу ұлы» (The Winslow Boy) атты гастрольдік қойылымда рөл сомдады.[3] Шарман үш жыл бойы, 2004 жылдан 2007 жылға дейін Лондон музыка және драма өнері академиясында білім алып, актерлік шеберлік бойынша өнер бакалавры дәрежесін иеленді және оқуды үздік тәмамдады.[1] Осыдан кейін ол Лондон мен Еуропадағы көптеген театрлық қойылымдарда өнер көрсетті. == Дереккөздер == # [http://www.imdb.com/name/nm1528476/ Дэниэл Шарман Internet Movie Database сайтында] # [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD,_%D0%94%D1%8D%D0%BD%D0%B8%D1%8D%D0%BB Дэниэл Шарман] stw0gevtz3g59r2ewu4lwe1r7v8cw0q 3601803 3601796 2026-05-08T13:41:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Naemabd|Naemabd]] ([[User talk:Naemabd|т]]) өңдемелерінен [[User:NIS Kelsingazin Yerassyl|NIS Kelsingazin Yerassyl]] соңғы нұсқасына қайтарды 2222407 wikitext text/x-wiki Дэниэл Шарман (ағыл. Daniel Sharman, туған. 25 сәуір 1986, Лондон) — британдық актёр, әлемге көбінесе «Война богов: Бессмертные» фильмінде Арес рөлімен және "Волчонок" сериалында Айзек Лейхи рөлімен әйгілі. == Өмірбаяны == Дэниэлдің актёрлық дебюты 2003 жылы "Судья Джон Дид" сериалында болған. Одан кейін «Начало конца», «Последние дни Эдгара Хардинга», «Война Богов: Бессмертные» фильмдерінде және телесериалдар «Девять жизней Хлои Кинг», «Льюис», «Волчонок» ойнаған. 2012 жылы 21 қыркүейте «Коллекционер 2» фильмі шыққан. Осында Шарман Эдди Уильяспен( "Волчонок" сериалында Виктория Арджент рөлін иеленген) бірге ойнайды. Тағыда Бразилиялық проект «The Beauty of Sharks» актер Самюэль Гамильтон рөлін ойнайды. == Жеке өмірі == "Волчонок" сериалында бірге түсіп жүрген Кристал Ридпен кездесіп жүрген, алайда жұп 2013 жылы шілдеде ажырасып кеткен. Бос уақытында футбол ойнайды. == Дереккөздер == # [http://www.imdb.com/name/nm1528476/ Дэниэл Шарман Internet Movie Database сайтында] # [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD,_%D0%94%D1%8D%D0%BD%D0%B8%D1%8D%D0%BB Дэниэл Шарман] o9orkod52vpg6qw1wyn5rbmf7vicjde 0 536081 3601783 3533285 2026-05-08T12:53:33Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601783 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы |қысқартылған атауы = Ортсайлауком |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Logo of Central Election Commission of the Republic of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1993 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, Бейбітшілік көшесі, 4 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = 20,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Мұхтар Тілдәбекұлы Ерман|Мұхтар Ерман]] |басшылықтың лауазымы2 = Төрағасының орынбасары |басшылықтың есімі3 = [[Шавхат Әнесұлы Өтемісов|Шавхат Өтемісов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.election.gov.kz/kaz/ election.gov.kz |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы''' — Республика [[сайлау комиссиясы|сайлау комиссияларының]] біртұтас жүйесіне басшылық ететін Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы. Комиссияның негізгі міндеті Қазақстан Республикасында әділ, шынайы және еркін сайлаулар мен республикалық референдумдар өткізу болып табылады. Миссиясы — еркін және әділ сайлау мен республикалық референдумдар өткізу жолымен азаматтардың тікелей немесе өз өкілдері арқылы мемлекет істерін басқаруға қатысу құқықтарын қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003205_ Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы туралы ережені бекіту туралы]</ref> 1993 жылдан бастап тұрақты негізде жұмыс істейді.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K930001469_ Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы туралы ереженi бекiту туралы]</ref> == Қысқаша тарихы == [[Қазақ КСР]]-і депутаттарын сайлау және кері шақырып алу бойынша Орталық сайлау комиссиясы [[Қазақ КСР]] [[Жоғарғы Кеңес]]інің [[1989 жыл]]ғы [[22 қыркүйек]]тегі қаулысымен 25 адамнан құрылған болатын. [[1989 жыл]]ғы [[18 қазан]]да [[Қазақ КСР]]-і депутаттарын сайлау және кері шақырып алу бойынша Орталық сайлау комиссиясы аппаратының құрамы бекітілді. [[Қазақ КСР]] [[Жоғарғы Кеңес]]і Президиумының қаулысына сәйкес Ортсайлауком аппараты 7 адамнан құралды. [[Қазақ КСР]] [[Жоғарғы Кеңес]]і [[1991 жыл]]ғы [[28 маусым]]да [[Қазақ КСР]]-і депутаттарын сайлау және кері шақырып алу бойынша Орталық сайлау комиссиясы құрамына өзгерістер енгізді. [[1993 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]] күні [[Қазақ КСР]] [[Жоғарғы Кеңес]]інің «Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясын сайлау туралы» қаулысы қабылданды. [[Қазақстан Республикасы]] Орталық сайлау комиссиясының құрамын [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің ұсынысы бойынша [[Жоғарғы Кеңес]] сайлады. Осы жылдың [[21 желтоқсан]]ында [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің Қаулысымен Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы туралы Ереже бекітілді. [[1995 жыл]]ғы [[17 наурыз]]да [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің «Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы туралы» Жарлығы қабылданды. Орталық сайлау комиссиясының отставкаға кету туралы өтінішін қарай келе, Орталық сайлау комиссиясының бүкіл құрамын қызметтен босату туралы шешім қабылданды. [[1995 жыл]]ғы [[25 наурыз]]да Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының жаңа құрамы бекітілді. [[1996 жыл]]ғы [[11 қараша]]да Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Орталық сайлау комиссиясы туралы жаңа Ереже бекітілді. == Сайлау комиссиясын құру және сайлау тәртібі == [[2007 жыл]]ғы конституциялық реформаға дейін Республиканың Орталық сайлау комиссиясы Төрағасын, Төрағаның орынбасарын және мүшелерін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президенті]]нің ұсынысы бойынша сайлау [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі]]нің айрықша құзіретіне жататын. Қазіргі кезде қолданыстағы Конституцияға сәйкес Орталық сайлау комиссиясын қалыптастырудың келесі тәртібі қолданылады: * Ортсайлаукомның Төрағасы мен екі мүшесін бес жыл мерзімге Қазақстан республикасының Президенті тағайындайды; * Ортсайлаукомның екі мүшесін бес жыл мерзімге Парламент Сенаты тағайындайды; * Ортсайлаукомның екі мүшесін бес жыл мерзімге Парламент Мәжілісі тағайындайды. Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлау жөніндегі аумақтық және округтік сайлау комиссияларын Орталық сайлау комиссиясы, ал мәслихат депутаттарын сайлау жөніндегі округтік және учаскелік сайлау комиссияларын тиісті аумақтық сайлау комиссиялары құрады. Егер бірмандаттық аумақтық сайлау округінің шекарасы әкімшілік аумақтық бірліктің шекарасымен тұспа-тұс келсе, округтік сайлау комиссиясы құрылмай, оның қызметін аумақтық сайлау комиссиясы жүзеге асырады. Төменгі деңгейдегі сайлау комиссиясының төрағасы, төрағасының орынбасары, хатшысы сайлау комиссиясының отырысында сайланады. Сайлау комиссияларының өкілеттiк мерзiмi бес жылды құрайды. Аумақтық, округтік және учаскелік сайлау комиссияларының мүшелерін саяси партиялардың ұсыныстары негізінде тиісті [[мәслихат]]тар сайлайды. Әрбiр саяси партия тиiстi сайлау комиссиясының құрамына бiр кандидатура ұсынуға құқылы. == Аппарат құрылымы == * Төрағаның Хатшылығы * Ұйымдастыру-бақылау және кадр жұмысы бөлімі * Сайлау процесін ұйымдастыру бөлімі * Халықаралық ынтымақтастық бөлімі * Электораттық оқытуды ұйымдастыру бөлімі * Заң бөлімі * Талдау және коммуникациялар бөлімі * Бюджетті жоспарлау және атқару бөлімі<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/r-osk-turaly/r-osk-apparatyny-ramy.php Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының ҚҰРЫЛЫМЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250515110001/https://www.election.gov.kz/kaz/r-osk-turaly/r-osk-apparatyny-ramy.php |date=2025-05-15 }}</ref> === Қарамағындағы ұйымдар === * «Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Инженерлiк-техникалық орталығы» ШЖҚ РМК — электрондық сайлау жүйесi инфрақұрылымының объектiлерi торабын ұстау және дамыту саласында шаруашылық қызметтi жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорын. 2005 жылы құрылған.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/rgp/ «ҚР ОСК ИТО» РМК ҚҰРУ ТУРАЛЫ ҚАУЛЫ]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Төрағалары == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған уақыты |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы (1993–)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Қаратай Тұрысов]]<br>{{small|(1934—2004)}} || 8 желтоқсан 1993 || 17 наурыз 1995 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]]<br>{{small|(1940—2000)}} || 25 наурыз 1995 || 24 қаңтар 1996 |- | 3 || [[Сурет:Zagipa Baliyeva.jpg|99px]] || [[Зағипа Яхияқызы Балиева|Зағипа Балиева]]<br>{{small|(1958 туған)}} || қаңтар 1996 || 13 сәуір 2005 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Оңалсын Исламұлы Жұмабеков|Оңалсын Жұмабеков]]<br>{{small|(1948 туған)}} || 13 сәуір 2005 || 17 қаңтар 2007 |- | 5 || [[Сурет:Turgankulov.jpg|99px]] || [[Қуандық Тұрғанқұлұлы Тұрғанқұлов|Қуандық Тұрғанқұлов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 17 қаңтар 2007 || 13 қыркүйек 2016 |- | 6 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|99px]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 25 қаңтар 2022 |- | 7 || [[Сурет:Nurlan Abdirov.jpg|99px]] || [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]]<br>{{small|(1961 туған)}} || 25 қаңтар 2022 || — |} == Комиссия мүшелері == {| class="wikitable" |- ! Реті !! Аты-жөні !! Тағайындалған уақыты !! Тағайындаған билік органы !! Лауазымы |- | 1 || [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] || 25 қаңтар 2022 || Президент || ОСК төрағасы |- | rowspan="2" | 2 || rowspan="2" | [[Мұхтар Тілдәбекұлы Ерман|Мұхтар Ерман]] || 30 наурыз 2022 || rowspan="2" | Мәжіліс || ОСК хатшысы |- | 13 қараша 2024 || ОСК төрағасының орынбасары |- | rowspan="2" | 3 || rowspan="2" | [[Шавхат Әнесұлы Өтемісов|Шавхат Өтемісов]] || 24 ақпан 2022 || rowspan="2" | Сенат || ОСК мүшесі |- | 13 қараша 2024 || ОСК хатшысы |- | 4 || [[Азамат Мақсотұлы Айманақұмов|Азамат Айманақұмов]] || 7 қараша 2024 || Президент || ОСК мүшесі |- | 5 || [[Михаил Михайлович Бортник|Михаил Бортник]] || 7 қараша 2024 || Президент || ОСК мүшесі |- | 6 || [[Әсел Болатқазықызы Жанәбілова|Әсел Жанәбілова]] || 22 қазан 2025 || Мәжіліс || ОСК мүшесі |- | 7 || [[Ләззат Кеңесқызы Сүйіндік|Ләззат Сүйіндік]] || 7 қараша 2024 || Сенат || ОСК мүшесі |} === Бұрынғы мүшелерінің тізімі=== {| class="wikitable sortable" |- ! Аты-жөні !! Мүше болған уақыты !! Лауазымы |- | [[Қаратай Тұрысов]] || 1993 — 1995 || Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |- | [[Александр Сергеевич Судьин|Александр Судьин]] || 1993 — 1995 || Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары |- | [[Владимир Васильевич Волков|Владимир Волков]] || 1993 — 1994 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин|Талғатбек Абайділдин]] || 1993 — 1995 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]] || 1995 — 1996 || Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |- | rowspan="2" | [[Үсен Жетенов]] || 1995 — 1996 || Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары |- | 2008 — 2012 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | rowspan="2" | [[Зағипа Яхияқызы Балиева|Зағипа Балиева]] || 1995 — 1996 || Орталық сайлау комиссиясының хатшысы |- | 1996 — 2005 || Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |- | [[Қапар Бөкенов]] || 1995 — 2003 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Майдаш Әлімқызы Оспанова|Майдаш Оспанова]] || 1995 — 2008 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Татьяна Витальевна Охлопкова|Татьяна Охлопкова]] || 1995 — 2016 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | rowspan="2" | [[Қуандық Тұрғанқұлұлы Тұрғанқұлов|Қуандық Тұрғанқұлов]] || 1996 — 2007 || Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары |- | 2007 — 2016 || Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |- | [[Елена Кулешова]] || 1996 — 2003 || Орталық сайлау комиссиясының хатшысы |- | rowspan="3" | [[Владимир Карлович Фоос|Владимир Фоос]] || 2000 — 2017 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | 2003 — 2007 || Орталық сайлау комиссиясының хатшысы |- | 2007 — 2017 || Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары |- | rowspan="2" | [[Бақыт Сәрсенбайұлы Мелдешов|Бақыт Мелдешов]] || 2003 — 2020 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | 2007 — 2017 || Орталық сайлау комиссиясының хатшысы |- | [[Ләззат Жаңылысқызы Сүлеймен|Ләззат Сүлеймен]] || 2003 — 2019 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Оңалсын Исламұлы Жұмабеков|Оңалсын Жұмабеков]] || 2005 — 2007 || Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |- | [[Марат Алдоңғарұлы Сәрсембаев|Марат Сәрсембаев]] || 2007 — 2017 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]] || 2016 — 2022 || Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |- | rowspan="2" | [[Сәбила Сапарқызы Мұстафина|Сәбила Мұстафина]] || 2016 — 2024 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | 2017 — 2021 || Орталық сайлау комиссиясының хатшысы |- | rowspan="2" | [[Константин Викторович Петров|Константин Петров]] || 2016 — 2024 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | 2017 — 2024 || Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары |- | [[Наталья Николаевна Годунова|Наталья Годунова]] || 2017 — 2018 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Зәуреш Хамитқызы Баймолдина|Зәуреш Баймолдина]] || 2017 — 2019 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Ақылбек Жәмелұлы Ихданов|Ақылбек Ихданов]] || 2018 — 2020 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | rowspan="2" | [[Анастасия Геннадьевна Щегорцова|Анастасия Щегорцова]] || 2019 — 2024 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | 2021 — 2022 || Орталық сайлау комиссиясының хатшысы |- | [[Серік Сламжанұлы Сыдықов|Серік Сыдықов]] || 2020 — 2022 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Ерлан Сламханұлы Дауылбаев|Ерлан Дауылбаев]] || 2020 — 2022 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |- | [[Асылбек Айжарықұлы Смағұлов|Асылбек Смағұлов]] || 2020 — 2025 || Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]] men3rv08fgkcijm0se28en1d6qq9ct8 0 537558 3602160 3137997 2026-05-09T09:36:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602160 wikitext text/x-wiki {{Автокөлік | атауы =Chevrolet Aveo | фото =2009 Chevrolet Aveo5 LS.jpg | өндіруші = [[General Motors]] | өндіріс жылдары = 2002 жылдан бастап | класс =B-класс | сегмент = B | шанақ модификациялары = {{шанақ типі|седан|4|5}} <br /> {{шанақ типі|хетчбэк|5|5}} <br /> {{шанақ типі|хетчбэк|3|4}} | дөңгелек формуласы = 4×2 | ізашар = 4×2 |ортаққор = Chevrolet Aveo }} '''Chevrolet Aveo''' Автокөлік Солтүстік Америкада '''Chevrolet Sonic''' брендімен саудаға шығарылады.<ref>[http://www.autoreview74.ru/novinki/chevrolet/145.html Chevrolet Aveo собираются переименовать в Sonic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729010241/http://www.autoreview74.ru/novinki/chevrolet/145.html |date=2012-07-29 }}</ref> [[Джорджетто Джуджаро]] Chevrolet Aveo-ны [[Daewoo Kalos]] (model T100) базасында жасаған. Дизайны итальяндық автокөлік [[ItalDesign]] ательесімен жасалған. __TOC__{{clear}} == Бірінші буын (2002–2011) == === T200/T250 === {{Автокөлік | атауы = Chevrolet Aveo T200/T250 | фото = Chevrolet Aveo LT hatch front.jpg | өндіруші = [[Daewoo]] <br /> FSO <br /> [[ЗАЗ]] (SKD) | басқа атауы = Chevrolet Kalos, Chevrolet Lova, Daewoo Kalos, Holden Barina (TK), Pontiac G3, Pontiac G3 Wave, Pontiac Wave, Suzuki Swift+, ZAZ Vida | өндіріс жылдары = {{автокөлік жылдары|2002|2011}}<br />(2012 жылдың төртінші ширегінен бастап ZAZ Vida ретінде.) | зауыттар = | платформа = T200 | қозғалтқышы = 1,2 L l4 <br /> 1,4 L l4 <br /> 1,6 L l4 | берілістер қорабы = 4-скор. [[АБҚ]] <br /> 5-скор. [[МБҚ]] | дөңгелек базасы = 2480 | ұзындығы = 3920 мм <br /> 4310 мм (седан) | ені = 1680 мм <br /> 1710 мм (седан) | биіктігі = 1505 | алдыңғы сорап = 1450 | артқы сорап = 1410 мм <br /> 1430 мм (седан) | клиренс = 150 мм <br /> 155 мм (седан) | салмағы = | жүккөтерулігі = Хэтчбэк: 220 л <br /> 980 л (жиналған артқы орындықтарымен) <br /> 400 л (седан) | бак көлемі = 45 л | байланысты модельдер = [[Suzuki Swift+]] <br /> [[Pontiac Wave]] <br /> [[Chevrolet Sail]] <br /> [[Holden Barina]] | дизайнер = [[Джорджетто Джуджаро]] | викисклад = Chevrolet Aveo T200 }} [[Сурет:ChevyAveo001.jpg|thumb|left|230px|Chevrolet Aveo 1 (T200)]] [[Сурет:Chevrolet Aveo – Frontansicht, 13. Juni 2011, Wuppertal.jpg|thumb|left|230px|Chevrolet Aveo 2 (T250)]] Өндіріс [[2002]] жылы басталған. Модель қатары үш шанақ түрлерінен тұрады — 4-есікті [[седан]], 5-есікті [[хетчбэк]], 3-есікті хетчбэк. Ең соңғысының сатылымы [[Европа]]да [[2005]] жылы басталды. [[АҚШ]]та Chevrolet Aveo [[2003]] жылы сатыла бастады, [[2001]] жылы [[Chevrolet Metro]] қалдырған алшақтықты толтырды. [[Канада]]да хетчбэки [[Suzuki Swift+]] және [[Pontiac Wave]] аттарымен белгілі. [[Китай|Китае]] Shanghai GM Aveo седанның атауын өзгертіп, осы елде Buick Sail деген атпен сатты, Chevrolet Sail. [[2005]] жылы [[Жаңа Зеландия]]да және [[Австралия]]да Aveo-ны Holden Barina деп сата бастады. [[2005]] жылға дейін бұл маркамен [[Opel Corsa]] сатылған. [[2008 жыл]]ы модель жаңартылды, сыртқы түрінде айырмашылыққа ұшырады, қозғалтқышы да өзгерді енді Қазақстан үшін 1.2 [[DOHC]] S-TEC II 84 а.к. және 1.4 л [[DOHC]] ECOTEC 101 а.к. қуатты қозғалтқышпен пайда болды. ====Chevrolet Cobalt==== [[File:Chevrolet Cobalt 2013 in Russia.JPG|thumb|left|Chevrolet Cobalt]] {{-}} == Екінші буын (2011 – қазіргі уақыт) == === T300 === {{Автокөлік | атауы = Chevrolet Aveo T300 | фото = Chevrolet Aveo - Mondial de l'Automobile de Paris 2012 - 001.jpg | өндіруші = [[Chevrolet]] <br /> [[Holden]] (Аустралия) | басқа атауы = | өндіріс жылдары = 2011 - қазіргі уақыт | зауыттар = {{RUS}} ГАЗ, <br />{{UZB}} [[UzDaewooAuto|GM Uzbekistan]] | платформа = GM Gamma II | қозғалтқыш = 1,2 L l4 <br /> 1,4 L l4 <br /> 1,6 L l4 <br /> 1,8 L l4 <br /> 1,3 L l4 дизель | беріліс қорабы = 6-берілісті. [[АБҚ]] <br /> 5-бер. [[МБҚ]] <br /> 6-бер. [[МБҚ]] | дөңгелек базасы = 2595 | ұзындығы = 4039 мм <br /> 4397 мм (седан) | ені = 1735 | биіктігі = 1516 | алдыңғы сорап = | артқы сорап = | клиренс = 150 | салмағы = | жүккөтерулігі = 502 л | бак көлемі = 46 л | уикиқор = Chevrolet Aveo T300 }} 2011 жылдан бастап шығарыла басталды. [[File:2012 Chevrolet Sonic LTZ sedan -- 10-19-2011 front.jpg|thumb|left|2012 Chevrolet Sonic LTZ Sedan front(US)]] [[File:2012 Chevrolet Sonic LTZ sedan rear -- 04-09-2012.JPG|thumb|left|2012 Chevrolet Sonic LTZ sedan back(US)]] [[File:2013 Chevrolet Sonic RS -- 2012 DC.JPG|thumb|left|2013 Chevrolet Sonic RS (US)]] === [[Концепт-кар]]лар === '''Chevrolet Aveo RS''' Aveo RS сериялық нұсқасы өндіріске 2011 жылы енгізілді. Автокөлік төртцилиндрлі қозғалтқыш, Ecotec [[турбоүрлеу]]імен, көлемі 1,4л және қуаты 138 а.к. [[МБҚ]] мен жабдықталған. [[Сурет:2013 Chevrolet Sonic RS -- 2012 DC.JPG|thumb|center|Chevrolet Aveo RS]] Базалық жинағында автокөлік екі қауіпсіздік жастығымен жабдықталған.<ref>[http://quto.ru/journal/testdrives/973/ Тест-драйв Chevrolet Aveo]</ref> Chevrolet Aveo Хетчбэк 2003 жылғы және Chevrolet Aveo Седан 2006 жылғы краш-тесттерді наша баға алды.<ref>[http://www.euroncap.com/tests/chevrolet_aveo_2006/250.aspx Краш-тест Chevrolet Aveo 2006 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210215095850/https://www.euroncap.com/en/ratings-rewards/latest-safety-ratings/ |date=2021-02-15 }}</ref> Chevrolet Aveo Хетчбэк 2008 ж. получил неплохую оценку — 4 звезды из 5 — от Австралийской организации ANCAP<ref>[http://www.gear.com.ua/chevrolet/aveo_hatchback_3_door_2008/crash_tests/ Краш-тест Chevrolet Aveo 2008 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406074547/http://www.gear.com.ua/chevrolet/aveo_hatchback_3_door_2008/crash_tests |date=2009-04-06 }}</ref>. {{-}} == Сілтемелер == * [http://www.chevrolet.ru/avtomobili/novyj-aveo/novyj-aveo-hetchbek/ Chevrolet Aveo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126055131/http://www.chevrolet.ru/avtomobili/novyj-aveo/novyj-aveo-hetchbek/ |date=2013-01-26 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Chevrolet көліктері 1980-ші жылдардан бастап}} [[Санат:Chevrolet автокөліктері|Aveo]] [[Санат:Daewoo автокөліктері|Kalos]] [[Санат:Субкомпактты седандар]] [[Санат:Chevrolet автомобильдері]] 2cz9lfrtr5gog5o34wq4halommewies 4 537752 3602066 3601400 2026-05-09T05:00:38Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3602066 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95689" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 689] | data-sort-value="1092" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1092] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86364" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 364] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84035" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 035] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="81401" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 81 401] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55533" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 533] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48306" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 306] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="24850" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 24 850] | data-sort-value="45" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 45] |2023-12-17 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21328" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 328] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="18787" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 787] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="17157" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 157] | data-sort-value="104" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 104] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="16952" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 952] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16069" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 069] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13723" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 723] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11163" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 163] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10031" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 031] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8187" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8187] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7906" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7906] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="7837" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7837] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7417" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7417] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7102" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7102] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4321" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4321] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4182" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4182] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3386" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3386] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2871] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2589" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2589] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2248" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2248] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="1986" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 1986] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1794" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1794] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1599" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1599] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1519" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1519] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1506" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1506] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1140" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1140] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1096] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1046" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1046] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="672" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 672] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="665" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 665] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="623" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 623] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] rrigxvr1t384cqu19d6vm6elsdc56kl 0 539255 3601879 2744958 2026-05-08T15:49:42Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Behaviour" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1344000790|Ortolan bunting]]" 3601879 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22720916 |title=''Emberiza hortulana'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image =Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Сарыторғайлар]] | genus = ''[[Emberiza]]'' | species = '''''E. hortulana''''' | binomial = ''Emberiza hortulana'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} '''Бақ сұлыкеш''' - [[Торғайтәрізділер]]дің [[Сарыторғайлар]] тұқымдасының Сұлыкештер тармағының құсы. == Биологиялық сипаттамасы == Тұмсығы қызғылттау, көзінің айналасында ақ шеңбері бар , орташа денелі (20-30г) құс. Бақ сандуғашының аналығы мен аталығының түстері өте ұқсас. Олардың реңі, жотасы-шұбарланған ашық қоңыр, бауыры- қызғылтсары сарғылт, тамағы- сары, басы мен жемсауы сарғыштау реңкті. ===Мекені=== Бұл құстың шыққан тегі- оңтүстік Еуропалық өңір, Азияға , Батыс Сібір арқылы Алтайға дейін енген. Бақ сұлыкеш Қазақстанда солтүстік жартысына дейін –Жайық аңғарыныан Ертіс және Алтайға дейін қоныстанады. Қалған орындарда тек қана мамыр және тамыз- қыркүйек айларында өзінің Африкалық – Азиялық қыстауы үшін барып, қайта оралып, ұшып өткен жылыстау кезінде кездеседі. Бұталары бар ашық кеңістікке қоныстанады. Әуені кәдімгі сұлыкештің әуені іспеттес , бірақ әдетте төрт буыннан құралған қысқа және тұрақты болып келеді. ===Өмір сүруі=== Ұясы жақсы жасырылып, жерге орналастырылады. Салындыдағы 4-6 теңбілді жұмыртқалары 11-12 күн аналығы басады, ал балапандарын ата-енелері бірлесіп қоректендіреді. Шамамен 14-15 күнде ұша бастайтынына қарамастан , балапандар көбінесе ұяны 8-9 күнде тастап кетеді. Ата-енелері балапандарды ұядан тыс кездерде де қоректендіреді <ref>Мектеп энциклопедиясы. Ковшарь А.Ф., Ковшарь В.А. ISBN 978-601-282-168-0</ref>. == == Мінез-құлқы == == Ортолан әдетте ұясын жерде немесе жерге жақын жерлерде салады. Швейцарияда тіркелген өлі құстың ең жоғары жасы алты жыл он айды құраған.<ref>...</ref> Тұқымдар олардың негізгі табиғи қорек көзі болып табылады, алайда балапандарын қоректендіру кезінде қоңыздар мен басқа да жәндіктерді де тұтынады.і. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарыторғайлар]] [[Санат:Еуразия құстары]] h5t9t4t0tf20z6dnwvp26elibxp3v63 3601884 3601879 2026-05-08T16:00:58Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] соңғы нұсқасына қайтарды 2744958 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22720916 |title=''Emberiza hortulana'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image =Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Сарыторғайлар]] | genus = ''[[Emberiza]]'' | species = '''''E. hortulana''''' | binomial = ''Emberiza hortulana'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} '''Бақ сұлыкеш''' - [[Торғайтәрізділер]]дің [[Сарыторғайлар]] тұқымдасының Сұлыкештер тармағының құсы. == Биологиялық сипаттамасы == Тұмсығы қызғылттау, көзінің айналасында ақ шеңбері бар , орташа денелі (20-30г) құс. Бақ сандуғашының аналығы мен аталығының түстері өте ұқсас. Олардың реңі, жотасы-шұбарланған ашық қоңыр, бауыры- қызғылтсары сарғылт, тамағы- сары, басы мен жемсауы сарғыштау реңкті. ===Мекені=== Бұл құстың шыққан тегі- оңтүстік Еуропалық өңір, Азияға , Батыс Сібір арқылы Алтайға дейін енген. Бақ сұлыкеш Қазақстанда солтүстік жартысына дейін –Жайық аңғарыныан Ертіс және Алтайға дейін қоныстанады. Қалған орындарда тек қана мамыр және тамыз- қыркүйек айларында өзінің Африкалық – Азиялық қыстауы үшін барып, қайта оралып, ұшып өткен жылыстау кезінде кездеседі. Бұталары бар ашық кеңістікке қоныстанады. Әуені кәдімгі сұлыкештің әуені іспеттес , бірақ әдетте төрт буыннан құралған қысқа және тұрақты болып келеді. ===Өмір сүруі=== Ұясы жақсы жасырылып, жерге орналастырылады. Салындыдағы 4-6 теңбілді жұмыртқалары 11-12 күн аналығы басады, ал балапандарын ата-енелері бірлесіп қоректендіреді. Шамамен 14-15 күнде ұша бастайтынына қарамастан , балапандар көбінесе ұяны 8-9 күнде тастап кетеді. Ата-енелері балапандарды ұядан тыс кездерде де қоректендіреді <ref>Мектеп энциклопедиясы. Ковшарь А.Ф., Ковшарь В.А. ISBN 978-601-282-168-0</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарыторғайлар]] [[Санат:Еуразия құстары]] 2bd1xf5745ozum2na4tajptsc5ww5sp 3601886 3601884 2026-05-08T16:06:20Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Behaviour" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1344000790|Ortolan bunting]]" 3601886 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22720916 |title=''Emberiza hortulana'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image =Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Сарыторғайлар]] | genus = ''[[Emberiza]]'' | species = '''''E. hortulana''''' | binomial = ''Emberiza hortulana'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} '''Бақ сұлыкеш''' - [[Торғайтәрізділер]]дің [[Сарыторғайлар]] тұқымдасының Сұлыкештер тармағының құсы. == Биологиялық сипаттамасы == Тұмсығы қызғылттау, көзінің айналасында ақ шеңбері бар , орташа денелі (20-30г) құс. Бақ сандуғашының аналығы мен аталығының түстері өте ұқсас. Олардың реңі, жотасы-шұбарланған ашық қоңыр, бауыры- қызғылтсары сарғылт, тамағы- сары, басы мен жемсауы сарғыштау реңкті. ===Мекені=== Бұл құстың шыққан тегі- оңтүстік Еуропалық өңір, Азияға , Батыс Сібір арқылы Алтайға дейін енген. Бақ сұлыкеш Қазақстанда солтүстік жартысына дейін –Жайық аңғарыныан Ертіс және Алтайға дейін қоныстанады. Қалған орындарда тек қана мамыр және тамыз- қыркүйек айларында өзінің Африкалық – Азиялық қыстауы үшін барып, қайта оралып, ұшып өткен жылыстау кезінде кездеседі. Бұталары бар ашық кеңістікке қоныстанады. Әуені кәдімгі сұлыкештің әуені іспеттес , бірақ әдетте төрт буыннан құралған қысқа және тұрақты болып келеді. ===Өмір сүруі=== Ұясы жақсы жасырылып, жерге орналастырылады. Салындыдағы 4-6 теңбілді жұмыртқалары 11-12 күн аналығы басады, ал балапандарын ата-енелері бірлесіп қоректендіреді. Шамамен 14-15 күнде ұша бастайтынына қарамастан , балапандар көбінесе ұяны 8-9 күнде тастап кетеді. Ата-енелері балапандарды ұядан тыс кездерде де қоректендіреді <ref>Мектеп энциклопедиясы. Ковшарь А.Ф., Ковшарь В.А. ISBN 978-601-282-168-0</ref>. == == Мінез-құлқы == == Ортолан әдетте ұясын жерде немесе жерге жақын жерлерде салады. Швейцарияда тіркелген өлі құстың ең жоғары жасы алты жыл он айды құраған.<ref>...</ref> Тұқымдар олардың негізгі табиғи қорек көзі болып табылады, алайда балапандарын қоректендіру кезінде қоңыздар мен басқа да жәндіктерді де тұтынады.і. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарыторғайлар]] [[Санат:Еуразия құстары]] h5t9t4t0tf20z6dnwvp26elibxp3v63 3601887 3601886 2026-05-08T16:06:31Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2744958 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22720916 |title=''Emberiza hortulana'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image =Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Торғайтәрізділер]] | familia = [[Сарыторғайлар]] | genus = ''[[Emberiza]]'' | species = '''''E. hortulana''''' | binomial = ''Emberiza hortulana'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} '''Бақ сұлыкеш''' - [[Торғайтәрізділер]]дің [[Сарыторғайлар]] тұқымдасының Сұлыкештер тармағының құсы. == Биологиялық сипаттамасы == Тұмсығы қызғылттау, көзінің айналасында ақ шеңбері бар , орташа денелі (20-30г) құс. Бақ сандуғашының аналығы мен аталығының түстері өте ұқсас. Олардың реңі, жотасы-шұбарланған ашық қоңыр, бауыры- қызғылтсары сарғылт, тамағы- сары, басы мен жемсауы сарғыштау реңкті. ===Мекені=== Бұл құстың шыққан тегі- оңтүстік Еуропалық өңір, Азияға , Батыс Сібір арқылы Алтайға дейін енген. Бақ сұлыкеш Қазақстанда солтүстік жартысына дейін –Жайық аңғарыныан Ертіс және Алтайға дейін қоныстанады. Қалған орындарда тек қана мамыр және тамыз- қыркүйек айларында өзінің Африкалық – Азиялық қыстауы үшін барып, қайта оралып, ұшып өткен жылыстау кезінде кездеседі. Бұталары бар ашық кеңістікке қоныстанады. Әуені кәдімгі сұлыкештің әуені іспеттес , бірақ әдетте төрт буыннан құралған қысқа және тұрақты болып келеді. ===Өмір сүруі=== Ұясы жақсы жасырылып, жерге орналастырылады. Салындыдағы 4-6 теңбілді жұмыртқалары 11-12 күн аналығы басады, ал балапандарын ата-енелері бірлесіп қоректендіреді. Шамамен 14-15 күнде ұша бастайтынына қарамастан , балапандар көбінесе ұяны 8-9 күнде тастап кетеді. Ата-енелері балапандарды ұядан тыс кездерде де қоректендіреді <ref>Мектеп энциклопедиясы. Ковшарь А.Ф., Ковшарь В.А. ISBN 978-601-282-168-0</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарыторғайлар]] [[Санат:Еуразия құстары]] 2bd1xf5745ozum2na4tajptsc5ww5sp 0 546157 3602022 2706210 2026-05-08T23:49:40Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602022 wikitext text/x-wiki '''Құлан қыпшақ''' — [[Орта жү]]з құрамындағы [[Қыпшақ]] тайпасының үлкен бір руы. Құлан қыпшақтың арғы атасы Ақтамқожа, Ақтамқожадан - Сүлімалып, Сүлімалыптан - Ақкөбек, Ақкөбектен - Мүйізді, Сарыабыз туады. Сарыабыздан - Құтан, Құлан тарайды. Құлан - төрт ата, олар: # Пұсырманқұл, # Қайдауыл, # Қырымқожа, # Бұғаз. Пұсырманқұл мен Қайдауылдың ұрпақтары Қазан революциясына дейін Жетісу өңірін мекендеген, Қытай жерінде де кездеседі. Ал Қырымқожа мен Бұғаздан тараған нәсілдер Қарағанды, Ақмола, Ұлытау, Жезді, Есіл, Торғай, Ертіс өңірлерін қоныстаған. Бұл төрт атаның ішіндегі ең көп тарағаны - Бұғаздың ұрпақтары<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы, бас редакторы М.Қ.Қаратаев, Алматы, 1972 ж. 1-том</ref>. == Y-ДНК анализі == Y-ДНК гаплогруппасы Q1a (N=1) <ref>http://forum-eurasica.ru/index.php?/topic/4383-kazakhskij-dnk-proekt/page-45{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] j9mct94pbm394x3xzeiytliz516tt0k 0 548381 3601756 3503758 2026-05-08T12:35:11Z Casserium 68287 3601756 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов | Шынайы есімі = | Суреті = Arkhimed_Mukhambetov.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қостанай облысы]]ның 7-әкімі | Ту = Logo Kostanay Province.png | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 11 қыркүйек 2015 | Басқаруын аяқтады = 1 желтоқсан 2022 | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов|Нұралы Сәдуақасов]] | Ізбасары = [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Титулы_2 = [[Ақтөбе облысы]]ның 6-әкімі | Ту_2 = Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 22 шілде 2011 | Басқаруын аяқтады_2 = 11 қыркүйек 2015 | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_2 = [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов|Елеусін Сағындықов]] | Ізбасары_2 = [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] | Туған күні = 6.6.1972 | Туған жері = {{туғанжері|Алға ауданы|Алға ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = Самара мемлекеттік техникалық университеті, Қазақ-орыс халықаралық университеті | Мамандығы = инженер-электрик, қаржы бакалавры | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов''' ([[6 маусым]], [[1972 жыл]], [[Алға ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — қазақстандық саясаткер, [[Ақтөбе облысы]]ның (2011—2015) және [[Қостанай облысы]]ның бұрынғы әкімі (2015—2022). == Білімі == * [[Самара мемлекеттік техникалық университеті]] мен [[Қазақ-орыс халықаралық университеті]]н тәмамдаған. Мамандығы бойынша - инженер-электрик, қаржы бакалавры. == Еңбек жолы == * Еңбек жолын [[Ақтөбе]] қаласының коммерциялық құрылымдарында бастаған. * Ақтөбе облысының сыртқы-экономикалық байланыс және инвестициялар басқармасының бастығы. * «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ өңірлік директоры * Ақтөбе қаласы әкімінің орынбасары * Ақтөбе қаласының әкімі қызметтерін атқарды. * 2011 жылғы 22 шілдесінен Ақтөбе облысының әкімі.<ref>[http://alashainasy.kz/omir/arhimed-begejanulyi-muhambetov-51408/ Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717024910/http://alashainasy.kz/omir/arhimed-begejanulyi-muhambetov-51408 |date=2017-07-17 }}</ref> * 2015 жылдың 11 қыркүйегінен Қостанай облысының әкімі. <ref>[http://www.nur.kz/kk/886619-arkhimed-mukhambetov-qostanay-oblysyn.html Архимед Мұхамбетов Қостанай облысының әкімі болып тағайындалды]</ref> 2022 жылы 1 желтоқсанда лауазымынан босатылды. * Құрмет орденімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:6 маусымда туғандар]] [[Санат:1972 жылы туғандар]] [[Санат:Алға ауданында туғандар]] [[Санат:Ақтөбе әкімдері]] [[Санат:Ақтөбе облысының әкімдері]] [[Санат:Қостанай облысының әкімдері]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]] i3cn85vyov6mzb6t3ah3hmg2ceq3byb 0 550160 3601732 3600558 2026-05-08T12:23:37Z Casserium 68287 /* Қызылорда облысы */ 3601732 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген. == Абай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |11 маусым<br>2022 |14 ақпан<br>2025 |- |2 | [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Берік Уәли]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ақмола облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Андрей Георгиевич Браун]]<br>{{small|(1937—2022)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | шілде<br>1997 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қыркүйек<br>1998 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | қыркүйек<br>1998 | 20 наурыз<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 23 қаңтар<br>2008 |- | 6 | [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]] | [[Альберт Павлович Рау]]<br>{{small|(1960 туған)}} |23 қаңтар<br>2008 |13 наурыз<br>2010 |- | 7 | [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]] | [[Сергей Александрович Дьяченко]]<br>{{small|(1952—2016)}} |13 наурыз<br>2010 |21 қаңтар<br>2012 |- | 8 | [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} |21 қаңтар<br>2012 |21 қаңтар<br>2013 |- | 9 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]<br>{{small|(1963—2020)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- |10 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 27 мамыр<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}</ref> | 14 наурыз<br>2017 |- |11 | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 19 наурыз<br>2019 |- |12 | [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]] | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |19 наурыз<br>2019 | 2 қыркүйек<br>2023 |- |13 | [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Ақтөбе облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Савелий Тимофеевич Пачин]]<br>{{small|(1942 туған)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | 3 сәуір<br>2002 |-style="background:#FFC3CD;" |4 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 10 шілде<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]] | [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]<br>{{small|(1947 туған)}} |10 шілде<br>2004 |22 шілде<br>2011 |- |6 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}}<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 Глава государства подписал Указ "О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}</ref> |22 шілде<br>2011 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 25 ақпан<br>2019<ref>{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}</ref> |- | 8 | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]] | [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 10 | [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |} == Алматы облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1996 |- |3 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |наурыз<br>1996 |желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} | желтоқсан<br>1997 | мамыр<br>2001 |- |5 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 19 мамыр<br>2001 |11 тамыз<br>2005 |- |6 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |11 тамыз<br>2005 |13 сәуір<br>2011 |- |7 | [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]<br>{{small|(1966—2025)}} |13 сәуір<br>2011 |20 тамыз<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}</ref> |- |8 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 тамыз<br>2014 |24 қараша<br>2021 |- |9 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |24 қараша<br>2021 |11 маусым<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Атырау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қазан<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} |қазан<br>1994 |ақпан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 18 ақпан<br>1999 | 15 желтоқсан<br>2000 |- |4 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | 3 сәуір<br>2002 |- |5 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 4 қазан<br>2006 |-style="background:#FFC3CD;" |6 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |4 қазан<br>2006 |15 тамыз<br>2012 |- |7 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |15 тамыз<br>2012 |26 наурыз<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |26 наурыз<br>2016 |18 желтоқсан<br>2019 |- |9 | [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |18 желтоқсан<br>2019 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]'''<br>{{small|(1979 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Батыс Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қаңтар<br>1993 | 18 желтоқсан<br>2000 |- | 3 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | қараша<br>2003 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 18 қараша<br>2003 | 28 тамыз<br>2007 |- | 5 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | қаңтар<br>2012 |- | 6 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 20 қаңтар<br>2012 | 26 наурыз<br>2016 |- | 7 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} | 26 наурыз<br>2016 | 13 маусым<br>2019 |- | 8 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 13 маусым<br>2019 | 2 желтоқсан<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 2 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Жамбыл облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Өмірбек Бәйгелді]]<br>{{small|(1939—2024)}} | ақпан<br>1992 | қыркүйек<br>1995 |- | 2 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | қаңтар<br>1998 |- | 3 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}} | қаңтар<br>1998 | ақпан<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | ақпан<br>1999 | 14 мамыр<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 14 мамыр<br>2004 | 30 қараша<br>2009 |- | 6 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} | 30 қараша<br>2009 | 20 желтоқсан<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 30 желтоқсан<br>2013 | 18 қаңтар<br>2018 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 18 қаңтар<br>2018 | 10 ақпан<br>2020 |- | 9 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 10 ақпан<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]] | [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} == Жетісу облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''<br>{{small|(1962 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қарағанды облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Пётр Петрович Нефёдов]]<br>{{small|(1941—2021)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | шілде<br>1997 | қазан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | қазан<br>1999 |19 қаңтар<br>2006 |- |4 | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |19 қараша<br>2009 |-style="background:#FFC3CD;" |5 | [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Нығметұлы Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |19 қараша<br>2009 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]] | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |28 қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]<br>{{small|(1968 туған)}} |29 қаңтар<br>2013 |20 маусым<br>2014 |- |8 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 маусым<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- |9 | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 18 қыркүйек<br>2019 |- |10 | [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]] | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]<br>{{small|(1975 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қостанай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]<br>{{small|(1940—2024)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]] | [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]<br>{{small|(1944 туған)}} |қыркүйек<br>1995 |тамыз<br>1998 |- |4 | [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | тамыз<br>1998 | наурыз<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 наурыз<br>2004 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 8 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қызылорда облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]<br>{{small|(1939—2018)}} |ақпан<br>1992 |қыркүйек<br>1995 |- |2 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} |қыркүйек<br>1995 |шілде<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |28 шілде<br>1999 |5 сәуір<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 5 сәуір<br>2004 | 11 қаңтар<br>2007 |- |5 | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 12 наурыз<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |12 наурыз<br>2008 |17 қаңтар<br>2013 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |17 қаңтар<br>2013 |28 маусым<br>2019 |-style="background:#FFC3CD;" |8 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1968 туған)}} |28 маусым<br>2019 |27 сәуір<br>2020 |- |9 | [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]<br>{{small|(1965 туған)}} |28 сәуір<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 6 мамыр<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] | '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''<br>{{small|(1966 туған)}} | 8 мамыр<br>2026 | — |- |} == Маңғыстау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Федор Афанасьевич Новиков|Фёдор Афанасьевич Новиков]]<br>{{small|(1935—2002)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қараша<br>1993 |қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Вячеслав Леонидович Левитин]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қараша<br>1995 | қазан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Николай Иванович Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} | қазан<br>1997 |ақпан<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |18 ақпан<br>1999 |20 ақпан<br>2002 |- |6 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 ақпан<br>2002 | 24 қаңтар<br>2006 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қаңтар<br>2006 |22 желтоқсан<br>2011 |- |8 | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |22 желтоқсан<br>2011 |18 қаңтар<br>2013 |- |9 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |18 қаңтар<br>2013 |14 наурыз<br>2017 |- |10 | [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |14 наурыз<br>2017 |13 маусым<br>2019 |- |11 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 7 қыркүйек<br>2021 |- |12 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қыркүйек<br>2021 |16 мамыр<br>2024 |- |13 | [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 17 мамыр<br>2024 жылдан бастап | — |} == Павлодар облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]<br>{{small|(1948—2023)}} |ақпан<br>1992 |қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |қаңтар<br>1993 |желтоқсан<br>1997 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | 21 қараша<br>2001 |- |4 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |21 қараша<br>2001 |13 маусым<br>2003 |- |5 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |14 маусым<br>2003 |30 қыркүйек<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 30 қыркүйек<br>2008 |20 қаңтар<br>2012 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]<br>{{small|(1961 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |20 желтоқсан<br>2013 |- |8 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |20 желтоқсан<br>2013 |25 наурыз<br>2016 |-style="background:#FFC3CD;" |9 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |25 наурыз<br>2016 |21 қаңтар<br>2020<ref>[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |- |10 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 1 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} | 7 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Солтүстік Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1997 |- | 2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қазан<br>1999 |- | 3 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | қазан<br>1999 | 17 мамыр<br>2002 |- | 4 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Анатолий Владимирович Смирнов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 17 мамыр<br>2002 | 24 желтоқсан<br>2003 |- | 5 | [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]] | [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 24 желтоқсан<br>2003 | 9 қазан<br>2007 |- | 6 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 9 қазан<br>2007 | қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- | 8 | [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 27 мамыр<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- | 9 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]] | [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 | 4 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]] | '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''<br>{{small|(1968 туған)}} | 23 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Түркістан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)''' |- | 1 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]<br>{{small|(1939—2012)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Zautbek Turisbekov portrait.jpg|163x163px]] | [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]<br>{{small|(1942—2020)}} | желтоқсан<br>1997 | шілде<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | шілде<br>1999 | 29 тамыз<br>2002 |- | 5 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 31 тамыз<br>2002 | 20 қыркүйек<br>2006 |- | 6 | [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 қыркүйек<br>2006 | 28 тамыз<br>2007 |- | 7 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | 4 наурыз<br>2009 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 4 наурыз<br>2009 | 8 тамыз<br>2015 |- | 9 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 8 тамыз<br>2015 | 7 қазан<br>2016 |- | colspan="5" | '''Түркістан облысы (2018 бері)''' |- | 10 | [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]] | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 7 қазан<br>2016 | 26 ақпан<br>2019 |- | 11 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 12 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 6 қаңтар<br>2025 |- |- | 13 | [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} | 6 қаңтар<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ұлытау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]] | [[Берік Әбдіғалиұлы]]<br>{{small|(1971 туған)}} |11 маусым<br>2022 |9 қазан<br>2024 |- |2 | [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дастан Адайұлы Рыспеков]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} |9 қазан<br>2024 жылдан бастап | |- |} == Шығыс Қазақстан облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]<br>{{small|(1945—2001)}} | ақпан<br>1992 |17 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Юрий Иванович Лавриненко]]<br>{{small|(1945 туған)}} |17 маусым<br>1994 | 30 қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Леонид Васильевич Десятник]]<br>{{small|(195? туған)}} | 30 қараша<br>1995 |17 наурыз<br>1996<ref>[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]</ref> |- |4 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} |10 сәуір<br>1996 |17 сәуір<br>1997 |- |5 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} |17 сәуір<br>1997 |26 ақпан<br>2003 |- |6 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]<br>{{small|(1948 туған)}} |27 ақпан<br>2003 | 8 желтоқсан<br>2004 |- |7 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2004 |11 қаңтар<br>2007 |- |8 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 7 мамыр<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] <br>{{small|(1958 туған)}} | 7 мамыр<br>2008 | 4 наурыз<br>2009 |- |10 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 4 наурыз<br>2009 |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]</ref> |- |11 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО]</ref> |15 маусым<br>2023 |- |12 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |16 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> |- |13 | [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''<br>{{small|(1970 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Таратылған облыстардың әкімдері == === Жезқазған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Григорий Петрович Юрченко]]<br>{{small|(1937 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Альберт Гергардович Саламатин]]<br>{{small|(1941 туған)}} | маусым<br>1994 | тамыз<br>1994 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | тамыз<br>1994 | сәуір<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]<br>{{small|(1951 туған)}} | сәуір<br>1996 | наурыз<br>1997 |} === Көкшетау облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | қаңтар<br>1993 | желтоқсан<br>1993 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]<br>{{small|(1943 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | маусым<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]<br>{{small|(1955 туған)}} | маусым<br>1996 | мамыр<br>1997 |} === Семей облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]<br>{{small|(1939 туған)}}<ref>[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}</ref> | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | маусым<br>1994 | наурыз<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} | 10 наурыз<br>1997 | 17 сәуір<br>1997 |} === Талдықорған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | ақпан<br>1992 | сәуір<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]<br>{{small|(1949 туған)}} | сәуір<br>1993 | наурыз<br>1996 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} | наурыз<br>1996 | сәуір<br>1997 |} === Торғай облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]<br>{{small|(1941—2007)}} | 22 маусым<br>1993 | 5 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} | қазан<br>1995 | сәуір<br>1997 |} == Республикалық маңызы бар қалалар== === Астана === {{main|Астана әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Ақмола қаласы (1992–1998)''' |- |1 | [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]] | [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]<br>{{small|(1941—2013)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1997 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (1998–2019)''' |- |2 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 10 желтоқсан<br>1997 | 16 маусым<br>2003 |- |3 | [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]] | [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949—2021)}} | 16 маусым<br>2003 | 20 наурыз<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 20 қыркүйек<br>2006 |- |5 | [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]] | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 21 қыркүйек<br>2006 | 4 сәуір<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 |22 қазан<br>2014 |- |7 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |22 қазан<br>2014 |21 маусым<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |21 маусым<br>2016 |10 қыркүйек<br>2018 |- |9 | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |10 қыркүйек<br>2018 |13 маусым<br>2019 |- | colspan="5" | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)''' |- |10 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)''' |- |11 | [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} === Алматы === {{main|Алматы әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} |8 ақпан<br>1992 |20 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |20 маусым<br>1994 |16 маусым<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |16 маусым<br>1997 | 9 желтоқсан<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 9 желтоқсан<br>2004 | 4 сәуір<br>2008 |- |5 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 | 9 тамыз<br>2015 |- |6 | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 9 тамыз<br>2015 |28 маусым<br>2019 |- |7 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |28 маусым<br>2019 | 31 қаңтар<br>2022 |- |8 | [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 31 қаңтар<br>2022 | 24 мамыр<br>2025 |- | 9 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''<br>{{small|(1974 туған)}} | 24 мамыр<br>2025 жылдан бастап | |- |} === Шымкент === {{main|Шымкент әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} |21 ақпан<br>1992 |15 қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} |15 қараша<br>1993 |16 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |16 қазан<br>1995 |14 желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]<br>{{small|(1953 туған)}} |14 қараша<br>1997 |14 мамыр<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]] |14 мамыр<br>1999 |17 қаңтар<br>2001 |- |6 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} |15 наурыз<br>2001 | тамыз<br>2002 |- |7 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} |10 қыркүйек<br>2002 |17 ақпан<br>2006 |- |8 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |27 қыркүйек<br>2006 |19 ақпан<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |19 ақпан<br>2008 |24 сәуір<br>2012 |- |10 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} |24 сәуір<br>2012 |27 мамыр<br>2013 |- |11 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} |27 мамыр<br>2013 |19 тамыз<br>2015 |- |12 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |19 тамыз<br>2015 | 31 қазан<br>2017<ref>[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]</ref> |- |13 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қараша<br>2017 |20 маусым<br>2018 |- |14 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |20 маусым<br>2018 | 30 шілде<br>2019 |- |15 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 30 шілде<br>2019 |21 қаңтар<br>2020 |- |16 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]<br>{{small|(1981 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 5 қыркүйек<br>2023 |- |17 | [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''<br>{{small|(1980 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} === Байқоңыр === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} |17 ақпан<br>1992 |23 желтоқсан<br>1994<ref>[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}</ref> |- |2 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]<br>{{small|(1950—2020)}} |23 желтоқсан<br>1994 |16 мамыр<br>2002<ref>[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}</ref> |- |3 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Александр Фёдорович Мезенцев]]<br>{{small|(1949—2013)}} |16 мамыр<br>2002 |10 қыркүйек<br>2013 |- |м.а. | rowspan="2" |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | rowspan="2" |[[Анатолий Павлович Петренко]]<br>{{small|(1945 туған)}} | 16 қыркүйек<br>2013 | 9 шілде<br>2015 |- |4 | 9 шілде<br>2015 | 30 мамыр<br>2017 |- |5 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 30 мамыр<br>2017 жылдан бастап | |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] * [[Әкім]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]] 53equdq99dkw357l694bwvlcsa9bi5o 3601733 3601732 2026-05-08T12:24:08Z Casserium 68287 /* Қызылорда облысы */ 3601733 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген. == Абай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |11 маусым<br>2022 |14 ақпан<br>2025 |- |2 | [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Берік Уәли]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ақмола облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Андрей Георгиевич Браун]]<br>{{small|(1937—2022)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | шілде<br>1997 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қыркүйек<br>1998 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | қыркүйек<br>1998 | 20 наурыз<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 23 қаңтар<br>2008 |- | 6 | [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]] | [[Альберт Павлович Рау]]<br>{{small|(1960 туған)}} |23 қаңтар<br>2008 |13 наурыз<br>2010 |- | 7 | [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]] | [[Сергей Александрович Дьяченко]]<br>{{small|(1952—2016)}} |13 наурыз<br>2010 |21 қаңтар<br>2012 |- | 8 | [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} |21 қаңтар<br>2012 |21 қаңтар<br>2013 |- | 9 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]<br>{{small|(1963—2020)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- |10 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 27 мамыр<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}</ref> | 14 наурыз<br>2017 |- |11 | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 19 наурыз<br>2019 |- |12 | [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]] | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |19 наурыз<br>2019 | 2 қыркүйек<br>2023 |- |13 | [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Ақтөбе облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Савелий Тимофеевич Пачин]]<br>{{small|(1942 туған)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | 3 сәуір<br>2002 |-style="background:#FFC3CD;" |4 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 10 шілде<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]] | [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]<br>{{small|(1947 туған)}} |10 шілде<br>2004 |22 шілде<br>2011 |- |6 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}}<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 Глава государства подписал Указ "О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}</ref> |22 шілде<br>2011 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 25 ақпан<br>2019<ref>{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}</ref> |- | 8 | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]] | [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 10 | [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |} == Алматы облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1996 |- |3 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |наурыз<br>1996 |желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} | желтоқсан<br>1997 | мамыр<br>2001 |- |5 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 19 мамыр<br>2001 |11 тамыз<br>2005 |- |6 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |11 тамыз<br>2005 |13 сәуір<br>2011 |- |7 | [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]<br>{{small|(1966—2025)}} |13 сәуір<br>2011 |20 тамыз<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}</ref> |- |8 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 тамыз<br>2014 |24 қараша<br>2021 |- |9 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |24 қараша<br>2021 |11 маусым<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Атырау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қазан<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} |қазан<br>1994 |ақпан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 18 ақпан<br>1999 | 15 желтоқсан<br>2000 |- |4 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | 3 сәуір<br>2002 |- |5 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 4 қазан<br>2006 |-style="background:#FFC3CD;" |6 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |4 қазан<br>2006 |15 тамыз<br>2012 |- |7 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |15 тамыз<br>2012 |26 наурыз<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |26 наурыз<br>2016 |18 желтоқсан<br>2019 |- |9 | [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |18 желтоқсан<br>2019 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]'''<br>{{small|(1979 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Батыс Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қаңтар<br>1993 | 18 желтоқсан<br>2000 |- | 3 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | қараша<br>2003 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 18 қараша<br>2003 | 28 тамыз<br>2007 |- | 5 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | қаңтар<br>2012 |- | 6 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 20 қаңтар<br>2012 | 26 наурыз<br>2016 |- | 7 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} | 26 наурыз<br>2016 | 13 маусым<br>2019 |- | 8 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 13 маусым<br>2019 | 2 желтоқсан<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 2 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Жамбыл облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Өмірбек Бәйгелді]]<br>{{small|(1939—2024)}} | ақпан<br>1992 | қыркүйек<br>1995 |- | 2 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | қаңтар<br>1998 |- | 3 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}} | қаңтар<br>1998 | ақпан<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | ақпан<br>1999 | 14 мамыр<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 14 мамыр<br>2004 | 30 қараша<br>2009 |- | 6 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} | 30 қараша<br>2009 | 20 желтоқсан<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 30 желтоқсан<br>2013 | 18 қаңтар<br>2018 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 18 қаңтар<br>2018 | 10 ақпан<br>2020 |- | 9 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 10 ақпан<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]] | [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} == Жетісу облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''<br>{{small|(1962 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қарағанды облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Пётр Петрович Нефёдов]]<br>{{small|(1941—2021)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | шілде<br>1997 | қазан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | қазан<br>1999 |19 қаңтар<br>2006 |- |4 | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |19 қараша<br>2009 |-style="background:#FFC3CD;" |5 | [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Нығметұлы Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |19 қараша<br>2009 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]] | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |28 қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]<br>{{small|(1968 туған)}} |29 қаңтар<br>2013 |20 маусым<br>2014 |- |8 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 маусым<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- |9 | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 18 қыркүйек<br>2019 |- |10 | [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]] | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]<br>{{small|(1975 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қостанай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]<br>{{small|(1940—2024)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]] | [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]<br>{{small|(1944 туған)}} |қыркүйек<br>1995 |тамыз<br>1998 |- |4 | [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | тамыз<br>1998 | наурыз<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 наурыз<br>2004 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 8 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қызылорда облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]<br>{{small|(1939—2018)}} |ақпан<br>1992 |қыркүйек<br>1995 |- |2 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} |қыркүйек<br>1995 |шілде<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |28 шілде<br>1999 |5 сәуір<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 5 сәуір<br>2004 | 11 қаңтар<br>2007 |- |5 | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 12 наурыз<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |12 наурыз<br>2008 |17 қаңтар<br>2013 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |17 қаңтар<br>2013 |28 маусым<br>2019 |-style="background:#FFC3CD;" |8 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1968 туған)}} |28 маусым<br>2019 |27 сәуір<br>2020 |- |9 | [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]<br>{{small|(1965 туған)}} |28 сәуір<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 6 мамыр<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] | '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''<br>{{small|(1966 туған)}} | 8 мамыр<br>2026 жылдан бастап | — |- |} == Маңғыстау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Федор Афанасьевич Новиков|Фёдор Афанасьевич Новиков]]<br>{{small|(1935—2002)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қараша<br>1993 |қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Вячеслав Леонидович Левитин]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қараша<br>1995 | қазан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Николай Иванович Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} | қазан<br>1997 |ақпан<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |18 ақпан<br>1999 |20 ақпан<br>2002 |- |6 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 ақпан<br>2002 | 24 қаңтар<br>2006 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қаңтар<br>2006 |22 желтоқсан<br>2011 |- |8 | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |22 желтоқсан<br>2011 |18 қаңтар<br>2013 |- |9 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |18 қаңтар<br>2013 |14 наурыз<br>2017 |- |10 | [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |14 наурыз<br>2017 |13 маусым<br>2019 |- |11 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 7 қыркүйек<br>2021 |- |12 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қыркүйек<br>2021 |16 мамыр<br>2024 |- |13 | [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 17 мамыр<br>2024 жылдан бастап | — |} == Павлодар облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]<br>{{small|(1948—2023)}} |ақпан<br>1992 |қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |қаңтар<br>1993 |желтоқсан<br>1997 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | 21 қараша<br>2001 |- |4 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |21 қараша<br>2001 |13 маусым<br>2003 |- |5 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |14 маусым<br>2003 |30 қыркүйек<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 30 қыркүйек<br>2008 |20 қаңтар<br>2012 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]<br>{{small|(1961 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |20 желтоқсан<br>2013 |- |8 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |20 желтоқсан<br>2013 |25 наурыз<br>2016 |-style="background:#FFC3CD;" |9 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |25 наурыз<br>2016 |21 қаңтар<br>2020<ref>[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |- |10 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 1 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} | 7 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Солтүстік Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1997 |- | 2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қазан<br>1999 |- | 3 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | қазан<br>1999 | 17 мамыр<br>2002 |- | 4 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Анатолий Владимирович Смирнов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 17 мамыр<br>2002 | 24 желтоқсан<br>2003 |- | 5 | [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]] | [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 24 желтоқсан<br>2003 | 9 қазан<br>2007 |- | 6 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 9 қазан<br>2007 | қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- | 8 | [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 27 мамыр<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- | 9 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]] | [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 | 4 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]] | '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''<br>{{small|(1968 туған)}} | 23 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Түркістан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)''' |- | 1 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]<br>{{small|(1939—2012)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Zautbek Turisbekov portrait.jpg|163x163px]] | [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]<br>{{small|(1942—2020)}} | желтоқсан<br>1997 | шілде<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | шілде<br>1999 | 29 тамыз<br>2002 |- | 5 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 31 тамыз<br>2002 | 20 қыркүйек<br>2006 |- | 6 | [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 қыркүйек<br>2006 | 28 тамыз<br>2007 |- | 7 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | 4 наурыз<br>2009 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 4 наурыз<br>2009 | 8 тамыз<br>2015 |- | 9 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 8 тамыз<br>2015 | 7 қазан<br>2016 |- | colspan="5" | '''Түркістан облысы (2018 бері)''' |- | 10 | [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]] | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 7 қазан<br>2016 | 26 ақпан<br>2019 |- | 11 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 12 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 6 қаңтар<br>2025 |- |- | 13 | [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} | 6 қаңтар<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ұлытау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]] | [[Берік Әбдіғалиұлы]]<br>{{small|(1971 туған)}} |11 маусым<br>2022 |9 қазан<br>2024 |- |2 | [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дастан Адайұлы Рыспеков]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} |9 қазан<br>2024 жылдан бастап | |- |} == Шығыс Қазақстан облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]<br>{{small|(1945—2001)}} | ақпан<br>1992 |17 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Юрий Иванович Лавриненко]]<br>{{small|(1945 туған)}} |17 маусым<br>1994 | 30 қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Леонид Васильевич Десятник]]<br>{{small|(195? туған)}} | 30 қараша<br>1995 |17 наурыз<br>1996<ref>[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]</ref> |- |4 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} |10 сәуір<br>1996 |17 сәуір<br>1997 |- |5 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} |17 сәуір<br>1997 |26 ақпан<br>2003 |- |6 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]<br>{{small|(1948 туған)}} |27 ақпан<br>2003 | 8 желтоқсан<br>2004 |- |7 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2004 |11 қаңтар<br>2007 |- |8 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 7 мамыр<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] <br>{{small|(1958 туған)}} | 7 мамыр<br>2008 | 4 наурыз<br>2009 |- |10 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 4 наурыз<br>2009 |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]</ref> |- |11 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО]</ref> |15 маусым<br>2023 |- |12 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |16 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> |- |13 | [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''<br>{{small|(1970 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Таратылған облыстардың әкімдері == === Жезқазған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Григорий Петрович Юрченко]]<br>{{small|(1937 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Альберт Гергардович Саламатин]]<br>{{small|(1941 туған)}} | маусым<br>1994 | тамыз<br>1994 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | тамыз<br>1994 | сәуір<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]<br>{{small|(1951 туған)}} | сәуір<br>1996 | наурыз<br>1997 |} === Көкшетау облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | қаңтар<br>1993 | желтоқсан<br>1993 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]<br>{{small|(1943 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | маусым<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]<br>{{small|(1955 туған)}} | маусым<br>1996 | мамыр<br>1997 |} === Семей облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]<br>{{small|(1939 туған)}}<ref>[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}</ref> | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | маусым<br>1994 | наурыз<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} | 10 наурыз<br>1997 | 17 сәуір<br>1997 |} === Талдықорған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | ақпан<br>1992 | сәуір<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]<br>{{small|(1949 туған)}} | сәуір<br>1993 | наурыз<br>1996 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} | наурыз<br>1996 | сәуір<br>1997 |} === Торғай облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]<br>{{small|(1941—2007)}} | 22 маусым<br>1993 | 5 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} | қазан<br>1995 | сәуір<br>1997 |} == Республикалық маңызы бар қалалар== === Астана === {{main|Астана әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Ақмола қаласы (1992–1998)''' |- |1 | [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]] | [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]<br>{{small|(1941—2013)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1997 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (1998–2019)''' |- |2 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 10 желтоқсан<br>1997 | 16 маусым<br>2003 |- |3 | [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]] | [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949—2021)}} | 16 маусым<br>2003 | 20 наурыз<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 20 қыркүйек<br>2006 |- |5 | [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]] | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 21 қыркүйек<br>2006 | 4 сәуір<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 |22 қазан<br>2014 |- |7 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |22 қазан<br>2014 |21 маусым<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |21 маусым<br>2016 |10 қыркүйек<br>2018 |- |9 | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |10 қыркүйек<br>2018 |13 маусым<br>2019 |- | colspan="5" | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)''' |- |10 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)''' |- |11 | [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} === Алматы === {{main|Алматы әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} |8 ақпан<br>1992 |20 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |20 маусым<br>1994 |16 маусым<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |16 маусым<br>1997 | 9 желтоқсан<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 9 желтоқсан<br>2004 | 4 сәуір<br>2008 |- |5 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 | 9 тамыз<br>2015 |- |6 | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 9 тамыз<br>2015 |28 маусым<br>2019 |- |7 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |28 маусым<br>2019 | 31 қаңтар<br>2022 |- |8 | [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 31 қаңтар<br>2022 | 24 мамыр<br>2025 |- | 9 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''<br>{{small|(1974 туған)}} | 24 мамыр<br>2025 жылдан бастап | |- |} === Шымкент === {{main|Шымкент әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} |21 ақпан<br>1992 |15 қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} |15 қараша<br>1993 |16 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |16 қазан<br>1995 |14 желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]<br>{{small|(1953 туған)}} |14 қараша<br>1997 |14 мамыр<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]] |14 мамыр<br>1999 |17 қаңтар<br>2001 |- |6 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} |15 наурыз<br>2001 | тамыз<br>2002 |- |7 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} |10 қыркүйек<br>2002 |17 ақпан<br>2006 |- |8 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |27 қыркүйек<br>2006 |19 ақпан<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |19 ақпан<br>2008 |24 сәуір<br>2012 |- |10 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} |24 сәуір<br>2012 |27 мамыр<br>2013 |- |11 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} |27 мамыр<br>2013 |19 тамыз<br>2015 |- |12 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |19 тамыз<br>2015 | 31 қазан<br>2017<ref>[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]</ref> |- |13 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қараша<br>2017 |20 маусым<br>2018 |- |14 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |20 маусым<br>2018 | 30 шілде<br>2019 |- |15 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 30 шілде<br>2019 |21 қаңтар<br>2020 |- |16 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]<br>{{small|(1981 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 5 қыркүйек<br>2023 |- |17 | [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''<br>{{small|(1980 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} === Байқоңыр === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} |17 ақпан<br>1992 |23 желтоқсан<br>1994<ref>[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}</ref> |- |2 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]<br>{{small|(1950—2020)}} |23 желтоқсан<br>1994 |16 мамыр<br>2002<ref>[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}</ref> |- |3 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Александр Фёдорович Мезенцев]]<br>{{small|(1949—2013)}} |16 мамыр<br>2002 |10 қыркүйек<br>2013 |- |м.а. | rowspan="2" |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | rowspan="2" |[[Анатолий Павлович Петренко]]<br>{{small|(1945 туған)}} | 16 қыркүйек<br>2013 | 9 шілде<br>2015 |- |4 | 9 шілде<br>2015 | 30 мамыр<br>2017 |- |5 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 30 мамыр<br>2017 жылдан бастап | |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] * [[Әкім]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]] l85e71w290raudaqr8a4p4uydapfbvs 0 556628 3601880 3235721 2026-05-08T15:54:47Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Notes" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353165034|Drake (musician)]]" 3601880 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Дрейк |Атауы = {{lang-en|Drake}} |Сурет =Drake July 2016.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Kygo 2014 жылы |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Обри Дрейк Грэм |Толық аты = |Туған күні = 24.11.1986 |Туған жері = {{туғанжері|Торонто|Торонтода}}, [[Канада]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа шейін |Мемлекет = {{USA}} {{CAN}} |Мамандықтары = {{Әнші|Канада}}, [[продюсер]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[Хип-хоп]], [[R&B]], [[Трэп]], [[Поп-музыка]], [[Поп-рэп]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = Republic Records, OVO Sound, Universal Motown, Young Money Entertainment, Cash Money Records |Марапаттары = |Сайты = [http://drakeofficial.com] }} '''Обри Дрейк Грэм''' (ағыл. Aubrey Drake Graham; [[24 қазан]] [[1986 жыл]], [[Торонто]]) — канадалық рэпер, өлеңдер авторы және актер. Сонымен қатар Дрейк мононимімен танымал. == Марапаттамалары == Дрейк әлем бойынша өз альбомдерінің 5 миллионнан астам нұсқасын сатып үлгерді.Оның жұмысы оған «Грэмми» сыйлығын, 3 мәрте «Джуно» премиясын және 6 мәрте BET Awardsruen. Billboard’s Hot Rap Songs чартында 12 синглымен Дрейк алғашқы орынды басқа әртістерге қарағанда көп рет алды. 2012 жылы Billboard’s Hot R&B/Hip-Hop Songs чартында 1 бірінші орынды Jay Z- ді қуып жетіп те алды. == Сілтемелер == {{Notelist}}Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.{{Notelist}} == Дискографиясы == * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]] (2022)'' * ''[[For All The Dogs]] (2023)'' tno3f40cz9fygn0zh8ul2kauvkqnfu0 3601883 3601880 2026-05-08T16:00:56Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3235721 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Дрейк |Атауы = {{lang-en|Drake}} |Сурет =Drake July 2016.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Kygo 2014 жылы |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Обри Дрейк Грэм |Толық аты = |Туған күні = 24.11.1986 |Туған жері = {{туғанжері|Торонто|Торонтода}}, [[Канада]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа шейін |Мемлекет = {{USA}} {{CAN}} |Мамандықтары = {{Әнші|Канада}}, [[продюсер]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[Хип-хоп]], [[R&B]], [[Трэп]], [[Поп-музыка]], [[Поп-рэп]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = Republic Records, OVO Sound, Universal Motown, Young Money Entertainment, Cash Money Records |Марапаттары = |Сайты = [http://drakeofficial.com] }} '''Обри Дрейк Грэм''' (ағыл. Aubrey Drake Graham; [[24 қазан]] [[1986 жыл]], [[Торонто]]) — канадалық рэпер, өлеңдер авторы және актер. Сонымен қатар Дрейк мононимімен танымал. == Марапаттамалары == Дрейк әлем бойынша өз альбомдерінің 5 миллионнан астам нұсқасын сатып үлгерді.Оның жұмысы оған «Грэмми» сыйлығын, 3 мәрте «Джуно» премиясын және 6 мәрте BET Awardsruen. Billboard’s Hot Rap Songs чартында 12 синглымен Дрейк алғашқы орынды басқа әртістерге қарағанда көп рет алды. 2012 жылы Billboard’s Hot R&B/Hip-Hop Songs чартында 1 бірінші орынды Jay Z- ді қуып жетіп те алды. == Дискографиясы == * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]] (2022)'' * ''[[For All The Dogs]] (2023)'' 776ln42h48z3pz7p6yeoc827blhthjk 3601889 3601883 2026-05-08T16:07:00Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Notes" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353165034|Drake (musician)]]" 3601889 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Дрейк |Атауы = {{lang-en|Drake}} |Сурет =Drake July 2016.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Kygo 2014 жылы |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Обри Дрейк Грэм |Толық аты = |Туған күні = 24.11.1986 |Туған жері = {{туғанжері|Торонто|Торонтода}}, [[Канада]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа шейін |Мемлекет = {{USA}} {{CAN}} |Мамандықтары = {{Әнші|Канада}}, [[продюсер]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[Хип-хоп]], [[R&B]], [[Трэп]], [[Поп-музыка]], [[Поп-рэп]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = Republic Records, OVO Sound, Universal Motown, Young Money Entertainment, Cash Money Records |Марапаттары = |Сайты = [http://drakeofficial.com] }} '''Обри Дрейк Грэм''' (ағыл. Aubrey Drake Graham; [[24 қазан]] [[1986 жыл]], [[Торонто]]) — канадалық рэпер, өлеңдер авторы және актер. Сонымен қатар Дрейк мононимімен танымал. == Марапаттамалары == Дрейк әлем бойынша өз альбомдерінің 5 миллионнан астам нұсқасын сатып үлгерді.Оның жұмысы оған «Грэмми» сыйлығын, 3 мәрте «Джуно» премиясын және 6 мәрте BET Awardsruen. Billboard’s Hot Rap Songs чартында 12 синглымен Дрейк алғашқы орынды басқа әртістерге қарағанда көп рет алды. 2012 жылы Billboard’s Hot R&B/Hip-Hop Songs чартында 1 бірінші орынды Jay Z- ді қуып жетіп те алды. == Сілтемелер == {{Notelist}}Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}} == Дискографиясы == * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]] (2022)'' * ''[[For All The Dogs]] (2023)'' 6rd6il823440ejqm65zvgcmst96gaxw 3601890 3601889 2026-05-08T16:07:29Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Notes" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353165034|Drake (musician)]]" 3601890 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Дрейк |Атауы = {{lang-en|Drake}} |Сурет =Drake July 2016.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Kygo 2014 жылы |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Обри Дрейк Грэм |Толық аты = |Туған күні = 24.11.1986 |Туған жері = {{туғанжері|Торонто|Торонтода}}, [[Канада]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа шейін |Мемлекет = {{USA}} {{CAN}} |Мамандықтары = {{Әнші|Канада}}, [[продюсер]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[Хип-хоп]], [[R&B]], [[Трэп]], [[Поп-музыка]], [[Поп-рэп]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = Republic Records, OVO Sound, Universal Motown, Young Money Entertainment, Cash Money Records |Марапаттары = |Сайты = [http://drakeofficial.com] }} '''Обри Дрейк Грэм''' (ағыл. Aubrey Drake Graham; [[24 қазан]] [[1986 жыл]], [[Торонто]]) — канадалық рэпер, өлеңдер авторы және актер. Сонымен қатар Дрейк мононимімен танымал. == Марапаттамалары == Дрейк әлем бойынша өз альбомдерінің 5 миллионнан астам нұсқасын сатып үлгерді.Оның жұмысы оған «Грэмми» сыйлығын, 3 мәрте «Джуно» премиясын және 6 мәрте BET Awardsruen. Billboard’s Hot Rap Songs чартында 12 синглымен Дрейк алғашқы орынды басқа әртістерге қарағанда көп рет алды. 2012 жылы Billboard’s Hot R&B/Hip-Hop Songs чартында 1 бірінші орынды Jay Z- ді қуып жетіп те алды. == Сілтемелер == {{Notelist}}Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}} {{Notelist}}Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}} == Дискографиясы == * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]] (2022)'' * ''[[For All The Dogs]] (2023)'' nql4lfmofbi0j2t3p5rfuyixgaw149b 3601892 3601890 2026-05-08T16:09:14Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Notes" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353165034|Drake (musician)]]" 3601892 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Дрейк |Атауы = {{lang-en|Drake}} |Сурет =Drake July 2016.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Kygo 2014 жылы |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Обри Дрейк Грэм |Толық аты = |Туған күні = 24.11.1986 |Туған жері = {{туғанжері|Торонто|Торонтода}}, [[Канада]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа шейін |Мемлекет = {{USA}} {{CAN}} |Мамандықтары = {{Әнші|Канада}}, [[продюсер]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[Хип-хоп]], [[R&B]], [[Трэп]], [[Поп-музыка]], [[Поп-рэп]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = Republic Records, OVO Sound, Universal Motown, Young Money Entertainment, Cash Money Records |Марапаттары = |Сайты = [http://drakeofficial.com] }} '''Обри Дрейк Грэм''' (ағыл. Aubrey Drake Graham; [[24 қазан]] [[1986 жыл]], [[Торонто]]) — канадалық рэпер, өлеңдер авторы және актер. Сонымен қатар Дрейк мононимімен танымал. == Марапаттамалары == Дрейк әлем бойынша өз альбомдерінің 5 миллионнан астам нұсқасын сатып үлгерді.Оның жұмысы оған «Грэмми» сыйлығын, 3 мәрте «Джуно» премиясын және 6 мәрте BET Awardsruen. Billboard’s Hot Rap Songs чартында 12 синглымен Дрейк алғашқы орынды басқа әртістерге қарағанда көп рет алды. 2012 жылы Billboard’s Hot R&B/Hip-Hop Songs чартында 1 бірінші орынды Jay Z- ді қуып жетіп те алды. == Сілтемелер == {{Notelist}}Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}} {{Notelist}}Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}} {{Notelist}}Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.Бұған оның ресми түрде авторлық қатысуы көрсетілмеген «Sicko Mode» сингліндегі үлесі кірмейді.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}}Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.{{Notelist|Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.|colwidth=Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.|notes=Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.|refs=Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.|group=Бұл оның ресми түрде қатысушы ретінде көрсетілмеген «Sicko Mode» әніндегі қатысуын қамтымайды.}} == Дискографиясы == * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]] (2022)'' * ''[[For All The Dogs]] (2023)'' suw53itawzgge4eu530xs0x2mjjicd6 3601898 3601892 2026-05-08T16:20:04Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3235721 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Дрейк |Атауы = {{lang-en|Drake}} |Сурет =Drake July 2016.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Kygo 2014 жылы |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Обри Дрейк Грэм |Толық аты = |Туған күні = 24.11.1986 |Туған жері = {{туғанжері|Торонто|Торонтода}}, [[Канада]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа шейін |Мемлекет = {{USA}} {{CAN}} |Мамандықтары = {{Әнші|Канада}}, [[продюсер]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[Хип-хоп]], [[R&B]], [[Трэп]], [[Поп-музыка]], [[Поп-рэп]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = Republic Records, OVO Sound, Universal Motown, Young Money Entertainment, Cash Money Records |Марапаттары = |Сайты = [http://drakeofficial.com] }} '''Обри Дрейк Грэм''' (ағыл. Aubrey Drake Graham; [[24 қазан]] [[1986 жыл]], [[Торонто]]) — канадалық рэпер, өлеңдер авторы және актер. Сонымен қатар Дрейк мононимімен танымал. == Марапаттамалары == Дрейк әлем бойынша өз альбомдерінің 5 миллионнан астам нұсқасын сатып үлгерді.Оның жұмысы оған «Грэмми» сыйлығын, 3 мәрте «Джуно» премиясын және 6 мәрте BET Awardsruen. Billboard’s Hot Rap Songs чартында 12 синглымен Дрейк алғашқы орынды басқа әртістерге қарағанда көп рет алды. 2012 жылы Billboard’s Hot R&B/Hip-Hop Songs чартында 1 бірінші орынды Jay Z- ді қуып жетіп те алды. == Дискографиясы == * ''[[Thank Me Later]]'' (2010) * ''[[Take Care]]'' (2011) * ''[[Nothing Was the Same]]'' (2013) * ''[[Views]]'' (2016) * ''[[Scorpion]]'' (2018) * ''[[Certified Lover Boy]]'' (2021) * ''[[Honestly, Nevermind]] (2022)'' * ''[[For All The Dogs]] (2023)'' 776ln42h48z3pz7p6yeoc827blhthjk 0 558411 3602061 3467060 2026-05-09T04:19:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602061 wikitext text/x-wiki {{Университет|Аты=Әзербайжан мемлекеттік аграрлық университеті|Шынайы аты={{Lang-az|Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti}}|Халықаралық атауы={{lang-en|Azerbaijan State Agricultural University}}|Құрылған жылы=1929 жыл 15 мамыр|Түрі=мемлекеттік|Ректоры=Зафар Гурбанов|Студенттер=5524|Шетел студенттері=124|Магистратура=120|Аспирантура=10|Оқытушылар=445|Орналасқан жері={{AZE}}, [[Гәнжә]]|Мекенжайы=Гәнжә, Ататүрк даңғылы, 262 AZ2000|CoordScale=2000|lat_dir=N|lon_dir=E|lat_deg=40.675|lon_deg=46.3553|region=AZ|Марапаттары={{Құрмет Белгісі ордені}}|Сайты=[http://adau.edu.az/ adau.edu.az]}} '''Әзербайжан мемлекеттік аграрлық университеті '''({{Lang-az|Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti}}) — Әзербайжанның ауыл шаруашылығына арналған мемлекеттік оқу орны. == Тарихы == 1920 жылы Әзербайжанда политехникалық институтта ауыл шаруашылығына арналған факультет ашылды.1929 жылдың 15 мамырында Әзербайжан КСР-інің шешімі бойынша Әзербайжан ауыл шаруашылығы институты ашылды. Институттың бірінші директоры Әзербайжанның  Жерлік Ұлттық Комиссары Дадаш Буниятзаде болды. Бастапқы кезде институттың 4 факультеті болды. Олар:өсімдік өсіру факультеті, жануар өсіру факультеті,дәнді-дақыл өсіру факультеті және балық шаруашылығы факультеттері. 1931 жылы Әзербайжанның ауыл шаруашылығы интитуты Гәнжә қаласына ауыстырылды. Институтқа қабылдау жыл тастап 1200 абитуренттке өсе берді. Ұлы Отан соғысының жылдарында 385 қызмет етушілер мен студенттер фронтқа кетті. Соғыстан кейін институт өз ісіне қайта кірісті.Институтта жаңа кафедралар менфакультеттер ашылды. 1979 жылдың мамырында "знак почета" орденімен маратталды. 1991 жылдың 17 шілдесінде Әзірбайжан елінің президентінің бұйрығы бойынша институтқа Академия деген ат берілді.<ref>{{Cite web|url=http://www.adau.edu.az/university-history|title=AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ|publisher=www.adau.edu.az|accessdate=2020-05-17|archivedate=2016-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314095816/http://www.adau.edu.az/university-history|url-status=live}}</ref> 2012 жылдың маусым айында АГАУ Әзербайжан Білім министрлігінің Аккредиттеу кеңесінде аккредитациядан өтті. 2024 жылдың 25 сәуірінде Агау құрамында Гәнжә мемлекеттік аграрлық колледжі құрылды.<ref>{{Cite web |url=https://unikal.az/news/428964/gence-dovlet-aqrar-kolleci-publik-huquqi-sexs-yaradildi |title=“Gəncə Dövlət Aqrar Kolleci” publik hüquqi şəxs yaradıldı |accessdate=2024-04-25 |url-status=live |archivedate=2024-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240425092935/https://unikal.az/news/428964/gence-dovlet-aqrar-kolleci-publik-huquqi-sexs-yaradildi }}</ref> == Университеттің ғимараты == Әзербайжанның бұл институтының ғимараты XIX ғасырда соғылды. == Құрылымы == Университетте шамамен 3000 студент бар. Оның ішінде 120-сы магистрант, 10-ы аспирант, 45-і диссертант. Университеттегі қызмет етушілердің нақты саны. 1019 адамды құрайды. Оның ішінде: * Профессор оқытушылардың саны —445 * Академиктер — 1 * АН корреспондант мүшелерінің саны — 1 * Ғылым алушылар — 2 * Ғылым докторлары мен профессорлар — 29 * Ғылым доценттері мен кандидаттар — 189 * Ғылым кондидатттары — 41 * Оқытушылар мен ассистенттер — 182 * Оқытушылар — 208 == Факультеттер == * Агрономикалық факультет *Агротехнология факультеті * Ветеринарлық медицина мен фармокология факультеті. * Агроинженерліктің, Энергетиканың, Ақпараттама технологиясының факультеті * Агронимикалық Экономика факультеті == Лабораториялар == Университетте 5 лаборатория жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * ''Ибрагим Джафаров'' - [http://www.vesti.az/news/213933 Азербайджанскому государственному аграрному университету 85 лет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906160252/http://www.vesti.az/news/213933 |date=2014-09-06 }}, Информационное Агентство «Vesti.az», 10 Августа 2014 * Иванович К. А. Сельскохозяйственное образование в СССР. - М.: Советская наука, 1958. - 238 с.; стр. 53. * [http://anl.az/down/meqale/azerizv/2011/may/av225.htm Кузница кадров для агропрома страны] // Азербайджанские известия. – 2011. – 14 мамыр. – С. 3. [[Санат:1929 жылы құрылған оқу орындары]] [[Санат:Аграрлық университеттер]] [[Санат:Гәнжә университеттері]] [[Санат:Әзербайжан ауыл шаруашылығы]] [[Санат:Әзербайжан аграрлық университеті]] [[Санат:КСРО аграрлық университеттері]] 3q9pdcjqpwp2gnqxfygylktxgue2sbl 0 560490 3601745 3590524 2026-05-08T12:33:00Z Casserium 68287 3601745 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Алтай Сейдірұлы Көлгінов | Шынайы есімі = | Суреті = Altai Kölginov 01 (2023-04-03) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Көлгінов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Эстония|Қазақстанның Эстониядағы елшісі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Flag of Estonia.svg | Басқара бастады = 27 наурыз 2024 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 8 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] | Ізбасары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_3 = [[Астана]] қаласының 10-[[Астана әкімі|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg | Ту2_3 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_3 = 13 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 8 желтоқсан 2022 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_3 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] | Титулы_4 = [[Батыс Қазақстан облысы]]ның 7-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] | Ту_4 = Coat of Arms Batys Oblysy.png | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = 26 сәуір 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 маусым 2019 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br />[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Ізбасары_4 = [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев|Ғали Есқалиев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|Орал қаласының әкімі]] | Ту_5 = Oral seal.svg | Ту2_5 = | Реті_4 = | Басқара бастады_5 = 4 сәуір 2013 | Басқаруын аяқтады_5 = 26 сәуір 2016 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_5 = [[Болат Әдиетұлы Шәкімов|Болат Шәкімов]] | Ізбасары_5 = [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Нариман Төреғалиев]] | Туған күні = 15.01.1978 | Туған жері = {{туғанжері|Түркістан (қала){{!}}Түркістан|Түркістанда}}, [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] (қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Қазақстан]]) | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Сердар Көлгінов | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = 1) Қ.А.Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті<br>2) Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару Академиясы<br>3) Абердин университеті (2006–2007) | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Алтай Сейдірұлы Көлгінов | Марапаттары = {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} }} '''Алтай Сейдірұлы Көлгінов''' ([[15 қаңтар]] [[1978 жыл|1978]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы наурыздан қызметтегі [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Эстония|Қазақстанның Эстониядағы елшісі]].<ref name="estonia">{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-altay-seydiruly-kolginov-kazakstan-respublikasynyn-estoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-272344 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Алтай Сейдірұлы Көлгінов Қазақстан Республикасының Эстония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |website= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-27 |accessdate= 2024-04-05}}</ref> Көпшілікке 2022–2023 жылдары [[Қазақстан премьер-министрі]] [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]тың әлеуметтік мәселелер бойынша [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|орынбасары]] және 2019–2022 жылдары [[Астана әкімі]] ретіндегі қызметі үшін белгілі. Көлгінов саяси мансабының көбі әкімдіктерде өткізді: ол [[Орал]] қаласының (2013–2016), [[Батыс Қазақстан облысы]]ның (2016–2019), [[Астана]] қаласының әкімі (2019–2022) ретінде қызмет еткен. == Өмірбаяны == Алтай Көлгінов 1978 жылғы 15 қаңтар күні Оңтүстік Қазақстан облысына қарасты Абай ауылында дүниеге келген. [[Сіргелі]] тайпасының Жайдақ руынан шыққан.<ref>{{кітап|автор= Рахаев, Нұрғали Баймаханұлы; Қамбарова, Зухра Медеуқызы |тақырыбы= Сіргелі Батыр-Жайдақ шежіресі; редакторы — Өскенқызы, Раушан |жыл= 2022 |орны= Алматы |баспасы= Нұрлы Әлем |беттері= 888 |isbn= 978-601-205-708-9}}</ref> [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]] - құқықтану мамандығы; [[аквизитор|Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы]] - мамандандырылған мемлекеттік және жергілікті басқару; [[Абердин университеті]], [[Ұлыбритания]], «[[Болашақ стипендиясы|Болашақ]]» президенттік бағдарламасы - халықаралық коммерциялық құқық мамандығы. === Қызмет жолы === 2000–2001 жылы [[Қазақстан Қарулы Күштері]]нде қызмет еткен. 2001–2008 жылдары [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет Министрлігі]], [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]] және [[Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] органдарында қызмет атқарады. 2008–2010 жылдары — «Алаш Медиа Групп» ЖШС бас директорының орынбасары. 2010–2012 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент Әкімшілігінің]] аймақтық-ұйымдастыру және мемлекеттік бақылау жұмыстары бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2012–2013 жылдары [[Батыс Қазақстан облысы]] әкімінің орынбасары. 2013 жылғы 4 сәуірден [[Орал қаласы]]ның әкімі. 2016 жылғы 26 наурыздан Батыс Қазақстан облысының әкімі.<ref>[https://www.nur.kz/kk/1081887-altay-kolginov-batys-qazaqstan-oblys.html Алтай Көлгінов Батыс Қазақстан облысының әкімі болды]</ref> === Астана қаласының әкімі === 2019 жылғы 13 маусымнан бастап президент Тоқаевтың жарлығымен [[Астана әкімі]] болып тағайындалды <ref>[https://sputniknews.kz/spravka/20190613/10532175/Altay-Kolginov-atqaran-qyzmetteri-men-lauazymdary.html Қасым Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Астана қаласының әкімі болып Алтай Көлгінов тағайындалды]</ref>. 2022 жылғы 8 желтоқсан күні Астана қаласының әкімі қызметінен босатылды. === Премьер-Министрдің орынбасары === 2022 жылғы 9 желтоқсан күні Президент Жарлығымен [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Қазақстан Республикасы Премьер-Министірінің орынбасары]] болып тағайындалды. Үкіметте ол әлеуметтік мәселелерге қатысты блоктың басшылығында болған еді.<ref name="inbus" /> 2023 жылғы 8 маусымда Президент жарғысы бойынша Алтай Көлгіновтің қызметінен босатылғаны белгілі болды.<ref name="inbus">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/news/altaj-kolginov-kyzmetinen-bosatyldy|title=Алтай Көлгінов қызметінен босатылды|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-06-08|accessdate=2023-06-10}}</ref> Оның ізбасары [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] болды. Бірнеше күннен кейін Көлгінов өз [[Facebook]] парақшасында осы жайлы үндеу жасады, ол жерде ол атқарған жұмыстарын тізіп шықты. === Эстониядағы елші === 2024 жылғы 27 наурызда ол [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Эстония|Қазақстанның Эстониядағы елшісі]] болып тағайындалды да,<ref name="estonia" /> саяси мансабын жалғастыра берді. == Сын == 2020 жылы жұмысын оң бағалайтын әлеуметтік желідегі пікірлерге 125 миллион теңге жұмсамақ болғаны үшін сынға ұшырады.<ref>{{cite web|author= [[Михаил Валерьевич Козачков|КОЗАЧКОВ, Михаил]] |title= Деньги ничто, имидж - всё! |url= https://time.kz/articles/zloba/2020/05/01/dengi-nichto-imidzh-vsyo |accessdate= 2020-06-08 |publisher= Время общественная политическая газета |date= 2020-05-01}} {{Wayback|date= 2020-06-08 |url= https://web.archive.org/web/20200608091121/https://time.kz/articles/zloba/2020/05/01/dengi-nichto-imidzh-vsyo}}</ref> Көлгінов әкімдігі тұсында Астанадағы [[Талдыкөл (көл, Астана)|Талдыкөл]] көлі жойылды.<ref>{{Cite web|lang= kz |url= https://malim.kz/article/society/kulginov-taldykol-ili-kak-akim-ogradilsya-ot-grazdanskix-aktivistov-17513 |title= Кульгинов Талдыколь или как аким оградился от гражданских активистов |publisher= malim.kz |accessdate= 2023-06-20}} {{Wayback|date= 2023-06-20 |url= https://web.archive.org/web/20230620151425/https://malim.kz/article/society/kulginov-taldykol-ili-kak-akim-ogradilsya-ot-grazdanskix-aktivistov-17513}}</ref><ref>{{Cite web|lang= ru |url= https://vlast.kz/novosti/46814-malyj-taldykol-prodolzaut-zasypat-nesmotra-na-obesania-zamakima-priostanovit-process.html |title= Малый Талдыколь продолжают засыпать, несмотря на обещания замакима приостановить процесс - Аналитический интернет-журнал Власть |publisher= vlast.kz |date= 2021-09-26 |accessdate= 2023-06-20}} {{Wayback|date= 2023-06-20 |url= https://web.archive.org/web/20230620152931/https://vlast.kz/novosti/46814-malyj-taldykol-prodolzaut-zasypat-nesmotra-na-obesania-zamakima-priostanovit-process.html}}</ref><ref>{{Cite web|lang= ru |url= https://inbusiness.kz/ru/news/pochemu-zatyagivayut-sudebnye-tyazhby-po-malomu-taldykolyu |title= Почему затягивают судебные тяжбы по Малому Талдыколю? |publisher= inbusiness.kz |date= 2022-04-14 |accessdate= 2023-06-20}} {{Wayback|date= 2023-06-20 |url= https://web.archive.org/web/20230620151428/https://inbusiness.kz/ru/news/pochemu-zatyagivayut-sudebnye-tyazhby-po-malomu-taldykolyu}}</ref><ref>{{Cite web|lang= ru |url= https://exclusive.kz/expertiza/obshhestvo/125867/ |title= Может ли Кульгинов, уничтожив Малый Талдыколь, потопить левый берег Нур-Султана? |publisher= Exclusive |date= 2021-10-11 |accessdate= 2023-06-20}} {{Wayback|date= 2023-06-20 |url= https://web.archive.org/web/20230620154436/https://exclusive.kz/expertiza/obshhestvo/125867/}}</ref> Көлгінов [[Астана әкімі]] болған кезінде «Көлгінов – 20%» деген лақап атқа ие болды. Бұл сан әкімнің мемлекеттік сатып алу мәмілелерінен алатын болжамды компенсациялар туралы айтады.<ref name="uralskie">{{Cite web|url= https://www.uralskweek.kz/2023/06/06/kulginov-20-eks-akim-poprosil-ne-veshat-na-nego-yarlyki/ |title= «Кульгинов 20%»: экс-аким попросил не вешать на него ярлыки |lang= ru |publisher= Уральская неделя |date= 2024-06-06 |accessdate= 2024-04-05}}</ref> 2024 жылғы 6 маусымда оның бұл лақап ат туралы пікірін сұрағанда,<ref name="azattyq">{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/32449798.html |title= Токаев освободил Алтая Кульгинова от должности вице-премьер-министра |language= ru |publisher= [[Radio Free Europe]] |date= 8 June 2024 |access-date= 5 April 2024}}</ref> сол кезде [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]] болған Көлгінов лақап атын сынап, оны «айып» деп атап, журналистке ондай нәрселерді сұрамауды сұрап, «солар жауапты болады» деп жауап беріп, «мемлекеттік қызметкерлерге осындай шабуылдар [басқа біреудің бұйрығымен] болып тұрады» деп мәлімдеді де, «Өтінемін, бұлай етпеңіз. Мен әкім ретінде тұрғындардың мүддесі үшін әріптестеріммен бірге адал жұмыс жасадым. Мен өз жұмысымнан ұялмаймын» деп те қосты.<ref name="uralskie" /> Осы оқиғадан бірнеше күн өткен соң Көлгінов вице-премьер қызметінен босатылды.<ref name="azattyq" /> == Марапаттары == * Халықаралық "Болашақ" стипендиясының иегері (2006-2007) * [[Сурет:Medal25RK.png|35px|«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016)]] «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) * [[Сурет:Medal20Astana.png|35px|«Астанаға 20 жыл» медалі (2018)]] «Астанаға 20 жыл» медалі (2018) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Орал әкімдері]] [[Санат:Батыс Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Абердин университеті түлектері]] [[Санат:Астана әкімдері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] [[Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері]] 93v65f9m1lnnswtg2ufynbb5a3vkfr9 0 562035 3601752 3469474 2026-05-08T12:34:11Z Casserium 68287 3601752 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Туған күні = 15.09.1970 |Туған жері = [[Захаровка (Павлодар облысы)| Захаровка ауылы]]; {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}; [[Павлодар облысы]]; [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы| Қазақ КСР]] |Білімі = Сібір мемлекеттік автомобиль және автомобиль жолдары академиясы (2002)<br> П.А. Столыпин атындағы Омбы мемлекеттік аграрлық университеті (2014) | Суреті = Қайрат Теміршотұлы Нүкенов.jpg |Титулы_15 = Железин кеңшарының № 2 бөлімінің мал шаруашылығы кешенінің жұмысшысы |Басқара бастады_15 = 1987 |Басқаруын аяқтады_15 = 1988 |Титулы_14 = «Трестжилстрой» шаруашылық жүргізуші жастар бірлестігінің экспедиторы |Басқара бастады_14 = 1990 |Басқаруын аяқтады_14 = 1992 |Президент_14 =[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_14 =[[Сергей Александрович Терещенко| Терещенко]] |Титулы_11 = «Капитал» шағын кәсіпорны директорының коммерция жөніндегі орынбасары |Титулы_10 = «Марат және компания-2» ПТ директоры |Басқара бастады_10 = 1992 |Басқаруын аяқтады_10 = 1997 |Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_10 = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин| Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев| Нұрлан Балғымбаев]] |Титулы_9 = [[Павлодар]] қаласындағы «Бағдар-Маркетинг», «Индустрия-Плюс», ӨК «Павлодар-Темір» ЖШС, «Нукер-ПВ» ЖШС директоры директоры |Титуды_ = [[Павлодар]] қаласындағы ӨК «Павлодар-Темір» ЖШС директоры |Титулы_ = [[Павлодар]] қаласындағы «Нукер-ПВ» ЖШС директоры |Басқара бастады_9 = 1997 |Басқаруын аяқтады_9 = 2010 |Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_9 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Титулы_8 = [[Железин ауданы]] «Нүкер» ӘКК төрағасы |Басқара бастады_8 = қаңтар 2010 |Басқаруын аяқтады_8 = 2012 |Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_8 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] |Ту_ = Железин ауданының елтаңбасы.png |Ту2_ = Flag of Kazakhstan.svg |Титулы_7 = [[Железин ауданы]]ның әкімі |Басқара бастады_7 = 2012 |Басқаруын аяқтады_7 = 2013 |Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_7 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] |Ту_7 = Logo Pavlodar region.png |Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg |Титулы_6 = [[Павлодар облысы]]ның кәсіпкерлік және сауда басқармасының басшысы |Басқара бастады_6 = 2013 |Басқаруын аяқтады_6 = маусым 2014 |Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_6 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] <br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ту_6 = Logo Pavlodar region.png |Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg |Титулы_5 = [[Ақсу]] қаласының әкімі |Басқара бастады_5 = маусым 2014 |Басқаруын аяқтады_5 = 29 сәуір 2016 |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |Ізашары_5 =[[Болат Жұмабекұлы Бақауов|Болат Бақауов]] |Ізбасары_5 =[[Нұрлан Шайхслямұлы Дүйсенбинов|Нұрлан Дүйсенбинов]] |Ту_5 = Flag of Aksu (Kazakhstan).jpg |Ту2_5 = Logo Pavlodar region.png |Титулы_4 = Екібастұз қаласының әкімі |Басқара бастады_ = 29 сәуір 2016 |Басқаруын аяқтады_4 = тамыз 2018 |Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_4 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] |Ізашары_4 = [[Александр Федорович Вербняк|Александр Вербняк]] |Ізбасары_4 = [[Нұржан Кемерұлы Әшімбетов|Нұржан Әшімбетов]] |Ту_4 = Ekibastuz seal.png |Ту2_4 = Logo Pavlodar region.png |Титулы_3 = [[Түркістан облысы]] әкімінің бірінші орынбасары |Басқара бастады_3 = тамыз 2018 |Басқаруын аяқтады_3 = ақпан 2019 |Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_3 = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |Ту_3 = Turkistan region seal.png |Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg |Титулы_2 = [[Павлодар облысы]] әкімінің орынбасары |Басқара бастады_2 = 15 ақпан 2019 |Басқаруын аяқтады_2 = 10 шілде 2019 |Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br> [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_2 = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |Ту_2 = Logo Pavlodar region.png |Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg |Титулы = [[Павлодар]] қаласының әкімі |Басқара бастады = 10 шілде 2019 |Басқаруын аяқтады = шілде 2020 |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |Ізашары = Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев |Ізбасары = Ержан Иманслямұлы Иманслям |Ту = Logo Pavlodar region.png |Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg }} '''Қайрат Теміршотұлы Нүкенов''' ([[Захаровка (Павлодар облысы)|Захаровка]], [[Железин ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[15 қыркүйек]] [[1970 жыл|1970]]) — [[Екібастұз]] қаласының әкімі. == Өмірбаяны == Қыпшақ руынан шыққан. * Сібір мемлекеттік жол-көлік академиясын бітірген, экономист мамандығына ие. * П.А. Столыпин атындағы Ом мемлекеттік аграрлық университетін оқып бітірген, ғалым-агроном мамандығына ие. * Павлодар облысы [[Аққулы (ауыл)|Аққу]] қаласының әкімі қызметін атқарған. * 2016 жылғы 29 сәуірден - Екібастұз қаласының әкімі.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ekbastuzga-jana-akm-tagayyindaldyi-269427/ Екібастұзға жаңа әкім тағайындалды]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ақсу әкімдері]] [[Санат:Екібастұз әкімдері]] rd922j2u84sjqtvqj6uymal3a3t1mhp 0 567448 3601834 3580586 2026-05-08T14:37:41Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3601834 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмография == Үздік рөлдері # Жақын достар 2000 ж. # Rockers 2001 ж. # Жаңа дон 2 1999 ж. # Бірінші толқын 1998 ж. # Ақаулы детектив 2002 ж. # Өлі, мен секілді 2003 ж. # Bordertown 1989 ж. # Ымырт аймақ 2002 ж. # Ыстық нүкте 2008 ж. # Әділеттілік лабиринты 1987 ж. # Иеремия 2002 ж. # Джамп стрит, 21 1987 ж. # Заң және тәртіп 1990 ж. # Соңғы бұрылыс 2006 ж. # Аштық 1997 ж. # Тергеуді Да Винчи жүргізеді 1998 ж. # Алтыншы күн 2000 ж. # Мәңгі-бақи рыцарь 1989 ж. # Қымбаттым, мен балаларды кішірейтіп жебердім 1997 ж. # Чаки қалындығы 1998 ж. == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] dyra2k1z9ewdrkn8urr07d7il01tn7y 3601836 3601834 2026-05-08T14:40:32Z Sagzhan 29953 /* Фильмография */ 3601836 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {| class=“wikitable sortable” |- ! Жылы ! Атауы ! Рөлі ! Ескертпе |- | rowspan=2 | 1987 | ‘’[[21 Jump Street]]’’ | Леонард | 1 эпизод |- | ‘‘Street Legal’’ | Нью Мел | 1 эпизод |- | 1989 | ‘‘Bordertown’’ | Тревор Андрес | 2 эпизод |- | 1992 | ‘‘A Killer Among Friends’’ | Стив | Телефильм |- | 1995 | ‘’[[Forever Knight]]’’ | Хавьер Вашон | 13 эпизод |- | rowspan=3 | 1998 | ‘‘A Cool, Dry Place’’ | Орналастыру агенті | |- | ‘’[[Bride of Chucky]]’’ | Лейтенант Эллис | |- | ‘‘Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story’’ | Рекс Рид | Телефильм |- | rowspan=5 | 1999 | ‘‘Murder in a Small Town’’ | Майкл | Телефильм |- | ‘‘Beggars and Choosers’’ | Брайан Песке | 29 эпизод |- | ‘’[[Da Vinci’s Inquest]]’’ | Рик О’Мэлли (1999); Хардидің адвокаты (2001) | 2 эпизод |- | ‘‘Bonanno: A Godfather’s Story’’ | | Телефильм[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ‘‘Bonanno: A Godfather’s Story’’ шолуы] — Рэй Ричмонд, Variety |- | ‘‘The Hunger’’ | Дэйв | 1 эпизод |- | rowspan=6 | 2000 | ‘‘First Wave’’ | Расс | 1 эпизод |- | ‘‘Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show’’ | ND-3 бақылаушысы | 1 эпизод |- | ‘‘Hollywood Off-Ramp’’ | 1 эпизод | |- | ‘’[[Stargate SG-1]]’’ | Доктор Стивен Рэйнер | 1 эпизод |- | ‘’[[The 6th Day]]’’ | Оққағар | |- | ‘‘Big Sound’’ | Даррил | 8 эпизод |- | rowspan=3 | 2001 | ‘‘Strange Frequency’’ | Том Уэст | Телефильм; «Room Service» сегменті |- | ‘‘The Lone Gunmen’’ | Джош Гиллниц | 1 эпизод |- | ‘‘Night Visions’’ | Пол | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2002 | ‘‘Jeremiah’’ | Расмуссен | 1 эпизод |- | ‘’[[Monk (tv_show)|Monk]]’’ | Гэвин Ллойд | 2 эпизод |- | ‘‘Tom Stone’’ | Грэм Пирсон | 7 эпизод |- | rowspan=3 | 2003 | ‘‘The Twilight Zone’’ | Тревор Блэк | 1 эпизод |- | ‘‘Bliss’’ | Маркус | 1 эпизод |- | ‘’[[Dead Like Me]]’’ | Крис Фридман | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2004 | ‘‘The Chris Isaak Show’’ | Бен | 1 эпизод |- | ‘‘The Love Crimes of Gillian Guess’’ | Питер Гилл | Телефильм[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ‘‘The Love Crimes Of Gillian Guess’’ шолуы] — Кен Айснер, Variety |- | ‘‘The Eleventh Hour’’ | Генри Шелли | 13 эпизод |- | 2005 | ‘‘Queer as Folk’’ | Тэд | 2 эпизод |- | 2006 | ‘‘Last Exit’’ | Дэвид | Телефильм{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}} |- | 2007 | ‘’[[Law & Order]]’’ | Доктор Адам Вон | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2008 | ‘‘Would Be Kings’’ | Джейми Коллинз | Телемини-сериал |- | ‘‘Flashpoint’’ | Харлан Геддес | 1 эпизод |- | ‘‘Dream’’ | Ер адам | Қысқаметражды фильм |- | 2010–2015 | ‘’[[Rookie Blue]]’’ | Сэм Суарек | Тұрақты басты рөл |- | 2014 | ‘‘The Good Sister’’ | Джек | Телефильм |- | 2015 | ‘‘Love’s Complicated’’ | Синко Дублин | Телефильм |- | 2016 | ‘‘Casual’’ | Гарри | 2 эпизод |- | 2017 | ‘‘Saving Hope’’ | Даг Рид | 1 эпизод |- | 2018 | ‘‘The Detail’’ | Марк Сэвидж | 5 эпизод |- | 2020 | ‘‘Burden of Truth’’ | Доктор Соломон Стоун / Соломон Стаффорд | 3 эпизод |- | 2022 | ‘‘Pretty Hard Cases’’ | Детектив-сержант Брэд Майклс | 2-маусым |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] jg3f6e23713oz6bftbanptdvr1g7hwk 3601837 3601836 2026-05-08T14:41:55Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601837 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class=“wikitable sortable” |- ! Жылы ! Атауы ! Рөлі ! Ескертпе |- | rowspan=2 | 1987 | ‘’[[21 Jump Street]]’’ | Леонард | 1 эпизод |- | ‘‘Street Legal’’ | Нью Мел | 1 эпизод |- | 1989 | ‘‘Bordertown’’ | Тревор Андрес | 2 эпизод |- | 1992 | ‘‘A Killer Among Friends’’ | Стив | Телефильм |- | 1995 | ‘’[[Forever Knight]]’’ | Хавьер Вашон | 13 эпизод |- | rowspan=3 | 1998 | ‘‘A Cool, Dry Place’’ | Орналастыру агенті | |- | ‘’[[Bride of Chucky]]’’ | Лейтенант Эллис | |- | ‘‘Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story’’ | Рекс Рид | Телефильм |- | rowspan=5 | 1999 | ‘‘Murder in a Small Town’’ | Майкл | Телефильм |- | ‘‘Beggars and Choosers’’ | Брайан Песке | 29 эпизод |- | ‘’[[Da Vinci’s Inquest]]’’ | Рик О’Мэлли (1999); Хардидің адвокаты (2001) | 2 эпизод |- | ‘‘Bonanno: A Godfather’s Story’’ | | Телефильм[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ‘‘Bonanno: A Godfather’s Story’’ шолуы] — Рэй Ричмонд, Variety |- | ‘‘The Hunger’’ | Дэйв | 1 эпизод |- | rowspan=6 | 2000 | ‘‘First Wave’’ | Расс | 1 эпизод |- | ‘‘Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show’’ | ND-3 бақылаушысы | 1 эпизод |- | ‘‘Hollywood Off-Ramp’’ | 1 эпизод | |- | ‘’[[Stargate SG-1]]’’ | Доктор Стивен Рэйнер | 1 эпизод |- | ‘’[[The 6th Day]]’’ | Оққағар | |- | ‘‘Big Sound’’ | Даррил | 8 эпизод |- | rowspan=3 | 2001 | ‘‘Strange Frequency’’ | Том Уэст | Телефильм; «Room Service» сегменті |- | ‘‘The Lone Gunmen’’ | Джош Гиллниц | 1 эпизод |- | ‘‘Night Visions’’ | Пол | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2002 | ‘‘Jeremiah’’ | Расмуссен | 1 эпизод |- | ‘’[[Monk (tv_show)|Monk]]’’ | Гэвин Ллойд | 2 эпизод |- | ‘‘Tom Stone’’ | Грэм Пирсон | 7 эпизод |- | rowspan=3 | 2003 | ‘‘The Twilight Zone’’ | Тревор Блэк | 1 эпизод |- | ‘‘Bliss’’ | Маркус | 1 эпизод |- | ‘’[[Dead Like Me]]’’ | Крис Фридман | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2004 | ‘‘The Chris Isaak Show’’ | Бен | 1 эпизод |- | ‘‘The Love Crimes of Gillian Guess’’ | Питер Гилл | Телефильм[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ‘‘The Love Crimes Of Gillian Guess’’ шолуы] — Кен Айснер, Variety |- | ‘‘The Eleventh Hour’’ | Генри Шелли | 13 эпизод |- | 2005 | ‘‘Queer as Folk’’ | Тэд | 2 эпизод |- | 2006 | ‘‘Last Exit’’ | Дэвид | Телефильм{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}} |- | 2007 | ‘’[[Law & Order]]’’ | Доктор Адам Вон | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2008 | ‘‘Would Be Kings’’ | Джейми Коллинз | Телемини-сериал |- | ‘‘Flashpoint’’ | Харлан Геддес | 1 эпизод |- | ‘‘Dream’’ | Ер адам | Қысқаметражды фильм |- | 2010–2015 | ‘’[[Rookie Blue]]’’ | Сэм Суарек | Тұрақты басты рөл |- | 2014 | ‘‘The Good Sister’’ | Джек | Телефильм |- | 2015 | ‘‘Love’s Complicated’’ | Синко Дублин | Телефильм |- | 2016 | ‘‘Casual’’ | Гарри | 2 эпизод |- | 2017 | ‘‘Saving Hope’’ | Даг Рид | 1 эпизод |- | 2018 | ‘‘The Detail’’ | Марк Сэвидж | 5 эпизод |- | 2020 | ‘‘Burden of Truth’’ | Доктор Соломон Стоун / Соломон Стаффорд | 3 эпизод |- | 2022 | ‘‘Pretty Hard Cases’’ | Детектив-сержант Брэд Майклс | 2-маусым |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] o97b80narqghw14fzs7obdtxv8tzu2x 3601838 3601837 2026-05-08T14:45:10Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601838 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class=“wikitable sortable” |- !Жылы !Атауы !Рөлі !Ескертпе |- |rowspan=2 | 1987 |‘’[[21 Jump Street]]’’ |Леонард |1 эпизод |- |‘‘Street Legal’’ |Нью Мел | 1 эпизод |- | 1989 | ‘‘Bordertown’’ | Тревор Андрес | 2 эпизод |- | 1992 | ‘‘A Killer Among Friends’’ | Стив | Телефильм |- | 1995 | ‘’[[Forever Knight]]’’ | Хавьер Вашон | 13 эпизод |- | rowspan=3 | 1998 | ‘‘A Cool, Dry Place’’ | Орналастыру агенті | |- | ‘’[[Bride of Chucky]]’’ | Лейтенант Эллис | |- | ‘‘Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story’’ | Рекс Рид | Телефильм |- | rowspan=5 | 1999 | ‘‘Murder in a Small Town’’ | Майкл | Телефильм |- | ‘‘Beggars and Choosers’’ | Брайан Песке | 29 эпизод |- | ‘’[[Da Vinci’s Inquest]]’’ | Рик О’Мэлли (1999); Хардидің адвокаты (2001) | 2 эпизод |- | ‘‘Bonanno: A Godfather’s Story’’ | | Телефильм[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ‘‘Bonanno: A Godfather’s Story’’ шолуы] — Рэй Ричмонд, Variety |- | ‘‘The Hunger’’ | Дэйв | 1 эпизод |- | rowspan=6 | 2000 | ‘‘First Wave’’ | Расс | 1 эпизод |- | ‘‘Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show’’ | ND-3 бақылаушысы | 1 эпизод |- | ‘‘Hollywood Off-Ramp’’ | 1 эпизод | |- | ‘’[[Stargate SG-1]]’’ | Доктор Стивен Рэйнер | 1 эпизод |- | ‘’[[The 6th Day]]’’ | Оққағар | |- | ‘‘Big Sound’’ | Даррил | 8 эпизод |- | rowspan=3 | 2001 | ‘‘Strange Frequency’’ | Том Уэст | Телефильм; «Room Service» сегменті |- | ‘‘The Lone Gunmen’’ | Джош Гиллниц | 1 эпизод |- | ‘‘Night Visions’’ | Пол | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2002 | ‘‘Jeremiah’’ | Расмуссен | 1 эпизод |- | ‘’[[Monk (tv_show)|Monk]]’’ | Гэвин Ллойд | 2 эпизод |- | ‘‘Tom Stone’’ | Грэм Пирсон | 7 эпизод |- | rowspan=3 | 2003 | ‘‘The Twilight Zone’’ | Тревор Блэк | 1 эпизод |- | ‘‘Bliss’’ | Маркус | 1 эпизод |- | ‘’[[Dead Like Me]]’’ | Крис Фридман | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2004 | ‘‘The Chris Isaak Show’’ | Бен | 1 эпизод |- | ‘‘The Love Crimes of Gillian Guess’’ | Питер Гилл | Телефильм[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ‘‘The Love Crimes Of Gillian Guess’’ шолуы] — Кен Айснер, Variety |- | ‘‘The Eleventh Hour’’ | Генри Шелли | 13 эпизод |- | 2005 | ‘‘Queer as Folk’’ | Тэд | 2 эпизод |- | 2006 | ‘‘Last Exit’’ | Дэвид | Телефильм{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}} |- | 2007 | ‘’[[Law & Order]]’’ | Доктор Адам Вон | 1 эпизод |- | rowspan=3 | 2008 | ‘‘Would Be Kings’’ | Джейми Коллинз | Телемини-сериал |- | ‘‘Flashpoint’’ | Харлан Геддес | 1 эпизод |- | ‘‘Dream’’ | Ер адам | Қысқаметражды фильм |- | 2010–2015 | ‘’[[Rookie Blue]]’’ | Сэм Суарек | Тұрақты басты рөл |- | 2014 | ‘‘The Good Sister’’ | Джек | Телефильм |- | 2015 | ‘‘Love’s Complicated’’ | Синко Дублин | Телефильм |- | 2016 | ‘‘Casual’’ | Гарри | 2 эпизод |- | 2017 | ‘‘Saving Hope’’ | Даг Рид | 1 эпизод |- | 2018 | ‘‘The Detail’’ | Марк Сэвидж | 5 эпизод |- | 2020 | ‘‘Burden of Truth’’ | Доктор Соломон Стоун / Соломон Стаффорд | 3 эпизод |- | 2022 | ‘‘Pretty Hard Cases’’ | Детектив-сержант Брэд Майклс | 2-маусым |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] io600rz51xotfm9xsksm5dz9mqvyusr 3601840 3601838 2026-05-08T14:52:56Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601840 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class=“wikitable sortable” |- !Жылы !Атауы !Рөлі !Ескертпе |- |rowspan=2 | 1987 |‘’[[21 Jump Street]]’’ |Леонард |1 эпизод |- |‘‘Street Legal’’ |Нью Мел |1 эпизод |- |1989 |‘‘Bordertown’’ |Тревор Андрес |2 эпизод |- |1992 |‘‘A Killer Among Friends’’ |Стив |Телефильм |- |1995 |‘’Forever Knight’’ |Хавьер Вашон |13 эпизод |- |rowspan=3 | 1998 |‘‘A Cool, Dry Place’’ |Орналастыру агенті | |- |‘’[[Bride of Chucky]]’’ |Лейтенант Эллис | |- |‘‘Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story’’ |Рекс Рид |Телефильм |- |rowspan=5 | 1999 |‘‘Murder in a Small Town’’ |Майкл |Телефильм |- |‘‘Beggars and Choosers’’ |Брайан Песке |29 эпизод |- |‘’[[Da Vinci’s Inquest]]’’ |Рик О’Мэлли (1999); Хардидің адвокаты (2001) |2 эпизод |- |‘‘Bonanno: A Godfather’s Story’’ | |Телефильм[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ‘‘Bonanno: A Godfather’s Story’’ шолуы] — Рэй Ричмонд, Variety |- |‘‘The Hunger’’ |Дэйв |1 эпизод |- |rowspan=6 | 2000 |‘‘First Wave’’ |Расс |1 эпизод |- |‘‘Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show’’ |ND-3 бақылаушысы |1 эпизод |- |‘‘Hollywood Off-Ramp’’ |1 эпизод | |- |‘’[[Stargate SG-1]]’’ |Доктор Стивен Рэйнер |1 эпизод |- |‘’[[The 6th Day]]’’ |Оққағар | |- |‘‘Big Sound’’ |Даррил |8 эпизод |- |rowspan=3 | 2001 |‘‘Strange Frequency’’ |Том Уэст |Телефильм; «Room Service» сегменті |- |‘‘The Lone Gunmen’’ |Джош Гиллниц |1 эпизод |- |‘‘Night Visions’’ |Пол |1 эпизод |- |rowspan=3 | 2002 |‘‘Jeremiah’’ |Расмуссен |1 эпизод |- |‘’[[Monk (tv_show)|Monk]]’’ |Гэвин Ллойд |2 эпизод |- |‘‘Tom Stone’’ |Грэм Пирсон |7 эпизод |- |rowspan=3 | 2003 |‘‘The Twilight Zone’’ |Тревор Блэк |1 эпизод |- |‘‘Bliss’’ |Маркус |1 эпизод |- |‘’[[Dead Like Me]]’’ |Крис Фридман |1 эпизод |- |rowspan=3 | 2004 |‘‘The Chris Isaak Show’’ |Бен |1 эпизод |- |‘‘The Love Crimes of Gillian Guess’’ |Питер Гилл |Телефильм[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ‘‘The Love Crimes Of Gillian Guess’’ шолуы] — Кен Айснер, Variety |- |‘‘The Eleventh Hour’’ |Генри Шелли |13 эпизод |- |2005 |‘‘Queer as Folk’’ |Тэд |2 эпизод |- |2006 |‘‘Last Exit’’ |Дэвид |Телефильм{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}} |- |2007 |‘’[[Law & Order]]’’ |Доктор Адам Вон |1 эпизод |- |rowspan=3 | 2008 |‘‘Would Be Kings’’ |Джейми Коллинз |Телемини-сериал |- |‘‘Flashpoint’’ |Харлан Геддес |1 эпизод |- |‘‘Dream’’ |Ер адам |Қысқаметражды фильм |- |2010–2015 |‘’[[Rookie Blue]]’’ |Сэм Суарек |Тұрақты басты рөл |- |2014 |‘‘The Good Sister’’ |Джек |Телефильм |- |2015 |‘‘Love’s Complicated’’ |Синко Дублин |Телефильм |- |2016 |‘‘Casual’’ | Гарри |2 эпизод |- |2017 |‘‘Saving Hope’’ |Даг Рид |1 эпизод |- | 2018 |‘‘The Detail’’ |Марк Сэвидж |5 эпизод |- |2020 |‘‘Burden of Truth’’ |Доктор Соломон Стоун / Соломон Стаффорд |3 эпизод |- |2022 |‘‘Pretty Hard Cases’’ |Детектив-сержант Брэд Майклс |2-маусым |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] k2wd32r2xexbbyhfvs66rnn5jsmu1ao 3601843 3601840 2026-05-08T14:54:01Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601843 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == ==Filmography== {|class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! Notes |- | rowspan=2|1987 | ''[[21 Jump Street]]'' | Leonard | 1 episode |- | ''[[Street Legal (Canadian TV series)|Street Legal]]'' | New Mel | 1 episode |- | 1989 | ''[[Bordertown (1989 TV series)|Bordertown]]'' | Trevor Andres | 2 episodes |- | 1992 | data-sort-value="Killer Among Friends, A" | ''[[A Killer Among Friends]]'' | Steve | TV movie |- | 1995 | ''[[Forever Knight]]'' | Javier Vachon | 13 episodes |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Placement Agent | |- | ''[[Bride of Chucky]]'' | Lieutenant Ellis | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Rex Reed | TV movie |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] pgqxhlj43v6rk4zbzp16cu18ofkbx3f 3601844 3601843 2026-05-08T14:54:40Z Sagzhan 29953 /* Filmography */ 3601844 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''[[21 Jump Street]]'' | Leonard | 1 episode |- | ''[[Street Legal (Canadian TV series)|Street Legal]]'' | New Mel | 1 episode |- | 1989 | ''[[Bordertown (1989 TV series)|Bordertown]]'' | Trevor Andres | 2 episodes |- | 1992 | data-sort-value="Killer Among Friends, A" | ''[[A Killer Among Friends]]'' | Steve | TV movie |- | 1995 | ''[[Forever Knight]]'' | Javier Vachon | 13 episodes |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Placement Agent | |- | ''[[Bride of Chucky]]'' | Lieutenant Ellis | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Rex Reed | TV movie |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] 56xpj82zxlmdepr75rqm4axd4i38wuu 3601845 3601844 2026-05-08T14:55:26Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601845 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''[[Street Legal (Canadian TV series)|Street Legal]]'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''[[Bordertown (1989 TV series)|Bordertown]]'' | Trevor Andres | 2 episodes |- | 1992 | data-sort-value="Killer Among Friends, A" | ''[[A Killer Among Friends]]'' | Steve | TV movie |- | 1995 | ''[[Forever Knight]]'' | Javier Vachon | 13 episodes |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Placement Agent | |- | ''[[Bride of Chucky]]'' | Lieutenant Ellis | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Rex Reed | TV movie |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] qchnqy0imnr3nkrk0njd9nblq1p2oe9 3601903 3601845 2026-05-08T16:31:53Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601903 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''[[Bordertown (1989 TV series)|Bordertown]]'' | Trevor Andres | 2 episodes |- | 1992 | data-sort-value="Killer Among Friends, A" | ''[[A Killer Among Friends]]'' | Steve | TV movie |- | 1995 | ''[[Forever Knight]]'' | Javier Vachon | 13 episodes |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Placement Agent | |- | ''[[Bride of Chucky]]'' | Lieutenant Ellis | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Rex Reed | TV movie |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] dj2vuz3p4vfkpw44jalytg171toc3iq 3601904 3601903 2026-05-08T16:42:36Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601904 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''[[Bordertown (1989 TV series)|Bordertown]]'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | data-sort-value="Killer Among Friends, A" | ''[[A Killer Among Friends]]'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''[[Forever Knight]]'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Агент | |- | ''[[Bride of Chucky]]'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Rex Reed | TV movie |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] ja8wa2hexfqp6jvy2ljagb6zjkoytp9 3601905 3601904 2026-05-08T16:43:10Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601905 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''[[Bordertown (1989 TV series)|Bordertown]]'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | data-sort-value="Killer Among Friends, A" | ''[[A Killer Among Friends]]'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Rex Reed | TV movie |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] dowv8oz1v3gwksy4ik094q69g90ly48 3601906 3601905 2026-05-08T16:43:50Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601906 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''Bordertown'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | data-sort-value="A Killer Among Friends'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Rex Reed | TV movie |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] e1fbdsvapa68dem0d0iwhdkv9c7ru0o 3601907 3601906 2026-05-08T16:44:18Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601907 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''Bordertown'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | "A Killer Among Friends'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Rex Reed | TV movie |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] 1s42uq85smy8avsesnsirhbso2qe1f3 3601908 3601907 2026-05-08T16:44:50Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601908 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''Bordertown'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | "A Killer Among Friends'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Рекс Рид | TV фильм |- | rowspan=5|1999 | ''[[Murder in a Small Town]]'' | Michael | TV movie |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] h60m9vt98vtsrg6r2yjffczvxz0lp4u 3601909 3601908 2026-05-08T16:45:30Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601909 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''Bordertown'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | "A Killer Among Friends'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | data-sort-value="Cool, Dry Place, A" | ''[[A Cool, Dry Place]]'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Рекс Рид | TV фильм |- | rowspan=5|1999 | ''Murder in a Small Town'' | Майкл | TV фильм |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] emcq3ds0r6i1usfyjy3gkst2p3p66fn 3601910 3601909 2026-05-08T16:46:15Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601910 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''Bordertown'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | "A Killer Among Friends'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | "Cool, Dry Playce'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Рекс Рид | TV фильм |- | rowspan=5|1999 | ''Murder in a Small Town'' | Майкл | TV фильм |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Brian Peske | 29 episodes |- | ''[[Da Vinci's Inquest]]'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 episodes |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] oskyr8i3itbzjzx6iiydj4ze2xivso8 3601911 3601910 2026-05-08T16:47:06Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3601911 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''Bordertown'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | "A Killer Among Friends'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | "Cool, Dry Playce'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Рекс Рид | TV фильм |- | rowspan=5|1999 | ''Murder in a Small Town'' | Майкл | TV фильм |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Брайан Пески | 29 серия |- | ''Da Vinci's Inquest'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 серия |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Dave | 1 episode |- | rowspan=6| 2000 | ''[[First Wave (TV series)|First Wave]]'' | Russ | 1 episode |- | ''[[Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show]]'' | ND-3 Controller | 1 episode |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 episode | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] 29nkj06b8g6gaaxzo9fyde9w2dl7p9z 3602052 3601911 2026-05-09T02:09:28Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3602052 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''Bordertown'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | "A Killer Among Friends'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | "Cool, Dry Playce'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Рекс Рид | TV фильм |- | rowspan=5|1999 | ''Murder in a Small Town'' | Майкл | TV фильм |- | ''[[Beggars and Choosers (TV series)|Beggars and Choosers]]'' | Брайан Пески | 29 серия |- | ''Da Vinci's Inquest'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 серия |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV movie<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Дейв | 1 серия |- | rowspan=6| 2000 | ''First Wave'' | Русс | 1 серия |- | ''Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show'' | ND-3 Контроллер | 1 серия |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 серия | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Dr. Steven Rayner | 1 episode |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Darryl | 8 episodes |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Tom West | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Josh Gillnitz | 1 episode |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Paul | 1 episode |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Rasmussen | 1 episode |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] qzvk1ue99kq3pv49n7lewd558qqxcy4 3602053 3602052 2026-05-09T02:13:14Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3602053 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бен Басс''' (ағыл. Ben Bass, 14 тамыз [[1968 жыл]], Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ) — америкалық актер. [[Сурет:CFC in LA (Ben Bass).jpg|нобай]] == Өмірбаяны == Басс 1968 жылғы 14 тамызда Балтимор қаласында дүниеге келген. 7 жасында отбасымен бірге Ванкувер қаласына көшіп барған. Француз тілінде еркін сөйлейді. Басс Лондон музыка және драма өнері академиясы оқу орнында актерлік шеберлікті меңгерген. Ол онда көптеген қойылымдарда ойнаған, олардың қатарында Гамлет, Отелло, Қателіктер комедиясы, «Angry Housewives» және басқа да туындылар бар. == Мансабы == Бен өзінің телевизиялық мансабын 1987 жылы Джамп-стрит, 21 сериалында көріну арқылы бастады. Сонымен қатар ол Элвис Пресли кейпіне еніп, оның «Are You Lonesome Tonight?» әнін Charlottetown Festival фестивалінде, Принс-Эдуард аралы аумағында орындаған. 2004–2005 жылдары The Eleventh Hour сериалында ойнап, осы рөлі үшін «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2008 жылы Стать королями мини-сериалында пайда болды. Бұл рөлі үшін ол екінші рет «Джемини» сыйлығына ұсынылды. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Копы-новобранцы сериалында Сэм Суарек рөлін сомдады. Осы рөлі үшін ол екі рет — 2014 және 2016 жылдары — «Джини» сыйлығына ұсынылды. == Жеке өмірі == 14 маусым 2011 жылы Лауре Карсвелл атты актрисаға үйленді. 2015 жылы олар ажырасып кеткен еді. == Фильмографиясы == {|class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! Мәлімет |- | rowspan=2|1987 | ''21 Jump Street'' | Леонард | 1 серия |- | ''Street Legal'' | Нью Мел | 1 серия |- | 1989 | ''Bordertown'' | Тревор Андрес | 2 серия |- | 1992 | "A Killer Among Friends'' | Стив | TV фильм |- | 1995 | ''Forever Knight'' | Хавьер Вахон | 13 серия |- | rowspan=3|1998 | "Cool, Dry Playce'' | Агент | |- | ''Bride of Chucky'' | Лейтенант Еллис | |- | ''Scandalous Me: The Jacqueline Susann Story'' | Рекс Рид | TV фильм |- | rowspan=5|1999 | ''Murder in a Small Town'' | Майкл | TV фильм |- | ''Beggars and Choosers'' | Брайан Пески | 29 серия |- | ''Da Vinci's Inquest'' | Rick O'Malley (1999); Hardy's Lawyer (2001) | 2 серия |- | ''Bonanno: A Godfather's Story'' | | TV фильм<ref>[https://variety.com/1999/tv/reviews/bonanno-a-godfather-s-story-1117749992/ ''Bonanno: A Godfather’s Story'' review] by Ray Richmond at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Hunger, The" | ''[[The Hunger (TV series)|The Hunger]]'' | Дейв | 1 серия |- | rowspan=6| 2000 | ''First Wave'' | Русс | 1 серия |- | ''Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show'' | ND-3 Контроллер | 1 серия |- | ''Hollywood Off-Ramp'' | 1 серия | |- | ''[[Stargate SG-1]]'' | Дәрігер Стивен Рейнер | 1 серия |- | data-sort-value="6th Day, The" | ''[[The 6th Day]]'' | Bodyguard | |- | ''[[Big Sound]]'' | Дэррил | 8 серия |- | rowspan=3| 2001 | ''Strange Frequency'' | Том Уест | TV movie; Segment: Room Service |- | data-sort-value="Lone Gunmen, The" | ''[[The Lone Gunmen (TV series)|The Lone Gunmen]]'' | Джош Гилнитс | 1 серия |- | ''[[Night Visions (TV series)|Night Visions]]'' | Пол | 1 серия |- | rowspan=3|2002 | ''[[Jeremiah (TV series)|Jeremiah]]'' | Расмуссен | 1 серия |- | ''[[Monk (TV series)|Monk]]'' | Gavin Lloyd | 2 episodes |- | ''[[Tom Stone (TV series)|Tom Stone]]'' | Graham Pearson | 7 episodes |- | rowspan=3| 2003 | data-sort-value="Twilight Zone, The" | ''[[The Twilight Zone]]'' | Trevor Black | 1 episode |- | ''[[Bliss (Canadian TV series)|Bliss]]'' | Marcus | 1 episode |- | ''[[Dead Like Me]]'' | Chris Freedman | 1 episode |- | rowspan=3| 2004 | data-sort-value="Chris Isaak Show, The" | ''[[The Chris Isaak Show]]'' | Ben | 1 episode |- | data-sort-value="Love Crimes of Gillian Guess, The" | ''[[The Love Crimes of Gillian Guess]]'' | Peter Gill | TV movie<ref>[https://variety.com/2004/film/reviews/the-love-crimes-of-gillian-guess-1200529980/ ''The Love Crimes Of Gillian Guess'' review] by Ken Eisner at [[Variety (magazine)|variety.com]]</ref> |- | data-sort-value="Eleventh Hour, The" | ''[[The Eleventh Hour (Canadian TV series)|The Eleventh Hour]]'' | Henry Shelley | 13 episodes |- | 2005 | ''[[Queer as Folk (2000 TV series)|Queer as Folk]]'' | Tad | 2 episodes |- | 2006 | ''[[Last Exit (2006 film)|Last Exit]]'' | David | TV movie<ref>{{Cite book|title=TV Guide|url=https://www.google.com/books/edition/TV_Guide/20TvAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&dq=%22Last+Exit%22+%22Kathleen+robertson%22&printsec=frontcover|publisher=Triangle Publications|date=2007|language=en}}</ref> |- | 2007 | ''[[Law & Order]]'' | Dr. Adam Vaughn | 1 episode |- | rowspan=3|2008 | ''[[Would Be Kings]]'' | Jamie Collins | TV mini-series |- | ''[[Flashpoint (TV series)|Flashpoint]]'' | Harlan Geddes | 1 episode |- | ''Dream'' | Man | Short |- | 2010–2015 | ''[[Rookie Blue]]'' | [[List of Rookie Blue characters#Sam Swarek|Officer/Detective Sam Swarek]] | Series Regular - Starring Role |- | 2014 | data-sort-value="Good Sister, The" | ''The Good Sister'' | Jack | TV movie |- | 2015 | ''Love's Complicated'' | Cinco Dublin | TV movie |- | 2016 | ''[[Casual (TV series)|Casual]]'' | Harry | 2 episodes |- | 2017 | ''[[Saving Hope]]'' | Doug Reid | 1 episode |- | 2018 | data-sort-value="Detail, The"|''[[The Detail]]'' | Marc Savage | 5 episodes |- | 2020 | ''[[Burden of Truth (TV series)|Burden of Truth]]'' | Dr. Solomon Stone/Solomon Stafford | 3 episodes |- | 2022 | ''[[Pretty Hard Cases]]'' | DS Brad Michaels | Season 2 |} == Дереккөздер== [[Санат:Актёрлер]] edwlztati6mn7x9gh307kdtn88cln1k 0 567452 3601811 3600862 2026-05-08T14:20:47Z Sagzhan 29953 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/3600861|3600861]] until [[Special:Diff/3600862|3600862]] 3601811 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = | тілі = | маусымдар = | сериялар саны = | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] jusjjplul2wq7kphjq463wp5hc5b6cy 3601812 3601811 2026-05-08T14:21:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601812 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = | тілі = | маусымдар = | сериялар саны = | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] 0kxx69je9ju10ffkmunhuhjsnjdcl97 3601813 3601812 2026-05-08T14:21:58Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601813 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = | тілі = ағылшын | маусымдар = | сериялар саны = | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] e20lemlyyyuv1hc3kxxbt4poimntzfa 3601815 3601813 2026-05-08T14:22:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601815 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = | тілі = ағылшын | маусымдар = | сериялар саны = | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] o3iwrn9rnczta12yyxq9xz5wq8anvu4 3601816 3601815 2026-05-08T14:22:58Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601816 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = | сериялар саны = | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] qq2zqxh55kiisr1lify1czqu90vog2f 3601817 3601816 2026-05-08T14:23:19Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601817 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] hvnmk6sc2ifddpqcy3zru2bo779gzj7 3601818 3601817 2026-05-08T14:23:34Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601818 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] 432unqe2zrdh1625hape5kqayoch71n 3601819 3601818 2026-05-08T14:23:59Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601819 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов Тревор Мэнсон Джерард Бокаччио Джоэл Сильвер Род Холкомб Чип Йоханнссен Габриэль Стэнтон Гарри Верксмен Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] 3o0qpinjlnc6ju5hohocpvyekx6299j 3601820 3601819 2026-05-08T14:24:33Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601820 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов Тревор Мэнсон Джерард Бокаччио Джоэл Сильвер Род Холкомб Чип Йоханнссен Габриэль Стэнтон Гарри Верксмен Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] 2qq9ehdir5pznfaixucw16wdpap03ch 3601821 3601820 2026-05-08T14:25:04Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601821 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов Тревор Мэнсон Джерард Бокаччио Джоэл Сильвер Род Холкомб Чип Йоханнссен Габриэль Стэнтон Гарри Верксмен Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] 2efd68g7opjvqc0m2wjnqebr6bb2gua 3601822 3601821 2026-05-08T14:25:37Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601822 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов Тревор Мэнсон Джерард Бокаччио Джоэл Сильвер Род Холкомб Чип Йоханнссен Габриэль Стэнтон Гарри Верксмен Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] ie5z0vrnam4o4xrniu7s0cq5g7eti5b 3601823 3601822 2026-05-08T14:26:03Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601823 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов Тревор Мэнсон Джерард Бокаччио Джоэл Сильвер Род Холкомб Чип Йоханнссен Габриэль Стэнтон Гарри Верксмен Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] abuc8rftkolu3s4qw1mq9i08cye8vjr 3601824 3601823 2026-05-08T14:26:29Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601824 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = 16:9 | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов Тревор Мэнсон Джерард Бокаччио Джоэл Сильвер Род Холкомб Чип Йоханнссен Габриэль Стэнтон Гарри Верксмен Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] pp4gjb80prk7z6ic6hyu00rq4jw0rwk 3601825 3601824 2026-05-08T14:26:54Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601825 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = 16:9 | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов Тревор Мэнсон Джерард Бокаччио Джоэл Сильвер Род Холкомб Чип Йоханнссен Габриэль Стэнтон Гарри Верксмен Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = 16:9 | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] 4nfxeimbbpbfn2ij5qa73fhcetuhgzo 3601826 3601825 2026-05-08T14:27:05Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601826 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов Тревор Мэнсон Джерард Бокаччио Джоэл Сильвер Род Холкомб Чип Йоханнссен Габриэль Стэнтон Гарри Верксмен Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = 16:9 | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] cwdg7qekppop3i4cr1o0ookq69xhd7z 3601827 3601826 2026-05-08T14:28:51Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601827 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов<br />Тревор Мэнсон<br />Джерард Бокаччио <br /> Джоэл Сильвер <br /> Род Холкомб <br /> Чип Йоханнссен <br /> Габриэль Стэнтон <br /> Гарри Верксмен <br /> Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = 16:9 | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] e2vg2ojyfecrkqxtqg7ztjn86lscc6g 3601829 3601827 2026-05-08T14:30:04Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601829 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов<br />Тревор Мэнсон<br />Джерард Бокаччио<br />Джоэл Сильвер<br />Род Холкомб<br />Чип Йоханнссен<br />Габриэль Стэнтон<br />Гарри Верксмен<br />Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = 16:9 | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] b7qegjui5svj7dd0szyfa9u8j9u5m9u 3601830 3601829 2026-05-08T14:30:46Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601830 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = Рон Козлов | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов<br />Тревор Мэнсон<br />Джерард Бокаччио<br />Джоэл Сильвер<br />Род Холкомб<br />Чип Йоханнссен<br />Габриэль Стэнтон<br />Гарри Верксмен<br />Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = 16:9 | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] tmkxdtm5uqqtneaq7k8c81kjrtvo1cp 3601832 3601830 2026-05-08T14:32:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601832 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = Рон Козлов | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Алекс О’Лафлин <br />София Майлс <br />Джейсон Доринг <br />Шэннин Соссамон | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов<br />Тревор Мэнсон<br />Джерард Бокаччио<br />Джоэл Сильвер<br />Род Холкомб<br />Чип Йоханнссен<br />Габриэль Стэнтон<br />Гарри Верксмен<br />Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = 16:9 | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] fc72c8srab4dly7wspy2cnwqhe6dz1d 3601833 3601832 2026-05-08T14:32:58Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3601833 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Ай сәулесі | Шынайы атауы = Moonlight | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = мистика<br />детектив<br />драма | формат = | авторы = Рон Козлов | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Алекс О’Лафлин<br />София Майлс<br />Джейсон Доринг<br />Шэннин Соссамон | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Тревор Моррис | мемлекет = {{USA}} | тілі = ағылшын | маусымдар = 1 | сериялар саны = 16 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = Рон Козлов<br />Тревор Мэнсон<br />Джерард Бокаччио<br />Джоэл Сильвер<br />Род Холкомб<br />Чип Йоханнссен<br />Габриэль Стэнтон<br />Гарри Верксмен<br />Дэвид Гринуолт | продюсері = | режиссёрі = | операторы = | сценарист = | түсірілім орны = | ұзақтығы = 42 минут | студия = | статусы = | телеарна = CBS | бейне форматы = 16:9 | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 28 қыркүйек 2007 | соңғы рет көрсетілді = 16 мамыр 2008 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''«Ай сәулесі»''' ({{Lang-en|Moonlight}}) — Рон Козлов пен Тревор Мэнсон жасаған америкалық мистикалық-драмалық телесериал. Шоу CBS телеарнасында 2007 жылғы 28 қыркүйектен 2008 жылғы 16 мамырға дейін көрсетілді. 2008 жылғы 13 мамырда CBS ресми түрде сериалдың тоқтатылғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Warner Bros. компаниясы сериалды басқа арналарға ұсынуға тырысқанымен, нәтиже болмады<ref><span class="citation">''TV Guide Staff''.&#x20;</span></ref>. == Мазмұны == Мик Сент-Джон — жеке детектив әрі сонымен қатар вампир. 1952 жылы, оған отыз жас болғанда, ол әдемі Каролинаға үйленді. Кейін анықталғандай, Каролина үш жүз жастағы вампир болып шықты. Микпен мәңгі бірге болуды қалаған ол алғашқы неке түні оны вампирге айналдырып жібереді, содан кейін Мик одан кетіп қалады. 1985 жылы Каролина Бет Тёрнер есімді төрт жасар қызды ұрлап кетеді. Беттың анасы Микті қызының ізін табу үшін жалдайды. Мик Бет пен Каролинаны тапқан кезде, ол өзінің бұрынғы әйелімен шайқасқа түседі, нәтижесінде Каролина өлді деп есептеледі. Содан бері Мик Беттен көз жазып қалмай, оны табиғаттан тыс қауіптерден жасырын түрде қорғап жүреді, бірақ өзі байқалмай қалады. Қазіргі уақытта Мик әлі де жеке детектив болып жұмыс істейді, тірі адам қанын ішуден бас тартады және қарапайым адамдарға көмектеседі. Бет интернет-журналистке айналған, жиі қауіпті жағдайларға тап болады, олардың көбі вампирлермен байланысты. Ол кісі өлтіру ісін зерттеу кезінде Микпен қайта кездеседі, бірақ оны есінде сақтамаған еді. Ақырында Бет Миктің кім екенін біледі және тіпті онымен романтикалық қарым-қатынас орнатады, бірақ Миктің ең жақын досы, төрт жүз жастағы Джозеф Костан оған өлімді адамдармен қарым-қатынасқа араласпауға кеңес береді. Алайда кейін Мик пен Беттің өміріне таңғаларлық шындық араласады — Каролина тірі екені және қандай да бір жолмен адамға айнала алғаны анықталады. Бұл — Миктің ең үлкен арманы болатын… == Рөлдерде == === Негізгі құрамы === * Алекс О ' Лафлин — '''Мик Сент-Джон''', жеке детектив және 85 жастағы вампир<ref name="moontv"><span class="citation">''Howland, Kara''&#x20;[http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& Episode Recap: "No Such Thing as Vampires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718000724/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309%26 |date=2007-07-18 }}(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://community.tvguide.com/blog-entry/TV-Show-Blog/Moonlight/Episode-Recap-Thing/800023309& ''история'']) [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] .&#x20; </span></ref>. Көптеген вампирларға қарағанда, Мик адамдығын жлғалтпау үшін, адамдарға себепсіз шабуылдамайды. Қанды тек донорлардан ішеді немесе мәітханада жұмыс істейтін  Гильермо атты вампирдан сатып алады. * София Майлс — '''Бет Тернер''', Buzz Wire сайтында жұмыс істейтін сүйкімді, қызығушылығы мол қыз . Ол прокурор болып істейтін Джопен жақын қатынаста. Бірақ оның өмірі өзінің кім екенін жасырып жүрген Микті кездестіргеннен кейін өзгереді. Мику Сэн-Джонға бірте-бірте ғашық болады. * Джейсон Доринг — '''Джозеф Костан''', төртжүз жасар вампир және Миктің жақсы досы мен тәлімгері<ref name="moonvar"><span class="citation">''Lowry, Brian''.&#x20;</span></ref><ref name="the ringer"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Ringer». </cite></ref>. Джозеф сондай-ақ, Мик сияқты өзіне қатаң моральдық шектеулер қоймайды<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Шэннин Соссамон — '''Коралина Дювал''', Микті вампирге айналдырған, оның бұрынғы әйелі. Мик ұзақ уақыт бойы оны өлтірдім деп ойлады, бірақ Коралин адамға айналу жолын білемін деп, адам ретінде оралды. Людовик XVI ханының вампир туысы болып табылады. === Екінші кезектегі құрамы === * Джейкоб Варгас — '''Гильермо Гасоль''', мәйіттерден қанды сорып, вампирлерді қанмен қамтамасыз етеді<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Брайан Дж. Уайт — '''лейтенант Карл Дэвис''', Миктің досы және Беттың танысы<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Джордан Белфи — '''Джош Линдси''', Беттың прокурор болып жұмыс істейтін жігіті. Өзін ұрлаған вампирлердің бірімен өлтірілген.  * Тами Роман — '''Морин Уильямс''', Buzz Wire сайтының бастығы, вампирмен өлтірілген. * Кевин Уайзман — '''Стив Бальфур''', Беттың Buzz Wire-дағы әріптесі<ref name="no vampires"><cite class="episode" style="font-style:normal">«No Such Thing as Vampires». </cite></ref>. * Дэвид Блу — '''Логан Гриффен''', вампир, хакер, Миктің жиі көмек сұрайтын танысы<ref name="The Mortal Cure"><cite class="episode" style="font-style:normal">«The Mortal Cure». </cite></ref><ref name="Love Lasts Forever"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Love Lasts Forever». </cite></ref>. * Эрик Винтер — '''Бенджамин Тэлбот''', прокурордың көмекшісі, Микке жұмыс ұсынды<ref name="Fated To Pretend"><cite class="episode" style="font-style:normal">«Fated To Pretend». </cite></ref>. == Мифология == Сериалда қабылданған ұғымдар вампирлер туралы ерекше мифологияға негізделген. Бұл әлемдегі вампирлер күн сәулесінің белгілі бір мөлшеріне төзе алады, бірақ тікелей күн сәулесі оларды тез құрғатады. Сондықтан Мик күндіз сыртқа шыққанда әрдайым бейсболка мен қара көзілдірік киіп, көлеңкеде жүруге тырысады. «Мәңгілік рыцарь» телесериалындағы детектив-вампир Ник Найттан айырмашылығы, «Ай сәулесі» вампирлері адам қанын ішуге міндетті (жануар қаны жарамайды). Ал «Періште», «Баффи — вампирлерді жоюшы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарынан өзгешелігі, ағаш қазық бұл вампирлерді өлтірмейді, тек уақытша сал етеді. Вампирлерді өлтірудің сенімді тәсілдері — басын кесу және өртеу. Күміс те олар үшін улы, бірақ қасиетті су, кресттер және сарымсақ оларға әсер етпейді. Фотосурет пен кинопленкада күмістің әсерінен олар бұлыңғыр көрінсе, цифрлық камералар мен видеожазбада бұл құбылыс байқалмайды. Бұл әлемнің вампирлері қарапайым адамға қарағанда әлдеқайда күшті, жылдам және төзімді. Ник Найттан айырмашылығы, олар ұша алмайды, бірақ бес қабатты ғимараттардың төбесіне секіре алады. Сондай-ақ олардың жақында болған оқиғаларды иіс арқылы «қайта көру» сияқты ерекше қабілеті бар (бұл көрерменге флешбек ретінде көрсетіледі, ал Мик оны тек түйсік пен логика арқылы түсінеді). Сонымен қатар Мик болашаққа да көз жүгірте алады. Гипноз қабілеті бұл вампирлерде жоқ, «Қан туыстығы» және «Вампир күнделіктері» сериалдарындағыдай емес. == Дереккөздер == <div class="references-small" style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3;"> <references /> </div> * <br> <br> [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:CBS телебағдарламалары]] 2smoubz64bahyuy94x7fcinhl0we84u 0 570583 3601922 3582164 2026-05-08T17:49:55Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп жаздым. 3601922 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Лямблиоз — (Lamblіa іntestіnalіs) ішекті қоздыратын, фекальды – оральды механизм арқылы берілетін, латенттік және жедел түрлерінде өтетін, көбінесе ащы ішектің зақымдануымен сипатталатын антропонозды [[ауру]]. == Тарихи мәліметтер == Ең бірінші аурудың қоздырғышын іші өтіп жүрген балалардың ішегінен бөліп алған орыс ғалымы Д.Ф. Лямбль (1859-шы жыл) болды. 1888-ші жылы француз ғалымы Бланхард қоздырғышты лямблия деп атауды ұсынған. == Этиологиясы == Қоздырғышы – Lamblіa іntestіnalіs (Gіardіa). Вегетативті және цисталық түрлері бар. Вегетативті түрі – трофозоит, алмұрт тәрізді: алдыңғы бөлігі дөңгелек, артқы бөлігі үшкір құйрықты болып келеді. Трофозоит ұзындығы 9-18 мкм, ені 5-10 мкм. Вентральді бөлігінде түтік тәрізді фибрилден тұратын «сорғыш дискі» болады. Денесі цитоплазмалық мембранамен жабылған. Ядросында ірі кариосома мен біркелкі хромосома жиынтығы болады. 4 жұп талшығы болады: алдыңғы, бүйір, орталық, құйрықтық, олар 2 симметриялы топта жиналады. Лямблиялардың энергетикалық алмасуы анаэробты типпен жүреді. Цисталар дұрыс емес сопақша пішінді, ұзындығы 8-14 мкм, ені 6-8 мкм. Екі контурлы тығыз қабығы, екі немесе төрт ядролары, ұзын талшықтар түйіні болады. Сыртқы ортада төзімсіз. == Лямблиоз патогенезі == Белсенді «қабырғалық» асқорыту жүретін ащы ішектің микробүрлерінің (микроворсинка) щеткалы жиегінде орналаса отырып, трофозоит орталық талшығының көмегімен сорғыш дискісімен қоректік заттардың гидролиз өнімдерін сорып алады. Паразиттердің көпшілігі ащы ішектің бастапқы бөлігінде болады, ортасында азаяды, ал дистальды бөлігінде бір-бір түрден кездеседі. Ішектің эпителиальді жасушаларының микрожарақаттанулары болады. Кей жағдайларда 1 см2 жерде 1 млн. паразиттер орналасуы мүмкін. Лямблияның ащы ішектің бойында таралуы және ішектің әртүрлі бөліктеріндегі бүрлерінде орналасу ерекшеліктері қабырғалық асқорытудың белсенділігіне тәуелді болып келеді. Майдың, майда еритін дірумендердің, цианокобаламинның, D-ксилозаның сіңірілуі бұзылады. Көмірсулардың гидролизі бұзылғаннан соң, ішекте ашу үрдістері дамиды, аэробты микрофлораның саны көбейеді, дисбиоз дамиды. Рецепторларды тітіркендіру әсерінен ішектің перистальтикасы күшейеді, өт шығару жолдарының дискинезиясы дамиды. Патогенездің негізгі механизмі паразиттердің алмасу заттарының макроағзаға токсико-аллергиялық әсері болып табылады. Лямблиялар жергілікті IgA түзілуін тежейді, сондықтан эпителиальды қабықшаның әртүрлі аллергендердің өткізгіштігі жоғарылайды. Тоқ ішекте тіршілік жағдайы қолайсыз болғандықтан, лямблиялар ол жерде инцистелінеді. Цисталар нәжіспен сыртқа шығады. == Эпидемиологиясы == Инфекция көзі – адам. Минимальды жұқтыру дозасы 10–100 циста. Науқас залалданғаннан кейін 9–12-ші күндерден бастап цисталарды сыртқы ортаға бөледі. Цисталардың бөліну белсенділігі диарея басылғаннан кейін өршиді, осы кезеңде 1 г нәжісте 1,8 млн. циста анықталады. Берілу механизмі фекальды-оральды. Берілу жолдары: алиментарлы, су арқылы, тұрмыстық-қатынастық. Негізгі берілу жолы — су арқылы. Цисталар суда ұзақ уақыт бойы сақталады (4–20°С температурада 3 айға дейін). Цисталар хлорға тұрақты. Суды хлормен залалсыздандыру лямблияларға әсер етпейді, сондықтан аурудың су арқылы таралуы қауіпті. Контактілі – тұрмыстық жол балалар мекемелеріне аса тән. Тағам арқылы берілу жолы маңызды емес. Шыбындар, тарақандар ауруды таратуға көмектеседі. Олардың ішектерінде қоздырғыш 8 күнге дейін сақталуы мүмкін. Лямблиоздың клиникалық көріністері полиморфты, ағзаның иммунды жүйесіне байланысты, жекеше болып табылады. Көбінесе субклиникалық, көмескі түрлері кездеседі. Аурудың өршуіне иммунды тапшылық, ферментативті бұзылыстар, жедел ішек инфекциялары, антибиотиктерді көп қолдану, дисбактериоз себеп болады. Инкубациялық кезең 7–28 күн, көбінесе 2 апта. Ең жиі кездесетін симптом: асқорыту жолының жоғарғы бөлігінің қызметінің бұзылуы, негізінен асқазан (48%), сирек ащы ішектің асқорытуы симптомдары (35%), сирек өт бөлу жүйесі (19%). Лямблиоздың ішектік түрінің ерте кезеңіне тән симптомдар: айқын диспепсиялық синдром, кекірік, қыжыл, тәбеттің төмендеуі, ішекте толғақ тәрізді ауыру сезімі, ішектің кебуі, құрылдауы. Науқастың тілі жабындымен жамылған, эпигастрий аймағында ауыр сезімі анықталады. Энтерит пен стеаторея көріністері болады. Нәжіс тәулігіне 3–4 рет, сулы консистенциялы, жағымсыз иісті, көпіршіктенген болады, қан қосындылары болмайды. Жедел кезеңінде ауру жақсы емделінеді, 1–4 аптаның аралығында клиникалық көріністері жойылады. Егер науқас этиотропты ем қабылдамаса, иммунды жетіспеушілік фонында ауру созылмалы түріне ауысып, айлар–жылдарға созылуы мүмкін. Ұзаққа созылған үрдіс науқастың салмағын жоғалтуына себеп болады. Ауру өршіген кезде әлсіздік, бастың ауыруы, диспепсиялық бұзылыстар, гастродуоденит көріністері байқалады. Балалар мазасыз болады, әр түрлі аллергиялық көріністер, терінің қышуы, бронхиальді астма дамуы мүмкін. Науқастарда гастриттің, дуодениттің, энтериттің, сирек энтероколиттің, өт жолдарының дискинезиясының, панкреатиттің, нейроциркуляторлы дистонияның, ағзаның сенсибилизациясының бейнелері болады. Бактериалды инфекция қосылғанда, клиникасы ауыр түрде болады. == Диагностикасы == Асқазан-ішек жолының ауруларының барлық себептерін анықтағаннан кейін, лямблиозға күмәндану керек. Лабораториялық әдістің негізгі жолы – нәжістен, дуоденальді ішектен микроскопия арқылы вегетативті түрлерін, цисталарын анықтау. ИФА жүргізуге болады, бірақ бұл әдіс паразитологиялық зерттеу арқылы дәлелденуі тиіс. == Лямблиоз емі == Лямблиозға қарсы препараттар: Метронидазол 0,25 г. х 3 рет, 5-10 күн. Тинидазол 2 г. ауыз арқылы бір рет, балаларға 50-75 мг/кг Макмирор 400 мг х 2-3 рет, 7 күн, балаларға 15 мг/кг х 2 рет, 7 күн. Альбендазол (немазол) балаларға 10 мг/кг, 7 күн, ересектерге 400 мг х 2 рет, 7 күн. Тиберал 1,5 мг 2 күн. Нимморазол, орнидазол, секнидазол. == Профилактикасы (алдын алу) == Эпидемиологиялық қадағалау, індетке қарсы және алдын алу шаралары амебиаздағыдай болады. Хлорлы дезинфекциялық заттар лямблияның цистасын өлтіре алмайды, 3% лизол өте тиімді. Суды қайнату арқылы цистаны өлтіреді. Санитарлық ағарту жұмыстарын жүргізу. == Дереккөздер == http://kazmedic.kz/archives/2722 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406073808/http://kazmedic.kz/archives/2722 |date=2016-04-06 }} hrz1ivejrwywbmylaoqarbro1y86l24 0 583514 3602145 2980821 2026-05-09T08:43:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602145 wikitext text/x-wiki {{Компания |company_name = ATK Holdings |company_logo = |company_type = [[Көпшілік]] | traded_as = {{lse|ENRC}}, {{KASE|GB_ENRC}} |foundation = 2016 |location = [[Мәскеу]], [[Ресей]] |key_people = [[Абдумалик Муталович Мирахмедов]] (CEO) |industry = тау-кен өндірісі |products = кен, қорытпалар, концентраттар | owner = Абдумалик Муталович Мирахмедов (49%), [[Trafigura]] (51%) |revenue = |operating_income = |net_income = |num_employees = |homepage = [http://www.atkholdings.com/ atkholdings.com] }} '''ATK Holdings''' -- қазақстандық халықаралық және тауар саудасы бойынша бұранғы КСРО елдерінің ең ірі компанияларының бірі. Бұл компания 2016 жылы қазақстандық кәсәпкер [[Абдумалик Муталович Мирахмедов]]пен негізі қаланып нидерландық [[Trafigura]] компаниясының стратегиялық партнеры болды. Фирманың иесі [[Trafigura]] (51% акция) және Абдумалик Мирахмедов (49% акция) болып табылады. == Қызмет== АТК Holdings металдармен және олардың концентраттары мен қорытпалары, түрлі металл өнімдерінің түрлерімен сауда жасайды. Спектр алюминий, кокс, мыс, кобальт, темір кені, қорғасын, марганец, молибден, мырыш, никель, болат және басқа да көптеген түрлі-түсті өнімдерді қамтиды. Сондай-ақ, АТК, оның металдар мен тау-кен клиенттері үшін арнайы жасалған қаржылық шешімдерді қамтамасыз ету үшін оның қаржылық беріктігі мен тәжірибесін береді: бұл капиталды қаржыландыру және көпір қаржыландыруды жұмыс аванстар, экспорт алдындағы қаржыландыруды қамтиды. ТМД елдеріндегі зауыттардан шикізат импортталады: жеткізушілер тізімі [[Орал тау-кен және металлургия компания]]сың, [[Заречный көмір өндіру компания]]сы және [[KAZ Minerals]]ды қамтиды. Компания Ресейде өзінің филиалы ATK Eurasia-мен ұсынылған. Оның CEO-сы [[Абдумалик Муталович Мирахмедов]] көптеген халықаралық форумдар, конгрестер мен тау-кен өнеркәсібі корпорациялары мен трейдерлердің отырыстарына қатысады.<ref>[http://kds.mid.gov.kz/ru/news/v-astane-startoval-viii-mezhdunarodnyy-gorno-metallurgicheskiy-kongress-i-vystavka-astana В АСТАНЕ СТАРТОВАЛ VIII МЕЖДУНАРОДНЫЙ ГОРНО-МЕТАЛЛУРГИЧЕСКИЙ КОНГРЕСС И ВЫСТАВКА «ASTANA MINING & METALLURGY» – АММ-2017]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref><ref>[http://www.mining.kz/arkhiv-novostej/arkhiv-novostej/item/23684-krupnejshie-gornodobyvayushchie-kompanii-kazakhstana-obsudili-vozmozhnosti-rasshireniya-eksporta-s-zarubezhnymi-trejderami Крупнейшие горнодобывающие компании Казахстана обсудили возможности расширения экспорта с зарубежными трейдерами] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704113241/http://mining.kz/arkhiv-novostej/arkhiv-novostej/item/23684-krupnejshie-gornodobyvayushchie-kompanii-kazakhstana-obsudili-vozmozhnosti-rasshireniya-eksporta-s-zarubezhnymi-trejderami |date=2017-07-04 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.iteca.kz/ru/o-kompanii/press-center/novosti/514-24-05-2017amm-pr 25 мая в Астане начнет работу VIII Международный горно-металлургический Конгресс и Выставка «Astana Mining & Metallurgy» – АММ-2017]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>. ==Сілттемелер== {{Reflist}} == Сыртқы сілттемелер == * [http://www.atkholdings.com/ Official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170617091557/http://www.atkholdings.com/ |date=2017-06-17 }} {{ref-en}} * [http://www.tadviser.ru/index.php/Компания:ATK_Holdings Profile at Tadviser.ru] {{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан тау-кен компаниялары]] [[Санат:Ресей тау-кен компаниялары]] [[Санат:2016 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Мәскеуде негізделген компаниялар]] [[Санат:Ресей штаб-пәтері орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Темір кенін өндіруші компаниялар]] [[Санат:Тауарлар трейдерлері]] h9w5tk25ek107o3k32rlf3ge5pqucg2 0 584191 3601750 3386012 2026-05-08T12:33:59Z Casserium 68287 3601750 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов | Шынайы есімі = | Суреті =Тұрымов.jpg | Сурет ені = 300 | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламент Сенаты]]ның депутаты | Реті = | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = [[10 қыркүйек]] [[2021]] | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі | Реті_2 = | Ту_2 = Маңғыстау логотибі.jpg | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = [[13 маусым]] [[2019]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[7 қыркүйек]] [[2021]] | Ізашары_2 = [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] | Ізбасары_2 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = | Титулы_3 =[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі ‎|Ақтау қаласының əкімі]] | Ту_3 = Coat of arms of Aktau.svg | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = [[10 шілде]] [[2015]] | Басқаруын аяқтады_3 = [[23 қараша]] [[2017]] | Ізашары_3 =[[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]] | Ізбасары_3 =[[Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов]] | Премьер_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі ‎|Жаңаөзен қаласының əкімі]] | Ту_4 = Emblem Zhanaozen.jpeg | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = [[ақпан]] [[2012]] | Басқаруын аяқтады_4 = [[10 шілде]] [[2015]] | Ізашары_4 =[[Орақ Қуанғалиұлы Сарбөпеев]] | Ізбасары_4 =[[Елубай Жақайұлы Әбілов]] | Премьер_4 = | Туған күні = 3.6.1964 | Туған жері = [[Маңғыстау облысы]] <br /> {{туғанжері|Түпқараған ауданы|Түпқараған ауданында}} | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Мамандығы = инженер-құрылысшы | Партиясы = «[[Нұр Отан]]» ХДП | Білімі = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|В.И.Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты]] | Әскер түрі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{!}}{{!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!}}} |Президент_3=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]}} '''Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов''' ([[1964]] жылдың [[3 маусым]]да [[Форт-Шевченко қаласы]]нда туған) — мемлекет қайраткері, Маңғыстау облысының әкімі (2019-2021), Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты (2021 жылғы 10 қыркүйектен бастап). [[Құрмет ордені]]нің иегері ([[2016]]). == Білімі == * [[1992]] жылы инженер-құрылысшы мамандығы бойынша [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|В.И.Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын]] тәмамдады. == Еңбек жолы == * [[1981]] - [[1990]] жж. – «Маңғышлақауылқұрылыс-12» тресінде әр түрлі қызметтерде болған; * 1990-1994 жж. – «Маңғышлақауылқұрылыс-12» тресінде ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі; Қазақстан ЛКЖО Форт-Шевченко қалалық комитетінің бірінші және екінші хатшысы, оқу-өндірістік комбинатының оқытушысы; * 1994-1995 жж. – Түпқараған аудандық мәслихатының бас маманы; * 1995-2004 жж. – «Түпқараған» ЖШС жетекші инженері, бөлім бастығы, директоры; * 2004-2006 жж. – Маңғыстау облысы [[Түпқараған ауданы]]ның әкімі; * 2006-2008 жж. – Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары; * 2008-2012 жж. – Маңғыстау облысы [[Түпқараған ауданы]]ның әкімі; * 2012-2015 жж. – Маңғыстау облысы [[Жаңаөзен]] қаласының әкімі; * [[2015 жыл]]дың [[10 шілде]]сінен бастап – [[Ақтау]] қаласының әкімі. * 22.11.2017 - 12.06.2019 ж.ж. Маңғыстау облыстық мәслихатының хатшысы. * 13.06.2019 - 07.09.2021 ж.ж. [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі. * 2021 жылы 10 құрқүйегінде ҚР Президентінің жарлығымен ҚР [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламенті Сенатының]] депутаты болып тағайындалды<ref>[https://senate.parlam.kz/kk-KZ/blog/962/biography Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенаты. senate.parlam.kz]</ref> == Марапаттары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] * [[2006 жыл|2006]] ҚР Парламентіне 10 жыл медалі * [[2011 жыл|2011]] ҚР Тәуелсіздігне 20 жыл медалі * [[2016 жыл|2016]] ҚР Президентінің жарлығымен [[Құрмет ордені]]. == Сілтемелер == *[https://aktau.gov.kz/kz/akimat/blog/biografia Тұрымовтың өмірбаяны Ақтау қаласының ресми сайтында]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Форт-Шевченкода туғандар]] [[Санат:Жаңаөзен әкімдері]] [[Санат:Ақтау әкімдері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Маңғыстау облысының әкімдері]] pnssaepy65vwrpkb3dfzc9blidowqy7 0 594255 3601749 3477646 2026-05-08T12:33:45Z Casserium 68287 3601749 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Жақсылық Мұқашұлы Омар | Шынайы есімі = | Суреті = ZhaksylykOmar2022.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Өскемен|Өскемен қаласының әкімі]] | Ту = Oskemen flag.png | Ту2 = Oskemen Logo 2019.jpg | Реті = | Басқара бастады = [[20 тамыз]] [[2018 жыл|2018]] | Басқаруын аяқтады = [[27 қараша]] [[2024 жыл|2024]] | Ізашары = [[Қуат Мұхитұлы Тұмабаев|Қуат Тұмабаев]] | Ізбасары = [[Алмат Талғатұлы Ақышев|Алмат Ақышев]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 28.9.1980 | Туған жері = [[Үшарал (қала)|Үшарал]], [[Алакөл ауданы]], [[Талдықорған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті]],<br />[[Қазақ гуманитарлық-заң инновациялық университеті]],<br /> [[Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті|Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университеті]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Құрмет ордені}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақстан мәдениетінің үздігі}} }} }} '''Омар Жақсылық Мұқашұлы''' ([[28 қыркүйек]] [[1980 жыл|1980]], [[Үшарал (қала)|Үшарал]], [[Алакөл ауданы]], [[Талдықорған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — мемлекеттік қайраткер, [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімінің орынбасары (2013-2016), [[Алматы облысы]] әкімінің орынбасары (2016-2018), [[Өскемен]] қаласының әкімі (2018-2024). == Өмірбаяны == Білімі: [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті]] (2001), Қазақ инновациялық гуманитарлық-заң университеті (2010).<ref name=paragraph>{{cite web | title = Омар Жаксылык Мукашулы (персональная справка) | url = https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31397093#pos=1;-166 | accessdate = 2018-01-04}}</ref> Еңбек өтілі: 2001-2005 - Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің жетекші маманы, бас маманы.<ref name=paragraph/> 2007-2009 - [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі]]нің маманы.<ref name=paragraph/> 2007-2009 - [[Qazaqstan (телеарна)|"Қазақстан" РТРК"]] АҚ "Астана" ТРК дирекциясы директорының орынбасары, "Арнамедиа" Ұлттық ақпараттық холдинг» АҚ бас менеджері.<ref name=paragraph/> 2009-2010 - [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімінің көмекшісі.<ref name=paragraph/> 2010-2011 - Шығыс Қазақстан облыстық Ішкі саясат басқармасы басшысының орынбасары, басшысы.<ref name=paragraph/> 2011-2013 - Шығыс Қазақстан облыстық мәдениет басқармасының басшысы.<ref name=paragraph/> 2013-2016 - Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары.<ref name=paragraph/> 2016-2018 - [[Алматы облысы]] әкімінің орынбасары.<ref name=paragraph/> 2018 жылдың тамыздан - [[Өскемен]] қаласының әкімі.<ref>{{cite web | url = https://www.inform.kz/ru/zhaksylyk-omar-oskemen-kalasyna-akim-bolyp-tagayyndaldy_a3361823 | title = Жақсылық Омар Өскемен қаласына әкім болып тағайындалды | publisher = Kazinform | date = 2018-08-20 | accessdate = 2018-08-20}}</ref> == Марапаттар == * [[Құрмет ордені|"Құрмет" ордені]] (12.2017) * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|"Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл" мерекелік медалі]] (12.2011).<ref name=paragraph/> * "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл" мерекелік медалі (12.2016).<ref name=paragraph/> * "Мәдениет саласының үздігі" төсбелгісі (08.2012).<ref name=paragraph/> * "Дене шынықтыру мен спортты дамытуға сіңірген еңбегі үшін" (07.2015).<ref name=paragraph/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] [[Санат:Астана медалінің иегерлері]] [[Санат:Өскемен әкімдері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] fb9s1n7pn3q7373qvhc8p6fqpm3kity 0 594440 3601970 3216035 2026-05-08T19:24:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601970 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Қараңғы галактика}} '''Қараңғы галактика''' — жоқ немесе өте аз, жұлдыздарсыз гипотезадағы галактика. Олар өздерінің аты-жөнін алу себебі , өйткені олардың жұлдыздары жоқ <ref>[https://www.zmescience.com/space/dark-galaxy-evidence-spotted-0707201/ First evidence of dark galaxies from the early Universe spotted]Zmescience.com. 2012-07-11. Жазылды 2012-08-13.</ref>, бірақ олар газдың едәуір мөлшерін қамтитын болса анықталуы мүмкін. Астрономдар қараңғы галактикалардың болуын ұзақ уақытқа белгілеп қойған, бірақ бүгінгі күнге дейін расталған мысалдар жоқ.<ref>Cannon, John M.; Martinkus, Charlotte P.; Leisman, Lukas; Haynes, Martha P.; Adams, Elizabeth A. K.; Giovanelli, Riccardo; Hallenbeck Gregory; Janowiecki, Steven; Jones, Michael (2015-02-01)[[bibcode:2015AJ....149...72C|The Alfalfa “Almost Darks” Campaign: Pilot VLA HI Observations of Five High Mass-To-Light Ratio Systems]] </ref> Қараңғы галактикалар, галактикалық гидромелиориялық өзара әрекеттесуден туындайтын межгалактикалық газ бұлттарынан ерекшеленеді, өйткені бұл газдардағы қара бұлт заттар жоқ, сондықтан олар галактикалар ретінде техникалық тұрғыдан жарамайды. Интергалактикалық газ бұлттары мен галактикалар арасында айырмашылығы қиын; Көптеген қара қараңғы галактикалар газды бұлттарға арнайды. <ref>[https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2013/07/aa21965-13/aa21965-13.html Is GBT 1355+5439 a dark galaxy?] 2015-09-29</ref> Қазіргі таңда ең жақсы кандидат қараңғы галактикаларға HI1225 + 01, <ref>[http://egg.astro.cornell.edu/alfalfa/HI1225+01.php HI1225+01b: A Dark Galaxy?] ''egg.astro.cornell.edu''.  2015-09-29.</ref>AGC229385,<ref>Janowiecki, Steven; Leisman, Lukas; Józsa, Gyula; Salzer, John J.; Haynes, Martha P.; Giovanelli, Riccardo; Rhode, Katherine L.; Cannon, John M.; Adams, Elizabeth A. K. (2015-03-01) [[bibcode:2015ApJ...801...96J|(Almost) Dark HI Sources in the ALFALFA Survey: The Intriguing Case of HI1232+20]]</ref> және квазарларды зерттеу кезінде анықталған көптеген газ бұлттарын қамтиды.2016 жылдың 25-ші тамызында астрономдар Саманжолдың галактикасының массасы бар, бірақ жұлдыздар мен галактикалық құрылымдармен дерлік қараңғы заттарға айналуы мүмкін екендігін айтады <ref>Van Dokkum, Pieter; et al. (25 August 2016) [http://iopscience.iop.org/article/10.3847/2041-8205/828/1/L6 A HIGH STELLAR VELOCITY DISPERSION AND ~100 GLOBULAR CLUSTERS FOR THE ULTRA-DIFFUSE GALAXY DRAGONFLY 44] http://adsabs.harvard.edu/abs/2016ApJ...828L...6V</ref>. <ref>Hall, Shannon (25 August 2016) [https://www.newscientist.com/article/2102584-ghost-galaxy-is-99-99-per-cent-dark-matter-with-almost-no-stars/ Ghost galaxy is 99.99 per cent dark matt]</ref> <ref>Feltman, Rachael (26 August 2016) '''[https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/08/25/a-new-class-of-galaxy-has-been-discovered-one-made-almost-entirely-of-dark-matter/?utm_term=.2406fcd7f9fe A new class of galaxy has been discovered, one made almost entirely of dark matter]'''</ref> == Бақылау дәлелдері == Arecibo немесе Parkes Telescope секілді сезімтал, бірақ төмен ажыратымдылықты радио телескоптары бар үлкен сауалнамалар галактикаларда атом сутегінен 21 см сәулеленуді іздейді. Одан кейін бұл зерттеулер оптикалық сарапшысыз кез келген объектілерді, яғни жұлдызсыз көздерді анықтау үшін оптикалық шолуларға сәйкес келеді. Алайда қара қараңғы галактика анықталғанын көрсету үшін айтарлықтай қадағалау қажет. Астрономдар газдың галактикаға айналатындығын (қараңғы материяның гравитациялық әсері себебінен) және галактиканың шынымен [[жұлдыз]] болмағанын көрсетуі керек. Астрономияның қараңғы галактикаларды іздестірудің тағы бір жолы - фондық квазарлардың спектрлерінде сутекті сіңіру сызығын іздеу. Бұл әдіс көптеген сутегінің межгалактикалық бұлттарын анықтады, бірақ қараңғы галактикалардан кейін қиындық туғызады, өйткені бұл көздер тым алыс болып келеді және жиі квазердің жарқын жарықымен оптикалық түрде суға батады. == Қараңғы галактиканың табиғаты == === '''Шығуы''' === 2005 жылы астрономдар VIRGOHI21 газды бұлтын тауып, оның не екенін және NGC 4254 галактикасында неге осындай гравитациялық қозғалыс тудырғанын анықтауға тырысты. Басқа түсіндірулерден кейін бірнеше жыл өткеннен кейін, кейбіреулер VIRGOHI21 - бұл қараңғы галактика деп шешіп , ол NGC 4254-ға жаппай әсерін тигізді деген ойда <ref>Fraser Cain (2007-06-14). [https://www.universetoday.com/1888/no-stars-shine-in-this-dark-galaxy/ NO STARS SHINE IN THIS DARK GALAXY] </ref>. === '''Өлшемдері''' === Қараңғы галактикалардың нақты өлшемі белгісіз, себебі олар қалыпты телескоптармен байқалмайды. Кұс жолының екі еселенген мөлшерінен <ref>'''[http://www.spacedaily.com/reports/Arecibo_Survey_Produces_Dark_Galaxy_Candidate.html Arecibo Survey Produces Dark Galaxy Candidate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217201850/http://www.spacedaily.com/reports/Arecibo_Survey_Produces_Dark_Galaxy_Candidate.html |date=2019-12-17 }}''' 2012-08-13.</ref>шағын квазардың мөлшеріне дейін әртүрлі бағалар бар. === '''Құрылым''' === Қараңғы галактикалар қараңғы заттардан тұрады. Сонымен қатар, қараңғы галактикалар теориялық түрде сутегі мен шаңнан тұрады. Кейбір ғалымдар қараңғы галактикаларда жұлдыздар болуы мүмкін деген идеяны қолдайды <ref name=":0">[https://www.newscientist.com/article/dn12100-dark-galaxy-continues-to-puzzle-astronomers/ ‘Dark galaxy’ continues to puzzle astronomers] 2008-02-26</ref>. Бірақ қараңғы галактикалардың нақты құрамы белгісіз, себебі оларды әлі күнге дейін анықтаудың нақты жолы жоқ. Алайда, астрономдар осы галактикалардағы газдың массасы Күннің шамамен 1 миллиард есе үлкен екенін болжайды. <ref name=":1">[https://www.sciencedaily.com/releases/2012/10/121030161234.htm First direct detection sheds light on dark galaxies]  Zmescience.com.  22 December 2012.</ref> === '''Қараңғы денелерді зерттеу әдістемесі''' === Қараңғы галактикаларда көрінетін жұлдыздар болмайды және оптикалық телескоптар арқылы көрінбейді. Arecibo Galaxy Environment Survey (AGES) - Arecibo радиосы телескопын қолданып, бейтарап сутегінің анықталатын көлемін болжайтын қара галактикаларды іздеуге арналған зерттеу. Аресибо радиосы телескопы осы бейтарап сутегіден, атап айтқанда, 21 см сызықтан шығарындыларды анықтауға мүмкіндік бермейтін жерде пайдалы. <ref>in Astronomy (2009-12-23). [http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2009/12/darkmatter-galaxy-ten-billion-xs-the-mass-of-the-sun.html "Invisible Dark-Matter Galaxy has Ten Billion Xs the Mass of the Sun"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180104192544/http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2009/12/darkmatter-galaxy-ten-billion-xs-the-mass-of-the-sun.html |date=2018-01-04 }} 2012-08-13.</ref> === '''Балама теориялары''' === Ғалымдар кейбір астрономиялық оқиғаларға түсінік бермейді, сондықтан кейбіреулер бұл оқиғаларды түсіндіру үшін қараңғы галактиканың идеясын қолданады. Қараңғы галактикалар туралы аз мәлімет бар, ал кейбір ғалымдар қараңғы галактика - бұл жаңадан пайда болатын галактика. Мұндай үміткерлердің бірі Вьго кластерінде. Бұл үміткерде өте аз жұлдыз бар. Ғалымдар бұл галактиканы қараңғы галактикадан гөрі жаңадан қалыптасқан галактика ретінде жіктейді. [14] Ғалымдардың айтуынша, біз көрген галактикалар тек қана қараңғы галактикалардан кейін жұлдыздарды құра бастады. Көптеген ғылыми пайымдауларға сүйене отырып, көптеген галактик жұлдыздар мен ғалымдардың қараңғы галактикалары үлкен рөл атқарды. Кембридж университетіндегі Кавлидің Космология институтынан келген Мартин Хахель, Сүт жолының галактикасының бастамашысы, қазір біз көріп отырған Слою Жолды қалыптастыру үшін жақын жерде орналасқан қара галактикалармен біріктірілген әлдеқайда кішкентай жарқын галактика болғанын мәлімдейді. Көптеген ғалымдар қараңғы галактиканың заманауи галактикалардың құрылысы екенін айтады. Калифорния университетінің Санта-Крус университетіндегі Себастьян Канталупо осы теориямен келіседі. Ол былай дейді: «Біздің қазіргі галактика теориясымызда үлкен галактикалар кішігірім галактикалардың бірігуінен пайда болады деп есептейміз, қара галактикалар үлкен галактикаларға көп газ әкеледі, содан кейін үлкен галактикаларда жұлдызды түзілуді жеделдетеді». Ғалымдар бұл қараңғы галактикаларды табу үшін қолданатын арнайы әдістерге ие. Бұл әдістер ғаламда орын алған басқа да ерекше оқиғалар туралы бізге көп нәрсе үйретуге мүмкіндік береді; мысалы «ғарыштық желісі». Бұл «веб-сайт» ғаламға енген газ және қара материяның көрінбейтін қабықшаларынан, сондай-ақ, «талшықтардың қиылысатын галактикалар мен галактик кластерлерді құрастыру және салу». <ref name=":1" /> == Потенциалды қараңғы галактикалар == === '''HE0450-2958''' === HE0450-2958 - бұл ерекше квазар (радиотолқындар мен энергияның басқа түрлерін жібере алатын жұлдыз сияқты объект). Атап айтқанда, бұл үлкен қызыл ығысу. HE0450-2958 айналасында табылған иегер галактикасы жоқ (квазарды қоршаған галактика). Бұл квазар белсенді болған қараңғы галактика болуы мүмкін деп айтылды. Кейінгі бақылауларда қалыпты галактика бар екендігі анықталды. === HVC 127-41-330 === HVC 127-41-330 - бұл [[Андромеда (шоқжұлдыз)|Андромеда]] және Үшбұрыш галактикалар арасында жоғары жылдамдықпен айналатын бұлт. Астроном Джош Симон бұл бұлттың айналу жылдамдығынан және болжанған массасынан байланысты қараңғы галактика деп есептейді === Смит бұлтты === Смит бұлтты - бұл сүтті жолмен кездесетін массасы мен тірі қалуына байланысты қараңғы галактикаға үміткер. === VIRGOHI21 === Бастапқыда 2000 жылы ашылған VIRGOHI21 2005 жылдың ақпанында шынайы қараңғы галактикаға жақсы кандидат ретінде жарияланды. <ref name=":0" /> 21 сантиметрлік зерттеулерде табылды және NGC 4254 галактикасында мүмкін ғарыштық серіктес болуы мүмкін деп күдіктенген. Бұл ерекше көрінетін галактика ғарыштық соқтығысуда бір серіктес болып көрінеді және қараңғы галактикамен және өзгертілген Ньютон динамикасы (MOND) теориясының болжамына сәйкес келмейді . Дегенмен, бұдан кейінгі байқауда VIRGOHI21 NGC4254-ден жоғары жылдамдықпен соқтығысқан интергалактикалық газ бұлт болғанын көрсетті Жоғары жылдамдықты өзара әрекеттесу Вьго кластеріне шалдығудан туындады. == Әдебиеттер == <references /> {{DEFAULTSORT:Қараңғы галактика}} 8mpyognmsdwlbd4h4gfj2prkyrl8san 0 601562 3601846 2974705 2026-05-08T14:56:23Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601846 wikitext text/x-wiki [[File:Kazakhstan in UN-9th March 2018.jpg|thumb|Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде, 9 наурыз 2018 жыл]] 2016 жылғы 28 маусымда [[Нью-Йорк]] қаласындағы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның штаб-пәтерінде дауыс беру барысында Қазақстан БҰҰ-на мүше 193 мемлекеттің ішінде 138 дауыс алып, алғаш рет 2017-2018 жылдарға БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып сайланды <ref>''[https://news.un.org/en/story/2016/06/533342-sweden-bolivia-ethiopia-and-kazakhstan-elected-security-council Sweden, Bolivia, Ethiopia and Kazakhstan elected to Security Council - БҰҰ жаңалықтар орталығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424223146/https://news.un.org/en/story/2016/06/533342-sweden-bolivia-ethiopia-and-kazakhstan-elected-security-council |date=2018-04-24 }}''</ref>. Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіндегі жұмысы 2017 жылы 1 қаңтардан басталды <ref>''[http://www.mfa.kz/ru/content-view/sotrudnichestvo-respubliki-kazakhstan-s-oon БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне ҚР-ны сайлау&nbsp;— ҚР СІМ ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180502052244/http://www.mfa.kz/ru/content-view/sotrudnichestvo-respubliki-kazakhstan-s-oon |date=2018-05-02 }}''</ref>. Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне сайланған бірінші [[Орталық Азия]] елі. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі ретінде Қазақстан өңірлік мәселелерге және Ауғанстан мәселесіне, атап айтқанда, терроризм, есірткі өндірісі және адам саудасының өсуі, сондай-ақ «ислам мемлекеті» мен «Әл-Қаида» сияқты мәселелерге ерекше назар аударады. <ref>''[http://www.brusselstimes.com/eu-affairs/10387/kazakhstan-hands-over-un-security-council-chairmanship In February, Kuwait took over the UN Security Council's monthly presidency from Kazakhstan - The Brussels Times]''</ref>. [[File:Flags in UN.jpg|thumb|БҰҰ-дағы тулар]] == БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі == Қауіпсіздік Кеңесі Біріккен Ұлттар Ұйымының негізгі органдарының бірі. Оның негізгі функциялары халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қолдау<ref>''[http://www.un.org/ru/sc/ БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі]''</ref>. Қауіпсіздік Кеңесі 15 мүшеден, оның 5-і тұрақты (Екінші Дүниежүзілік соғыстың жеңімпаз елдері - [[Ұлыбритания]], [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]], [[Ресей]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Франция]], вето құқығына ие), және 10-ы - әр жылға 5 елден екі жылдық мерзімге [[БҰҰ Бас Ассамблеясы]] сайлайтын тұрақты емес болып табылады.<ref>''[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/chto-delaet-kazahstan-v-sovete-bezopasnosti-oon-331896/ Что делает Казахстан в Совете Безопасности ООН (TengriNews)]''</ref>. 2017 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшелерінің құрамына [[Боливия]], [[Мысыр]], [[Италия]], [[Қазақстан]], [[Сенегал]], [[Украина]], [[Уругвай]], [[Швеция]], [[Эфиопия]], [[Жапония]] кіреді. [[File:UN building.jpg|thumb|солға|БҰҰ бас кеңсесі]] == Қазақстанның БҰҰ-на мүшелігінің тарихы == 1992 жылғы 2 наурызда Қазақстан БҰҰ-ның мүшесі болды. 1992 жылғы 15 сәуірде [[Қазақстан Республикасы Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Жарлығымен Қазақстанның БҰҰ-ның жанындағы бірінші Тұрақты Өкілі тағайындалды (Ақмарал Арыстанбекова). 1992 жылғы 5 маусымда БҰҰ-ның жаңынан Қазақстан Республикасының Тұрақты Өкілдігін құру туралы Президенттің Жарлығына қол қойылды. 1993 жылғы 16 ақпанда БҰҰ-ның Қазақстандағы өкілдігі ашылды. 2015 жылғы желтоқсаннан бастап Норимаса Шимомура (Жапония) БҰҰ-ның Қазақстандағы Резидент-үйлестірушісі қызметін атқарып келеді<ref>''[http://mfa.gov.kz/ru/hague/content-view/clenstvo-kazahstana-v-sovete-bezopasnosti-oon-b-kauipsizdik-keesini-kazakstan-mselik-membership-of-kazakhstan-in-the-un-security-council-clenstvo-kazahstana-v-sovete-bezopasnosti-oon Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне мүшелігі&nbsp;— ҚР СІМ ресми сайты]''</ref>, ал Қайрат Омаров БҰҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі. == Қазақстанның БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кенесіндегі басымдықтары == Қазақстан өзінің БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесіне мүшелігінің мынадай басымдықтарын айқындады<ref>''[https://astanatimes.com/2017/12/kazakhstan-set-to-assume-unsc-presidency-jan-1/ Kazakhstan set to assume UNSC presidency Jan. 1-The Astana Times]''</ref>: * ядролық қарудан азат әлем құру; * жаһандық соғыс қаупін жою және өңірлік конфликтілерді реттеу; * өңірлік қауіпсіздік пен ынтымақтастықты нығайтумен қатар Орталық Азияның мүдделерін ілгерілету; * терроризммен күрес; * Африкадағы бейбітшілік және қауіпсіздік; * қауіпсіздік және тұрақты даму арасындағы өзара байланысты қамтамасыз ету; * Қауіпсіздік Кенесінің және бүкіл БҰҰ жүйесінің XXI ғасырдың қауіп-қатерлері мен қиындықтарына бейімделуі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымы]] 3o2xnw8yb3wtn43i75ipkvqq974wzgn 0 612294 3602168 3154205 2026-05-09T10:00:52Z 1nter pares 146705 3602168 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Қырғызстан}} |Қазақша атауы = Манас ауданы |Шынайы атауы = Манас району |Елтаңба = Coat of arms of Manas district.png |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = [[Қырғызстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Аудан |Кіреді = [[Талас облысы]] |Енеді = |Астанасы = Покровка |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1980 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Қырғыз тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 32 913 <ref name="Этно2009.Талас">[https://web.archive.org/web/20120321015804/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область]</ref> |Санақ жылы = 2009 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] — 78,4 %,<br/>[[күрдтер]] — 6,7 %,<br/>[[қазақтар]] — 4,8 %,<br/>[[орыстар]] — 3,3 %<br/>[[өзбектер]] — 2,8 %<br/>[[түріктер]] — 1,8 % |Конфессиялық құрамы = [[мұсылмандар]], [[христиандар]] |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Kyrgyzstan Manas Raion.png |Карта ені = 330 |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = [[UTC+6]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Манас ауданы''' ({{lang-ky|Манас району}}) — [[Қырғызстан]] Республикасындағы [[Талас облысы]]ның солтүстік-батысында орналасқан әкімшілік бірлік. 1980 жылы 3 қазанда Киров (қазіргі [[Айтматов ауданы|Айтматов]]) ауданынан бөліну арқылы құрылды<ref name="autogenerated1">Манас районунун энциклопедиясы / Түзүүчүсү Шатманов М. — Б., 2001</ref>. Талас облысының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде және батысында [[Қазақстан]]ның [[Жамбыл облысы]]мен, оңтүстікте Талас облысының Айтматов және [[Бақайата ауданы]]мен, шығысында [[Талас ауданы (Қырғызстан)|Талас ауданы]]мен шектеседі. Әкімшілік орталығы — Покровка ауылы. == Халқы == 2009 жылғы Қырғызстан халық санағы деректері бойынша 32 913 аудан тұрғынының ішінен [[қырғыздар]] 25&nbsp;801 адамды құрайды (78,4 %), [[күрдтер]] — 2204 адам (6,7 %), [[қазақтар]] — 1568 адам (4,8 %), [[орыстар]] — 1093 адам (3,3 %), [[өзбектер]] — 910 адам (2,8 %), [[түріктер]] — 589 адам (1,8 %). == Әкімшілік бөлінісі == Манас ауданының құрамына 5 айыл аймағы мен 22 айыл кіреді: * [[Қайыңды айыл аймағы]]: [[Арал (Манас ауданы)|Арал]] (орталығы), [[Қайыңды (Талас облысы)|Қайыңды]], [[Нілді (Қырғызстан)|Нілді]], [[Сарыбұлақ (Талас облысы)|Сарыбұлақ]], [[Шөштөбе (Талас облысы)|Шөштөбе]] айылдары * Қырғызстан айыл аймағы: [[Талас (Талас облысы)|Талас]] (орталығы), [[Көктөбе (Манас ауданы)|Көктөбе]], [[Манас (Манас ауданы)|Манас]] айылдары * [[Май айыл аймағы]]: [[Майское (Талас облысы)|Майское]] (орталығы), [[Новодонецкое (Қырғызстан)|Новодонецкое]] айылдары * [[Покровка айыл аймағы]]: [[Семетей (Қырғызстан)|Покровка]] (орталығы), [[Баласары]], [[Жайылған]], [[Қараарша (Қырғызстан)|Қараарша]], [[Сөгет (Талас облысы)|Сөгет]] айылдары * Үшқорған айыл аймағы: [[Қызылжұлдыз (Талас облысы)|Қызылжұлдыз]] (орталығы), [[Ақтас (Талас облысы)|Ақтас]], [[Жиде (Манас ауданы)|Жиде]], [[Кеңес (Манас ауданы)|Кеңес]], [[Үлкенқақпа]], [[Тасбасат (Талас облысы)|Тасбасат]], [[Үшқорған (Талас облысы)|Үшқорған]] айылдары == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Манас ауданы]] dtledwl04k6r5jcbmfjlhfxe6yykhfl 0 620766 3601748 3598168 2026-05-08T12:33:35Z Casserium 68287 3601748 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Оңдасын Сейілұлы Оразалин | Суреті = Ondassyn_Urazalin.jpg | Титулы = [[Ақтөбе облысы]]ның әкімі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = [[26 ақпан]] [[2019 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[31 тамыз]] [[2022 жыл]] | Ізашары = [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] | Ізбасары = [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = [[22 наурыз]] [[2017 жыл]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[26 ақпан]] [[2019 жыл]] | Ізашары_2 = [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Ізбасары_2 = [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ұлты = қазақ | Туған күні = 06.11.1963 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}} | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = Ислам | Әкесі = Сейіл | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = Ақтөбе педагогикалық институты<br> Әл-Фараби атынтағы Қазақ мемлекеттік университеті | Мамандығы = ағылшын тілінің мұғалімі, заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent;" {{!!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}} {{!!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Оңдасын Сейілұлы Оразалин''' ([[6 қараша]] [[1963 жыл]], [[Ақтөбе]] қаласы) — қазақстандық саясаткер, [[Ақтөбе облысы]]ның әкімі (2019—2022). ==Өмірбаяны== Оңдасын Сейілұлы Оразалин 1963 жылдың 6 қараша күні Ақтөбе қаласында дүниеге келген. Ақтөбе қаласындағы №19 мектепті бітірген. *1985 жылы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе педагогикалық институтында]] ағылшын тілінің мұғалімі мамандығы бойынша білім алған. *1991 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] [[заңгер]] мамандығы бойынша бітірді. ===Еңбек жолы=== *Ақтөбе педагогикалық институтында оқытушы (1985-1988 ж.); *Ақтөбе педагогикалық институтының комсомол комитетінің секретары (1988-1990 ж.); *«РИКА-ТВ» ЖШС-да жарнама ақпараттық-коммерциялық агенттігі бөлімінің басшысы (1990-1993ж.); *«Банк - РИКА» ААҚ-ның басқарма төрағасы (1993-1999ж.); *«Облтрансгаз» ЖАҚ-ның, «Ақтөбегаз» ЖАҚ-ның басқарма төрағасы(1999-2000ж.). *Ақтөбе облысы [[Мұғалжар ауданы]]ның әкімі (2000-2003ж.); *Ақтөбе облысының сыртқы экономикалық байланыс және инвестициялар басқармасының басшысы (2003-2004ж.); *Ақтөбе облысының ішкі саясат департаментінің директоры (09.2004-09.2005ж.); *Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары (09.2005-11.2006ж.); *2006 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмыстары бөлімінің инспекторы; *2007-2008 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмыстары бөлімі меңгерушісінің орынбасары; *03.2008-10.2008 жылы Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және кадрлық-ұйымдастыру жұмыстары бөлімі меңгерушісінің орынбасары; *2008-05.2014 жылдары – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмыстары бөлімі меңгерушісінің орынбасары; *05.2014 - 22.03.2017 жылдары – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі; *22.03.2017-25.02.2019 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары. *26.02.2019 — 31 тамыз 2022 ж. Ақтөбе облысының әкімі.<ref>[http://aktobe.gov.kz/kk/node/926 Ақтөбе облысының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509235921/http://aktobe.gov.kz/kk/node/926 |date=2019-05-09 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе облысының әкімдері]] t5qkd9f21bq1xsqx6ea5nbbordr0p89 0 637094 3601753 3446855 2026-05-08T12:34:25Z Casserium 68287 3601753 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов | Шынайы есімі = | Суреті = M.J._Dosmukhamedov.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Атырау облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]] | Реті = | Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg | Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg | Басқара бастады = [[18 желтоқсан]] [[2019 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[7 сәуір]] [[2022 жыл]] | Ізашары = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Ізбасары = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 25.12.1960 | Туған жері = {{туғанжері|Атырау{{!}}Гурьев|Атырауда}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Жолдасқали Ахметұлы Досмұхамбетов]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = 1) И.М. Губкин атындағы Мәскеу мұнай және газ институты (1983)<br>2) Қазақ мемлекеттік заң университеті (2016) | Мамандығы = инженер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{!}}} }} '''Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов''' ([[25 желтоқсан]] [[1960 жыл]], [[Атырау|Гурьев]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік және қоғам қайраткері, [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|Атырау облысының әкімі]] (2019–2022)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/atyirau-oblyisyina-jana-akm-tagayyindaldyi-303481/ Атырау облысына жаңа әкім тағайындалды]</ref><ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/amp/20220407/atyrau-oblysy-akim-24056515.html|title=Атырау облысына жаңа әкім тағайындалды|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2022-04-07|accessdate=2023-06-03}}</ref>. == Білімі == [[Байұлы]] тайпасының [[Шеркеш]] руынан шыққан. * 1983 ж. – И.М. Губкин атындағы Мәскеу мұнай-химия және газ өнеркәсібі институтын «Геология және мұнай-газ кен орындарын барлау» мамандығы бойынша бітірген. * 2016 ж. – Қазақ мемлекеттік заң университетін, іскери әкімшілік ету магистрі бойынша тәмамдаған.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/appointment/dosmuhambetov-mahambet-zholdasgaliuly Досмұхамбетов Махамбет Жолдасғалиұлы]</ref>. == Еңбек өтілі == * 1983-1986 жж. – «Ембі мұнай» ӨБ «Балықшы» барлама бұрғылау басқармасының геологы. * 1986-1987 жж. – «Емб імұнай» ӨБ ОИТҚ «Балықшы» барлама бұрғылау басқармасының бас геологы. * 1987-1991 жж. – «Ембі мұнай» ӨБ ЖИТҚ №1 Балықшы барлама бұрғылау басқармасының бас геологы. * 1991-1994 жж. – «Мақат мұнай» мұнай-газ басқармасының бас геологы, «Мұнай» кеңес-америкалық бірлескен кәсіпорнының жетекші геологы. * 1994-1995 жж. – Атырау мұнай акционерлік компаниясының (АНАКО) бас геологы. * 1995-1996 жж. – Атырау мұнай акционерлік компаниясының (АНАКО) Қырықмылтық өнеркәсібінің директоры. * 1996-1997 жж. – «Ес-Бол» ЖШС-ның техникалық мәселелер жөніндегі директорының орынбасары. * 1997 ж. – «Ембімұнай» АҚ геологиялық бөлімінің бастығы. 1997-2000 жж. – «Қазақойл» Ұлттық мұнай-газ компаниясының техникалық саясат департаментінің бас геологы, мұнай және газ шығару мен тасымалдау департаментінің геология жөніндегі бас менеджері. * 2000-2001 жж. – «Қазақойл» Ұлттық мұнай-газ компаниясының мұнай-газ кен орындарын өңдеу және геология департаментінің директоры. * 2001-2002 жж. – «Қазақойл» Ұлттық мұнай-газ компаниясының шикізат базасын дамыту және жер қойнауын қорғау департаментінің директоры. * 2002-2003 жж. – «ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы» ЖАҚ геология және өңдеу департаменті директоры, қолданыстағы келісім-шарттарға мониторинг департаменті директорының орынбасары. * 2003-2004 жж. – «ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы» ЖАҚ БК-да үлестерді басқару департаменті директорының орынбасары. 2004-2006 жж. – «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ өндіріс-техника сараптамасы департаментінің директоры, геология және өңдеу департаментінің директоры. * 2006-2009 жж. – «Қазгермұнай» БК» ЖШС бас геологы. 2009-2012 жж. – «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ бас геологы, геология және геофизика бойынша бас директорының орынбасары. 2012-2013 жж. – «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ геология және әзірлеу бойынша бас директорының орынбасары, бас директордың бірінші орынбасары – басқарма мүшесі. * 2013-2015 жж. – «Ембімұнайгаз» АҚ бас директоры (басқарма төрағасы). * 2015-2016 жж. – «Қазмұнайгаз» ҰК» АҚ Геология бойынша басқарушы директоры –бас геологы, ірі жобалар бойынша басқарма төрағасының орынбасары. * 2016 жылдың тамыз-қарашасы – «Қазмұнайгаз» ҰК» АҚ ірі операциялық емес активтар мен теңіз жобалары бойынша бас вице-президенті. * 2016 жылдың 11 қарашасынан – 2019 жылдың 18 желтоқсанына дейін – Қазақстан Республикасы Энергетика бірінші вице-министрі.<ref>[https://www.inform.kz/kz/mahambet-dosmuhambetov-kr-birinshi-energetika-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy_a2968805 Махамбет Досмұхамбетов ҚР бірінші энергетика вице-министрі болып тағайындалды]</ref>. * 2019 жылдың 18 желтоқсанынан бастап Мемлекет басшысының Жарлығымен Атырау облысының әкімі болып тағайындалды. 2022 жылы 7 сәуірде лауазымынан босатылды. == Қоғамдық қызметі == М.Ж.Досмұхамбетов – 1997 жылы «Шығыс Мақат» кен орнының алғашқы ашушысы. == Марапаттары== * 2016 жылы «Ерен Еңбегі үшін» медалімен марапатталған. * «Қазақстан Республикасының жер қойнауын барлаудың үздігі» (2003 ж.) және «Қазақстан Республикасы жер қойнауының құрметті барлаушысы» (2005 ж.) атақтарының иегері. * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен (2001 ж.) және KAZENERGY Ассоциациясының «Мұнай және газ саласының дамуына қосқан жеке үлесі үшін» медалімен (2009, 2013 ж.) марапатталған. * Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің, Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің, Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің, Атырау және Маңғыстау облыстары әкімдерінің, «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, «Қазмұнайгаз» ӨБ АҚ Құрмет грамотасымен және алғыс хаттарымен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] 8mhp2miv5d07k55lgionenkskqszeix 0 639903 3601780 3588983 2026-05-08T12:51:12Z Naemabd 172052 Created by translating the section "Tourism" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1340718136|Kok Zhailau]]" 3601780 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> =Көк Жайлау шатқалы= Көк жайлауға көтерілу үшін шатқалдың Солтүстік су торабына көтерілу қажет. Бұл бағыт Көк Жайлау үстіртінен бір күн ішінде әртүрлі жорықтарды жасауға болатынына байланысты өте танымал: # Терісбұтақ өзені бойымен Үлкен Алматы шатқалында<ref>https://kk.wikipedia.org/wiki/Алматы_шатқалы</ref>-қалаға "обсерватор тарағы" бойынша түсу; # Каменский жотасы бойынша "Ақ қайын" сауықтыру санаторийі Кішіалматы және Каменск шатқалдары және т. б. Бұл Құмбел шыңының астындағы Үстірт, [[Шымбұлақ|"Шымбұлақ"]] тау шаңғысы курорты, "Медеу"<ref>https://kk.wikipedia.org/wiki/Медеу</ref> шатқалы және Үлкен Алматы шыңы. ==Мекендеушілері== Көк-Жайлау аумағын жәндіктер, өсімдіктер, жануарлар мен құстар мекендейді, оның ішінде "[[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] сирек кездесетін және Құрып кету қаупі төнген жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің тізбесіне" енгізілген. ==Туризм== Көк Жайлау шатқалы өзінің орналасқан жерінің арқасында ең қолжетімді (қол жетімді емес сілтеме) болып табылады. 2015 жылдың 22 сәуірінде мұрағатталды. жаяу, велосипед, шаңғы және ат туризмімен шұғылданатын алматылықтардың сүйікті демалыс орындары (қолжетімсіз сілтеме — тарих).. Қазіргі уақытта бұл [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле-Алатау ұлттық паркінің]] жалғыз бұрышы. ==Көк Жайлау шатқалының бұзылу қаупі== Қазақстан Республикасының [https://kk.wikipedia.org/wiki/Нұрсұлтан_Әбішұлы_Назарбаев|Президенті Н. Ә. Назарбаевтың]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} тапсырмасын орындай отырып, Алматы қаласының әкімдігі [https://kk.wikipedia.org/wiki/Ахметжан_Смағұлұлы_Есімов|әкім А. С. Есімовтың]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} басшылығымен және ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Іле-Алатау ұлттық табиғи паркінің аумағында әлемдік деңгейдегі тау шаңғысы кешенін салу туралы шешім қабылдады. Құрылыстың бірінші кезеңі Көк-Жайлау шатқалы мен [[Құмбел таулары]] болып белгіленген. Келесі кезең Іле Алатауы табиғи паркін салу жоспарлануда. Кейінірек, 2017 жылдың қараша айында Алматы билігі шипажайдың құрылыс алаңы тоғыз есеге қысқаратынын мәлімдеді. Курорттың өзі халықаралық деңгейдегі объект ретінде қарастырылмайды және ол ең алдымен жергілікті тұрғындарға бағдарланады деп болжанады. Дегенмен, курорт құрылысына қарсы жұртшылықтың наразылықтары жалғасты. ==Қосымша== * [https://zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122050214/https://zhetysu.travel/ |date=2022-01-22 }} * [http://kaz.ile-alatau.kz Іле Алатауы ұлттық табиғи паркі] * [[https://ru.wikipedia.org/wiki/Пики_Алматинской_области_Заилийского_Алатау#Пик_Серго_Орджоникидзе|Алматы облысының шыңдары]] == Туризм == Көк Жайлау үстірті — танымал туристік нысан. Бұл аймақ жаяу серуендеуге (хайкинг), велосипед тебуге, шаңғы тебуге және атпен жүруге өте қолайлы. Ол — Іле Алатау ұлттық паркінің аумағындағы ең қолжетімді жерлердің бірі. Аймақтың басты ерекшелігі — оның '''қол тимеген табиғаты'''. Мұнда экотуризм кеңінен дамыған. Оның ішінде мынадай бағыттар бар: * Ғылыми және танымдық экотуризм; * Құстарды бақылау (birdwatching); * Ботаникалық экскурсиялар; * Видео және фото-экскурсиялар; * Этникалық туризм және басқа да белсенділіктер. === Маршруттар мен бағыттар === Көк Жайлауға шығу үшін шатқалдың солтүстік суайрығымен жоғары көтерілу қажет. Бұл бағыттың танымалдылығы сонда — бір күн ішінде үстірттен бірнеше түрлі соқпақпен жүріп өтуге болады: # '''Терісбұтақ өзені бойымен:''' Үлкен Алматы шатқалына түсіп, «Обсерватория қырқасы» арқылы қалаға оралу. # '''Каменский жотасы бойымен:''' Кіші Алматы және Каменское шатқалдары арқылы «Ақ Қайың» сауықтыру орталығына бару. === Туристер үшін маңызы === Туризм мамандарының пікірінше, еуропалық саяхатшыларды Қазақстанға тартатын басты нәрсе — Іле Алатау ұлттық паркі секілді '''таза, жабайы табиғат'''. Соңғы жылдары бүкіл әлемде қоршаған ортаға зиян келтірмейтін экотуризм трендке айналды. Мұнда: * Әртүрлі қиындық деңгейіндегі соқпақтар бар. * Кемпинг (шатыр тігу) үшін арнайы орындар қарастырылған. * Жергілікті жануарлар мен сирек кездесетін өсімдіктер туралы ақпараттық стендтер орнатылған. Көк Жайлауға баратын соқпақтың соңғы нүктесі ретінде әдетте '''сарқырама''' есептеледі.{{Panorama|image=File:Кок-Жайляу 05.09.10 forwik.JPG|height=200|caption={{center|Көк Жайлау ландшафты..}}}} 1fglksjg61jch49u1hgbibecnjnrqcv 3601791 3601780 2026-05-08T13:05:58Z Rasulbek Adil 176232 [[Арнайы:Үлесі/Naemabd|Naemabd]] ([[Қатысушы талқылауы:Naemabd|талқылауы]]) істеген нөмір 3601780 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3601791 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> =Көк Жайлау шатқалы= Көк жайлауға көтерілу үшін шатқалдың Солтүстік су торабына көтерілу қажет. Бұл бағыт Көк Жайлау үстіртінен бір күн ішінде әртүрлі жорықтарды жасауға болатынына байланысты өте танымал: # Терісбұтақ өзені бойымен Үлкен Алматы шатқалында<ref>https://kk.wikipedia.org/wiki/Алматы_шатқалы</ref>-қалаға "обсерватор тарағы" бойынша түсу; # Каменский жотасы бойынша "Ақ қайын" сауықтыру санаторийі Кішіалматы және Каменск шатқалдары және т. б. Бұл Құмбел шыңының астындағы Үстірт, [[Шымбұлақ|"Шымбұлақ"]] тау шаңғысы курорты, "Медеу"<ref>https://kk.wikipedia.org/wiki/Медеу</ref> шатқалы және Үлкен Алматы шыңы. ==Мекендеушілері== Көк-Жайлау аумағын жәндіктер, өсімдіктер, жануарлар мен құстар мекендейді, оның ішінде "[[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] сирек кездесетін және Құрып кету қаупі төнген жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің тізбесіне" енгізілген. ==Туризм== Көк Жайлау шатқалы өзінің орналасқан жерінің арқасында ең қолжетімді (қол жетімді емес сілтеме) болып табылады. 2015 жылдың 22 сәуірінде мұрағатталды. жаяу, велосипед, шаңғы және ат туризмімен шұғылданатын алматылықтардың сүйікті демалыс орындары (қолжетімсіз сілтеме — тарих).. Қазіргі уақытта бұл [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле-Алатау ұлттық паркінің]] жалғыз бұрышы. ==Көк Жайлау шатқалының бұзылу қаупі== Қазақстан Республикасының [https://kk.wikipedia.org/wiki/Нұрсұлтан_Әбішұлы_Назарбаев|Президенті Н. Ә. Назарбаевтың]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} тапсырмасын орындай отырып, Алматы қаласының әкімдігі [https://kk.wikipedia.org/wiki/Ахметжан_Смағұлұлы_Есімов|әкім А. С. Есімовтың]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} басшылығымен және ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Іле-Алатау ұлттық табиғи паркінің аумағында әлемдік деңгейдегі тау шаңғысы кешенін салу туралы шешім қабылдады. Құрылыстың бірінші кезеңі Көк-Жайлау шатқалы мен [[Құмбел таулары]] болып белгіленген. Келесі кезең Іле Алатауы табиғи паркін салу жоспарлануда. Кейінірек, 2017 жылдың қараша айында Алматы билігі шипажайдың құрылыс алаңы тоғыз есеге қысқаратынын мәлімдеді. Курорттың өзі халықаралық деңгейдегі объект ретінде қарастырылмайды және ол ең алдымен жергілікті тұрғындарға бағдарланады деп болжанады. Дегенмен, курорт құрылысына қарсы жұртшылықтың наразылықтары жалғасты. ==Қосымша== * [https://zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122050214/https://zhetysu.travel/ |date=2022-01-22 }} * [http://kaz.ile-alatau.kz Іле Алатауы ұлттық табиғи паркі] * [[https://ru.wikipedia.org/wiki/Пики_Алматинской_области_Заилийского_Алатау#Пик_Серго_Орджоникидзе|Алматы облысының шыңдары]] koljh2drv4c0f73e633gs0mg5afcxtj 0 647738 3602041 3424114 2026-05-09T01:24:17Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602041 wikitext text/x-wiki '''«Үркер» (ағылш. Urker)''' — баспа, радио, интернет-журналистика саласындағы үздік жетістіктері үшін берілетін қазақстандық ұлттық сыйлығы. Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі дарынды журналистер мен шығармашылық ұжымдарды анықтау, олардың кәсіби журналистиканы дамытуға қосқан үлесін мойындау және олардың шығармашылығына қоғамның кең назарын аудару мақсатында 2017 жылы құрған. == Сыйлық тарихы == * Алғашқы марапаттау рәсімі 2017 жылғы 28 маусымда Қазақстанның астанасында өтті. * Жыл сайын жеңімпаздар сыйлықтың бас жүлдесімен — эксклюзивті мүсіншемен және 1 000 000 теңге мөлшеріндегі ақшалай сыйақымен марапатталады. * 3 жыл ішінде 2023 өтінім қабылданып, оның ішінде 160 өтінім шорт-параққа енгізілді. * Осы жылдар ішінде Сыйлықты 40 кәсіби маман жеңіп алды. === Бәйгеге қатысушылар === "Үркер-2020" сыйлығын алуға 2019 жылғы 01 қаңтар мен 2020 жылғы 01 қараша аралығында Қазақстан Республикасының аумағында жарияланған жұмыстар қабылданады. Контентті өндіретін және тарататын республикалық және өңірлік радиостанциялар, баспа және интернет-басылымдар бәйгеге қатыса алады. === Бәйгенің қазылар алқасы === Байқау жұмыстарын тәуелсіз қазылар алқасы бағалайды. 2020 жылдың қазылар алқасының құрамына беделді журналистер, саланың еңбек сіңірген қайраткерлері және халықаралық медиа сарапшылар енді. Сыйлық лауреаттарын қазылар алқасы мүшелерінің жабық дауыс беруі айқындайды. Жеңімпаздар жасырын дауыс беру нәтижесінде анықталады. === 2019 жылғы сыйлықтың жеңімпаздары === {| class="wikitable" ! Номинациялар !! Жеңімпаздар |- | Жыл журналистік зерттеуі || Анастасия Яцун, Holanews.kz |- | Жыл аналитикалық материалы || Евгения Бодрова, Informburo.kz |- | Қазақстан туралы жылдың танымдық материалы || Аян Өрібай, МИА Казинформ |- | Жыл репортажы || Ксения Бондал, Kapital.kz |- | Жыл сұхбаты || Жанна Ойшыбаева, «Литер» |- | Жыл газеті || Время газеті |- | Жыл журналы || National Geographic |- | Жыл ақпараттық порталы || Zakon.kz |- | Жыл new media || Kaliyev Channel, Талгат Калиевтің телеграм-арнасы |- | Жыл радиостанциясы || Классик Радиосы |- | Жыл фотографиясы || Оспан Али, Egemen.kz |- |} === 2018 жылғы сыйлықтың жеңімпаздары === {| class="wikitable" ! Номинациялар !! Жеңімпаздар |- | Үздік аналитикалық материал || Асель Муканова , «Казахстанская правда» |- | Үздік халықаралық сараптамалық материал || Сауле Исабаева, «Central AsiaMonitor» |- | Үздік фотосурет || Турар Казангапов, Tengrinews |- | Үздік репортаж || Илья Астахов, Today.kz |- | Астананың 20 жылдығына арналған материал || Ғалым Өмірханов, Қазақ газеттері |- | Қазақстан туралы үздік танымдық материал || Яков Федоров, «Yvision» |- | Үздік сұхбат || Гүлзина Бектасова, «Айқын» газеті |- | Үздік журналистік зерттеу || Асқар Джалдинов, «Время» газеті |- | Үздік Интернет БАҚ || Informburo.kz |- | Үздік республикалық баспасөз басылымы || Егемен Қазақстан |- | Үздік аймақтық баспасөз басылымы || «Жетісу» газеті |- | Үздік аймақтық радиостанция || «Жұлдыз FM» радиосы |- | Үздік радиостанция || «Шалқар» радиосы |- | Үздік вайн || Нұрлан Батыров |} === 2017 жылғы сыйлықтың жеңімпаздары === {| class="wikitable" ! Номинациялар !! Жеңімпаздар |- | Үздік өңірлік басылым || «Рейтинг» Оңтүстік Қазақстанның ақпараттық-сараптамалық газеті |- | Үздік радиобағдарлама || «Шалкар радиосының» ​​​​​ «Ән домбыра» бағдарламысы |- | Үздік салалық басылым || «Дружные ребята» балаларға арналған газет |- | Үздік журнал || National Geographic Қазақстан |- | Үздік республикалық баспасөз басылымы || «Айқын» қоғамдық-саяси газеті​​ |- | Үздік репортаж || «National Digital History» порталы Олжас Беркінбаев, - «Барөкілдегі қазақ музейі немесе құмай құстың күртесі»​​ мақаласы |- | Қазнеттегі медиасерпіліс || «Massaget.kz» жастар порталы |- | Үздік өңірлік радиостанция || «Астана» ақпараттық-музыкалық радиостанциясы |- | Үздік журналистік зерттеу || Аупбаев Жанболат, «Егемен Қазақстан» республикалық газеті |- | Үздік сұхбат || Говоркова Виктория - «Капитал» іскерлік журналы |- | Қазақстан туралы үздік танымдық материал || Думан Анаш, «Егемен Казахстан» республикалық газеті |- | Үздік халықаралық сараптамалық материал || Зарина Ахматова, Vlast.kz, «Афганистан близко» |- | Журналистикадағы дебют || Мөлдір Иманмади, 7kun.kz сайты |- | Үздік фотосурет || Ерлан Омаров, «Егемен Қазақстан» газеті |- | Үздік аналитикалық материал || Валентина Фиронова, «Казахстанская правда», «Боль чужую принять как свою» |} == 2020 жылғы номинациялар == * Жыл үздік фотосуреті; * Жыл үздік репортажы; * Жыл үздік аналитикалық материалы; * Жыл үздік журналистік зерттеуі; * Жыл үздік сұхбаты; * Жыл үздік танымдық материалы; * Радиостанциядағы үздік жоба - "Атырау радиосындағы" "Эфирде 102FM" телерадиобағдарламасы<ref >{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7gjc3sCbUvg|title=«Атырау радиосының» «Эфирде 102FM» хабары телерадиостансадағы ең үздік жоба аталымында жеңімпаз|publisher=Urker.kz|accessdate=2022-04-15|date=2021-11-13}}</ref> * Жыл үздік жаңалықтар порталы; * Жыл үздік газеті; * Жыл үздік журналы; * Шерхан Мұртаза атындағы номинация. Биылғы жылы публицистерге жеке номинация арналды және Шерхан Мұртазаның құрметіне аталды. Шерхан Мұртазаның есімімен тек қазақ әдебиеті ғана емес, отандық журналистика да байланысты. Қазақстандық публицистика саласының майталманы кәсіби журналистердің бірнеше буынын тәрбиелеген еді. == Ескерту == <!-- Смотрите в [[Википедия:Сноски]] примеры использования тэгов<ref> </ref> --> == Сілтемелер == * [https://www.inform.kz/kz/urker-2020-ulttyk-syylygyna-otinim-kabyldau-bastaldy_a3701546 «Үркер-2020» Ұлттық сыйлығына өтінім қабылдау басталды] МИА Казинформ 02.10.2020 * [https://informburo.kz/novosti/v-novoy-nominacii-premii-urker-2019-vyberut-luchshiy-telegram-kanal-ili-pablik-v-socsetyah-90386.html В новой номинации премии "Уркер" выберут лучший Telegram-канал или паблик в соцсетях] InformБЮРО 27.05.2019 * [https://qazaqstan.tv/news/61190/ Астанада «Үркер-2018» ұлттық сыйлығы табыстау салтанаты өтті] Национальный телеканал «Qazaqstan» 29.06.2018 * [https://kapital.kz/gosudarstvo/79144/priyem-zayavok-na-uchastiye-v-natsional-noy-premii-urker-zavershitsya-20-iyunya.html Прием заявок на участие в Национальной премии «Уркер» завершится 20 июня] Kapital.kz 18.06.2019 * [https://lenta.inform.kz/kz/urker-2017-syylygy-onirlik-zhurnalister-belsendilik-tanytuda_a3028637 «Үркер-2017» сыйлығы: өңірлік журналистер белсенділік танытуда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022233641/https://lenta.inform.kz/kz/urker-2017-syylygy-onirlik-zhurnalister-belsendilik-tanytuda_a3028637 |date=2020-10-22 }} МИА Казинформ 22.05.2017 * [http://ftp.egemen.kz/article/203485-nazvany-pobediteli-natsionalnoy-premii-urker Названы победители национальной премии «Үркер»]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Егемен Қазақстан 28.06.2019 * [http://www.parlam.kz/kk/blogs/mynbay/Details/15/62287 АСТАНАДА "ҮРКЕР" ҰЛТТЫҚ СЫЙЛЫҒЫНЫҢ ЖҮЛДЕГЕРЛЕРІ АНЫҚТАЛДЫ] Дархан Мынбай * [http://www.akylkenes.kz/ru/p/obyavlen-start-priema-zayavok-na-soiskanie-nacionalnoj-premii-rker-2020 Стартовал прием заявок на соискание Национальной премии "Үркер-2020"] Akyl-kenes 06.10.2020 * [https://ru.qamshy.kz/article/39068-stala-izvestna-13-ya-nominatsiya-natsionalnoy-premii-urker Стала известна 13-я номинация Национальной премии "Үркер"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024235726/https://ru.qamshy.kz/article/39068-stala-izvestna-13-ya-nominatsiya-natsionalnoy-premii-urker |date=2020-10-24 }} ИА «Qamshy.kz» 26.05.2018 * [http://today.kz/news/kazahstan/2017-04-27/741170-novaya-natsionalnaya-premiya-v-oblasti-zhurnalistiki-poyavitsya-v-kazahstane/ Новая национальная премия в области журналистики появится в Казахстане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023150106/http://today.kz/news/kazahstan/2017-04-27/741170-novaya-natsionalnaya-premiya-v-oblasti-zhurnalistiki-poyavitsya-v-kazahstane/ |date=2020-10-23 }} Today.kz 27.04.2017 * [https://atpress.kz/ru/2947-laureatov-premii-urker-2017-nagradyat-28-iyunya ЛАУРЕАТОВ ПРЕМИИ «ҮРКЕР-2017» НАГРАДЯТ 28 ИЮНЯ] Информационный ресурс ATPress.kz 02.06.2017 * [https://ruh.kz/kz/news/urker-award-2019/ «Үркер» сыйлығын марапаттау салтанатты іс-шарасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022202704/https://ruh.kz/kz/news/urker-award-2019/ |date=2020-10-22 }} Ruh.kz 29.06.2019 * [https://azh.kz/ru/news/view/44459 В Казахстане учредили национальную премию в области СМИ] Еженедельная газета «Ак Жайык» 27.04.2017 <!-- Скрывайте категорию, используя [[:Категория вместо [[Категория --> 55yew1k7w0tfzutbt4u41o7gi89eilp 0 651927 3602157 3424086 2026-05-09T09:28:31Z Makenzis 71333 3602157 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы = {{ту|Парагвай}} Либертад |құрылған = 1905 |стадионы = [[Николас Леос (стадион)|Доктор Николас Леос]],<br>[[Асунсьон]], [[Парагвай]] |сыйымдылығы = 10 000 |жаттықтырушы = {{ту|Аргентина}} [[Рамон Диас]] |жарыс = [[Футболдан Парагвай чемпионаты|Примера]] |маусым = 2025 |орын = '''3-орын''' |pattern_la1=_blackborder | pattern_b1 = _corinthians2021h | pattern_ra1 = _blackborder | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _blacktop | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = | pattern_la2 = _corinthians1920a | pattern_b2 = _corinthians1920a | pattern_ra2 = _corinthians1920a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _corinthians1920a | leftarm2 = 000000 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = 000000 | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _corinthians1920t | pattern_b3 = _corinthians1920t | pattern_ra3 = _corinthians1920t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _corinthians1920a |leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''«Либертад»''' ({{lang-es|Club Libertad}}) — [[Парагвай|Парагвайдың]] [[Асунсьон]] қаласындағы футбол клубы, 1905 жылы құрылған. Елдегі ең байырғы клубтардың бірі. == Жетістіктері == === Ұлттық === * Парагвай чемпионы (20): 1910, 1917, 1920, 1930, 1943, 1945, 1955, 1976, 2002, 2003, 2006, 2007, Ап. 2008, Кл. 2008, Кл. 2010, Кл. 2012, Ап. 2014, Кл. 2014, Ап. 2016 , Ап. 2017 * 2 дивизион жеңімпазы (1): 2000 === Халықаралық === * Либертадорес кубогының жартылай финалисі (2): 1977, 2006 == Атақты ойыншылары == * Мауро Гевгеозян * Франсиско «Чики» Арсе * Фреди Барейро * Дельфин Бенитес Касерес * Карлос Бонет * Хусто Вильяр * Пабло Гарнье * Эрнан Родриго Лопес * Эулохио Мартинес * Хуан Самудио * Эстаниславо Струве * Хуан Баутиста Торалес * Себастьян Флеитас * Эхидио Аревало Риос == Атақты бапкерлері == * Карлос Хара * [[Херардо Мартино]] * Серхио Маркарян == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.clublibertad.com.py/ [[Санат:Парагвай футбол клубтары]] 753n9djzsirmaehtvnjwxtbdgt0k8ou 0 651935 3601839 3491108 2026-05-08T14:46:44Z Makenzis 71333 3601839 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы ={{ту|Эквадор}} Индепендьенте дель Валье' |құрылған = 1958 |стадионы = [[Руминьяви (стадион)|Руминьяви]] |сыйымдылығы = 7 233 |жаттықтырушы = {{ту|Эквадор}} [[Мигель Анхель Рамирес]] |капитаны = {{ту|Эквадор}} [[Эфрен Мера]] |рейтингі = [[КОНМЕБОЛ]] '''24'''<ref>{{cite web|url=http://conmebol.com/es/ranking-conmebol-libertadores2017|title=Ranking Conmebol de Copa Libertadores|date=2017-01-14|publisher=[[КОНМЕБОЛ]]|lang=es|accessdate=2017-01-14}}</ref> |жарыс= [[Футболдан Эквадор чемпионаты]] |маусым = 2025 |орын = '''1-орын''' |pattern_la1 = _IdelValle19h|pattern_b1 = _IdelValle19h|pattern_ra1 = _IdelValle19h|pattern_sh1 = _IdelValle19h|pattern_so1 = _IdelValle19h |leftarm1 = 000000|body1 = 000000|rightarm1 = 000000|shorts1 = 000000|socks1 = 000000 |pattern_la2 = _IdelValle19a|pattern_b2 = _IdelValle19a|pattern_ra2 = _IdelValle19a|pattern_sh2 = _IdelValle19a|pattern_so2 = _IdelValle19a |leftarm2 = FF1493|body2 = FF1493|rightarm2 = FF1493|shorts2 = FFFFFF|socks2 = FFFFFF |логотипі=Escudoindependientedelvalle2023.png}} '''«Индепендьенте дель Валье»''' ({{lang-es|Club de Alto Rendimiento Especializado Independiente del Valle}}) — [[Эквадор|Эквадордың]] Сангольки қаласындағы футбол клубы, 1958 жылы құрылған. == Жетістіктері == === Ұлттық === * Эквадор вице-чемпионы (1): 2013 * 2 дивизион жеңімпазы (1): 2009 === Халықаралық === * Оңтүстік Америка кубогы (1): 2019 * Либертадорес кубогының финалисі (1): 2016 == Атақты ойыншылары == * Хосе Ангуло * Либрадо Аскона * Луис Кайседо * Артуро Мина * Кристиан Нуньес * Джефферсон Орехуэла * Марио Рисотто * Хуниор Сорноса * Эмилиано Тельечеа == Атақты бапкерлері == * Мигель Анхель Рамирес * Пабло Репетто == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://independientedelvalle.com/ [[Санат:Эквадор футбол клубтары]] q6cpl2vs6x742n91lj9nugoq6qhmhow 0 651947 3602158 3424088 2026-05-09T09:31:56Z Makenzis 71333 3602158 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы={{ту|Парагвай}} Олимпия (Асунсьон) |leftarm1=FFFFFF|shorts2=000000|rightarm2=000000|body2=888888|leftarm2=000000|pattern_so2=|pattern_sh2=|pattern_ra2=_olimpia18a|pattern_b2=_olimpia18a|pattern_la2=_olimpia18a|socks1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|pattern_so1=_3_stripes_black|құрылған=1902|pattern_sh1=_adidasblack|pattern_ra1=_olimpia17h|pattern_b1=_olimpia18h|pattern_la1=_olimpia17h |орын='''5.''' |маусым=2025 |жарыс=[[Футболдан Парагвай чемпионаты|Примера]] |рейтингі=[[КОНМЕБОЛ]] '''10'''<ref>{{cite web|url=http://conmebol.com/es/ranking-conmebol-libertadores2017|title=Ranking Conmebol de Copa Libertadores|date=2017-01-14|publisher=[[КОНМЕБОЛ]]|lang=es|accessdate=2017-01-14}}</ref> |директоры={{ту|Испания}} [[Рауль Висенте Амарилья]] |капитаны={{ту|Парагвай}} [[Роке Санта Крус]] |жаттықтырушы={{ту|Аргентина}} [[Даниэль Гарнеро]] |сыйымдылығы=25 000 |стадионы=[[Мануэль Феррейра (стадион)|Мануэль Феррейра]],<br>[[Асунсьон]], [[Парагвай]]|socks2=000000}} '''«Олимпия»''' ({{lang-es|Club Olimpia}}) — [[Парагвай|Парагвайдың]] [[Асунсьон]] қаласындағы футбол клубы, 1902 жылы құрылған. == Жетістіктері == * Парагвай чемпионы (44): 1912, 1914, 1916, 1925, 1927, 1928, 1929, 1931, 1936, 1937, 1938, 1947, 1948, 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1962, 1965, 1968, 1971, 1975, 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1985, 1988, 1989, 1993, 1995, 1997, 1998, 1999, 2000, Кл. 2011, Кл. 2015, Ап. 2018, Кл. 2018, Ап. 2019, Кл. 2019 * Республика турнирі (1): 1992 * Либертадорес кубогы (3): 1979, 1990, 2002 * Либертадорес суперкубогы (1): 1990 * Оңтүстік Америка суперкубогы (1): 1990, 2002 * Америкааралық кубок (1): 1980 * Құрлықаралық кубок (1): 1979 == Атақты ойыншылары == * [[Сельсо Айяла]] *  Эвер Уго Альмейда *  Рауль Висенте Амарилья * Себастьян Ариоса * Густаво Бенитес * [[Мигель Анхель Бенитес]] * Рафаэль Бобадилья * Луис Варгас Пенья * Серхио Гойкочеа * [[Карлос Гамарра]] * Аурелио Гонсалес * Габриэль Гонсалес * Хорхе Гуаш * Хосе де Ла Крус Бенитес * Рохелио Дельгадо * Карлос Диарте == Атақты бапкерлері == * Эвер Уго Альмейда * Аурелио Гонсалес * Серхио Маркарян * Анибаль Руис * [[Луис Кубилья]] * Густаво Бенитес * [[Нери Пумпидо]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.clubolimpia.com.py/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215013149/http://www.clubolimpia.com.py/ |date=2010-02-15 }} [[Санат:Парагвай футбол клубтары]] 9wia1dx92oo6u815317jcwey7tt41f2 0 653965 3601850 3568147 2026-05-08T15:07:07Z Kudaibergen Yerassyl 180821 Created by translating the section "Etymology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1348676574|Ifriqiya]]" 3601850 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Roman Empire Africa.svg|thumb|215px|[[Африка (рим ауданы)|Африка]] рим ауданы (''қызыл'')]] '''Ифрикия''' ({{Lang-ar|إفريقية}}) — Африканың қазіргі арабша атауы. Тарихи тұрғыда [[Африка (рим ауданы)|Африканың]] Рим ауданының құрамына кірген және [[Ағлабиттер]] әулеті басқарған жерлерді белгілейді. Қазіргі кезде ортағасырлық Ифрикия [[Тунис]] шегінде, батысы - [[Алжир|Алжирға]], шығысы - [[Ливия|Ливияға]] кіреді. Араб Ифрикиясының астанасы [[Қайруан]] болды. Ифрикияның оңтүстігінде [[Әл-Жәрид|Жәрид]] шұңғыманың ұлыстары жатты. [[Киренаика]] мен [[Триполитания|Триполитанияны]] 643 жылы [[Әмір ибн әл-Ас]] жаулап алып, [[Барка (қала)|Барка]] қаласында аймақтық орталығы бар әкімшілік бірлік болып қайта құрылды; әл-Ас өзі қаланың алғашқы губернаторы болды. [[Үкбе ибн Нәфи]] 666-674 жылдары оңтүстік Тунисті жаулап алды, 670 жылы Кайруанның негізін қалады, 681-683 жылдары [[Марокко|Мароккоға]] атты әскер әкеліп, бүкіл [[Мағриб|Мағрибтің]] бағынғанын жариялады. [[Санат:Солтүстік Африка тарихы]] [[Санат:Африканың тарихи облыстары]] == Этимология == «Ифрикия» атауы латынның «Africa» сөзінен шыққан арабша туынды болып табылады.[1] Кейбір тарихи араб дереккөздері бұл атауды аңызға айналған этимологиялармен байланыстырады: мысалы, ежелгі заманда Мағрибті жаулап алған Ифрикис немесе Ифрикиш есімді Йемен патшасының есімінен немесе Ибраһим (пайғамбардың) Ифрик есімді ұлының есімінен шыққан деп есептейді.[2] 9beycg545ss04pitnw1v5qy80bw6c9i 3601853 3601850 2026-05-08T15:07:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] ([[User talk:Kudaibergen Yerassyl|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3021597 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Roman Empire Africa.svg|thumb|215px|[[Африка (рим ауданы)|Африка]] рим ауданы (''қызыл'')]] '''Ифрикия''' ({{Lang-ar|إفريقية}}) — Африканың қазіргі арабша атауы. Тарихи тұрғыда [[Африка (рим ауданы)|Африканың]] Рим ауданының құрамына кірген және [[Ағлабиттер]] әулеті басқарған жерлерді белгілейді. Қазіргі кезде ортағасырлық Ифрикия [[Тунис]] шегінде, батысы - [[Алжир|Алжирға]], шығысы - [[Ливия|Ливияға]] кіреді. Араб Ифрикиясының астанасы [[Қайруан]] болды. Ифрикияның оңтүстігінде [[Әл-Жәрид|Жәрид]] шұңғыманың ұлыстары жатты. [[Киренаика]] мен [[Триполитания|Триполитанияны]] 643 жылы [[Әмір ибн әл-Ас]] жаулап алып, [[Барка (қала)|Барка]] қаласында аймақтық орталығы бар әкімшілік бірлік болып қайта құрылды; әл-Ас өзі қаланың алғашқы губернаторы болды. [[Үкбе ибн Нәфи]] 666-674 жылдары оңтүстік Тунисті жаулап алды, 670 жылы Кайруанның негізін қалады, 681-683 жылдары [[Марокко|Мароккоға]] атты әскер әкеліп, бүкіл [[Мағриб|Мағрибтің]] бағынғанын жариялады. [[Санат:Солтүстік Африка тарихы]] [[Санат:Африканың тарихи облыстары]] dnnlk7un17sijp95k994mhr0g7c8l6x 0 656647 3602161 2980228 2026-05-09T09:41:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602161 wikitext text/x-wiki = '''Clubhouse''' = '''Clubhouse'''<big>- [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B0%D1%82_(%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0) дауыстық байланысқа] негізделген [http://%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 әлеуметтік желі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170220175602/http://acn.com.ve/ |date=2017-02-20 }}. Әлеуметтік желі 2020 жылы "Alpha Exploration Co" бағдарламалық жасақтамасын жасаушылар іске қосты. 2020 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша бағдарлама шамамен 100 миллион долларға бағаланды. [http://2021_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 2021 жылғы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 21 қаңтарда бағалау бір миллиард АҚШ долларын құрады.</big> == Тарихы == [[IOS]] үшін Clubhouse [http://2020_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 2020 жылдың]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} сәуірінде іске қосылды. Бағдарлама COVID-19 пандемиясының алғашқы айларында, әсіресе [https://ru.wikipedia.org/wiki/Andreessen_Horowitz Andreessen Horowitz] венчурлық фирмасынан 12 жылдың мамыр айында 2020 миллион долларлық A сериясынан кейін танымал болды. 2020 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша әлеуметтік желіде 600 мың тіркелген пайдаланушысы болды және ол тек шақыру бойынша қол жетімді болды. Бағдарлама [http://%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F Германияда]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} кең шеңберлерде 2021 жылдың қаңтарынан бастап қолданыла бастады, сол кезде екі неміс подкасттардың жетекшілері Филипп Клёкнер мен Филипп Глеклер [[Telegram]] топтары арқылы шақыру тізбегін іске қосып, платформаға неміс әсер етушілерін, журналистерін және саясаткерлерін тартты. == Android-та Clubhouse == "[http://%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 ВКонтакте]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" - ді Android үшін жасаушы және бұрынғы әзірлеуші Григорий Клюшников OC Android үшін ашық коды бар Clubhouse қосымшасының нұсқасын жасап, оны ең үлкен веб-сервис IT-жобалар хостингіне және олардың бірлесіп жасаған зерттеме [https://ru.wikipedia.org/wiki/GitHub GitHub-қа] жариялады. 2021 жылдың қаңтарында компания "жақында" Android қосымшасында жұмыс істей бастайды деп жариялады. Clubhouse танымалдылығы [http://%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA Илон Маск]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} GOOD TIME клубына сұхбат бергеннен кейін айтарлықтай өсті. == Функционалдық сипаттамасы == Clubhouse әртүрлі тақырыптар, ток-шоулар, музыка, желі, танысу, қойылымдар, саяси пікірталастар және т.б. туралы әңгімелері бар клубтар мен виртуалды бөлмелердің кең таңдауын ұсынады. Пайдаланушыға жазыла отырып, сіз ол орналасқан «бөлменің» тізімін көре аласыз.Қосымшада сіз клуб үйінде виртуалды әңгімелер жүргізетін [[Drake|Дрейк]], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%82%2C_%D0%9A%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%BD Кевин Харт], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D1%88%2C_%D0%A2%D0%B8%D1%84%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%B8 Тиффани Хэддиш], [http://%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA_%D0%A6%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3 Марк Цукерберг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170220175602/http://acn.com.ve/ |date=2017-02-20 }} сияқты танымал адамдарды көре аласыз. [[Санат:Әлеуметтік желілер]] 8o6cpd1l1x0p49e6yui59bxzidcwt95 0 660507 3602177 3594415 2026-05-09T10:19:35Z TalgatSnow 143530 3602177 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы | суреті = | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Cinematography}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1929 | алғашқы иегері = Чарльз Рошер және Карл Страсс | соңғы иегері = Отем Дюральд («[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]») | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|oscars.org www.oscars.org}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Cinematographer }} '''Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы''' ({{Lang-en|Academy Award for Best Cinematography}}) — Америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның [[1929 жыл]]дан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Бұл сыйлық біраз уақыт алдын ала номинацияларсыз берілді. 1940 пен 1967 жылдар арасында (1958 жылды санамай) сыйлық екеу болатын: ақ-қара түсті фильмдер үшін және түрлі-түсті фильмдер үшін. 1937—1939 жылдары түрлі-түсті фильмдердегі операторлық жұмысы үшін '''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы марапаттар]]''' (естелік тақтайшалар) табысталатын. <br>{{swatch-inline|#F5DEB3|'''Арнайы марапаттар лауреаттары''' осы түспен белгіленген.}} {{swatch-inline|#EEDD82|• Жүлде иегерлері осы түспен белгіленген.}} == Лауреаттар және номинанттар тізімі == === 1929—1930 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=2|<center>'''[[Оскар (1929)|1-ші (1929)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Рошер]], Карл Страсс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Жыны бар билеуші]]<br>[[Сиқырлы алау]]<br>[[Сэди Томпсон]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, сәуір)|2-ші (1930-I)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Клайд Де Винна ||style="background:#EEDD82"|'''[[Оңтүстік теңіздердің ақ көлеңкелері]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Біздің билеген қыздарымыз]] |- |• Артур Эдисон ||[[Ескі Аризонада]] |- |• Эрнест Палмер ||[[Төрт шайтан]] және [[Дала періштесі]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Тәңірлік ханым]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, қараша)|3-ші (1930-II)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джозеф Т. Ракер, Уиллард Ван дер Вер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бёрдпен бірге Оңтүстік полюске қарай]]''' (д/ф) |- |• Артур Эдисон ||[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] |- |• Уильям Дэниелс ||[[Анна Кристи (фильм, 1930)|Анна Кристи]] |- |• Тони Гаудио, Гарри Перри ||[[Тамұқ періштелері (фильм, 1930)|Тамұқ періштелері]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Махаббат парады (фильм)|Махаббат парады]] |- |} === 1931—1940 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1931)|4-ші (1931)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Флойд Кросби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Табу (фильм, 1931)|Табу]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]] |- |• Ли Гармс ||[[Марокко (фильм)|Марокко]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Сүю құқығы]] |- |• Барни Макгилл ||[[Свенгали]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1932)|5-ші (1932)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ли Гармс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шанхайлық экспресс (фильм, 1932)|Шанхайлық экспресс]] |- |• Рэй Джун ||[[Эрроусмит]] |- |• Карл Страсс ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд (фильм, 1931)|Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1934)|6-шы (1934)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Лэнг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қош бол, майдан! (фильм, 1932)|Қош бол, майдан!]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Венадағы қауысу]] |- |• Карл Страсс ||[[Крест белгісі (фильм)|Крест белгісі]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Виктор Мильнер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Клеопатра (фильм, 1934)|Клеопатра]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Челлинидің қатынастары]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Оператор 13]] |- | rowspan=4|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Мор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаз түніндегі түс (фильм, 1935)|Жаз түніндегі түс]] |- |• Рэй Джун ||[[Варварлық жағалау]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Крест жорықтары (фильм, 1935)|Крест жорықтары]] |- |• Грегг Толанд ||[[Жапа шеккендер (фильм, 1935)|Жапа шеккендер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Тони Гаудио ||style="background:#EEDD82"|'''[[Энтони Бақытсыз]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Таң атысымен өлген генерал]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||The Gorgeous Hussy |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''[[Уильям Говард Грин]]''' пен '''Гарольд Россон''' — ''Selznick International Production студиясының '''[[Аллаһ бақтары (фильм, 1936)|Аллаһ бақтары]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]] |-style="border-top:2px solid white;" |style="background:#EEDD82"|• '''Карл Фройнд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Берекелі жер (фильм)|Берекелі жер]] |- |• Грегг Толанд ||[[Тұйыққа тірелу (фильм)|Тұйыққа тірелу]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Гонолулу үстінен көрінген қанаттар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''[[Уильям Говард Грин]]''' — '''''[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1937)|Жұлдыз туыпты]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=14|<center>'''[[Оскар (1939)|11-ші (1939)]] |-style="border-top:2px solid white;" |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үлкен вальс]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Алжир (фильм)|Алжир]] |- |• Эрнест Миллер, Гарри Дж. Уайлд ||[[Армиялық қыз]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Флибустьер (фильм, 1938)|Флибустьер]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Иезавель (фильм)|Иезавель]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Сазға құлай берілген]] |- |• Норберт Бродин |||[[Көңілді өмір сүреміз]] |- |• Дж. Певерелл Марли ||[[Суэц (фильм)|Суэц]] |- |• Роберт Де Грасс ||[[Жанданған леди]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Өзіңмен алып кетуге болмайды]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Жүрегімен жас болған]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''Оливер Марш''' пен '''Аллен М. Дэвей''' — ''MGM студиясының '''[[Сүйіктілер (фильм, 1938)|Сүйіктілер]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Грегг Толанд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]] |- |• Берт Гленнон ||[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эрнест Хэллер, [[Рей Реннахан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] |- |• Сол Полито, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Елизавета және Эссекстің жеке өмірлері]] |- |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Барнс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Иллинойстағы Линкольн]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Мұның бәрі, аспанмен бірге]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Тіріл, махаббатым]] |- |• Гарольд Россон ||[[Шулы қала]] |- |• Рудольф Мате ||[[Шетелдік тілші (фильм)|Шетелдік тілші]] |- |• Тони Гаудио ||[[Хат (фильм, 1940)|Хат]] |- |• Грегг Толанд ||[[Үйге қарай алыс сапар]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Көктем вальсы]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Ватерлоо көпірі (фильм)|Ватерлоо көпірі]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Жорж Периналь ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бағдад ұрысы (фильм, 1940)|Бағдад ұрысы]] |- |• Оливер Т. Марш, Аллен М. Дэвей ||[[Ащы да тәтті]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]], [[Рей Реннахан]] ||[[Көк құс (фильм, 1940)|Көк құс]] |- |• [[Леон Шамрой]], [[Рей Реннахан]] ||[[Аргентинше түсу]] |- |• Виктор Мильнер, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Солтүстік-батыстың атты полициясы]] |- |• Сидни Вагнер, [[Уильям Сколл]] ||[[Солтүстік-батыстағы асу]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аңғарым қандай жасыл еді]] |- |• Карл Фройнд ||[[Шоколадты солдат]] |- |• Грегг Толанд ||[[Азамат Кейн]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Мистер Джордан келе жатыр]] |- |• Лео Товер ||[[Таңның атуын бөгеңдер]] |- |• Сол Полито ||[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Күнгей алқаптың серенадасы]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Күннің батуы (фильм, 1941)|Күннің батуы]] |- |• Рудольф Мате ||[[Леди Гамильтон (фильм)|Леди Гамильтон]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эрнест Палмер, [[Рей Реннахан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қан мен құм]] |- |• Уилфред М. Клайн, Карл Страсс, Уильям Э. Снайдер ||[[Оңтүстік теңіздердің Аломасы]] |- |• [[Уильям Сколл]], Леонард Смит ||[[Билли Кид (фильм, 1941)|Билли Кид]] |- |• Карл Фройнд, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Шаң басқан гүлдер]] |- |• Берт Гленнон ||[[Шүйілгіш бомбалаушы ұшақ]] |- |• Гарри Хэлленбергер, [[Рей Реннахан]] ||[[Луизианалық сатып алу]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миссис Минивер]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Кингс Роу]] |- |• Стэнли Кортес ||[[Керемет Эмберсондар]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Толған ай (фильм, 1942)|Толған ай]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Егеуқұйрық ұстағыш (фильм)|Егеуқұйрық ұстағыш]] |- |• Рудольф Мате ||[[Янкилердің мақтанышы]] |- |• Джон Дж. Месколл ||[[Хатты ал, жаным]] |- |• Тед Тецлафф ||[[Қаланың талқысы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Уэст Пойнттың он джентльмені]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]] ||[[Бүкіл нәрседен де жоғары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қара аққу (фильм, 1942)|Қара аққу]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]], [[Уильям Сколл]], [[Уильям Говард Грин]] ||[[Араб түндері (фильм, 1942)|Араб түндері]] |- |• Сол Полито ||[[Бұлттардың капитандары]] |- |• [[Уильям Говард Грин]] ||[[Джунгли кітабы (фильм, 1942)|Джунгли кітабы]] |- |• Виктор Мильнер, [[Уильям Сколл]] ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Эдвард Кронджагер, [[Уильям Сколл]] ||[[Триполи жағаларына]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бернадетт әні]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]], Элмер Дайер, Чарльз А. Маршалл ||[[Әскери-әуе күштері (фильм)|Әскери-әуе күштері]] |- |• Артур Эдисон ||[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |- |• Тони Гаудио ||[[Корвет K-225 (фильм)|Корвет K-225]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Каирге барар жолдағы бес мазар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Адами комедия (фильм)|Адами комедия]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Мадам Кюри (фильм)|Мадам Кюри]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Солтүстік жұлдызы]] |- |• Рудольф Мате ||[[Сахара (фильм, 1943)|Сахара]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Осылай мақтанышпен сәлем жодлаймыз!]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Мор, [[Уильям Говард Грин]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Опера елесі (фильм, 1943)|Опера елесі]] |- |• [[Рей Реннахан]] ||[[Қоңырау кімді шақырып тұр (фильм)|Қоңырау кімді шақырып тұр]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1943)|Жұмақ күте тұрады]] |- |• Чарльз Г. Кларк, Аллен М. Дэвей ||[[Сәлем, Фриско, сәлем]] |- |• Леонард Смит ||[[Лесси үйге қайтып келе жатыр]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Мың сәлем]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Лашелл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лора (фильм, 1944)|Лора]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Қос сақтандыру]] |- |• Сидни Вагнер ||[[Айдаһардың ұрпағы]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Газлайт]] |- |• Лайонел Линдон ||[[Өз жолымен жүрем]] |- |• Глен МакУильямс ||[[Құтқару қайығы (фильм)|Құтқару қайығы]] |- |• Стэнли Кортес, Ли Гармс ||[[Сіз кеткеннен кейін]] |- |• [[Роберт Сёртис]], Гарольд Россон ||[[Отыз секунд Токионың үстінен]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Шақырылмағандар]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Дуврдың ақ құздары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] |- |• Рудольф Мате, Аллен М. Дэвей ||[[Мұқабадан шыққан қыз]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Индианадағы үй]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Кисмет (фильм)|Кисмет]] |- |• [[Рей Реннахан]] ||[[Түндегі леди]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Мені Сент-Луисте қарсы ал]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дориан Грей портреті (фильм, 1945)|Дориан Грей портреті]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]] ||[[Көктегі патшалықтың кілттері]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Жоғалған уикэнд]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Милдред Пирс (фильм)|Милдред Пирс]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Сиқырланған (фильм)|Сиқырланған]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Құдай бұл әйелге жауапты]] |- |• Роберт Х. Плэнк, Чарльз П. Бойл ||[[Зәкірлерді көтеріңдер]] |- |• Леонард Смит ||[[Ұлттық барқыт]] |- |• Тони Гаудио, Аллен М. Дэвей <small>(өлгеннен кейін)</small> ||[[Есте сақтарлық ән]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Испандық Мэйн]] |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Анна және Сиам патшасы (фильм)|Анна және Сиам патшасы]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Жасыл жылдар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Рошер]], Леонард Смит, Артур Э. Арлинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Джолсонның хикаясы]] |- | rowspan=8|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Гай Грин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үлкен үміттер (фильм, 1946)|Үлкен үміттер]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Елес және миссис Мьюр]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Грин Долфин көшесі]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Джек Кардифф ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қара нәркес (фильм)|Қара нәркес]] |- |• Дж. Певерелл Марли, [[Уильям Сколл]] ||[[Әкемен өмір сүру]] |- |• Гарри Джексон ||[[Мама трикода болды]] |- | rowspan=11|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Дэниелс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жалаңаш қала]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Шетелдік қатынас (фильм, 1948)|Шетелдік қатынас]] |- |• Николас Мусурака ||[[Мамам есімде]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Джонни Белинда]] |- |• Джозеф Х. Огаст <small>(өлгеннен кейін) ||[[Дженни портреті]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Джозеф А. Валентайн, [[Уильям Сколл]], [[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жанна д’Арк (фильм, 1948)|Жанна д’Арк]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Вайомингтің жасыл шөптері]] |- |• Уильям Э. Снайдер ||[[Кармен (фильм, 1948)|Кармен]] |- |• Роберт Х. Плэнк ||[[Үш ноян (фильм, 1948)|Үш ноян]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Си Вогел ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұрыс алаңы (фильм, 1949)|Ұрыс алаңы]] |- |• Франц Планер ||[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Атқораға кел]] |- |• Лео Товер ||[[Мұрагер әйел]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Жымысқы түлкі Борджиа]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ол сары лентаны таққан еді]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||The Barkleys of Broadway |- |• Уильям Э. Снайдер ||[[Джолсон тағы әндетіп жатыр]] |- |• Роберт Х. Плэнк, Чарльз Эдгар Шоенбаум ||[[Кішкентай әйелдер (фильм, 1949)|Кішкентай әйелдер]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Құм (фильм, 1949)|Құм]] |- |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Краскер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үшінші адам]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Барлығы Ева туралы]] |- |• Гарольд Россон ||[[Асфальтты джунгли]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Фуриялар (фильм)|Фуриялар]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Сансет бульвары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сүлеймен патшаның кеніші (фильм, 1950)|Сүлеймен патшаның кеніші]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Энни сіздің қаруыңызды иелейді]] |- |• Эрнест Палмер ||[[Сынған жебе]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Алау және жебе]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Самсон және Далила]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Меллор]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] |- |• Франц Планер ||[[Коммивояжердің өлімі]] |- |• Норберт Бродин ||[[The Frogmen]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Пойыздағы бейтаныс адамдар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Альфред Гилкс, Джон Олтон''' (балет жағы) ||style="background:#EEDD82"|'''[[Париждегі америкалық]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Давид және Бадшиба]] |- |• [[Роберт Сёртис]], [[Уильям Сколл]] ||[[Камо грядеши (фильм, 1951)|Камо грядеши]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Кемедегі театр]] |- |• Джон Ф. Зейтц, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Дүниелер соқтығысып қалғанда]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Зұлым және әдемі адамдар]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Зор аспан]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Рэйчел әпкем]] |- |• Вирджил Миллер ||[[Навахо (фильм)|Навахо]] (деректі фильм) |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Кенеттен қорқу]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]], Арчи Стаут ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тыныш адам]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Ганс Кристиан Андерсен (фильм)|Ганс Кристиан Андерсен]] |- |• [[Фредди Янг]] ||[[Айвенго (фильм, 1952)|Айвенго]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Су перісі үшін миллион доллар]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Килиманджаро қарлары (фильм, 1952)|Килиманджаро қарлары]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бёрнетт Гаффи]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қазірден бастап мәңгілікке шейін]] |- |• Хэл Мор ||[[Төрт постер]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Юлий Цезарь (фильм, 1953)|Юлий Цезарь]] |- |• Джозеф Си Брун ||[[Мартин Лютер (фильм, 1953)|Мартин Лютер]] |- |• Франц Планер, Анри Алькан ||[[Римдік демалыс]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Лойал Григгс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шейн (фильм)|Шейн]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Бұл ағайындылардың бәрі батыл болған]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Маржан жарлауыты (фильм)|Маржан жарлауыты]] |- |• Роберт Х. Плэнк ||[[Лили (фильм, 1953)|Лили]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||The Robe |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Борис Кауфман ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]] |- |• Джон Ф. Уоррен ||The Country Girl |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Әкімшілік билік]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Полицей-алаяқ (фильм)|Полицей-алаяқ]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Сабрина (фильм, 1954)|Сабрина]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Милтон Р. Краснер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фонтандағы үш тиын]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Мысырлық (фильм)|Мысырлық]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Аулаға шыққан терезе]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Жеті ағайынды үшін жеті келін]] |- |• [[Уильям Сколл]] ||[[Күміс тостаған (фильм)|Күміс тостаған]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Вонг Хоу]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Раушан татуировкасы]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Мектептік джунгли]] |- |• Артур Э. Арлинг ||[[Жылауымды ертеңге қалдырам]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Марти (фильм)|Марти]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Аралардың патшайымы (фильм)|Аралардың патшайымы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Бёркс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұрыны ұстау]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Жігіттер мен қуыршақтар]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Махаббат деген ең тамаша нәрсе]] |- |• Гарольд Липстайн ||[[Питер есімді адам]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Оклахома!]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үстідегі біреу мені ұнатады]] |- |• Борис Кауфман ||[[Baby Doll]] |- |• Гарольд Россон ||[[Жаман қан (фильм, 1956)|Жаман қан]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Құлауы қатты болады]] |- |• Уолтер Стрендж ||[[Долылық дилижансы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Лайонел Линдон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әлемді 80 күн ішінде шарлау (фильм, 1956)|Әлемді 80 күн ішінде шарлау]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Эдди Дучиннің хикаясы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Патша және мен]] |- |• Лойал Григгс ||[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]] |- |• Джек Кардифф ||[[Соғыс және бейбітшілік (фильм, 1956)|Соғыс және бейбітшілік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джек Хилдьярд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзеніндегі көпір]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Ұмытылмас қатынас]] |- |• Рэй Джун ||[[Шырайлы бет]] |- |• [[Уильям Меллор]] ||[[Пэйтон Плейс]] |- |• Эллсворт Фредерикс ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Сэм Ливитт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мойынсұнбағандар]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Шегіршін көлеңкесіндегі махаббат]] |- |• Лайонел Линдон ||[[Өмір сүргім келеді!]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Бөлек үстелдер]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Жас арыстандар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жижи]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Мэйм тәте]] |- |• Уильям Дэниелс ||[[Қызған шатырдағы мысық]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Шал және теңіз (фильм, 1958)|Шал және теңіз]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Тынық мұхиттың оңтүстігі]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Меллор]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Анна Франк күнделігі]] |- |• Сэм Ливитт ||[[Адам өлтіру анатомиясы]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Мансап (фильм)|Мансап]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Джазда тек қана қыздар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Жас филадельфиялықтар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] |- |• Ли Гармс ||[[Асқан балықшы]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Бес пенни (фильм)|Бес пенни]] |- |• Франц Планер ||[[Монах әйелдің хикаясы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Порги мен Бесс]] |- |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Фредди Фрэнсис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Sons and Lovers]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Өмірдің шын тұстары]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Джон Л. Расселл ||[[Психо]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Расселл Метти ||style="background:#EEDD82"|'''[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]] |- |• Уильям Х. Клозир ||[[Форт Аламо (фильм, 1960)|Форт Аламо]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]], Чарльз Хартен ||[[Баттерфилд, 8]] |- |• Сэм Ливитт ||[[Exodus]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Пепе (фильм)|Пепе]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эжен Шюффтан ||style="background:#EEDD82"|'''[[Алаяқ (фильм)|Алаяқ]] |- |• Эдвард Колман ||[[Есалаң профессор (фильм)|Есалаң профессор]] |- |• Франц Планер ||[[Балалар сағаты (фильм)|Балалар сағаты]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Бір, екі, үш]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Фапп]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]] |- |• Джек Кардифф ||[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]] |- |• Расселл Метти ||[[Гүлдер барабанының әні]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Бірдің құдіреті]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Біркөзді валеттер]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Жан Бургуэн, Вальтер Воттиц ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ең ұзақ күн (фильм)|Ең ұзақ күн]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Алькатрастың құсшысы]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Алтыбақандағы екеу]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Бэби Джейнге не болды?]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Сыған әйел]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Хатари!]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]] |- |• Пол Си Вогел ||[[Гримм ағайындылардың ғажайып әлемі]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Вонг Хоу]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Хад]] |- |• [[Джордж Фолси]] ||[[Балкон (фильм, 1963)|Балкон]] |- |• Люсьен Баллард ||[[Күзетуші (фильм, 1963)|Күзетуші]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Дала лалагүлдері]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||Love with the Proper Stranger |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Кардинал (фильм)|Кардинал]] |- |• Уильям Дэниелс, [[Милтон Р. Краснер]], [[Чарльз Лэнг]], [[Джозеф Лашелл]] ||[[Батыс қалай жауланған еді]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Нәзік Ирма]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз дүние]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Уолтер Лассали ||style="background:#EEDD82"|'''[[Грек Зорба]] |- |• Филип Х. Лэтроп ||[[Эмилидің америкаландырылуы]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Тағдыр-аңшы]] |- |• Джозеф Ф. Байрок ||[[Қоя ғой, Шарлотта, жаным]] |- |• Габриэль Фигероа ||[[Игуананың түні]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің сұлу леди]] |- |• [[Джеффри Ансуорт]] ||[[Беккет]] |- |• Уильям Х. Клотье ||[[Шайенндердің күзі]] |- |• Эдвард Колман ||[[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Суға батпас Молли Браун]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эрнест Ласло]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ақымақтар кемесі]] |- |• Лойал Григгс ||[[Харм әдісімен]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Егеуқұйрық патша]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Моритури]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Бір тұтам көк]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Доктор Живаго (фильм, 1965)|Доктор Живаго]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Агония және экстаз]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Үлкен автожарыс (фильм)|Үлкен автожарыс]] |- |• [[Уильям Меллор]] <small>(өлгеннен кейін)</small>, Лойал Григгс ||[[Айтылған хикаялардың ішіндегі ең кереметі]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хаскелл Уэкслер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Жорамал печеньесі]] |- |• Кеннет Хиггинс ||[[Қыз Джорджи]] |- |• Марсель Гриньон ||[[Париж жанып жатыр ма?]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Екіншілер]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Тед Мур ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барлық заманның адамы]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Фантастикалық саяхат]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Гавайи (фильм)|Гавайи]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Профессионалдар]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Құмды малтатас]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бёрнетт Гаффи]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]] |- |• Ричард Клайн ||[[Камелот (фильм)|Камелот]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Түлек (фильм)|Түлек]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Суық қанмен өлтіру]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Паскуалино Де Сантис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ромео мен Джульетта (фильм, 1968)|Ромео мен Джульетта]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Күлкілі қыз]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[«Зебра» поляр станциясы]] |- |• Освальд Моррис ||[[Оливер!]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Жұлдыз!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Конрад Холл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бутч Кэссиди және Санденс Кид]] |- |• Артур Иббетсон ||[[Аннаның мың түні]] |- |• Чарльз Лэнг ||[[Боб пен Кэрол, Тед бен Элис]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] <small>(өлгеннен кейін)</small> ||[[Хелло, Долли!]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Marooned]] |- |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Райанның қызы]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Аэропорт (фильм)|Аэропорт]] |- |• Фред Дж. Конекэмп ||[[Паттон (фильм)|Паттон]] |- |• Чарльз Ф. Вилер, Осаму Фуруя, {{s|Синсаку Химеда, Масамичи Сато}} ||[[Тора! Тора! Тора!]] |- |• Билли Уильямс ||[[Ғашық болған әйелдер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Освальд Моррис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шатырдағы скрипкашы (фильм)|Шатырдағы скрипкашы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Француз байланысшысы]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Соңғы киносеанс]] |- |• [[Фредди Янг]] ||[[Николай және Александра]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[42-нің жазы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеффри Ансуорт]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]] |- |• Чарльз Лэнг ||[[Еркін көбелектер]] |- |• Харольд Э. Стайн ||[[«Посейдон» хикаясы]] |- |• Гарри Стрэдлинг-кіші ||[[1776 (фильм)|1776]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Тәтеммен бірге саяхат]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Свен Нюквист]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сыбыс пен айқай]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Экзорцист (фильм)|Экзорцист]] |- |• Джек Коуффер ||[[Джонатан Ливингстон есімді шағала (фильм)|Джонатан Ливингстон есімді шағала]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Афера]] |- |• Гарри Стрэдлинг-кіші ||[[Осындай болып ек]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фред Джей Конекэмп, Джозеф Ф. Байрок ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкке ұмтылған тозақ]] |- |• Джон А. Алонсо ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] |- |• Филип Х. Лэтроп ||[[Жер сілкінісі (фильм, 1974)|Жер сілкінісі]] |- |• Брюс Сёртис ||[[Ленни (фильм)|Ленни]] |- |• [[Джеффри Ансуорт]] ||[[«Шығыс экспрессіндегі» қаза]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Олкотт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барри Линдон]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Шегіртке күні (фильм)|Шегіртке күні]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Күлкілі леди]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Гинденбург (фильм)|Гинденбург]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]], Билл Батлер ||[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хаскелл Уэкслер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Даңққа апарар жол үстінде]] |- |• Ричард Клайн ||[[Кинг-Конг (фильм, 1976)|Кинг-Конг]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Логанның қашуы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1976)|Жұлдыз туыпты]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Вилмош Жигмонд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үшінші дәрежелі жақын байланыстар]] |- |• Фред Джей Конекэмп ||[[Мұхиттағы аралдар]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Мистер Гудбарды іздеу]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Бұрылу пункті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Нестор Альмендрос]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ору мезгілі]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Киіктерді қуған аңшы]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1978)|Жұмақ күте тұрады]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Осы уақытта, келесі жылы]] |- |• Освальд Моррис ||[[Уиз]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Апокалипсис бүгін]] |- |• Джузеппе Ротунно ||[[All That Jazz]] |- |• Фрэнк В. Филлипс ||[[Қара құрдым (фильм, 1979)|Қара құрдым]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Крамер Крамерге қарсы]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Бір мың тоғыз жүз қырық бірінші (фильм)|Бір мың тоғыз жүз қырық бірінші]] |- |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джеффри Ансуорт]]''' <small>(өлгеннен кейін)</small>, '''Гислен Клоке''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тэсс]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Көгілдір лагуна (фильм, 1980)|Көгілдір лагуна]] |- |• Ральф Д. Боде ||[[Шахтёрдің қызы]] |- |• Джеймс Крейб ||[[Формула (фильм)|Формула]] |- |• Майкл Чэпмен ||[[Құтырған бұқа]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] |- |• Алекс Томсон ||[[Экскалибур (фильм)|Экскалибур]] |- |• Билли Уильямс ||[[Алтын көлде]] |- |• Мирослав Ондржичек ||[[Рэгтайм (фильм)|Рэгтайм]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Индиана Джонс: Жоғалған ковчегті іздеу]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Билли Уильямс, Ронни Тейлор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]] |- |• Йост Вакано ||[[Сүңгуір қайық (фильм)|Сүңгуір қайық]] |- |• Аллен Давио ||[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Софидің таңдауы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Свен Нюквист]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фанни мен Александр]] |- |• Дональд Питерман ||[[Жарқ еткен би]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Дұрыс жігіттер]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Әскери ойындар (фильм)|Әскери ойындар]] |- |• Гордон Уиллис ||[[Зелиг]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Крис Менгес]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өлім жазықтары]] |- |• Мирослав Ондржичек ||[[Амадей (фильм)|Амадей]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Біртума (фильм)|Біртума]] |- |• Эрнест Дей ||[[Үндістанға сапар]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Өзен (фильм, 1984)|Өзен]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дэвид Уоткин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Африкадан]] |- |• Аллен Давио ||[[Жазықтардың күлгін гүлдері]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Мёрфи махаббаты]] |- |• Такао Сайто, Масахару Уэда, Асакадзу Накаи ||[[Ран (фильм)|Ран]] |- |• Джон Сил ||[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Крис Менгес]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]] |- |• Джордан Кроненвет ||[[Пегги Сью күйеуге тиіпті]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Взвод (фильм)|Взвод]] |- |• Тони Пирс-Робертс ||[[Көрінісі бар бөлме]] |- |• Дональд Питерман ||[[Жұлдызды жол 4]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соңғы император]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Broadcast News]] |- |• Аллен Давио ||[[Күн империясы]] |- |• [[Филипп Русло]] ||[[Үміт пен даңқ]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]] ||[[Мэтуон (фильм)|Мэтуон]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Питер Бизиу ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өртке оранған Миссисипи]] |- |• Джон Сил ||[[Жаңбыр адамы]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Мас таң сәрі]] |- |• [[Свен Нюквист]] ||[[Болмыстың төзгісіз жеңілдігі (фильм)|Болмыстың төзгісіз жеңілдігі]] |- |• Дин Канди ||[[Қоян Роджерге ор қазған кім]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Фредди Фрэнсис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Даңқ (фильм, 1989)|Даңқ]] |- |• Микаэль Саломон ||[[Тұңғиық (фильм)|Тұңғиық]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]] ||[[Блэйз (фильм)|Блэйз]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Төртінші шілдеде туылған]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Әйгілі Бейкер ағайындылар]] |- |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дин Семлер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қасқырлармен билеу]] |- |• Аллен Давио ||[[Авалон (фильм, 1990)|Авалон]] |- |• [[Витторио Стораро]] ||[[Дик Трейси (фильм)|Дик Трейси]] |- |• Гордон Уиллис ||[[Өкіл әке 3]] |- |• [[Филипп Русло]] ||[[Генри мен Джун]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[JFK]] |- |• Аллен Давио ||[[Багси]] |- |• Стивен Голдблатт ||[[Су көтерілуінің ханзадасы]] |- |• Адам Гринберг ||[[Терминатор 2: Ғарасат күні]] |- |• Эдриан Биддл ||[[Тельма мен Луиза]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Филипп Русло]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өзен аққан жерде]] |- |• Стивен Г. Барум ||[[Хоффа (фильм)|Хоффа]] |- |• Тони Пирс-Робертс ||[[Говардс Энд]] |- |• Робер Фрэсс ||[[Көңілдес (фильм, 1992)|Көңілдес]] |- |• Джек Н. Грин ||[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Януш Камински]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шиндлердің тізімі]] |- |• Гу Чанвэй ||[[Қош бол, күңім]] |- |• Майкл Чэпмен ||[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]] |- |• Стюарт Драйбёрг ||[[Пианино (фильм)|Пианино]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Бобби Фишерді іздеу]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джон Толл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күз аңыздары]] |- |• Дон Бёрджесс ||[[Форрест Гамп]] |- |• Пётр Собоциньский ||[[Үш түс: Қызыл]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Шоушенктен қашу]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Уайетт Эрп (фильм)|Уайетт Эрп]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джон Толл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ер жүрек]] |- |• Стивен Голдблатт ||[[Бэтмен әрқашан]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Кішкентай ханшайым (фильм, 1995)|Кішкентай ханшайым]] |- |• Майкл Коултер ||[[Ес пен сезімдер]] |- |• Люй Юэ ||[[Шанхай триадасы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Джон Сил ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ағылшын пациенті]] |- |• Дариус Хонджи ||[[Эвита (фильм)|Эвита]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Фарго (фильм)|Фарго]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Үйге қарай ұшыңдар]] |- |• [[Крис Менгес]] ||[[Майкл Коллинз (фильм)|Майкл Коллинз]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1998)|70-шы (1998)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Расселл Карпентер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Амистад (фильм)|Амистад]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Кундун]] |- |• Данте Спинотти ||[[Лос-Анджелес сырлары]] |- |• Эдуарду Серра ||[[Көгершінімнің қанаттары]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Януш Камински]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Азаматтық іс (фильм)|Азаматтық іс]] |- |• Реми Адефарасин ||[[Елизавета (фильм)|Елизавета]] |- |• Ричард Грейтрекс ||[[Ғашық болған Шекспир]] |- |• [[Джон Толл]] ||[[Жіңішке қызыл сызық]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Конрад Холл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Америкалық сұлу]] |- |• Роджер Прэтт ||[[Қатынасудың соңы]] |- |• Данте Спинотти ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Ұйқылы ойпат (фильм)|Ұйқылы ойпат]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Қар басқан балқарағайлар]] |- |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Питер Пау ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]] |- |• Джон Мэтисон ||[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |- |• Лайош Кольтаи ||[[Малена (фильм)|Малена]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қайдасың, бауырым?]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Патриот (фильм, 2000)|Патриот]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (киножүлде, 2002)|74-ші (2002)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Эндрю Лесни ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Амели]] |- |• Славомир Идзяк ||[[«Қара қаршығаның» құлауы]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Болмаған адам]] |- |• Доналд Макальпин ||[[Мулен Руж!]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Конрад Холл]]''' <small>(өлгеннен кейін) ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қарғыс соққан жол]] |- |• Дион Биби ||[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Жұмақтан алыс жақта]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Нью-Йорк бандылары]] |- |• Павел Эдельман ||[[Пианист (фильм)|Пианист]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Рассел Бойд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Теңіздер қожайыны: Жердің қырында]] |- |• Сесар Чарлоне ||[[Құдай қаласы]] |- |• Джон Сил ||[[Суық тау]] |- |• Эдуарду Серра ||[[Інжу сырға таққан қыз]] |- |• Джон Шварцман ||[[Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] |- |• Чжао Сяодин ||[[Ұшатын қанжарлар үйі]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Христостың азабы]] |- |• Джон Мэтисон ||[[Опера елесі (фильм, 2004)|Опера елесі]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Ұзақ атастыру]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дион Биби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гейшаның естеліктері]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Бэтмен: Бастау]] |- |• Родриго Прието ||[[Күдіс тау]] |- |• Роберт Элсвит ||[[Қайырлы кеш пен сәттілік]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Жаңа Дүние (фильм)|Жаңа Дүние]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Гильермо Наварро ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фавн лабиринті]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Қара нарғызгүл]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Адамзат балалары]] |- |• Дик Поуп ||[[Иллюзионист (фильм)|Иллюзионист]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Бедел (фильм)|Бедел]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Роберт Элсвит ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мұнай (фильм)|Мұнай]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қорқақ Роберт Фордтың Джесси Джеймсті өлтіргені туралы]] |- |• Шеймас Макгарви ||[[Өтелу (фильм)|Өтелу]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Скафандр және көбелек]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Энтони Дод Мэнтл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лашықтан шыққан миллионер]] |- |• Том Стерн ||[[Алмастыру (фильм, 2008)|Алмастыру]] |- |• Клаудио Миранда ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Қара сері]] |- |• [[Крис Менгес]] және [[Роджер Дикинс]] ||[[Дауыстап оқушы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Мауро Фиоре ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Хәрри Поттер мен Шалақан ханзада (фильм)|Хәрри Поттер мен Шалақан ханзада]] |- |• Барри Экройд ||[[Дауыл билеушісі]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Атақсыз шаталар]] |- |• Кристиан Бергер ||[[Ақ лента (фильм)|Ақ лента]] |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Уолли Пфистер]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Бастау (фильм, 2010)|Бастау]] |- |• Мэтью Либатик ||[[Қара аққу (фильм, 2010)|Қара аққу]] |- |• Дэнни Коэн ||[[Патша сөзі]] |- |• Джефф Кроненвет ||[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Шынайы қаттылық]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]] | style="background:#EEDD82;" |• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Хьюго (фильм)|Хьюго]] |- |• Гийом Шиффман ||[[Әртіс (фильм)|Әртіс]] |- |• Джефф Кроненвет ||[[Айдаһардың татуировкасы бар қыз (фильм)|Айдаһардың татуировкасы бар қыз]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Өмір ағашы (фильм)|Өмір ағашы]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Соғыс жылқысы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Клаудио Миранда ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Пи өмірі]] |- | • Шеймас Макгарви ||[[Анна Каренина (фильм, 2012)|Анна Каренина]] |- | • [[Роберт Ричардсон]] ||[[Азат етілген Джанго]] |- | • [[Януш Камински]] ||[[Линкольн (фильм)|Линкольн]] |- | • [[Роджер Дикинс]] ||[[007: Скайфолл]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]] |- |• Филипп Ле Сурд ||[[Грандмастер]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Льюин Дэвистің ішінде]] |- |• Фидон Папамайкл ||[[Небраска (фильм)|Небраска]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Тұтқын қыздар]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Бёрдмэн]] |- |• Роберт Д. Йоумен ||[[Гранд Будапешт қонақ үйі]] |- |• Лукаш Жал және Рышард Ленчевский ||[[Ида (фильм)|Ида]] |- |• Дик Поуп ||[[Уильям Тёрнер (фильм)|Уильям Тёрнер]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Сынбаған]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Аман қалған (фильм)|Аман қалған]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Кэрол (фильм)|Кэрол]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Жексұрын сегіздік]] |- |• Джон Сил ||[[Ессіз Макс: Долылық жолы]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Сикарио]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Линус Сандгрен ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Ла-Ла Ленд]] |- |• Брэдфорд Янг ||[[Жетті]] |- |• Грег Фрейзер ||[[Арыстан (фильм, 2016)|Арыстан]] |- |• Джеймс Лэкстон ||[[Айдың жарығы (фильм, 2016)|Айдың жарығы]] |- |• Родриго Прието ||[[Үндемегендік]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роджер Дикинс]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші 2049]] |- |• [[Хойте Ван Хойтема]] ||[[Дюнкерк (фильм)|Дюнкерк]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Қараңғы кезеңдер]] |- |• Рэйчел Моррисон ||[[Ферма «Мадбаунд»]] |- |• Дан Лаустсен ||[[Су кейпі]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Альфонсо Куарон ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Рома (фильм)|Рома]] |- |• Лукаш Жал ||[[Қырғи қабақ соғысы (фильм)|Қырғи қабақ соғысы]] |- |• Робби Райан ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Авторы жоқ жұмыс]] |- |• Мэттью Либатик ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 2018)|Жұлдыз туыпты]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роджер Дикинс]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[1917 (фильм)|1917]] |- |• Родриго Прието ||[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]] |- |• Лоуренс Шер ||[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] |- |• Джарин Блашке ||[[Шамшырақ (фильм, 2019)|Шамшырақ]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Голливудта болған оқиға]] |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Эрик Мессершмидт ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Манк (фильм)|Манк]] |- |• Шон Боббитт ||[[Иуда және қара мессия]] |- |• Джошуа Джеймс Ричардс ||[[Көшпенділер жері]] |- |• Дариуш Вольски ||[[Әлемнің жаңалықтары]] |- |• Фидон Папамайкл ||[[Чикаголық жетіні соттау]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]] | style="background:#EEDD82;"| • '''Грег Фрейзер ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Дөң (фильм, 2021)|Дөң]] |- | • Ари Вегнер ||[[Төбет билігі]] |- | • [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Макбет (фильм, 2021)|Макбет]] |- | • [[Януш Каминский]] ||[[Вестсайд хикаясы (фильм, 2021)|Вестсайд хикаясы]] |- | • Дан Лаустсен ||[[Сұмдықтарға толы саяжол]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]] | style="background:#EEDD82;"| • ''' [[Джеймс Френд]] ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 2022)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] |- |• Дариус Хонджи ||[[Бардо (фильм)|Бардо]] |- |• Мэнди Уокер ||[[Элвис (фильм, 2022)|Элвис]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Жарық империясы]] |- |• Флориан Хоффмайстер ||[[Тар (фильм)|Тар]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2024)|96-шы (2024)]] | style="background:#EEDD82;"| • ''' [[Хойте Ван Хойтема]] ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] |- |• Родриго Прието ||[[Гүлді айын өлтіргендер]] |- |• Мэттью Либатик ||[[Маэстро (фильм)|Маэстро]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Граф (фильм, 2023)|Граф]] |- |• Робби Райан ||[[Байғұс жандар]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Лоль Кроули''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Бруталист]]''' |- |• Грейг Фрейзер || [[Дөң: Екінші бөлім]] |- |• Поль Гийом || [[Эмилия Перес]] |- |• Эдвард Лэкмен || [[Мария (фильм, 2024)|Мария]] |- |• Джарин Блашке || [[Носферату (фильм, 2024)|Носферату]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Отем Дюральд Аркапоу''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]''' |- |• Дан Лаустсен || [[Франкенштейн (фильм, 2025)|Франкенштейн]] |- |• Дариус Хонджи || [[Марти Суприм]] |- |• Майкл Бауман || [[Шайқас артынан шайқас]] |- |• Адольфо Велозо || [[Пойыз түстері]] |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.oscars.org/ Кинематографиялық өнер және ғылым академиясының ресми сайты] (ағыл.) * [https://www.oscars.org/oscars/awards-databases Оскар марапатының ресми дерекқоры], барлық номинанттар мен жеңімпаздар тізімі (ағыл.) {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] ocy8klaicx32lcy2eo0ej5qiuq23mcd 0 663095 3602184 3591780 2026-05-09T10:38:49Z TalgatSnow 143530 3602184 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы | суреті = | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Film Editing}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1935 | алғашқы иегері = Конрад А. Нервиг | соңғы иегері =Энди Юргенсен («[[Шайқас артынан шайқас]]») | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|oscars.org www.oscars.org}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Film Editing }} '''Үздік монтаж үшін [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Film Editing}}) — Америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның [[1935 жыл]]дан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Бұл номинация [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік фильм]] номинациясымен тығыз байланысты – 1981 жылдан бастап бас сыйлыққа ұсынылған барлық фильмдер де осы сыйлыққа ұсынылып, 2/3-ден астамы оны жеңіп алды.<ref>{{cite news |last=Harris |first=Mark |url=https://www.nytimes.com/2008/01/06/movies/awardsseason/06harr.html |title=Which Editing is a Cut Above? |work=The New York Times |date=2008-01-06 |accessdate=2017-09-30 |archivedate=2017-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170911205330/http://www.nytimes.com/2008/01/06/movies/awardsseason/06harr.html }}</ref> Номинациялар мен марапаттаулар кезінде, әдетте, тек монтаждын бас редакторлар көрсетіледі, қалған барлық редакторлар аталмайды.<ref>{{cite web |url=http://old.oscars.org/79academyawards/rules/rule13.html |title=Rule Thirteen - Special Rules for the Film Editing Award |work=79th Academy Awards Rules for Distinguished Achievements in 2006 |archivedate=2010-07-18 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5rJRCScnc?url=http://old.oscars.org/79academyawards/rules/rule13.html |accessdate=2011-03-05 |deadlink=no }}</ref> Номинация тарихында төрт адам үш «Оскардан» жеңіп алған еді: Ральф Доусон, Даниель Манделл, Майкл Кан, Тельма Скунмейкер. == Лауреаттар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1935—1940 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Конрад А. Нервиг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Эскимос (фильм)|Эскимос]] |- |• Энн Боченс ||[[Клеопатра (фильм, 1934)|Клеопатра]] ''(3-ші орын) |- |• Джин Милфорд ||[[Махабаттың бір түні]] ''(2-ші орын) |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаз түніндегі түс (фильм, 1935)|Жаз түніндегі түс]] |- |• Роберт Дж. Керн ||[[Дэвид Копперфилд (фильм, 1935)|Дэвид Копперфилд]] |- |• Джордж Хайвли ||[[Ақпарат беруші (фильм, 1935)|Ақпарат беруші]] ''(3-ші орын) |- |• Барбара Маклин ||[[Жапа шеккендер (фильм, 1935)|Жапа шеккендер]] |- |• Эллсворт Хоагленд ||[[Бенгалдық уланның өмірі]] |- |• Маргарет Бут ||[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]] ''(2-ші орын) |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Энтони Бақытсыз]] |- |• Эдвард Кёртисс ||[[Кел де ал]] |- |• Уильям С. Грэй ||[[Ұлы Зигфелд]] |- |• Барбара Маклин ||[[Лондондық Ллойдс]] |- |• Конрад А. Нервиг ||[[Екі қала туралы хикая (фильм, 1935)|Екі қала туралы хикая]] |- |• Отто Мейер ||[[Теодора есінен айырылуда]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Хавлик, Джин Милфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жоғалған көкжиек]] |- |• Эл Кларк ||[[Масқара шындық]] |- |• Элмо Верон ||[[Батыл капитандар]] |- |• Бейзил Вронгелл ||[[Берекелі жер (фильм)|Берекелі жер]] |- |• Бернард У. Бёртон ||[[Жүз еркек пен бір келіншек]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (киножүлде, 1939)|11-ші (1939)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Робин Гудтың басынан кешкендері]] |- |• Барбара Маклин ||[[Александрдың Рэгтайм Бэнд ұжымы]] |- |• Том Хелд ||[[Үлкен вальс]] |- |• Том Хелд ||[[Сынаушы ұшқыш (фильм)|Сынаушы ұшқыш]] |- |• Джин Хавлик ||[[Өзіңмен алып кетуге болмайды]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Си Керн, Джеймс Э. Ньюком ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] |- |• Чарльз Френд ||[[Қош бол, мистер Чипс]] |- |• Джин Хавлик, Эл Кларк ||[[Мистер Смит Вашингтонға бара жатыр]] |- |• Барбара Маклин ||[[Жаңбырлар да жетті]] |- |• Ото Ловеринг, Дороти Спенсер ||[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]] |- |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энн Боченс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Солтүстік-батыстың атты полициясы]] |- |• Роберт Л. Симпсон ||[[Ашу шоқтары (фильм)|Ашу шоқтары]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Хат (фильм, 1940)|Хат]] |- |• Шерман Тодд ||[[Үйге қарай алыс сапар]] |- |• Хэл Си Керн ||[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Холмс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]] |- |• Роберт Уайз ||[[Азамат Кейн]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- |• Джеймс Б. Кларк ||[[Аңғарым қандай жасыл еді]] |- |• Дэниэл Манделл ||[[Кішкентай түлкілер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Янкилердің мақтанышы]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Миссис Минивер]] |- |• Отто Мейер ||[[Қаланың талқысы]] |- |• Уолтер Томпсон ||[[Бүкіл нәрседен де жоғары]] |- |• Джордж Эми ||[[Янки Дудл Денди]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джордж Эми ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әскери-әуе күштері (фильм)|Әскери-әуе күштері]] |- |• Оуэн Маркс ||[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |- |• Доан Харрисон ||[[Каирге барар жолдағы бес мазар]] |- |• Шерман Тодд, Джон Ф. Линк ||[[Қоңырау кімді шақырып тұр (фильм)|Қоңырау кімді шақырып тұр]] |- |• Барбара Маклин ||[[Бернадетт әні]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Барбара Маклин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] |- |• Лерой Стоун ||[[Өз жолымен жүрем]] |- |• Оуэн Маркс ||[[Джени (фильм, 1944)|Джени]] |- |• Роланд Гросс ||[[Жалғыз қалған жүрек]] |- |• Хэл Си Керн, Джеймс Э. Ньюком ||[[Сіз кеткеннен кейін]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Дж. Керн ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұлттық барқыт]] |- |• Гарри Маркер ||[[Әулие Марияның қоңыраулары]] |- |• Доан Харрисон ||[[Жоғалған уикэнд]] |- |• Джордж Эми ||[[Мақсат — Бирма]] |- |• Чарльз Нельсон ||[[Есте сақтарлық ән]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өміріміздің үздік жылдары]] |- |• Уильям Хорнбек ||[[Бұл ғажайып өмір]] |- |• Уильям А. Лион ||[[Джолсонның хикаясы]] |- |• Артур Хилтон ||[[Кісі өлтірушілер (фильм, 1946)|Кісі өлтірушілер]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Френсис Д. Лион, Роберт Пэрриш ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тән мен жан]] |- |• Моника Коллингвуд ||[[Епископтың әйелі]] |- |• Хэрмон Джонс ||[[Джентльмендік келісім]] |- |• Джордж Уайт ||[[Грин Долфин көшесі]] |- |• Фергус МакДоннел ||[[Ойыннан шығарылған]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Везервакс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жалаңаш қала]] |- |• Фрэнк Салливан ||[[Жанна д’Арк (фильм, 1948)|Жанна д’Арк]] |- |• Дэвид Вейсбарт ||[[Джонни Белинда]] |- |• Кристиан Найби ||[[Қызыл өзен (фильм)|Қызыл өзен]] |- |• Реджинальд Миллс ||[[Қызыл кебістер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Гарри В. Герштад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] |- |• Роберт Пэрриш, Эл Кларк ||[[Патшаның бүкіл жасағы (фильм, 1949)|Патшаның бүкіл жасағы]] |- |• Джон Д. Даннинг ||[[Ұрыс алаңы (фильм, 1949)|Ұрыс алаңы]] |- |• Ричард Л. Ван Энгер ||[[Иводзима құмдары]] |- |• Фредерик Кнудсон || [[Терезе (фильм)|Терезе]] |- |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Э. Уинтерс, Конрад А. Нервиг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сүлеймен патшаның кеніші (фильм, 1950)|Сүлеймен патшаның кеніші]] |- |• Барбара Маклин ||[[Барлығы Ева туралы]] |- |• Джеймс Э. Ньюком ||[[Энни сіздің қаруыңызды иелейді]] |- |• Артур П. Шмидт, Доан Харрисон ||[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]] |- |• Освальд Хафенрихтер ||[[Үшінші адам]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Хорнбек ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] |- |• Эдриэнн Фэзан ||[[Париждегі американдық]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Таң атқанға дейінгі шешім]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Камо грядеши (фильм, 1951)|Камо грядеши]] |- |• Честер В. Шеффер ||[[Құдық (фильм, 1951)|Құдық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Эльмо Уильямс, Гарри В. Герштад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Шеба, кішкентайым, бері қайт]] |- |• Уильям Остин ||[[Ұшақ тасығыш (фильм)|Ұшақ тасығыш]] |- |• Энн Боченс ||[[Әлемдегі ең керемет шоу]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Мулен Руж (фильм, 1952)|Мулен Руж]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям А. Лион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Осыдан кейін мәңгілікке]] |- |• Коттон Варбертон ||Crazylegs |- |• Отто Людвиг ||[[Көк ай]] |- |• Роберт Свинк ||[[Рим демалысы]] |- |• Эверетт Дуглас ||[[Дүниелер соғысы (фильм, 1953)|Дүниелер соғысы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Милфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]] |- |• Уильям А. Лион, Генри Батиста ||[[«Кейндегі» бүлікшілік]] |- |• Ральф Доусон ||[[Ұлы әрі құдіретті]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Жеті ағайынды үшін жеті келін]] |- |• Эльмо Уильямс ||[[20 000 лье су астында (фильм, 1954)|20 000 лье су астында]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Чарльз Нельсон, Уильям А. Лион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пикник (фильм)|Пикник]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Мектептік джунгли]] |- |• Альма Макрори ||[[Токо-Ридағы көпірлер]] |- |• Джин Руджеро, Джордж Бемлер ||[[Оклахома!]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Раушан татуировкасы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Руджеро, Пол Везервакс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әлемді 80 күн ішінде шарлау (фильм, 1956)|Әлемді 80 күн ішінде шарлау]] |- |• Мэррилл Дж. Уайт ||[[Батыл (фильм)|Батыл]] |- |• Уильям Хорнбек, Филип В. Андерсон, Фред Боханен ||[[Гигант (фильм)|Гигант]] |- |• Альберт Экст ||[[Үстідегі біреу мені ұнатады]] |- |• Энн Боченс ||[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Питер Тейлор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзеніндегі көпір]] |- |• Уоррен Лоу ||[[О.К. Корралдағы атыс-шабыс]] |- |• Виола Лоуренс, Джером Томс ||[[Джоидың досы]] |- |• Артур П. Шмидт, Филип В. Андерсон ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] |- |• Дэниэл Манделл ||[[Айыптау куәгері]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Эдриэнн Фэзан ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жижи]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Мэйм тәте]] |- |• Уильям А. Лион, Эл Кларк ||[[Өжет ковбой]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Мойынсұнбағандар]] |- |• Уильям Хорнбек ||[[Өмір сүргім келеді!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Э. Уинтерс, Джон Д. Даннинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] |- |• Луис Р. Лоффлер ||[[Адам өлтіру анатомиясы]] |- |• Джордж Томазини ||[[Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай]] |- |• Уолтер Томпсон ||[[Монах әйелдің хикаясы]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Жағада (фильм, 1959)|Жағада]] |- |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] |- |• Стюарт Гилмор ||[[Форт Аламо (фильм, 1960)|Форт Аламо]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Виола Лоуренс, Эл Кларк ||[[Пепе (фильм)|Пепе]] |- |• Роберт Лоуренс ||[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Томас Стэнфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вестсайд хикаясы]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]] |- |• Алан Осбистон ||[[Наварон аралының зеңбіректері]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] |- |• Филип В. Андерсон ||[[Ата-анаға арналған тұзақ]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энн В. Коутс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] |- |• Сэмюэл Э. Битли ||[[Ең ұзақ күн (фильм)|Ең ұзақ күн]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Манчжурлық үміткер]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Музыкант (фильм, 1962)|Музыкант]] |- |• Джон МакСуини-кіші ||[[«Баунтидегі» бүлікшілік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Харольд Ф. Кресс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Батыс қалай жауланған еді]] |- |• Луис Р. Лоффлер ||[[Кардинал (фильм)|Кардинал]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Үлкен қашу]] |- |• Фредерик Кнудсон <small>(өлгеннен кейін)</small>, Роберт Си Джонс, Джин Фоулер-кіші ||[[Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз дүние]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Коттон Варбертон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Беккет]] |- |• Тед Дж. Кент ||[[Қаз әке]] |- |• Майкл Лучано ||[[Қоя ғой, Шарлотта, жаным]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Менің сұлу леди]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Рейнольдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] |- |• Чарльз Нельсон ||[[Кэт Баллу]] |- |• Норман Сэвадж ||[[Доктор Живаго (фильм, 1965)|Доктор Живаго]] |- |• Майкл Лучано ||[[Феникстің ұшуы (фильм, 1965)|Феникстің ұшуы]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Үлкен автожарыс (фильм)|Үлкен автожарыс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фредрик Стайнкамп, Генри Берман, Стью Линдер, Фрэнк Сантильо ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гран-при (фильм, 1966)|Гран при]] |- |• Уильям Б. Мерфи ||[[Фантастикалық саяхат]] |- |• Хэл Эшби және Дж. Терри Уильямс ||[[Орыстар келе жатыр! Орыстар келе жатыр!]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Құмды малтатас]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Эшби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Түннің ыстығында]] |- |• Фрэнк П. Келлер ||[[Қызыл жаға]] |- |• Майкл Лучано ||[[Лас он екілік]] |- |• Сэмюэл Э. Битли, Марджори Фоулер ||[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]] |- |• Роберт Си Джонс ||[[Түскі асқа кім келетінін тауып көр]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фрэнк П. Келлер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Буллит (фильм)|Буллит]] |- |• Роберт Свинк, Мори Уайнтроб, Уильям Сэндс ||[[Күлкілі қыз]] |- |• Фрэнк Брэхт ||[[Біртүрлі жұп]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Оливер!]] |- |• Фред Р. Фейтшанс-кіші, Ив Ньюман ||[[Көшелерден табылған жабайы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Франсуаза Бонно ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дзета (фильм)|Дзета]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Хелло, Долли!]] |- |• Хью А. Робертсон ||[[Жарым түннің ковбойы]] |- |• Уильям А. Лион, Эрл Хердан ||[[Санта-Витторияның сыры]] |- |• Фредерик Стайнкамп ||[[Болдырған атты атпақшы еді қайда?]] |- |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хью С. Фоулер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Паттон (фильм)|Паттон]] |- |• Стюарт Гилмор ||[[Аэропорт (фильм)|Аэропорт]] |- |• Дэнфорд Б. Грин ||[[Әскери далалық аурухана]] |- |• Джеймс Э. Ньюком, Пемброук Дж. Херринг, Синъя Иноуэ ||[[Тора! Тора! Тора!]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Вудсток (фильм)|Вудсток]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джералд Б. Гринберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Француз байланысшысы]] |- |• Стюарт Гилмор <small>(өлімнен кейін)</small>, Джон У. Холмс ||[[Штамм «Андромеда» (фильм)|Штамм «Андромеда»]] |- |• Билл Батлер ||[[Бұрамалы апельсин]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Котч]] |- |• Фольмар Блангстед ||[[42-нің жазы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэвид Брезертон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]] |- |• Том Пристли ||[[Құтылу (фильм)|Құтылу]] |- |• Уильям Рейнольдс, Питер Циннер ||[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] |- |• Фрэнк П. Келлер, Фред У. Бергер ||[[Ұрланған тас]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[«Посейдон» хикаясы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Рейнольдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Афера]] |- |• Верна Филдс, Марсия Лукас ||[[Америкалық граффити]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Шақал күні]] |- |• Йордан Леондопулос, Бад Смит, Эван А. Лоттман, Норман Гэй ||[[Экзорцист (фильм)|Экзорцист]] |- |• Фрэнк П. Келлер, Джеймс Гэлловэй ||[[Джонатан Ливингстон есімді шағала (фильм)|Джонатан Ливингстон есімді шағала]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Харольд Ф. Кресс, Карл Кресс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкке ұмтылған тозақ]] |- |• Джон Си Ховард, Дэнфорд Б. Грин ||[[Жалтырауық ер-тоқымдар]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Жер сілкінісі (фильм, 1974)|Жер сілкінісі]] |- |• Майкл Лучано ||[[Ең ұзын ярд]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Верна Филдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жақ сүйектер (фильм)|Жақ сүйектер]] |- |• Диди Аллен ||[[Ит талтүс]] |- |• Расселл Ллойд ||[[Патша болғысы келген адам]] |- |• Ричард Чю, Линзи Клингмэн, Шелдон Кан ||[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Дон Гидиче ||[[Кондордың үш күні]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ричард Халсли, Скотт Конрад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рокки]] |- |• Роберт Л. Вульф ||[[Президенттің бүкіл жасағы]] |- |• Роберт Си Джонс, Пемброук Дж. Херринг ||[[Даңққа апарар жол үстінде]] |- |• Алан Хайм ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] |- |• Ив Ньюман, Уолтер Ханнеманн ||[[Екі минуттық ескерту]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Хирш, Марсия Лукас, Ричард Чю ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Үшінші деңгейдегі жақын байланысулар]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]] |- |• Уолтер Ханнеманн, Анджело Росс ||[[Полицей және бандит]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Бұрылу пункті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Питер Циннер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бұғы аңшысы]] |- |• Роберт Свинк ||[[Бразилияның ұлдары]] |- |• Дон Циммерман ||[[Үйге оралу (фильм, 1978)|Үйге оралу]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Түн ортасындағы экспресс]] |- |• Стюарт Бейрд ||[[Супермен (фильм)|Супермен]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Алан Хайм ||style="background:#EEDD82"|'''[[All That Jazz]] |- |• Ричард Маркс, Уолтер Мёрч, Джералд Б. Гринберг, Лиза Фручтман ||[[Апокалипсис бүгін]] |- |• Роберт Далва ||[[Қара арғымақ (фильм)|Қара арғымақ]] |- |• Джералд Б. Гринберг ||[[Крамер Крамерге қарсы]] |- |• Роберт Л. Вульф, Кэрролл Тимоти О’Мира ||[[Роуз (фильм)|Роуз]] |- |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Құтырған бұқа]] |- |• Артур Шмидт ||[[Шахтёрдің қызы]] |- |• Дэвид Э. Блюитт ||[[Бәсеке (фильм)|Бәсеке]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Піл-адам]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Даңқ (фильм, 1980)|Даңқ]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Индиана Джонс: Жоғалған ковчегті іздеу]] |- |• Терри Роулингс ||[[Отты арбалар]] |- |• Джон Блум ||[[Франциялық лейтенанттың әйелі]] |- |• Роберт Л. Вульф <small>(өлімнен кейін)</small> ||[[Алтын көлде]] |- |• Диди Аллен, Крэйг Маккэй ||[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Блум ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]] |- |• Ханнес Никель ||[[Сүңгуір қайық (фильм)|Сүңгуір қайық]] |- |• Кэрол Литтлтон ||[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]] |- |• Питер Циннер ||[[Офицер және джентльмен]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Уильям Стайнкамп ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Гленн Фарр, Лиза Фручтман, Стивен А. Роттер, Дуглас Стюарт, Том Рольф ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дұрыс жігіттер]] |- |• Фрэнк Моррисс, Эдвард М. Абромс ||[[Blue Thunder]] |- |• Бад С. Смит, Уолт Малконери ||[[Жарқ еткен би]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Силквуд (фильм)|Силквуд]] |- |• Ричард Маркс ||[[Нәзіктік тілі]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джим Кларк ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өлім жазықтары]] |- |• Нена Даневич, Майкл Чандлер ||[[Амадей (фильм)|Амадей]] |- |• Бэрри Малкин, Роберт К. Ловетт ||[[«Коттон» клубы]] |- |• Дэвид Лин ||[[Үндістанға сапар]] |- |• Донн Кэмберн, Фрэнк Моррисс ||[[Таспен қатынас]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Том Ноубл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] |- |• Джон Блум ||[[Кордебалет (фильм)|Кордебалет]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Уильям Стайнкамп, Пемброук Дж. Херринг, Шелдон Кан ||[[Африкадан]] |- |• Руди Фер, Кайя Фер ||[[Прицци отбасының абыройы]] |- |• Генри Ричардсон ||[[Қашқан пойыз]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Клер Симпсон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Взвод (фильм)|Взвод]] |- |• Рэй Лавджой ||[[Бөгделер]] |- |• Сьюзэн Э. Морс ||[[Ханна және қарындастары]] |- |• Джим Кларк ||[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]] |- |• Билли Вебер, Крис Лебензон ||[[Топ Ган]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Габриэлла Кристиани ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соңғы император]] |- |• Ричард Маркс ||[[Broadcast News]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Күн империясы]] |- |• Майкл Кан, Питер Э. Бергер ||[[Қатерлі әуестік]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте ||[[Робокоп (фильм, 1987)|Робокоп]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Артур Шмидт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қоян Роджерге ор қазған кім]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте, Джон Ф. Линк ||[[Қатты жаңғақша]] |- |• Стюарт Бейрд ||[[Тұмандағы гориллалар]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Өртке оранған Миссисипи]] |- |• Стью Линдер ||[[Жаңбыр адамы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэвид Бреннер, Джо Хатшинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Төртінші шілдеде туылған]] |- |• Ноэль Буассон ||[[Аю (фильм, 1988)|Аю]] |- |• Марк Уорнер ||[[Мисс Дэйзидің шопыры]] |- |• Уильям Стайнкамп ||[[Әйгілі Бейкер ағайындылар]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Даңқ (фильм, 1989)|Даңқ]] |- |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Нил Трэвис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қасқырлармен билеу]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Елес (фильм, 1990)|Елес]] |- |• Бэрри Малкин, Лиза Фручтман, Уолтер Мёрч ||[[Өкіл әке 3]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Жақсы жігіттер]] |- |• Дэннис Вирклер, Джон Райт ||[[«Қызыл Октябрьды» аулау]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джо Хатшинг, Пьетро Скалия ||style="background:#EEDD82"|'''[[JFK]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[«Коммитментс» тобы]] |- |• Крэйг МакКэй ||[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]] |- |• Конрад Бафф IV, Марк Голдблатт, Ричард А. Харрис ||[[Терминатор 2: Ғарасат күні]] |- |• Том Ноубл ||[[Тельма мен Луиза]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джоэль Кокс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте ||[[Негізгі инстинкт]] |- |• Кант Пан ||[[Қатыгез ойын]] |- |• Роберт Лейтон ||[[Бірнеше жақсы кісі]] |- |• Джеральдин Перони ||[[Ойыншы (фильм, 1992)|Ойыншы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шиндлердің тізімі]] |- |• Дэннис Вирклер, Дэвид Финфер, Дин Гудхилл, Дон Брошу, Ричард Норд, Дов Хениг ||[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Атыс шебінде]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Әкенің аты үшін]] |- |• Вероника Женет ||[[Пианино (фильм)|Пианино]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Артур Шмидт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Форрест Гамп]] |- |• Фредерик Маркс, Стив Джеймс, Уильям Хогс ||[[Баскетбол жайындағы армандар]] |- |• Салли Менке ||[[Қойыртпақ шығарма]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Шоушенктен қашу]] |- |• Джон Райт ||[[Жылдамдық (фильм)|Жылдамдық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Майк Хилл, Дэниэл П. Хэнли ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аполлон 13 (фильм)|Аполлон 13]] |- |• Маркус Д’Арси, Джей Фридкин ||[[Бэйб]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Ер жүрек]] |- |• Крис Лебензон ||[[Қып-қызыл су көтерілуі]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Жеті (фильм)|Жеті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уолтер Мёрч ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ағылшын пациенті]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Эвита (фильм)|Эвита]] |- |• {{abbr|Итан Коэн және Джоэл Коэн|титрларда екеуі Roderick Jaynes деген лақап атпен көрсетілген|Ағайынды Коэн}} ||[[Фарго (фильм)|Фарго]] |- |• Джо Хатшинг ||[[Джерри Магуайер]] |- |• Пип Кармел ||[[Жалтыр (фильм)|Жалтыр]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1998)|70-ші (1998)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Конрад Бафф IV, [[Джеймс Кэмерон]], Ричард А. Харрис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Президент ұшағы]] |- |• Ричард Маркс ||[[Тап-тамаша]] |- |• Пьетро Скалия ||[[Ақылды Уилл Хантинг]] |- |• Питер Хонесс ||[[Лос-Анджелес сырлары]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] |- |• Симона Пэгги ||[[Көркем тіршілік]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Көз жетпес жерде]] |- |• Дэвид Гэмбл ||[[Ғашық болған Шекспир]] |- |• Билли Вебер, Лесли Джонс, Саар Клейн ||[[Жіңішке қызыл сызық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Зак Стэнберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Матрица (фильм)|Матрица]] |- |• Тарик Анвар, Кристофер Гринбери ||[[Америкалық сұлу]] |- |• Лиза Зено Чургин ||[[Шарап жасаушылардың қағидалары]] |- |• Уильям Голденберг, Пол Рубелл, Дэвид Розенблюм ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] |- |• Эндрю Мондшейн ||[[Алтыншы сезім (фильм)|Алтыншы сезім]] |- |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Стивен Миррион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Траффик (фильм)|Траффик]] |- |• Джо Хатшинг, Саар Клейн ||[[Сәл-пәл танымал]] |- |• Тим Скуайрес ||[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]] |- |• Пьетро Скалия ||[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |- |• Диди Аллен ||[[Ұғымталдар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2002)|74-ші (2002)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пьетро Скалия ||style="background:#EEDD82"|'''[[«Қара қаршығаның» құлауы]] |- |• Майк Хилл, Дэниэл П. Хэнли ||[[Тамаша ақыл]] |- |• Джон Гилберт ||[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]] |- |• Доди Дорн ||[[Мементо]] |- |• Джилл Билкок ||[[Мулен Руж!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Мартин Уолш ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Нью-Йорк бандылары]] |- |• Питер Бойл ||[[Сағаттар (фильм)|Сағаттар]] |- |• Майкл Хортон ||[[Сақиналар әміршісі: Екі қамал]] |- |• Эрве Де Люс ||[[Пианист (фильм)|Пианист]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джэми Селкирк ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]] |- |• Даниэль Резенде ||[[Құдай қаласы]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Суық тау]] |- |• Ли Смит ||[[Теңіздер қожайыны: Жердің қырында]] |- |• Уильям Голденберг ||[[Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] |- |• Джим Миллер және Пол Рубелл ||[[Сыбайлас (фильм)|Сыбайлас]] |- |• Мэтт Шесс ||[[Қияли мекен (фильм)|Қияли мекен]] |- |• Джоэль Кокс ||[[Миллион долларлық ару]] |- |• Пол Хирш ||[[Рэй (фильм)|Рэй]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хьюз Уинборн ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соқтығыс (фильм, 2004)|Соқтығыс]] |- |• Майк Хилл және Дэниэл П. Хэнли ||[[Нокдаун (фильм, 2005)|Нокдаун]] |- |• Клер Симпсон ||[[Берілген бақташы]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Мюнхен (фильм)|Мюнхен]] |- |• Майкл МакКаскер ||[[Сызықтан басып өту (фильм)|Сызықтан басып өту]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жолдан жаңылғандар]] |- |• Стивен Миррион және Дуглас Крайс ||[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Қанды алмаз]] |- |• Алекс Родригес және Альфонсо Куарон ||[[Адамзат балалары]] |- |• Клер Дуглас, Кристофер Раус, Ричард Пирсон ||[[Жоғалған рейс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Кристофер Раус ||style="background:#EEDD82"|'''[[Борнның ультиматумы]] |- |• Жюльетт Вельфлин ||[[Скафандр және көбелек]] |- |• Джей Кэссиди ||[[Жабайы күйде]] |- |• {{abbr|[[Ағайынды Коэн|Итан Коэн және Джоэл Коэн]]|титрларда екеуі Roderick Jaynes деген лақап атпен көрсетілген|Ағайынды Коэн}} ||[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] |- |• Дилан Тиченор ||[[Мұнай (фильм)|Мұнай]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Крис Дикенс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лашықтан шыққан миллионер]] |- |• Кирк Бакстер және Энгус Уолл ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] |- |• Ли Смит ||[[Қара сері]] |- |• Майк Хилл және Дэниэл П. Хэнли ||[[Фрост Никсонға қарсы]] |- |• Эллиот Грэхэм ||[[Харви Милк (фильм)|Харви Милк]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Боб Муравски және Крис Иннис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дауыл билеушісі]] |- |• Стивен Э. Ривкин, Джон Рефуа, [[Джеймс Кэмерон]] ||[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]] |- |• Джулиан Кларк ||[[№ 9 аудан]] |- |• Салли Менке ||[[Атақсыз шаталар]] |- |• Джо Клотц ||[[Қымбатты (фильм)|Қымбатты]] |- |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энгус Уолл және Кирк Бакстер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] |- |• Эндрю Вайсблум ||[[Қара аққу (фильм, 2010)|Қара аққу]] |- |• Памела Мартин ||[[Күрескер (фильм, 2010)|Күрескер]] |- |• Тарик Анвар ||[[Патша сөйлейді!]] |- |• Джон Харрис ||[[127 сағат]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Кирк Бакстер және Энгус Уолл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Айдаһардың татуировкасы бар қыз (фильм)|Айдаһардың татуировкасы бар қыз]] |- |• Анна-Софи Бьён және Мишель Хазанавичус ||[[Әртіс (фильм)|Әртіс]] |- |• Кевин Тент ||[[Ұрпақтар]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Уақыт сақшысы]] |- |• Кристофер Теллефсен ||[[Бәрін өзгерткен адам]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Голденберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арго (фильм)|Арго]] |- |• Тим Скуайрес ||[[Пи өмірі]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Линкольн (фильм)|Линкольн]] |- |• Джей Кэссиди және Криспин Стразерс ||[[Менің жігітім — есуас]] |- |• Дилан Тиченор және Уильям Голденберг ||[[Номер бірінші нысана]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Альфонсо Куарон және Марк Сэнгер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]] |- |• Джей Кэссиди, Криспин Стразерс, Алан Баумгартен ||[[Америкаша алаяқтық]] |- |• Кристофер Раус ||[[Капитан Филлипс]] |- |• Жан-Марк Валле және Мартин Пенса ||[[Далластық сатып алушылар клубы]] |- |• Джо Уокер ||[[12 жылдық құлдық]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Том Кросс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шабыт (фильм)|Шабыт]] |- |• Джоэль Кокс және Гари Роач ||[[Америкалық мерген]] |- |• Сандра Адэр ||[[Бозбалалық (фильм)|Бозбалалық]] |- |• Барни Пиллинг ||[[Гранд Будапешт қонақ үйі]] |- |• Уильям Голденберг ||[[Имитациямен ойнау]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Маргарет Сиксел ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ессіз Макс: Қаһарлы жол]] |- |• Хэнк Коруин ||[[Үлкен құнсыздану ойыны (фильм)|Үлкен құнсыздану ойыны]] |- |• Стивен Миррион ||[[Аман қалған (фильм)|Аман қалған]] |- |• Том Макардл ||[[Жарыққа шығарылған]] |- |• Марианн Брэндон және Мэри Джо Марки ||[[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Гилберт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Хэксо Ридж]] |- |• Джо Уокер ||[[Жетті]] |- |• Джейк Робертс ||[[Қалай болса да (фильм, 2016)|Қалай болса да]] |- |• Том Кросс ||[[Ла-Ла Ленд]] |- |• Нат Сандерс және Джои Макмиллон ||[[Айдың жарығы (фильм, 2016)|Айдың жарығы]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ли Смит ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дюнкерк (фильм)|Дюнкерк]] |- |• Пол Мачлисс және Джонатан Амос ||[[Драйвтағы балақай]] |- |• Татьяна С. Ригел ||[[Тоня бәріне қарсы]] |- |• Сидни Волински ||[[Су кейпі]] |- |• Джон Грегори ||[[Миссури, Эббинг шекарасындағы үш билборд]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Оттман ||style="background:#EEDD82"|'''[[Богемиялық рапсодия]] |- |• Бэрри Александер Браун ||[[Қара кланшы]] |- |• Йоргос Мавропсаридис ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] |- |• Патрик Дж. Дон Вито ||[[Жасыл кітап (фильм)|Жасыл кітап]] |- |• Хэнк Коруин ||[[Билік (фильм, 2018)|Билік]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Майкл Маккаскер және Эндрю Баклэнд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ford v Ferrari]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]] |- |• Том Иглз ||[[Қоян Джоджо]] |- |• Джефф Грот ||[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] |- |• Ян Джин-мо ||[[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]] |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Миккель Э. Г. Нильсен ||style="background:#EEDD82"|'''[[Металл дыбысы]] |- |• Йоргос Лампринос ||[[Әке (фильм, 2020)|Әке]] |- |• [[Хлоя Чжао]] ||[[Көшпенділер жері ]] |- |• Фредерик Тораваль ||[[Үміт артарлық келіншек]] |- |• Алан Баумгартен ||[[Чикаголық жетіні соттау]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джо Уолкер || style="background:#EEDD82"| '''[[Дөң (фильм, 2021)|Дюна]] |- |• Майрон Керштейн және Эндрю Вайсблюм || [[Тик-так, бум!]] |- |• Хэнк Корвин || [[Үстіге қарамаңдар]] |- |• Памела Мартин || [[Патша Ричард]] |- |• Питер Шиберрас || [[Төбет билігі]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Роджерс || style="background:#EEDD82"| '''[[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]] |- |• Миккель Э. Г. Нильсен || [[Инишерин баншилері]] |- |• Мэтт Вилла және Джонатан Редмонд || [[Элвис (фильм, 2022)|Элвис]] |- |• Моника Вилли || [[Тар (фильм)|Тар]] |- |• Эдди Хэмилтон || [[Топ Ган: Мэверик]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2024)|96-шы (2024)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дженнифер Лейм || style="background:#EEDD82"| '''[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] |- |• Кевин Тент || [[Қалғандар (фильм)|Қалғандар]] |- |• Тельма Скунмейкер || [[Гүлді айын өлтіргендер]] |- |• Лорен Сенешаль || [[Құлау анатомиясы]] |- |• Йоргос Мавропсаридис || [[Байғұс жандар]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Шон Бейкер''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Анора]]''' |- |• Давид Янчо || [[Бруталист]] |- |• Ник Эмерсон || [[Конклав (фильм)|Конклав]] |- |• Жюльетт Вельфлинг || [[Эмилия Перес]] |- |• Майрон Керштейн || [[Зұлым (фильм)|Зұлым]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Энди Юргенсен''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Шайқас артынан шайқас]]''' |- |• Стивен Миррионе || [[F1 (фильм)|F1]] |- |• Рональд Бронштейн және Джош Сафди || [[Марти Суприм]] |- |• Оливье Бугге Coutté || [[Сентименталды құндылық]] |- |• Майкл П. Шовер || [[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] 9p7j173bv9scytdtjm0i2mbg1l7n81c 0 664966 3602019 3508706 2026-05-08T23:19:13Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602019 wikitext text/x-wiki '''Қырғызстан мәдениеті''' — көшпелі халықтың [[салт-дәстүр]]лерінің, [[әдет-ғұрыптар]]ының, дүниетанымы мен менталитетінің әрекеті ретінде және әлемнің басқа да халықтары сияқты өзінің мазмұны жағынан күрделі және бай этникалық кешен. Оның сипатты белгілерінің қалыптасуына түрік-моңғол көшпелі мәдениеті үлкен ықпал еткен.<ref>https://assembly.kz/analitika/yr-yz-ltyny-m-deni-m-rasy/ Қырғыз ұлтының мәдени мұрасы</ref> == Қырғыз эпосы "Манас" == [[File:Manas.jpg|оңға|200px|]] Қырғыздардың әлемдік аренадағы ең басты бренді – [[Манас дастаны|«Манас» эпостық жыры]]. Миллионнан астам жолдан тұратын жыр әлемдегі ең ұзын туынды ретінде Гиннес рекордтар кітабына енген. Сондай-ақ, жыр ЮНЕСКО қорғауына алынған. «Манас» қырғыз халқының мәдениетін, философиясын, дәстүрі мен тарихын, көзқарасын, топонимикалық, этногенетикалық және тарихи атауларды түгел қамтығанымен де ерекше.<ref>https://surak.baribar.kz/570155/ Қырғыз халқының сәлт-дәстүрлері, әдет-ғұрыптары, ұлттық ойындары, ұлттық тағамдары?</ref> Бұл жырды ұрпақтан-ұрпаққа арнайы адамдар, эпосты айтушылар - [[манасшылар]] сақтап, айтып береді. Эпос 1800 жылдары жазылды, алғашқы толық нұсқасы 1920 жылдары жарық көрді. "Манас" көптеген тілдерге аударылып, Кеңес Одағында және шетелде жарық көрді. "Манастың" негізгі тақырыбы — аты аңызға айналған қырғыз батырының Ауғанстанға, Орта Азияға және Қытайға әскери жорықтарының тақырыбы. 4 желтоқсан - Қырғызстанда «Манас» эпосының күні болып саналады.<ref>http://manas.su/o-kyrgystane/manas Манас</ref> == Қырғыз киіз үйлері == [[File:Kyrgyzská jurta, Song-köl.jpg|thumb|оңға|200px|Қырғыз киіз үйі]] [[Киіз үй]]лер - қырғыз мәдениетінің маңызды бөліктерінің бірі. Қырғыз мәдениетінің көп бөлігі, маңызды әдет-ғұрыптар мен рәсімдерден бастап қолөнершілік пен дәстүрлі шеберлікке дейінгі бөлігі киіз үйлермен байланысты. Қырғыз киіз үйлері [[кереге]]лерден, жіңішке [[уық]]тар мен бірнеше киіз жабдықтардан тұрады. Біріншісі үйдің негізі, ал екіншісі суық пен аяздан қорғайды. Киіз үйдің ағаш құрамы үш бөліктен тұрады: кереге, уық және [[шаңырақ]]. Киіз үйдің ортасында ошақ орнатылған, есіктің оң жағында үйдің әйелдерді еркектерден бөлетін ши қалқасы болған. Дәстүр бойынша киіз үйдің оң жағы әйелдер киіз үйі болып саналды - онда [[ыдыс-аяқ]] пен ас үй керек-жарақтары, тігуге және тоқуға арналған құралдар сақталды. Үйдің ерлерге арналған сол жағында [[ат әбзелдері]] мен аң аулауға қажетті барлық құрал-саймандар, [[пышақ]]тар сақталған. Киіз үйдегі еден киіздермен жабылған, оның үстіне үй немесе жабайы аңдардың терілерін төсеген. Артқы қабырға төр ретінде саналып оған киіз [[кілем]] ілген. Киіз үйді жарықтандыру үшін шойын немесе саз шамдар қолданылған.<ref>https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/art/arts-and-crafts/1933-kyrgyzskoe-zhilische-yurta.html Кыргызское жилище — юрта</ref> == Қырғыз тоқыма бұйымдары == [[Киіз]] және [[жүн]] Қырғыз тоқыма бұйымдарының негізін құрайды. Қырғыздар ежелден қой жүні мен жануарлардың терісінен көптеген әдемі [[File:Kyrgyz Republic Felt Rugs - Stierch.jpg|thumb|оңға|200px|Қырғыз киіз кілемшелері]] бұйымдар жасаған. Қырғыз қолөнерінің негізгі өнімі - киіз. Киіз - қой жүнінен нығыздалып жасалып, үй тұрмысында пайдаланылатын бұйым, бұл қырғыз мәдениетінің ең маңызды бөлігі болып есептеледі. Киізден киіз үйге арналған жабын, ұлттық [[шапан]] мен ақ-қалпақты, киім, ойыншықтар, интерьер заттары және т.б. жасалады. Алайда ерекше орын қырғыздың әйгілі киіз кілемі - шырдақ болып табылады, оны жасау үлкен шеберлік пен табандылықты қажет етеді. * '''Шырдақ''' (Ширдак) -киізден жасалған кілемдер, онда жануарлардың кейбір бөліктерінің бейнелері: иттің құйрығы, тау ешкілерінің мүйіздері, құстардың тырнақтары және т.б. әшекейленеді. * '''Түс-киіз''' (Туш-кийиз) - жұмсақ матадан тігілген қабырға кілемдері, көбінесе қалыңдықтың жасауына беріледі. Өсімдіктер мен гүлдер, кейде жануарлармен өрнектелген. * '''Құрақ''' (Курак) - жамау тігу. Құрақ атауы "құра" сөзінен шыққан, ол бірге тігуді немесе жеке бөліктерді құрастыруды білдіреді. Бұл әдіспен балалар киімдері, бесік жамылғылары, үйлену тойына арналған перделер, жастықтар, ер-тоқым жамылғылары, сөмкелер немесе кілемдер тігуде қолданылады. * '''Ала-киіз''' (Ала-киийз) - киізден жасалған кілемдердің тағы бір түрі. Сондай-ақ киіз өндіру, киіз үйді жылыту үшін қызмет ететін және сәндік мақсатта пайдаланылатын [[ши]] деп аталатын өсімдіктен өрілген қырғыз төсеніштері де кеңінен танымал.<ref>https://too.kg/traditsii-i-kultura/ Традиции и культура Кыргызстана</ref> == Ұлттық тағамдары == Қырғыз асханасы – Орта Азия мәдениетінде ұлттық ерекшелігімен айқындалатын асхана. Бешбармақ, [[шұжық]], [[қуырдақ]], [[қымыз]] [[File:Beshbarmak1.jpg|thumb|оңға|200px|Бешбармақ]] сияқты тағамдар қырғыздар үшін де ұлттық тағам болып саналады. Ет, сүт тағамдары және ұннан жасалатын тағамдар қырғыздардың рационында кеңінен қолданылады. Қырғыз халқының да өздерінің мерекелері мен салт-дәстүрлеріне, ырымдарына байланысты дайындалатын тағамдары бар. Ертеректе әр мерекеге орай арнайы тағамдар дайындалатын болған. Келген қонақтарға қырғыздар мынадай ұлттық тағамдарын ұсына алады: [[File:Horsemeat platter.jpg|thumb|оңға|200px|қазы-қарта]] Ет өнімдері: * '''бешбармақ''' - кеспе қосылған туралған ет негізіндегі [[сорпа]]; * '''қуырдақ''' - малдың етинен ұсақтап турап әзірленіп, шыжғырылып [[картоп]]пен бірге ұсынылған тағам; * '''шорпо және ашлянфу''' - ет сорпалары; * '''қазы''' - құрғақ жылқы шұжығы; * '''қаттама''' - пияз қосылған орама нан. Сүт өнімдері: * '''қымыз''' - [[бие]] сүтінен жасалған ұлттық сусын; * '''айран''' - сиырдың ашытылған сүті; * '''қурут''' - кептірілген [[сүзбе]]ден алынған ашыған сүт ірімшігі; * '''қаймақ'''- тұндырып қойған сүттің бетінен алынған қалың кілегей қаймақ. [[File:Тандырные лепёшки на рынке.jpg|thumb|оңға|200px|тандыр нан]] Ұннан жасалған тағамдар: * '''нан''' - тандырда пісірілген нан; * '''май токоч''' - ашытқы қамырынан жасалған жұқа нан, оны көбіне шаймен бірге ұсынады; * '''кемеч''' - көмірмен пісіріледі, * '''бауырсақ''' -иленген қамырдың майға қуырылған бөліктері. Тәтті тоқаштар: * '''құйма қант''' - жұмыртқа массасына негізделген - қант печеньесі; * '''ширин алма''' - қантпен алдын ала пісірілген алма [[желе]]сі; * '''күнжіт қант''' - [[күнжіт]] пен қантқа негізделген [[деликатес]];<ref>https://edatop.ru/1407-kirgizskaja-kuhnja.html{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Киргизская кухня: обзор, основные черты и национальные блюда</ref> == Музыкалық аспаптар == Қырғыз музыкасы табиғатымен және таулардағы өмірімен үндес болуымен ерекшеленеді. Көптеген әндердің мәтіндері көшпенділердің күнделікті өмірі туралы, тіпті сөздері жоқ композицияларда да көңіл-күй нәзік жеткізіледі. Қырғызстанда көптеген [[музыкалық аспаптар]] бар. '''Қомыз''' (Комуз) - қырғыз халқының тұтас ағаштан ойып жасалған, ұзын жіңішке мойны бар үш ішекті шертпелі музыкалық аспабы. Ежелгі қомыз кішірек болды. Бұл шабандоздардың оған ойнауының ыңғайлылығына байланысты, пішіндері әртүрлі, көбіне алмұрт тәрізді. Негізгі бөлігі әдетте [[арша]], [[қарағай]], [[тұт]] ағаш түрлерінен жасалады.<ref>https://muz-story.ru/strunnye-muzykalnye-instrumenty/komuz/ Комуз музыкальный инструмент</ref> [[File:Kyrgyz Musicians in Karakol.jpg|thumb|оңға|250px|Қаракөлдегі киіз үй лагерінде бір топ қырғыз музыканттары өнер көрсетуде]] [[Қомыз]]да лирикалық та, ұрмалы да әуендер орындалады, олардың дыбысы аттың тұяқтарының соққысына ұқсайды. Қомызда ойнаудың шеберлері қомызшы деп аталады. Олар күрделі үзінділерді орындай отырып, аспапты арқасына, бастарында және тіпті төңкеріп ұстап ойнап өз шеберліктерін көрсетеді. Қомызға арналған әндер мазмұны жағынан әр түрлі (кейбіреуі белгілі бір оқиғаларды, басқалары табиғат сұлулығын сипаттайды, үшіншілері жәй күкілі мағынада). Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында 1000-ға жуық қомызшы өнер көрсетіп, қомызға жазылған ең танымал шығармалардың бірі - «Маш Ботойды» ойнады. '''Қыл-қияқ''' (Кыл-кыяк) – ысқышы (смычок) бар дәстүрлі ішекті аспап. Ол да қомыз сияқты [[арша]], [[қарағай]], [[тұт]] ағаш түрлерінен жасалады. Аспап екі ішекті және ысқышы бар – джаа. Қыл-қыяқтың пішіні шелек тәрізді, жоғарғы жартысы ашық, ал төменгі жағы түйе терісімен жабылған. Аспаптың ұзындығы шамамен 60-70 см құрайды, ішектері [[жылқы]] қылынан жасалған, ысқышы доға тәрізді болып келеді. Қыл-қыяқты тік күйде ұстап, оның төменгі бөлігін тізеге тіреп отырып отырып ойнайды. Музыканттары ысқышты төменнен ұстап, оң қолдың алақанын жоғары қаратып ұстайды. Қыл-қыяқ музыканттарының жеке репертуары - дәстүрлі аспаптық композициялар күй, әуендер халық әндері. Қыл-қыяқ сонымен қатар ақынның эпостық жырларын, халық әндерін сүйемелдейді.<ref>https://bigenc.ru/music/text/2126716 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507132852/https://bigenc.ru/music/text/2126716 |date=2021-05-07 }} Большая российская энциклопедия</ref> '''Темір қомыз''' (Темір-комуз) - Қырғызстанда өте танымал ауызда ұстап шертетін аспап. Бұл аспапта орындаушылар темір қомызшы немесе ауыз қомызшы деп аталады. Темір қомызда дәстүрлі орындаушылар әйелдер мен балалар болды, бірақ ХХ ғасырдың 30-жылдарынан бастап ер адамдар да ойнай бастады. Сонымен қатар қырғыздарда керней, сырнай, сыбызғы, чоор, чопо чоор, дауылпаз, жетіген т.б. ұлттық музыкалық аспаптары бар.<ref>https://ru.sputnik.kg/infographics/20160310/1023064195/kyrgyz-musical-instruments.html Кыргызские музыкальные инструменты: виды, история, звучание</ref> == Қырғызстан театрлары == Қырғызстанда [[театр]]лар мен өнер мектептері жоғары бағаланады және өркендеуде. Студенттерге би, актерлік шеберлік, музыка, режиссура оқытылады; әр түрлі қойылымдар үнемі өткізіліп тұрады. '''Абдылас Малдыбаев атындағы Қырғыз мемлекеттік опера және балет театры''' - 1926 жылы оқу театры ретінде құрылды. Қырғыз кәсіби театр өнерінің бастауы 1926 жылы Фрунзе қаласында (қазіргі [[Бішкек]]) алғашқы музыкалық-драмалық студия құрылған жыл болып есептеледі. Қазіргі театр ғимараты 1955 жылы тұрғызылған, мұнда [[спектакль]]дер әлі күнге дейін үнемі өткізіліп тұрады. Негізінен көркемөнерпаздар үйірмесінің өкілдері айналысатын осы студияның негізінде 1930 жылы 07 қарашада Қырғыз мемлекеттік театры құрылды. 1942 жылы 17 тамызда Қырғыз музыкалық-драма театры Қырғыз мемлекеттік опера және балет театры болып қайта құрылды. '''Бабыр атындағы Ош академиялық музыкалық драма театры''' -Қырғызстандағы ең көне театр. 1914 жылы құрылған театр өзбек тілінде көптеген театрландырылған және музыкалық қойылымдар жүргізді және аймақтағы театр мен музыканың дамуына қолдау көрсетуде. '''Т.Сатылғанов атындағы Қырғыз мемлекеттік филармониясы''' - Филармония алдындағы алаңда Манастың үкен мүсіні тұр, оның айналасында Қырғызстанның бай музыкалық тарихын таныстыра отырып, атақты манасшы мен ақындардың бюстері орналасқан. Филармонияның өзі Қырғызстанның ең танымал музыканттары мен ақындарының бірі [[Тоқтағұл Сатылғанов]]тың құрметіне аталған. Мұнда үздік қырғыз және шетелдік музыканттардың өнерін тамашалауға болады.<ref>https://www.advantour.com/rus/kyrgyzstan/culture.htm Культура Кыргызстана</ref> '''М.Рысқұлов атындағы Нарын облыстық академиялық театры''' - 1935 жылы колхоздар мен совхоздардың шағын театрлары құрылып, олар облыстық театрды құруға негіз болды. 1939 жылы қырғыз әдебиеті мен өнерінің онкүндігінен кейін Мәскеу қаласында Жұмгал және Нарын аудандарының театрлары біріктіріліп, Нарын облыстық драма театры құрылды. 2008 жылы «академиялық театр» мәртебесін алды. '''Т.Әбдімомынов атындағы Қырғыз Ұлттық академиялық драма театры''' -1926 жылдың 2 қарашасы театрдың туған күні болып саналады. Содан бері қырғыз драма театры әлемдік драматургия авторлары мен Қырғыз ұлттық авторларының шығармалары бойынша 500-ге жуық спектакль қойды. '''Қырғыз мемлекеттік циркі''' - Бішкектегі көптеген көрнекті орындардың бірі. Ол 1976 жылы белгілі сәулетшілер Л.Сегал, Б. Шардин, А. Нежурин және Д. Леонтовичтің жобасы бойынша салынған. Мекеме жергілікті биліктің бастамасымен және қаражатымен ашылды. Жаңа ғимараттағы алғашқы қойылымды қырғыз әртістері 1978 жылы берді. Қазіргі уақытта циркте кейде әлемдік жұлдыздардың қатысуымен қойылымдар белсенді көрсетілуде. Бұл орын отбасылық қызықты демалыс үшін өте қолайлы. '''Б. Қыдыкеева атындағы Қырғыз мемлекеттік жастар және жасөспірімдер театры''' - өткен ғасырдың 20 жылдарының соңында құрылды. Бұл театрда 14 жасында алғаш рет 20 ғасырдағы Қырғыз ұлттық сахнасы мен киносының жұлдызы [[Бәкен Қыдыкеева]] Лопе де Вега драмасында Лауренсияның рөлін тамаша сомдап, даңққа бөленді. [[File:Кирдрамтеатр, г.Битшкек, ул.Абдумомунова.jpg|thumb|оңға|250px|Т.Әбдімомынов атындағы Қырғыз Ұлттық академиялық драма театры]] '''М.Жанғазиева атындағы Қырғыз мемлекеттік қуыршақ театры''' - Қырғызстанда қуыршақ театры алғаш рет 1938 жылы пайда болды. Қуыршақ театры Қырғызстанның алғашқы театрларының бірі болып, шет елдерде қойылымдарын қойды. Араб және дари, испан және француз, моңғол тілдерінде 200-ге жуық спектакльдер ойнап, [[Орталық Америка]] мен [[Африка]], [[Азия]] және [[Еуропа]] елдерінде гастрольдік сапарларын сәтті өткізді. '''Ш.Айтматов атындағы мемлекеттік ұлттық орыс драма театры''' - 1935 жылы Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасының Үкіметі дербес орыс драма театрын ұйымдастыру туралы қаулы қабылдады. 2015 жылы Шыңғыс Айтматов атындағы орыс драма театры өзінің 80 жылдығын атап өтті. Қазіргі уақытта театр халықаралық театр фестивальдеріне белсенді қатысып марапаттар алып жүр және гастрольдік сапарларға да шығуда. '''Ә.Өмірәлиев атындағы Бішкек қалалық драма театры''' - Театрды 1993 жылы Қырғыз Республикасының Халық әртісі Арсен Умуралиев пен театр сыншысы Цыцигма Умуралиева мемлекеттік театрлардың академиялық формаларына балама ретінде құрды. Театрдың басты міндеті-жас ұрпақты әлемдік мәдениет жетістіктерін көпшілікке таныстыру, көрермендер аудиториясын қалыптастыру арқылы эстетикалық өлшемдерге тәрбиелеу.<ref>https://www.open.kg/tourist/leisure-and-entertainment/theaters/32961-bishkekskiy-gorodskoy-dramaticheskiy-teatr-imeni-a-umuralieva.html Бишкекский городской драматический театр имени А. Умуралиева</ref> == Қырғыз киімдері == Қырғыз киімінде көшпелі өмір салты, түрлі аймақтардың ерекшеліктері көрініс тапқан, табиғи материалдар басым: [[жүн]], [[киіз]], [[былғары]], қатты маталар. Қазіргі кезде Қырғызстанда батыстың заманауи киімдерімен киінеді, сонда да онда қырғыздар дәстүрлі элементтер де бар. Ақ қалпақ – қырғыздардың ертеден келе жатқан бас киімі. Ол жаңбардан да, шыжыған күннің көзінен де қорғайды. Ер адамдар айыр қалпақтарымен жұмысқа да, тойға да барады, жай күндері де киіп жүреді. Қалпақты сыйлық ретінде құрметті қонақтарға оның ішінде шет елдіктерге және мерейтой иелеріне тарту етеді.<ref>https://old.qazaqtv.com/kz/programms/viewArchive?id=24230 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713142326/https://old.qazaqtv.com/kz/programms/viewArchive?id=24230 |date=2021-07-13 }} Қырғыз халқының ұлттық бас киімі – Ақ қалпақ</ref> Сондай ақ, ер адамдар [[шапан]], жоғары жағасы бар пальто және былғары шалбар киген. Құрметті қонақтарға әдемі күрделі кестемен бас киімді және ұзын кестелі киіз пальто - [[шекпен]] беру дәстүрге айналған. Әйелдер кең көйлек, жеңсіз [[қамзол]], халат сыртынан белдемше киген. Ертеректе әйелде кимешек киген. '''Тақия''' (тебетей) — тұмақ, бөрік ішінен ер адамдар киетін дөңгелек тақия.<ref>https://translate.academic.ru/%D1%82%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9/ky/ru/ тебетей</ref> Ол қысқы бас киім, төрт сына тәрізді тәжі бар қырғыз ерлер костюмінің ажырамас бөлігі. Оны, әдетте, [[барқыт]]тан немесе матадан тігеді, шеттері [[сусарлар]]дың, [[бұлғын]]дардың [[түлкі]]лердің терілерімен көмкеріледі. '''Кебенек''' (Кементай) - суық пен жаңбырдан қорғайтын кең киіз халат.Бұрын бұл мал өсірушілердің киімі болған, ал бай безендірілген кементайларды ауқатты қырғыздар киген. Айырмашылығы ашық түстерінде, безендіруінде болды.<ref>http://xn--90aeea2bghkbmep4j.xn--p1ai/etnotovary/natsionalnye-kostyumy/index.php?SECTION_ID=&ELEMENT_ID=7960 Киргизский национальный костюм</ref> '''Шапан''' (Чапан) -халат түріндегі ерлер мен әйелдер киімі. Үйден шапансыз шығу әдепсіз болып саналды. [[Шапан]]ды [[мақта]] немесе түйе жүнінен тігеді, сыртын [[барқыт]], шұға, вельвет маталарымен тыстайды. Қазіргі уақытта шапандарды қарт адамдар киеді. '''Ішік''' (Ичик) - бұрынғы дәулетті отбасыларда қысқы киім тон - [[ішік]] болған. Материалдық мүмкіндіктерге сүйене отырып, оны кәмшат, түлкі, қой, қасқыр терісінен тікті және жағасыз киді. Ішік қырғыздарда мерекелік киім болып саналды, оны сирек киді. == Қырғыз мұражайлары == [[Мұражай]]лар Қырғызстанда жақында пайда болды. Қырғызстанның мұражайлары тарихи, мәдени, көркемдік және ғылыми маңызы бар [[артефакт]]ілер жинағын, құжаттарын жинақтайды, сақтайды және оларды көпшілікке ұсынады. Алғашқы қырғыз мұражайы Қырғызстанның астанасы -[[Бішкек]]те құрылды. Бұл мұражай Қызыл Армияның әйгілі әскери жетекшілерінің бірі, Азамат соғысы және басмашылықпен күрес кезінде Түркістан майданының қолбасшысы [[Михаил Васильевич Фрунзе|Михаил Фрунзені]] еске алуға арналды. Фрунзе мұражайы өз есігін 1925 жылы ашты. Одан кейін 1927 жылы ашылған тарихи мұражай және 1934 жылы бейнелеу өнері мұражайы құрылды. 1981 жылы Қырғызстанда 13 мұражай болды, ал 2000 жыл басында республикада жеке мұражайлардан басқа 36 мемлекеттік мұражай болды. Бішкекке келген туристер ондағы тарихи музейге барады. Қырғызстанның танымал мұражайлары: * [[Петроглиф]]тер мұражайы * Тарихи мұражай * Сулайман Тоо мұражайы * Н.М.Пржевальский мұражайы * Ұлттық бейнелеу өнері мұражайы * Мемлекеттік тарихи мұражай * М.В.Фрунзе атындағы Мемлекеттік мемориалдық үй-мұражайы * Қаракөл тарихи мұражайы * Г.Айтиева атындағы Қырғыз ұлттық бейнелеу өнері мұражайы * Зоологиялық мұражай * «Манас Ордо» Ұлттық кешені<ref>https://www.tripadvisor.ru/Attractions-g293947-Activities-c49-Kyrgyzstan.html Музеи Киргизии</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан мәдениеті]] mannkhreliqwguyuiyf3znqyfhtivwz 0 667174 3601900 3584582 2026-05-08T16:21:31Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Further reading" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353105818|Kobe Bryant]]" 3601900 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Коби Брайант | шынайы есімі = {{lang-en|Kobe Bryant}} | суреті = Kobe Bryant 2015.jpg | сурет ені = 230px | қолтаңба = | клубы = Мансабын аяқтады | нөмірі = | қызметі = | позициясы = [[шабуылшы қорғаушы]] | лақап аттары = ''Қара Мамба (Black Mamba)'' | бойы = 198 см | салмағы = 96 кг<ref>{{cite web|url=https://www.nba.com/stats/player/977/career/|title=Профиль на NBA.com|access-date=2021-10-04|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004214059/https://www.nba.com/stats/player/977/career/|url-status=live}}</ref> | азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} | жынысы = ер | туған күні = 23.08.1978 | туған жері = [[Филадельфия]], [[Пенсильвания]], [[АҚШ]] | қайтыс болған күні = 26.01.2020 | қайтыс болған жері = [[Калабасас (Калифорния)|Калабасас]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] | мектебі = Лоуэр-Мерион ([[Ардмор (Пенсильвания)|Ардмор]], [[Пенсильвания]]) | колледжі = | драфт = 13-ші (1-ші раунд) | драфт жылы = 1996 | драфт командасы = [[Шарлотт Хорнетс]] | ойындары = 1346 | ұпайлары = 33643 | подборлары = 7047 | пастары = 6306 | тартып алулары = 1944 | блок-шоттар = 640 | командалары = 1996—2016 {{Ту|АҚШ}} [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 5 дүркін [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2000, 2001, 2002, 2009, 2010) * [[ҰБА ең құнды ойыншысы|ҰБА MVP]] (2008) * [[ҰБА финалдарының ең құнды ойыншысы|ҰБА финалдарының MVP]] (2009—2010) * 18 рет [[ҰБА барлық жұлдыздар ойны|ҰБА барлық жұлдыздар ойнына]] қатысты (1998, 2000—2016) * [[ҰБА барлық жұлдыздар матчының ең құнды ойыншысы|ҰБА барлық жұлдыздар матчының MVP]] (2002, 2007, 2009, 2011) * 11 рет [[ҰБА барлық жұлдыздар құрамасы|ҰБА бірінші нышандық құрамасына]] енді (2002—2004, 2006—2013) * ҰБА тарихындағы [[ҰБА тарихындағы 75 ұлы ойыншы|75 ұлы ойыншының]] тізіміне енген * «Лейкерс» сапында 8 және 24 нөмірлері оның құрметіне айналымнан шығарылған * «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының иегері (2018) | медальдары = {{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}} {{медаль|Алтын|[[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Пекин 2008]]|баскетбол}} {{медаль|Алтын|[[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Лондон 2012]]|баскетбол}} {{турнир|[[Америка чемпионаты (баскетбол)|Америка чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Америка чемпионаты 2007|Лас-Вегас 2007]]}} | Даңқ залы = https://www.hoophall.com/hall-of-famers/kobe-bryant 2020 | ортаққор = Kobe Bryant }} '''Коби Бин Брайант''' ({{lang-en|Kobe Bean Bryant}}; [[1978 жыл]]ы [[23 тамыз]], [[Филадельфия]], [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — [[2020 жыл]]ы [[26 қаңтар]], [[Калабасас]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[баскетбол]]шы. Ұлттық баскетбол қауымдастығында жиырма маусым бойы "Лос-Анджелес Лейкерс" командасында өнер көрсеткен. Шабуылшы қорғаушы позициясында ойнады. Бірінші раундта 1996 жылғы [[ҰБҚ]] лигасында жалпы 13-ші нөмірмен "Шарлотт Хорнетс" командасы таңдалды. Мектепті бітіргеннен кейін бірден Ұлттық баскетбол қауымдастығында мансабын бастады. Осы уақыт ішінде ол бес чемпиондық атағын жеңіп алды, барлық жұлдыздар матчына 18 рет қатысты, барлық жұлдыздар құрамасына 15 рет және барлық жұлдыздардың қорғаныс құрамасына 12 рет қосылды. АҚШ ұлттық құрамасы сапында екі рет Олимпиада ойындарының алтын жұлдесін жеңіп алып, Америка чемпионатының жеңімпазы атанды. Оның барлық жұлдыздардың матчындағы төрт MVP марапаттары ҰБҚ тарихындағы ең көп. 2016 жылы 14 сәуірде өзінің соңғы матчында Юта штатымен 60 ұпай жинап, мансабын аяқтады. 34 жасында және 104 күнде Брайант 30 000 мансаптық ұпай жинаған лига тарихындағы ең жас ойыншы болды. Ол 2010 жылдың 1 ақпанында Джерри Уэсттен асып түскен кезде Лос-Анджелес Лейкерс франшизасының тарихындағы ең жақсы мерген болды. 2018 жылы "Құрметті баскетбол" атты ең үздік анимациялық қысқаметражды фильмі үшін "Оскар" сыйлығын алды. 2020 жылдың 26 қаңтар күні 41 жасында Коби Брайант Калабасаста (Калифорния) Sikorsky S-76 жеке тікұшағының апатынан қайтыс болды<ref name="Death-Mourn-ESPN">{{cite web|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/28569415/the-nba-world-mourns-death-kobe-bryant|title=NBA, sports worlds mourn the death of Kobe Bryant|date=2020-01-26|website=ESPN|access-date=2020-01-26}}</ref>. Апатта тағы 8 адам қайтыс болды, оның ішінде 13 жасар қызы Джанна мен отбасы достары бар еді. 2020 жылдан бастап баскетболдан даңқ залының мүшесі. == Өмірбаяны == Коби Брайант 1978 жылы 23 тамызда АҚШ-тың Филадельфия қаласында дүниеге келген. Коби отбасында алғашқы баскетболшы емес. Әкесі Джа Брайант та кезінде NBA-да ойнаған. Сондықтан Брайанттар отбасы кіші ұлының болашақта кім болатынын ойлап, аса бас қатыра қоймаған екен. Бала Коби үш жасында-ақ баскетбол ойнай бастаған. Сол жаста "Лейкерстің" жанкүйері болған, болашақта сол клубтың аңызына айналамын деп ойлай қоймаған шығар. Кобидің таланты жасөспірім кезінде байқалған. 1996 жылы мектепте оқып жатқан Коби Брайант драфт арқылы "Лос-Анджелес Лейкерс" сапына қосылған. Алғашқы маусымында-ақ баскетболшы үздіктер қатарына кіреді. Брайант - NBA тарихында алаңға шыққан ең жас ойыншы. Ол дебютін өткізген кезде жасы 18-де (18 жыл, 158 күн) болған. Нәтижесінде 2000-2002 жылдар арасында Брайант тағы бір жұлдыз Шакил О’Нилмен бірге "Лейкерсті" қатарынан үш маусым чемпион қылды. Кейін 2009 және 2010 жылы да қорғаушы "Лейкерспен" бірге NBA жеңімпазы атанды. АҚШ құрамасында да Брайант үздік болды. Ол 2008 жылғы Бейжің және 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының алтын медалін мойнына тақты. Коби Брайант карьерасын 2016 жылы аяқтаған. Ол "Лос-Анджелес Лейкерс" командасында 20 маусым бойында ойнап, бес рет чемпион атанды, 18 рет Жұлдыздар матчына қатысқан. Бір рет тұрақты чемпионаттың ең құнды ойыншысы әрі екі рет плей-офф финал кезеңінің құнды ойыншысы атанған. NBA тарихындағы ең нәтижелі ойыншылар тізімінде Брайант 33 643 ұпаймен үшінші орында болған, өткен сенбіде ғана оның нәтижесін Леброн Джеймс басып озған еді. 2006 жылы Коби бір матчта 81 ұпай жинаған, бұл көрсеткіш бойынша ол NBA тарихында екінші орында тұр. Кобидің баскетболдан кетуін жанкүйерлер ауыр қабылдады. Тіпті, ол карьерасын аяқтаған кезде интернет-дүкенде пакет сатыла бастады. Онда "Коби Брайанттың соңғы матчындағы ауа" деп жазылған. Жанкүйерлер баскетболшының соңғы матчындағы ауаны да сатқан екен. == Жеке өмірі == [[Сурет:Kobe Bryant at Pirates 3 premiere.jpg|thumb|upright|left|Брайант "Кариб теңізінің қарақшылары: әлемнің шетінде" фильмінің премьерасында, 2007 жыл]] Коби Брайант жеке өмірін құпия ұстамайды. 2001 жылы 18 сәуірде мексикалық 19 жастағы биші Ванесса Лэйнмен отау құрған. Кобидің ата-анасы, әпкелері бұл тойға қарсы болған. Сондықтан салтанатты шараға ата-анасы, әпкелері қатыспаған. Коби мен Ванесса төрт қыз тәрбиелеп отырған еді: 17 жастағы Наталия, 13 жастағы Джианна, 3 жастағы Бьянка мен жеті айлық Капри. Баскетболшы 13 жасына дейін Италияда тұрған. Сондықтан итальян тілін жетік меңгерген. Сондай-ақ Коби футболға да қызығады. Өзінің айтуынша, ол баскетболшы бола алмаса, футболшы болар еді. Италиялық "Милан" футбол клубының жанкүйері болатын. [[Сурет:Kobe Bryant 8.jpg|thumb|upright|left|Брайант айып алаңында, 2005 жыл]] == Ойын нөмірі == 2005/06 маусымынан кейін Брайант өзінің Лейкерс нөмірін 8-ден 24-ке ауыстырды, мұны 24-ші немесе 33-ші нөмірде (осы нөмірлерде Коби орта мектепте ойнаған) өнер көрсеткісі келетіндігімен түсіндірді, бірақ ол Лейкерске келгенде, 24-ші Джордж Маклауд ойнады, ал 33-ші атақты Кәрім Абдул-Джаббараның құрметіне үндеуден мәңгі шығарылды.<ref name="HangUpOldJersey">{{cite web|last=Rovell|first=Darren|title=Bryant will hang up his No. 8 jersey, sources say|url=http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2421874|publisher=ESPN|date=2006-04-26|accessdate=2007-05-25}}</ref>. 2017 жылдың желтоқсанында Лейкерс Коби Брайанттың 8-ші және 24-ші нөмірлерінің екеуін де айналымнан шығарды. Брайант Лейкерс тарихындағы 10-шы ойыншы болды, оның нөмірі айналымнан шығарылды және бірінші болып екі нөмір бірден шығарылды<ref>[https://www.sports.ru/basketball/1058563045.html «Лейкерс» вывели из обращения два номера Кобе Брайанта]{{Ref-ru}}</ref>. == "Оскар" жүлдесі == Коби жеті қырлы, бір сырлы жігіт екенін іспен дәлелдеген. Баскетболдан бөлек, бірнеше істі қолға алған болатын. Мысалы, спорттағы карьерасының басында хип-хопқа қызығып, "Сегіздік" лақап атымен рэп-баттлдарға қатысқан. Шығармашылығын баскетболмен қатар ала жүріп, CHEIZAW тобының мүшесі атанды. Бірақ "Қара Мамбаның" жанкүйерлері оның музыкалық шеберлігін төмен бағалады, сондықтан Коби хип-хопты тастап, тек баскетболға көңіл бөлді. K.O.B.E деген атаумен сингл шығарған, бірақ ол да ешкімге ұнай қоймады. "Қара Мамба" деп танылған баскетболшы карьерасын аяқтаған соң бизнеске назар аударған. K.O.B.E деп аталатын киім брендін шығарды. Бұл атау өзімінің есімін ғана білдірмейді, сәтсіз болған хип-хоп карьерасына да арналған. Киімдегі ашық кітап, карта белгісі, алқагүл элементтері баскетбол әлемінде танымал бола бастады. Баскетболшының кино әлеміндегі жетістігін де көбі біле бермейді. Карьерасын аяқтаған соң, Коби 2017 жылы Dear Basketball қысқаметражды мульфильмінің сценарий авторы мен продюсері болған. 5 минуттық фильмде Коби Брайанттың баскетболға деген махаббаты баяндалады. Осы фильм үшін 2008 жылы ол "Оскар", "Энни" және "Эмми" жүлдесін иеленген. == Қазасы == Коби Брайанттың қазасы тек баскетбол әлемі үшін қайғылы оқиға емес. Басқа да спорттың жұлдыздары қайғырып көңіл айтып жатыр. Қазақстандық боксшы [[Геннадий Геннадьевич Головкин|Геннадий Головкин]] Instagram желісіндегі парақшасында "Жатқан жерің жайлы болсын, спорт иконасы. Брайанттың отбасымен біргемін" деп жазды. "Вашингтон" хоккейшісі Александр Овечкин Брайантты ғаламшар деңгейіндегі адам деп санайтынын айтады. "Біз көріскен сайын ол маған жылы қабақ танытатын. Баскетболдың ғана емес, ғаламның аңызы болатын. Әлі сене алмай тұрмын. Барлық спортшы үздік болуды қалайды, ал ол үздік болған еді", - деді Овечкин. "Формула-1" алты дүркін чемпионы Льюис Хэмилтон Брайанттан шабыт алатынын мәлемдеді. "Ұлылардың бірі арамыздан кетті. Брайант үздік атлеттердің бірі болатын, көбіне, оның ішіне маған да шабыт беретін", - дейді Хэмилтон. Футболшы [[Криштиану Роналду]] Кобидің отбасына көңіл айтты. "Коби мен оның қызы Джианнаның қаза тапқаны жүректі ауыртты. Коби нағыз аңыз және шабыт беретін адам еді. Оның отбасы мен достары да көңіл айтамын. Жатқан жерің жайлы болсын, аңыз", - деп жазды Роналду Twitter парақшасында. Баскетболшы Леброн Джеймс Кобидің қаза тапқанын әуежайда естіген. Джеймс әріптесінің қазасынан кейін көз жасын тыя алмаған. Оның әуежайда жылап тұрған сәті Желіде таралып жатыр. Енді NBA-ның жексенбідегі матчтары бір минуттық үзілістен басталады. Ал "Лейкерс" Брайант ойнаған 24-нөмірді қолданыстан алып тастады. == Кобидің 17 жастағы өзіне жазған хаты == [[Massaget.kz]] порталы аңыз Кобидің 17 жастағы жасөспірім Кобиге жазған хатын тәржімалаған. "Мансабың мен атағыңды пайдаланып жанашырларыңның өмірде қалаған арманына жетуіне көмектес. Жұмыс істеуді үйрет, олар тәуелсіз өмірінің басшысына айналуы үшін қолыңнан келгеніңінің бәрін жаса. Өзің жұмыс істегендей оларды да солай көп еңбектенуге шабыттандыр. Бұрын қайда болғаныңа, бүгін қай жерде екеніңе олардың көзі жетсін. Алғашқы келісім-шартқа қол қоймас бұрын, оның қай бөлігі ата-анаңның әдемі өміріне, қай бөлігі бизнесті дамытып, кірісті көбейте алатындығын ойлан. Тек, осы жолмен ғана сенің немерелерің мен шөберелерің - жалпы әулетіңнің болашағы үшін инвистиция салуды жалғастыра аласың", - деп кеңес берген екен Коби 17 жастағы өзіне. Коби Брайант осы айтқан кеңестерінің бәрін өмірінде орындап үлгерді деуге әбден негіз бар. == Қосымша оқу == *  McGrath, Ben (2014 жылғы 31 наурыз). «The fourth quarter: Kobe Bryant confronts a long—and possibly painful—goodbye». <nowiki>''</nowiki>The Sporting Scene<nowiki>''</nowiki>. <nowiki>''</nowiki>The New Yorker<nowiki>''</nowiki>. Vol. 90, no. 6, 38–49-бб. Қол жеткізілген күні: 2018 жылғы 16 мамыр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://themoney.co/kk/20-faits-etonnants-sur-kobe-bryant-que-vous-devriez-savoir/ Коби Брайант туралы 20 таңғажайып фактіні білу керек] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628222730/https://themoney.co/kk/20-faits-etonnants-sur-kobe-bryant-que-vous-devriez-savoir/ |date=2022-06-28 }} * [https://egemen.kz/article/218695-aygili-basketbolshy-kobi-brayant-qaza-tapty-video Әйгілі баскетболшы Коби Брайант қаза тапты (видео)] * [https://www.azattyq.org/a/30398021.html Танымал баскетболшы Коби Брайант тікұшақ апатынан қаза тапты] * [https://tengrinews.kz/allsports/oskar-ieger-hip-hop-anshs-rekordshyi-kaza-bolgan-kobi-389763/ "Оскар" иегері, хип-хоп әншісі, рекордшы. Қаза болған Коби Брайант қандай адам еді?] {{бастама}} [[Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар]] [[Санат:АҚШ баскетболшылары]] [[Санат:Баскетболдан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:Үздік қысқаметражды анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ-тың Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] bfjdpt8ont1gafbejc4ksle5a2t050p 3601901 3601900 2026-05-08T16:23:01Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Further reading" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353105818|Kobe Bryant]]" 3601901 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Коби Брайант | шынайы есімі = {{lang-en|Kobe Bryant}} | суреті = Kobe Bryant 2015.jpg | сурет ені = 230px | қолтаңба = | клубы = Мансабын аяқтады | нөмірі = | қызметі = | позициясы = [[шабуылшы қорғаушы]] | лақап аттары = ''Қара Мамба (Black Mamba)'' | бойы = 198 см | салмағы = 96 кг<ref>{{cite web|url=https://www.nba.com/stats/player/977/career/|title=Профиль на NBA.com|access-date=2021-10-04|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004214059/https://www.nba.com/stats/player/977/career/|url-status=live}}</ref> | азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} | жынысы = ер | туған күні = 23.08.1978 | туған жері = [[Филадельфия]], [[Пенсильвания]], [[АҚШ]] | қайтыс болған күні = 26.01.2020 | қайтыс болған жері = [[Калабасас (Калифорния)|Калабасас]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] | мектебі = Лоуэр-Мерион ([[Ардмор (Пенсильвания)|Ардмор]], [[Пенсильвания]]) | колледжі = | драфт = 13-ші (1-ші раунд) | драфт жылы = 1996 | драфт командасы = [[Шарлотт Хорнетс]] | ойындары = 1346 | ұпайлары = 33643 | подборлары = 7047 | пастары = 6306 | тартып алулары = 1944 | блок-шоттар = 640 | командалары = 1996—2016 {{Ту|АҚШ}} [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 5 дүркін [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2000, 2001, 2002, 2009, 2010) * [[ҰБА ең құнды ойыншысы|ҰБА MVP]] (2008) * [[ҰБА финалдарының ең құнды ойыншысы|ҰБА финалдарының MVP]] (2009—2010) * 18 рет [[ҰБА барлық жұлдыздар ойны|ҰБА барлық жұлдыздар ойнына]] қатысты (1998, 2000—2016) * [[ҰБА барлық жұлдыздар матчының ең құнды ойыншысы|ҰБА барлық жұлдыздар матчының MVP]] (2002, 2007, 2009, 2011) * 11 рет [[ҰБА барлық жұлдыздар құрамасы|ҰБА бірінші нышандық құрамасына]] енді (2002—2004, 2006—2013) * ҰБА тарихындағы [[ҰБА тарихындағы 75 ұлы ойыншы|75 ұлы ойыншының]] тізіміне енген * «Лейкерс» сапында 8 және 24 нөмірлері оның құрметіне айналымнан шығарылған * «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының иегері (2018) | медальдары = {{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}} {{медаль|Алтын|[[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Пекин 2008]]|баскетбол}} {{медаль|Алтын|[[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Лондон 2012]]|баскетбол}} {{турнир|[[Америка чемпионаты (баскетбол)|Америка чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Америка чемпионаты 2007|Лас-Вегас 2007]]}} | Даңқ залы = https://www.hoophall.com/hall-of-famers/kobe-bryant 2020 | ортаққор = Kobe Bryant }} '''Коби Бин Брайант''' ({{lang-en|Kobe Bean Bryant}}; [[1978 жыл]]ы [[23 тамыз]], [[Филадельфия]], [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — [[2020 жыл]]ы [[26 қаңтар]], [[Калабасас]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[баскетбол]]шы. Ұлттық баскетбол қауымдастығында жиырма маусым бойы "Лос-Анджелес Лейкерс" командасында өнер көрсеткен. Шабуылшы қорғаушы позициясында ойнады. Бірінші раундта 1996 жылғы [[ҰБҚ]] лигасында жалпы 13-ші нөмірмен "Шарлотт Хорнетс" командасы таңдалды. Мектепті бітіргеннен кейін бірден Ұлттық баскетбол қауымдастығында мансабын бастады. Осы уақыт ішінде ол бес чемпиондық атағын жеңіп алды, барлық жұлдыздар матчына 18 рет қатысты, барлық жұлдыздар құрамасына 15 рет және барлық жұлдыздардың қорғаныс құрамасына 12 рет қосылды. АҚШ ұлттық құрамасы сапында екі рет Олимпиада ойындарының алтын жұлдесін жеңіп алып, Америка чемпионатының жеңімпазы атанды. Оның барлық жұлдыздардың матчындағы төрт MVP марапаттары ҰБҚ тарихындағы ең көп. 2016 жылы 14 сәуірде өзінің соңғы матчында Юта штатымен 60 ұпай жинап, мансабын аяқтады. 34 жасында және 104 күнде Брайант 30 000 мансаптық ұпай жинаған лига тарихындағы ең жас ойыншы болды. Ол 2010 жылдың 1 ақпанында Джерри Уэсттен асып түскен кезде Лос-Анджелес Лейкерс франшизасының тарихындағы ең жақсы мерген болды. 2018 жылы "Құрметті баскетбол" атты ең үздік анимациялық қысқаметражды фильмі үшін "Оскар" сыйлығын алды. 2020 жылдың 26 қаңтар күні 41 жасында Коби Брайант Калабасаста (Калифорния) Sikorsky S-76 жеке тікұшағының апатынан қайтыс болды<ref name="Death-Mourn-ESPN">{{cite web|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/28569415/the-nba-world-mourns-death-kobe-bryant|title=NBA, sports worlds mourn the death of Kobe Bryant|date=2020-01-26|website=ESPN|access-date=2020-01-26}}</ref>. Апатта тағы 8 адам қайтыс болды, оның ішінде 13 жасар қызы Джанна мен отбасы достары бар еді. 2020 жылдан бастап баскетболдан даңқ залының мүшесі. == Өмірбаяны == Коби Брайант 1978 жылы 23 тамызда АҚШ-тың Филадельфия қаласында дүниеге келген. Коби отбасында алғашқы баскетболшы емес. Әкесі Джа Брайант та кезінде NBA-да ойнаған. Сондықтан Брайанттар отбасы кіші ұлының болашақта кім болатынын ойлап, аса бас қатыра қоймаған екен. Бала Коби үш жасында-ақ баскетбол ойнай бастаған. Сол жаста "Лейкерстің" жанкүйері болған, болашақта сол клубтың аңызына айналамын деп ойлай қоймаған шығар. Кобидің таланты жасөспірім кезінде байқалған. 1996 жылы мектепте оқып жатқан Коби Брайант драфт арқылы "Лос-Анджелес Лейкерс" сапына қосылған. Алғашқы маусымында-ақ баскетболшы үздіктер қатарына кіреді. Брайант - NBA тарихында алаңға шыққан ең жас ойыншы. Ол дебютін өткізген кезде жасы 18-де (18 жыл, 158 күн) болған. Нәтижесінде 2000-2002 жылдар арасында Брайант тағы бір жұлдыз Шакил О’Нилмен бірге "Лейкерсті" қатарынан үш маусым чемпион қылды. Кейін 2009 және 2010 жылы да қорғаушы "Лейкерспен" бірге NBA жеңімпазы атанды. АҚШ құрамасында да Брайант үздік болды. Ол 2008 жылғы Бейжің және 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының алтын медалін мойнына тақты. Коби Брайант карьерасын 2016 жылы аяқтаған. Ол "Лос-Анджелес Лейкерс" командасында 20 маусым бойында ойнап, бес рет чемпион атанды, 18 рет Жұлдыздар матчына қатысқан. Бір рет тұрақты чемпионаттың ең құнды ойыншысы әрі екі рет плей-офф финал кезеңінің құнды ойыншысы атанған. NBA тарихындағы ең нәтижелі ойыншылар тізімінде Брайант 33 643 ұпаймен үшінші орында болған, өткен сенбіде ғана оның нәтижесін Леброн Джеймс басып озған еді. 2006 жылы Коби бір матчта 81 ұпай жинаған, бұл көрсеткіш бойынша ол NBA тарихында екінші орында тұр. Кобидің баскетболдан кетуін жанкүйерлер ауыр қабылдады. Тіпті, ол карьерасын аяқтаған кезде интернет-дүкенде пакет сатыла бастады. Онда "Коби Брайанттың соңғы матчындағы ауа" деп жазылған. Жанкүйерлер баскетболшының соңғы матчындағы ауаны да сатқан екен. == Жеке өмірі == [[Сурет:Kobe Bryant at Pirates 3 premiere.jpg|thumb|upright|left|Брайант "Кариб теңізінің қарақшылары: әлемнің шетінде" фильмінің премьерасында, 2007 жыл]] Коби Брайант жеке өмірін құпия ұстамайды. 2001 жылы 18 сәуірде мексикалық 19 жастағы биші Ванесса Лэйнмен отау құрған. Кобидің ата-анасы, әпкелері бұл тойға қарсы болған. Сондықтан салтанатты шараға ата-анасы, әпкелері қатыспаған. Коби мен Ванесса төрт қыз тәрбиелеп отырған еді: 17 жастағы Наталия, 13 жастағы Джианна, 3 жастағы Бьянка мен жеті айлық Капри. Баскетболшы 13 жасына дейін Италияда тұрған. Сондықтан итальян тілін жетік меңгерген. Сондай-ақ Коби футболға да қызығады. Өзінің айтуынша, ол баскетболшы бола алмаса, футболшы болар еді. Италиялық "Милан" футбол клубының жанкүйері болатын. [[Сурет:Kobe Bryant 8.jpg|thumb|upright|left|Брайант айып алаңында, 2005 жыл]] == Ойын нөмірі == 2005/06 маусымынан кейін Брайант өзінің Лейкерс нөмірін 8-ден 24-ке ауыстырды, мұны 24-ші немесе 33-ші нөмірде (осы нөмірлерде Коби орта мектепте ойнаған) өнер көрсеткісі келетіндігімен түсіндірді, бірақ ол Лейкерске келгенде, 24-ші Джордж Маклауд ойнады, ал 33-ші атақты Кәрім Абдул-Джаббараның құрметіне үндеуден мәңгі шығарылды.<ref name="HangUpOldJersey">{{cite web|last=Rovell|first=Darren|title=Bryant will hang up his No. 8 jersey, sources say|url=http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2421874|publisher=ESPN|date=2006-04-26|accessdate=2007-05-25}}</ref>. 2017 жылдың желтоқсанында Лейкерс Коби Брайанттың 8-ші және 24-ші нөмірлерінің екеуін де айналымнан шығарды. Брайант Лейкерс тарихындағы 10-шы ойыншы болды, оның нөмірі айналымнан шығарылды және бірінші болып екі нөмір бірден шығарылды<ref>[https://www.sports.ru/basketball/1058563045.html «Лейкерс» вывели из обращения два номера Кобе Брайанта]{{Ref-ru}}</ref>. == "Оскар" жүлдесі == Коби жеті қырлы, бір сырлы жігіт екенін іспен дәлелдеген. Баскетболдан бөлек, бірнеше істі қолға алған болатын. Мысалы, спорттағы карьерасының басында хип-хопқа қызығып, "Сегіздік" лақап атымен рэп-баттлдарға қатысқан. Шығармашылығын баскетболмен қатар ала жүріп, CHEIZAW тобының мүшесі атанды. Бірақ "Қара Мамбаның" жанкүйерлері оның музыкалық шеберлігін төмен бағалады, сондықтан Коби хип-хопты тастап, тек баскетболға көңіл бөлді. K.O.B.E деген атаумен сингл шығарған, бірақ ол да ешкімге ұнай қоймады. "Қара Мамба" деп танылған баскетболшы карьерасын аяқтаған соң бизнеске назар аударған. K.O.B.E деп аталатын киім брендін шығарды. Бұл атау өзімінің есімін ғана білдірмейді, сәтсіз болған хип-хоп карьерасына да арналған. Киімдегі ашық кітап, карта белгісі, алқагүл элементтері баскетбол әлемінде танымал бола бастады. Баскетболшының кино әлеміндегі жетістігін де көбі біле бермейді. Карьерасын аяқтаған соң, Коби 2017 жылы Dear Basketball қысқаметражды мульфильмінің сценарий авторы мен продюсері болған. 5 минуттық фильмде Коби Брайанттың баскетболға деген махаббаты баяндалады. Осы фильм үшін 2008 жылы ол "Оскар", "Энни" және "Эмми" жүлдесін иеленген. == Қазасы == Коби Брайанттың қазасы тек баскетбол әлемі үшін қайғылы оқиға емес. Басқа да спорттың жұлдыздары қайғырып көңіл айтып жатыр. Қазақстандық боксшы [[Геннадий Геннадьевич Головкин|Геннадий Головкин]] Instagram желісіндегі парақшасында "Жатқан жерің жайлы болсын, спорт иконасы. Брайанттың отбасымен біргемін" деп жазды. "Вашингтон" хоккейшісі Александр Овечкин Брайантты ғаламшар деңгейіндегі адам деп санайтынын айтады. "Біз көріскен сайын ол маған жылы қабақ танытатын. Баскетболдың ғана емес, ғаламның аңызы болатын. Әлі сене алмай тұрмын. Барлық спортшы үздік болуды қалайды, ал ол үздік болған еді", - деді Овечкин. "Формула-1" алты дүркін чемпионы Льюис Хэмилтон Брайанттан шабыт алатынын мәлемдеді. "Ұлылардың бірі арамыздан кетті. Брайант үздік атлеттердің бірі болатын, көбіне, оның ішіне маған да шабыт беретін", - дейді Хэмилтон. Футболшы [[Криштиану Роналду]] Кобидің отбасына көңіл айтты. "Коби мен оның қызы Джианнаның қаза тапқаны жүректі ауыртты. Коби нағыз аңыз және шабыт беретін адам еді. Оның отбасы мен достары да көңіл айтамын. Жатқан жерің жайлы болсын, аңыз", - деп жазды Роналду Twitter парақшасында. Баскетболшы Леброн Джеймс Кобидің қаза тапқанын әуежайда естіген. Джеймс әріптесінің қазасынан кейін көз жасын тыя алмаған. Оның әуежайда жылап тұрған сәті Желіде таралып жатыр. Енді NBA-ның жексенбідегі матчтары бір минуттық үзілістен басталады. Ал "Лейкерс" Брайант ойнаған 24-нөмірді қолданыстан алып тастады. == Кобидің 17 жастағы өзіне жазған хаты == [[Massaget.kz]] порталы аңыз Кобидің 17 жастағы жасөспірім Кобиге жазған хатын тәржімалаған. "Мансабың мен атағыңды пайдаланып жанашырларыңның өмірде қалаған арманына жетуіне көмектес. Жұмыс істеуді үйрет, олар тәуелсіз өмірінің басшысына айналуы үшін қолыңнан келгеніңінің бәрін жаса. Өзің жұмыс істегендей оларды да солай көп еңбектенуге шабыттандыр. Бұрын қайда болғаныңа, бүгін қай жерде екеніңе олардың көзі жетсін. Алғашқы келісім-шартқа қол қоймас бұрын, оның қай бөлігі ата-анаңның әдемі өміріне, қай бөлігі бизнесті дамытып, кірісті көбейте алатындығын ойлан. Тек, осы жолмен ғана сенің немерелерің мен шөберелерің - жалпы әулетіңнің болашағы үшін инвистиция салуды жалғастыра аласың", - деп кеңес берген екен Коби 17 жастағы өзіне. Коби Брайант осы айтқан кеңестерінің бәрін өмірінде орындап үлгерді деуге әбден негіз бар. == Қосымша оқу == *  McGrath, Ben (2014 жылғы 31 наурыз). «The fourth quarter: Kobe Bryant confronts a long—and possibly painful—goodbye». <nowiki>''</nowiki>The Sporting Scene<nowiki>''</nowiki>. <nowiki>''</nowiki>The New Yorker<nowiki>''</nowiki>. Vol. 90, no. 6, 38–49-бб. Қол жеткізілген күні: 2018 жылғы 16 мамыр. == Қосымша оқу == *  McGrath, Ben (2014 жылғы 31 наурыз). «The fourth quarter: Kobe Bryant confronts a long—and possibly painful—goodbye». <nowiki>''</nowiki>The Sporting Scene<nowiki>''</nowiki>. <nowiki>''</nowiki>The New Yorker<nowiki>''</nowiki>. Vol. 90, no. 6, 38–49-бб. Қол жеткізілген күні: 2018 жылғы 16 мамыр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://themoney.co/kk/20-faits-etonnants-sur-kobe-bryant-que-vous-devriez-savoir/ Коби Брайант туралы 20 таңғажайып фактіні білу керек] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628222730/https://themoney.co/kk/20-faits-etonnants-sur-kobe-bryant-que-vous-devriez-savoir/ |date=2022-06-28 }} * [https://egemen.kz/article/218695-aygili-basketbolshy-kobi-brayant-qaza-tapty-video Әйгілі баскетболшы Коби Брайант қаза тапты (видео)] * [https://www.azattyq.org/a/30398021.html Танымал баскетболшы Коби Брайант тікұшақ апатынан қаза тапты] * [https://tengrinews.kz/allsports/oskar-ieger-hip-hop-anshs-rekordshyi-kaza-bolgan-kobi-389763/ "Оскар" иегері, хип-хоп әншісі, рекордшы. Қаза болған Коби Брайант қандай адам еді?] {{бастама}} [[Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар]] [[Санат:АҚШ баскетболшылары]] [[Санат:Баскетболдан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:Үздік қысқаметражды анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ-тың Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] o4lup705jo55h4urqniva9rrmy8g8w9 3601902 3601901 2026-05-08T16:24:34Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] соңғы нұсқасына қайтарды 3584582 wikitext text/x-wiki {{Баскетболшы | есімі = Коби Брайант | шынайы есімі = {{lang-en|Kobe Bryant}} | суреті = Kobe Bryant 2015.jpg | сурет ені = 230px | қолтаңба = | клубы = Мансабын аяқтады | нөмірі = | қызметі = | позициясы = [[шабуылшы қорғаушы]] | лақап аттары = ''Қара Мамба (Black Mamba)'' | бойы = 198 см | салмағы = 96 кг<ref>{{cite web|url=https://www.nba.com/stats/player/977/career/|title=Профиль на NBA.com|access-date=2021-10-04|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004214059/https://www.nba.com/stats/player/977/career/|url-status=live}}</ref> | азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} | жынысы = ер | туған күні = 23.08.1978 | туған жері = [[Филадельфия]], [[Пенсильвания]], [[АҚШ]] | қайтыс болған күні = 26.01.2020 | қайтыс болған жері = [[Калабасас (Калифорния)|Калабасас]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] | мектебі = Лоуэр-Мерион ([[Ардмор (Пенсильвания)|Ардмор]], [[Пенсильвания]]) | колледжі = | драфт = 13-ші (1-ші раунд) | драфт жылы = 1996 | драфт командасы = [[Шарлотт Хорнетс]] | ойындары = 1346 | ұпайлары = 33643 | подборлары = 7047 | пастары = 6306 | тартып алулары = 1944 | блок-шоттар = 640 | командалары = 1996—2016 {{Ту|АҚШ}} [[Лос-Анджелес Лейкерс]] | бапкерлік мансабы = | марапаттары = * 5 дүркін [[ҰБА чемпиондарының тізімі|ҰБА чемпионы]] (2000, 2001, 2002, 2009, 2010) * [[ҰБА ең құнды ойыншысы|ҰБА MVP]] (2008) * [[ҰБА финалдарының ең құнды ойыншысы|ҰБА финалдарының MVP]] (2009—2010) * 18 рет [[ҰБА барлық жұлдыздар ойны|ҰБА барлық жұлдыздар ойнына]] қатысты (1998, 2000—2016) * [[ҰБА барлық жұлдыздар матчының ең құнды ойыншысы|ҰБА барлық жұлдыздар матчының MVP]] (2002, 2007, 2009, 2011) * 11 рет [[ҰБА барлық жұлдыздар құрамасы|ҰБА бірінші нышандық құрамасына]] енді (2002—2004, 2006—2013) * ҰБА тарихындағы [[ҰБА тарихындағы 75 ұлы ойыншы|75 ұлы ойыншының]] тізіміне енген * «Лейкерс» сапында 8 және 24 нөмірлері оның құрметіне айналымнан шығарылған * «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының иегері (2018) | медальдары = {{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}} {{медаль|Алтын|[[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Пекин 2008]]|баскетбол}} {{медаль|Алтын|[[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Лондон 2012]]|баскетбол}} {{турнир|[[Америка чемпионаты (баскетбол)|Америка чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Америка чемпионаты 2007|Лас-Вегас 2007]]}} | Даңқ залы = https://www.hoophall.com/hall-of-famers/kobe-bryant 2020 | ортаққор = Kobe Bryant }} '''Коби Бин Брайант''' ({{lang-en|Kobe Bean Bryant}}; [[1978 жыл]]ы [[23 тамыз]], [[Филадельфия]], [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — [[2020 жыл]]ы [[26 қаңтар]], [[Калабасас]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[баскетбол]]шы. Ұлттық баскетбол қауымдастығында жиырма маусым бойы "Лос-Анджелес Лейкерс" командасында өнер көрсеткен. Шабуылшы қорғаушы позициясында ойнады. Бірінші раундта 1996 жылғы [[ҰБҚ]] лигасында жалпы 13-ші нөмірмен "Шарлотт Хорнетс" командасы таңдалды. Мектепті бітіргеннен кейін бірден Ұлттық баскетбол қауымдастығында мансабын бастады. Осы уақыт ішінде ол бес чемпиондық атағын жеңіп алды, барлық жұлдыздар матчына 18 рет қатысты, барлық жұлдыздар құрамасына 15 рет және барлық жұлдыздардың қорғаныс құрамасына 12 рет қосылды. АҚШ ұлттық құрамасы сапында екі рет Олимпиада ойындарының алтын жұлдесін жеңіп алып, Америка чемпионатының жеңімпазы атанды. Оның барлық жұлдыздардың матчындағы төрт MVP марапаттары ҰБҚ тарихындағы ең көп. 2016 жылы 14 сәуірде өзінің соңғы матчында Юта штатымен 60 ұпай жинап, мансабын аяқтады. 34 жасында және 104 күнде Брайант 30 000 мансаптық ұпай жинаған лига тарихындағы ең жас ойыншы болды. Ол 2010 жылдың 1 ақпанында Джерри Уэсттен асып түскен кезде Лос-Анджелес Лейкерс франшизасының тарихындағы ең жақсы мерген болды. 2018 жылы "Құрметті баскетбол" атты ең үздік анимациялық қысқаметражды фильмі үшін "Оскар" сыйлығын алды. 2020 жылдың 26 қаңтар күні 41 жасында Коби Брайант Калабасаста (Калифорния) Sikorsky S-76 жеке тікұшағының апатынан қайтыс болды<ref name="Death-Mourn-ESPN">{{cite web|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/28569415/the-nba-world-mourns-death-kobe-bryant|title=NBA, sports worlds mourn the death of Kobe Bryant|date=2020-01-26|website=ESPN|access-date=2020-01-26}}</ref>. Апатта тағы 8 адам қайтыс болды, оның ішінде 13 жасар қызы Джанна мен отбасы достары бар еді. 2020 жылдан бастап баскетболдан даңқ залының мүшесі. == Өмірбаяны == Коби Брайант 1978 жылы 23 тамызда АҚШ-тың Филадельфия қаласында дүниеге келген. Коби отбасында алғашқы баскетболшы емес. Әкесі Джа Брайант та кезінде NBA-да ойнаған. Сондықтан Брайанттар отбасы кіші ұлының болашақта кім болатынын ойлап, аса бас қатыра қоймаған екен. Бала Коби үш жасында-ақ баскетбол ойнай бастаған. Сол жаста "Лейкерстің" жанкүйері болған, болашақта сол клубтың аңызына айналамын деп ойлай қоймаған шығар. Кобидің таланты жасөспірім кезінде байқалған. 1996 жылы мектепте оқып жатқан Коби Брайант драфт арқылы "Лос-Анджелес Лейкерс" сапына қосылған. Алғашқы маусымында-ақ баскетболшы үздіктер қатарына кіреді. Брайант - NBA тарихында алаңға шыққан ең жас ойыншы. Ол дебютін өткізген кезде жасы 18-де (18 жыл, 158 күн) болған. Нәтижесінде 2000-2002 жылдар арасында Брайант тағы бір жұлдыз Шакил О’Нилмен бірге "Лейкерсті" қатарынан үш маусым чемпион қылды. Кейін 2009 және 2010 жылы да қорғаушы "Лейкерспен" бірге NBA жеңімпазы атанды. АҚШ құрамасында да Брайант үздік болды. Ол 2008 жылғы Бейжің және 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының алтын медалін мойнына тақты. Коби Брайант карьерасын 2016 жылы аяқтаған. Ол "Лос-Анджелес Лейкерс" командасында 20 маусым бойында ойнап, бес рет чемпион атанды, 18 рет Жұлдыздар матчына қатысқан. Бір рет тұрақты чемпионаттың ең құнды ойыншысы әрі екі рет плей-офф финал кезеңінің құнды ойыншысы атанған. NBA тарихындағы ең нәтижелі ойыншылар тізімінде Брайант 33 643 ұпаймен үшінші орында болған, өткен сенбіде ғана оның нәтижесін Леброн Джеймс басып озған еді. 2006 жылы Коби бір матчта 81 ұпай жинаған, бұл көрсеткіш бойынша ол NBA тарихында екінші орында тұр. Кобидің баскетболдан кетуін жанкүйерлер ауыр қабылдады. Тіпті, ол карьерасын аяқтаған кезде интернет-дүкенде пакет сатыла бастады. Онда "Коби Брайанттың соңғы матчындағы ауа" деп жазылған. Жанкүйерлер баскетболшының соңғы матчындағы ауаны да сатқан екен. == Жеке өмірі == [[Сурет:Kobe Bryant at Pirates 3 premiere.jpg|thumb|upright|left|Брайант "Кариб теңізінің қарақшылары: әлемнің шетінде" фильмінің премьерасында, 2007 жыл]] Коби Брайант жеке өмірін құпия ұстамайды. 2001 жылы 18 сәуірде мексикалық 19 жастағы биші Ванесса Лэйнмен отау құрған. Кобидің ата-анасы, әпкелері бұл тойға қарсы болған. Сондықтан салтанатты шараға ата-анасы, әпкелері қатыспаған. Коби мен Ванесса төрт қыз тәрбиелеп отырған еді: 17 жастағы Наталия, 13 жастағы Джианна, 3 жастағы Бьянка мен жеті айлық Капри. Баскетболшы 13 жасына дейін Италияда тұрған. Сондықтан итальян тілін жетік меңгерген. Сондай-ақ Коби футболға да қызығады. Өзінің айтуынша, ол баскетболшы бола алмаса, футболшы болар еді. Италиялық "Милан" футбол клубының жанкүйері болатын. [[Сурет:Kobe Bryant 8.jpg|thumb|upright|left|Брайант айып алаңында, 2005 жыл]] == Ойын нөмірі == 2005/06 маусымынан кейін Брайант өзінің Лейкерс нөмірін 8-ден 24-ке ауыстырды, мұны 24-ші немесе 33-ші нөмірде (осы нөмірлерде Коби орта мектепте ойнаған) өнер көрсеткісі келетіндігімен түсіндірді, бірақ ол Лейкерске келгенде, 24-ші Джордж Маклауд ойнады, ал 33-ші атақты Кәрім Абдул-Джаббараның құрметіне үндеуден мәңгі шығарылды.<ref name="HangUpOldJersey">{{cite web|last=Rovell|first=Darren|title=Bryant will hang up his No. 8 jersey, sources say|url=http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2421874|publisher=ESPN|date=2006-04-26|accessdate=2007-05-25}}</ref>. 2017 жылдың желтоқсанында Лейкерс Коби Брайанттың 8-ші және 24-ші нөмірлерінің екеуін де айналымнан шығарды. Брайант Лейкерс тарихындағы 10-шы ойыншы болды, оның нөмірі айналымнан шығарылды және бірінші болып екі нөмір бірден шығарылды<ref>[https://www.sports.ru/basketball/1058563045.html «Лейкерс» вывели из обращения два номера Кобе Брайанта]{{Ref-ru}}</ref>. == "Оскар" жүлдесі == Коби жеті қырлы, бір сырлы жігіт екенін іспен дәлелдеген. Баскетболдан бөлек, бірнеше істі қолға алған болатын. Мысалы, спорттағы карьерасының басында хип-хопқа қызығып, "Сегіздік" лақап атымен рэп-баттлдарға қатысқан. Шығармашылығын баскетболмен қатар ала жүріп, CHEIZAW тобының мүшесі атанды. Бірақ "Қара Мамбаның" жанкүйерлері оның музыкалық шеберлігін төмен бағалады, сондықтан Коби хип-хопты тастап, тек баскетболға көңіл бөлді. K.O.B.E деген атаумен сингл шығарған, бірақ ол да ешкімге ұнай қоймады. "Қара Мамба" деп танылған баскетболшы карьерасын аяқтаған соң бизнеске назар аударған. K.O.B.E деп аталатын киім брендін шығарды. Бұл атау өзімінің есімін ғана білдірмейді, сәтсіз болған хип-хоп карьерасына да арналған. Киімдегі ашық кітап, карта белгісі, алқагүл элементтері баскетбол әлемінде танымал бола бастады. Баскетболшының кино әлеміндегі жетістігін де көбі біле бермейді. Карьерасын аяқтаған соң, Коби 2017 жылы Dear Basketball қысқаметражды мульфильмінің сценарий авторы мен продюсері болған. 5 минуттық фильмде Коби Брайанттың баскетболға деген махаббаты баяндалады. Осы фильм үшін 2008 жылы ол "Оскар", "Энни" және "Эмми" жүлдесін иеленген. == Қазасы == Коби Брайанттың қазасы тек баскетбол әлемі үшін қайғылы оқиға емес. Басқа да спорттың жұлдыздары қайғырып көңіл айтып жатыр. Қазақстандық боксшы [[Геннадий Геннадьевич Головкин|Геннадий Головкин]] Instagram желісіндегі парақшасында "Жатқан жерің жайлы болсын, спорт иконасы. Брайанттың отбасымен біргемін" деп жазды. "Вашингтон" хоккейшісі Александр Овечкин Брайантты ғаламшар деңгейіндегі адам деп санайтынын айтады. "Біз көріскен сайын ол маған жылы қабақ танытатын. Баскетболдың ғана емес, ғаламның аңызы болатын. Әлі сене алмай тұрмын. Барлық спортшы үздік болуды қалайды, ал ол үздік болған еді", - деді Овечкин. "Формула-1" алты дүркін чемпионы Льюис Хэмилтон Брайанттан шабыт алатынын мәлемдеді. "Ұлылардың бірі арамыздан кетті. Брайант үздік атлеттердің бірі болатын, көбіне, оның ішіне маған да шабыт беретін", - дейді Хэмилтон. Футболшы [[Криштиану Роналду]] Кобидің отбасына көңіл айтты. "Коби мен оның қызы Джианнаның қаза тапқаны жүректі ауыртты. Коби нағыз аңыз және шабыт беретін адам еді. Оның отбасы мен достары да көңіл айтамын. Жатқан жерің жайлы болсын, аңыз", - деп жазды Роналду Twitter парақшасында. Баскетболшы Леброн Джеймс Кобидің қаза тапқанын әуежайда естіген. Джеймс әріптесінің қазасынан кейін көз жасын тыя алмаған. Оның әуежайда жылап тұрған сәті Желіде таралып жатыр. Енді NBA-ның жексенбідегі матчтары бір минуттық үзілістен басталады. Ал "Лейкерс" Брайант ойнаған 24-нөмірді қолданыстан алып тастады. == Кобидің 17 жастағы өзіне жазған хаты == [[Massaget.kz]] порталы аңыз Кобидің 17 жастағы жасөспірім Кобиге жазған хатын тәржімалаған. "Мансабың мен атағыңды пайдаланып жанашырларыңның өмірде қалаған арманына жетуіне көмектес. Жұмыс істеуді үйрет, олар тәуелсіз өмірінің басшысына айналуы үшін қолыңнан келгеніңінің бәрін жаса. Өзің жұмыс істегендей оларды да солай көп еңбектенуге шабыттандыр. Бұрын қайда болғаныңа, бүгін қай жерде екеніңе олардың көзі жетсін. Алғашқы келісім-шартқа қол қоймас бұрын, оның қай бөлігі ата-анаңның әдемі өміріне, қай бөлігі бизнесті дамытып, кірісті көбейте алатындығын ойлан. Тек, осы жолмен ғана сенің немерелерің мен шөберелерің - жалпы әулетіңнің болашағы үшін инвистиция салуды жалғастыра аласың", - деп кеңес берген екен Коби 17 жастағы өзіне. Коби Брайант осы айтқан кеңестерінің бәрін өмірінде орындап үлгерді деуге әбден негіз бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://themoney.co/kk/20-faits-etonnants-sur-kobe-bryant-que-vous-devriez-savoir/ Коби Брайант туралы 20 таңғажайып фактіні білу керек] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628222730/https://themoney.co/kk/20-faits-etonnants-sur-kobe-bryant-que-vous-devriez-savoir/ |date=2022-06-28 }} * [https://egemen.kz/article/218695-aygili-basketbolshy-kobi-brayant-qaza-tapty-video Әйгілі баскетболшы Коби Брайант қаза тапты (видео)] * [https://www.azattyq.org/a/30398021.html Танымал баскетболшы Коби Брайант тікұшақ апатынан қаза тапты] * [https://tengrinews.kz/allsports/oskar-ieger-hip-hop-anshs-rekordshyi-kaza-bolgan-kobi-389763/ "Оскар" иегері, хип-хоп әншісі, рекордшы. Қаза болған Коби Брайант қандай адам еді?] {{бастама}} [[Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар]] [[Санат:АҚШ баскетболшылары]] [[Санат:Баскетболдан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:Үздік қысқаметражды анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ-тың Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] dmh8p2e8du1zssxsv234enyo97n3jtx 0 667743 3602131 3569585 2026-05-09T08:15:29Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602131 wikitext text/x-wiki {{Олимпиада ойындары |Атауы=XXXIII жазғы Олимпиада ойындары |Эмблемасы=2024 Summer Olympics logo.png |Ені= |Эмблема аты=<small>2024 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының ресми логотипі</small> |Қала=[[Париж]], {{Байрақ|Франция}} |Ұраны=Ойындарды кеңінен ашайық<br>([[Француз тілі|фр.]]: Ouvrons grand les Jeux) |Елдер=204 |Атлеттер=10,714 |Медалдар=32 спорт түрінен 329 медаль (48 сайыс) |Ашылуы=[[26 шілде]] [[2024 жыл|2024]] |Ашқан= |Жабылуы=[[11 тамыз]] [[2024 жыл|2024]] |Ант берген атлет= |Ант берген төреші= |Ант берген бапкер= |Олимпиада оты= |Стадион=[[Марс алаңы]]<br>[[Трокадеро бағы]]<br>(ашылу)<br> [[Стад де Франс]]<br>(жабылу) |алдыңғы=[[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2020]] |келесі=[[2028 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2028]]}} '''XXXIII жазғы Олимпиада ойындары''' 2024 жылдың 26 шілдесі мен 11 тамыз аралығында өтеді. [[Франция]], [[Париж]] қаласы, 2017 жылдың 13 қыркүйегінде [[Перу|Перудің]] [[Лима]] қаласында өткен [[Халықаралық Олимпиада комитеті|ХОК-тің]] 130-шы сессиясында 2024 жылғы Олимпиада ойындарының қабылдаушы қаласы болып бірауыздан сайланды. Бұрын [[1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1900]] және [[1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1924]] жылдары Олимпиада ойындарын өткізген Париж [[Ұлыбритания]] астанасы [[Лондон|Лондоннан]] ([[1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1908]], [[1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1948]] және [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2012]]) кейін үш рет [[Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындарын]] өткізген екінші қала болады.<ref>https://www.paris2024.org/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220903130120/https://www.paris2024.org/en/ |date=2022-09-03 }}</ref> Сондай-ақ, 2024 жыл Париж-1924 ойындарының жүз жылдығымен, сонымен қатар Франция өткізген алтыншы Олимпиада ойындарымен атап өтіледі. == Дайындық == === Эмблемасы === Париж-2024 Олимпиада және Паралимпиада ойындарының эмблемасы 2019 жылдың 21 қазанында ұсынылды. Онда бір мезетте алтын медаль ішіндегі Олимпиада алауын және Француз Республикасының символы [[Марианна|Марианнаның]] ернін бейнелейді, ол Париждегі [[1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1900 жылғы]] Жазғы Олимпиада ойындарына алғаш қатысқан әйелдерге құрмет болып есептеледі. === Талисмандары === Париж-2024 Олимпиада және Паралимпиада ойындарын ұйымдастыру комитеті 2022 жылдың 14 қарашасында талисмандарды таныстырды. Олар мәндік тарапта Фрижи болды. Фрижи-бұл кішкентай фригиялық қалпақшалар. Олар еркіндіктің, инклюзивтіліктің және адамдардың үлкен және ақылға қонымды істерді жақтау қабілетінің мықты символы ретінде қызмет етеді. Фрижи қызыл, ақ және көк түстермен боялған. Олардың кеудесінде Париж-2024 ойындарының логотипі орналасқан. Фрижилердің көздері "Француз кокарды" түрінде жасалған - ұлттық француз ою-өрнегіне айналған үш түсті розеткаға ұқсас болып табылады. == Ареналар == Олимпиадалық іс-шаралардың көпшілігі [[Париждің I аймағы|Париж]] қаласында және оның астаналық аймағында, соның ішінде көршілес [[Сен-Дени (Сена-Сен-Дени)|Сент-Денис]], Ле Бурже, Нантерр, Версаль және Вир-сюр-Марн қалаларында өтеді. Гандбол турнирлері қабылдаушы қаладан 225 км қашықтықта орналасқан [[Лилль|Лилльде]] өтеді; желкенді қайықтан турнирлері және кейбір футбол ойындары жерорта теңізінің [[Марсель]] қаласында өтеді, ол қабылдаушы қаладан 777 км қашықтықта орналасқан; сонымен қатар, серфинг жарыстары қабылдаушы қаладан 15 716 км қашықтықта орналасқан француз Полинезиясының [[Тэхупо]] ауылында өтеді деп күтілуде. Футбол [[Бордо (Франция)|Бордо]], Декен-Шарпи, [[Нант]], [[Ницца]] және Сент-Этьен сияқты тағы бес қалада өтеді. === Үлкен Париж аймағы === {| class="wikitable" ! style="background: #D6C277;" |Стадион !style="background: #D6C277;" |Суреті ! style="background: #D6C277;" |Жарыстар ! style="background: #D6C277;" |Сыйымдылығы |- |[[Ив дю Мануар]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Stade_Yves-du-Manoir</ref> | [[Сурет:Stade Yves du Manoir Colombes7.jpg|200px]] |[[Сурет:Field_hockey_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Көгалдағы хоккей |15000 |- | rowspan="3" |[[Стад де Франс]]<ref>https://www.stadefrance.com/en</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Stade_de_France</ref><ref>https://www.paris2024.org/en/venue/stade-de-france/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218131659/https://www.paris2024.org/en/site/stade-de-france/ |date=2023-02-18 }}</ref> | rowspan="3" | [[Сурет:StadeFranceNationsLeague2018.jpg|200px]] |[[Сурет:Rugby_Sevens_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Регби-7 | rowspan="3" |77,083 |- |[[Сурет:Athletics_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика|Жеңіл атлетика]] |- |[[Сурет:Olympic_Rings_Icon.svg|20x20 нүкте]] Жабылу салтанаты |- | rowspan="2" |[[Пари-Ла-Дефанс|Пари-Ла-Дефанс Арена]]<ref>https://www.parisladefense-arena.com/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Paris_La_D%C3%A9fense_Arena</ref> | rowspan="2" | [[File:France 98 v FIFA 98, 12 June 2018 (1).jpg|200px]] |[[Сурет:Swimming_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Жүзу | rowspan="2" |15,220 |- |[[Сурет:Water_polo_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Су добы (финал) |- | rowspan="2" |[[Капелланың есігі]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Porte_de_La_Chapelle_Arena</ref><ref>https://www.adidasarena.com/</ref> | rowspan="2" | [[Сурет:Chantier de l'Arena Porte de la Chapelle, décembre 2022 01.jpg|200px]] |[[Сурет:Badminton_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Бадминтон | rowspan="2" |8,000 |- |[[Сурет:Gymnastics_(rhythmic)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Спорттық гимнастика |- | rowspan="3" |[[Париж су орталығы]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Paris_Aquatic_Centre</ref> | rowspan="3" |[[Сурет:Piscine olympique de Saint-Denis en construction, novembre 2022 4.jpg|сүрмесіз|200px]] |{{nowrap|[[File:Synchronized_swimming_pictogram.svg|20px]]}} [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы синхронды жүзу|Синхронды жүзу]] | rowspan="3" |5,000 |- |[[Сурет:Diving_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Суға секіру |- |[[Сурет:Water_polo_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Су добы (флей-офф) |- |[[Ле-Бурже (Сена-Сен-Дени)]]<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Le_Bourget</ref> |[[Сурет:LeBourgetAirport.JPG|сүрмесіз|200px]] |[[Сурет:Sport_climbing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Жартасқа өрмелеу |5,000 |- | rowspan="2" |Солтүстік Париж аренасы<ref>https://www.paris2024.org/en/venue/north-paris-arena/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231216162852/https://www.paris2024.org/en/venue/north-paris-arena/ |date=2023-12-16 }}</ref> | rowspan="2" | [[Сурет:Paris-Nord 2 - Vue aerienne 01.jpg|сүрмесіз|200px]] |[[Сурет:Boxing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы бокс|Бокс]] | rowspan="2" |6,000 |- |[[Сурет:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20x20 нүкте]] Қазіргі бессайыс |} === Париждің орталық аймағы === {| class="wikitable" ! style="background: #D6C277;" |Стадион !style="background: #D6C277;" |Суреті ! style="background: #D6C277;" |Жарыстар ! style="background: #D6C277;" |Сыйымдылығы |- |[[Парк де Пренс]]<ref>https://www.paris2024.org/en/venue/parc-des-princes/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210811031356/https://www.paris2024.org/en/venue/parc-des-princes/ |date=2021-08-11 }}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Parc_des_Princes</ref> | [[Сурет:Paris_Parc_des_Princes_1.jpg|200px]] |[[Сурет:Football_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол|Футбол]] (плей-офф және финал) |48,583 |- | rowspan="2" |[[Ролан Гаррос]]<ref>https://www.paris2024.org/en/venue/roland-garros-stadium/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240224083310/https://www.paris2024.org/en/venue/roland-garros-stadium/ |date=2024-02-24 }}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Stade_Roland_Garros</ref><ref>https://www.rolandgarros.com/en-us/</ref> | rowspan="6" |[[Сурет:RolandGarrosCentral.jpg|сүрмесіз|200px]] |[[Сурет:Tennis_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы теннис|Теннис]] | rowspan="2" |34,000 |- |[[Сурет:Boxing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы бокс|Бокс]] (финалдар) |- | rowspan="2" |Филипп Шатрие корты |[[Сурет:Boxing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы бокс|Бокс]] | rowspan="2" |15,000 |- |[[Сурет:Tennis_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы теннис|Теннис]] |- |Сюзанн Ленглен корты |[[Сурет:Tennis_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы теннис|Теннис]] |10,000 |- |Басқа корттар |[[Сурет:Tennis_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы теннис|Теннис]] |9,000 (5,000+2,000+8x250) |- | rowspan="4" |[[Paris Expo алаңы]]<ref>https://www.viparis.com/nos-lieux/paris-expo-porte-de-versailles</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Paris_Expo_Porte_de_Versailles</ref> | rowspan="4" |[[Сурет:Salon agriculture 2009 Affiche entree Parc des expositions.jpg|сүрмесіз|200px]] |[[Сурет:Volleyball_(indoor)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы волейбол|Волейбол]] |12,000 |- |[[Сурет:Table_tennis_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы үстел теннисі|Үстел теннисі]] |6,000 |- |[[Сурет:Handball_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Гандбол (квал.) | rowspan="2" |6,000 |- |[[Сурет:Weightlifting_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Ауыр атлетика |- | rowspan="3" |[[Accor Arena|Bercy Arena]]<ref>https://www.accorarena.com/fr</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Accor_Arena</ref> | rowspan="3" | [[Сурет:Palais Omnisports de Paris-Bercy 2007.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Gymnastics_(artistic)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Көркем гимнастик | rowspan="3" |15,000 |- |[[Сурет:Gymnastics_(trampoline)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Батуттан секіру |- |[[Сурет:Basketball_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Баскетбол (финал) |- | rowspan="2" |[[Grand Palais]]<ref>https://www.grandpalais.fr/fr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402000509/https://www.grandpalais.fr/fr |date=2020-04-02 }}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Grand_Palais</ref> | rowspan="2" |[[Сурет:Grand_Palais_3,_Paris_25_June_2011.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Fencing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Семсерлесу | rowspan="2" |8,000 |- |[[Сурет:Taekwondo_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Тхэквондо |- | rowspan="4" |[[Келісім алаңы]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Place_de_la_Concorde</ref> | rowspan="4" | [[Сурет:Place de la Concorde from the Eiffel Tower, Paris April 2011.jpg|сүрмесіз|200px]] |[[Сурет:3-on-3_basketball_pictogram.svg|20x20 нүкте]] 3×3 Баскетбол | rowspan="4" |30,000 |- |[[Сурет:Breakdancing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Брейк данс |- |[[Сурет:Cycling_(BMX)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] BMX (фристайл) |- |[[Сурет:Skateboarding_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Скейтбординг |- | rowspan="4" |[[Пон-д'Иена көрірі]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pont_d%27I%C3%A9na</ref> | rowspan="4" | [[Сурет:Pont d'Iéna 2447x742.jpg|сүрмесіз|200px]] |{{Nowrap|[[File:Open water swimming pictogram.svg|20px]] Марафон жүзу}} | rowspan="4" |13,000 (3,000 тұруға арналған) |- |[[Сурет:Athletics_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Жеңіл атлетика |- |[[Сурет:Cycling_(road)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Тасжолдық велоспорт |- |[[Сурет:Triathlon_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Триатлон |- |[[Champ de Mars|Марс алаңы]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Champ_de_Mars</ref> |[[Сурет:56240-Paris_(35598095542).jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Volleyball_(indoor)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Жағажай волейболы |12,000 |- | rowspan="2" |[[Grand Palais Éphémère]]<ref>https://www.francetvinfo.fr/culture/arts-expos/architecture/le-grand-palais-ephemere-pret-a-ouvrir-fin-fevrier-visite-du-chantier-avec-son-concepteur-l-architecte-jean-michel-wilmotte_4254707.html</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Grand_Palais_%C3%89ph%C3%A9m%C3%A8re</ref> | rowspan="2" | [[Сурет:Grand Palais Éphémère - Paris VII (FR75) - 2021-08-07 - 1.jpg|сүрмесіз|200px]] |[[Сурет:Judo_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Дзюдо | rowspan="2" |8,000 |- |[[Сурет:Wrestling_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Күрес |- |[[Les Invalides|Мүгедектер үйі]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Les_Invalides</ref> |[[Сурет:Hôtel_des_Invalides_-_Paris,_France_-_April_23,_2011_01.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Archery_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Нысана көздеу |8,000 |} === Версаль ауданы === {| class="wikitable" ! style="background: #D6C277;" |Стадион !style="background: #D6C277;" |Суреті ! style="background: #D6C277;" |Жарыстар ! style="background: #D6C277;" |Сыйымдылығы |- | rowspan="2" |[[Версаль]]<ref>https://en.chateauversailles.fr/</ref> | rowspan="2" |[[Сурет:Vue_aérienne_du_domaine_de_Versailles_le_20_août_2014_par_ToucanWings_-_Creative_Commons_By_Sa_3.0_-_04.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |Ат спорты | rowspan="2" |80,000 (22,000 + 58,000) |- |[[Сурет:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20x20 нүкте]] Қазіргі бессайыс |- |[[Ұлттық гольф алаңы]]<ref>https://www.golf-national.com/en/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Le_Golf_National</ref> |[[Сурет:Golf_national_2011_06.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Golf_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Гольф |35,000 |- |[[Еланкур (Иль-де-Франс)]] |[[Сурет:Elancourt Revanche Clé St Pierre.JPG|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Cycling_(mountain_biking)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Тау велосипеді |25,000 |- | rowspan="2" |[[Ұлттық гольф алаңы|Ұлттық велодром]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/V%C3%A9lodrome_National</ref> | rowspan="2" |[[Сурет:140201_Velodrome.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Cycling_(track)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Велотрек |5,000 |- |[[Сурет:Cycling_(BMX)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] BMX |5,000 |} === Париж сыртында === {| class="wikitable" ! style="background: #D6C277;" |Стадион ! style="background: #D6C277;" |Суреті ! style="background: #D6C277;" |Жарыстар ! style="background: #D6C277;" |Сыйымдылығы |- | rowspan="2" |[[Пьер Моруа (стадион)|Пьер Моруа]] ([[Лилль]])<ref>https://www.stade-pierre-mauroy.com/</ref> | rowspan="2" | [[Сурет:Lille vs PSG 2019 - Stade Pierre Mauroy.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Basketball_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Баскетбол (квал.) | rowspan="2" |26,000 |- |[[Сурет:Handball_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Гандбол (финал) |- | rowspan="3" |[[Вер-сюр-Марн]] | rowspan="3" |[[Сурет:Base_de_loisirs_de_Vaires-Torcy.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Rowing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Академиялық есу | rowspan="3" |22,000 |- |[[Сурет:Canoeing_(slalom)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Слалом |- |[[Сурет:Canoeing_(slalom)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Слалом |- |[[Велодром (Марсель)|Велодром]] ([[Марсель]])<ref>https://www.orangevelodrome.com/</ref> |[[Сурет:Stade Vélodrome en novembre 2021 (1).jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Football_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол|Футбол]] |67,394 |- |[[Парк Олимпик Лионне|Парк Олимпик]] ([[Лион]])<ref>https://www.olvallee.fr/accueil-groupama-stadium/</ref> |[[Сурет:Groupama_Stadium_3.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Football_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол|Футбол]] |59,186 |- |[[Матмю Атлантик]] ([[Бордо]])<ref>https://www.matmut-atlantique.com/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |[[Сурет:Football_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол|Футбол]] |42,115 |- |[[Жоффруа Гишар]] ([[Сент-Этьен]])<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Stade_Geoffroy-Guichard</ref> |[[Сурет:AS Saint-Étienne v Olympique Lyonnais, 10 November 2013.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Football_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол|Футбол]] |41,965 |- |[[Альянц Ривьера]] ([[Ницца]])<ref>https://www.sportsbusinessjournal.com/Global/Issues/2012/07/24/Marketing-and-Sponsorship/Nice.aspx{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |[[Сурет:Football_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол|Футбол]] |35,624 |- |[[Божуар]] ([[Нант]])<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Stade_de_la_Beaujoire</ref> |[[Сурет:Match Football FC Nantes x RC Lens Stade Beaujoire - Nantes (FR44) - 2022-09-18 - 51.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Football_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол|Футбол]] |35,322 |- |[[Марсельдің көне порты]] ([[Марсель]])<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Port_of_Marseille</ref> |[[Сурет:Les_calanques_sous_voiles.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Sailing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Желкенді спорт |5,000 |- |[[Taiarapu-Ouest|Тайарапу-Вест]] ([[Таити]]) | |[[Сурет:Surfing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Сёрфинг |5,000 |- |[[Ұлттық ату орталығы]] ([[Шатору]])<ref>https://cnts.fftir.org/</ref> |[[Сурет:Centre National de Tir Sportif - 002.jpg|сүрмесіз|200x200 нүкте]] |[[Сурет:Shooting_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Нысана көздеу |3,000 |} === Қосымша алаңдар === {| class="wikitable" ! style="background: #D6C277;" |Стадион ! style="background: #D6C277;" |Жарыстар ! style="background: #D6C277;" |Сыйымдылығы |- |[[Champs de Mars|Марс алаңы]], [[Jardins du Trocadéro]], [[Сена|Сена өзені]] |[[Сурет:Olympic_Rings_Icon.svg|20x20 нүкте]] Ашылу салтанаты |30,000 600,000 |- |[[Л'Иль-Сен-Дени]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/L%27%C3%8Ele-Saint-Denis</ref> |Олимпиада қалашығы |17,000 |- |Желдер ауданы, [[Дюньи]] |Медиа қалашығы | style="text-align:center;" |– |- |[[Ле-Бурже (Сена-Сен-Дени)]]<ref name=":0" /> |IBC |15,000 |- |Париждегі Конгресс сарайы |MPC | style="text-align:center;" |– |} == Спорттық бағдарлама == 2017 жылдан бері қолданылып келе жатқан Халықаралық Олимпиада Комитетінің қолданыстағы ережелеріне сәйкес, Жазғы Олимпиада ойындарының бағдарламасы Ойындар арасында сақталатын 28 міндетті "негізгі" спорт түрінен және көп дегенде алты қосымша спорт түрінен тұрады. Факультативті спорт түрлерін Ұйымдастыру Комитеті таңдайды. Жергілікті жанкүйерлердің қызығушылықты арттыру мақсатында кемінде бес жыл бұрын Халықаралық Олимпиада Комитетіне спорт түрлерінің тізімін жіберу қажет, қадағаланатын жалғыз ереже қатысушылардың жалпы саны 10 500 спортшыдан аспауы тиіс. ХОК-тың 2017 жылғы қыркүйектегі 131-ші Сессиясында 2024 Жылға Арналған Париж Олимпияда бағдарламасының 28 спорт түрін мақұлдады, сонымен қатар Париж Ұйымдастыру Комитетін бес қосымша спорт түрлерін қарастыруды ұсынды. Париж 2017 жылдың тамызында Ойындарға қатысуға өтінім берген кезде, Париждің Ұйымдастыру Комитеті ХОК-пен және кәсіби киберспорт ұйымдарымен 2024 жылы конкурстық іс-шараларды өткізу мүмкіндігі туралы келіссөздер жүргізетінін мәлімдеді. 2018 жылдың шілдесінде ХОК 2024 Жылғы Олимпиада ойындарына киберспортты қарастырмайтынын растады. 2019 жылдың 21 ақпанында Париждің Ұйымдастыру Комитеті 2020 Жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында дебют жасаған үш спорт түрін: скейтбординг, спорттық альпинизм және серфингпен қатар брейк - дансты (брейк-данс) қосуды ұсынды. Барлық төрт қосымша спорт түрі 2019 жылдың 24 маусымында Швейцарияның Лозанна қаласында өткен ХОК-тың 134-ші Сессиясында мақұлданды. 329 іс-шараны қамтитын 32 спорттық іс-шара жоспарланған 2024 Жылғы Париж 1960 жылдан бергі алдыңғы Олимпиадаға қарағанда сайыс түрі аз болатын алғашқы Жазғы Олимпиада ойындары. Төмендегі кестеде жақшаның ішінде әр пән бойынша іс-шаралар саны көрсетілген. Каратэ және бейсбол/софтбол спорттары 2020 жылдан бастап бағдарламадан алынып тасталды, барлығы 10 медаль жоғалды, ал ауыр атлетикадан төрт медаль алынып тасталды. Каноэде есу кезінде екі спринт жарысы екі слалом жарысына ауыстырылды, медалдар жалпы саны 16 күйінде сақталды. Жаңа жарыс ретінде енгізілген брейк-данста екі бағдарламаға қосты, ал спорттық альпинизмде алдыңғы "аралас" және жеке "жылдам өрмелеу" мен "боулдеринг-энд-лид" жарыстары қосылды.{{columns-list|2| == Спорт түрлері == {{col-begin}} {{col-3}} * [[сурет:Rowing pictogram.svg|17px|Академиялық есу]] [[Академиялық есу]] * [[сурет:Badminton pictogram.svg|17px|Бадминтон]] [[Бадминтон]] * [[сурет:Basketball pictogram.svg|17px|Баскетбол]] [[Баскетбол]] ** Баскетбол ** [[Баскетбол 3×3]] * [[сурет:Baseball pictogram.svg|17px|Бейсбол]] [[Бейсбол]]/[[сурет:Softball pictogram.svg|17px|Софтбол]] [[Софтбол]] * [[сурет:Boxing pictogram.svg|17px|Бокс]] [[Бокс]] *[[Сурет:Breakdancing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[Брейк-данс]] (2) * [[сурет:Wrestling pictogram.svg|17px|Күрес]] [[Күрес]] ** [[Еркін күрес|Еркін]] ** [[Грек-рим күресі|Грек-рим]] ** [[Əйелдер күресі|Әйелдер]] * [[сурет:Cycling (road) pictogram.svg|17px|Велоспорт]] [[Велоспорт]] {{col-3}} * [[Су спорты]] ** [[сурет:Water polo pictogram.svg|17px|Су добы]] [[Су добы]] ** [[сурет:Swimming pictogram.svg|17px|Жүзу]] [[Жүзу]] ** [[сурет:Diving pictogram.svg|17px|Суға секіру]] [[Суға секіру]] ** [[сурет:Synchronized swimming pictogram.svg|17px|Синхронды жүзу]] [[Синхронды жүзу]] * [[сурет:Volleyball (indoor) pictogram.svg|17px|Волейбол]] [[Волейбол]] ** Волейбол ** [[Жағажай волейбол]] * [[Сурет:Handball pictogram.svg|17px|Гандбол]] [[Гандбол]] * [[сурет:Golf pictogram.svg|17px|Гольф]] [[Гольф]] * [[сурет:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|17px|]] [[Байдаркада және каноэде есу]] {{col-3}} * [[Гимнастика]] ** [[сурет:Gymnastics (trampoline) pictogram.svg|17px|]] [[Батуттан секіру]] ** [[сурет:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|17px|]] [[Спорттық гимнастика]] ** [[сурет:Gymnastics (rhythmic) pictogram.svg|17px|]] [[Көркем гимнастика]] * [[сурет:Judo pictogram.svg|17px|Дзюдо]] [[Дзюдо]] * [[сурет:Karate pictogram.svg|17px|Карате]] [[Каратэ]] * [[сурет:Equestrian pictogram.svg|17px|]] [[Ат спорты]] * [[сурет:Athletics pictogram.svg|17px|]] [[Жеңіл атлетика]] * [[сурет:Table tennis pictogram.svg|17px|Үстел теннисі]] [[Үстел теннисі]] * [[сурет:Sailing pictogram.svg|17px|]] [[Желкенді спорт]] * [[сурет:Rugby union pictogram.svg|17px|Регби-7]] [[Регби|Регби-7]] * [[сурет:Surfing pictogram.svg|17px|Сёрфинг]] [[Сёрфинг]] {{col-4}} * [[сурет:Skateboarding pictogram.svg|17px|Скейтбординг]] [[Скейтбординг]] * [[сурет:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|17px|]] [[Қазіргі бессайыс]] * [[сурет:Shooting pictogram.svg|17px|Стрельба]] [[Нысана көздеу]] * [[Сурет:Sport_climbing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[Жартасқа өрмелеу]] (4) * [[Сурет:Skateboarding_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[Скейтбординг]] (4) * [[сурет:Archery pictogram.svg|17px|]] [[Садақ ату]] * [[сурет:Tennis pictogram.svg|17px|Теннис]] [[Теннис]] * [[сурет:Triathlon pictogram.svg|17px|Триатлон]] [[Триатлон]] * [[сурет:Taekwondo pictogram.svg|17px|Тхэквондо]] [[Тхэквондо]] * [[сурет:Weightlifting pictogram.svg|17px|Ауыр атлетика]] [[Ауыр атлетика]] * [[сурет:Fencing pictogram.svg|17px|Семсерлесу]] [[Семсерлесу]] * [[сурет:Football pictogram.svg|17px|Футбол]] [[Футбол]] * [[сурет:Field hockey pictogram.svg|17px|Көгалдағы хоккей]] [[Көгалдағы хоккей]] {{col-end}} == Күнтізбе == <div align="center"> {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; position:relative; width:75%;" | style="width:2.5em; background-color:#00cc33; text-align:center;" |'''АС''' |Ашылу салтанаты | style="width:2.5em; background-color:#3399ff; text-align:center;" |● |Квалификация | style="width:2.5em; background-color:#ffcc00; text-align:center;" |'''1''' |Финалдар | style="width:2.5em; background-color:#ee3333; text-align:center;" |'''ЖС''' |Жабылу салтанаты |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em; width:75%; text-align:center;" ! colspan="2" |Шілде/Тамыз !24 !25 !26 !27 !28 !29 !30 !31 !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 ! |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Olympic_Rings_Icon.svg|20x20 нүкте]] Ашылу салтанаты | | | style="background-color:#00cc33;" |'''АС''' | | | | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ee3333;" |'''ЖС''' |- | rowspan="5" bgcolor="ffffcc" |Су спорты | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |{{nowrap|[[File:Synchronized_swimming_pictogram.svg|20px]]}} [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы синхронды жүзу|Синхронды жүзу]] | | ! | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Diving_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы суға секіру|Суға секіру]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''8''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |{{Nowrap|[[File:Open water swimming pictogram.svg|20px]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жүзу|Марафон жүзу]]}} | | ! | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Swimming_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жүзу|Жүзу]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''5''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''5''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''35''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Water_polo_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы су добы|Су добы]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background: #CBA156;" |'''12''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Archery_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы садақ ату|Садақ ату]] | | style="background-color:#3399ff;" |● ! | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''5''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Athletics_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика|Жеңіл атлетика]] | | ! | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''5''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''5''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''5''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''5''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''8''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''9''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background: #CBA156;" |'''48''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Badminton_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы бадминтон|Бадминтон]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''5''' |- | rowspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол|Баскетбол]] | style="text-align:left;background:#eee8aa; |[[Сурет:Basketball_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Баскетбол | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa; |[[Сурет:3-on-3_basketball_pictogram.svg|20x20 нүкте]] 3×3 Баскетбол | | ! | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Boxing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы бокс|Бокс]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' ! | style="background: #CBA156;" |'''13''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Breakdancing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы брейк данс|Брейк данс]] | | ! | | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | rowspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы каноэде есу|Каноэде есу]] | style="text-align:left;background:#eee8aa; |[[Сурет:Canoeing_(slalom)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Слалом | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''6''' |- | style="text-align:left; background:#eee8aa; |[[Сурет:Canoeing_(flatwater)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Спринт | | ! | | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' ! | style="background: #CBA156;" |'''10''' |- | rowspan="4" bgcolor="ffffcc" |[[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы велоспорт|Велоспорт]] | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Cycling_(road)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Тасжолдық | | ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''4''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Cycling_(track)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Велотрек | | ! | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background: #CBA156;" |'''12''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Cycling_(BMX)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] BMX | | ! | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''4''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Cycling_(mountain_biking)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Тау велосипеді | | ! | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | | | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | rowspan="3" bgcolor="ffffcc" |[[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы ат спорты|Ат спорты]] | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Equestrian_Dressage_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Таңу | | ! | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Equestrian_Eventing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Үшсайыс | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | | | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Equestrian_Jumping_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Конкур | | ! | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Fencing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы cемсерлесу|Семсерлесу]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''12''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Field_hockey_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы көгалдағы хоккей|Көгалдағы хоккей]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Football_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы футбол|Футбол]] | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | style="background-color:#3399ff" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | style="background-color:#3399ff" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Golf_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы гольф|Гольф]] | | ! | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | rowspan="3" bgcolor="ffffcc" |[[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы гимнастика|Гимнастика]] | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Gymnastics_(artistic)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы көркем гимнастика|Көркем гимнастика]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''10''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Gymnastics_(rhythmic)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы спорттық гимнастика|Спорттық гимнастика]] | | ! | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Gymnastics_(trampoline)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы батутта секіру|Батутта секіру]] | | ! | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc"" |[[Сурет:Handball_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы гандбол|Гандбол]] | | style="background-color:#3399ff;" |● ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc"" |[[Сурет:Judo_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы дзюдо|Дзюдо]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''15''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc"" |[[Сурет:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы қазіргі бессайыс|Қазіргі бессайыс]] | | ! | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc"" |[[Сурет:Rowing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы академиялық есу|Академиялық есу]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' | | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''14''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc"" |[[Сурет:Rugby_Sevens_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы регби-7|Регби-7]] | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Sailing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы желкенді спорт|Желкенді спорт]] | | ! | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | ! | style="background: #CBA156;" |'''10''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc"" |[[Сурет:Shooting_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы нысана көздеу|Нысана көздеу]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''15''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Skateboarding_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы cкейтбординг|Скейтбординг]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''4''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Sport_climbing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жартасқа өрмелеу|Жартасқа өрмелеу]] | | ! | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''4''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Surfing_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы cёрфинг|Сёрфинг]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Table_tennis_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы үстел теннисі|Үстел теннисі]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''5''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Taekwondo_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы тхэквондо|Тхэквондо]] | | ! | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' ! | style="background: #CBA156;" |'''8''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Tennis_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы теннис|Теннис]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''5''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Triathlon_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы триатлон|Триатлон]] | | ! | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | | | | | ! | style="background: #CBA156;" |'''3''' |- | rowspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы волейбол|Волейбол]] | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Volleyball_(indoor)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Жағажай волейболы | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | style="text-align:left;background:#eee8aa;" |[[Сурет:Volleyball_(indoor)_pictogram.svg|20x20 нүкте]] Волейбол | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background: #CBA156;" |'''2''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Weightlifting_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика|Ауыр атлетика]] | | ! | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background: #CBA156;" |'''10''' |- | colspan="2" bgcolor="ffffcc" |[[Сурет:Wrestling_pictogram.svg|20x20 нүкте]] [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы күрес|Күрес]] | | ! | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background: #CBA156;" |'''18''' |- ! colspan="2" style="background: #D6C277;" |Медаль саны ! colspan="3" style="bgcolor="gold" color:white" | ! style=bgcolor="gold"; color:white" |14 ! style="bgcolor="gold"; color:white" |13 ! style="bgcolor="gold"; color:white" |18 ! style="bgcolor="gold"; color:white" |14 ! style="bgcolor="gold" color:white" |17 ! style="bgcolor="gold" color:white" |19 ! style="bgcolor="gold" color:white" |22 ! style="bgcolor="gold" color:white" |28 ! style="bgcolor="gold" color:white" |20 ! style="bgcolor="gold" color:white" |16 ! style="bgcolor="gold" color:white" |17 ! style="bgcolor="gold" color:white" |21 ! style="bgcolor="gold" color:white" |26 ! style="bgcolor="gold" color:white" |32 ! style="bgcolor="gold" color:white" |39 ! style="bgcolor="gold" color:white" |13 ! rowspan="2" style="background: #D6C277" |329 |- ! colspan="2" style="background: #D6C277;" |Барлық медаль саны ! colspan="3" style="bgcolor="gold" color:white" | ! style="bgcolor="gold" color:white" |14 ! style="bgcolor="gold" color:white" |27 ! style="bgcolor="gold" color:white" |45 ! style="bgcolor="gold" color:white" |59 ! style="bgcolor="gold" color:white" |76 ! style="bgcolor="gold" color:white" |95 ! style="bgcolor="gold" color:white" |117 ! style="bgcolor="gold" color:white" |145 ! style="bgcolor="gold" color:white" |165 ! style="bgcolor="gold" color:white" |181 ! style="bgcolor="gold" color:white" |198 ! style="bgcolor="gold" color:white" |219 ! style="bgcolor="gold" color:white" |245 ! style="bgcolor="gold" color:white" |277 ! style="bgcolor="gold" color:white" |316 ! style="bgcolor="gold" color:white" |329 |- ! colspan="2" |Шілде/Тамыз !24 !25 !26 !27 !28 !29 !30 !31 !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 ! |} </div> == Медальдар санағы == {| class="wikitable sortable" border=1 cellpadding=2 cellspacing=0 ! [[Сурет:Olympic rings with transparent rims.svg|x25px]] ! colspan=4 | '''Жалпы медальдар саны''' ! rowspan=2 | Жалпы |- ! Орын ! ҰОК ! [[Сурет:Gold medal.svg|20px]] ! [[Сурет:Silver medal.svg|20px]] ! [[Сурет:Bronze medal.svg|20px]] | |- align=center | 1 | align=left|{{USA}} | style="background:gold;" | '''40''' | style="background:silver;" | '''44''' | style="background:#cc9966;" | '''42''' | '''126''' |- align=center | 2 | align=left|{{CHN}} | style="background:gold;" | 40 | style="background:silver;" | 27 | style="background:#cc9966;" | 24 | 91 |- align=center | 3 | align=left|{{JPN}} | style="background:gold;" | 20 | style="background:silver;" | 12 | style="background:#cc9966;" | 13 | 45 |- align=center | 4 | align=left|{{AUS}} | style="background:gold;" | 18 | style="background:silver;" | 19 | style="background:#cc9966;" | 16 | 53 |- align=center | 5 | align=left|{{FRA}} |style="background:gold;" | 16 | style="background:silver;" | 26 | style="background:#cc9966;" | 22 | 64 |- align=center | 6 | align=left|{{NED}} | style="background:gold;" | 15 | style="background:silver;" | 7 | style="background:#cc9966;" | 12 | 34 |- align=center | 7 | align=left|{{GBR}} | style="background:gold;" | 14 | style="background:silver;" | 22 | style="background:#cc9966;" | 29 | 36 |- align=center | 8 | align=left|{{KOR}} |style="background:gold;" | 13 | style="background:silver;" | 9 | style="background:#cc9966;" | 12 | 34 |- align=center | 9 | align=left|{{ITA}} | style="background:gold;" | 12 | style="background:silver;" | 13 | style="background:#cc9966;" | 15 | 40 |- align=center | 10 | align=left|{{GER}} | style="background:gold;" | 12 | style="background:silver;" | 13 | style="background:#cc9966;" | 8 | 33 |- align=center | 11 | align=left|{{NZL}} | style="background:gold;" | 10 | style="background:silver;" | 3 | style="background:#cc9966;" | 7 | 20 |- align=center | 12 | align=left|{{CAN}} | style="background:gold;" | 9 | style="background:silver;" | 7 | style="background:#cc9966;" | 11 | 27 |- align=center | 13 | align=left|{{UZB}} | style="background:gold;" | 8 | style="background:silver;" | 2 | style="background:#cc9966;" | 3 | 13 |- align=center | 14 | align=left|{{HUN}} | style="background:gold;" | 6 | style="background:silver;" | 7 | style="background:#cc9966;" | 6 | 19 |- align=center | 15 | align=left|{{ESP}} | style="background:gold;" | 5 | style="background:silver;" | 4 | style="background:#cc9966;" | 9 | 18 |- align=center | 16 | align=left|{{SWE}} | style="background:gold;" | 4 | style="background:silver;" | 4 | style="background:#cc9966;" | 3 | 11 |- align=center | 17 | align=left|{{KEN}} | style="background:gold;" | 4 | style="background:silver;" | 2 | style="background:#cc9966;" | 5 | 11 |- align=center | 18 | align=left|{{NOR}} | style="background:gold;" | 4 | style="background:silver;" | 1 | style="background:#cc9966;" | 3 | 8 |- align=center | 19 | align=left|{{IRL}} | style="background:gold;" | 4 | style="background:silver;" | 0 | style="background:#cc9966;" | 3 | 7 |- align=center | 20 | align=left|{{BRA}} | style="background:gold;" | 3 | style="background:silver;" | 7 | style="background:#cc9966;" | 10 | 20 |- align=center | 43 | align=left|{{KAZ}} | style="background:gold;" | 1 | style="background:silver;" | 3 | style="background:#cc9966;" | 3 | 7 |} == Сілтемелер == * [https://olympics.com/ru/sport-events/paris-2024-olympic-games/ Paris2024] * [https://www.eurolympic.org/ European Olympic Committees] {{Сыртқы сілтемелер}} {{Олимпиада}} [[Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олимпиада}} [[Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары]] [[Санат:Франциядағы спорт]] ri3plea11nbp1znl8c8bs97ryjnnuz2 0 667783 3602120 3591378 2026-05-09T07:44:51Z Panpanchik 130730 3602120 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = Күнделік |логотипі = Күнделік.png |ені = |URL = {{URL|https://portal.kundelik.kz/v2 kundelik.kz}} |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = |коммерциялық = Иә |түрі = Цифрлы білім беру платформасы, Электронды күнделік және журнал |ұраны = |тіркелу = Тегін, әкімшінің растауымен |тілдері = қазақша, орысша |кірішулер саны = 500 млн |орналасқан жері = |иесі = |авторы = |ашылды = 2016 жыл |жабылды = |қазіргі статусы = |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''Kundelik.kz''' — [[Қазақстан]] бойынша бірыңғай білім беру интернет-порталы. Kundelik.kz жүйесі мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде енгізілді және жеке инвесторлардың қаражаты есебінен қаржыландырылады. Бүгінгі таңда жүйеде 6500-ден астам мектеп тіркелген. Ай сайын порталға 4 500 000-нан астам адам кіреді, парақшаларды қарау саны 350 миллионнан асады (2023 жылдың ақпан айындағы Яндекс.Метрика мәліметтері бойынша).<ref>[https://kundelik.kz/forpartners Kundelik.kz сайтының статискасы]</ref> == Тарихы == 2016 жылы "Дневник.ру" жобасының жетекшісі Гавриил Левидің айтуынша, Қазақстан аумағында "Күнделік.кз" білім беру платформасы енгізілді. Бүгінгі таңда жобаның ресми сайтындағы мәліметтерге сәйкес, осы платформамен 6 мыңға жуық мектеп және 4 миллионға жуық қолданушы жұмыс істейді. "Күнделік"-ті техникалық тұрғыдан әзірлеген [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] емес. Жоба мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында пайда болған. "Күнделік" жобасының бас директоры Мұхтар Ілиясовтың айтуынша, инвесторлар жаңа жүйені жасап бергені үшін мемлекеттен мүлде ақша алмаған. Жоба өзін 11 жылда ақтап алады дейді. Министрліктің бұл жобаны мақұлдап, жаппай енгізуінің бір ғана мақсаты: мұғалімдерді қағаз толтырудан арылтып, Қазақстанда сандық білім беру жүйесін қалыптастыру. Қазақстандағы ұстаздардың пікірінше, "Күнделік.кз" – Ресейдегі осындай "Дневник.ру" жобасының айна қатесіз көшірмесі. Мұхтар Ілиясов экслюзивті сұхбат бере отырып, "Күнделік" компаниясының бір бөлігі ресейліктерге тиесілі екенін растады.<ref name="inform">[https://informburo.kz/kaz/zhalaash-suretter-kndelkte-aydan-zhr-kndelk-kz-t-yzytary-men-shyzhytary.html "Күнделік"-тің көп біле бермейтін тарихы]</ref> "Әрине, әуел бастан қазақстандық компаниямыз деп айтып отырмын. Бірақ, біздің компанияның 45 пайызы Ресейдің "Дневник.ру" компаниясына тиесілі. Яғни, жобаның "жүрегін", негізін әзірлеген адамдар – ресейліктер. Ал, әдістеме, үш тілдегі жұмысын, академиялық бағалау жүйесін, сабақтардың санын енгізген біз. Ресейде бұл жобаны 150 адам жасап отыр, оның ішінде оншақты адамды бізге көмектесуге берген. Ал, Қазақстан тарапынан бұл жобада он екі адам – есепші, заңгерлер мен операторлар жұмыс істеп отырмыз" == Пайдалану == "Күнделік" жүйесіне тіркелу өтінішін тек мектеп бере алады. Мектеп әкімшілігі сыныптағы оқушылардың санын, аты-жөндерін және ата-аналардың аты-жөні мен өзге де мәліметтерді ұсынуы керек. Мектеп оқушылары туралы бүкіл мәліметті ұсынғаннан кейін "Күнделік" авторлары оны бес күн ішінде тексереді де, өтінішті расымен мектеп беріп отырғанына көз жеткізгеннен кейін, мәліметтерді растап, өтініш жіберген мектепке жүйе әкімшісіне арналған логин мен құпия сөз жібереді. Жүйенің әкімшісін мектеп тағайындайды. Бұл жұмыс жүктелген әкімші ұйымның жеке парақшасын толтырып, оқушылардың тізімін, мұғалім мен ата-ананың мәліметтерін жүйеге енгізеді. Бүкіл мәлімет базаға енген соң, сабақ кестесі және тағы басқа академиялық мәліметтер толтырылады. Содан кейін әкімші әр сыныптың жетекшісіне әр оқушы мен ата-ананың құпия сөзін таратады. Сынып жетекшісі өз кезегінде әрбір оқушыға және оның ата-анасына жеке логині мен құпия сөзін береді. Оқушы, ата-ана, мұғалім логин мен құпия сөз алған соң, сайттағы "Кіру" батырмасын басып, платформаға кіреді. Мұғалім оқушыға баға қойып, үй тапсырмасын жазады. Ата-ана баласының бағаларын қарап, сабақ кестесімен және үй тапсырмасымен таныса алады. Ал оқушы өзінің бағаларын, өзі оқитын сыныптың үй тапсырмасы мен сабақ кестесін ғана көруге мүмкіндігі бар.<ref name="inform"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kundelik.kz/features#/teachers Күнделік мүмкіндіктері] [[Санат:Қазақстандағы білім беру сайттары]] h1ykugcypf30gwp5jo99d0w9mgb9hqe 0 673298 3602064 2943713 2026-05-09T04:45:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602064 wikitext text/x-wiki '''Әл-Иттихад''' — [[Мысыр|Мысырдың]] [[Александрия (Мысыр)|Александрия]] қаласындағы баскетбол клубы. [[1914 жыл|1914 жылы]] құрылған<ref>http://itthadclub.com/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Мысыр чемпионатына өнер көрсетеді. == Жетістіктері == === Ұлттық === ; Мысыр чемпионаты * Чемпион (15): 1979, 1982—1987, 1990, 1992, 1995, 1996, 1999, 2009, 2010, 2020 ; Мысыр кубогы * Чемпион (14, рекорд): 1976, 1978, 1982—1990, 2010, 2012, 2020 === Халықаралық === ; Африка чемпиондары кубогы * Чемпион (1) : 1987 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://basketball.afrobasket.com/team/Egypt/Al_Ittihad_Alexandria/2859 [[Санат:Алфавит бойынша баскетбол клубтары]] [[Санат:Мысыр баскетбол клубтары]] [[Санат:1914 жылы құрылған баскетбол клубтары]] 83zq2c15pgelsj45q68ikj4pctacdpw 4 675070 3602107 3601490 2026-05-09T07:00:54Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3602107 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88028||2860||393||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95689||76113||11002||226||3372||234||110||5800||739 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86364||80782||1349||2243||909||49||0||957||135 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84035||68898||1239||147||11309||15||0||1696||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||81406||76504||737||588||37||361||0||2882||44 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55533||30547||3588||368||5769||944||2238||4775||5184 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48307||39630||1757||102||628||17||9||4444||38 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|Ulan}}||30436||23969||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||20||{{u|AlefZet}}||25095||8820||3472||136||398||8||2176||838||844 |- |11||10||{{u|1nter pares}}||24860||23197||145||7||467||68||0||1337||131 |- |12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13876||4120||204||768||812||373||1111||1007 |- |14||11||{{u|Орел Карл}}||21328||20070||746||39||120||4||0||121||11 |- |15||19||{{u|Nurken}}||18787||9595||1290||39||6877||80||2||417||47 |- |16||13||{{u|Sagzhan}}||17157||16005||321||38||180||10||0||308||86 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||16952||11993||218||7||132||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16069||14053||411||16||1017||73||1||539||300 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13723||12963||207||1||183||2||0||215||42 |- |21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14 |- |23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11163||6768||504||0||102||512||0||614||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10031||7873||1218||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8187||8093||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3613||482||327||177||626||0||1642||348 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||7906||5405||966||137||627||58||23||528||190 |- |30||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |31||34||{{u|TheNomadEditor}}||7837||5514||27||4||1794||191||0||158||47 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7417||5918||189||80||63||88||3||384||320 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7114||5050||454||113||732||0||64||89||66 |- |35||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6256||254||109||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4749||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4321||3798||4||0||11||7||0||398||5 |- |50||63||{{u|Madi Dos}}||4182||2895||188||63||34||24||0||593||102 |- |51||50||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |58||52||{{u|Makenzis}}||3386||3329||5||0||0||0||0||46||5 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2836||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |67||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |68||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6 |- |69||75||{{u|ShadZ01}}||2871||2302||305||59||105||0||0||4||0 |- |70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |73||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |74||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |75||88||{{u|MuratbekErkebulan}}||2595||1743||227||0||79||29||0||384||4 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |85||85||{{u|Rasulbek Adil}}||2248||1853||126||0||13||1||0||171||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||97||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1104||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||82||{{u|Unknown Alash}}||1986||1925||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||86||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |98||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |99||87||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |100||94||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||42||29 |- |101||95||{{u|RaiymbekZh}}||1794||1508||6||0||13||0||0||71||71 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1599||1339||1||0||102||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||106||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1519||1333||0||0||7||0||0||118||8 |- |109||98||{{u|Gliwi}}||1506||1500||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||119||{{u|Ziv}}||1140||1069||58||0||0||2||0||9||2 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1096||919||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||194||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||144||{{u|Wikuiser}}||1046||750||142||0||62||0||43||18||4 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||169||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||5||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||167||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||672||665||0||1||0||0||0||5||0 |- |182||166||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |183||158||{{u|Epoxa-HH}}||665||653||0||0||5||0||0||10||1 |- |184||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |185||192||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |186||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |187||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |188||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |189||168||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |191||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |192||170||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||624||594||9||0||0||0||0||2||0 |- |193||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||195||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |197||186||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |207||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||193||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |210||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||469||0||0||5||0||0||33||2 |- |213||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |219||196||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |220||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |223||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 3qrhtw1xjki3by90n36k8ripf9rv5jc 4 675089 3602191 3601706 2026-05-09T11:00:41Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3602191 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515632||380109||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131245||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131910||127430||599||15||62||17||10||2859||893 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113219||1||0||0||0||0||0||113218||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105853||88197||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87275||87275||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79329||79314||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50467||50174||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26599||22825||42||0||3648||2||0||60||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14484||13512||426||1||0||83||0||384||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13736||13238||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9120||9120||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7934||5405||966||137||627||40||23||528||190 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3256||3253||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1555||1536||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14 |-style="background-color:#ccf" |90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |- |93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||157||155||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 9hl2q7jysajvvtl1qf9ngkog0igw3mi 4 675116 3601793 3601299 2026-05-08T13:08:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3601793 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8245||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||950||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7327||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3136||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2508||42||0||54||33||546||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2260||102||13||198||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2188||97||3||165||0||107||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1394||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1344||157||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78 |- |15||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |16||{{u|Орел Карл}}||1281||306||1||303||80||24||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||463||57||1270||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|Nurkhan}}||954||101||14||343||4||25||0||1||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||526||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |49||{{u|1nter pares}}||516||298||0||3||301||3||0||0||4 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||498||470||3||630||4677||30||0||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |60||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |61||{{u|Sagzhan}}||430||77||1||15||133||29||0||0||0 |- |62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |64||{{u|TheNomadEditor}}||399||36||0||0||1529||2||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |67||{{u|Ashina}}||378||178||3||56||22||42||31||0||21 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |77||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |78||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |79||{{u|TalgatSnow}}||315||134||3||102||349||60||0||15||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49 |- |120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |129||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |130||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |131||{{u|ShadZ01}}||166||22||0||32||81||44||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||155||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|TemirlanSarsen}}||86||0||0||2||26||52||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Aru Omarali}}||78||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|Madi Dos}}||77||21||0||51||22||40||1||0||3 |- |278||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2971||522||92||0||38||4 |- |284||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |288||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|MuratbekErkebulan}}||71||19||0||53||74||0||1||0||0 |- |294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |298||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |299||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |300||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |301||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |307||{{u|RaiymbekZh}}||65||37||5||1||5||0||0||0||1 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |383||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |413||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |431||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||33||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Rasulbek Adil}}||25||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|С.Жания}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |562||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |570||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |572||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |577||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |584||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |586||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |594||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |600||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |602||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |606||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Жанна Ж}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |627||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |639||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |641||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |642||{{u|TrueNomadEditor}}||11||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |643||{{u|Tuttiorchestra687}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |685||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |687||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |688||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |705||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |713||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |718||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |730||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |738||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |739||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |741||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |747||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |752||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |767||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |790||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |808||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |821||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |822||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |826||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |829||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |830||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |831||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |832||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |839||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |843||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |848||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |851||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |852||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||6||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |859||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |876||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |881||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |885||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |898||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |906||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |908||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |920||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |924||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |930||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |933||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |934||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |944||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |952||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |953||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |983||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |991||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |994||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1006||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1014||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1021||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1035||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |1041||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1043||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1051||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1075||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1076||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1078||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1079||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1088||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1089||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1092||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1119||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1127||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1159||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1162||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1167||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1169||{{u|Gaukhar1980}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1186||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1190||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1197||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1248||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1251||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1278||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1287||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|19642206g}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1390||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1419||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1421||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1422||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1434||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1435||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1451||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1454||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1478||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1506||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1524||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1542||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1543||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1550||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1671||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1684||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1690||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1695||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||208||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] t2vathbgd5tfvsj7cfcf634pprniqtg 0 675204 3602130 3571644 2026-05-09T08:12:41Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602130 wikitext text/x-wiki {{Оқиға | атауы = 2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары | сурет = 2022 Kazakhstan protests — Aqtobe, January 4 (01).jpg | сурет атауы = [[Ақтөбе]]нің орталық алаңына шыққан шерушілер, 2022 жылдың 4 қаңтары. | сурет ені = | ана тілі = | қазақша атауы = | дата = 2022 жылдың 2—11 қаңтары | уақыт = | ұзақтық = | орын = [[Қазақстан]] | координат = | сондай-ақ белгілі = | түрі = | тақырып = | себебі = * [[Сұйытылған газ]] бағасының өсуі<ref name="NYT">''Bilefsky D.'' [https://www.nytimes.com/2022/01/05/world/asia/kazakhstan-protests.html Revolt in Kazakhstan: What’s Happening, and Why It Matters]. ''[[The New York Times]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref> * Экономикалық және әлеуметтік [[теңсіздік]]<ref name="NYT"/> * [[Демократия]] жеткіліксіздігі<ref name="NYT"/> * Үкіметтегі [[жемқорлық]]<ref name="CNN">''Regan H.'' [https://edition.cnn.com/2022/01/06/asia/kazakhstan-almaty-protests-explainer-intl-hnk/index.html Kazakhstan is in turmoil and regional troops have been sent to quell unrest. Here's what you need to know]. ''[[CNN]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref> | мақсат = * Сұйытылған газ бағасын төмендету<ref name="NYT"/> * [[Ырықтандыру]]<ref name="NYT"/> * [[Әкім]]дердің сайлауларын өткізу<ref name="NYT"/> * [[Саяси режим]]нің ауысуы<ref name="NYT"/> | тілші = | қаражат = | басшы = | ұйымдастырған = | түсірген = | қатысушылар = | нәтижесі = * Үкімет пен премьер-министр [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминнің]] отставкасы * Саяси реформалар * Сұйытылған газ бағасының төмендеуі * Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Қауіпсіздік Кеңесінің басшысы қызметінен кетуі<ref name="tengri06">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-kaupszdk-kenes-basshyisyinyin-kyizmetn-tokaevka-oz-331920/ Назарбаев Қауіпсіздік кеңесі басшысының қызметін Тоқаевқа өзі берді - кеңесші]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref> | шығын1 = | шығын2 = | шығын3 = | өлім = * 238 адам<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ombudsman/press/news/details/413347?lang=kk|title=Қаңтар айындағы оқиғалар кезінде 238 адам қайтыс болды|author=|date=16 тамыз 2022|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2022-08-17|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuror/press/news/details/413195?lang=kk|title=Қаңтар оқиғасында қаза тапқан тұлғалардың тізімі|author=|date=16 тамыз 2022|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2022-08-17|lang=kk}}</ref> * 19 полиция қызметкері мен әскерилер<ref name="tengri04"/> | жарақаттанғандар = 4353 адам (оның ішінде 3393 құқық қорғау органдарының қызметкері)<ref name="tengri04">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/jappay-tartpszdkter-kaza-tapkandar-sanyi-belgl-boldyi-332419/ Жаппай тәртіпсіздіктер: қаза тапқандар саны белгілі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref> | жоғалғандар = | мүліктік шығын = 100 млрд теңгеден астам<ref name="tengri04"/> | жерлеу = | сауал = | тергеу = 3702 қылмыстық іс<ref name="қылмыстық іс">[https://www.kt.kz/kaz/state/3702_1377931667.html Қайғылы қаңтар: тергеу органдары 3702 қылмыстық істі тергеуде]</ref> | коронер = | тұтқындалғандар = 9900 адам<ref name="tengri02"/> | күдіктілер = 547 адам<ref name="қылмыстық іс"/> | айыпталушылар = 269 адам қамауда<ref name="қылмыстық іс"/> | сотталғандар = 152 адам<ref name="қылмыстық іс"/> | шығын = | шешім = | айып = | үкім = | сот = | марапат = | түсірілім = | сайт = | алдыңғы = | кейінгі = | карта ел = Қазақстан }} '''2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары''' (немесе '''Қанды қаңтар''', '''Қаңтар оқиғасы''', '''Қаңтар трагедиясы''') — [[сұйытылған газ]]дың кенеттен қымбаттауына байланысты [[Қазақстан]]да басталған наразылық шаралары. 2 қаңтарда бастау алған бұл оқиғалар тәуелсіз Қазақстанның 30-жылдық тарихындағы ең қарқынды әрі қатал қақтығысқа айналды<ref name="FPCOM">''Zhandayeva R., Zhanmukanova A.''[https://foreignpolicy.com/2022/01/10/kazakhstan-instability-protests-nazarbayev/ Kazakhstan’s Instability Has Been Building for Years]. ''[[Foreign Policy]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Алғашында [[Жаңаөзен]] қаласында басталған шеру артынан Қазақстанның басқа қалаларына да таралды. Халық [[Алматы]], [[Ақтөбе]], [[Ақтау]], [[Атырау]], [[Қарағанды]], [[Астана]], [[Шымкент]], [[Көкшетау]], [[Орал]] және т. б. қалалардың көшелеріне шығып, экономикалық талаптармен қоса саяси өзгерістерді талап ете бастады. Бастапқыда бейбіт басталған наразылық шаралары артынан қарулы қақтығыстар мен [[тонаушылық]]қа ұласты (негізінен Алматы қаласында). 5 қаңтарда басталған тәртіпсіздіктер ресми деңгейде '''мемлекеттік төңкеріс''' деп аталды<ref name="azattyq15">[https://www.azattyq.org/a/31647213.html Қазақстан билігі "мемлекеттік төңкеріске талпыныс" жайлы айта бастады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 2022 жылдың 2 қаңтарында Жаңаөзен қаласының наразы тұрғындары сұйытылған табиғи газдың бағасын төмендетуді талап етіп, автокөлік жолын бөгеп тастады<ref name="azattyq1">[https://www.azattyq.org/a/31636233.html Жаңаөзенде газдың қымбаттағанына наразы ел жолды жапты, оларды басқа өңірлерде де жұрт қолдады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 2 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Халық қала және облыс әкімдерінен бағаны тұрақтатуды және көгілдір отынның тапшылығын жоюды талап етті. Бұл талаптар орындалмағасын наразылық шаралары келесі күні де жалғасын тапты. 4 қаңтар күні Қазақстан үкіметі [[Маңғыстау облысы]]ндағы сұйытылған газдың бағасы литріне 50 теңгеге дейін төмендетілгенін мәлімдеді<ref name="azattyq.org">[https://www.azattyq.org/a/31639090.html Үкімет Маңғыстауда сұйытылған газ 50 теңге болатынын хабарлады, бірақ митинг тарқайтын түрі жоқ]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Қазақстан халқына үндеу жариялап, заңсыздықты болдырмауды сұрады. Жаңаөзенде бастау алған наразылық шараларын Қазақстанның басқа ірі қалаларының тұрғындары қолдап, көшеге шеруге шықты. Алматы қаласында шерушілер полиция көліктерін қиратып, олар өртке оранды. Жүздеген адам қамауға алынып<ref name="ReferenceA">[https://www.azattyq.org/a/31639458.html Астанада полиция наразыларды аяусыздықпен жаппай ұстап әкетті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref><ref name="azattyq2">[https://www.azattyq.org/a/31639116.html Полиция Алматының екі жерінде шеруге шыққан 150-дей адамды ұстады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>, 4 қаңтар күні түнде ел аймағында [[Интернет]] байланысы өшірілді. Маңғыстау облысы мен Алматы қаласының аумағында [[төтенше жағдай]] енгізілді. 5 қаңтар күні таңертең [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметінің]] отставкаға кеткені белгілі болды<ref name="azattyq3">[https://www.azattyq.org/a/31639939.html Қазақстанда наразылық күшейген тұста үкімет отставкаға кетті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Елдегі жағдайдың шиеленісуіне байланысты, 5 қаңтарда төтенше жағдай Қазақстанның барлық аумағында енгізілді. Шерушілер маңызды нысандарға шабуыл жасап, Алматы, Талдықорған қалаларындағы әкімдік ғимараттары, [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы әуежайы]] наразы халықтың қолына өтті. Артынша Қасым-Жомарт Тоқаев [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] (ҰҚШҰ) басшыларынан көмек сұрағанын мәлімдеді. 10 қаңтарда ҰҚК тәртіпсіздіктер кезінде басып алынған барлық әкімшілік нысандардың қайтарылғанын, елдегі жағдайдың тұрақталғанын мәлімдеді. 11 қаңтарға дейін тәртіпсіздікке қатысып, қамауға алынған адамдардың саны 10 мыңға жуықтады. Тонаушылық пен бұзақылықтың салдарынан кәсіпкерлерге келтірілген шығынның мөлшері 100 миллиард теңгеден асты<ref name="tengri04"/>. Оқиға бойынша [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жалпыұлттық аза тұту күні]] жарияланды. == Алғышарттары == {{see also|Жаңаөзен оқиғасы (1989)|Жаңаөзен оқиғасы (2011)}} [[Сурет:2022 Kazakhstan protests — Aqtobe, January 4 (02).jpg|нобай|Ақтөбенің орталық алаңында киіз үй тіккен шерушілер.]] [[Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі|Мұнай мен газға бай]] Маңғыстау облысындағы [[Жаңаөзен]] қаласы бұрынғы кездері де наразы халық пен билік өкілдері арасындағы қақтығыстың алаңына айналған еді. 1989 жылы жергілікті халық пен Кавказдан қоныс аударғандар арасындағы кикілжіңнің [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)|арты қақтығысқа ұласты]]. Қақтығыс құқық қорғау органдарының араласуымен басылды. 2011 жылдың желтоқсанында ереуілге шыққан жаңаөзендік жұмысшылар мен құқық қорғау органдары қызметкерлері арасында [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)|қақтығыс орын алды]]. Еңбек дауына байланысты жеті ай бойы ереуілдеген «[[Өзенмұнайгаз]]» мекемесінің бұрынғы қызметкерлеріне қарсы полиция қызметкерлері қару қолданылып, оқ атты. Бұның салдарынан ереуілшілердің тарапынан 15 адам қаза тапқан болатын (ресми дерекке сәйкес). 2022 жылдың 2 қаңтарында басталған наразылық шараларына қатысқан адамдардың басты талабы сұйытылған газдың бағасын төмендету болды. 1 қаңтардан бастап газдың сауда-саттығы толығымен тауар биржалары арқылы іске асырылатын жүйеге ауыстырылған болатын<ref name="tengri01"/>, және соның артынан отынның бұл түрі екі есе қымбаттады. Бұрын 60 теңге шамасында саудаланған сұйытылған газ, 2022 жылдан бастап тұтынушыларға 120 теңгеден сатыла бастады. [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика министрлігі]]нің пайымдауынша, облыста газ өндірумен айналысатын тек қана бір кәсіпорын — «[[Қазақ газ өңдеу зауыты]]» айналысады. Айына 14,5 мың тонна сұйытылған газ өндіретін бұл зауыттың тұтынушыларды газбен толық қамтамасыз етуге қауқары жетпейді, сондықтан сырттан қосымша газ көлемін сатып алу қажеттілігі туындаған. Оған қоса 1973 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан бұл кәсіпорын жабдықтарының тозу деңгейі 90 % жеткен. Электронды сауда-саттыққа көшіп, газды нарықтық бағамен сата бастағаннан кейін бұл мәселені жаңа зауыт ашу арқылы шешу жоспарланған болатын<ref name="tengri01">[https://kaz.tengrinews.kz/events/janaozendeg-miting-energetika-ministrlg-men-akmdk-gaz-nege-331731/ Жаңаөзендегі митинг: Энергетика министрлігі мен әкімдік газ неге қымбаттағанын түсіндірді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 2 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Бұл оқиғалардан 2 жыл бұрын, 2020 жылдың қаңтарында жаңаөзендіктер сұйытылған газдың 55 теңгеден 65 теңгеге дейін қымбаттағанына наразылық танытып, жергілікті әкімдікке жиналған еді. Ол кезде газ бағасының өсуі Қазақстанның [[Кедендік одақ]]қа кіруі және «Қазақ газ өңдеу зауытындағы» жөндеу жұмыстарымен байланыстырылды. Халық наразылық танытқаннан кейін қала басшылығы газдың бұрынғы бағамен сатылатынын мәлімдеген болатын<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-zhanaozen-gas-price/30364157.html «Халықтың қалтасына салмақ салады». Жаңаөзендіктер газ бағасының өскеніне наразы]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2020 жыл.</ref>. 2022 жылғы наразылық шаралары басталғаннан кейін сұйытылған газдың бағасы тек қана Жаңаөзенде емес, елдің барлық аймағында төмендетілетін болып шешілді. Бірақ бұл мәлімдемеден кейін шерушілер үйлеріне тарқауға асыққан жоқ, халықтың наразылығын тудырған тек қана бағаның қымбаттауы емес екені анық болды. Көшеге шыққан халық Қасым-Жомарт Тоқаев пен Нұрсұлтан Назарбаевқа көңілдері толмайтынын білдірді<ref>''Walker S., Bisenov N.'' [https://www.theguardian.com/world/2022/jan/05/kazakhstan-protests-president-threatens-ruthless-crackdown Kazakhstan protests: Moscow-led alliance sends ‘peacekeeping forces’]. ''[[The Guardian]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Наразы халықты шеруге шығуға итермелеген себептердің қатарында үкіметтегі [[жемқорлық]]<ref name="CNN"/>, әлеуметтік және экономикалық теңсіздік (әсіресе ол [[Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы|COVID-19 пандемиясының]] кесірінен ушығып кеткен болатын), елдегі [[демократия]] деңгейінің төмендігі аталды. Шерушілер саяси [[ырықтандыру]]ды ''(либерализация)'', әкімдерді [[сайлау]]ды енгізуді (қазір оларды президент тағайындайды), мемлекетті 1991 жылдан бері басқарып келе жатқан адамдардың биліктен шеттетілуін талап етті<ref name="NYT"/>. == Наразылық шаралары өткен елді мекендер == === Ірі қалалар === {{Col-begin}} {{Col-3}} * [[Алматы]] * [[Ақтау]] * [[Ақтөбе]] * [[Атырау]] * [[Жаңаөзен]] * [[Жезқазған]]<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640451.html "Қазақстан жасасын!", "Бостандық керек!" Жезқазғандағы наразылық]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Қарағанды]]<ref>[https://rus.azattyq.org/a/31638998.html В Караганде жители вышли в поддержку протестующих в Жанаозене].{{ref-ru}} ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref> {{Col-3}} * [[Қостанай]]<ref>[https://www.inform.kz/kz/kostanay-oblysynda-kogamdyk-tartip-kalpyna-keldi-policiya-departamentinin-basshysy_a3881992 Қостанай облысында қоғамдық тәртіп қалпына келді – Полиция департаментінің басшысы]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Қызылорда]]<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-kyzylorda-protests-and-riots-shooting-on-5-january/31663691.html "Әділетсіз сайлаудан да шаршадық". Азаттықтың Қызылордадағы тілшісінің көргені]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 21 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Астана]]<ref>[https://sputnik.kz/20220105/Nur-Sultan-miting-alty-adam-19057548.html Нұр-Сұлтанда митинг кезінде алты адам зардап шекті]. ''Sputnik'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Орал]]<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642755.html Оралдағы наразылық кезінде полиция ұстап әкеткен адамдарды туыстары іздеп жүр]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Өскемен]]<ref name="azattyq17">[https://www.azattyq.org/a/31651892.html Өскеменде наразылық пен тәртіпсіздіктің салдарынан кемінде үш адам қаза болған]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 14 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Павлодар]]<ref>[https://sputnik.kz/20220105/Pavlodar-oblysy-alan-zhinalgandar-19059625.html Павлодар облысының әкімі алаңға жиналғандардың алдына шықты]. ''Sputnik'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref> {{Col-3}} * [[Петропавл]]<ref>[https://ria.ru/20220107/petropavlovsk-1766861176.html В казахстанском Петропавловске прошли задержания митингующих].{{ref-ru}} ''РИА Новости'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Тараз]] * [[Талдықорған]] * [[Түркістан (қала)|Түркістан]]<ref name="azattyq16"/> * [[Семей]]<ref name="azattyq17"/> * [[Шымкент]]<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-shymkent-protests-on-fourth-and-fifth-of-january/31651916.html Шымкенттегі наразылық және түнгі ойран. Азаттық тілшісінің көргені]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref> {{Col-end}} === Басқа елді мекендер === {{Col-begin}} {{Col-3}} * [[Арал (қала)|Арал]]<ref name="azattyq16">[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-january-protests-in-the-regions/31702187.html "Сексеуілде тоқтаған пойыз, Шудағы шырғалаң". Қаңтарда шалғайдағы халық та билікке талабын жеткізуге талпынды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 14 ақпан 2022 жыл.</ref> * [[Арыс]]<ref name="azattyq16"/> * [[Әйтеке би кенті|Әйтеке би]]<ref name="azattyq16"/> * [[Жаңақорған]]<ref name="azattyq16"/> * [[Жетісай]]<ref name="azattyq16"/> * [[Жібек жолы (Сарыағаш ауданы)|Жібек жолы]]<ref name="azattyq16"/> {{Col-3}} * [[Кентау]]<ref name="azattyq16"/> * [[Қазалы]]<ref name="azattyq16"/> * [[Сарыағаш]]<ref name="azattyq16"/> * [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]]<ref name="azattyq16"/> * [[Төле би (Жамбыл облысы)|Төле би]]<ref name="azattyq16"/> {{Col-3}} * [[Төретам]]<ref name="azattyq16"/> * [[Шалқар (қала)|Шалқар]] * [[Шардара (қала)|Шардара]]<ref name="azattyq16"/> * [[Шиелі (Қызылорда облысы)|Шиелі]]<ref name="azattyq16"/> * [[Шу]]<ref name="azattyq16"/> {{Col-end}} == 5 қаңтарда басталған тәртіпсіздіктер == 5 қаңтар күні [[Алматы]] қаласында жағдай шиеленісіп, тәртіпсіздіктер күшейді. Белгісіз адамдар әкім ғимараты мен Алматы әуежайын басып алды. Қала әкімдігі өртке оранды. Алматыдағы ондаған сауда орындары, дүкендер, банктер [[Тонаушылық|тоналғаны]] хабарланды. Келесі күні Қасым-Жомарт Тоқаев Қауіпсіздік кеңесінің жиынында бұл шабуылды «[[Терроризм|террористік]] топтар» ұйымдастырғанын айтты. Оның мәлімдемесіне сәйкес, елге саны 20 мыңға жететін «қаруланған әрі дайындықтан өткен жергілікті және шетелдік содырлар» шабуыл жасаған екен. Президент бұл адамдарға қарсы ескертусіз оқ атуға бұйрық бергенін жариялады<ref name="azattyq14">[https://www.azattyq.org/a/31644186.html Тоқаев ескертусіз оқ атуға бұйрық берді. Елдегі 7 қаңтардағы ахуал]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Аты аталмаған бұзақы топтармен болған қақтығыстың салдарынан Алматы, Тараз, Шымкент, Қызылорда қалаларында әскерилер мен бейбіт тұрғындар қаза тапты. 7 қаңтарда Алматыдағы әкімдік ғимараты, президент резиденциясы және Республика алаңы бақылауға алынғаны белгілі болды. Сол күні жалпы Қазақстанның барлық аймағында конституциялық тәртіп қалпына келтірілгені белгілі болды, бірақ Тоқаев терроризме қарсы шаралар содырлар толық жойылғанша жүргізілетінін мәлімдеді<ref name="azattyq14"/>. Ішкі істер министрі [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаевтың]] сөзіне сәйкес, 4 қаңтарда Қазақстанның көптеген қалаларында 500–4000 адам шамасында шерушілер тобы жиналған. Атырау, Қызылорда, Алматы, Ақтөбе, Тараз қалаларындағы облыс әкімдіктерінің ғимараттарын және Семейдегі қала әкімдігін наразы адамдар басып алған. Басқа облыстарда әкімдік ғимараттарына шабуыл жасалған. Алматыда 7 қару-жарақ дүкені тоналып, наразылар қару-жарақ пен оқ-дәріні иемденген. Тұрғымбаевтың айтуынша, бұзақылар автокөліктер мен коммуналдық техниканы тартып алып, тәртіп сақшыларының көліктерін соққан, қызметкерлерге «Молотов коктейлдерін» лақтырған, оқ атқан. Полиция автокөліктері өртке оранып, өрт сөндіру көліктеріне шабуыл ұйымдастырылған. Жарақаттандарға көмек көрсетуге келген жедел жәрдем көліктеріне өтуге кедергі жасалған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/turgyimbaev-kazakstanda-jappay-tartpszdkke-ulaskan-okigalar-331919/ Тұрғымбаев Қазақстанда жаппай тәртіпсіздікке ұласқан оқиғалар хронологиясын баяндады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. [[Сурет:Karim Masimov.jpg|нобай|Кәрім Мәсімов|150px]] Қазақстан билігі 5 қаңтарға дейін болған наразылық шараларын «бейбіт [[митинг]]», одан кейін орын алған оқиғаларды «[[мемлекеттік төңкеріс]]» және «террорлық шабуыл» ретінде қарастыра бастады. Тоқаев «содырлар» елдің 11 аймағына шабуылдағанын, негізгі соққы Алматы қаласына жасалғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, [[Ақорда (резиденция)|Ақорданы]] басып алуды жоспарлаған адамдар бұл мақсатынан Астанаға әскери ұшақтар келіп қонғаннан кейін айныған. Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] де бұл көзқарасты қолдап, Қазақстанда «[[Еуромайдан|майдан]] технологиясы» қолданылғанын айтты<ref name="azattyq15"/>. «Мемлекеттік төңкерісті» нақты кім ұйымдастырғаны, билікті басып алғысы келгендер кімдер екені ресми түрде айтылған жоқ<ref name="azattyq15"/>. Алматы мен бірқатар басқа өңірлердегі тәртіпсіздік басталған сәтте [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҰҚК]] төрағасы қызметінен босатылған Кәрім Мәсімовтың «мемлекетке опасыздық жасады» деген айыппен қамауға алынғаны туралы 8 қаңтарда белгілі болды<ref name="masimov01">[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-government-power-struggle-tokaev/31646858.html "Билікке талас" па, басқа ма? Қазақстандағы оқиғалардың артында не тұр?]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Кейінірек Мәсімовқа «билікті басып алу» бабы бойынша да қылмыстық іс қозғалғаны мәлім болды. Онымен қоса ҰҚК төрағасының бұрынғы орынбасары, «А» арнайы мақсаттағы қызметінің бастығы А.Садықұлов пен ҰҚК төрағасының бұрынғы орынбасары Д.Ерғожин да ұсталды. Бұдан кейін ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары [[Самат Сатыбалдыұлы Әбіш|Самат Әбіш]] пен Қайрат Сатыбалдының (екеуі де Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інілері) ұсталғаны туралы ресми түрде расталмаған ақпарат тарады<ref name="masimov02">[https://www.azattyq.org/a/31652214.html Кәрім Мәсімов "Билікті басып алу" бабы бойынша күдікке ілінді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref> (кейін Самат Әбіш лауазымынан босатылды). Жаңаөзен қаласында басталған бейбіт шерудің мыңдаған километр қашықтықта жатқан Алматыда орын алған қанды оқиғаларға қалай алып келгені жұмбақ болып қалды. Қазақстанның ең ірі қаласындағы қақтығыстар тек президентті ғана емес, бұрыннан мемлекетті сынап жүрген адамдарды да таң қалдырды. Бұл дағдарыс ел ішіндегі билік үшін талас-тартыспен тұспа-тұс келгендіктен, көше қақтығыстарына саяси элитаның өкілетті адамдары қатысқаны туралы қауесет тарады. Осы жағдайға Кремльдің қатысы болуы мүмкін деген пікірлер де айтылды. Елдегі дағдарыс жай ғана наразылық білдірген халық пен авторитарлық режимнің озбыр қауіпсіздік органдары арасындағы қақтығыс емес екені анық болды. Ресейлік сарапшы, «Ферғана» ақпараттық агенттігінің басшысы [[Даниил Анатольевич Кислов|Даниил Кисловтың]] пікірінше, Қазақстанда Тоқаев пен Назарбаев жақтастарының арасында билік үшін кескілескен талас-тартыс орын алған. Кисловтың айтуынша, Алматыдағы тәртіпсіздіктерді Назарбаевтың мүдделестері өз орындарын сақтап қалу үшін әдейі ұйымдастырған<ref>''Nechepurenko I., Higgins A.'' [https://www.nytimes.com/2022/01/07/world/asia/kazakhstan-protests.html In Kazakhstan’s Street Battles, Signs of Elites Fighting Each Other]. ''[[The New York Times]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. <gallery mode=packed heights=200px> Сурет:Ворота президентской резиденции в Алматы после захвата протестующими.jpg|Алматыдағы президент резиденциясы Сурет:Автомобиль КАМАЗ Пограничной службы КНБ РК сожжённый протестующими.jpg|Өртенген ҚР ҰҚК техникасы Сурет:Здание акимата Алматы.jpg|Алматы әкімдігінің ғимараты Сурет:Служебный полицейский автобус ПАЗ-3205 сожжённый протестующими.jpg|Өртенген полиция автобусы </gallery> == Тәртіпсіздіктердің салдары == ҚР Бас прокуратурасы мен Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметіне сәйкес<ref name="tengri04"/> (2021 жылдың 15 қаңтары), елде тәртіпсіздіктер кезінде: * 225 адам қаза тапқан, оның ішінде 19 полиция қызметкері мен әскери бар; * Қаза тапқандардың 175-і медициналық ұйымдарға жеткізілгеннен кейін қайтыс болған; * 265 адам ауруханаға жатқызылған, оның 67-і ауыр халде; * 4553 адам жарақаттанған, оның ішінде 3393 құқық қорғау органдарының қызметкері. ІІМ Тергеу басқармасының бастығы Санжар Әділовтың ақпараты бойынша (2022 жылдың 25 қаңтары)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstanda-tartpszdkter-keznde-1500-ge-juyik-gimarat-pen-332932/ Қазақстанда тәртіпсіздіктер кезінде 1500-ге жуық ғимарат пен құрылыс бүлінді - ІІМ]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 25 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * ғимараттарға шабуыл Алматы, Талдықорған, Тараз, Шымкент, Қызылорда, Өскемен, Ақтөбе, Атырау және Семей қалаларында орын алған; * 1466 түрлі ғимараттар мен құрылыстарға шабуыл ұйымдастырылған, оның ішінде 71 мемлекеттік мекеме, 12 әкімдік ғимарат және 27 полиция нысаны бар; * 1395 бизнес нысаны тонаушылыққа ұшыраған; * 700 астам автокөлік қиратылған немесе бүлінген, оның көп бөлігі мемлекеттік органдарға тиесілі қызметтік көліктер, 116-сы бейбіт тұрғындарға тиесілі. Прокуратура мәліметіне сәйкес (2022 жылдың 25 қаңтары)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/crime/kantar-okigasyinan-keyn-kansha-adam-kamauda-332934/ Қаңтар оқиғасынан кейін қанша адам қамауда?]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 25 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * сотта 9257 әкімшілік іс қаралған; * 4584 адамға сот ескерту жасаған; * прокурорлардың ұсынысы бойынша 1149 адам қамаудан босатылған; * 577 айыппұл ескертуге ауыстырылған; * 393 әкімшілік іс құрамының болмауына байланысты қысқартылған; * сот шешімімен әкімшілік қамауға 3314 адам алынған, оның 63-і қамауда отыр; * тергеу-жедел топтардың өндірісінде 2044 қылмыстық іс бар, олар бойынша 898 күдікті қамауға алынған; * қамауға алынғандардың 802-сі соттың рұқсатымен қамалған, 50-і үйқамаққа алынған, 21-і кепілге, 12-сі ешқайда кетпеу туралы қолхатпен, 13-і әлі де қаралып жатыр. === Алматыдағы тәртіпсіздіктер салдары === Алматы Полиция департаменті таратқан ақпаратқа сәйкес, тәртіпсіздіктер кезінде қалада құқық қорғау органдарының 11 қызметкері және 149 тұрғын қаза тапқан<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyidagyi-tartpszdkter-keznde-kansha-adam-kaza-bolganyi-332451/ Алматыдағы тәртіпсіздіктер кезінде қанша адам қаза болғаны айтылды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 249 адам қамауға алынып, 405 қылмыстық іс бойынша тергеу басталған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/crime/almatyidagyi-tartpszdkter-politsiya-405-kyilmyistyik-st-332452/ Алматыдағы тәртіпсіздіктер: полиция 405 қылмыстық істі тергеп жатыр]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Ресми дерекке сәйкес, Алматыдағы мәйітханаларға 7 шабуыл жасалып, олардан 41 мәйіт ұрланған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/41-mayt-urlangan-almatyi-politsiyasyinyin-basshyisyi-332448/ 41 мәйіт ұрланған. Алматы полициясының басшысы мәйітханаға жасалған шабуылдар туралы айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Алматыда бір мезетте 7 қару-жарақ дүкені тоналған. Жалпы саны 1347 қару ұрланған (оның ішінде 501 ойық, 807 тегіс ұңғылы, 39 газтравматикалық қару)<ref name="қару"/>. Кейін таратылған ақпаратқа сәйкес, ұрланған қарудың саны 1564-ке жетті. 25 қаңтарға дейін терроризм қарсы операцияның барысында ұрланған қару-жарақтың 515 данасы қайтарылған (75 автомат, 133 тапанша, 2 пулемет, 47 винтовка, 103 тегіс ұңғылы қару, 100-ден астам граната және 9 мың патрон). Қару ұрлаған 98 адам және оларды заңсыз сақтаған 61 адам ұсталып, қамауға алынған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/pulemetter-avtomattar-granatalar-politsiya-urlangan-kansha-332936/ Пулеметтер, автоматтар, гранаталар: полиция ұрланған қанша қару тәркілегенін айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 25 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Жалпы тоналған сауда нысандарының саны 1600-ден асады. 356 автокөлік бүлінген немесе жойылған, оның ішінде 163-і полицияға тиесілі автокөлік<ref name="қару">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/lankester-1-347-karu-jaraktyi-alyip-ketken-almatyi-pd-332449/ Лаңкестер 1 347 қару-жарақты алып кеткен - Алматы ПД басшысы]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Алматы қаласына келтірілген шығынның сомасы 112 миллиард теңгеге жетті. Орта және шағын бизнес өкілдері 42 миллиард теңгеге, ірі бизнес 25 миллиард теңгеге шығындалған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/events/almatyidagyi-tartpszdkterden-keyn-keltrlgen-shyigyin-somasyi-332474/ Алматыдағы тәртіпсіздіктерден кейін келтірілген шығын сомасы белгілі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>. <gallery mode=packed heights=200px> Сурет:Разграбленный и сожжённый мародёрами магазин электроники и компьютерной техники.jpg|Тоналған және өртенген дүкен Сурет:Сгоревшее здание Площадь Республики 13.jpg|Республика алаңының маңындағы өртенген ғимарат Сурет:Взломанный мародёрами банкомат -1.jpg|Тоналған банкомат Сурет:Разгромленное мародёрами расчётно-кассовое отделение банка.jpg|Тоналған банк бөлімшесі </gallery> === Қаза тапқандардың тізімі === Билік өкілдері ресми түрде қаңтар оқиғалары кезінде 225 адам қаза тапты деген ақпарат таратқанымен, олардың есімдері жарияланған жоқ. Қазақстандық белсенділер мемлекеттен бұл тізімді жариялауды талап етіп, петиция астында қол жинай бастады. Оған қоса [https://qantar2022.org/ qantar2022.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220227153931/https://qantar2022.org/ |date=2022-02-27 }} сайты ашылып, онда қаңтар оқиғалары кезінде зардап шеккен, ұсталған, жараланған және қаза тапқан адамдар туралы ақпарат жинала басталды<ref>''Аманжолқызы А.'' [https://malim.kz/17479 Қаңтар қырғыны. Қаза тапқандардың есімін жариялау не үшін қажет?]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Malim.kz'', 20 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Қаңтардың соңында жарияланған [[Азаттық радиосы]]ның тізімінде қаза тапқан 184 адамның аты-жөні жазылған. Бұл ақпаратты жинаумен Бақытжан Төреғожина басқаратын «Ар. Рух. Хақ» қоры мен азаматтық белсенділер айналысқан<ref>[https://rus.azattyq.org/a/kazakh-winter-list-of-victims/31674110.html Погибшие во время январских событий. Список Азаттыка].{{ref-ru}} ''[[Азаттық радиосы]]'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. == Наразылық басталғаннан кейін мемлекет қолға алған шаралар == Наразылық шаралары басталған алғашқы күндері шерушілермен Жаңаөзен әкімінің міндетін уақытша атқарушы Ғалым Байжанов келіссөздер жүргізді (әкім Мақсат Ибағаров кезекті еңбек демалысына шығып кеткен болатын)<ref name="azattyq1"/>. 3 қаңтарда [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминның]] бастауымен өңірдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайды қарастыратын комиссия құрылғаны белгілі болды<ref name="azattyq4"/>. Сол күні шерушілермен келіссөз жүргізуге облыс әкімі Нұрлан Ноғаев келді<ref name="azattyq5"/>. Наразылық шаралары Қазақстанның басқа өңірлерінде де басталғаннан кейін, 4 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев «ел тұтастығы мен бірлігіне сызат түсіруді көздейтін деструктивті топтардың үндеуіне құлақ аспауға» шақырды<ref name="azattyq6"/>. 5 қаңтар күні таңертең [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] отставкаға кетті<ref name="azattyq3"/>, Қасым-Жомарт Тоқаев Қауіпсіздік кеңесінің басшылығын өз қолына алды<ref name="azattyq12"/>. Маңғыстау облысы мен Алматы қаласында 19 қаңтарға дейін төтенше жағдай енгізілді<ref name="azattyq7"/>. Сол күні төтенше жағдай режимі бірінші Алматы облысында<ref name="azattyq8"/>, содан кейін Астана қаласында<ref name="azattyq9"/>, ақыр соңында елдің барлық аймағында енгізілгені белгілі болды<ref name="azattyq10"/>. Қазақстан бойынша Интернет байланысы өшірілді, телефон байланысы нашарлады<ref name="azattyq11"/>. === ҰҚШҰ әскерлерінің Қазақстан аумағына енгізілуі === [[Сурет:CSTO collective peacekeeping forces in Kazakhstan 2022-JAN-12, Tajikistan soldiers in Almaty Power Station-1.jpg|нобай|Тәжікстандық сарбаздар [[Алматы ЖЭО]] маңында.]] 6 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев ҚР Қауіпсіздік кеңесінің жиынын өткізіп, [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] (ҰҚШҰ) басшыларынан көмек сұрағанын мәлімдеді<ref name="azattyq13">[https://www.azattyq.org/a/31641186.html Тоқаев "террористік банда" туралы айтып, ҰҚШҰ-дан көмек сұрағанын жеткізді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Сол күні ҰҚШҰ төрағасы Армения премьер-министрі [[Никол Пашинян]] Қазақстанға әскер жіберетінін ресми түрде растады<ref name="ҰҚШҰ Қазақстанға әскер жібереді">[https://www.azattyq.org/a/31641888.html ҰҚШҰ Қазақстанға әскер жібереді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. ҰҚШҰ бітімгерлік күштерінің негізгі миссиясы — Қазақстандағы стратегиялық нысандарды күзету деп жарияланды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/berk-uali-ukshu-kushternn-kazakstandagyi-maksatyi-men-mndetn-331951/ Берік Уәли ҰҚШҰ күштерінің Қазақстандағы мақсаты мен міндетін айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 9 қаңтардан бастап Ресей, Армения, Беларусь, Қырғыстан және Тәжікстан әскерлері (2030 сарбаз, 250 техника<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyida-ukshu-asker-elne-kayta-bastadyi-332300/ Алматыда ҰҚШҰ әскері еліне қайта бастады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>) маңызды нысандарды күзету жұмысына кірісті. [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр ғарыш айлағы]], Сарышаған полигоны, ғарышты бақылау станциялары мен басқа да маңызды әскери нысандарды ҰҚШҰ әскерлері бақылауға алды<ref>[https://iz.ru/1274673/anton-lavrov-aleksei-ramm-bogdan-stepovoi/tvorenie-mira-kak-zhivet-kazakhstan-pod-okhranoi-voennykh-odkb Творение мира: как живет Казахстан под охраной военных ОДКБ]. ''Известия'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 13 қаңтардан бастап бітімгерлік күштер күзетке алған нысандарын қазақстандық құқық қорғаушыларға тапсыра бастады, ҰҚШҰ әскерлерін елдеріне қайтаруға дайындық басталып кетті<ref>[https://iz.ru/1276448/2022-01-13/mirotvortcy-odkb-nachali-peredavat-okhraniaemye-obekty-pravookhraniteliam-kazakhstana Миротворцы ОДКБ начали передавать охраняемые объекты правоохранителям Казахстана]. ''Известия'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 19 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|ҚР Қорғаныс министрлігі]] ел аумағында шет мемлекеттердің әскерилері қалмағанын мәлімдеді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31661161.html Билік ҰҚШҰ әскері ел аумағынан толық шыққанын хабарлады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 19 қаңтар 2022 жыл</ref>. Қазақстандағы ҰҚШҰ әскерінің құрамы (2022 жылдың 10 қаңтары)<ref>[https://ria.ru/20220110/mirotvortsy_kazakhstan-1767231827.html Миротворцы ОДКБ в Казахстане: состав и главная задача миссии]. ''РИА Новости'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * Ресей, 1480 сарбаз: ** 45-ші арнайы мақсаттағы дербес гвардиялық бригада; ** 98-ші гвардиялық әуе-десант дивизиясы; ** 31-ші десант-шабуылдаушы дербес гвардиялық бригада; * Тәжікстан, 200 сарбаз: ** Қарулы күштердің бітімгерлік бөлімшесі; * Қырғызстан, 150 сарбаз: ** 25-ші арнайы мақсаттағы «Скорпион» бригадасы * Беларусь, 100 сарбаз: ** 103-ші гвардиялық әуе-десант дербес гвардиялық бригада; * Армения, 100 сарбаз: ** Қарулы күштердің бітімгерлік бөлімшесі. === Әлеуметтік-экономикалық жағдайды жақсарту шаралары === 5 қаңтар күні өткен жиында Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ахуалды тұрақтандыру үшін бірқатар тапсырма берді<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-elimizdegi-aleumettik-ekonomikalyk-zhagdayga-katysty-kenes-otkizdi-50258 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев еліміздегі әлеуметтік-экономикалық жағдайға қатысты кеңес өткізді]. ''ҚР Президентінің ресми сайты'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * Мұнай өнімдерінің (бензин, дизель, сұйытылған газ) бағасына мемлекеттік реттеуді 180 күнге енгізу; * Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасы бойынша мемлекеттік реттеуді енгізу; * «Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы» Заңды әзірлеуге кірісу; * Халық үшін 180 күнге коммуналдық тарифтерді көтеруге мораторий енгізу қажеттігін қарастыру; * Халықтың әлеуметтік жағдайы нашар топтары үшін нарықтағы баспананы жалға алу құнын субсидиялау мәселесін қарастыру; * Денсаулық сақтау және балалар мәселелерін шешу үшін «Қазақстан халқына» деп аталатын қоғамдық қор құру, оны мемлекеттік және жеке көздер арқылы қаржыландыру. «Қазақстан халқына» қорының міндеттері<ref name="qor">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-halkyina-koryinyin-basshyisyi-tagayyindaldyi-332398/ "Қазақстан халқына" қорының басшысы тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қолдау, мәдениет және спорт салаларында мемлекеттік қолдау шараларынан тыс қосымша қамтамасыз ету мәселелері бойынша Қазақстан халқына қайырымдылық көмек көрсету; * төтенше жағдайлар кезінде және төтенше жағдай режимі енгізілгенде зардап шеккен халыққа көмек көрсету; * халықтың әлеуметтік осал топтарынан мұқтаж балалар мен балалар үшін спорттық инфрақұрылымның дамуына және оның қолжетімділігін арттыруға жәрдемдесу; * Қазақстанның аумақтық тұтастығы мен қауіпсіздігін қорғау кезінде қаза тапқан құқық қорғау органдары, арнайы органдар қызметкерлерінің, әскери қызметшілердің отбасыларын қолдау; * қор қызметінің өзге басым бағыттары бойынша қайырымдылық көмек көрсету. Қордың басшысы болып Болат Жәмішев тағайындалды. Оны қаржыландыру үшін жеке тұлғалардан, халықаралық қайырымдылық ұйымдардан, монополистердің міндетті аударымдарынан, ірі бизнес тарапынан түскен қаражат пайдаланылатын болды<ref name="qor"/>. 16—27 қаңтар аралығында қордың шотына 52 миллиард теңгеден астам түскен: [[Kaspi Bank]]-тің негізін қалаушылар [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]] мен [[Михаил Ломтадзе]] 10 миллиард теңге, «Халық» қайырымдылық қоры 2 миллиард теңге, «Степногорск тау-кен химия комбинаты» 350 миллион теңге<ref>[https://sputnik.kz/economy/20220117/19159052/qazaqstan-khalqyna-qory.html "Қазақстан халқына" қорына қанша ақша түсті]. ''Sputnik.kz'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>, ''KAZ Minerals Aktogay'' 6,2 миллиард теңге, ''KAZ Minerals Bolzshakol'' 6,2 миллиард теңге, ''Kazakhmys Smelting'' 5 миллиард теңге, «Востокцветмет» 3,1 миллиард теңге, «Сәби» жеке қайырымдылық қоры 1 миллиард теңге, «Астана-Моторс» компаниясы 550 миллион теңге, ''BI-Development'' 300 миллион теңге, «Сарыарқаавтопром» 250 миллион теңге, ''NAK Development'' 100 миллион теңге аударған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-halkyina-koryina-kansha-karjyi-tusken-jariyalandyi-333115/ "Қазақстан халқына" қорына қанша қаржы түскені жарияланды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Кадрлық ауысымдар === 5 қаңтарда ҚР Үкіметі отставкаға кеткеннен кейін бірқатар министрлікке жаңа басшылар тағайындалды. * Әлихан Асханұлы Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды. 2019 жылдан бері ол премьер-министрдің бірінші орынбасары қызметін атқарып келген болатын<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/alihan-smayyilov-premer-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332116/ Әлихан Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы ҚР Президенті Іс басқармасының Медицина орталығы басшысының орынбасары Ажар Ғиният денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ajar-giniyat-densaulyik-saktau-ministr-bolyip-tagayyindaldyi-332178/ Ажар Ғиният денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы Президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары Дәурен Абаев Қазақстан Республикасының мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/dauren-abaev-madeniet-jane-sport-ministr-bolyip-332165/ Дәурен Абаев мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы «ҚазАқпарат» басқармасының төрағасы Асқар Қуанышұлы Омаров ҚР ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/askar-omarov-akparat-jane-kogamdyik-damu-ministr-bolyip-332162/ Асқар Омаров ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрын ҚР Тұңғыш Президенті кеңсесінің Ақпараттық-сараптамалық қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісінің орынбасары Әлібек Қуантыров Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ulttyik-ekonomika-ministr-lauazyimyina-km-tagayyindalganyi-332180/ Ұлттық экономика министрі лауазымына кім тағайындалғаны белгілі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қайырбек Өскенбаев индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/jana-industriya-jane-infrakuryilyimdyik-damu-ministr-332161/ Жаңа индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы «KAZENERGY» заңды тұлғалар бірлестігінің бас директоры Болат Ақшолақов энергетика министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/bolat-aksholakov-energetika-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332177/ Болат Ақшолақов энергетика министрі қызметіне тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Аида Балаева (бұрынғы ақпарат және қоғамдық даму министрі) мен Ержан Қазыхан (Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнайы өкіл) Президент Әкімшілігі басшысының орынбасарлары болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/prezident-akmshlg-basshyisyinyin-jana-oryinbasarlaryi-332182/ Президент Әкімшілігі басшысының жаңа орынбасарлары тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасының орынбасары қызметінен босатылған Дархан Медеғалиұлы Жазықбаев Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы лауазымына тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/jazyikbaev-memlekettk-kyizmet-ster-agenttg-toragasyi-bolyip-332183/ Жазықбаев Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы Мәжіліс депутаты Қанат Мусин әділет министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kanat-musin-adlet-ministr-bolyip-tagayyindaldyi-332186/ Қанат Мусин әділет министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Айбек Дәдебаев ҚР Президенті Іс басқарушысы лауазымына тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-s-baskarushyisyinyin-jana-basshyisyi-332188/ Президент Іс басқарушысының жаңа басшысы тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қарлығаш Әбдіжаббарова Алматының жаңа бас санитария дәрігері болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyinyin-jana-bas-sanitariya-darger-tagayyindaldyi-332262/ Алматының жаңа бас санитария дәрігері тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 12 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұған дейін Алматы қаласы бойынша ҰҚК бастығының бірінші орынбасары қызметін атқарған полковник Марат Ирменов ҰҚК-ның Алматы қаласы бойынша департаментінің басшысы болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-irmenov-almatyi-ukkd-basshyisyi-bolyip-tagayyindaldyi-332279/ Марат Ирменов Алматы ҰҚКД басшысы болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 14 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Президенттің бұрынғы кеңесшісі Тимур Сүлейменов Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/timur-suleymenov-prezident-akmshlg-basshyisyinyin-brnsh-332287/ Тимур Сүлейменов Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы энергетика министрі Мағзұм Мырзағалиев Президент кеңесшісі лауазымына тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/buryingyi-energetika-ministr-magzum-myirzagaliev-prezident-332304/ Бұрынғы энергетика министрі Мағзұм Мырзағалиев Президент кеңесшісі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * ҚР Президентінің Парламенттегі Өкілдігінің басшысы лауазымынан босатылған Бейбіт Исабаев Сенат депутаты болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/beybt-isabaev-senat-deputatyi-bolyip-tagayyindaldyi-332305/ Бейбіт Исабаев Сенат депутаты болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Сенат депутаты Сәуле Айтпаеваның өкілеттігі тоқтатылды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-senator-aytpaevanyin-oklettgn-toktattyi-332307/ Тоқаев сенатор Айтпаеваның өкілеттігін тоқтатты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы ҚР Президентінің іс басқарушысы Ерлан Баттақов сауда және интеграция бірінші вице-министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/erlan-battakov-sauda-jane-integratsiya-brnsh-vitse-ministr-332308/ Ерлан Баттақов сауда және интеграция бірінші вице-министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * ''Stopfake.kz'' жобасының жетекшісі болған Александр Данилов ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/aleksandr-danilov-akparat-vitse-ministr-bolyip-332309/ Александр Данилов ақпарат вице-министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Астана қаласы бойынша департаментінің басшысы Абзал Әбдікәрімов ұлттық экономика вице-министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/abzal-abdkadyirov-ulttyik-ekonomika-vitse-ministr-boldyi-332311/ Абзал Әбдіқадыров ұлттық экономика вице-министрі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы ҚР стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары Жаслан Мәдиев цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/jaslan-madiev-tsifrlyik-damu-brnsh-vitse-ministr-boldyi-332340/ Жаслан Мәдиев цифрлық даму бірінші вице-министрі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 14 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы әділет министрі Марат Бекетаев премьер-министр Әлихан Смайыловтың кеңесшісі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-beketaev-premer-ministrdn-kenesshs-boldyi-332354/ Марат Бекетаев премьер-министрдің кеңесшісі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 14 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы ішкі істер министрінің орынбасары, [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы|ҚР Ұлттық ұланының]] бас қолбасшысы Руслан Жақсылықов қорғаныс министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstannyin-jana-korganyis-ministr-turalyi-ne-belgl-332616/ Қазақстанның жаңа қорғаныс министрі туралы не белгілі?]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 19 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Премьер-министрдің орынбасары Ералы Тоғжанов, премьер-министрдің бірінші орынбасары Роман Скляр, премьер-министр кеңсесінің басшысы Ғалымжан Қойшыбаев, ішкі істер министрі Ерлан Тұрғымбаев (кейін ол қызметінен кетіп, президент кеңесшісі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.zakon.kz/6003367-erlan-turgymbaev-zhana-kyzmetke-tagaiyndaldy.html Ерлан Тұрғымбаев жаңа қызметке тағайындалды]. ''Zakon.kz'', 25 ақпан 2022 жыл.</ref>), сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді, төтенше жағдай министрі Юрий Ильин, еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Серік Шәпкенов, цифрлық даму және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин, ауыл шаруашылығы министрі Ербол Қарашөкеев, білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов, экология, геология және табиғи ресурстар министрі Серікқали Брекешев, қаржы министрі Ерұлан Жамаубаев, сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов өз лауазымдарын сақтап қалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ukmette-lauazyimyin-kmder-saktap-kaldyi-332179/ Үкіметте лауазымын кімдер сақтап қалды?]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Қаңтар оқиғалары үшін жауапкершілікке тарту === * [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҰҚК]] төрағасы Кәрім Мәсімов 5 қаңтарда қызметінен босатылып, кейін «мемлекетке опасыздық жасады» деген айыппен қамауға алынды<ref name="masimov01"/>. Кейінірек оған «билікті басып алу» бабы бойынша да қылмыстық іс қозғалғаны мәлім болды. Онымен қоса ҰҚК төрағасының бұрынғы орынбасарлары А. Садықұлов пен Д. Ерғожин да ұсталды<ref name="masimov02"/>. * 15 қаңтарда энергетика вице-министрі Жұмабай Қарағаевтың қызметінен босатылып, қамауға алынғаны белгілі болды. Онымен қоса электрондық сауда алаңдарының басшылары мен Маңғыстау облысындағы сұйытылған газдың бағасын негізсіз көтеруге қатысы бар тұлғалар ұсталған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/buryingyi-energetika-vitse-ministr-jumabay-karagaev-ustaldyi-332411/ Бұрынғы энергетика вице-министрі Жұмабай Қарағаев ұсталды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 19 қаңтарда қызметінен босатылған бұрынғы қорғаныс министрі Мұрат Бектановтың 20 ақпанда уақытша ұстау изоляторына қамалғаны туралы белгілі болды<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuror/press/news/details/329545?lang=kk БАҚ үшін ақпарат]. ''ҚР Бас прокуратурасы'', 21 ақпан 2022 жыл.</ref>. «Командирлік қабілетін көрсете алмады» деп Тоқаев сынға алған Бектановқа ҚР Қылмыстық кодексінің 452-бабы бойынша («Биліктің әрекетсіздігі») айып тағылған<ref>[https://www.azattyq.org/a/31713729.html Бас прокуратура: Бұрынғы Қорғаныс министрі Мұрат Бектанов қамауға алынды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 21 ақпан 2022 жыл.</ref>. === Төтенше жағдайды кезең-кезеңімен жою === [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] 13 қаңтарда Астана, Шымкент қалаларының, Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қызылорда, Қостанай, Маңғыстау, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Түркістан облыстарының аумақтарында терроризмге қарсы операцияның аяқталғаны және террористік қауіптіліктің шекті «қызыл» деңгейінің жойылғаны туралы жариялады. Террористік қауіптіліктің «қызыл» деңгейі және терроризмге қарсы операция режимі Алматы қаласында, Алматы және Жамбыл облыстарында сақталады<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/knb/press/news/details/311627?lang=kk Террористік қауіп деңгейін төмендету туралы]. ''gov.kz'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Төтенше жағдайдың күшін жою уақыты: * 2022 жылғы 13 қаңтарда сағат 7:00-ден бастап Батыс Қазақстан<ref>[https://akorda.kz/kz/batys-kazakstan-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-120591 Батыс Қазақстан облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 12 қаңтар.</ref>, Солтүстік Қазақстан<ref>[https://akorda.kz/kz/soltustik-kazakstan-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-12072 Солтүстік Қазақстан облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 12 қаңтар.</ref> және Павлодар<ref>[https://akorda.kz/kz/pavlodar-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-120241 Павлодар облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 12 қаңтар.</ref> облыстарында; * 14 қаңтар сағат 18:00-ден бастап Шымкент қаласында<ref>[https://akorda.kz/kz/shymkent-kalasyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-140730 Шымкент қаласындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref>, Шығыс Қазақстан<ref>[https://akorda.kz/kz/shygys-kazakstan-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1401126 Шығыс Қазақстан облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref>, Қарағанды<ref>[https://akorda.kz/kz/karagandy-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1401431 Қарағанды облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref>, Түркістан<ref>[https://akorda.kz/kz/turkistan-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-140200 Түркістан облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref> облыстарында; * 15 қаңтар сағат 7:00-ден бастап Ақмола<ref>[https://akorda.kz/kz/akmola-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1404057 Ақмола облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref> және Қостанай<ref>[https://akorda.kz/kz/kostanay-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1404539 Қостанай облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref> облыстарында; * 16 қаңтар сағат 7:00-ден бастап Ақтөбе облысында<ref>[https://akorda.kz/kz/aktobe-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1503357 Ақтөбе облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 15 қаңтар.</ref>. * 19 қаңтар сағат 00:00-ден бастап Астана және Алматы қалаларында және Алматы, Атырау, Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау облыстарында төтенше жағдайдың күші жойылды, яғни Қазақстанның барлық өңірі қалыпты өмірге оралып, шектеу шаралары тоқтатылды<ref>[https://www.inform.kz/kz/kazakstannyn-barlyk-onirinde-totenshe-zhagdaydyn-kushi-zhoyylady_a3887615 Қазақстанның барлық өңірінде төтенше жағдайдың күші жойылады]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 18 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === ӨКМ Операторы қызметінің тоқтатылуы === 2015 жылы құрылған «Өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелері Операторы» ({{lang-ru|Оператор РОП}}) жинаған утилизациялық алымға елдегі автокөлік иелері жылдар бойы наразылық білдіріп, 2021 жылы әлеуметтік желілерде ''#НетУтильСбору'' қозғалысы пайда болды. [[Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Әлия Назарбаеваға]] қатысы болуы мүмкін бұл компания соңғы бес жылдың ішінде қазақстандықтардан 691,9 миллиард теңге қаражат жинаған. 2022 жылдың қаңтарындағы наразылық шараларынан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев уитилизациялық алымды жинаумен жеке компания айналыспауы керек деген мәлімдеме жасады<ref>[https://www.azattyq.org/a/31650244.html Назарбаевтың кіші қызымен байланысы бар делінген жеке компанияға бес жылда 692 млрд теңге қаражат түскен]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 12 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Президенттің тапсырмасымен ҚР Үкіметі 2022 жылдың 18 қаңтарында «ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің ведомстволық бағынысты ұйымдарының кейбір мәселелері туралы» қаулы қабылдады. Оған сәйкес, «ӨКМ Операторы» ЖШС-нің утилизациялық алымды жинау қызметі тоқтатылып, оның есебінен құрылған активтер мемлекетке берілетін болды. Өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелерін (ӨКМ) әкімшілендіру функциялары «Жасыл даму» АҚ мемлекеттік ұйымына тапсырылды<ref>[https://www.inform.kz/kz/okm-operatory-budan-bylay-util-alymyn-zhinay-almaydy-ukimet-kaulysy_a3887773 «ӨКМ операторы» бұдан былай утиль алымын жинай алмайды - Үкімет қаулысы]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 19 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 26 қаңтарда бұрынғы экология, геология және табиғи ресурстар вице-министрі Ахметжан Пірімқұлов пен «ӨКМ Операторы» ЖШС бұрынғы төрағасы Медет Құмарғалиев 2 ай мерзімге қамауға алынғаны белгілі болды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/crime/ekologiya-vitse-ministr-men-okm-operatoryi-basshyisyi-2-ayga-333071/ Экология вице-министрі мен "ӨКМ Операторы" басшысы 2 айға қамауға алынды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 26 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Сол күні Астана қаласында өз-өзіне қол жұмсаған «ӨКМ Операторы» ЖШС басқарушы директоры Руслан Шәмшиевтің мүрдесі табылды<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/rop-operatorynyng-baskharushy-direktory-oez-oezine-khol-zhumsady РОП операторының басқарушы директоры Руслан Шәмшиев өз-өзіне қол жұмсады]. ''Информбюро'', 26 қаңтар 2022 жыл.</ref>. == Назарбаев пен оның отбасының тағдыры == {{see also|Назарбаевтың жеке басына табыну}} [[Сурет:Nursultan Nazarbayev at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|нобай|Нұрсұлтан Назарбаев]] Ондаған жылдар бойы билікті өз қолында ұстаған [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] 2019 жылы оған жақын деп саналатын Қасым-Жомарт Тоқаевқа [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|билік тізгінін тапсырған болатын]], бірақ бұрынғы президент елдің саяси өміріне өз ықпалын сақтап қалды. 2022 жылдың қаңтарындағы оқиғалар кезінде Назарбаевтың жұрттың алдына шықпауы нағыз жұмбаққа айналды<ref name="WSJ">''Grove T., Marson J.'' [https://www.wsj.com/articles/mystery-surrounds-absence-of-kazakhstans-longtime-leader-as-protesters-challenge-state-he-built-11641639722 Mystery Surrounds Absence of Kazakhstan’s Longtime Leader as Protesters Challenge State He Built]. ''[[The Wall Street Journal]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Түрлі қауесеттерге сәйкес, ол [[Женева көлі]]нің жағалауында, [[Қытай]]да немесе [[Дубай]]да бас сауғалауы мүмкін. «Назарбаев қайтыс болды» деген де күдік туды. Бірақ көбісінің болжамы бойынша, бұрынғы президент өз атымен аталған Қазақстанның астанасында қалған<ref name="guardian">''Walker S.'' [https://www.theguardian.com/world/2022/jan/16/where-is-kazakhstans-former-longtime-leader-nursultan-nazarbayev Where is Kazakhstan’s former longtime leader Nursultan Nazarbayev?]. ''[[The Guardian]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Назарбаевтың баспасөз хатшысы 28 желтоқсаннан бері көзден таса болған бұрынғы президенттің Астана қаласында екенін мәлімдеді<ref name="tengri05"/>. Кейін белгілі болғандай, Назарбаев ҚР Қауіпсіздік кеңесі төрағасы лауазымын Тоқаевқа тапсырған. Халық арасында түрлі қауесет тарағаннан кейін Елбасының хатшысы бұны ол өз еркімен істеді деп сендірді<ref name="tengri06"/>. Оған қоса бұрынғы президенттің маңызды одақтастары өз лауазымдарынан айырыла бастады, Үкімет отставкаға жіберілді. Назарбаевтың тұсында Үкіметті басқарған ҰҚК төрағасы Кәрім Мәсімов «мемлекетке опасыздық жасады» деп қамауға алынып, Тоқаев тағайындаған адаммен ауыстырылды. Бұның барлығы Қазақстанда билік үшін астыртын күрес жүріп жатыр ма деген сұрақтың туындауына әкеп соқтырды. Кейбір бақылаушылардың пікірінше, Тоқаев халық арасында жаман атақты болған Назарбаевтан (шерушілер ''«Шал, кет!»'' деп ұрандаған болатын) өзін әрі ұстау үшін осы қадамдарға барған<ref name="WSJ"/>. Наразылық шаралары басталғаннан кейін сөйлеген сөздерінде Қасым-Жомарт Тоқаев Назарбаевтың атын атап, тікелей сынамағанымен, Қазақстанда [[Назарбаевтың жеке басына табыну|бұрынғы президенттің жеке басына табыну]] аяқталғанының белгілері байқалды. Талдықорғандағы тәртіпсіздіктер кезінде құлатылған Назарбаевтың ескерткіші орнына қойылған жоқ, шерушілер алып тастаған Алматыдағы [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Назарбаев даңғылындағы]] көше белгілері қайта ілінген жоқ. Осы жағдайда елдің бетке ұстар азаматтары өздерінің Тоқаевқа адал екенін білдіруге асықты. «Назарбаевтың дәуірі аяқталғаны анық», — деп мәлімдеді көп жылдар бойы бұрынғы президенттің кеңесшісі болған [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] өзінің ''[[The Guardian]]''-ға берген сұхбатында<ref name="guardian"/>. 18 қаңтарда Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқына [https://www.youtube.com/watch?v=K0ZSwtUV_bo үндеуін жариялады]. Өз сөзінде ол елде орын алған тәртіпсіздер үшін «экстремистік топтар» мен «террористерді» кінәлады, бұл оқиғалар кезінде қаза тапқандарға көңіл айтты. Тоқаевты қолдауға шақырып, оның «шұғыл шешімдерінің арқасында ел іргесі сөгілген жоқ» деді. Бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған түрлі ақпаратқа жауап ретінде Назарбаев 2019 жылы Қасым-Жомарт Тоқаевқа билік тізгінін тапсырғанын еске салды, сол кезден бері [[Зейнеткерлік жасы|зейнеткер]] екенін, қазір Қазақстан астанасында демалып жатқанын айтты<ref>[https://elbasy.kz/kk/news/2022-01/kazakstan-respublikasynyn-tungysh-prezidenti-elbasy-nnazarbaevtyn-kazakstan-khalkyna Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына үндеуі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118121835/https://elbasy.kz/kk/news/2022-01/kazakstan-respublikasynyn-tungysh-prezidenti-elbasy-nnazarbaevtyn-kazakstan-khalkyna |date=2022-01-18 }}. ''ҚР тұңғыш президенті — Елбасы Н. Назарбаевтың ресми сайты'', 18 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 19 қаңтарда белгілі болғандай, [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|ҚР Парламенті Мәжілісінің]] депутаттары «Қазақстан халықтары ассамблеясы», «Тұңғыш президент — Елбасы», «ҚР Қауіпсіздік кеңесі» туралы заңдарға арнайы түзету енгізуді қолдап, Нұрсұлтан Назарбаевтың [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төраға болу құқығынан айыратын заң жобасын [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенатқа]] жолдаған. Енді бұл органдарға Қазақстан президенті төрағалық ететін болып шешілді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31661397.html Мәжіліс Назарбаевты Қауіпсіздік кеңесін өмір бойы басқару құқығынан айыратын өзгерісті мақұлдады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 19 қаңтар 2022 жыл</ref>. 2021 жылдың қарашасында «[[Нұр Отан]]»-ның төрағасы Назарбаев партияны ел президенті басқаруы тиіс деген мәлімдеме жасаған болатын<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-nur-otan-partiyasyinyin-toragasyi-oklettgn-bered-330086/ Назарбаев Nur Otan партиясының төрағасы өкілеттігін береді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 23 қараша 2021 жыл.</ref>. 2022 жылдың 28 қаңтарында өткен «Нұр Отан» партиясының кезектен тыс XXI Съезінде Қасым-Жомарт Тоқаев бірауыздан партия төрағасы болып сайланды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-nur-otan-partiyasyinyin-toragasyi-bolyip-333076/ Президент Тоқаев Nur Otan партиясының төрағасы болып сайланды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Съезде сөйлеген сөзінде мемлекет басшысы: «Тұңғыш Президенттің тарихи еңбегіне құрмет көрсетейік, оның жетістіктері мен қадір-қасиеттерін бірінші орынға қояйық, ал есептерді еліміздің болашақ басшыларына қалдырайық», — деді<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-elbasyi-turalyi-jumyis-stemeytn-adam-gana-333094/ Президент Елбасы туралы: Жұмыс істемейтін адам ғана қателеспейді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Лауазымдарынан айырылған Назарбаев отбасының мүшелері === * Димаш Досанов ([[Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Әлия Назарбаева]]ның күйеуі) — «[[ҚазТрансОйл]]» бас директоры ретіндегі өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kaztransoyl-basshyisyi-dimash-dosanovtyin-oklet-merzmnen-332410/ "ҚазТрансОйл" басшысы Димаш Досановтың өкілеті мерзімінен бұрын тоқтатылды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қайрат Шәріпбаев ([[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]ның бейресми күйеуі) — «[[Қазақгаз]]» ҰК АҚ басқарма төрағасы ретіндегі өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kayrat-sharpbaev-qazaqgaz-uk-basshyisyi-kyizmetnen-kett-332409/ Қайрат Шәріпбаев QazaqGaz ҰК басшысы қызметінен кетті]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] ([[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева]]ның күйеуі) — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы|«Атамекен» Ұлттық Кәсіпкерлер палатасының]] төрағасы ретіндегі өкілеттігін доғарды<ref>''Қапаш Г.'' [https://egemen.kz/article/301371-qulybaev-qyzmetinen-ketti Құлыбаев қызметінен кетті]. ''[[Егемен Қазақстан]]'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Самат Сатыбалдыұлы Әбіш|Самат Әбіш]] (Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інісі) — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҚР Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары лауазымынан босатылды<ref>[https://www.inform.kz/kz/samat-abish-ukk-toragasynyn-birinshi-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy_a3886719 Самат Әбіш ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары лауазымынан босатылды]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Дариға Назарбаева — [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты болған Назарбаевтың қызы қаңтар айының басынан бері [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентте]] көрінген жоқ. Ресми мәлімет бойынша, ол [[Коронавирустық инфекция Covid-19|коронавирус]] індетіне шалдығып, өз үйінде демалған. Кейін Дариға Нұрсұлтанқызының қаңтар айының аяғына дейін жалақысы сақталмайтын демалыста болатыны белгілі болды<ref>[https://sputnik.kz/society/20220117/19161607/Dariga-Nazarbaeva-demalys.html Дариға Назарбаева қаңтар айының соңына дейін демалыста болады]. ''Sputnik Kazakhstan'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Айдың аяғында өткен «Нұр Отан»-ның кезектен тыс Съезінде ол партияның саяси кеңесінің құрамынан шығарылды<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dariga-nazarbaeva-nur-otan-partiyasynyn-sayasi-kenesinin-kuramynan-shygaryldy Дариға Назарбаева Nur Otan партиясының саяси кеңесінің құрамынан шығарылды]. ''inBusiness.kz'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 25 ақпанда Дариға Назарбаева Мәжіліс депутаты өкілеттігін тоқтатқаны туралы үндеу жариялады<ref>[https://www.zakon.kz/6007864-dariga-nazarbaeva-mzhilisten-ketedi.html Дариға Назарбаева Мәжілістен кетеді]. ''Zakon.kz'', 25 ақпан 2022 жыл</ref>. * Берік Имашев — 25 қаңтарда Дариға Назарбаеваның құдасы [[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ҚР Орталық сайлау комиссиясының]] төрағасы қызметінен босатылды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31669867.html Тоқаев Назарбаеваның құдасын қызметтен босатты]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 25 қаңтар 2022 жыл</ref>. == Оқиғалар хроникасы == === 2 қаңтар === * Жаңаөзенде наразы тұрғындар сұйытылған табиғи газдың бағасын төмендетуді талап етіп, автокөлік жолын бөгеп тастады<ref name="azattyq1"/>. * Маңғыстау өңіріндегі шерушілерге газ бағасы бұрынғы деңгейге түспейтіні айтылды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31636415.html Жаңаөзендегі наразылыққа билік жауабы: сұраныс өсірген газ бағасы бұрынғы қалпына қайта келмейді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 2 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 3 қаңтар === * Астана қаласында полиция Жаңаөзендегі шерушілерге қолдау көрсетіп, көшеге шыққан бір топ адамды ұстады. Алматыдағы Республика және Астана алаңы жабылды<ref>[https://www.azattyq.org/a/almaty-nur-sultan-protests/31637104.html Астанада кемі екі жерде полиция адамдарды ұстап әкетті, Алматыда алаңдар жабылды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Премьер-министр [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминның]] бастауымен Маңғыстаудағы әлеуметтік-экономикалық жағдайды қарастыратын комиссия құрылды<ref name="azattyq4">[https://www.azattyq.org/a/31637186.html Үкімет Жаңаөзендегі жұрттың талабы бойынша комиссия құрды, халық наразылығына "құқықтық баға беретінін" ескертті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Шымкенттегі орталық алаңдардың күзеті күшейтілді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31637213.html Шымкент полициясы белсенділерді үйінен шығармай тастады, көшеде күзет күшейді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Жаңаөзенде наразылық шарасына жиналған адамдардың саны 3 мыңға жетті. Келіссөз жүргізуге келген облыс әкімі Ноғаевты шерушілер қуып жіберді<ref name="azattyq5">[https://www.azattyq.org/a/31637750.html Жаңаөзендегі наразы топ облыс әкімі Ноғаевты жиыннан қуып жіберді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтөбенің орталық алаңында жүзге жуық адам жиналды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31637458.html Ақтөбеде жүз шақты адам жиналып, Жаңаөзендегі наразылыққа қолдау білдірді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Энергетика министрі Мағзұм Мырзағалиев сұйытылған газ бағасының өсу себебінің халыққа дұрыс түсіндірілмегенін айтты. Бағаның бұрынғы қалпына қайтып келмейтіні тағы да қайталанды. Сұйытылған газдың бағасы 85—90 теңгеге дейін төмендетілетін болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31637841.html Энергетика министрі "жұмыста олқылықтар болғанын" мойындады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 4 қаңтар === * Жаңаөзен мен Ақтау қалаларының алаңдарында сұйытылған газ бағасын төмендетуді талап еткен жұрт тарқамай, шеруін жалғастырды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638443.html "Үкімет отставкаға кетсін! Шал кет!" Ақтау мен Жаңаөзенде халық алаңнан тарқамады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Жаңаөзенде бастау алған шерулерді қолдамақ болған алматылық белсенділер жауапқа тартылып, қамауға алынды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638416.html Алматыда "Жаңаөзендегі наразылықты қолдамақ болған" белсенділер жауапқа тартылды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Теңіз мұнай кен орны]]ның жүздеген жұмысшылары маңғыстаулықтарды қолдап, митингіге шықты<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638559.html Теңіз кенішінде жұмысшылар Жаңаөзенді қолдап, жұмысты тоқтатты]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматы, Астана, Шымкент және Ақтөбе қалаларында ондаған адам қамауға алынды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638483.html Қазақстанның бірнеше қаласында ондаған адам ұсталды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Үкімет комиссиясы Маңғыстау облысындағы наразы халықпен келіссөз жүргізе бастағаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638772.html Үкімет Маңғыстау облысында наразылардың бастама тобымен "келіссөз жүргізіп жатқанын" хабарлады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтөбелік шерушілер полиция шебін бұзып, облыстық әкімдікке қарай бет алды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638812.html Ақтөбеде наразылар полиция шебін бұзып, әкімдікке қарай өтті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Таразда көшеге шыққан наразы адамдар журналистермен қоса қамауға алынды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639007.html Таразда Жаңаөзендегі наразыларды қолдаған журналистерді полиция алып кетті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Сол күні облыс әкімдігінің ғимараты мен қала орталығындағы бір банктың ғимараты бүлінді, 10-нан аса полиция көлігінің қиратылғаны мәлім болды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/events/saparbaev-tarazda-ortengen-kolkter-men-bulngen-gimarattar-331812/ Сапарбаев Таразда өртенген көліктер мен бүлінген ғимараттар туралы айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтауда премьер-министрдің орынбасары Ералы Тоғжанов сұйытылған газдың бір литрі 50 теңге болатынын мәлімдеді, бірақ наразы халық одан кейін тарқамады<ref name="azattyq.org"/>. * Алматыда 150 жуық адам қамауға алынды<ref name="azattyq2"/>. * «Нұр Отан» депутаты Берік Әбдіғалиұлы үкіметтің отставкасын талап етті<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639161.html "Нұр Отан" партиясынан сайланған депутат Берік Әбдіғалиұлы үкіметтің отставкасын талап етті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қасым-Жомарт Тоқаев [[Twitter]]-де «ел тұтастығы мен бірлігіне сызат түсіруді көздейтін деструктивті топтардың үндеуіне құлақ аспауға» шақырды<ref name="azattyq6">[https://www.azattyq.org/a/31639138.html Тоқаев наразыларды "ел тұтастығына сызат түсіруді көздейтін топтардың үндеуіне құлақ аспауға" шақырды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Атырауда 5 мыңнан астам тұрғын Исатай мен Махамбет орталық алаңына жиналып, олар жаңаөзендіктерге қолдау білдірді<ref>[https://azh.kz/kz/news/view/55650 Исатай мен Махамбет алаңындағы наразылық]. ''Ақ Жайық'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Шымкентте бірнеше мың адам жиналып, жаңаөзендіктерге қолдау көрсетті<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639208.html Шымкентте "Шал кет!" деп ұрандаған бірнеше мың адам әкімдікке қарай бет алды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 4 қаңтардан 5-іне ауған түні полицияның арнайы жасақтары Астана қаласындағы шерушілердің кейбірін ұстап, қамауға алды<ref name="ReferenceA"/>. === 5 қаңтар === * 5 қаңтар күні таңертең Қазақстан президенті Үкімет отставкасын қабылдағаны туралы белгілі болды<ref name="azattyq3"/>. * Қасым-Жомарт Тоқаев кадрлық өзгерістер жасады. Мұрат Нұртілеу ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары етіп тағайындалды. Ерлан Қарин мемлекеттік хатшы атанды (Қырымбек Көшербаевтың орнына). Премьер-министр міндетін уақытша Әлихан Смайылов атқаратын болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639949.html Тоқаев президент әкімшілігі және ҰҚК-да бірқатар кадрлық өзгерістер жасады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматыдағы «Алтын Орда» базарының маңында қымбатшылыққа қарсы шеруге шыққан адамдарға арнайы жасақ наразыларға шулы граната қолданып, резеңке оқ атты<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639979.html "Алтын Орда" маңында арнайы жасақ наразыларға шулы граната қолданып, резеңке оқ атты]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 5 қаңтардан бастап 19 қаңтарға дейін Маңғыстау облысы мен Алматы қаласында төтенше жағдай енгізілгені белгілі болды<ref name="azattyq7">[https://www.azattyq.org/a/31639957.html Алматы әкімі: Арандатушылар мен экстремистер ұсталып жатыр]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ішкі істер министрлігі Қазақстан бойынша «қоғамдық тәртіпті бұзған» 200-ден астам адамның ұсталғанын хабарлады<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640002.html ІІМ түрлі аймақта 200-ден астам адамның ұсталғанын хабарлады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Төтенше жағдай Алматы облысында да жарияланды<ref name="azattyq8">[https://www.azattyq.org/a/31640121.html Тоқаев Алматы облысында төтенше жағдай жариялады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтөбеде әкімдік алдында жиналған наразы халық әкімдік ғимаратын басып алуға талпынды. Полиция шерушілерге қарсы көз жасаурататын газ қолданды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640174.html Ақтөбеде әкімдікті басып алмақ болған наразыларға полиция газ шашты]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматыдағы «Сайран» автовокзалына жақын орналасқан «Нұр Отан» партиясының ғимараты өртке оранды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640150.html Алматыда "Нұр Отан" ғимараты өртеніп жатыр]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Сағат 16:00-де Астана қаласында төтенше жағдай жариялады. Коменданттық сағат 23:00—07:00 аралығында болатын болды<ref name="azattyq9">[https://www.azattyq.org/a/31640426.html Нұр-Сұлтанда төтенше жағдай жарияланды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстан аумағында Интернет желісі өшіріліп, телефон байланысы нашарлап кетті<ref name="azattyq11">[https://www.azattyq.org/a/31640540.html Елде интернет өшіп, байланыс нашарлады. Азаттық сайты ашылмай қалды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бір топ адам [[Халықаралық Алматы әуежайы]]н басып алғаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640858.html Алматыда белгісіз адамдар тобы әуежайды басып алғаны хабарланды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Шерушілер Алматы қаласының әкімдігін басып алуға талаптанғаннан кейін оның ғимараты өртке оранды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/events/sherushler-almatyi-akmdgne-basyip-kruge-areket-jasadyi-331834/ Шерушілер Алматы әкімдігіне басып кіруге әрекет жасады, ғимарат өртенді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қасым-Жомарт Тоқаев осыған дейін Нұрсұлтан Назарбаев басқарып келген Қауіпсіздік кеңесінің басшылығын өз қолына алды<ref name="azattyq12">[https://www.azattyq.org/a/31645830.html Үкібай "Назарбаев Қауіпсіздік кеңесі төрағалығын Тоқаевқа өз еркімен бергенін" айтады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматыда 120-дан астам автокөлік өртелгені белгілі болды. Қалалық полиция департаментінің хабарлауынша, бұл сәтке дейін 120 дүкен мен сауда нысандары, 180 қоғамдық тамақтану орындары, 100-ге жуық шағын және орта бизнес кеңселері қиратылған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/events/120-dan-asa-kolk-ortend-taymerdenov-kala-turgyindaryina-331843/ "120-дан аса көлік өртенді". Таймерденов қала тұрғындарына үндеу жасады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстанның барлық аймағында 5—19 қаңтар аралығында төтенше жағдай енгізілді<ref name="azattyq10">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstanda-totenshe-jagday-rejim-engzld-331850/ Қазақстанда төтенше жағдай режимі енгізілді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 6 қаңтар === * Қасым-Жомарт Тоқаев ҚР Қауіпсіздік кеңесінің жиынын өткізіп, [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] (ҰҚШҰ) басшыларынан көмек сұрағанын мәлімдеді<ref name="azattyq13"/>. * Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымының төрағасы Армения премьер-министрі [[Никол Пашинян]] Қазақстанға әскер жіберетінін ресми түрде растады<ref name="ҰҚШҰ Қазақстанға әскер жібереді"/>. * Ақтөбедегі шерушілер жергілікті билікпен келіссөз барысында өздерін «террорист» деп атауға қарсы екенін мәлімдеді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642135.html Ақтөбеде демонстранттар әкімдікпен келіссөз жүргізіп жатыр, олар өздерін "террорист" деп атауға қарсы]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 6 қаңтарға қараған түні Шымкентте бір топ адам әкімдікті басып алғысы келіп, атыс дауысы естілген. Сауда үйі, банкоматтар тоналған<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642114.html Шымкентте 30 шақты көлік, 5 автобус өртенген. Бүлінген әкімдікті жасақ күзетіп тұр, демонстранттар жоқ]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Талдықорғанда әкімдік пен полиция басқармасы наразылық шарасына қатысқандардың қолына өтті, қалада [[тонаушылық]] басталды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642185.html Нұр-Сұлтанда жағдай қалыпты, Семейде байланыс жоқ, Талдықорғанда әлдекімдер әкімдікті басып алған]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтау көшелеріне шыққан наразы халық тарамай, шетелдік әскерилердің келуіне қарсы екенін жариялады. Жаңаөзендік шерушілер де тарқаған жоқ<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642193.html Ақтау мен Жаңаөзенде демонстранттар алаңда тұр. Жұрт интернетті қосуды талап етеді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматыдағы Республика алаңында шерушілерге қарсы оқ атылғаны мәлім болды, бір адам қаза тапты<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642421.html Алматыда алаңда тұрған адамдарға пулеметтен оқ ата бастады. Қаза тапқандар мен жараланғандар бар]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Арнайы операцияның нәтижесінде тәртіп сақшылары Алматы әуежайын қайтарды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyidagyi-arnayyi-operatsiya-basyip-alyingan-auejay-331857/ Алматыдағы арнайы операция: басып алынған әуежай құқық қорғау органдарының иелігіне өтті]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 7 қаңтар === [[Сурет:Military helicopters flying over Aqtobe, January 7, 2022.jpg|нобай|Ақтөбе қаласының үстінен ұшқан әскери тікұшақтар, 7 қаңтар.]] * 7 қаңтар күні таңертең Қасым-Жомарт Тоқаев лаңкестікке қарсы штабтың жиынын өткізді, оған президент әкімшілігінің, Қауіпсіздік кеңесінің және күш құрылымдарының басшылары қатысқан<ref>[https://www.azattyq.org/a/31643396.html Тоқаев "контртеррористік штаб" отырысын өткізіп, "конституциялық тәртіп негізінен қалпына келді" деді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтөбе қаласындағы шерушілерге қарсы күш қолданылып, облыстық әкімдік маңындағы митинг таратылды. Жезқазғандағы наразы халық өз еркімен тарағаны мәлім болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31643581.html 7 қаңтар түске дейінгі ахуал: Ақтөбе, Жезқазған, Қарағанды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Тоқаев теледидар арқылы үндеуінде Алматыға шабуыл жасаған содырларға «ескертусіз оқ атуға бұйрық бергенін» айтты<ref>[https://www.azattyq.org/a/31643609.html Тоқаев "ескертусіз оқ атуға бұйрық бергенін" айтып, елдегі ахуалға "еркін баспасөзді", "демагогтарды" кінәлады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Беларусь]] басшысы [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] Нұрсұлтан Назарбаевпен телефон арқылы Қазақстандағы жағдайды талқылағаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644278.html БелТА Лукашенконың Назарбаевпен сөйлескенін жазды. Бірақ Назарбаевтың қайда екені әлі белгісіз]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы шекара жабылып, қазақстандықтарды көрші елге өткізу тоқтатылды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644896.html Қазақ-қырғыз шекарасында Қазақстан азаматтарын Қырғызстанға өткізбей жатыр]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 8 қаңтар === [[Сурет:Blocked central street of Aqtobe, January 8, 2022.jpg|нобай|Полиция бөгеп қойған Ақтөбе қаласының орталық даңғылы.]] * [[Human Rights Watch]] құқық қорғау ұйымы Қазақстан билігін «ескертусіз ату» бұйрығынан бас тартуға шақырды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644322.html HRW Қазақстан билігін "ескертусіз ату" бұйрығынан бас тартуға шақырды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]тің 6 қаңтар күні ұсталып, уақытша қамау изоляторына қамалғаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644786.html Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Кәрім Мәсімов ұсталды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Назарбаевтың баспасөз хатшысы Айдос Үкібай 28 желтоқсаннан бері жұрт алдына шықпаған бұрынғы президенттің Астана қаласында екенін мәлімдеді<ref name="tengri05">[https://www.azattyq.org/a/31644819.html Үкібай Назарбаевтың "Нұр-Сұлтан қаласында екенін" жазды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтауда шеруге шыққандардың басым бөлігінің үйлеріне тарап, Ынтымақ алаңы босағаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644946.html Ақтаудағы митингіге жиналғандардың басым бөлігі тарап кетті, алаңда оншақты адам қалды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * АҚШ мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкен Қазақстанға ҰҚШҰ әскерлерінің кіргізілгенін байланысты мәлімдеме жасады<ref>[https://www.azattyq.org/a/31645004.html Блинкен: Орыстар үйлеріңізге кірсе, кейде оларды шығару өте қиын болады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Жаңаөзеннің орталық алаңына наразылық білдіруге шыққан жұрттың көпшілік тарап кетті. Бес күнге созылған наразылық шарасының барысында тәртіпсіздік орын алмаған, мүлкі тоналмаған<ref>[https://www.azattyq.org/a/31645086.html Жаңаөзенде митингіде тұрған жұрттың басым көпшілігі тарады, алаңда ондаған адам қалды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Еуропа одағы]]ның сыртқы саясат қызметінің басшысы Жозел Боррель Қазақстандағы жағдайға қатысты пікір айтып, ЕО мәселені бейбіт жолмен шешуге көмектесуге дайын екенін мәлімдеді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31646154.html ЕО Қазақстанды адам құқығын сақтауға шақырып, елге көмектесуге дайын екенін білдірді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қасым-Жомарт Тоқаев 10 қаңтарды Жалпыұлттық аза тұту күні болатынын жариялады<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-jalpyiulttyik-aza-tutu-kunn-jariyaladyi-331889/ Президент Тоқаев жалпыұлттық аза тұту күнін жариялады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 8 қаңтарға дейін Қазақстан бойынша тәртіпсіздікке қатысқан 4404 адам ұсталғаны белгілі болды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstanda-4404-adam-ustaldyi-m-331885/ Қазақстанда 4404 адам ұсталды - ІІМ]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 9 қаңтар === [[Сурет:CSTO collective peacekeeping forces in Kazakhstan 2022-JAN-10, Russian BTR-82A (APC) in Almaty Airport.jpg|нобай|ҰҚШҰ әскери машинасы, Алматы.]] * Ресми дереккөздерде жарияланған 164 адамның қаза тапқаны туралы ақпаратты ҚР Денсаулық сақтау министрлігі жоққа шығарды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31646008.html Қазақстан билігі 164 адамның қазасы жайлы ақпаратты жоққа шығарып, "техникалық қателік" деді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Мемлекеттік телеарналарда Қырғыстаннан «ақша үшін митингіге қатысуға келген жұмыссыз» деп көрсетілген адам негізінде Алматыға концерт қоюға келген қырғыстандық музыкант Викрам Рузахунов екені белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31646098.html Қазақстан арналары "митингіге Қырғызстаннан келген жұмыссыз адамды" көрсетті. Бұған Бішкек нота жолдады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 9 қаңтарға дейін ел бойынша тәртіпсіздікке қатысып, қамауға алынған адамдардың саны 5 мыңнан асты<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/m-kazakstanda-5-myinnan-asa-adam-tutkyindaldyi-331914/ ІІМ: Қазақстанда 5 мыңнан аса адам тұтқындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Президент Тоқаев тәріпсіздіктер кезінде қаза болған полиция қызметкерлері мен әскерилерді (жалпы 16 адам) мемлекеттік наградалармен марапаттады<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-kaza-bolgan-politseyler-men-askerilerd-331964/ Президент Тоқаев қаза болған полицейлер мен әскерилерді наградтады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 10 қаңтар === [[Сурет:Контртеррористическая операция в Алматы.jpg|нобай|Алматы көшесіндегі әскерилер.]] * 10 қаңтар — [[Ұлттық аза тұту|Жалпыұлттық аза тұту күні]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/bugn-kazakstanda-jalpyiulttyik-aza-tutu-kun-331977/ Бүгін Қазақстанда Жалпыұлттық аза тұту күні]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстандық тәртіп сақшылары қамауға алған адамдардың саны 7939 жетті<ref name="kaz.tengrinews.kz">[https://kaz.tengrinews.kz/crime/kazakstanda-8-myinga-juyik-adam-ustaldyi-m-331993/ Қазақстанда 8 мыңға жуық адам ұсталды - ІІМ]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматы қаласының әкімі Бақытжан Сағынтаев қаланың тыныс-тіршілігін қалыпқа келтіру жұмыстары басталғанын хабарлады<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/sagyintaev-almatyidagyi-jagday-boyyinsha-malmdeme-jasadyi-331989/ Сағынтаев Алматыдағы жағдай бойынша мәлімдеме жасады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматы қаласының комендатурасы Сайын — Райымбек — Карьерная — Жандосов көшелерінің аумағы және Абай — Достық — Әл-Фараби — Желтоқсан көшелерінің аумағы қылмыскерлерден тазартылғанын мәлімдеді. Әуезов, Алатау және Медеу аудандарын тазарту жұмыстары жалғасын тапты<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyi-komendaturasyi-kay-kosheler-kyilmyiskerlerden-331980/ Алматы комендатурасы қай көшелер қылмыскерлерден тазартылғанын айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 10 қаңтарға дейін Қазақстан бойынша тәртіпсіздікке қатысқан 7939 адам ұсталғаны белгілі болды<ref name="kaz.tengrinews.kz"/>. * Ұлттық Қауіпсіздік Комитетінің өкілі елдегі ахуалдың тұрақтанғанын және бақылауға алынғанын мәлімдеді. Алматы, Қызылорда, Талдықорған және Тараз қалаларындағы басып алынған барлық әкімшілік нысандар босатылғаны, аса маңызды стратегиялық нысандар мен қару және оқ-дәрілер сақталатын жерлердің қауіпсіздігі қамтамасыз етілгені юелгілі болды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ukk-kay-kalalarda-terrorister-basyip-algan-nyisandar-332011/ ҰҚК қай қалаларда террористер басып алған нысандар босатылғанын хабарлады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстан, Ресей, Тәжікстан және Беларусь президенттері, Армения премьер-министрі, Қырғызстанның Президент әкімшілігінің басшысы және ҰҚШҰ бас хатшысы қатысқан Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының онлайн-сессиясы басталды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ukshuonlayn-sessiyasyi-br-minut-unszdkten-bastaldyi-332029/ ҰҚШҰ онлайн-сессиясы бір минут үнсіздіктен басталды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қасым-Жомарт Тоқаев Еуропа кеңесінің төрағасы Шарль Мишельмен келіссөз жүргізді<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-europalyik-kenes-toragasyimen-kelssoz-jurgzd-332071/ Тоқаев Еуропалық кеңес төрағасымен келіссөз жүргізді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 11 қаңтар === * 11 қаңтарға дейін тәртіпсіздікке қатысқан 9900 адам ұсталғаны белгілі болды<ref name="tengri02">[https://kaz.tengrinews.kz/crime/kazakstanda-10-myinga-juyik-adam-ustaldyi-m-332095/ Қазақстанда 10 мыңға жуық адам ұсталды - ІІМ]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы|«Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының]] мәліметіне сәйкес, тәртіпсіздіктер кезінде бизнеске келтірілген шығынның жалпы сомасы 95,3 миллиард теңгені құраған<ref name="tengri03">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstandagyi-tartpszdkter-bizneske-95-milliard-tengeden-332100/ Қазақстандағы тәртіпсіздіктер: бизнеске 95 миллиард теңгеден аса шығын келді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматы комендатурасы Әуезов, Алатау және Медеу аудандарының аумағы, «Өжет» ықшамауданы мен Алматы халықаралық әуежайына шекаралас аумақ қылмыскерлерден тазартылғанын мәлімдеді<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyida-tagyi-brneshe-audan-kyilmyiskerlerden-tazartyildyi-332083/ Алматыда тағы бірнеше аудан қылмыскерлерден тазартылды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Мәжіліс отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев ҰҚШҰ сарбаздары екі күннен кейін елдеріне қайтарыла бастайтынын мәлімдеді<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ukshu-btmgerler-ek-kunnen-keyn-elderne-kayta-bastaydyi-332118/ ҰҚШҰ бітімгерлері екі күннен кейін елдеріне қайта бастайды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. == Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың реакциясы == === АҚШ === 7 қаңтарда АҚШ мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкен Қазақстанда орын алған тәртіпсіздіктерден кейін елге ҰҚШҰ әскерлерінің енгізілуін құптамайтыны туралы мәлімдеме жасады. Оның айтуынша, Қазақстан билігінің сырттан көмек сұрамай және бейбіт шерушілердің құқықтарын бұзбай елдегі тәртіпті сақтап қалуға мүмкіндігі болған<ref>''Дельфинов А., Кропман В.'' [https://www.dw.com/ru/protesty-v-kazahstane-zaderzhanija-v-rf-za-podderzhku-demonstrantov/a-60353680 Протесты в Казахстане: госсекретарь США прокомментировал ввод контингента ОДКБ]. ''Deutsche Welle'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 25 қаңтарда АҚШ-ның [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] (ЕҚЫҰ) жанындағы тұрақты өкілі Майкл Карпентер қаңтар оқиғалары кезінде қаза тапқан қазақстандықтардың отбасыларына көңіл айтты. Ол Қазақстан билігін тергеудің ашықтығын және қажетті заңды рәсімдердің сақталуын қамтамасыз етуге, сондай-ақ бейбіт наразылық білдірген адамдарды зорлық-зомбылық пен тонауға қатысушылардан ажыратуға, ұсталғандардың барлық санаттары үшін тиісті процесті қамтамасыз етуге шақырды<ref name="osce">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ulyibritaniya-men-aksh-oklder-kazakstandagyi-kantar-okigasyi-332916/ Ұлыбритания мен АҚШ өкілдері Қазақстандағы қаңтар оқиғасы туралы пікір білдірді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 25 қаңтар 2022 жыл.</ref>. {{quote|Біз Қазақстан халқының тұрақтылығы мен оның конституциялық құрылымына, сондай-ақ олардың осы дағдарыстан шыға алатынына сенеміз.| ''Майкл Карпентер''}} === Еуропа одағы === 19 қаңтар күні Еуропа парламентінде Қазақстанда орын алған наразылық шаралары талқыға салынды. Сөз сөйлеген еуродепутаттардың көбісі бұл оқиғаларға байланысты тәуелсіз халықаралық тергеу жүргізуді талап етті, Қазақстан билігі жариялаған тұжырымдарға сенбейтінін мәлімдеді. Бірқатар депутаттар адам құқықтарының бұзылуына қатысы бар қазақстандық шенеуніктерге қарсы санкция енгізуге шақырды. Еврокомиссар Стелла Кириакидес Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев саяси реформалар өткізіп, елді демократияландыру керек деп мәлімдеді<ref>''Шейко Ю.'' [https://www.dw.com/ru/chto-v-evroparlamente-dumajut-o-sobytijah-v-kazahstane/a-60494090 Что в Европарламенте думают о событиях в Казахстане]. ''Deutsche Welle'', 20 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 20 қаңтарда Еуропа парламенті [https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2022-0065_EN.html қаңтар оқиғасына қатысты қарарды] қабылдады. Оны 671 депутаттың 589-ы қолдап, 35-і қарсы шығып, 47-сі қалыс қалды. Қарарда 27 тармақтан тұратын мәлімдеме жасалған. Оның ішінде құқық қорғау ұйымдарын саяси себеппен қудаламау, адамдардың бейбіт жиналуына кедергі келтірмеу, жосықсыз ұстау мен азаптауды доғару, адам құқығына қарсы қылмыстарға жауаптыларға жеке санкция салу секілді талаптар бар<ref>[https://www.azattyq.org/a/zhauapty-shendilerge-sanktsiya-europarlament-qazaqstandagy-zhagdaidy-talqylap-qarar-usyndy/31663143.html "Жауапты шенділерге санкция". Еуропарламент Қазақстандағы жағдайды талқылап, қарар қабылдады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 20 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Тоқаев бұл қарардың «әділетсіз» екендігін, оған «жайбарақат» қарайтынын айтты, қаңтар оқиғаларына халықаралық тергеу жүргізуді қажет деп санамайтынын мәлімдеді<ref>[https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-europarlamenttin-kazakstan-turaly-kararyna-pikir-bildirdi_a3892663 Қасым-Жомарт Тоқаев Еуропарламенттің Қазақстан туралы қарарына пікір білдірді]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 29 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Ұлыбритания === [[Ұлыбритания]]ның ЕҚЫҰ жанындағы тұрақты өкілі Нил Буш Қазақстанда орын алған оқиғаларға қатты алаңдайтынын жеткізіп, қаза тапқандардың отбасыларына көңіл айтты. Ол зорлық-зомбылық пен мүлікті жоюды айыптап, Қазақстандағы реформаларды, қауіпсіздік пен өркендеуді қамтамасыз ету шараларын қолдауға Ұлыбритания дайын екенін мәлімдеді<ref name="osce"/>. === ЕҚЫҰ === 5 қаңтар күні тәртіпсіздіктер басталғаннан кейін [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]ның төрағасы Збигнев Рау Қазақстандағы жағдайға алаңдайтыны туралы мәлімдеме жасап, қақтығысты тоқтатып, келіссөздер өткізуге шақырды<ref>[https://twitter.com/RauZbigniew/status/1478703043298406410 Zbigniew Rau]. ''[[Twitter]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 10 қаңтарда Збигнев Рау ҚР сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеубердімен телефон арқылы сөйлесіп, ЕҚЫҰ міндеттемелерін, оның ішінде адам құқықтарына байланысты міндеттемелерді сақтауды өтінді<ref>[https://twitter.com/RauZbigniew/status/1480522100586733568 Zbigniew Rau]. ''[[Twitter]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Human Rights Watch === 7 қаңтарда [[Human Rights Watch]] ұйымы Қазақстан билігін ескертусіз оқ атуға берілген бұйрықтан дереу бас тартуға шақырды<ref>[https://www.hrw.org/news/2022/01/07/kazakhstan-cancel-shoot-without-warning-order Kazakhstan: Cancel ‘Shoot Without Warning’ Order]. ''[[Human Rights Watch]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 26 қаңтарда жарияланған HRW мақаласына сәкес, 4—6 қаңтар аралығында Қазақстан қауіпсіздік күштері кем дегенде 4 жағдайда адамның өліміне әкелуі мүмкін күш қолданған. Мысалға, Алматыдағы президент резиденциясының маңында түсірілген бейнежазбалардан жарақаттанған 19 адам және қаза тапқан болуы мүмкін 10 адам анықталған. Осыған байланысты HRW Біріккен Ұлттар Ұйымынан, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымынан және Еуропа одағынан қаңтар оқиғаларына байланысты тәуелсіз және бәйтарап тергеу жүргізу мақсатында Қазақстан үкіметіне қысым жасауды талап етті<ref>[https://www.hrw.org/news/2022/01/26/kazakhstan-killings-excessive-use-force-almaty Kazakhstan: Killings, Excessive Use of Force in Almaty]. ''[[Human Rights Watch]]'', 26 қаңтар 2022 жыл.</ref>. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Желтоқсан көтерілісі]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сілтемелер == {{commons|Category:2022 Kazakh protests|2022 Kazakh protests}} * ''Қайыртайұлы М., Жаңқатов А.'' [https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protests-and-riots-january-2022/31661887.html Қаңтар көтерілісі. Арнайы репортаж]. ''Азаттық Радиосы'', 20 қаңтар 2022 жыл. * [https://www.youtube.com/watch?v=8ngO2PWOcmk «Қасіретті қаңтар. Оқиға қалай өрбіді?» деректі фильмі]. ''Хабар'', 27 қаңтар 2022 жыл. * ''Көпжасар Е.'' [https://www.youtube.com/watch?v=u-9gWo-46hs Атылған оқ, төгілген қан, қираған қала. Қаңтарда бүлік салған кімдер?] ''31 арна'', 30 қаңтар 2022 жыл. * ''Мазоренко Д., Қайсар А.''. [https://vlast.kz/vlast-qazaqsha/48302-narazylyktan-drbelege-dejin-kazakstanny-dildik-pen-zaksy-mir-sin-kresi.html Наразылықтан дүрбелеңге дейін: Қазақстанның әділдік пен жақсы өмір үшін күресі]. ''Vласть'', 27 қаңтар 2022 жыл. * ''Пивоваров А.'' [https://www.youtube.com/watch?v=DarLZ1J_jjE Почему взорвался Казахстан?]. ''Редакция'', 7 қаңтар 2022 жыл.{{ref-ru}} * ''Пивоваров А.'' [https://www.youtube.com/watch?v=8OLPJTMrMsU Бои в Казахстане и их последствия глазами обычного горожанина]. ''Редакция'', 13 қаңтар 2022 жыл.{{ref-ru}} * [https://www.youtube.com/watch?v=jSNTxTHKzHk Казахстан: Зачистки — Погромы в Алматы / Репортаж с места событий]. ''The Люди'', 15 қаңтар 2022 жыл.{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстандағы наразылықтар]] [[Санат:2022 жылғы наразылықтар]] [[Санат:2022 жылдағы Қазақстан]] b160nmk279p5gq60i2l041lxfutdm3w 0 678296 3602150 3515959 2026-05-09T08:55:28Z Nurislam 93 164910 3602150 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Russian ship, go f yourself. Bright. 2.jpg|thumb|right|[[Днепр (қала)|Днепрдегі]], фраза жазылған билборд.]] [[Сурет:Rally in support of Ukraine in Columbus, Ohio, United States, 26 February 2022 (51906586684).jpg|нобай|[[Колумбус (Огайо)|Колумбустағы]] ([[Огайо]]) Украинаны қолдау митингі ([[25 ақпан|26 ақпан]], [[2022 жыл|2022]]). Плакатта фраза жазылған.]] '''Орыс әскери кемесі, сігіл ары!''' ({{lang-ru|Русский военный корабль, иди на хуй}}, {{lang-uk|Російський військовий корабель, іди на хуй}}) — [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезіндегі [[Змеиный аралы үшін шайқас]]та ресейлік әскери кеменің берілу туралы ұсынысына украин шекарашыларының айтқан жауап-сөйлемі. Содан кейін, ресейлік кеме аралға шабуыл жасап, шекарашылардың бір бөлігі өлтіріліп, бір бөлігі тұтқынға түскен. [[24 ақпан]]да Ресейдің әскери кемесі [[Қара теңіз]]дегі Змеиный аралына жақындап, {{Cquote|«Мен&nbsp;— орыс әскери кемесімін. Қан төгілу мен ақталмайтын өлімдерге жол бермеу үшін қаруды тастап, берілуді ұсынамын. Өйтпеген жағдайда, сіздерге бомбалық-штурмдық соққылар жасалатын болады.»{{oq|ru|«Я&nbsp;— русский военный корабль. Предлагаю сложить оружие и сдаться во избежание кровопролития и неоправданных жертв. В противном случае по вам будет нанесен бомбово-штурмовой удар»}}||}} деп анонимді түрде екі рет берілуді ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|title=“Русский корабль, иди на х.й!”: захисники Зміїного відповіли ворогові|website=Українська правда|access-date=2022-02-25}}</ref> Жауап ретінде «Русский военный корабль, иди нахуй!» жауап-сөйлемі естілді. [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]] аралды қорғаған шекарашылардың қайтыс болғанын мәлімдеді. «Біздің Змеиный аралымызды соңына дейін қорғаған барлық шекарашыларымыз ерлікпен қаза тапты. Бірақ шегінбеді. Олардың барлығына Украина Қаһарманы атағы беріледі. Украина үшін жанын қиғандар мәңгілік жүрегімізде болады». Украина Ішкі істер министрінің кеңесшісі Антон Геращенконың мәлімдеуінше, зымырандық шабуыл нәтижесінде 13 шекарашыдан тұратын гарнизон түгелдей жойылған.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3412088-na-ostrovi-zmiinij-zaginuli-13-ukrainskih-prikordonnikiv.html|title=За даними МВС, на острові Зміїний загинули 13 українських прикордонників.|website=ukrinform.ua|date=2022-02-24|access-date=2022-02-25}}</ref> Артынша аралға «Мәскеу» крейсері мен «Василий Быков» патрульдік кемесі шабуыл жасағаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island|title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island|website=The Maritime Executive|access-date=2022-02-26}}</ref> == Алғышарттар == === Соқтығысу === [[Сурет:Селище_Біле,_острів_Зміїний_(2008).jpg|оңға|нобай|Қара теңіздегі Жыланды аралы]] 2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің флагмандық крейсері "Мәскеу" және "Василий Быков" патрульдік қайығы Дунай атырауының жанындағы [[Қара теңіз]]де орналасқан украин аралындағы Жыландыаралына шабуыл жасады. Бұл 30-дан аз адам тұратын жалғыз ауылы бар шағын арал және шабуыл кезінде аралда 13 шекарашының контингенті болған. Мәскеу сарбаздарды қауіпсіздігінің орнына берілуге шақырды, оны қорғаушылар қатты қабылдамады.<ref>{{Cite news|first1=Tom|last1=Balmforth|editor1-last=Trevelyan|editor1-first=Mark|editor2-last=Jones|editor2-first=Gareth|date=25 February 2022|title='Russian warship, go fuck yourself': Kyiv to honour troops killed on island|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|accessdate=28 February 2022|archive-date=26 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226230216/https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|url-status=live|quote=Texas has "Remember the Alamo!" Ukraine now has "Russian warship, go f—k yourself!" — or "Go f—k yourself!" for short. Those were the final words a group of thirteen Ukrainian border guards relayed to a Russian battleship that had ordered them to surrender. The guards were stationed on Zmiinyi Island (Snake Island), a strategically important rock in the Black Sea.}}</ref><ref>{{Cite news|date=25 February 2022|title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island|language=en|work=[[The Guardian]]|issn=0261-3077|eissn=1756-3224|oclc=60623878|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|accessdate=28 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|url-status=live}}</ref> Бұл өзара әрекеттесудің аудиожазбасын бастапқыда Украинаның "[[Украинская правда]]" онлайн-газеті жариялады. Орыс тілінде өткен пікір алмасу келесідей аударылды:<ref name="LRB">{{cite news|last1=Abramovich|first1=Alex|title=Иди Hаxуй|url=https://www.lrb.co.uk/blog/2022/february/idi-haxuj|access-date=31 March 2022|work=[[London Review of Books]]|date=28 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331173352/https://www.lrb.co.uk/blog/2022/february/idi-haxuj|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Parker|first=Claire|date=30 June 2022|title=On Snake Island, defiant Ukrainians force a Russian withdrawal|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/30/ukraine-snake-island-russian-withdrawal/|access-date=15 April 2023|archive-url=https://archive.today/sbgzW#selection-847.0-864.0|archive-date=1 July 2022}}</ref> '''Ресей әскери кемесі:''' "Жыланды аралы, мен, Ресей әскери кемесі, ұсынысты қайталаймын: қаруды тастап, беріліңіз немесе сізді бомбалайды. Сіз мені түсіндіңіз бе? Сіз мені естисіз бе?" '''Украин 1, украин 2:''' "Бәрі бітті. Немесе біз олардан аулақ болуымыз керек пе?" '''Украин 2 украин 1:''' "Мүмкін". '''Украин 1:''' "Орыс әскери кемесі, сігіл ары!". '''Украин 1:''' - Бұл Роман Грибов Украинаның Мемлекеттік шекара қызметінің қызметкері.<ref name="LRB" /><ref>{{cite magazine|last=Wordsworth|first=Dot|date=5 March 2022|title=The complicated business of swearing in Ukrainian|url=https://www.spectator.co.uk/article/the-complicated-business-of-swearing-in-ukrainian|magazine=[[The Spectator]]|accessdate=31 March 2022}}</ref><ref name="Techdirt">{{cite web|website=[[Techdirt]]|url=https://www.techdirt.com/2022/03/18/ukrainian-soldier-moves-to-trademark-russian-warship-go-fuck-yourself-because-of-course/|date=18 March 2022|first=Timothy|last=Geigner|title=Ukrainian Soldier Moves To Trademark 'Russian Warship, Go Fuck Yourself" Because Of Course|access-date=20 March 2022|archive-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320130517/https://www.techdirt.com/2022/03/18/ukrainian-soldier-moves-to-trademark-russian-warship-go-fuck-yourself-because-of-course/|url-status=live}}</ref> Кейіннен Жыланды аралын Ресей әскери-теңіз күштері басып алды, бірақ Украина бастапқыда оны қорғаған он үш сарбаздың барлығы ресейлік шабуыл кезінде өлтірілген деп есептеді және хабарлады. Украина президенті Владимир Зеленский "қайтыс болғаннан кейін" Жыланды аралындағы сарбаздарды Украинаның ең жоғары марапаты - Украинаның Батыры атағымен марапаттайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news|first1=Valentina|last1=Romanenko|date=25 February 2022|script-title=uk:"Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові|trans-title="Russian ship, go fuck yourself!": Defenders of the Serpent responded to the enemy|language=uk|work=[[Ukrayinska Pravda]]|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|accessdate=28 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|url-status=live|oclc=1066371688}}</ref><ref>{{Cite news|first1=Katie|last1=Campione|date=25 February 2022|title='Go Fuck Yourself': Ukrainian Soldiers Celebrated as Viral Heroes for Last Words to Russian Warship|language=en|work=[[TheWrap]]|url=https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|accessdate=27 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225183727/https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|url-status=live}}</ref> Алайда Ресей бұл есептерді жоққа шығарды және барлық сарбаздар өлген жоқ, бірақ тапсырылды және тұтқынға алынды деп мәлімдеді.<ref>{{Cite news|date=2022-02-25|title=Snake Island: Ukraine says soldiers killed after refusing to surrender|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60522454|access-date=2023-03-14|archive-date=6 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206051138/https://www.bbc.com/news/world-europe-60522454|url-status=live}}</ref> === Салдары === [[Сурет:Ihor_Taburets_Roman_Hrybov_Award_2022.jpg|оңға|нобай|Роман Грибов (оң жақта) 2022 жылдың наурыз айында Черкасс облысының губернаторы Игорь Табурецтен сыйлық алады.]] 2022 жылдың 28 ақпанында Украинаның әскери-теңіз күштері барлық шекарашылардың тірі екенін және Ресей әскери-теңіз күштері ұстағанын жариялады.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/navy.mil.gov.ua/posts/324444389723150|script-title=uk:Стосовно дій РФ біля острову Зміїний|trans-title=Regarding the actions of the Russian Federation near Snake Island|agency=[[Ukrainian Navy]]|date=28 February 2022|access-date=5 March 2022|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228173017/https://www.facebook.com/navy.mil.gov.ua/posts/324444389723150|url-status=live|via=Facebook|script-quote=uk:Щодо морських піхотинців та прикордордонників, яких взяли в полон російські окупанти на острові Зміїний. Ми дуже раді дізнатися про те, що наші побратими живі і з ними все добре!|trans-quote=As for the Marines and frontier guards captured by the Russian occupiers on Snake Island. We are very happy to learn that our brothers are alive and well!}}{{Self-published inline|date=March 2022}}</ref><ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Ukrainian Navy confirms Snake Island soldiers are alive, POWs|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|work=[[The Jerusalem Post]]|issn=0021-597X|date=28 February 2022|access-date=28 February 2022|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228172948/https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|url-status=live}}</ref> 2022 жылы 24 наурызда Жыланды аралының кейбір шекарашылары, соның ішінде Роман Грибов, тұтқындармен алмасу аясында Украинаға қайтарылды. 2022 жылы 29 наурызда Грибов өзінің туған жері Черкасс облысына оралды және өзінің әрекеті үшін Черкасс губернаторы Игорь Табурецтің медалімен марапатталды.<ref name="G1">{{cite news|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/29/ukrainian-soldier-russian-warship-medal-snake-island|title=Ukraine gives medal to soldier who told Russian officer to 'go fuck yourself'|first=Pjotr|last=Sauer|date=29 March 2022|accessdate=30 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331011723/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/29/ukrainian-soldier-russian-warship-medal-snake-island|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[NDTV]]|url=https://www.ndtv.com/world-news/ukraine-welcomes-home-soldier-who-told-f-yourself-to-russian-warship-in-snake-island-2850830|title=Ukraine Welcomes Home Soldier Who Told "Go F*** Yourself" To Russians|first=Debanish|last=Achom|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329155841/https://www.ndtv.com/world-news/ukraine-welcomes-home-soldier-who-told-f-yourself-to-russian-warship-in-snake-island-2850830|url-status=live}}</ref><ref name="OD">{{cite news|newspaper=[[The Odessa Journal]]|url=https://odessa-journal.com/ukrainian-border-guard-who-sent-a-russian-warship-returned-to-his-homeland-and-received-an-award/|title=Ukrainian border guard, who "sent" a Russian warship, returned to his homeland and received an award|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329154205/https://odessa-journal.com/ukrainian-border-guard-who-sent-a-russian-warship-returned-to-his-homeland-and-received-an-award/|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 13 сәуірінде Украина президентінің кеңесшісі Алексей Арестович пен Одесса губернаторы Максим Марченко Мәскеуге Нептунның екі кемеге қарсы зымыраны тиіп, тұрақсыз теңізде өртеніп кеткенін айтты.<ref>{{Cite web|last=Presse|first=AFP-Agence France|title=Ukraine Claims Strike On Russian Warship|url=https://www.barrons.com/news/ukraine-claims-strike-on-russian-warship-01649883607|access-date=13 April 2022|website=barrons.com|language=en-US|archive-date=13 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413213637/https://www.barrons.com/news/ukraine-claims-strike-on-russian-warship-01649883607|url-status=live}}</ref> АҚШ-тағы [[Пентагон]]дағы дереккөз кейінірек Мәскеудің украиналық зымырандармен соғылғанын растады.<ref>{{cite news|date=April 15, 2022|title=U.S. confirms Ukraine missiles sank warship, as Russia steps up attacks|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/15/ukraine-russia-mariupol/|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=16 April 2022|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416133350/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/15/ukraine-russia-mariupol/|url-status=live}}</ref> Ресейдің мемлекеттік ақпарат агенттіктері кеменің қатты зақымданғанын және оның экипажы "жарылған оқ-дәрілерден" "өрттен" эвакуацияланғанын хабарлады.<ref>{{Cite web|title=На ракетном крейсере "Москва" сдетонировал боезапас|url=https://tass.ru/proisshestviya/14372453|access-date=13 April 2022|website=tass.ru|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202357/https://tass.ru/proisshestviya/14372453|url-status=live}}</ref> Кеме теңіз базасына сүйреу кезінде батып кетті.<ref>{{cite news|title=Крейсер "Москва" затонул при буксировке во время шторма|url=https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|access-date=14 April 2022|agency=RIA Novosti|date=14 April 2022|language=ru|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414200039/https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|url-status=live}}</ref> Ресей әскерлері аралда гарнизон болды, 2022 жылдың маусым айының соңына дейін украин әскері аралды сәтті қайтарып алды.<ref>{{cite news|last1=Koshiw|first1=Isobel|title=Ukraine pushes Russian forces from strategic Snake Island|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win|access-date=16 April 2023|work=[[The Guardian]]|date=30 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326225224/https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win|archive-date=26 March 2023}}</ref> Қазіргі уақытта аралда Украинаның бақылауындағы шағын бақылау отряды бар.<ref>{{Cite news|last=Ripley|first=Will|last2=Lister|first2=Tim|last3=Butenko|first3=Victoria|last4=Hak|first4=Kostantyn|date=20 December 2022|title=On Snake Island, the rocky Black Sea outcrop that became a Ukraine war legend|publisher=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/2022/12/20/europe/snake-island-russia-ukraine-return-intl/index.html|url-status=live|access-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214225251/https://www.cnn.com/2022/12/20/europe/snake-island-russia-ukraine-return-intl/index.html|archive-date=14 February 2023}}</ref> == Қабылдау == Репликалармен алмасу жазбалары интернетте кеңінен таралды және әртүрлі әлеуметтік медиа платформаларында вирустық сипатқа ие болды, содан бері олар украин әскери күштерін де, шапқыншылыққа наразылық білдірген бейбіт тұрғындарды да біріктіруге шақырды.<ref>{{cite news|last1=Murdock|first1=Sebastian|title=Ukraine Unveils New Stamp Based Off 'Russian Warship, Go F**ck Yourself' Audio|url=https://www.huffpost.com/entry/ukraine-unveils-new-stamp-based-off-russian-warship-go-fck-yourself-audio_n_622cf975e4b0e01d97abfe07|access-date=15 March 2022|work=[[HuffPost]]|date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314085613/https://www.huffpost.com/entry/ukraine-unveils-new-stamp-based-off-russian-warship-go-fck-yourself-audio_n_622cf975e4b0e01d97abfe07|archive-date=14 March 2022}}</ref> АҚШ сенаторы Бен Сассе бұл фразаны 28 ақпанда Сенатта сөйлеген сөзінде атап өтті: "''бір украиналық, сіздердің көпшілігіңіз естіген жазбадағы кейбір әріптестерімен аздап сөйлесіп, дыбыс деңгейін көтеруге шешім" қабылдады'' және "Russian warship, ''idi nakhuy''<nowiki/>'" деп жариялады. ''[...] Бұл қазір украиндық қарсылықтың біріктіретін айқайы''".<ref>{{cite press release|last1=Sasse|first1=Ben|author-link1=Ben Sasse|url=https://www.sasse.senate.gov/public/index.cfm/2022/2/sasse-tell-ukraine-s-story-arm-these-heroes|title=Sasse: Tell Ukraine's Story, Arm These Heroes|format=Press Release|website=Ben Sasse: U.S. Senator for Nebraska|date=28 February 2022|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305195733/https://www.sasse.senate.gov/public/index.cfm/2022/2/sasse-tell-ukraine-s-story-arm-these-heroes|archive-date=5 March 2022|url-status=live}}</ref> The Literary Hub-та жазған Эндрю Кин "''тіпті "F" сөзі қаруға айналды''" деген ұранның нәтижесінде және бұл қазір "Ресейдің басып кіруіне қарсы тұрудың танымал интернет-мемі" екенін атап өтті. The Washington Post газеті "Украина бір уақытта бірнеше қарғыспен күресіп жатыр" деп хабарлады..<ref>{{cite news|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/03/04/ukraine-russian-warship-swear/|first=Lisa|last=Bonos|date=4 March 2022|title=Ukraine is fighting back, one swear word at a time|accessdate=19 March 2022|archive-date=6 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306121025/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/03/04/ukraine-russian-warship-swear/|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 21 наурызында Ресей Қорғаныс министрлігі өзінің ресми Telegram арнасында "Ресей әскери кемесін ешқашан ашуландырмаңыз" деген суретті жариялады. (Никогда не злите русский военный корабль)<ref>{{cite web|title=Минобороны России попросило не "злить корабль": пользователи напомнили ему направление движения|url=https://24tv.ua/ru/minoborony-rossii-poprosilo-ne-zlit-korabl-polzovateli-napomnili_n1913730|website=24 Kanal|access-date=25 April 2022|archive-date=22 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322105752/https://24tv.ua/ru/minoborony-rossii-poprosilo-ne-zlit-korabl-polzovateli-napomnili_n1913730|url-status=live}}</ref> === Тарихи салыстырулар === The Week бұл фразаны 19 ғасырдағы Техас революциясының "Аламоны Есте сақта" сөзімен салыстырды. Small Wars Journal бұл фразаны Термопила шайқасынан "Molon labe" ("Кел және [оларды] ал") және "БОРБАЙ!" Арденн шайқасынан, басқа сөз тіркестерімен қатар қойды.<ref>{{cite web|website=[[Small Wars Journal]]|url=https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/russian-warship-go-fk-yourself-short-history-wartime-taunts|title=Russian warship, Go F**k Yourself – A Short History of Wartime Taunts|date=25 March 2022|accessdate=27 March 2022|first=William|last=Plowright|archive-date=27 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327152854/https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/russian-warship-go-fk-yourself-short-history-wartime-taunts|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first1=Peter|last1=Weber|title=How 'Russian warship, go f—k yourself' became Ukraine's 'Remember the Alamo!'|url=https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1010613/how-russian-warship-go-f-k-yourself-became-ukraines-remember-the-alamo|access-date=25 February 2022|work=[[The Week]]|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100648/https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1010613/how-russian-warship-go-f-k-yourself-became-ukraines-remember-the-alamo|url-status=live|issn=1533-8304}}</ref> The phrase also has been compared to another moment in Ukraine's history, the alleged 17th-century [[correspondence between the Ottoman sultan and the Cossacks]] (popularised by the 19th-century painting ''[[Reply of the Zaporozhian Cossacks]]''<ref>{{cite book|last=Waugh|first=Daniel. C.|title=The Great Turkes Defiance: On the History of the Apocryphal Correspondence of Ottoman Sultan in its Muscovite and Russian Variants|year=1978|location=Columbus, Ohio|isbn=9780089357561|url={{GBurl|pEM9AAAAIAAJ}}|page=169}}</ref>), when a [[Sultan of the Ottoman Empire]] (usually identified as [[Mehmed IV]])<ref>{{Cite journal|last1=Friedman|first1=Victor A.|date=1978|title=The Zaporozhian Letter to the Turkish Sultan: Historical Commentary and Linguistic Analysis|url=https://www.researchgate.net/publication/238724081|journal=Slavica Hierosolymitana|publisher=Magnes Press|volume=2|issue=|pages=25–38|doi=|access-date=21 April 2022}}</ref> demanded the surrender of either the [[Chyhyryn]] [[Cossacks]]<ref>{{Cite journal|last1=Waugh|first1=Daniel Clarke|date=1971|title=On the Origin of the "Correspondence" between the Sultan and the Cossacks|url=http://faculty.washington.edu/dwaugh/publications/originsofcossackcorrespondence.pdf|journal=Recenzija: A Review of Soviet Ukrainian Scholarly Publications|publisher=Harvard University|volume=1|issue=2|pages=3–46|doi=|access-date=21 April 2022}}</ref> or the [[Zaporozhian Cossacks]]{{sfn|Waugh|1978|p=169}}{{sfn|Waugh|1971|p=3}} (who lived in modern [[Central Ukraine]]), who allegedly refused and answered with a profanity-laden letter.<ref>{{Cite web|last=Burns|first=Peter|date=1 March 2022|title=The Ukraine War Explained: Why Ukrainians And Russians Are Different|url=https://medium.com/lessons-from-history/the-ukraine-war-explained-why-ukrainians-and-russians-are-different-7804477ccfbb|access-date=1 March 2022|website=Lessons from History|publisher=[[Medium (website)|Medium]]|language=en|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228200106/https://medium.com/lessons-from-history/the-ukraine-war-explained-why-ukrainians-and-russians-are-different-7804477ccfbb|url-status=live}}</ref> == Continued use == === Жеке тұлғалар === 2022 жылдың 26 ақпанында Украина Қарулы күштері Ресей әскерінің әскери техника мен жеке құрамды Украинаға теміржол арқылы тасымалдауына жол бермеу үшін Украина мен Ресей темір жолдарын байланыстыратын теміржол торабын жарып жіберді. Ресей әскери күштері Украинадан гуманитарлық себептермен торапты қалпына келтіруді сұрағанда, украин диспетчері: "орыс пойызы, сігіл әрі!".<ref>{{Cite news|first1=Roman|last1=Petrenko|date=26 February 2022|script-title=uk:"Російський поїзд, йди на х*й!": усі залізничні вузли з Росією знищені|trans-title="Russian train, go f**k yourself!": All railway junctions with Russia destroyed|language=uk|work=[[Ukrayinska Pravda]]|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/26/7326208/|accessdate=27 February 2022|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227053802/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/26/7326208/|url-status=live|oclc=1066371688}}</ref> 2022 жылдың 27 ақпанында ресейлік кеме отын сұрау үшін грузин мұнай танкеріне жақындады. Соңғысы: "русский корабль, иди нахуй" деп жауап берді. Орыстар жанармай таусылып қалды деп шағымданғанда, оларға ескектерді алуды бұйырды.<ref>{{Cite news|last1=Varga|first1=John|date=27 February 2022|title='Go f*** yourself!' Captain refuses to fuel Russian ship in Ukraine solidarity act – VIDEO|url=https://www.express.co.uk/news/world/1572864/russia-news-Georgian-captain-refuses-fuel-russian-ship-ukraine-war-latest|access-date=4 March 2022|work=[[Daily Express]]|language=en-gb|oclc=173337077|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301064547/https://www.express.co.uk/news/world/1572864/russia-news-Georgian-captain-refuses-fuel-russian-ship-ukraine-war-latest|archive-date=1 March 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ankel|first=Sophia|title=The captain of an oil tanker refused to refuel a Russian ship to protest Ukraine's invasion. The crew is 'very proud,' his wife says.|url=https://www.businessinsider.com/oil-tanker-georgia-captain-refused-refuel-russian-ship-protest-ukraine-2022-3|access-date=4 March 2022|website=[[Business Insider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304194220/https://www.businessinsider.com/oil-tanker-georgia-captain-refused-refuel-russian-ship-protest-ukraine-2022-3|archive-date=4 March 2022|url-status=live|oclc=1076392313|language=en-US}}</ref> 2022 жылы 7 наурызда бұрын Жыланды аралына шабуыл жасап, [[Одесса]]ға жақындаған ресейлік "Василий Быков" кемесін Украинаның қорғаныс күштері атып түсірді деп болжануда. Содан кейін олар бұл оқиғаны атап өтіп: "Біздің орыс кемесін сіккеніміз бар!" деп жауап берді.<ref name="Fox">{{cite news|last1=Ruiz|first1=Michael|title=Ukraine says it sank the Russian warship that attacked Snake Island: 'We f------ hit them!'|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-sank-russian-warship-snake-island|access-date=9 March 2022|publisher=Fox News|date=8 March 2022|archive-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309105744/https://www.foxnews.com/world/ukraine-sank-russian-warship-snake-island|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 4 сәуірінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] Бейбітшілік соты Зия М. Фаруки Федералды тергеу бюросының олигарх Виктор Вексельбергке тиесілі танго яхтасын қамауға алу туралы өтінішін қанағаттандырды. Судья Фаруки өз бұйрығын ұранға сілтеме жасай отырып аяқтады:"''Әділет Министрлігінің қамауға алынуы Жыланды аралындағы украиналық ержүрек сарбаздардың Жолдауын қайталайды''".<ref>{{Cite Pacer|plaintiff=United States of America|defendant=The Vessel Tango|case-title=In The Matter of the Seizure and Search of the Motor Yacht Tango, with International Maritime Organization Number 1010703|title=Order as to the Vessel Tango with International Maritime Organization Number 1010703|doc-number=7|att-number=0|date=25 March 2022|pacer-number=241254|use-recap=yes|case-state=DC|case-district=D|case-division=1|case-year=2022|case-type=sz|case-sequence=00005|access-date=11 April 2022}}</ref> 2022 жылдың 25 мамырында украиналық флэш-картридж өндірушісі Krikzz Nintendo 64 үшін everdrive шектеулі шығарылымын шығарды, оның жапсырмасы ескерткіш маркаға негізделген және сатылымнан түскен барлық пайда Украинаның қорғанысына берілді.<ref>{{Cite web|title=EVERDRIVE 64 X7 LIMITED EDITION|url=https://krikzz.com/our-products/cartridges/everdrive-64-x7-limited-edition.html|access-date=25 May 2022|website=Krikzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525131620/https://krikzz.com/our-products/cartridges/everdrive-64-x7-limited-edition.html|archive-date=25 May 2022|url-status=dead}}</ref> 2023 жылдың 23 ақпанында [[Латвия]] парламентарийі: тіларалық байланыс бұл сөзді Ресей делегациясының қатысуына наразылық ретінде Венадағы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымындағы кездесуде қолданды.<ref>{{Cite news|date=23 February 2023|title=Latvian MP swears at Russia in Ukraine protest walkout|language=en|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-64752483|publisher=[[BBC]]|access-date=24 February 2023|archive-date=24 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224004706/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-64752483|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 February 2023|title=Latvia's Kols doesn't mince his words at OSCE meeting|language=en|url=https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvias-kols-doesnt-mince-his-words-at-osce-meeting.a497881/|publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]]|access-date=24 February 2023|archive-date=23 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223203848/https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvias-kols-doesnt-mince-his-words-at-osce-meeting.a497881/|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 27 шілдесінде [[Грузия]] тұрғындары [[Батуми]]ге ресейлік туристермен бірге келген Astoria grande круиздік кемесіне наразылық ретінде дәл осындай өрнекті ұрандатты.<ref>{{cite news|date=31 July 2023|title=Cruise ship with Putin's supporters on board arrives in Georgia: protests begin|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/07/31/7413557/|publisher=Ukrainska Pravda|access-date=31 July 2023}}</ref> === Мультимедияда === 2022 жылдың наурызында украиналық botashe тобы "PNH" атты ән шығарды, ол негізінен фразаны қолданады.<ref>{{Cite web|title=|script-title=ru:Песни сопротивления. Артемий Троицкий – об украинском гневе|trans-title=Songs of Resistance. Artemy Troitsky on Ukrainian anger|url=https://www.svoboda.org/a/pesni-soprotivleniya-artemiy-troitskiy-ob-ukrainskom-gneve/31749646.html|access-date=21 March 2022|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|language=ru|archive-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320230900/https://www.svoboda.org/a/pesni-soprotivleniya-artemiy-troitskiy-ob-ukrainskom-gneve/31749646.html|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 29 наурызында Украинаның Қорғаныс министрлігі "Украинаның әскери Оскарын" шығарды (Америка киноакадемиясының 94-ші сыйлығымен бірге) және 21 наурызда Бердянскіде "Саратовты" суға батырғаны үшін ең жақсы фильм сыйлығын берді, оған "Ресей әскери кемесі, Бердянскіге кіріңіз"фильмінің бүркеншік атын берді.<ref>{{cite news|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|url=https://www.jpost.com/international/article-702617|date=29 March 2022|accessdate=31 March 2022|first=Michael|last=Starr|title=In 'Ukrainian military Oscars,' Ukraine mocks Russia and promotes its army|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422121651/https://www.jpost.com/international/article-702617|url-status=live}}</ref> 27 мамырда Украинаның "Суспильне" қоғамдық хабар таратушысы украин радиосының станциялары күніне екі рет "ресейлік жалған ақпарат, кет..." .<ref>{{Cite web|last=suspilne|title=Розвінчуємо фейки на Українському Радіо|trans-title=Debunking fakes on Ukrainian Radio|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/5042|access-date=2022-06-03|website=corp.suspilne.media|language=uk|archive-date=3 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603170548/https://corp.suspilne.media/newsdetails/5042|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 14 қаңтарында франко-орыс және итальян тілдері осы эпизодқа арналған "Rousski Karable" атты ән шығарды.<ref>{{Citation|title=Русский военный корабль, иди нахуй ! Russian warship, go fuck yourself! Tribute Punk Rock to Ukraine|url=https://www.youtube.com/watch?v=xtGNNPAeh8A|access-date=2023-04-01|language=en|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401124913/https://www.youtube.com/watch?v=xtGNNPAeh8A|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=Rousski Karable|date=2023-01-14|url=https://open.spotify.com/track/5BuEysgTE3On8nexIXBnkJ|access-date=2023-04-01|language=en|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401122646/https://open.spotify.com/track/5BuEysgTE3On8nexIXBnkJ|url-status=live}}</ref> == Естелік маркалар == === Дизайн === 2022 жылдың 1 наурызында Украинаның "Укрпошта" пошта қызметі фраза тақырыбында пошта маркаларын жобалауға конкурс жариялады.<ref>{{cite press release|author=<!--not stated-->|date=1 March 2022|title=Ukrposhta announced an All-Ukrainian popular competition for the development of the sketch of the postage stamp "Russian warship, fuck you!"|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|url-status=live|type=Press release|language=en|publisher=[[Ukrposhta]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308155345/https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|archive-date=8 March 2022|access-date=9 March 2022|quote=On March 1, on the 30th anniversary of the modern Ukrainian stamp, Ukrposhta announced an All-Ukrainian popular competition for the development of the sketch of the postage stamp "Russian warship, fuck you!}}</ref><ref>{{cite news|last1=Casiano|first1=Louis|date=1 March 2022|title=Ukraine announces postage stamp creation contest; examples include image of Zelenskyy spanking Putin|language=en-us|publisher=[[Fox News]]|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|url-status=live|access-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309014908/https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|archive-date=9 March 2022|quote=The Ukrainian Postal Service, or Ukrposhta, said it was celebrating its 30-plus years by replacing its "All-Ukrainian People's Contest" with the best sketch of a postal stamp called "Russian military ship, go on."}}</ref> 2022 жылдың 12 наурызында Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Эмине Жапарова суретші Борис Грохтың жұмысы марканың эскизі үшін "Укрпошта" халықтық дауыс беруде жеңіске жеткенін мәлімдеді.<ref name="GUAR">{{cite news|last=Michael|first=Chris|date=12 March 2022|title=Ukraine reveals 'Russian warship, go fuck yourself' postage stamp|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312120555/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|archive-date=12 March 2022|accessdate=12 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Cohen|first=Rebecca|date=8 March 2022|title=Ukraine's postal service announces it'll release a commemorative 'Russian warship, go f#ck yourself' stamp|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312145913/https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|archive-date=12 March 2022|website=[[Business Insider]]|accessdate=12 March 2022}}</ref> Snopes фактілерді тексеру сайты күн күркіреуі бүкіл өмірін Қырымдағы Евпаторияда өткізіп, суретші ретінде оқығанын хабарлады, бірақ 2014 жылы Ресейдің Қырымға басып кіруі нәтижесінде ол үйінен кетуге мәжбүр болды және Киевке, содан кейін Львовқа көшті.<ref name="SNOPES">{{cite web|last=Evon|first=Dan|date=17 March 2022|title=Does Ukraine Stamp Design Commemorate 'Russian Warship, Go F*ck Yourself' Moment?|url=https://www.snopes.com/fact-check/ukraine-stamp-russian/|website=[[Snopes]]|accessdate=19 March 2022|archive-date=19 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319100803/https://www.snopes.com/fact-check/ukraine-stamp-russian/|url-status=live}}</ref> Снопс "Укрпочта" украиндықтарды марканы "Шетелдегі достарына" жіберуге немесе жалынды "орыстарға сәлем жолдау" жіберуге шақырғанын айтты.<ref name="SNOPES" /> Укрпошта выпустила набор памятных почтовых марок 12 апреля.<ref name="stamp-0">{{Cite web|date=12 April 2022|title=Укрпошта випустила мільйон поштових марок "Русскій воєнний корабль, іді …!"|url=https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415153404/https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|archive-date=15 April 2022|access-date=15 April 2022|website=Ukrposhta|language=uk}}</ref><ref>[https://www.rnd.de/panorama/ukrainische-post-hat-neue-briefmarke-mit-stinkefinger-fuer-die-russen-STSY3IHFB6W52EMY5TDZIT3NFY.html Stinkefinger für die Russen: Ukrainische Post bringt neue Briefmarke heraus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220414050556/https://www.rnd.de/panorama/ukrainische-post-hat-neue-briefmarke-mit-stinkefinger-fuer-die-russen-STSY3IHFB6W52EMY5TDZIT3NFY.html|date=14 April 2022}}. In: rnd.de. 12 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref> Маркаларда ресейлік крейсер Михаилдің ортаңғы саусағын көрсететін украиндық сарбаз бейнеленген. Көк теңіз астындағы охрян жерінің жалпы орналасуы Украина туының түстеріне еліктейді. Маркамен бірге жүретін арнайы пошта маркасында Жыланды аралының контуры көрсетілген. Брендтің дизайны отандық және шетелдік дизайнда қол жетімді. Президент Зеленский маркалармен суретке түсіп, ресейлік әскери кемелер тек бір бағытта жүзуі керек деп түсіндірді.<ref>Jörg Heinrich: [https://www.wuv.de/Themen/Social-Media/Ukraine-Post-Briefmarken-zeigen-Russland-den-Mittelfinger Ukraine-Post: Briefmarken zeigen Russland den Mittelfinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413153302/https://www.wuv.de/Themen/Social-Media/Ukraine-Post-Briefmarken-zeigen-Russland-den-Mittelfinger|date=13 April 2022}}. In: wuv.de. 13 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref><ref>{{Cite web|title=Russian Warship Moskva Is Featured in New Ukrainian Postage Stamp|url=https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-04-14/card/russian-warship-moskva-is-featured-in-new-ukrainian-postage-stamp-6qEW3wsyWdSsEP7CeVWq|access-date=15 April 2022|website=The Wall Street Journal|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !– ![[Сурет:Stamp_of_Ukraine_s1985.jpg|150x150 нүкте]] ![[Сурет:Stamp_of_Ukraine_s1984.png|150x150 нүкте]] |- |Берілген күні | colspan="2" |12 сәуір 2022<ref>{{Cite news|last=Ukrposhta|date=12 April 2022|title=Ukrposhta issued one million postage stamps "Russian warship, f***k you…!"|language=en|work=Ukrposhta|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|access-date=17 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415192338/https://www.ukrposhta.ua/en/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|url-status=live}}</ref> |- |Каталог нөмірі |№ 1985<ref>{{Cite web|title="Russian warship, go …! Glory to Ukraine!" W/2022.|url=http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4474778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=12.04.2022&f_val_3=12.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|access-date=17 April 2022|website=Ukrposhta|language=en}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> |№ 1984<ref>{{Cite web|title="Russian warship, go …! Glory to Ukraine!" F/2022.|url=http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4472778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=17.04.2022&f_val_3=17.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|access-date=17 April 2022|website=Ukrposhta|language=en|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417130414/http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4472778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=17.04.2022&f_val_3=17.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|url-status=dead}}</ref> |- |Мөртабан мөлшері |40,5х30 мм |40,6х26 мм |- |Басып шығару парағының өлшемі |148х86 мм |105х105 мм |- |Парақтағы маркалар саны |6 (3х2) |6 (2х3) |- |Әр брендтің таралымы |500&nbsp;000 |500&nbsp;000 |- |Атауы |W (W номиналы, 1,5 АҚШ доллары баламасы) |F (F номиналы, 23 гривенге тең) |- |Printing process | colspan="2" |Офсеттік басып шығару |- |Дизайнер | colspan="2" |[[Ұлыбритания]] ([[Борис Грох]]) |} === Өндіріс және сатылым === Роман Грибов пен украин пошта бөлімшесінің бастығы Игорь Смылянский Киевтің бас поштасында маркалары бар алғашқы арнайы конверттерге қол қойды.<ref name="stamp-0" /><ref>[https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/auch-version-fuer-ausland-gedruckt-ukrainische-post-zeigt-russland-mit-neuer-briefmarke-den-stinkefinger-auch-slogan-ist-besonders_id_82792828.html Ukrainische Post zeigt Russland mit neuer Briefmarke den Stinkefinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413120445/https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/auch-version-fuer-ausland-gedruckt-ukrainische-post-zeigt-russland-mit-neuer-briefmarke-den-stinkefinger-auch-slogan-ist-besonders_id_82792828.html|date=13 April 2022}}. In: focus.de. 13 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref> Бренд Украинада танымал болды және оны Киевте шығару үшін мыңдаған кезектер болды. Басып шығаруға 1 миллионнан астам дана жоспарланған болатын, оның 700 000-ы 20 сәуірге дейін бүкіл Украинада сатылды.<ref>{{cite web|title=Ukrainian stamps featuring Russian warship are for sale on eBay priced from $1,000|url=https://ain.capital/2022/04/21/stamps-with-russian-warship-on-ebay/|website=AIN.Capital|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421085103/https://ain.capital/2022/04/21/stamps-with-russian-warship-on-ebay/|archive-date=21 April 2022|date=21 April 2022|url-status=live}}</ref> 200 000-ы [[Қырым аннексиясы|Қырымды қоса алғанда]], Ресей оккупациясындағы аудандарда сатуға арналған, ал 100 000-ы 20 сәуірден бастап онлайн сатуға арналған.<ref>{{Cite web|date=2022-04-19|title='Russian warship, go …!': Ukrainians queue for stamp celebrating act of defiance|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/19/russian-warship-go-ukrainians-queue-for-stamp-celebrating-act-of-defiance|access-date=2022-04-19|website=[[The Guardian]]|language=en|first=Luke|last=Harding|archive-date=19 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419173123/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/19/russian-warship-go-ukrainians-queue-for-stamp-celebrating-act-of-defiance|url-status=live}}</ref> 21 сәуірде украин пошта бөлімшесінің веб-сайты жабылды, ал бас директор Игорь Смилянский [[Facebook]]-те сайтқа "Қызмет көрсетуден бас тарту" (DDoS) сияқты таратылған шабуыл жасалғанын хабарлады. Смилянский қылмыскердің атын атамаса да, әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ресейлік Бас штабтың бас басқармасы кибершабуылға жауапты болуы мүмкін және ол маркаларды сатқаны үшін кек алу үшін жасады деп болжады.<ref>{{Cite news|last=Kagubare|first=Ines|date=21 April 2022|title=Ukraine postal service hit with cyberattack after issuing commemorative war stamps|work=Yahoo!|url=https://www.yahoo.com/video/ukraine-postal-hit-cyberattack-issuing-180617637.html|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422221825/https://www.yahoo.com/video/ukraine-postal-hit-cyberattack-issuing-180617637.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Wodinsky|first=Shoshana|date=22 April 2022|title=Ukraine's Postal Service Gets DDOS'd After Printing Stamps of Sunken Russian Battleship|work=Gizmodo|url=https://gizmodo.com/ukraines-post-office-cyberattack-guard-moskova-stamp-1848829405|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422201807/https://gizmodo.com/ukraines-post-office-cyberattack-guard-moskova-stamp-1848829405|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=21 April 2022|title=Ukraine's postal service hit by cyberattack after sales of warship stamp go online|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-cyber/ukraines-postal-service-hit-by-cyberattack-after-sales-of-warship-stamp-go-online-idUSKCN2ME0ZX|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422184006/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-cyber/ukraines-postal-service-hit-by-cyberattack-after-sales-of-warship-stamp-go-online-idUSKCN2ME0ZX|url-status=live}}</ref> === Сьерра-Леоне === [[Сьерра-Леоне]] де осындай маркаларды 2022 жылдың 23 маусымында шығарды.<ref>[https://www.stamperija.eu/product/famous-painting-of-boris-groh-17 stamperija.eu - 2022 SIERRA LEONE, FAMOUS PAINTING OF BORIS GROH]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sierra Leone 2022 Famous painting of Boris Groh - Russian warship DONE Block. Peterstamps - Webshop|url=https://peterstamps.com/item/8224|access-date=2023-04-14|website=peterstamps.com|archive-date=14 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414094739/https://peterstamps.com/item/8224|url-status=live}}</ref> === Сауда маркасында қолдану === 2022 жылдың 17 наурызында World trademark Review (WTR) Грибовтың адвокаттары оның отбасы мен украин әскерилері арқылы кириллицада да, ағылшын тілінде де ұран үшін ЕО сауда белгісін тіркеуге өтініш бергенін хабарлады. Адвокаттар wtr-ге бұл Америка Құрама Штаттары мен Литвадағы киім компанияларының ұранды сауда белгісі ретінде тіркеуге тырысқан дұшпандық мәлімдемелеріне жауап беру үшін қажет екенін айтты. Techdirt бұл "шабыттандыратын оқиғаға арналған көңілсіз код" деп түсіндірді, бірақ ұранның басқаларға пайда әкелетін мемдік мәртебеге ие болуы жағдайды өзгерткен болуы мүмкін.<ref name="Techdirt" /> == Ұқсас дәйексөздер == Осындай қауіптерге жауап ретінде белгілі әскери дәйексөздер: * '''{{lang|fr|Je vous répondrai par la bouche de mes canons!}}''' ("Мен сізге зеңбіректерімнің саңылауларымен жауап беремін"), Квебек шайқасындағы фронтенактың Тарихи жауабының қысқартылған нұсқасы (1690). * '''{{lang|de|"Mich ergeben! Auf Gnad und Ungnad! Mit wem redet Ihr! Bin ich ein Räuber! Sag deinem Hauptmann: Vor Ihro Kaiserliche Majestät hab ich, wie immer, schuldigen Respekt. Er aber, sag's ihm, er kann mich im Arsche lecken!"}}''' ("Мен бас тартамын! Мейірімділік пен ұятқа! Сіз кіммен сөйлесесіз! Мен шынымен ұрымын ба? Капитанға мен оның Императорлық мәртебесін әрдайым құрметтейтінімді айтыңыз. Бірақ ол, айтыңызшы, ол менің есегімді жалай алады!"), қоршауға алынған неміс рыцарі Гетц Фон Берлихингеннің жауабы Гетенің 1773 жылы швабиялық сәлем немесе гетцтің дәйексөзі деп аталатын пьесасына сәйкес; іс жүзінде гетцтің өзі қоршау болды. * '''{{lang|fr|La garde meurt mais ne se rend pas}}''' ("Гвардия өледі, бірақ берілмейді!") француз генералы Пьер Камброннның Ватерлоо шайқасында берілу туралы өтінішіне Тарихи жауабы (1815). * '''{{lang|es|"España prefiere honra sin barcos a barcos sin honra"}}''' ("Испания абыройсыз кемелерден гөрі кемесіз абыройды жақсы көреді"), испандық контр-адмирал Касто Мендес Нуньестің американдық генерал Хью Джудсон Килпатриктің АҚШ Әскери-теңіз күштерін Чилидегі Вальпараисо бомбалауының алдын алу үшін пайдалану қаупіне берген жауабы (1866). * '''"Өтпейсіңдер",''' көптеген қақтығыстардан әскери бағынбау туралы тарихи фраза * '''"NUTS!",''' Бригадир генерал Маколиффтің немістердің Бастониге берілу талабына берген жауабы * '''"Кешіріңіз, бірақ бізде бәріңізді орналастыруға мүмкіндік жоқ".''' Дигби татам-Уортер мұны Арнем шайқасында бас тартуды сұрағанда айтқан. Бұл дәйексөз "тым алыс көпір" фильмінде бейнеленген, онда татам-Уортер шабыттандырған ойдан шығарылған кейіпкер бұл фразаны айтқан. Бұл дәйексөздің тарихи дәлдігі күмәнді. * '''{{lang|grc|"Μολὼν λαβέ"}} ({{lang|grc-Latn|"[[molon labe]]"}}, "Кел де (оларды) ал"),''' парсы патшасы Ксеркстің қаруды тапсыру туралы талабына жауап ретінде патша Леонид I-ге жатқызылды. * '''{{lang|grc|"Αν ζήσω, θα τους γαμήσω. Αν πεθάνω, θα μου κλάσουν τον πούτσον"}} ({{lang|grc-Latn|An zēsō, tha tous gamēsō. An pethanō, tha mou klasoun ton poutson}},'''"Егер Мен аман қалсам, мен оларды сігемін. Егер Мен өлсем, олар менің мүшеммен осыратын болады")''',''' джорджиос Карайскакистің 1827 жылы Грецияның тәуелсіздік соғысы кезінде Решиду Мехмед пашаға жазған хатынан. * '''"Мен әлі күрескен жоқпын!"''' Ұлыбританияның тапсыру туралы ұсынысына жауап ретінде Флэмборо-Хед шайқасында Джон Пол Джонсқа жатқызылды. == Галерея == <center><gallery perrow="8"> Сурет:We_Stand_with_Ukraine_2022_Helsinki_-_Finland_(51905452481).jpg|Финляндияның Хельсинки қаласында демонстрация кезінде плакаттардағы Фраза (26 ақпан, 2022). Сурет:RTVM-20220226-001001_(51905362061).jpg|Нидерландыдағы Маастрихт демонстрациясы кезінде плакаттардағы сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Protests_in_Poznań_-_against_Russian_aggression_in_Ukraine_(51906230730).jpg|Осы фразаны қолдана отырып, Познаньдағы (Польша) наразылық (26 ақпан 2022). Сурет:Brno-Dominikánské-nám-protest-proti-válce-na-Ukrajině2022s.jpg|Орыс тіліндегі фразаны қолдана отырып, Чехияның Брно қаласында соғысқа қарсы митинг (27 ақпан 2022). Сурет:Protesting_Invasion_of_Ukraine_TLV_260222_05.jpg|Тель-Авивтің хабима алаңындағы наразылықтар кезінде қолданылған сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Rally_in_support_of_Ukraine_in_Columbus,_Ohio,_United_States,_26_February_2022_(51906586684)_-_edited.jpg|Осы фразаны қолдана отырып, АҚШ-тың Огайо штатындағы Колумбус қаласында Украинаны қолдауға арналған Митинг (26 ақпан 2022). Сурет:Message_to_a_Russian_Battleship_(51911787865).jpg|Лондондағы (Англия) наразылық акциясы кезінде постердегі сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Russkij korabl Freda.jpg Сурет:Praha Vinohrady Ruska UA 3 (cropped).jpg Сурет:Antiwar sticker in Israel.jpg Сурет:Yotsuba meetup 20-03-2022.jpg Сурет:Sklep monopolowy z plakatem dotyczącym pomocy Ukrainie - Mszczonów.jpg Сурет:Gazeta Lubuska, 2022-03-01, Русский военный корабль, иди нахуй.jpg Сурет:Russkij korabl Šilainiai.jpg Сурет:Garage Russian warship.jpg </gallery></center> == Тағы қараңыз == * [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}}{{Commonscat|Russian warship, go fuck yourself}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруіне қатысты интернет-мемдер]] ja69dfmce7nq8udyl27rukqshum0pqd 3602153 3602150 2026-05-09T08:57:30Z Nurislam 93 164910 3602153 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Russian ship, go f yourself. Bright. 2.jpg|thumb|right|[[Днепр (қала)|Днепрдегі]], фраза жазылған билборд.]] [[Сурет:Rally in support of Ukraine in Columbus, Ohio, United States, 26 February 2022 (51906586684).jpg|нобай|[[Колумбус (Огайо)|Колумбустағы]] ([[Огайо]]) Украинаны қолдау митингі ([[25 ақпан|26 ақпан]], [[2022 жыл|2022]]). Плакатта фраза жазылған.]] '''Орыс әскери кемесі, сігіл ары!''' ({{lang-ru|Русский военный корабль, иди на хуй}}, {{lang-uk|Російський військовий корабель, іди на хуй}}) — [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезіндегі [[Змеиный аралы үшін шайқас]]та ресейлік әскери кеменің берілу туралы ұсынысына украин шекарашыларының айтқан жауап-сөйлемі. Содан кейін, ресейлік кеме аралға шабуыл жасап, шекарашылардың бір бөлігі өлтіріліп, бір бөлігі тұтқынға түскен. [[24 ақпан]]да Ресейдің әскери кемесі [[Қара теңіз]]дегі Змеиный аралына жақындап, {{Cquote|«Мен&nbsp;— орыс әскери кемесімін. Қан төгілу мен ақталмайтын өлімдерге жол бермеу үшін қаруды тастап, берілуді ұсынамын. Өйтпеген жағдайда, сіздерге бомбалық-штурмдық соққылар жасалатын болады.»{{oq|ru|«Я&nbsp;— русский военный корабль. Предлагаю сложить оружие и сдаться во избежание кровопролития и неоправданных жертв. В противном случае по вам будет нанесен бомбово-штурмовой удар»}}||}} деп анонимді түрде екі рет берілуді ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|title=“Русский корабль, иди на х.й!”: захисники Зміїного відповіли ворогові|website=Українська правда|access-date=2022-02-25}}</ref> Жауап ретінде «Русский военный корабль, иди нахуй!» жауап-сөйлемі естілді. [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]] аралды қорғаған шекарашылардың қайтыс болғанын мәлімдеді. «Біздің Змеиный аралымызды соңына дейін қорғаған барлық шекарашыларымыз ерлікпен қаза тапты. Бірақ шегінбеді. Олардың барлығына Украина Қаһарманы атағы беріледі. Украина үшін жанын қиғандар мәңгілік жүрегімізде болады». Украина Ішкі істер министрінің кеңесшісі Антон Геращенконың мәлімдеуінше, зымырандық шабуыл нәтижесінде 13 шекарашыдан тұратын гарнизон түгелдей жойылған.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3412088-na-ostrovi-zmiinij-zaginuli-13-ukrainskih-prikordonnikiv.html|title=За даними МВС, на острові Зміїний загинули 13 українських прикордонників.|website=ukrinform.ua|date=2022-02-24|access-date=2022-02-25}}</ref> Артынша аралға «Мәскеу» крейсері мен «Василий Быков» патрульдік кемесі шабуыл жасағаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island|title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island|website=The Maritime Executive|access-date=2022-02-26}}</ref> == Алғышарттар == === Соқтығысу === [[Сурет:Селище_Біле,_острів_Зміїний_(2008).jpg|оңға|нобай|Қара теңіздегі Жыланды аралы]] 2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің флагмандық крейсері "Мәскеу" және "Василий Быков" патрульдік қайығы Дунай атырауының жанындағы [[Қара теңіз]]де орналасқан украин аралындағы Жыландыаралына шабуыл жасады. Бұл 30-дан аз адам тұратын жалғыз ауылы бар шағын арал және шабуыл кезінде аралда 13 шекарашының контингенті болған. Мәскеу сарбаздарды қауіпсіздігінің орнына берілуге шақырды, оны қорғаушылар қатты қабылдамады.<ref>{{Cite news|first1=Tom|last1=Balmforth|editor1-last=Trevelyan|editor1-first=Mark|editor2-last=Jones|editor2-first=Gareth|date=25 February 2022|title='Russian warship, go fuck yourself': Kyiv to honour troops killed on island|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|accessdate=28 February 2022|archive-date=26 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226230216/https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|url-status=live|quote=Texas has "Remember the Alamo!" Ukraine now has "Russian warship, go f—k yourself!" — or "Go f—k yourself!" for short. Those were the final words a group of thirteen Ukrainian border guards relayed to a Russian battleship that had ordered them to surrender. The guards were stationed on Zmiinyi Island (Snake Island), a strategically important rock in the Black Sea.}}</ref><ref>{{Cite news|date=25 February 2022|title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island|language=en|work=[[The Guardian]]|issn=0261-3077|eissn=1756-3224|oclc=60623878|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|accessdate=28 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|url-status=live}}</ref> Бұл өзара әрекеттесудің аудиожазбасын бастапқыда Украинаның "[[Украинская правда]]" онлайн-газеті жариялады. Орыс тілінде өткен пікір алмасу келесідей аударылды:<ref name="LRB">{{cite news|last1=Abramovich|first1=Alex|title=Иди Hаxуй|url=https://www.lrb.co.uk/blog/2022/february/idi-haxuj|access-date=31 March 2022|work=[[London Review of Books]]|date=28 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331173352/https://www.lrb.co.uk/blog/2022/february/idi-haxuj|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Parker|first=Claire|date=30 June 2022|title=On Snake Island, defiant Ukrainians force a Russian withdrawal|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/30/ukraine-snake-island-russian-withdrawal/|access-date=15 April 2023|archive-url=https://archive.today/sbgzW#selection-847.0-864.0|archive-date=1 July 2022}}</ref> '''Ресей әскери кемесі:''' "Жыланды аралы, мен, Ресей әскери кемесі, ұсынысты қайталаймын: қаруды тастап, беріліңіз немесе сізді бомбалайды. Сіз мені түсіндіңіз бе? Сіз мені естисіз бе?" '''Украин 1, украин 2:''' "Бәрі бітті. Немесе біз олардан аулақ болуымыз керек пе?" '''Украин 2 украин 1:''' "Мүмкін". '''Украин 1:''' "Орыс әскери кемесі, сігіл ары!". '''Украин 1:''' - Бұл Роман Грибов Украинаның Мемлекеттік шекара қызметінің қызметкері.<ref name="LRB" /><ref>{{cite magazine|last=Wordsworth|first=Dot|date=5 March 2022|title=The complicated business of swearing in Ukrainian|url=https://www.spectator.co.uk/article/the-complicated-business-of-swearing-in-ukrainian|magazine=[[The Spectator]]|accessdate=31 March 2022}}</ref><ref name="Techdirt">{{cite web|website=[[Techdirt]]|url=https://www.techdirt.com/2022/03/18/ukrainian-soldier-moves-to-trademark-russian-warship-go-fuck-yourself-because-of-course/|date=18 March 2022|first=Timothy|last=Geigner|title=Ukrainian Soldier Moves To Trademark 'Russian Warship, Go Fuck Yourself" Because Of Course|access-date=20 March 2022|archive-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320130517/https://www.techdirt.com/2022/03/18/ukrainian-soldier-moves-to-trademark-russian-warship-go-fuck-yourself-because-of-course/|url-status=live}}</ref> Кейіннен Жыланды аралын Ресей әскери-теңіз күштері басып алды, бірақ Украина бастапқыда оны қорғаған он үш сарбаздың барлығы ресейлік шабуыл кезінде өлтірілген деп есептеді және хабарлады. Украина президенті Владимир Зеленский "қайтыс болғаннан кейін" Жыланды аралындағы сарбаздарды Украинаның ең жоғары марапаты - Украинаның Батыры атағымен марапаттайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news|first1=Valentina|last1=Romanenko|date=25 February 2022|script-title=uk:"Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові|trans-title="Russian ship, go fuck yourself!": Defenders of the Serpent responded to the enemy|language=uk|work=[[Ukrayinska Pravda]]|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|accessdate=28 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|url-status=live|oclc=1066371688}}</ref><ref>{{Cite news|first1=Katie|last1=Campione|date=25 February 2022|title='Go Fuck Yourself': Ukrainian Soldiers Celebrated as Viral Heroes for Last Words to Russian Warship|language=en|work=[[TheWrap]]|url=https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|accessdate=27 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225183727/https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|url-status=live}}</ref> Алайда Ресей бұл есептерді жоққа шығарды және барлық сарбаздар өлген жоқ, бірақ тапсырылды және тұтқынға алынды деп мәлімдеді.<ref>{{Cite news|date=2022-02-25|title=Snake Island: Ukraine says soldiers killed after refusing to surrender|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60522454|access-date=2023-03-14|archive-date=6 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206051138/https://www.bbc.com/news/world-europe-60522454|url-status=live}}</ref> === Салдары === [[Сурет:Ihor_Taburets_Roman_Hrybov_Award_2022.jpg|оңға|нобай|Роман Грибов (оң жақта) 2022 жылдың наурыз айында Черкасс облысының губернаторы Игорь Табурецтен сыйлық алады.]] 2022 жылдың 28 ақпанында Украинаның әскери-теңіз күштері барлық шекарашылардың тірі екенін және Ресей әскери-теңіз күштері ұстағанын жариялады.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/navy.mil.gov.ua/posts/324444389723150|script-title=uk:Стосовно дій РФ біля острову Зміїний|trans-title=Regarding the actions of the Russian Federation near Snake Island|agency=[[Ukrainian Navy]]|date=28 February 2022|access-date=5 March 2022|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228173017/https://www.facebook.com/navy.mil.gov.ua/posts/324444389723150|url-status=live|via=Facebook|script-quote=uk:Щодо морських піхотинців та прикордордонників, яких взяли в полон російські окупанти на острові Зміїний. Ми дуже раді дізнатися про те, що наші побратими живі і з ними все добре!|trans-quote=As for the Marines and frontier guards captured by the Russian occupiers on Snake Island. We are very happy to learn that our brothers are alive and well!}}{{Self-published inline|date=March 2022}}</ref><ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Ukrainian Navy confirms Snake Island soldiers are alive, POWs|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|work=[[The Jerusalem Post]]|issn=0021-597X|date=28 February 2022|access-date=28 February 2022|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228172948/https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|url-status=live}}</ref> 2022 жылы 24 наурызда Жыланды аралының кейбір шекарашылары, соның ішінде Роман Грибов, тұтқындармен алмасу аясында Украинаға қайтарылды. 2022 жылы 29 наурызда Грибов өзінің туған жері Черкасс облысына оралды және өзінің әрекеті үшін Черкасс губернаторы Игорь Табурецтің медалімен марапатталды.<ref name="G1">{{cite news|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/29/ukrainian-soldier-russian-warship-medal-snake-island|title=Ukraine gives medal to soldier who told Russian officer to 'go fuck yourself'|first=Pjotr|last=Sauer|date=29 March 2022|accessdate=30 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331011723/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/29/ukrainian-soldier-russian-warship-medal-snake-island|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[NDTV]]|url=https://www.ndtv.com/world-news/ukraine-welcomes-home-soldier-who-told-f-yourself-to-russian-warship-in-snake-island-2850830|title=Ukraine Welcomes Home Soldier Who Told "Go F*** Yourself" To Russians|first=Debanish|last=Achom|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329155841/https://www.ndtv.com/world-news/ukraine-welcomes-home-soldier-who-told-f-yourself-to-russian-warship-in-snake-island-2850830|url-status=live}}</ref><ref name="OD">{{cite news|newspaper=[[The Odessa Journal]]|url=https://odessa-journal.com/ukrainian-border-guard-who-sent-a-russian-warship-returned-to-his-homeland-and-received-an-award/|title=Ukrainian border guard, who "sent" a Russian warship, returned to his homeland and received an award|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329154205/https://odessa-journal.com/ukrainian-border-guard-who-sent-a-russian-warship-returned-to-his-homeland-and-received-an-award/|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 13 сәуірінде Украина президентінің кеңесшісі Алексей Арестович пен Одесса губернаторы Максим Марченко Мәскеуге Нептунның екі кемеге қарсы зымыраны тиіп, тұрақсыз теңізде өртеніп кеткенін айтты.<ref>{{Cite web|last=Presse|first=AFP-Agence France|title=Ukraine Claims Strike On Russian Warship|url=https://www.barrons.com/news/ukraine-claims-strike-on-russian-warship-01649883607|access-date=13 April 2022|website=barrons.com|language=en-US|archive-date=13 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413213637/https://www.barrons.com/news/ukraine-claims-strike-on-russian-warship-01649883607|url-status=live}}</ref> АҚШ-тағы [[Пентагон]]дағы дереккөз кейінірек Мәскеудің украиналық зымырандармен соғылғанын растады.<ref>{{cite news|date=April 15, 2022|title=U.S. confirms Ukraine missiles sank warship, as Russia steps up attacks|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/15/ukraine-russia-mariupol/|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=16 April 2022|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416133350/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/15/ukraine-russia-mariupol/|url-status=live}}</ref> Ресейдің мемлекеттік ақпарат агенттіктері кеменің қатты зақымданғанын және оның экипажы "жарылған оқ-дәрілерден" "өрттен" эвакуацияланғанын хабарлады.<ref>{{Cite web|title=На ракетном крейсере "Москва" сдетонировал боезапас|url=https://tass.ru/proisshestviya/14372453|access-date=13 April 2022|website=tass.ru|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202357/https://tass.ru/proisshestviya/14372453|url-status=live}}</ref> Кеме теңіз базасына сүйреу кезінде батып кетті.<ref>{{cite news|title=Крейсер "Москва" затонул при буксировке во время шторма|url=https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|access-date=14 April 2022|agency=RIA Novosti|date=14 April 2022|language=ru|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414200039/https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|url-status=live}}</ref> Ресей әскерлері аралда гарнизон болды, 2022 жылдың маусым айының соңына дейін украин әскері аралды сәтті қайтарып алды.<ref>{{cite news|last1=Koshiw|first1=Isobel|title=Ukraine pushes Russian forces from strategic Snake Island|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win|access-date=16 April 2023|work=[[The Guardian]]|date=30 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326225224/https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win|archive-date=26 March 2023}}</ref> Қазіргі уақытта аралда Украинаның бақылауындағы шағын бақылау отряды бар.<ref>{{Cite news|last=Ripley|first=Will|last2=Lister|first2=Tim|last3=Butenko|first3=Victoria|last4=Hak|first4=Kostantyn|date=20 December 2022|title=On Snake Island, the rocky Black Sea outcrop that became a Ukraine war legend|publisher=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/2022/12/20/europe/snake-island-russia-ukraine-return-intl/index.html|url-status=live|access-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214225251/https://www.cnn.com/2022/12/20/europe/snake-island-russia-ukraine-return-intl/index.html|archive-date=14 February 2023}}</ref> == Қабылдау == Репликалармен алмасу жазбалары интернетте кеңінен таралды және әртүрлі әлеуметтік медиа платформаларында вирустық сипатқа ие болды, содан бері олар украин әскери күштерін де, шапқыншылыққа наразылық білдірген бейбіт тұрғындарды да біріктіруге шақырды.<ref>{{cite news|last1=Murdock|first1=Sebastian|title=Ukraine Unveils New Stamp Based Off 'Russian Warship, Go F**ck Yourself' Audio|url=https://www.huffpost.com/entry/ukraine-unveils-new-stamp-based-off-russian-warship-go-fck-yourself-audio_n_622cf975e4b0e01d97abfe07|access-date=15 March 2022|work=[[HuffPost]]|date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314085613/https://www.huffpost.com/entry/ukraine-unveils-new-stamp-based-off-russian-warship-go-fck-yourself-audio_n_622cf975e4b0e01d97abfe07|archive-date=14 March 2022}}</ref> АҚШ сенаторы Бен Сассе бұл фразаны 28 ақпанда Сенатта сөйлеген сөзінде атап өтті: "''бір украиналық, сіздердің көпшілігіңіз естіген жазбадағы кейбір әріптестерімен аздап сөйлесіп, дыбыс деңгейін көтеруге шешім" қабылдады'' және "Russian warship, ''idi nakhuy''<nowiki/>'" деп жариялады. ''[...] Бұл қазір украиндық қарсылықтың біріктіретін айқайы''".<ref>{{cite press release|last1=Sasse|first1=Ben|author-link1=Ben Sasse|url=https://www.sasse.senate.gov/public/index.cfm/2022/2/sasse-tell-ukraine-s-story-arm-these-heroes|title=Sasse: Tell Ukraine's Story, Arm These Heroes|format=Press Release|website=Ben Sasse: U.S. Senator for Nebraska|date=28 February 2022|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305195733/https://www.sasse.senate.gov/public/index.cfm/2022/2/sasse-tell-ukraine-s-story-arm-these-heroes|archive-date=5 March 2022|url-status=live}}</ref> The Literary Hub-та жазған Эндрю Кин "''тіпті "F" сөзі қаруға айналды''" деген ұранның нәтижесінде және бұл қазір "Ресейдің басып кіруіне қарсы тұрудың танымал интернет-мемі" екенін атап өтті. The Washington Post газеті "Украина бір уақытта бірнеше қарғыспен күресіп жатыр" деп хабарлады..<ref>{{cite news|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/03/04/ukraine-russian-warship-swear/|first=Lisa|last=Bonos|date=4 March 2022|title=Ukraine is fighting back, one swear word at a time|accessdate=19 March 2022|archive-date=6 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306121025/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/03/04/ukraine-russian-warship-swear/|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 21 наурызында Ресей Қорғаныс министрлігі өзінің ресми Telegram арнасында "Ресей әскери кемесін ешқашан ашуландырмаңыз" деген суретті жариялады. (Никогда не злите русский военный корабль)<ref>{{cite web|title=Минобороны России попросило не "злить корабль": пользователи напомнили ему направление движения|url=https://24tv.ua/ru/minoborony-rossii-poprosilo-ne-zlit-korabl-polzovateli-napomnili_n1913730|website=24 Kanal|access-date=25 April 2022|archive-date=22 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322105752/https://24tv.ua/ru/minoborony-rossii-poprosilo-ne-zlit-korabl-polzovateli-napomnili_n1913730|url-status=live}}</ref> === Тарихи салыстырулар === The Week бұл фразаны 19 ғасырдағы Техас революциясының "Аламоны Есте сақта" сөзімен салыстырды. Small Wars Journal бұл фразаны Термопила шайқасынан "Molon labe" ("Кел және [оларды] ал") және "БОРБАЙ!" Арденн шайқасынан, басқа сөз тіркестерімен қатар қойды.<ref>{{cite web|website=[[Small Wars Journal]]|url=https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/russian-warship-go-fk-yourself-short-history-wartime-taunts|title=Russian warship, Go F**k Yourself – A Short History of Wartime Taunts|date=25 March 2022|accessdate=27 March 2022|first=William|last=Plowright|archive-date=27 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327152854/https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/russian-warship-go-fk-yourself-short-history-wartime-taunts|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first1=Peter|last1=Weber|title=How 'Russian warship, go f—k yourself' became Ukraine's 'Remember the Alamo!'|url=https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1010613/how-russian-warship-go-f-k-yourself-became-ukraines-remember-the-alamo|access-date=25 February 2022|work=[[The Week]]|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100648/https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1010613/how-russian-warship-go-f-k-yourself-became-ukraines-remember-the-alamo|url-status=live|issn=1533-8304}}</ref> The phrase also has been compared to another moment in Ukraine's history, the alleged 17th-century [[correspondence between the Ottoman sultan and the Cossacks]] (popularised by the 19th-century painting ''[[Reply of the Zaporozhian Cossacks]]''<ref>{{cite book|last=Waugh|first=Daniel. C.|title=The Great Turkes Defiance: On the History of the Apocryphal Correspondence of Ottoman Sultan in its Muscovite and Russian Variants|year=1978|location=Columbus, Ohio|isbn=9780089357561|url={{GBurl|pEM9AAAAIAAJ}}|page=169}}</ref>), when a [[Sultan of the Ottoman Empire]] (usually identified as [[Mehmed IV]])<ref>{{Cite journal|last1=Friedman|first1=Victor A.|date=1978|title=The Zaporozhian Letter to the Turkish Sultan: Historical Commentary and Linguistic Analysis|url=https://www.researchgate.net/publication/238724081|journal=Slavica Hierosolymitana|publisher=Magnes Press|volume=2|issue=|pages=25–38|doi=|access-date=21 April 2022}}</ref> demanded the surrender of either the [[Chyhyryn]] [[Cossacks]]<ref>{{Cite journal|last1=Waugh|first1=Daniel Clarke|date=1971|title=On the Origin of the "Correspondence" between the Sultan and the Cossacks|url=http://faculty.washington.edu/dwaugh/publications/originsofcossackcorrespondence.pdf|journal=Recenzija: A Review of Soviet Ukrainian Scholarly Publications|publisher=Harvard University|volume=1|issue=2|pages=3–46|doi=|access-date=21 April 2022}}</ref> or the [[Zaporozhian Cossacks]]{{sfn|Waugh|1978|p=169}}{{sfn|Waugh|1971|p=3}} (who lived in modern [[Central Ukraine]]), who allegedly refused and answered with a profanity-laden letter.<ref>{{Cite web|last=Burns|first=Peter|date=1 March 2022|title=The Ukraine War Explained: Why Ukrainians And Russians Are Different|url=https://medium.com/lessons-from-history/the-ukraine-war-explained-why-ukrainians-and-russians-are-different-7804477ccfbb|access-date=1 March 2022|website=Lessons from History|publisher=[[Medium (website)|Medium]]|language=en|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228200106/https://medium.com/lessons-from-history/the-ukraine-war-explained-why-ukrainians-and-russians-are-different-7804477ccfbb|url-status=live}}</ref> == Continued use == === Жеке тұлғалар === 2022 жылдың 26 ақпанында Украина Қарулы күштері Ресей әскерінің әскери техника мен жеке құрамды Украинаға теміржол арқылы тасымалдауына жол бермеу үшін Украина мен Ресей темір жолдарын байланыстыратын теміржол торабын жарып жіберді. Ресей әскери күштері Украинадан гуманитарлық себептермен торапты қалпына келтіруді сұрағанда, украин диспетчері: "орыс пойызы, сігіл әрі!".<ref>{{Cite news|first1=Roman|last1=Petrenko|date=26 February 2022|script-title=uk:"Російський поїзд, йди на х*й!": усі залізничні вузли з Росією знищені|trans-title="Russian train, go f**k yourself!": All railway junctions with Russia destroyed|language=uk|work=[[Ukrayinska Pravda]]|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/26/7326208/|accessdate=27 February 2022|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227053802/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/26/7326208/|url-status=live|oclc=1066371688}}</ref> 2022 жылдың 27 ақпанында ресейлік кеме отын сұрау үшін грузин мұнай танкеріне жақындады. Соңғысы: "русский корабль, иди нахуй" деп жауап берді. Орыстар жанармай таусылып қалды деп шағымданғанда, оларға ескектерді алуды бұйырды.<ref>{{Cite news|last1=Varga|first1=John|date=27 February 2022|title='Go f*** yourself!' Captain refuses to fuel Russian ship in Ukraine solidarity act – VIDEO|url=https://www.express.co.uk/news/world/1572864/russia-news-Georgian-captain-refuses-fuel-russian-ship-ukraine-war-latest|access-date=4 March 2022|work=[[Daily Express]]|language=en-gb|oclc=173337077|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301064547/https://www.express.co.uk/news/world/1572864/russia-news-Georgian-captain-refuses-fuel-russian-ship-ukraine-war-latest|archive-date=1 March 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ankel|first=Sophia|title=The captain of an oil tanker refused to refuel a Russian ship to protest Ukraine's invasion. The crew is 'very proud,' his wife says.|url=https://www.businessinsider.com/oil-tanker-georgia-captain-refused-refuel-russian-ship-protest-ukraine-2022-3|access-date=4 March 2022|website=[[Business Insider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304194220/https://www.businessinsider.com/oil-tanker-georgia-captain-refused-refuel-russian-ship-protest-ukraine-2022-3|archive-date=4 March 2022|url-status=live|oclc=1076392313|language=en-US}}</ref> 2022 жылы 7 наурызда бұрын Жыланды аралына шабуыл жасап, [[Одесса]]ға жақындаған ресейлік "Василий Быков" кемесін Украинаның қорғаныс күштері атып түсірді деп болжануда. Содан кейін олар бұл оқиғаны атап өтіп: "Біздің орыс кемесін сіккеніміз бар!" деп жауап берді.<ref name="Fox">{{cite news|last1=Ruiz|first1=Michael|title=Ukraine says it sank the Russian warship that attacked Snake Island: 'We f------ hit them!'|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-sank-russian-warship-snake-island|access-date=9 March 2022|publisher=Fox News|date=8 March 2022|archive-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309105744/https://www.foxnews.com/world/ukraine-sank-russian-warship-snake-island|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 4 сәуірінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] Бейбітшілік соты Зия М. Фаруки Федералды тергеу бюросының олигарх Виктор Вексельбергке тиесілі танго яхтасын қамауға алу туралы өтінішін қанағаттандырды. Судья Фаруки өз бұйрығын ұранға сілтеме жасай отырып аяқтады:"''Әділет Министрлігінің қамауға алынуы Жыланды аралындағы украиналық ержүрек сарбаздардың Жолдауын қайталайды''".<ref>{{Cite Pacer|plaintiff=United States of America|defendant=The Vessel Tango|case-title=In The Matter of the Seizure and Search of the Motor Yacht Tango, with International Maritime Organization Number 1010703|title=Order as to the Vessel Tango with International Maritime Organization Number 1010703|doc-number=7|att-number=0|date=25 March 2022|pacer-number=241254|use-recap=yes|case-state=DC|case-district=D|case-division=1|case-year=2022|case-type=sz|case-sequence=00005|access-date=11 April 2022}}</ref> 2022 жылдың 25 мамырында украиналық флэш-картридж өндірушісі Krikzz Nintendo 64 үшін everdrive шектеулі шығарылымын шығарды, оның жапсырмасы ескерткіш маркаға негізделген және сатылымнан түскен барлық пайда Украинаның қорғанысына берілді.<ref>{{Cite web|title=EVERDRIVE 64 X7 LIMITED EDITION|url=https://krikzz.com/our-products/cartridges/everdrive-64-x7-limited-edition.html|access-date=25 May 2022|website=Krikzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525131620/https://krikzz.com/our-products/cartridges/everdrive-64-x7-limited-edition.html|archive-date=25 May 2022|url-status=dead}}</ref> 2023 жылдың 23 ақпанында [[Латвия]] парламентарийі: тіларалық байланыс бұл сөзді Ресей делегациясының қатысуына наразылық ретінде Венадағы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымындағы кездесуде қолданды.<ref>{{Cite news|date=23 February 2023|title=Latvian MP swears at Russia in Ukraine protest walkout|language=en|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-64752483|publisher=[[BBC]]|access-date=24 February 2023|archive-date=24 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224004706/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-64752483|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 February 2023|title=Latvia's Kols doesn't mince his words at OSCE meeting|language=en|url=https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvias-kols-doesnt-mince-his-words-at-osce-meeting.a497881/|publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]]|access-date=24 February 2023|archive-date=23 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223203848/https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvias-kols-doesnt-mince-his-words-at-osce-meeting.a497881/|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 27 шілдесінде [[Грузия]] тұрғындары [[Батуми]]ге ресейлік туристермен бірге келген Astoria grande круиздік кемесіне наразылық ретінде дәл осындай өрнекті ұрандатты.<ref>{{cite news|date=31 July 2023|title=Cruise ship with Putin's supporters on board arrives in Georgia: protests begin|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/07/31/7413557/|publisher=Ukrainska Pravda|access-date=31 July 2023}}</ref> === Мультимедияда === 2022 жылдың наурызында украиналық botashe тобы "PNH" атты ән шығарды, ол негізінен фразаны қолданады.<ref>{{Cite web|title=|script-title=ru:Песни сопротивления. Артемий Троицкий – об украинском гневе|trans-title=Songs of Resistance. Artemy Troitsky on Ukrainian anger|url=https://www.svoboda.org/a/pesni-soprotivleniya-artemiy-troitskiy-ob-ukrainskom-gneve/31749646.html|access-date=21 March 2022|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|language=ru|archive-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320230900/https://www.svoboda.org/a/pesni-soprotivleniya-artemiy-troitskiy-ob-ukrainskom-gneve/31749646.html|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 29 наурызында Украинаның Қорғаныс министрлігі "Украинаның әскери Оскарын" шығарды (Америка киноакадемиясының 94-ші сыйлығымен бірге) және 21 наурызда Бердянскіде "Саратовты" суға батырғаны үшін ең жақсы фильм сыйлығын берді, оған "Ресей әскери кемесі, Бердянскіге кіріңіз"фильмінің бүркеншік атын берді.<ref>{{cite news|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|url=https://www.jpost.com/international/article-702617|date=29 March 2022|accessdate=31 March 2022|first=Michael|last=Starr|title=In 'Ukrainian military Oscars,' Ukraine mocks Russia and promotes its army|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422121651/https://www.jpost.com/international/article-702617|url-status=live}}</ref> 27 мамырда Украинаның "Суспильне" қоғамдық хабар таратушысы украин радиосының станциялары күніне екі рет "ресейлік жалған ақпарат, кет..." .<ref>{{Cite web|last=suspilne|title=Розвінчуємо фейки на Українському Радіо|trans-title=Debunking fakes on Ukrainian Radio|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/5042|access-date=2022-06-03|website=corp.suspilne.media|language=uk|archive-date=3 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603170548/https://corp.suspilne.media/newsdetails/5042|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 14 қаңтарында франко-орыс және итальян тілдері осы эпизодқа арналған "Rousski Karable" атты ән шығарды.<ref>{{Citation|title=Русский военный корабль, иди нахуй ! Russian warship, go fuck yourself! Tribute Punk Rock to Ukraine|url=https://www.youtube.com/watch?v=xtGNNPAeh8A|access-date=2023-04-01|language=en|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401124913/https://www.youtube.com/watch?v=xtGNNPAeh8A|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=Rousski Karable|date=2023-01-14|url=https://open.spotify.com/track/5BuEysgTE3On8nexIXBnkJ|access-date=2023-04-01|language=en|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401122646/https://open.spotify.com/track/5BuEysgTE3On8nexIXBnkJ|url-status=live}}</ref> == Естелік маркалар == === Дизайн === 2022 жылдың 1 наурызында Украинаның "Укрпошта" пошта қызметі фраза тақырыбында пошта маркаларын жобалауға конкурс жариялады.<ref>{{cite press release|author=<!--not stated-->|date=1 March 2022|title=Ukrposhta announced an All-Ukrainian popular competition for the development of the sketch of the postage stamp "Russian warship, fuck you!"|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|url-status=live|type=Press release|language=en|publisher=[[Ukrposhta]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308155345/https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|archive-date=8 March 2022|access-date=9 March 2022|quote=On March 1, on the 30th anniversary of the modern Ukrainian stamp, Ukrposhta announced an All-Ukrainian popular competition for the development of the sketch of the postage stamp "Russian warship, fuck you!}}</ref><ref>{{cite news|last1=Casiano|first1=Louis|date=1 March 2022|title=Ukraine announces postage stamp creation contest; examples include image of Zelenskyy spanking Putin|language=en-us|publisher=[[Fox News]]|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|url-status=live|access-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309014908/https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|archive-date=9 March 2022|quote=The Ukrainian Postal Service, or Ukrposhta, said it was celebrating its 30-plus years by replacing its "All-Ukrainian People's Contest" with the best sketch of a postal stamp called "Russian military ship, go on."}}</ref> 2022 жылдың 12 наурызында Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Эмине Жапарова суретші Борис Грохтың жұмысы марканың эскизі үшін "Укрпошта" халықтық дауыс беруде жеңіске жеткенін мәлімдеді.<ref name="GUAR">{{cite news|last=Michael|first=Chris|date=12 March 2022|title=Ukraine reveals 'Russian warship, go fuck yourself' postage stamp|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312120555/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|archive-date=12 March 2022|accessdate=12 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Cohen|first=Rebecca|date=8 March 2022|title=Ukraine's postal service announces it'll release a commemorative 'Russian warship, go f#ck yourself' stamp|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312145913/https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|archive-date=12 March 2022|website=[[Business Insider]]|accessdate=12 March 2022}}</ref> Snopes фактілерді тексеру сайты күн күркіреуі бүкіл өмірін Қырымдағы Евпаторияда өткізіп, суретші ретінде оқығанын хабарлады, бірақ 2014 жылы Ресейдің Қырымға басып кіруі нәтижесінде ол үйінен кетуге мәжбүр болды және Киевке, содан кейін Львовқа көшті.<ref name="SNOPES">{{cite web|last=Evon|first=Dan|date=17 March 2022|title=Does Ukraine Stamp Design Commemorate 'Russian Warship, Go F*ck Yourself' Moment?|url=https://www.snopes.com/fact-check/ukraine-stamp-russian/|website=[[Snopes]]|accessdate=19 March 2022|archive-date=19 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319100803/https://www.snopes.com/fact-check/ukraine-stamp-russian/|url-status=live}}</ref> Снопс "Укрпочта" украиндықтарды марканы "Шетелдегі достарына" жіберуге немесе жалынды "орыстарға сәлем жолдау" жіберуге шақырғанын айтты.<ref name="SNOPES" /> Укрпошта выпустила набор памятных почтовых марок 12 апреля.<ref name="stamp-0">{{Cite web|date=12 April 2022|title=Укрпошта випустила мільйон поштових марок "Русскій воєнний корабль, іді …!"|url=https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415153404/https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|archive-date=15 April 2022|access-date=15 April 2022|website=Ukrposhta|language=uk}}</ref><ref>[https://www.rnd.de/panorama/ukrainische-post-hat-neue-briefmarke-mit-stinkefinger-fuer-die-russen-STSY3IHFB6W52EMY5TDZIT3NFY.html Stinkefinger für die Russen: Ukrainische Post bringt neue Briefmarke heraus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220414050556/https://www.rnd.de/panorama/ukrainische-post-hat-neue-briefmarke-mit-stinkefinger-fuer-die-russen-STSY3IHFB6W52EMY5TDZIT3NFY.html|date=14 April 2022}}. In: rnd.de. 12 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref> Маркаларда ресейлік крейсер Михаилдің ортаңғы саусағын көрсететін украиндық сарбаз бейнеленген. Көк теңіз астындағы охрян жерінің жалпы орналасуы Украина туының түстеріне еліктейді. Маркамен бірге жүретін арнайы пошта маркасында Жыланды аралының контуры көрсетілген. Брендтің дизайны отандық және шетелдік дизайнда қол жетімді. Президент Зеленский маркалармен суретке түсіп, ресейлік әскери кемелер тек бір бағытта жүзуі керек деп түсіндірді.<ref>Jörg Heinrich: [https://www.wuv.de/Themen/Social-Media/Ukraine-Post-Briefmarken-zeigen-Russland-den-Mittelfinger Ukraine-Post: Briefmarken zeigen Russland den Mittelfinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413153302/https://www.wuv.de/Themen/Social-Media/Ukraine-Post-Briefmarken-zeigen-Russland-den-Mittelfinger|date=13 April 2022}}. In: wuv.de. 13 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref><ref>{{Cite web|title=Russian Warship Moskva Is Featured in New Ukrainian Postage Stamp|url=https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-04-14/card/russian-warship-moskva-is-featured-in-new-ukrainian-postage-stamp-6qEW3wsyWdSsEP7CeVWq|access-date=15 April 2022|website=The Wall Street Journal|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !– ![[Сурет:Stamp_of_Ukraine_s1985.jpg|150x150 нүкте]] ![[Сурет:Stamp_of_Ukraine_s1984.png|150x150 нүкте]] |- |Берілген күні | colspan="2" |12 сәуір 2022<ref>{{Cite news|last=Ukrposhta|date=12 April 2022|title=Ukrposhta issued one million postage stamps "Russian warship, f***k you…!"|language=en|work=Ukrposhta|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|access-date=17 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415192338/https://www.ukrposhta.ua/en/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|url-status=live}}</ref> |- |Каталог нөмірі |№ 1985<ref>{{Cite web|title="Russian warship, go …! Glory to Ukraine!" W/2022.|url=http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4474778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=12.04.2022&f_val_3=12.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|access-date=17 April 2022|website=Ukrposhta|language=en}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> |№ 1984<ref>{{Cite web|title="Russian warship, go …! Glory to Ukraine!" F/2022.|url=http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4472778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=17.04.2022&f_val_3=17.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|access-date=17 April 2022|website=Ukrposhta|language=en|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417130414/http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4472778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=17.04.2022&f_val_3=17.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|url-status=dead}}</ref> |- |Мөртабан мөлшері |40,5х30 мм |40,6х26 мм |- |Басып шығару парағының өлшемі |148х86 мм |105х105 мм |- |Парақтағы маркалар саны |6 (3х2) |6 (2х3) |- |Әр брендтің таралымы |500&nbsp;000 |500&nbsp;000 |- |Атауы |W (W номиналы, 1,5 АҚШ доллары баламасы) |F (F номиналы, 23 гривенге тең) |- |Баспа түрі | colspan="2" |Офсеттік басып шығару |- |Дизайнер | colspan="2" |[[Ұлыбритания]] ([[Борис Грох]]) |} === Өндіріс және сатылым === Роман Грибов пен украин пошта бөлімшесінің бастығы Игорь Смылянский Киевтің бас поштасында маркалары бар алғашқы арнайы конверттерге қол қойды.<ref name="stamp-0" /><ref>[https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/auch-version-fuer-ausland-gedruckt-ukrainische-post-zeigt-russland-mit-neuer-briefmarke-den-stinkefinger-auch-slogan-ist-besonders_id_82792828.html Ukrainische Post zeigt Russland mit neuer Briefmarke den Stinkefinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413120445/https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/auch-version-fuer-ausland-gedruckt-ukrainische-post-zeigt-russland-mit-neuer-briefmarke-den-stinkefinger-auch-slogan-ist-besonders_id_82792828.html|date=13 April 2022}}. In: focus.de. 13 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref> Бренд Украинада танымал болды және оны Киевте шығару үшін мыңдаған кезектер болды. Басып шығаруға 1 миллионнан астам дана жоспарланған болатын, оның 700 000-ы 20 сәуірге дейін бүкіл Украинада сатылды.<ref>{{cite web|title=Ukrainian stamps featuring Russian warship are for sale on eBay priced from $1,000|url=https://ain.capital/2022/04/21/stamps-with-russian-warship-on-ebay/|website=AIN.Capital|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421085103/https://ain.capital/2022/04/21/stamps-with-russian-warship-on-ebay/|archive-date=21 April 2022|date=21 April 2022|url-status=live}}</ref> 200 000-ы [[Қырым аннексиясы|Қырымды қоса алғанда]], Ресей оккупациясындағы аудандарда сатуға арналған, ал 100 000-ы 20 сәуірден бастап онлайн сатуға арналған.<ref>{{Cite web|date=2022-04-19|title='Russian warship, go …!': Ukrainians queue for stamp celebrating act of defiance|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/19/russian-warship-go-ukrainians-queue-for-stamp-celebrating-act-of-defiance|access-date=2022-04-19|website=[[The Guardian]]|language=en|first=Luke|last=Harding|archive-date=19 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419173123/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/19/russian-warship-go-ukrainians-queue-for-stamp-celebrating-act-of-defiance|url-status=live}}</ref> 21 сәуірде украин пошта бөлімшесінің веб-сайты жабылды, ал бас директор Игорь Смилянский [[Facebook]]-те сайтқа "Қызмет көрсетуден бас тарту" (DDoS) сияқты таратылған шабуыл жасалғанын хабарлады. Смилянский қылмыскердің атын атамаса да, әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ресейлік Бас штабтың бас басқармасы кибершабуылға жауапты болуы мүмкін және ол маркаларды сатқаны үшін кек алу үшін жасады деп болжады.<ref>{{Cite news|last=Kagubare|first=Ines|date=21 April 2022|title=Ukraine postal service hit with cyberattack after issuing commemorative war stamps|work=Yahoo!|url=https://www.yahoo.com/video/ukraine-postal-hit-cyberattack-issuing-180617637.html|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422221825/https://www.yahoo.com/video/ukraine-postal-hit-cyberattack-issuing-180617637.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Wodinsky|first=Shoshana|date=22 April 2022|title=Ukraine's Postal Service Gets DDOS'd After Printing Stamps of Sunken Russian Battleship|work=Gizmodo|url=https://gizmodo.com/ukraines-post-office-cyberattack-guard-moskova-stamp-1848829405|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422201807/https://gizmodo.com/ukraines-post-office-cyberattack-guard-moskova-stamp-1848829405|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=21 April 2022|title=Ukraine's postal service hit by cyberattack after sales of warship stamp go online|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-cyber/ukraines-postal-service-hit-by-cyberattack-after-sales-of-warship-stamp-go-online-idUSKCN2ME0ZX|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422184006/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-cyber/ukraines-postal-service-hit-by-cyberattack-after-sales-of-warship-stamp-go-online-idUSKCN2ME0ZX|url-status=live}}</ref> === Сьерра-Леоне === [[Сьерра-Леоне]] де осындай маркаларды 2022 жылдың 23 маусымында шығарды.<ref>[https://www.stamperija.eu/product/famous-painting-of-boris-groh-17 stamperija.eu - 2022 SIERRA LEONE, FAMOUS PAINTING OF BORIS GROH]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sierra Leone 2022 Famous painting of Boris Groh - Russian warship DONE Block. Peterstamps - Webshop|url=https://peterstamps.com/item/8224|access-date=2023-04-14|website=peterstamps.com|archive-date=14 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414094739/https://peterstamps.com/item/8224|url-status=live}}</ref> === Сауда маркасында қолдану === 2022 жылдың 17 наурызында World trademark Review (WTR) Грибовтың адвокаттары оның отбасы мен украин әскерилері арқылы кириллицада да, ағылшын тілінде де ұран үшін ЕО сауда белгісін тіркеуге өтініш бергенін хабарлады. Адвокаттар wtr-ге бұл Америка Құрама Штаттары мен Литвадағы киім компанияларының ұранды сауда белгісі ретінде тіркеуге тырысқан дұшпандық мәлімдемелеріне жауап беру үшін қажет екенін айтты. Techdirt бұл "шабыттандыратын оқиғаға арналған көңілсіз код" деп түсіндірді, бірақ ұранның басқаларға пайда әкелетін мемдік мәртебеге ие болуы жағдайды өзгерткен болуы мүмкін.<ref name="Techdirt" /> == Ұқсас дәйексөздер == Осындай қауіптерге жауап ретінде белгілі әскери дәйексөздер: * '''{{lang|fr|Je vous répondrai par la bouche de mes canons!}}''' ("Мен сізге зеңбіректерімнің саңылауларымен жауап беремін"), Квебек шайқасындағы фронтенактың Тарихи жауабының қысқартылған нұсқасы (1690). * '''{{lang|de|"Mich ergeben! Auf Gnad und Ungnad! Mit wem redet Ihr! Bin ich ein Räuber! Sag deinem Hauptmann: Vor Ihro Kaiserliche Majestät hab ich, wie immer, schuldigen Respekt. Er aber, sag's ihm, er kann mich im Arsche lecken!"}}''' ("Мен бас тартамын! Мейірімділік пен ұятқа! Сіз кіммен сөйлесесіз! Мен шынымен ұрымын ба? Капитанға мен оның Императорлық мәртебесін әрдайым құрметтейтінімді айтыңыз. Бірақ ол, айтыңызшы, ол менің есегімді жалай алады!"), қоршауға алынған неміс рыцарі Гетц Фон Берлихингеннің жауабы Гетенің 1773 жылы швабиялық сәлем немесе гетцтің дәйексөзі деп аталатын пьесасына сәйкес; іс жүзінде гетцтің өзі қоршау болды. * '''{{lang|fr|La garde meurt mais ne se rend pas}}''' ("Гвардия өледі, бірақ берілмейді!") француз генералы Пьер Камброннның Ватерлоо шайқасында берілу туралы өтінішіне Тарихи жауабы (1815). * '''{{lang|es|"España prefiere honra sin barcos a barcos sin honra"}}''' ("Испания абыройсыз кемелерден гөрі кемесіз абыройды жақсы көреді"), испандық контр-адмирал Касто Мендес Нуньестің американдық генерал Хью Джудсон Килпатриктің АҚШ Әскери-теңіз күштерін Чилидегі Вальпараисо бомбалауының алдын алу үшін пайдалану қаупіне берген жауабы (1866). * '''"Өтпейсіңдер",''' көптеген қақтығыстардан әскери бағынбау туралы тарихи фраза * '''"NUTS!",''' Бригадир генерал Маколиффтің немістердің Бастониге берілу талабына берген жауабы * '''"Кешіріңіз, бірақ бізде бәріңізді орналастыруға мүмкіндік жоқ".''' Дигби татам-Уортер мұны Арнем шайқасында бас тартуды сұрағанда айтқан. Бұл дәйексөз "тым алыс көпір" фильмінде бейнеленген, онда татам-Уортер шабыттандырған ойдан шығарылған кейіпкер бұл фразаны айтқан. Бұл дәйексөздің тарихи дәлдігі күмәнді. * '''{{lang|grc|"Μολὼν λαβέ"}} ({{lang|grc-Latn|"[[molon labe]]"}}, "Кел де (оларды) ал"),''' парсы патшасы Ксеркстің қаруды тапсыру туралы талабына жауап ретінде патша Леонид I-ге жатқызылды. * '''{{lang|grc|"Αν ζήσω, θα τους γαμήσω. Αν πεθάνω, θα μου κλάσουν τον πούτσον"}} ({{lang|grc-Latn|An zēsō, tha tous gamēsō. An pethanō, tha mou klasoun ton poutson}},'''"Егер Мен аман қалсам, мен оларды сігемін. Егер Мен өлсем, олар менің мүшеммен осыратын болады")''',''' джорджиос Карайскакистің 1827 жылы Грецияның тәуелсіздік соғысы кезінде Решиду Мехмед пашаға жазған хатынан. * '''"Мен әлі күрескен жоқпын!"''' Ұлыбританияның тапсыру туралы ұсынысына жауап ретінде Флэмборо-Хед шайқасында Джон Пол Джонсқа жатқызылды. == Галерея == <center><gallery perrow="8"> Сурет:We_Stand_with_Ukraine_2022_Helsinki_-_Finland_(51905452481).jpg|Финляндияның Хельсинки қаласында демонстрация кезінде плакаттардағы Фраза (26 ақпан, 2022). Сурет:RTVM-20220226-001001_(51905362061).jpg|Нидерландыдағы Маастрихт демонстрациясы кезінде плакаттардағы сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Protests_in_Poznań_-_against_Russian_aggression_in_Ukraine_(51906230730).jpg|Осы фразаны қолдана отырып, Познаньдағы (Польша) наразылық (26 ақпан 2022). Сурет:Brno-Dominikánské-nám-protest-proti-válce-na-Ukrajině2022s.jpg|Орыс тіліндегі фразаны қолдана отырып, Чехияның Брно қаласында соғысқа қарсы митинг (27 ақпан 2022). Сурет:Protesting_Invasion_of_Ukraine_TLV_260222_05.jpg|Тель-Авивтің хабима алаңындағы наразылықтар кезінде қолданылған сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Rally_in_support_of_Ukraine_in_Columbus,_Ohio,_United_States,_26_February_2022_(51906586684)_-_edited.jpg|Осы фразаны қолдана отырып, АҚШ-тың Огайо штатындағы Колумбус қаласында Украинаны қолдауға арналған Митинг (26 ақпан 2022). Сурет:Message_to_a_Russian_Battleship_(51911787865).jpg|Лондондағы (Англия) наразылық акциясы кезінде постердегі сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Russkij korabl Freda.jpg Сурет:Praha Vinohrady Ruska UA 3 (cropped).jpg Сурет:Antiwar sticker in Israel.jpg Сурет:Yotsuba meetup 20-03-2022.jpg Сурет:Sklep monopolowy z plakatem dotyczącym pomocy Ukrainie - Mszczonów.jpg Сурет:Gazeta Lubuska, 2022-03-01, Русский военный корабль, иди нахуй.jpg Сурет:Russkij korabl Šilainiai.jpg Сурет:Garage Russian warship.jpg </gallery></center> == Тағы қараңыз == * [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}}{{Commonscat|Russian warship, go fuck yourself}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруіне қатысты интернет-мемдер]] q5gaxr6cgt7nfeawzlrwxbia8fhfx7e 3602155 3602153 2026-05-09T09:02:08Z Nurislam 93 164910 3602155 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Russian ship, go f yourself. Bright. 2.jpg|thumb|right|[[Днепр (қала)|Днепрдегі]], фраза жазылған билборд.]] [[Сурет:Rally in support of Ukraine in Columbus, Ohio, United States, 26 February 2022 (51906586684).jpg|нобай|[[Колумбус (Огайо)|Колумбустағы]] ([[Огайо]]) Украинаны қолдау митингі ([[25 ақпан|26 ақпан]], [[2022 жыл|2022]]). Плакатта фраза жазылған.]] '''Орыс әскери кемесі, сігіл ары!''' ({{lang-ru|Русский военный корабль, иди на хуй}}, {{lang-uk|Російський військовий корабель, іди на хуй}}) — [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезіндегі [[Змеиный аралы үшін шайқас]]та ресейлік әскери кеменің берілу туралы ұсынысына украин шекарашыларының айтқан жауап-сөйлемі. Содан кейін, ресейлік кеме аралға шабуыл жасап, шекарашылардың бір бөлігі өлтіріліп, бір бөлігі тұтқынға түскен. [[24 ақпан]]да Ресейдің әскери кемесі [[Қара теңіз]]дегі Змеиный аралына жақындап, {{Cquote|«Мен&nbsp;— орыс әскери кемесімін. Қан төгілу мен ақталмайтын өлімдерге жол бермеу үшін қаруды тастап, берілуді ұсынамын. Өйтпеген жағдайда, сіздерге бомбалық-штурмдық соққылар жасалатын болады.»{{oq|ru|«Я&nbsp;— русский военный корабль. Предлагаю сложить оружие и сдаться во избежание кровопролития и неоправданных жертв. В противном случае по вам будет нанесен бомбово-штурмовой удар»}}||}} деп анонимді түрде екі рет берілуді ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|title=“Русский корабль, иди на х.й!”: захисники Зміїного відповіли ворогові|website=Українська правда|access-date=2022-02-25}}</ref> Жауап ретінде «Русский военный корабль, иди нахуй!» жауап-сөйлемі естілді. [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]] аралды қорғаған шекарашылардың қайтыс болғанын мәлімдеді. «Біздің Змеиный аралымызды соңына дейін қорғаған барлық шекарашыларымыз ерлікпен қаза тапты. Бірақ шегінбеді. Олардың барлығына Украина Қаһарманы атағы беріледі. Украина үшін жанын қиғандар мәңгілік жүрегімізде болады». Украина Ішкі істер министрінің кеңесшісі Антон Геращенконың мәлімдеуінше, зымырандық шабуыл нәтижесінде 13 шекарашыдан тұратын гарнизон түгелдей жойылған.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3412088-na-ostrovi-zmiinij-zaginuli-13-ukrainskih-prikordonnikiv.html|title=За даними МВС, на острові Зміїний загинули 13 українських прикордонників.|website=ukrinform.ua|date=2022-02-24|access-date=2022-02-25}}</ref> Артынша аралға «Мәскеу» крейсері мен «Василий Быков» патрульдік кемесі шабуыл жасағаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island|title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island|website=The Maritime Executive|access-date=2022-02-26}}</ref> == Алғышарттар == === Соқтығысу === [[Сурет:Селище_Біле,_острів_Зміїний_(2008).jpg|оңға|нобай|Қара теңіздегі Жыланды аралы]] 2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің флагмандық крейсері "Мәскеу" және "Василий Быков" патрульдік қайығы Дунай атырауының жанындағы [[Қара теңіз]]де орналасқан украин аралындағы Жыландыаралына шабуыл жасады. Бұл 30-дан аз адам тұратын жалғыз ауылы бар шағын арал және шабуыл кезінде аралда 13 шекарашының контингенті болған. Мәскеу сарбаздарды қауіпсіздігінің орнына берілуге шақырды, оны қорғаушылар қатты қабылдамады.<ref>{{Cite news|first1=Tom|last1=Balmforth|editor1-last=Trevelyan|editor1-first=Mark|editor2-last=Jones|editor2-first=Gareth|date=25 February 2022|title='Russian warship, go fuck yourself': Kyiv to honour troops killed on island|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|accessdate=28 February 2022|archive-date=26 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226230216/https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|url-status=live|quote=Texas has "Remember the Alamo!" Ukraine now has "Russian warship, go f—k yourself!" — or "Go f—k yourself!" for short. Those were the final words a group of thirteen Ukrainian border guards relayed to a Russian battleship that had ordered them to surrender. The guards were stationed on Zmiinyi Island (Snake Island), a strategically important rock in the Black Sea.}}</ref><ref>{{Cite news|date=25 February 2022|title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island|language=en|work=[[The Guardian]]|issn=0261-3077|eissn=1756-3224|oclc=60623878|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|accessdate=28 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|url-status=live}}</ref> Бұл өзара әрекеттесудің аудиожазбасын бастапқыда Украинаның "[[Украинская правда]]" онлайн-газеті жариялады. Орыс тілінде өткен пікір алмасу келесідей аударылды:<ref name="LRB">{{cite news|last1=Abramovich|first1=Alex|title=Иди Hаxуй|url=https://www.lrb.co.uk/blog/2022/february/idi-haxuj|access-date=31 March 2022|work=[[London Review of Books]]|date=28 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331173352/https://www.lrb.co.uk/blog/2022/february/idi-haxuj|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Parker|first=Claire|date=30 June 2022|title=On Snake Island, defiant Ukrainians force a Russian withdrawal|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/30/ukraine-snake-island-russian-withdrawal/|access-date=15 April 2023|archive-url=https://archive.today/sbgzW#selection-847.0-864.0|archive-date=1 July 2022}}</ref> '''Ресей әскери кемесі:''' "Жыланды аралы, мен, Ресей әскери кемесі, ұсынысты қайталаймын: қаруды тастап, беріліңіз немесе сізді бомбалайды. Сіз мені түсіндіңіз бе? Сіз мені естисіз бе?" '''Украин 1, украин 2:''' "Бәрі бітті. Немесе біз олардан аулақ болуымыз керек пе?" '''Украин 2 украин 1:''' "Мүмкін". '''Украин 1:''' "Орыс әскери кемесі, сігіл ары!". '''Украин 1:''' - Бұл Роман Грибов Украинаның Мемлекеттік шекара қызметінің қызметкері.<ref name="LRB" /><ref>{{cite magazine|last=Wordsworth|first=Dot|date=5 March 2022|title=The complicated business of swearing in Ukrainian|url=https://www.spectator.co.uk/article/the-complicated-business-of-swearing-in-ukrainian|magazine=[[The Spectator]]|accessdate=31 March 2022}}</ref><ref name="Techdirt">{{cite web|website=[[Techdirt]]|url=https://www.techdirt.com/2022/03/18/ukrainian-soldier-moves-to-trademark-russian-warship-go-fuck-yourself-because-of-course/|date=18 March 2022|first=Timothy|last=Geigner|title=Ukrainian Soldier Moves To Trademark 'Russian Warship, Go Fuck Yourself" Because Of Course|access-date=20 March 2022|archive-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320130517/https://www.techdirt.com/2022/03/18/ukrainian-soldier-moves-to-trademark-russian-warship-go-fuck-yourself-because-of-course/|url-status=live}}</ref> Кейіннен Жыланды аралын Ресей әскери-теңіз күштері басып алды, бірақ Украина бастапқыда оны қорғаған он үш сарбаздың барлығы ресейлік шабуыл кезінде өлтірілген деп есептеді және хабарлады. Украина президенті Владимир Зеленский "қайтыс болғаннан кейін" Жыланды аралындағы сарбаздарды Украинаның ең жоғары марапаты - Украинаның Батыры атағымен марапаттайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news|first1=Valentina|last1=Romanenko|date=25 February 2022|script-title=uk:"Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові|trans-title="Russian ship, go fuck yourself!": Defenders of the Serpent responded to the enemy|language=uk|work=[[Ukrayinska Pravda]]|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|accessdate=28 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|url-status=live|oclc=1066371688}}</ref><ref>{{Cite news|first1=Katie|last1=Campione|date=25 February 2022|title='Go Fuck Yourself': Ukrainian Soldiers Celebrated as Viral Heroes for Last Words to Russian Warship|language=en|work=[[TheWrap]]|url=https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|accessdate=27 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225183727/https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|url-status=live}}</ref> Алайда Ресей бұл есептерді жоққа шығарды және барлық сарбаздар өлген жоқ, бірақ тапсырылды және тұтқынға алынды деп мәлімдеді.<ref>{{Cite news|date=2022-02-25|title=Snake Island: Ukraine says soldiers killed after refusing to surrender|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60522454|access-date=2023-03-14|archive-date=6 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206051138/https://www.bbc.com/news/world-europe-60522454|url-status=live}}</ref> === Салдары === [[Сурет:Ihor_Taburets_Roman_Hrybov_Award_2022.jpg|оңға|нобай|Роман Грибов (оң жақта) 2022 жылдың наурыз айында Черкасс облысының губернаторы Игорь Табурецтен сыйлық алады.]] 2022 жылдың 28 ақпанында Украинаның әскери-теңіз күштері барлық шекарашылардың тірі екенін және Ресей әскери-теңіз күштері ұстағанын жариялады.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/navy.mil.gov.ua/posts/324444389723150|script-title=uk:Стосовно дій РФ біля острову Зміїний|trans-title=Regarding the actions of the Russian Federation near Snake Island|agency=[[Ukrainian Navy]]|date=28 February 2022|access-date=5 March 2022|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228173017/https://www.facebook.com/navy.mil.gov.ua/posts/324444389723150|url-status=live|via=Facebook|script-quote=uk:Щодо морських піхотинців та прикордордонників, яких взяли в полон російські окупанти на острові Зміїний. Ми дуже раді дізнатися про те, що наші побратими живі і з ними все добре!|trans-quote=As for the Marines and frontier guards captured by the Russian occupiers on Snake Island. We are very happy to learn that our brothers are alive and well!}}{{Self-published inline|date=March 2022}}</ref><ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Ukrainian Navy confirms Snake Island soldiers are alive, POWs|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|work=[[The Jerusalem Post]]|issn=0021-597X|date=28 February 2022|access-date=28 February 2022|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228172948/https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|url-status=live}}</ref> 2022 жылы 24 наурызда Жыланды аралының кейбір шекарашылары, соның ішінде Роман Грибов, тұтқындармен алмасу аясында Украинаға қайтарылды. 2022 жылы 29 наурызда Грибов өзінің туған жері Черкасс облысына оралды және өзінің әрекеті үшін Черкасс губернаторы Игорь Табурецтің медалімен марапатталды.<ref name="G1">{{cite news|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/29/ukrainian-soldier-russian-warship-medal-snake-island|title=Ukraine gives medal to soldier who told Russian officer to 'go fuck yourself'|first=Pjotr|last=Sauer|date=29 March 2022|accessdate=30 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331011723/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/29/ukrainian-soldier-russian-warship-medal-snake-island|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[NDTV]]|url=https://www.ndtv.com/world-news/ukraine-welcomes-home-soldier-who-told-f-yourself-to-russian-warship-in-snake-island-2850830|title=Ukraine Welcomes Home Soldier Who Told "Go F*** Yourself" To Russians|first=Debanish|last=Achom|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329155841/https://www.ndtv.com/world-news/ukraine-welcomes-home-soldier-who-told-f-yourself-to-russian-warship-in-snake-island-2850830|url-status=live}}</ref><ref name="OD">{{cite news|newspaper=[[The Odessa Journal]]|url=https://odessa-journal.com/ukrainian-border-guard-who-sent-a-russian-warship-returned-to-his-homeland-and-received-an-award/|title=Ukrainian border guard, who "sent" a Russian warship, returned to his homeland and received an award|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329154205/https://odessa-journal.com/ukrainian-border-guard-who-sent-a-russian-warship-returned-to-his-homeland-and-received-an-award/|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 13 сәуірінде Украина президентінің кеңесшісі Алексей Арестович пен Одесса губернаторы Максим Марченко Мәскеуге Нептунның екі кемеге қарсы зымыраны тиіп, тұрақсыз теңізде өртеніп кеткенін айтты.<ref>{{Cite web|last=Presse|first=AFP-Agence France|title=Ukraine Claims Strike On Russian Warship|url=https://www.barrons.com/news/ukraine-claims-strike-on-russian-warship-01649883607|access-date=13 April 2022|website=barrons.com|language=en-US|archive-date=13 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413213637/https://www.barrons.com/news/ukraine-claims-strike-on-russian-warship-01649883607|url-status=live}}</ref> АҚШ-тағы [[Пентагон]]дағы дереккөз кейінірек Мәскеудің украиналық зымырандармен соғылғанын растады.<ref>{{cite news|date=April 15, 2022|title=U.S. confirms Ukraine missiles sank warship, as Russia steps up attacks|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/15/ukraine-russia-mariupol/|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=16 April 2022|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416133350/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/15/ukraine-russia-mariupol/|url-status=live}}</ref> Ресейдің мемлекеттік ақпарат агенттіктері кеменің қатты зақымданғанын және оның экипажы "жарылған оқ-дәрілерден" "өрттен" эвакуацияланғанын хабарлады.<ref>{{Cite web|title=На ракетном крейсере "Москва" сдетонировал боезапас|url=https://tass.ru/proisshestviya/14372453|access-date=13 April 2022|website=tass.ru|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202357/https://tass.ru/proisshestviya/14372453|url-status=live}}</ref> Кеме теңіз базасына сүйреу кезінде батып кетті.<ref>{{cite news|title=Крейсер "Москва" затонул при буксировке во время шторма|url=https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|access-date=14 April 2022|agency=RIA Novosti|date=14 April 2022|language=ru|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414200039/https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|url-status=live}}</ref> Ресей әскерлері аралда гарнизон болды, 2022 жылдың маусым айының соңына дейін украин әскері аралды сәтті қайтарып алды.<ref>{{cite news|last1=Koshiw|first1=Isobel|title=Ukraine pushes Russian forces from strategic Snake Island|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win|access-date=16 April 2023|work=[[The Guardian]]|date=30 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326225224/https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win|archive-date=26 March 2023}}</ref> Қазіргі уақытта аралда Украинаның бақылауындағы шағын бақылау отряды бар.<ref>{{Cite news|last=Ripley|first=Will|last2=Lister|first2=Tim|last3=Butenko|first3=Victoria|last4=Hak|first4=Kostantyn|date=20 December 2022|title=On Snake Island, the rocky Black Sea outcrop that became a Ukraine war legend|publisher=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/2022/12/20/europe/snake-island-russia-ukraine-return-intl/index.html|url-status=live|access-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214225251/https://www.cnn.com/2022/12/20/europe/snake-island-russia-ukraine-return-intl/index.html|archive-date=14 February 2023}}</ref> == Қабылдау == Репликалармен алмасу жазбалары интернетте кеңінен таралды және әртүрлі әлеуметтік медиа платформаларында вирустық сипатқа ие болды, содан бері олар украин әскери күштерін де, шапқыншылыққа наразылық білдірген бейбіт тұрғындарды да біріктіруге шақырды.<ref>{{cite news|last1=Murdock|first1=Sebastian|title=Ukraine Unveils New Stamp Based Off 'Russian Warship, Go F**ck Yourself' Audio|url=https://www.huffpost.com/entry/ukraine-unveils-new-stamp-based-off-russian-warship-go-fck-yourself-audio_n_622cf975e4b0e01d97abfe07|access-date=15 March 2022|work=[[HuffPost]]|date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314085613/https://www.huffpost.com/entry/ukraine-unveils-new-stamp-based-off-russian-warship-go-fck-yourself-audio_n_622cf975e4b0e01d97abfe07|archive-date=14 March 2022}}</ref> АҚШ сенаторы Бен Сассе бұл фразаны 28 ақпанда Сенатта сөйлеген сөзінде атап өтті: "''бір украиналық, сіздердің көпшілігіңіз естіген жазбадағы кейбір әріптестерімен аздап сөйлесіп, дыбыс деңгейін көтеруге шешім" қабылдады'' және "Russian warship, ''idi nakhuy''<nowiki/>'" деп жариялады. ''[...] Бұл қазір украиндық қарсылықтың біріктіретін айқайы''".<ref>{{cite press release|last1=Sasse|first1=Ben|author-link1=Ben Sasse|url=https://www.sasse.senate.gov/public/index.cfm/2022/2/sasse-tell-ukraine-s-story-arm-these-heroes|title=Sasse: Tell Ukraine's Story, Arm These Heroes|format=Press Release|website=Ben Sasse: U.S. Senator for Nebraska|date=28 February 2022|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305195733/https://www.sasse.senate.gov/public/index.cfm/2022/2/sasse-tell-ukraine-s-story-arm-these-heroes|archive-date=5 March 2022|url-status=live}}</ref> The Literary Hub-та жазған Эндрю Кин "''тіпті "F" сөзі қаруға айналды''" деген ұранның нәтижесінде және бұл қазір "Ресейдің басып кіруіне қарсы тұрудың танымал интернет-мемі" екенін атап өтті. The Washington Post газеті "Украина бір уақытта бірнеше қарғыспен күресіп жатыр" деп хабарлады..<ref>{{cite news|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/03/04/ukraine-russian-warship-swear/|first=Lisa|last=Bonos|date=4 March 2022|title=Ukraine is fighting back, one swear word at a time|accessdate=19 March 2022|archive-date=6 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306121025/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/03/04/ukraine-russian-warship-swear/|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 21 наурызында Ресей Қорғаныс министрлігі өзінің ресми Telegram арнасында "Ресей әскери кемесін ешқашан ашуландырмаңыз" деген суретті жариялады. (Никогда не злите русский военный корабль)<ref>{{cite web|title=Минобороны России попросило не "злить корабль": пользователи напомнили ему направление движения|url=https://24tv.ua/ru/minoborony-rossii-poprosilo-ne-zlit-korabl-polzovateli-napomnili_n1913730|website=24 Kanal|access-date=25 April 2022|archive-date=22 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322105752/https://24tv.ua/ru/minoborony-rossii-poprosilo-ne-zlit-korabl-polzovateli-napomnili_n1913730|url-status=live}}</ref> === Тарихи салыстырулар === The Week бұл фразаны 19 ғасырдағы Техас революциясының "Аламоны Есте сақта" сөзімен салыстырды. Small Wars Journal бұл фразаны Термопила шайқасынан "Molon labe" ("Кел және [оларды] ал") және "БОРБАЙ!" Арденн шайқасынан, басқа сөз тіркестерімен қатар қойды.<ref>{{cite web|website=[[Small Wars Journal]]|url=https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/russian-warship-go-fk-yourself-short-history-wartime-taunts|title=Russian warship, Go F**k Yourself – A Short History of Wartime Taunts|date=25 March 2022|accessdate=27 March 2022|first=William|last=Plowright|archive-date=27 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327152854/https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/russian-warship-go-fk-yourself-short-history-wartime-taunts|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first1=Peter|last1=Weber|title=How 'Russian warship, go f—k yourself' became Ukraine's 'Remember the Alamo!'|url=https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1010613/how-russian-warship-go-f-k-yourself-became-ukraines-remember-the-alamo|access-date=25 February 2022|work=[[The Week]]|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100648/https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1010613/how-russian-warship-go-f-k-yourself-became-ukraines-remember-the-alamo|url-status=live|issn=1533-8304}}</ref> The phrase also has been compared to another moment in Ukraine's history, the alleged 17th-century [[correspondence between the Ottoman sultan and the Cossacks]] (popularised by the 19th-century painting ''[[Reply of the Zaporozhian Cossacks]]''<ref>{{cite book|last=Waugh|first=Daniel. C.|title=The Great Turkes Defiance: On the History of the Apocryphal Correspondence of Ottoman Sultan in its Muscovite and Russian Variants|year=1978|location=Columbus, Ohio|isbn=9780089357561|url={{GBurl|pEM9AAAAIAAJ}}|page=169}}</ref>), when a [[Sultan of the Ottoman Empire]] (usually identified as [[Mehmed IV]])<ref>{{Cite journal|last1=Friedman|first1=Victor A.|date=1978|title=The Zaporozhian Letter to the Turkish Sultan: Historical Commentary and Linguistic Analysis|url=https://www.researchgate.net/publication/238724081|journal=Slavica Hierosolymitana|publisher=Magnes Press|volume=2|issue=|pages=25–38|doi=|access-date=21 April 2022}}</ref> demanded the surrender of either the [[Chyhyryn]] [[Cossacks]]<ref>{{Cite journal|last1=Waugh|first1=Daniel Clarke|date=1971|title=On the Origin of the "Correspondence" between the Sultan and the Cossacks|url=http://faculty.washington.edu/dwaugh/publications/originsofcossackcorrespondence.pdf|journal=Recenzija: A Review of Soviet Ukrainian Scholarly Publications|publisher=Harvard University|volume=1|issue=2|pages=3–46|doi=|access-date=21 April 2022}}</ref> or the [[Zaporozhian Cossacks]]{{sfn|Waugh|1978|p=169}}{{sfn|Waugh|1971|p=3}} (who lived in modern [[Central Ukraine]]), who allegedly refused and answered with a profanity-laden letter.<ref>{{Cite web|last=Burns|first=Peter|date=1 March 2022|title=The Ukraine War Explained: Why Ukrainians And Russians Are Different|url=https://medium.com/lessons-from-history/the-ukraine-war-explained-why-ukrainians-and-russians-are-different-7804477ccfbb|access-date=1 March 2022|website=Lessons from History|publisher=[[Medium (website)|Medium]]|language=en|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228200106/https://medium.com/lessons-from-history/the-ukraine-war-explained-why-ukrainians-and-russians-are-different-7804477ccfbb|url-status=live}}</ref> == Continued use == === Жеке тұлғалар === 2022 жылдың 26 ақпанында Украина Қарулы күштері Ресей әскерінің әскери техника мен жеке құрамды Украинаға теміржол арқылы тасымалдауына жол бермеу үшін Украина мен Ресей темір жолдарын байланыстыратын теміржол торабын жарып жіберді. Ресей әскери күштері Украинадан гуманитарлық себептермен торапты қалпына келтіруді сұрағанда, украин диспетчері: "орыс пойызы, сігіл әрі!".<ref>{{Cite news|first1=Roman|last1=Petrenko|date=26 February 2022|script-title=uk:"Російський поїзд, йди на х*й!": усі залізничні вузли з Росією знищені|trans-title="Russian train, go f**k yourself!": All railway junctions with Russia destroyed|language=uk|work=[[Ukrayinska Pravda]]|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/26/7326208/|accessdate=27 February 2022|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227053802/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/26/7326208/|url-status=live|oclc=1066371688}}</ref> 2022 жылдың 27 ақпанында ресейлік кеме отын сұрау үшін грузин мұнай танкеріне жақындады. Соңғысы: "русский корабль, иди нахуй" деп жауап берді. Орыстар жанармай таусылып қалды деп шағымданғанда, оларға ескектерді алуды бұйырды.<ref>{{Cite news|last1=Varga|first1=John|date=27 February 2022|title='Go f*** yourself!' Captain refuses to fuel Russian ship in Ukraine solidarity act – VIDEO|url=https://www.express.co.uk/news/world/1572864/russia-news-Georgian-captain-refuses-fuel-russian-ship-ukraine-war-latest|access-date=4 March 2022|work=[[Daily Express]]|language=en-gb|oclc=173337077|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301064547/https://www.express.co.uk/news/world/1572864/russia-news-Georgian-captain-refuses-fuel-russian-ship-ukraine-war-latest|archive-date=1 March 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ankel|first=Sophia|title=The captain of an oil tanker refused to refuel a Russian ship to protest Ukraine's invasion. The crew is 'very proud,' his wife says.|url=https://www.businessinsider.com/oil-tanker-georgia-captain-refused-refuel-russian-ship-protest-ukraine-2022-3|access-date=4 March 2022|website=[[Business Insider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304194220/https://www.businessinsider.com/oil-tanker-georgia-captain-refused-refuel-russian-ship-protest-ukraine-2022-3|archive-date=4 March 2022|url-status=live|oclc=1076392313|language=en-US}}</ref> 2022 жылы 7 наурызда бұрын Жыланды аралына шабуыл жасап, [[Одесса]]ға жақындаған ресейлік "Василий Быков" кемесін Украинаның қорғаныс күштері атып түсірді деп болжануда. Содан кейін олар бұл оқиғаны атап өтіп: "Біздің орыс кемесін сіккеніміз бар!" деп жауап берді.<ref name="Fox">{{cite news|last1=Ruiz|first1=Michael|title=Ukraine says it sank the Russian warship that attacked Snake Island: 'We f------ hit them!'|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-sank-russian-warship-snake-island|access-date=9 March 2022|publisher=Fox News|date=8 March 2022|archive-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309105744/https://www.foxnews.com/world/ukraine-sank-russian-warship-snake-island|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 4 сәуірінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] Бейбітшілік соты Зия М. Фаруки Федералды тергеу бюросының олигарх Виктор Вексельбергке тиесілі танго яхтасын қамауға алу туралы өтінішін қанағаттандырды. Судья Фаруки өз бұйрығын ұранға сілтеме жасай отырып аяқтады:"''Әділет Министрлігінің қамауға алынуы Жыланды аралындағы украиналық ержүрек сарбаздардың Жолдауын қайталайды''".<ref>{{Cite Pacer|plaintiff=United States of America|defendant=The Vessel Tango|case-title=In The Matter of the Seizure and Search of the Motor Yacht Tango, with International Maritime Organization Number 1010703|title=Order as to the Vessel Tango with International Maritime Organization Number 1010703|doc-number=7|att-number=0|date=25 March 2022|pacer-number=241254|use-recap=yes|case-state=DC|case-district=D|case-division=1|case-year=2022|case-type=sz|case-sequence=00005|access-date=11 April 2022}}</ref> 2022 жылдың 25 мамырында украиналық флэш-картридж өндірушісі Krikzz Nintendo 64 үшін everdrive шектеулі шығарылымын шығарды, оның жапсырмасы ескерткіш маркаға негізделген және сатылымнан түскен барлық пайда Украинаның қорғанысына берілді.<ref>{{Cite web|title=EVERDRIVE 64 X7 LIMITED EDITION|url=https://krikzz.com/our-products/cartridges/everdrive-64-x7-limited-edition.html|access-date=25 May 2022|website=Krikzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525131620/https://krikzz.com/our-products/cartridges/everdrive-64-x7-limited-edition.html|archive-date=25 May 2022|url-status=dead}}</ref> 2023 жылдың 23 ақпанында [[Латвия]] парламентарийі: тіларалық байланыс бұл сөзді Ресей делегациясының қатысуына наразылық ретінде Венадағы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымындағы кездесуде қолданды.<ref>{{Cite news|date=23 February 2023|title=Latvian MP swears at Russia in Ukraine protest walkout|language=en|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-64752483|publisher=[[BBC]]|access-date=24 February 2023|archive-date=24 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224004706/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-64752483|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 February 2023|title=Latvia's Kols doesn't mince his words at OSCE meeting|language=en|url=https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvias-kols-doesnt-mince-his-words-at-osce-meeting.a497881/|publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]]|access-date=24 February 2023|archive-date=23 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223203848/https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvias-kols-doesnt-mince-his-words-at-osce-meeting.a497881/|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 27 шілдесінде [[Грузия]] тұрғындары [[Батуми]]ге ресейлік туристермен бірге келген Astoria grande круиздік кемесіне наразылық ретінде дәл осындай өрнекті ұрандатты.<ref>{{cite news|date=31 July 2023|title=Cruise ship with Putin's supporters on board arrives in Georgia: protests begin|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/07/31/7413557/|publisher=Ukrainska Pravda|access-date=31 July 2023}}</ref> === Мультимедияда === 2022 жылдың наурызында украиналық botashe тобы "PNH" атты ән шығарды, ол негізінен фразаны қолданады.<ref>{{Cite web|title=|script-title=ru:Песни сопротивления. Артемий Троицкий – об украинском гневе|trans-title=Songs of Resistance. Artemy Troitsky on Ukrainian anger|url=https://www.svoboda.org/a/pesni-soprotivleniya-artemiy-troitskiy-ob-ukrainskom-gneve/31749646.html|access-date=21 March 2022|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|language=ru|archive-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320230900/https://www.svoboda.org/a/pesni-soprotivleniya-artemiy-troitskiy-ob-ukrainskom-gneve/31749646.html|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 29 наурызында Украинаның Қорғаныс министрлігі "Украинаның әскери Оскарын" шығарды (Америка киноакадемиясының 94-ші сыйлығымен бірге) және 21 наурызда Бердянскіде "Саратовты" суға батырғаны үшін ең жақсы фильм сыйлығын берді, оған "Ресей әскери кемесі, Бердянскіге кіріңіз"фильмінің бүркеншік атын берді.<ref>{{cite news|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|url=https://www.jpost.com/international/article-702617|date=29 March 2022|accessdate=31 March 2022|first=Michael|last=Starr|title=In 'Ukrainian military Oscars,' Ukraine mocks Russia and promotes its army|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422121651/https://www.jpost.com/international/article-702617|url-status=live}}</ref> 27 мамырда Украинаның "Суспильне" қоғамдық хабар таратушысы украин радиосының станциялары күніне екі рет "ресейлік жалған ақпарат, кет..." .<ref>{{Cite web|last=suspilne|title=Розвінчуємо фейки на Українському Радіо|trans-title=Debunking fakes on Ukrainian Radio|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/5042|access-date=2022-06-03|website=corp.suspilne.media|language=uk|archive-date=3 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603170548/https://corp.suspilne.media/newsdetails/5042|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 14 қаңтарында франко-орыс және итальян тілдері осы эпизодқа арналған "Rousski Karable" атты ән шығарды.<ref>{{Citation|title=Русский военный корабль, иди нахуй ! Russian warship, go fuck yourself! Tribute Punk Rock to Ukraine|url=https://www.youtube.com/watch?v=xtGNNPAeh8A|access-date=2023-04-01|language=en|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401124913/https://www.youtube.com/watch?v=xtGNNPAeh8A|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=Rousski Karable|date=2023-01-14|url=https://open.spotify.com/track/5BuEysgTE3On8nexIXBnkJ|access-date=2023-04-01|language=en|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401122646/https://open.spotify.com/track/5BuEysgTE3On8nexIXBnkJ|url-status=live}}</ref> == Естелік маркалар == === Дизайн === 2022 жылдың 1 наурызында Украинаның "Укрпошта" пошта қызметі фраза тақырыбында пошта маркаларын жобалауға конкурс жариялады.<ref>{{cite press release|author=<!--not stated-->|date=1 March 2022|title=Ukrposhta announced an All-Ukrainian popular competition for the development of the sketch of the postage stamp "Russian warship, fuck you!"|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|url-status=live|type=Press release|language=en|publisher=[[Ukrposhta]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308155345/https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|archive-date=8 March 2022|access-date=9 March 2022|quote=On March 1, on the 30th anniversary of the modern Ukrainian stamp, Ukrposhta announced an All-Ukrainian popular competition for the development of the sketch of the postage stamp "Russian warship, fuck you!}}</ref><ref>{{cite news|last1=Casiano|first1=Louis|date=1 March 2022|title=Ukraine announces postage stamp creation contest; examples include image of Zelenskyy spanking Putin|language=en-us|publisher=[[Fox News]]|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|url-status=live|access-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309014908/https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|archive-date=9 March 2022|quote=The Ukrainian Postal Service, or Ukrposhta, said it was celebrating its 30-plus years by replacing its "All-Ukrainian People's Contest" with the best sketch of a postal stamp called "Russian military ship, go on."}}</ref> 2022 жылдың 12 наурызында Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Эмине Жапарова суретші Борис Грохтың жұмысы марканың эскизі үшін "Укрпошта" халықтық дауыс беруде жеңіске жеткенін мәлімдеді.<ref name="GUAR">{{cite news|last=Michael|first=Chris|date=12 March 2022|title=Ukraine reveals 'Russian warship, go fuck yourself' postage stamp|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312120555/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|archive-date=12 March 2022|accessdate=12 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Cohen|first=Rebecca|date=8 March 2022|title=Ukraine's postal service announces it'll release a commemorative 'Russian warship, go f#ck yourself' stamp|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312145913/https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|archive-date=12 March 2022|website=[[Business Insider]]|accessdate=12 March 2022}}</ref> Snopes фактілерді тексеру сайты күн күркіреуі бүкіл өмірін Қырымдағы Евпаторияда өткізіп, суретші ретінде оқығанын хабарлады, бірақ 2014 жылы Ресейдің Қырымға басып кіруі нәтижесінде ол үйінен кетуге мәжбүр болды және Киевке, содан кейін Львовқа көшті.<ref name="SNOPES">{{cite web|last=Evon|first=Dan|date=17 March 2022|title=Does Ukraine Stamp Design Commemorate 'Russian Warship, Go F*ck Yourself' Moment?|url=https://www.snopes.com/fact-check/ukraine-stamp-russian/|website=[[Snopes]]|accessdate=19 March 2022|archive-date=19 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319100803/https://www.snopes.com/fact-check/ukraine-stamp-russian/|url-status=live}}</ref> Снопс "Укрпочта" украиндықтарды марканы "Шетелдегі достарына" жіберуге немесе жалынды "орыстарға сәлем жолдау" жіберуге шақырғанын айтты.<ref name="SNOPES" /> Укрпошта выпустила набор памятных почтовых марок 12 апреля.<ref name="stamp-0">{{Cite web|date=12 April 2022|title=Укрпошта випустила мільйон поштових марок "Русскій воєнний корабль, іді …!"|url=https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415153404/https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|archive-date=15 April 2022|access-date=15 April 2022|website=Ukrposhta|language=uk}}</ref><ref>[https://www.rnd.de/panorama/ukrainische-post-hat-neue-briefmarke-mit-stinkefinger-fuer-die-russen-STSY3IHFB6W52EMY5TDZIT3NFY.html Stinkefinger für die Russen: Ukrainische Post bringt neue Briefmarke heraus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220414050556/https://www.rnd.de/panorama/ukrainische-post-hat-neue-briefmarke-mit-stinkefinger-fuer-die-russen-STSY3IHFB6W52EMY5TDZIT3NFY.html|date=14 April 2022}}. In: rnd.de. 12 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref> Маркаларда ресейлік крейсер Михаилдің ортаңғы саусағын көрсететін украиндық сарбаз бейнеленген. Көк теңіз астындағы охрян жерінің жалпы орналасуы Украина туының түстеріне еліктейді. Маркамен бірге жүретін арнайы пошта маркасында Жыланды аралының контуры көрсетілген. Брендтің дизайны отандық және шетелдік дизайнда қол жетімді. Президент Зеленский маркалармен суретке түсіп, ресейлік әскери кемелер тек бір бағытта жүзуі керек деп түсіндірді.<ref>Jörg Heinrich: [https://www.wuv.de/Themen/Social-Media/Ukraine-Post-Briefmarken-zeigen-Russland-den-Mittelfinger Ukraine-Post: Briefmarken zeigen Russland den Mittelfinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413153302/https://www.wuv.de/Themen/Social-Media/Ukraine-Post-Briefmarken-zeigen-Russland-den-Mittelfinger|date=13 April 2022}}. In: wuv.de. 13 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref><ref>{{Cite web|title=Russian Warship Moskva Is Featured in New Ukrainian Postage Stamp|url=https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-04-14/card/russian-warship-moskva-is-featured-in-new-ukrainian-postage-stamp-6qEW3wsyWdSsEP7CeVWq|access-date=15 April 2022|website=The Wall Street Journal|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !– ![[Сурет:Stamp_of_Ukraine_s1985.jpg|150x150 нүкте]] ![[Сурет:Stamp_of_Ukraine_s1984.png|150x150 нүкте]] |- |Берілген күні | colspan="2" |12 сәуір 2022<ref>{{Cite news|last=Ukrposhta|date=12 April 2022|title=Ukrposhta issued one million postage stamps "Russian warship, f***k you…!"|language=en|work=Ukrposhta|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|access-date=17 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415192338/https://www.ukrposhta.ua/en/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|url-status=live}}</ref> |- |Каталог нөмірі |№ 1985<ref>{{Cite web|title="Russian warship, go …! Glory to Ukraine!" W/2022.|url=http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4474778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=12.04.2022&f_val_3=12.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|access-date=17 April 2022|website=Ukrposhta|language=en}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> |№ 1984<ref>{{Cite web|title="Russian warship, go …! Glory to Ukraine!" F/2022.|url=http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4472778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=17.04.2022&f_val_3=17.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|access-date=17 April 2022|website=Ukrposhta|language=en|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417130414/http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4472778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=17.04.2022&f_val_3=17.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|url-status=dead}}</ref> |- |Мөртабан мөлшері |40,5х30 мм |40,6х26 мм |- |Басып шығару парағының өлшемі |148х86 мм |105х105 мм |- |Парақтағы маркалар саны |6 (3х2) |6 (2х3) |- |Әр брендтің таралымы |500&nbsp;000 |500&nbsp;000 |- |Атауы |W (W номиналы, 1,5 АҚШ доллары баламасы) |F (F номиналы, 23 гривенге тең) |- |Баспа түрі | colspan="2" |Офсеттік басып шығару |- |Дизайнер | colspan="2" |[[Ұлыбритания]] ([[Борис Грох]]) |} === Өндіріс және сатылым === Роман Грибов пен украин пошта бөлімшесінің бастығы Игорь Смылянский Киевтің бас поштасында маркалары бар алғашқы арнайы конверттерге қол қойды.<ref name="stamp-0" /><ref>[https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/auch-version-fuer-ausland-gedruckt-ukrainische-post-zeigt-russland-mit-neuer-briefmarke-den-stinkefinger-auch-slogan-ist-besonders_id_82792828.html Ukrainische Post zeigt Russland mit neuer Briefmarke den Stinkefinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413120445/https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/auch-version-fuer-ausland-gedruckt-ukrainische-post-zeigt-russland-mit-neuer-briefmarke-den-stinkefinger-auch-slogan-ist-besonders_id_82792828.html|date=13 April 2022}}. In: focus.de. 13 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref> Бренд Украинада танымал болды және оны Киевте шығару үшін мыңдаған кезектер болды. Басып шығаруға 1 миллионнан астам дана жоспарланған болатын, оның 700 000-ы 20 сәуірге дейін бүкіл Украинада сатылды.<ref>{{cite web|title=Ukrainian stamps featuring Russian warship are for sale on eBay priced from $1,000|url=https://ain.capital/2022/04/21/stamps-with-russian-warship-on-ebay/|website=AIN.Capital|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421085103/https://ain.capital/2022/04/21/stamps-with-russian-warship-on-ebay/|archive-date=21 April 2022|date=21 April 2022|url-status=live}}</ref> 200 000-ы [[Қырым аннексиясы|Қырымды қоса алғанда]], Ресей оккупациясындағы аудандарда сатуға арналған, ал 100 000-ы 20 сәуірден бастап онлайн сатуға арналған.<ref>{{Cite web|date=2022-04-19|title='Russian warship, go …!': Ukrainians queue for stamp celebrating act of defiance|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/19/russian-warship-go-ukrainians-queue-for-stamp-celebrating-act-of-defiance|access-date=2022-04-19|website=[[The Guardian]]|language=en|first=Luke|last=Harding|archive-date=19 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419173123/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/19/russian-warship-go-ukrainians-queue-for-stamp-celebrating-act-of-defiance|url-status=live}}</ref> 21 сәуірде украин пошта бөлімшесінің веб-сайты жабылды, ал бас директор Игорь Смилянский [[Facebook]]-те сайтқа "Қызмет көрсетуден бас тарту" (DDoS) сияқты таратылған шабуыл жасалғанын хабарлады. Смилянский қылмыскердің атын атамаса да, әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ресейлік Бас штабтың бас басқармасы кибершабуылға жауапты болуы мүмкін және ол маркаларды сатқаны үшін кек алу үшін жасады деп болжады.<ref>{{Cite news|last=Kagubare|first=Ines|date=21 April 2022|title=Ukraine postal service hit with cyberattack after issuing commemorative war stamps|work=Yahoo!|url=https://www.yahoo.com/video/ukraine-postal-hit-cyberattack-issuing-180617637.html|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422221825/https://www.yahoo.com/video/ukraine-postal-hit-cyberattack-issuing-180617637.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Wodinsky|first=Shoshana|date=22 April 2022|title=Ukraine's Postal Service Gets DDOS'd After Printing Stamps of Sunken Russian Battleship|work=Gizmodo|url=https://gizmodo.com/ukraines-post-office-cyberattack-guard-moskova-stamp-1848829405|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422201807/https://gizmodo.com/ukraines-post-office-cyberattack-guard-moskova-stamp-1848829405|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=21 April 2022|title=Ukraine's postal service hit by cyberattack after sales of warship stamp go online|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-cyber/ukraines-postal-service-hit-by-cyberattack-after-sales-of-warship-stamp-go-online-idUSKCN2ME0ZX|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422184006/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-cyber/ukraines-postal-service-hit-by-cyberattack-after-sales-of-warship-stamp-go-online-idUSKCN2ME0ZX|url-status=live}}</ref> === Сьерра-Леоне === [[Сьерра-Леоне]] де осындай маркаларды 2022 жылдың 23 маусымында шығарды.<ref>[https://www.stamperija.eu/product/famous-painting-of-boris-groh-17 stamperija.eu - 2022 SIERRA LEONE, FAMOUS PAINTING OF BORIS GROH]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sierra Leone 2022 Famous painting of Boris Groh - Russian warship DONE Block. Peterstamps - Webshop|url=https://peterstamps.com/item/8224|access-date=2023-04-14|website=peterstamps.com|archive-date=14 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414094739/https://peterstamps.com/item/8224|url-status=live}}</ref> === Сауда маркасында қолдану === 2022 жылдың 17 наурызында World trademark Review (WTR) Грибовтың адвокаттары оның отбасы мен украин әскерилері арқылы кириллицада да, ағылшын тілінде де ұран үшін ЕО сауда белгісін тіркеуге өтініш бергенін хабарлады. Адвокаттар Wtr ұйымына бұл Америка Құрама Штаттары мен Литвадағы киім компанияларының ұранды сауда белгісі ретінде тіркеуге тырысқан дұшпандық мәлімдемелеріне жауап беру үшін қажет екенін айтты. Techdirt бұл "шабыттандыратын оқиғаға арналған көңілсіз код" деп түсіндірді, бірақ ұранның басқаларға пайда әкелетін мемдік мәртебеге ие болуы жағдайды өзгерткен болуы мүмкін.<ref name="Techdirt" /> == Ұқсас дәйексөздер == Осындай қауіптерге жауап ретінде белгілі әскери дәйексөздер: * '''{{lang|fr|Je vous répondrai par la bouche de mes canons!}}''' ("Мен сізге зеңбіректерімнің саңылауларымен жауап беремін"), Квебек шайқасындағы фронтенактың Тарихи жауабының қысқартылған нұсқасы (1690). * '''{{lang|de|"Mich ergeben! Auf Gnad und Ungnad! Mit wem redet Ihr! Bin ich ein Räuber! Sag deinem Hauptmann: Vor Ihro Kaiserliche Majestät hab ich, wie immer, schuldigen Respekt. Er aber, sag's ihm, er kann mich im Arsche lecken!"}}''' ("Мен бас тартамын! Мейірімділік пен ұятқа! Сіз кіммен сөйлесесіз! Мен шынымен ұрымын ба? Капитанға мен оның Императорлық мәртебесін әрдайым құрметтейтінімді айтыңыз. Бірақ ол, айтыңызшы, ол менің есегімді жалай алады!"), қоршауға алынған неміс рыцарі Гетц Фон Берлихингеннің жауабы Гетенің 1773 жылы швабиялық сәлем немесе гетцтің дәйексөзі деп аталатын пьесасына сәйкес; іс жүзінде гетцтің өзі қоршау болды. * '''{{lang|fr|La garde meurt mais ne se rend pas}}''' ("Гвардия өледі, бірақ берілмейді!") француз генералы Пьер Камброннның Ватерлоо шайқасында берілу туралы өтінішіне Тарихи жауабы (1815). * '''{{lang|es|"España prefiere honra sin barcos a barcos sin honra"}}''' ("Испания абыройсыз кемелерден гөрі кемесіз абыройды жақсы көреді"), испандық контр-адмирал Касто Мендес Нуньестің американдық генерал Хью Джудсон Килпатриктің АҚШ Әскери-теңіз күштерін Чилидегі Вальпараисо бомбалауының алдын алу үшін пайдалану қаупіне берген жауабы (1866). * '''"Өтпейсіңдер",''' көптеген қақтығыстардан әскери бағынбау туралы тарихи фраза * '''"NUTS!",''' Бригадир генерал Маколиффтің немістердің Бастониге берілу талабына берген жауабы * '''"Кешіріңіз, бірақ бізде бәріңізді орналастыруға мүмкіндік жоқ".''' Дигби татам-Уортер мұны Арнем шайқасында бас тартуды сұрағанда айтқан. Бұл дәйексөз "тым алыс көпір" фильмінде бейнеленген, онда татам-Уортер шабыттандырған ойдан шығарылған кейіпкер бұл фразаны айтқан. Бұл дәйексөздің тарихи дәлдігі күмәнді. * '''{{lang|grc|"Μολὼν λαβέ"}} ({{lang|grc-Latn|"[[molon labe]]"}}, "Кел де (оларды) ал"),''' парсы патшасы Ксеркстің қаруды тапсыру туралы талабына жауап ретінде патша Леонид I-ге жатқызылды. * '''{{lang|grc|"Αν ζήσω, θα τους γαμήσω. Αν πεθάνω, θα μου κλάσουν τον πούτσον"}} ({{lang|grc-Latn|An zēsō, tha tous gamēsō. An pethanō, tha mou klasoun ton poutson}},'''"Егер Мен аман қалсам, мен оларды сігемін. Егер Мен өлсем, олар менің мүшеммен осыратын болады")''',''' джорджиос Карайскакистің 1827 жылы Грецияның тәуелсіздік соғысы кезінде Решиду Мехмед пашаға жазған хатынан. * '''"Мен әлі күрескен жоқпын!"''' Ұлыбританияның тапсыру туралы ұсынысына жауап ретінде Флэмборо-Хед шайқасында Джон Пол Джонсқа жатқызылды. == Галерея == <center><gallery perrow="8"> Сурет:We_Stand_with_Ukraine_2022_Helsinki_-_Finland_(51905452481).jpg|Финляндияның Хельсинки қаласында демонстрация кезінде плакаттардағы Фраза (26 ақпан, 2022). Сурет:RTVM-20220226-001001_(51905362061).jpg|Нидерландыдағы Маастрихт демонстрациясы кезінде плакаттардағы сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Protests_in_Poznań_-_against_Russian_aggression_in_Ukraine_(51906230730).jpg|Осы фразаны қолдана отырып, Познаньдағы (Польша) наразылық (26 ақпан 2022). Сурет:Brno-Dominikánské-nám-protest-proti-válce-na-Ukrajině2022s.jpg|Орыс тіліндегі фразаны қолдана отырып, Чехияның Брно қаласында соғысқа қарсы митинг (27 ақпан 2022). Сурет:Protesting_Invasion_of_Ukraine_TLV_260222_05.jpg|Тель-Авивтің хабима алаңындағы наразылықтар кезінде қолданылған сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Rally_in_support_of_Ukraine_in_Columbus,_Ohio,_United_States,_26_February_2022_(51906586684)_-_edited.jpg|Осы фразаны қолдана отырып, АҚШ-тың Огайо штатындағы Колумбус қаласында Украинаны қолдауға арналған Митинг (26 ақпан 2022). Сурет:Message_to_a_Russian_Battleship_(51911787865).jpg|Лондондағы (Англия) наразылық акциясы кезінде постердегі сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Russkij korabl Freda.jpg Сурет:Praha Vinohrady Ruska UA 3 (cropped).jpg Сурет:Antiwar sticker in Israel.jpg Сурет:Yotsuba meetup 20-03-2022.jpg Сурет:Sklep monopolowy z plakatem dotyczącym pomocy Ukrainie - Mszczonów.jpg Сурет:Gazeta Lubuska, 2022-03-01, Русский военный корабль, иди нахуй.jpg Сурет:Russkij korabl Šilainiai.jpg Сурет:Garage Russian warship.jpg </gallery></center> == Тағы қараңыз == * [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}}{{Commonscat|Russian warship, go fuck yourself}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруіне қатысты интернет-мемдер]] bug59s1ogmxluem0y6ptse6zi8jennz 0 682856 3601746 3520145 2026-05-08T12:33:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601746 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kazakhstan Majilis 2007.svg|thumb|right|'''IV сайланымның құрамы:'''{{legend|#1CA9C9|Нұр Отан: 98 депутат}}{{legend|#FFFFFF|ҚХА: 9 депутат}}]] [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007 жылғы парламент сайлауында]] сайланды.<ref>[https://www.parlam.kz/la/mazhilis/history/convocation/4 Төртінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының тізімі]</ref> Бір ғана [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясы өтті. == Депутаттар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! Сайланған округі ! Аты-жөні ! colspan="2" |Партиясы (2007) ! colspan="2" |Фракциясы ! Депутаттығы ! Дереккөз |- | rowspan="109" |Партиялық тізім |- |[[Майра Арапқызы Айсина|Айсина Майра Арапқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | <ref>[https://election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=932 2007 жылғы 18 және 20 тамыздағы сайлауда сайланған, төртінші шақырылатын Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын тіркеу туралы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Сейітсұлтан Сүлейменұлы Әйімбетов|Айымбетов Сейітсұлтан Сүлейменұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Зейнолла Өтежанұлы Алшымбаев|Алшымбаев Зейнолла Өтежанұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004—2007, 2008— | <ref name="alw">[https://nomad.su/?a=19-200812020038 Кадровые перестановки]</ref> |- |[[Жақып Қажманұлы Асанов|Асанов Жақып Қажманұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Тұрарбек Мәжілұлы Асанов|Асанов Тұрарбек Мәжілұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Әбдіров Нұрлан Мәжитұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2009— |<ref name="dep09">[https://nomad.su/?a=19-200909080432 На бюро политсовета НДП "Нур Отан" переданы мандаты депутатов мажилиса вместо досрочно выбывших]</ref> |- |[[Мұрат Абдуламитұлы Әбенов|Әбенов Мұрат Абдуламитұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Ерзат Уәлиханұлы Әлзақов|Әлзақов Ерзат Уәлиханұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Бекен Өкенұлы Әлімжанов|Әлімжанов Бекен Өкенұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Ерболат Нәдірбекұлы Әпсәлямов|Әпсәлямов Ерболат Нәдірбекұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Бағила Бірмағамбетқызы Баймағамбетова|Баймағамбетова Бағила Бірмағамбетқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Баймағанбетов Серік Нұртайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007—2009 |<ref name="serik">[https://nomad.su/?a=19-200904090639 Кадровые перестановки]</ref> |- |[[Зағипа Яхияқызы Балиева|Балиева Зағипа Яхияқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2009— | <ref name="serik" /> |- |[[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Бейсенбаев Асқар Асанұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2001—2008 |<ref name="alw" /> |- |[[Асхат Сақибеденұлы Бекенов|Бекенов Асхат Сәкібеденұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Берік Айдарбекұлы Бекжанов|Бекжанов Берік Айдарбекұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Өстемір Райымбекұлы Бектөреев|Бектөреев Өстемір Райымбекұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Тәңірберген Маратұлы Бердіоңғар|Бердоңғаров Тәңірберген Маратұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Керімжан Кісенбайұлы Бижанов|Бижанов Керімжан Кісенбайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007—2010 |<ref name="ibraev">[https://archive.np.kz/events/6588-kto_na_novenkogo.html Кто на новенького? События]</ref> |- |[[Қылышбай Алдабергенұлы Бисенов|Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007—2011 |<ref>[https://nomad.su/?a=19-201109080038 Кадровые перестановки]</ref> |- |[[Владимир Яковлевич Бобров|Бобров Владимир Яковлевич]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Камал Низамұлы Бұрханов|Бұрханов Қамал Низамұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Светлана Федоровна Бычкова|Бычкова Светлана Фёдоровна]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Наталья Владимировна Геллерт|Геллерт Наталья Владимировна]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Петр Гаврилович Дмитриенко|Дмитриенко Пётр Гаврилович]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Валерий Алексеевич Доскалов|Доскалов Валерий Алексеевич]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Жақсылық Ақмырзаұлы Досқалиев|Досқалиев Жақсылық Ақмырзаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007—2008 |<ref name="alw" /> |- |[[Жексенбай Қартабайұлы Дүйсебаев|Дүйсебаев Жексенбай Қартабайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Сергей Александрович Дьяченко|Дьяченко Сергей Александрович]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999—2010 | |- |[[Ирак Қасымұлы Елекеев|Елекеев Ирак Қасымұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2009— | <ref name="dep09" /> |- |[[Ұзаққали Биалайұлы Елеубаев|Елеубаев Ұзаққали Биалайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2002— | |- |[[Сауырбай Көлбайұлы Есжанов|Есжанов Сауырбай Көлбайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Сансызбай Сейітжанұлы Есілов|Есілов Сансызбай Сейітжанұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Аманжол Жазин|Жазин Аманжол]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов|Жақыпов Қабиболла Қабенұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Аманжан Мәкәрімұлы Жамалов|Жамалов Аманжан Мәкәрімұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Алияр Арыстанұлы Жараспаев|Жараспаев Алияр Арыстанұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Жолшыбеков Әмзебек Рысбекұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004—2007, 2009— |<ref name="dep09" /> |- |[[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Жұмағұлов Бақытжан Тұрсынұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007—2008 |<ref name="juma08">[https://nomad.su/?a=19-200805080419 Кадровые перестановки]</ref> |- |[[Сатыбалды Тілемісұлы Ибрагимов|Ибрагимов Сатыбалды Тілемісұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Төлеген Тоқтасынұлы Ыбраев|Ибраев Төлеген Тоқтасынұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2010— |<ref name="ibraev" /> |- |[[Ержан Бекбауұлы Исақұлов|Исақұлов Ержан Бекбауұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Гүлмира Истайбекқызы Исимбаева|Исімбаева Гүлмира Истайбекқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Марал Серғазыұлы Итеғұлов|Итеғұлов Марал Серғазыұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Кәрібжанов Жәнібек Сәлімұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2008— | <ref name="juma08" /> |- |[[Ольга Андреевна Киколенко|Киколенко Ольга Андреевна]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2008— |<ref name="alw" /> |- |[[Виктор Владимирович Киянский|Киянский Виктор Владимирович]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Дарья Владимировна Клебанова|Клебанова Дарья Владимировна]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Валерий Николаевич Котович|Котович Валерий Николаевич]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев|Қадамбаев Тоқтарбай Қадамбайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Уәлихан Қалижанұлы Қалижанов|Қалижанов Уәлихан Қалижанұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Қарақұсова Гүлжан Жанпейісқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Серік Керімбекұлы Қонақбаев|Қонақбаев Серік Керімбекұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Болат Қайроллаұлы Қонарбай|Қонарбай Болат Қайроллаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Қоңырбаев Уәлихан Сиянбекұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Төлебек Қосмамбетов|Қосмамбетов Төлебек]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Уәли Уәлиұлы Құрманғали|Құрманғали Уәли Уәлиұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Дауылбай Мейрамұлы Құсайынов|Құсайынов Дауылбай Мейрамұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Ромин Ризаұлы Мәдинов|Мәдинов Ромин Ризаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Үсенгелді Өміржанұлы Медеуов|Медеуов Үсенгелді Өміржанұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Александр Александрович Милютин|Милютин Александр Александрович]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Амангелді Аршабайұлы Момышев|Момышев Амангелді Аршабайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Аслан Есболайұлы Мусин|Мусин Аслан Есболайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007—2008 |<ref name="alw" /> |- |[[Рахмет Желдібайұлы Мұқашев|Мұқашев Рахмет Желдібайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999—2004, 2007— | |- |[[Серікжан Шайзадаұлы Мұқашев|Мұқашев Серікжан Шайзадаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007—2009 |<ref name="dep09" /> |- |[[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Мұхамеджанов Орал Байғонысұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Шалатай Мырзахметов|Мырзахметов Шалатай]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Владимир Анфианович Нехорошев|Нехорошев Владимир Анфианович]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Динар Жүсіпәліқызы Нөкетаева|Нүкетаева Динар Жүсіпәліқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004—2011 |<ref>[https://nomad.su/?a=19-201109290028 Кадровые перестановки]</ref> |- |[[Ерлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нығматулин Ерлан Зайроллаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Ермұханбет Омарұлы Омаров|Омаров Ермұханбет Омарұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Елубай Атағайұлы Оразалинов|Оразалинов Елубай Атағайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Серік Жәмекұлы Оспанов|Оспанов Серік Жәмекұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Нұрлан Әлтайұлы Өнербаев|Өнербай Нұрлан Әлтайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2008— |<ref name="alw" /> |- |[[Аманғос Титауұлы Өтегенов|Өтегенов Аманқос Титауұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Шавхат Әнесұлы Өтемісов|Өтемісов Шауқат Әнесұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Мейрам Құдайбергенұлы Пішембаев|Пішембаев Мейрам Құдайбергенұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Еркін Аманоллаұлы Рамазанов|Рамазанов Еркін Аманоллаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Ержан Оразұлы Рахметов|Рахметов Ержан Оразұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Виктор Павлович Рогалев|Рогалёв Виктор Павлович]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Рүстемов Нұрбах Тұрарұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999—2009 |<ref name="dep09" /> |- |[[Нұртай Салихұлы Сабильянов|Сабильянов Нұртай Салихұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Кенжеғали Әбенұлы Сағадиев|Сағадиев Кенжеғали Әбенұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Айткүл Байғазықызы Самақова|Самақова Айткүл Байғазықызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Рамазан Құмарбекұлы Сәрпеков|Сарпеков Рамазан Құмарбекұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999—2004, 2007— | |- |[[Нұрдәулет Жұмағұлұлы Сәрсенов|Сәрсенов Нұрдәулет Жұмағұлұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Гүлнар Сүлейменқызы Сейітмағанбетова|Сейітмағанбетова Гүлнәр Сүлейменқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Алдан Зейноллаұлы Смайыл|Смайыл Алдан Зейноллаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Бауыржан Амангелдіұлы Смайылов|Смайылов Бауыржан Амангелдіұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Айгүл Сағадыбекқызы Соловьева|Соловьёва Айгүл Сағадибекқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Жарасбай Қабдоллаұлы Сүлейменов|Сүлейменов Жарасбай Қабдоллаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Тито Уақапұлы Сыздықов|Сыздықов Тито Уақапұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Бақыт Ахметқызы Сыздықова|Сыздықова Бақыт Ахметқызы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Ерқанат Шарапатұлы Тайжанов|Тайжанов Ерқанат Шарапатұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007—2008 |<ref>[https://nomad.su/?a=11-200812040024 Ушел из парламента бесшумно]</ref> |- |[[Елена Ивановна Тарасенко|Тарасенко Елена Ивановна]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Темірболатов Серік Ғабдоллаұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Тоқпақбаев Сәт Бесімбайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Николай Николаевич Турецкий|Турецкий Николай Николаевич]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Азамат Жанәбілұлы Тұрсынов|Тұрсынов Азамат Жанәбілұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Тұрсынов Сағынбек Тоқабайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Тілеубердин Алтай Абылайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан|Тілеухан Бекболат Қанайұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2004— | |- |[[Мұхтар Бәкірұлы Тінікеев|Тінікеев Мұхтар Бәкірұлы]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2002— | |- |[[Светлана Ивановна Ферхо|Ферхо Светлана Ивановна]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- |[[Иван Федорович Чиркалин|Чиркалин Иван Фёдорович]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Рауан Михаилұлы Шаекин|Шаекин Рауан Михайлович]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |1999— | |- |[[Құттықожа Ыдырысов|Ыдырысов Құттықожа]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2010— | <ref>[https://nomad.su/?a=3-201004150039 Состоялось пленарное заседание Мажилиса]</ref> |- |[[Татьяна Ивановна Яковлева|Яковлева Татьяна Ивановна]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |2007— | |- | rowspan="11" |[[Қазақстан халқы ассамблеясы|ҚХА]] тізімі |- |[[Мұрат Абдиримұлы Ахмадиев|Ахмадиев Мұрат Абдуреимович]] (ұйғыр) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007— |<ref>[https://nomad.su/?a=3-200708210338 Ассамблея народа Казахстана избрала своих депутатов в мажилис]</ref> |- |[[Валерий Георгиевич Вишниченко|Вишниченко Валерий Георгиевич]] (украин) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007— | |- |[[Олег Григорьевич Дымов|Дымов Олег Григорьевич]] (болгар) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2008— |<ref name="dymov">[https://nomad.su/?a=19-200810300123 Кадровые перестановки]</ref> |- |[[Егор Яковлевич Каппель|Каппель Егор Яковлевич]] (неміс) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007— | |- |[[Леонид Николаевич Питаленко|Питаленко Леонид Николаевич]] (белорус) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007— | |- |[[Раиса Ивановна Полищук|Полищук Раиса Ивановна]] (орыс) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007— | |- |[[Қайрат Құтымұлы Сәдуақасов|Сәдуақасов Қайрат Құтымұлы]] (қазақ) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007— | |- |[[Розақұл Сатыпалдыұлы Халмурадов|Халмурадов Розакул Сатыбалдиевич]] (өзбек) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007— | |- |[[Людмила Хисақызы Хочиева|Хочиева Людмила Хисаевна]] (балқар) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007— | |- |[[Виктор Евгеньевич Цой|Цой Виктор Евгеньевич]] (корей) | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | || фракциясыз |2007—2008 |<ref name="dymov" /> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] 35eutsrj09f5haz3emsj1vnc102h8ml 0 695833 3601768 3516416 2026-05-08T12:41:17Z Casserium 68287 3601768 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды | Шынайы есімі = | Суреті = Д.Сатыбалды.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Алматы]] қаласының 9-[[Алматы әкімі|әкімі]] | Ту = Coat of arms of Almaty.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 24 мамыр 2025 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | Ізбасары = | Президент =[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының бірінші орынбасары | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 6 қаңтар 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 24 мамыр 2025 | Ізашары_2 = [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]] | Ізбасары_2 = Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары ретінде [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] | Президент_2 =[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_3 = [[Түркістан облысы]]ның 13-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Түркістан облысы|әкімі]] | Ту_3 = Turkistan region seal.png | Ту2_3 =Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 31 тамыз 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 6 қаңтар 2025 | Ізашары_3 =[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] | Ізбасары_3 = [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Нұралхан Көшеров]] | Президент_3 =[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан]]ның [[Өзбекстан]]дағы 9-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_4 = Flag of Uzbekistan.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 18 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 30 тамыз 2022 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] | Ізбасары_4 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенаттың]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары|VI сайланым депутаты]] | Ту_5 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_5 =Flag of Kazakhstan.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = 5 қазан 2018 | Басқаруын аяқтады_5 = 18 наурыз 2019 | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = [[Айгүл Жарылқасынқызы Қапбарова|Айгүл Қапбарова]] | тақырыпша1_5 = [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Төраға]] | мәтін1_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 26.03.1974 | Туған жері = {{туғанжері|Келес ауданы|Келес ауданында}}, Оңтүстік Қазақстан облысы | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Жанар Мекембаева | Балалары = 3 | Партиясы = [[Аманат]] | Білімі = С.Сейфуллин атындағы Ақмола ауыл шаруашылығы институты (1996) [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң университеті]] (2003) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары ={{Құрмет ордені}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{Астанаға 10 жыл медалі}} |Титулы_6=[[Шымкент қаласы]]ның 11-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Шымкент|әкімі]]|Ту_6=Coat of arms of Shymkent.png|Ту2_6=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_6=27 мамыр 2013|Басқаруын аяқтады_6=19 тамыз 2015|Ізашары_6=[[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов|Қайрат Молдасейітов]]|Ізбасары_6=[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]| Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|}} '''Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды''' ([[26 наурыз]] [[1974 жыл]], [[Абай (Келес ауданы)|Абай]], [[Келес ауданы]]) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, экономист, дипломат, 2025 жылдан бастап қызметтегі [[Алматы әкімі]]. Бұрын [[Шымкент]] (2013—2015) және [[Түркістан облысы|Түркістан облысының]] әкімі (2022—2025) болған. == Білімі == Сәкен Сейфуллин атындағы Ақмола ауыл шаруашылығы институтын, [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н бітірген. Экономика ғылымдарының кандидаты. == Қызметі == * Еңбек жолын [[1996]] жылы Оңтүстік Қазақстан облысының Келес ауданының «Келес» коммуналдық кәсіпорнында бастаған. * [[2000]]-[[2006]] жылдары Қаржы министрлігінде, Президенттің Іс басқармасында әртүрлі лауазымдарда қызмет атқарған. * [[2007]]-[[2010]] жылдары Білім және ғылым министрлігінің Бюджет және Қаржы департаменттері директорының орынбасары, Ғылым комитеті төрағасының орынбасары болған. * [[2010]] жылы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің департамент бастығы лауазымына тағайындалған. * [[2011]]-[[2013]] жылдары Премьер-Министр Кеңсесінің Әлеуметтік-экономикалық бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымын атқарған. * [[2013]] жылы Шымкент қаласының әкімі болып тағайындалған. * [[2015]]-[[2017]] жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары лауазымын атқарған. Парламент Сенатының депутаты болып сайланған. * [[2019]] жылғы наурыздан бастап Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. * [[2022]] жылғы 31 тамыздан Түркістан облысының әкімі болып тағайындалды. * 2025 жылғы 6 қаңтарда Түркістан облысының әкімі лауазымынан босатылып, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі басшысының]] бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/da-satybaldy-turaly-605617|title=Д.А. Сатыбалды туралы|date=2025-01-06|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-06}}</ref> * 2025 жылғы 24 мамырда [[Алматы қаласы мәслихаты|Алматы қаласы мәслихатының]] жаңа әкімді тағайындауға келісім беру үшін жиналыс өткізіліп, Сатыбалды лауазымға тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/maslihat-almaty/press/news/details/1003361?lang=kk |title= VIII сайланымдағы Алматы қаласы мәслихаты депутаттарының жиналысы 2025 жылғы 24 мамыр күні сағат 12:00-де Алматы қаласы, Республика алаңы, 4 мекенжайы бойынша өтетіндігін хабарлайды. |date= 2025-05-24 |lang=kk|work= Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасы |accessdate= 2025-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/da-satybaldy-turaly-2441821 |title= Д.А. Сатыбалды туралы |date=2025-05-24|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-24}}</ref> == Отбасы және балалары == * Әйелі: Мекембаева Жанар Ахмеджанқызы (1981) * Ағайындылар: Сатыбалдиев Ғабит Амангелдіұлы - SAT-NS ЖШС және SAT Group Construction ЖШС құрылтайшысы, Сатвалдиев Сұңқар Амангелдіұлы-SAT GROUP Project ЖШС құрылтайшысы. == Марапаттары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] * [[Құрмет ордені]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} {{DEFAULTSORT:Сатыбалды, Дархан Амангелдіұлы}} [[Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстанның Өзбекстандағы елшілері]] [[Санат:Шымкент әкімдері]] [[Санат:Түркістан облысының әкімдері]] [[Санат:Алматы әкімдері]] p5pbwfpas98vkggklfoye0ml3zx8hm7 0 699842 3602108 3441621 2026-05-09T07:15:46Z TheNomadEditor 120280 TheNomadEditor [[Покровка (Қырғызстан)]] бетін [[Семетей (Қырғызстан)]] бетіне жылжытты 3441621 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Айыл |қазақша атауы = Семетей |шынайы атауы = {{lang-ky|Семетей}} |сурет = |жағдайы = Аудан орталығы |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 42 |lat_min = 44 |lat_sec = 18 |lon_dir = E|lon_deg = 71 |lon_min = 36 |lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Талас облысы |кестедегі аймақ = Талас облысы{{!}}Талас |аудан түрі = Аудан |ауданы = Манас ауданы |кестедегі аудан = Манас ауданы{{!}}Манас |қауым түрі = Айыл аймағы |қауым = Семетей айыл аймағы |кестедегі қауым = Семетей айыл аймағы{{!}}Семетей |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7419<ref name="Этно2009.Талас"/> |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = }} {{мағына|Покровка}} '''Семетей''' — [[Қырғызстан|Қырғызстанның]] [[Талас облысы]] [[Манас ауданы]]ндағы айыл, аудан және [[Покровка айыл аймағы|Семетей айыл аймағы]] орталығы. == Халқы == [[2009 жыл]]ы айылда 7419 адам тұрған.<ref name="Этно2009.Талас">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Манас ауданы елді мекендері}} [[Санат:Манас ауданы елді мекендері]] 86k5hed3hzpvztxvbfft9zswiwvt7md 3602114 3602108 2026-05-09T07:26:26Z TheNomadEditor 120280 3602114 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Айыл |қазақша атауы = Семетей |шынайы атауы = {{lang-ky|Семетей}} |сурет = |жағдайы = Аудан орталығы |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 42 |lat_min = 44 |lat_sec = 18 |lon_dir = E|lon_deg = 71 |lon_min = 36 |lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Талас облысы |кестедегі аймақ = Талас облысы{{!}}Талас |аудан түрі = Аудан |ауданы = Манас ауданы |кестедегі аудан = Манас ауданы{{!}}Манас |қауым түрі = Айыл аймағы |қауым = Семетей айыл аймағы |кестедегі қауым = Семетей айыл аймағы{{!}}Семетей |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7419<ref name="Этно2009.Талас"/> |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = }} '''Семетей''' — [[Қырғызстан|Қырғызстанның]] [[Талас облысы]] [[Манас ауданы]]ндағы айыл, аудан және [[Покровка айыл аймағы|Семетей айыл аймағы]] орталығы. == Халқы == [[2009 жыл]]ы айылда 7419 адам тұрған.<ref name="Этно2009.Талас">{{Cite web |title=Перепись населения Киргизии 2009. Таласская область |url=http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |access-date=2014-01-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html |dead-url=yes |accessdate=2014-01-12 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124926/http://zakon.znate.ru/pdfview/index-13949.html }}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Манас ауданы елді мекендері}} [[Санат:Манас ауданы елді мекендері]] 628vck71muaxpnr5vyrknc14jf8zwky 0 700029 3601782 3421721 2026-05-08T12:53:11Z Гулмира Исатай 179201 3601782 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы=Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі |қысқартылған атауы=Минздрав Узбекистана |шынайы атауы={{lang-uz|Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi}} |эмблема=O`zbekiston Respublikasi Sog`liqni Saqlash Vazirligi.jpg |мемлекет={{UZB}} |құрылған жылы=1991 |штаб-пәтері=Ташкент қаласы, Навои Шах көшесі, 55 |сайты=http://ssv.uz/ }} '''Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі''' ({{lang-uz|O'zbеkistоn Respublikasi Sоg'liqni sаqlаsh vazirligi}}) — [[Өзбекстан]] Республикасы Үкіметінің құрылымындағы денсаулық сақтауды басқарудың орталық мемлекеттік органы.<ref name="uz">{{cite web|url=https://minzdrav.uz/uz/about/|title=О министерстве здравоохранения|website=Министерство здравоохранения Республики Узбекистан|accessdate=2020-06-08|archive-date=2017-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427084457/http://www.minzdrav.uz/uz/about/|deadlink=yes}}</ref> == Міндеттері == Өзінің қызметі бойынша Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетіне бағынады. Министрлiктiң қызметi басқа мемлекеттiк органдармен, оның iшiнде мемлекеттiк мекемелермен, Қарақалпақстан Республикасы, облыстар мен Ташкент қаласының атқарушы билiк органдарымен, сондай-ақ басқа да қоғамдық ұйымдармен бiрлесiп жүзеге асырылады.<ref name="uz" /> Министрлік өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясы, заңдары, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисінің өзге де заңдары, Өзбекстан Республикасы Президентінің жарлықтары, Өзбекстан Республикасы Министрлер кабинетінің қаулылары мен бұйрықтары негізінде жүзеге асырады, басқа заңнамалық актілер сияқты.<ref>{{Cite web|url=https://ssv.uz/|title=Министерство здравоохранения Республики Узбекистан.|author=Online Service Group|website=ssv.uz|accessdate=2021-03-02|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101344/https://ssv.uz/|deadlink=no}}</ref> Министрлiктiң құзыретi шегiнде шығарылатын нормативтiк құқықтық актiлердiң орындалуы Өзбекстан Республикасының аумағында орналасқан мемлекеттiк органдар, кәсiпорындар, мекемелер, ұйымдар және меншiк нысанына қарамастан барлық қоғамдық бiрлестiктер мен жеке тұлғалар үшiн мiндеттi. Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, Қарақалпақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, Ташкент қаласының облыстық және қалалық денсаулық сақтау басқармалары, олардың қалалық және аудандық бөлімшелері республикада денсаулық сақтауды басқарудың бірыңғай жүйесін құрайды.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20170427084457/http://www.minzdrav.uz/uz/about/|title=Вазирлик ҳақида|website=web.archive.org|date=2017-04-27|accessdate=2021-03-02}}</ref> == Денсаулық сақтау министрлері == {| class="wikitable" |+Денсаулық сақтау министрлерінің тізімі !'''№''' !Аты-жөні !Басталатын күні !Аяқталу күні |- |1 |Шавкат Каримов |1991 |1998 |- |2 |Феруз Назыров |1998 |2009 |- |3 |Адхам Икрамов |2009 |2012 |- |4 |Анвар Алимов |2012 |2016 |- |5 |Адхам Икрамов |2016 |2017 |- |6 |Алишер Шадманов |2017 |2020 |- |7 |Абдухаким Хаджибаев |2020 |2021 |- |8 |Бехзод Мусаев |2021 |2022 |- |9 |Амрилло Иноятов |2022 | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://ssv.uz/ Денсаулық сақтау министрлігінің ресми сайты] * [https://www.minzdrav.uz/news/ Денсаулық сақтау министрлігінің жаңалықтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227180822/https://www.minzdrav.uz/news/ |date=2021-02-27 }} [[Санат:Өзбекстан министрліктері]] [[Санат:Денсаулық сақтау министрліктері]] jmoesnji27lg5j3bsf6a9qrfmlfjpav 2 700124 3602183 3601260 2026-05-09T10:38:32Z Casserium 68287 /* */ 3602183 wikitext text/x-wiki '''Қазақстанның 75 ең дәулетті бизнесмені — 2026''' — [[Forbes]] Kazakhstan журналының жариялаған [[Қазақстан]]ның ең бай 75 адамының тізімі. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Forbes мәліметтері бойынша, рейтингке қатысушылардың жиынтық байлығы өткен жылмен салыстырғанда 10,9 млрд долларға артып, 57,5 млрд долларға дейін өсті. Рейтингке қатысушылардың орташа жасы — 55 жас. Ең үлкені — Виктор Буллер 79 жаста, ең жасы — Тимур Турлов 37 жаста. == 75 ең бай адам == {| class="wikitable sortable" ! Орны !! Есімі !! Байлығы, $ млн !! Табыс көзі!! Жасы<ref>Адамдардың жасы 2025 жылғы 1 мамыр күніне көрсетілген</ref> !Ұлты |- | 1 || [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]]|| 7 800 || Әртарапты бизнес || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 2 || [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]]|| 5 900 || Металдар, қаржы || 65 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 3 || [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 4 || [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 5 || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 68 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 6 || [[Тимур Турлов]]|| 5 200 || Финтех || 38 |[[Орыстар|орыс]] |- | 7 || [[Әлижан Рахманұлы Ибрагимов|Ибрагимовтер отбасы]]|| 1 677 || Әртарапты бизнес || |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 8 || [[Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов|Нұрлан Смағұлов]]|| 1 300 || Авторетейл, машина жасау, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 9 || [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рақымбаев]]|| 1 100 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 10 || [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Сәрсеновтер отбасы]]|| 972 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 11 || Андрей Лаврентьев || 877 || Авторетейл, машина жасау, тау-кен металлургия || 46 |[[Орыстар|орыс]] |- | 12 || [[Арсен Томский]]|| 865 || IT ||52 |[[Сахалар|саха]] |- | 13 || [[Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов|Бақытбек Байсейітов]]|| 858 || Банк, инвестициялар || 67 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 14 || [[Александр Яковлевич Клебанов|Александр Клебанов]]|| 850 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Орыстар|орыс]] |- | 15 || [[Эдуард Викторович Огай|Эдуард Огай]]|| 650 || Металдар || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 16 || Владимир Жұманбаев || 615 || Металдар || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 15 || Беловичтер отбасы || 681 || Құрылыс, девелопмент || |[[Орыстар|орыс]] |- | 17 || [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]|| 571 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 18 || Дінмұхамет Ыдырысов || 563 || Әртарапты бизнес || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 19 || [[Ғалымжан Шахмарданұлы Есенов|Ғалымжан Есенов]]|| 560 || Қаржы || 43 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 20 || Олег Новачук || 481 || Металдар || 54 |[[Орыстар|орыс]] |- | 22 || Сергей Кан || 470 || Әртарапты бизнесс || 57 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 23 || [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]]|| 435 || Әртарапты бизнес || 45 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 24 || Қайрат Итемгенов || 404 || Фармацевтика, девелопмент|| 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 25 || Данияр Әбілғазин || 400 || Әртарапты бизнес || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 26 || Ерлік Балпанбаев || 400 || Құрылыс материалдары || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 27 || Фаррух Махмудов || 388 || Әртарапты бизнес || 49 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 28 || Сухраб Махмудов || 388 || Әртарапты бизнес || 46 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 29 || Александр Чукреев || 384 || Сусындар, девелопмент || 63 |[[Орыстар|орыс]] |- | 30 || Еркін Тәтішев || 368 || Әртарапты бизнес || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 31 || [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Сейітжановтар отбасы]]|| 365 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 32 || Мұқашевтар отбасы || 363 || Тау-кен өндірісі, девелопмент || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 33 || Серік Толықпаев || 359 || Құс шаруашылығы || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 34 || Бауыржан Исабаев || 323 || Құрылыс || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 35 || Александр Гарбер || 297 || FMCG || 62 |[[Еврейлер|еврей]] |- | 36 || Бахаридин Аблазимов || 295 || Химия өнеркәсібі, мұнай және газ || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 37 || Марат Жұман || 293 || Транспорт || 48 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 38 || Алмас Мыңбаев || 292 || Сақтандыру, фосфориттер || 51 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 39 || [[Нұрәлі Рахатұлы Әлиев|Нұрәлі Әлиев]] || 289 || Әртарапты бизнес || 40 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 40 || [[Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин|Алмас Сұлтанғазин]] || 285 || Ретейл, IT || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 41 || Айдан Кәрібжанов || 278 || Инвестициялар, энергетика || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || Асхат Омаров || 242 || Құрылыс || 51 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 43 || Яков Цхай || 236 || Әртарапты бизнес || 74 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 44 || Нұрлан Артықбаев || 228 || Құрылыс || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 45 || Павлингерлер отбасы || 227 || Машина жасау || |[[Немістер|неміс]] |- | 46 || Серік Төлбасы || 225 || Құрылыс, девелопмент || 59 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 47 || Сайдолла Қожабаев || 215 || Машина жасау || 65 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 48 || [[Марат Сарсенов]] || 213 || Транспорт || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 49 || Айжан Есiм || 210 || Фосфориттер || 43 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 50 || Қайрат Мәжібаев || 190 || FMCG || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 51 || Эдуард Ким || 190 || Ретейл || 59 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 52 || Ибрагим Акдрашев || 184 || Мұнай сервисі || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 53 || Қанат Көпбаев || 184 || Әртарапты бизнес || 48 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 54 || Дәулет Нұржанов || 184 || Әртарапты бизнес || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 55 || Владимир Денисов || 181 || Әуе тасымалы || 64 |[[Орыстар|орыс]] |- | 56 || Алмаз Әлсенов || 180 || Агротрейдинг, логистика || 43 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 57 || Нұрбол Назарбаев || 179 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 58 || Әлімжановтар отбасы || 176 || Ретейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 59 || Алидар Өтемұратов || 161 || Телеком, IT || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 60 || Жакулиндер отбасы || 158 || Дистрибуция, авторетейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 61 || Тұрсынғали Алагөзов || 130 || FMCG || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 62 || Сейсембаевтар отбасы || 129 || Инвестициялар || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 63 || Владислав Ли || 125 || Сақтандыру, қаржы || 68 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 64 || Арманжан Байтасов || 120 || Медиа, телеком, девелопмент || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 65 || Эршат Салимов || 115 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 66 || Владимир Сидельковский || 112 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Орыстар|орыс]] |- | 67 || Асқар Байтасов || 110 || Food Tech || 40 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 68 || Ерлан Баймұратов || 108 || FMCG || 65 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 69 || Виктор Буллер || 102 || Құрылыс материалдары || 79 |[[Қазақстан немістері|неміс]] |- | 70 || Ерем Арутюнян || 100 || Ретейл || 62 |[[Армяндар|армян]] |- | 71 || Қаныбековтер отбасы || 95 || Мұнай, әуе тасымалы|| |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 72 || [[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Қаппаровтар отбасы]] || 94 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 73 || [[Серік Керімбекұлы Қонақбаев|Серік Қонақбаев]] || 93 || Мұнай және газ || 65 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 74 || Александр Дериглазов || 92 || Дистрибуция, ретейл || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 75 || Ерлан Сүлейменов || 90 || Медицина || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2026-fe1e77 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2026] [[Санат:Әлемдегі ең бай адамдардың тізімі]] [[Санат:Қазақстан миллиардерлері]] [[Санат:Forbes рейтингтері]] puatp41llbmfwzj0iskph83gm4tr67t 3602187 3602183 2026-05-09T10:47:50Z Casserium 68287 3602187 wikitext text/x-wiki '''Қазақстанның 75 ең дәулетті бизнесмені — 2026''' — [[Forbes]] Kazakhstan журналының жариялаған [[Қазақстан]]ның ең бай 75 адамының тізімі. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Forbes мәліметтері бойынша, рейтингке қатысушылардың жиынтық байлығы өткен жылмен салыстырғанда 10,9 млрд долларға артып, 57,5 млрд долларға дейін өсті. Рейтингке қатысушылардың орташа жасы — 55 жас. Ең үлкені — Виктор Буллер 79 жаста, ең жасы — Тимур Турлов 37 жаста. == 75 ең бай адам == {| class="wikitable sortable" ! Орны !! Есімі !! Байлығы, $ млн !! Табыс көзі!! Жасы<ref>Адамдардың жасы 2025 жылғы 1 мамыр күніне көрсетілген</ref> !Ұлты |- | 1 || [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]]|| 7 800 || Әртарапты бизнес || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 2 || [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]]|| 5 900 || Металдар, қаржы || 65 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 3 || [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 4 || [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 5 || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 68 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 6 || [[Тимур Турлов]]|| 5 200 || Финтех || 38 |[[Орыстар|орыс]] |- | 7 || [[Әлижан Рахманұлы Ибрагимов|Ибрагимовтер отбасы]]|| 1 677 || Әртарапты бизнес || |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 8 || [[Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов|Нұрлан Смағұлов]]|| 1 300 || Авторетейл, машина жасау, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 9 || [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рақымбаев]]|| 1 100 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 10 || [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Сәрсеновтер отбасы]]|| 972 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 11 || Андрей Лаврентьев || 877 || Авторетейл, машина жасау, тау-кен металлургия || 46 |[[Орыстар|орыс]] |- | 12 || [[Арсен Томский]]|| 865 || IT ||52 |[[Сахалар|саха]] |- | 13 || [[Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов|Бақытбек Байсейітов]]|| 858 || Банк, инвестициялар || 67 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 14 || [[Александр Яковлевич Клебанов|Александр Клебанов]]|| 850 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Орыстар|орыс]] |- | 15 || [[Эдуард Викторович Огай|Эдуард Огай]]|| 650 || Металдар || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 16 || Владимир Жұманбаев || 615 || Металдар || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 17 || Дінмұхамет Ыдырысов || 605 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 18 || Беловичтер отбасы || 600 || Құрылыс, девелопмент || |[[Орыстар|орыс]] |- | 19 || [[Ғалымжан Шахмарданұлы Есенов|Ғалымжан Есенов]]|| 564 || Қаржы || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 20 || [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]|| 550 || Әртарапты бизнес || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 21 || Нұрлан Артықбаев || 508 || Құрылыс || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 22 || Шахмұрат Мүтәліп || 482 || Құрылыс || 35 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 23 || Сергей Кан || 450 || Әртарапты бизнесс || 58 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 24 || Еркін Тәтішев || 435 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 25 || Ерлік Балпанбаев || 415 || Құрылыс материалдары || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 26 || Серік Төлбасы || 410 || Құрылыс, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 27 || [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]]|| 402 || Әртарапты бизнес || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 28 || [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Сейітжановтар отбасы]]|| 402 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 29 || Әбілғазиндер отбасы || 392 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 30 || Олег Новачук || 388 || Металдар || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 31 || Қайрат Итемгенов || 388 || Фармацевтика, девелопмент|| 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 32 || Мұқашевтар отбасы || 383 || Тау-кен өндірісі, девелопмент || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 33 || Сайдолла Қожабаев || 370 || Машина жасау || 66 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 34 || Александр Чукреев || 363 || Сусындар, девелопмент || 64 |[[Орыстар|орыс]] |- | 35 || Бахаридин Аблазимов || 327 || Химия өнеркәсібі, мұнай және газ || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 36 || Алмас Мыңбаев || 320 || Сақтандыру, фосфориттер || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 37 || Фаррух Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 38 || Сухраб Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 47 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 39 || Серік Толықпаев || 302 || Құс шаруашылығы || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 40 || Павлингерлер отбасы || 300 || Машина жасау || |[[Немістер|неміс]] |- | 41 || [[Нұрәлі Рахатұлы Әлиев|Нұрәлі Әлиев]] || 280 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || [[Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин|Алмас Сұлтанғазин]] || 280 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 34 || Бауыржан Исабаев || 323 || Құрылыс || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 35 || Александр Гарбер || 297 || FMCG || 62 |[[Еврейлер|еврей]] |- | 37 || Марат Жұман || 293 || Транспорт || 48 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 41 || Айдан Кәрібжанов || 278 || Инвестициялар, энергетика || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || Асхат Омаров || 242 || Құрылыс || 51 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 43 || Яков Цхай || 236 || Әртарапты бизнес || 74 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 48 || [[Марат Сарсенов]] || 213 || Транспорт || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 49 || Айжан Есiм || 210 || Фосфориттер || 43 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 50 || Қайрат Мәжібаев || 190 || FMCG || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 51 || Эдуард Ким || 190 || Ретейл || 59 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 52 || Ибрагим Акдрашев || 184 || Мұнай сервисі || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 53 || Қанат Көпбаев || 184 || Әртарапты бизнес || 48 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 54 || Дәулет Нұржанов || 184 || Әртарапты бизнес || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 55 || Владимир Денисов || 181 || Әуе тасымалы || 64 |[[Орыстар|орыс]] |- | 56 || Алмаз Әлсенов || 180 || Агротрейдинг, логистика || 43 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 57 || Нұрбол Назарбаев || 179 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 58 || Әлімжановтар отбасы || 176 || Ретейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 59 || Алидар Өтемұратов || 161 || Телеком, IT || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 60 || Жакулиндер отбасы || 158 || Дистрибуция, авторетейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 61 || Тұрсынғали Алагөзов || 130 || FMCG || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 62 || Сейсембаевтар отбасы || 129 || Инвестициялар || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 63 || Владислав Ли || 125 || Сақтандыру, қаржы || 68 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 64 || Арманжан Байтасов || 120 || Медиа, телеком, девелопмент || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 65 || Эршат Салимов || 115 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 66 || Владимир Сидельковский || 112 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Орыстар|орыс]] |- | 67 || Асқар Байтасов || 110 || Food Tech || 40 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 68 || Ерлан Баймұратов || 108 || FMCG || 65 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 69 || Виктор Буллер || 102 || Құрылыс материалдары || 79 |[[Қазақстан немістері|неміс]] |- | 70 || Ерем Арутюнян || 100 || Ретейл || 62 |[[Армяндар|армян]] |- | 71 || Қаныбековтер отбасы || 95 || Мұнай, әуе тасымалы|| |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 72 || [[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Қаппаровтар отбасы]] || 94 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 73 || [[Серік Керімбекұлы Қонақбаев|Серік Қонақбаев]] || 93 || Мұнай және газ || 65 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 74 || Александр Дериглазов || 92 || Дистрибуция, ретейл || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 75 || Ерлан Сүлейменов || 90 || Медицина || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2026-fe1e77 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2026] [[Санат:Әлемдегі ең бай адамдардың тізімі]] [[Санат:Қазақстан миллиардерлері]] [[Санат:Forbes рейтингтері]] ej84okyiigvo9cz8i382k4aqnz7abpg 3602190 3602187 2026-05-09T10:56:16Z Casserium 68287 3602190 wikitext text/x-wiki '''Қазақстанның 75 ең дәулетті бизнесмені — 2026''' — [[Forbes]] Kazakhstan журналының жариялаған [[Қазақстан]]ның ең бай 75 адамының тізімі. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Forbes мәліметтері бойынша, рейтингке қатысушылардың жиынтық байлығы өткен жылмен салыстырғанда 10,9 млрд долларға артып, 57,5 млрд долларға дейін өсті. Рейтингке қатысушылардың орташа жасы — 55 жас. Ең үлкені — Виктор Буллер 79 жаста, ең жасы — Тимур Турлов 37 жаста. == 75 ең бай адам == {| class="wikitable sortable" ! Орны !! Есімі !! Байлығы, $ млн !! Табыс көзі!! Жасы<ref>Адамдардың жасы 2025 жылғы 1 мамыр күніне көрсетілген</ref> !Ұлты |- | 1 || [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]]|| 7 800 || Әртарапты бизнес || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 2 || [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]]|| 5 900 || Металдар, қаржы || 65 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 3 || [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 4 || [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 5 || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 68 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 6 || [[Тимур Турлов]]|| 5 200 || Финтех || 38 |[[Орыстар|орыс]] |- | 7 || [[Әлижан Рахманұлы Ибрагимов|Ибрагимовтер отбасы]]|| 1 677 || Әртарапты бизнес || |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 8 || [[Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов|Нұрлан Смағұлов]]|| 1 300 || Авторетейл, машина жасау, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 9 || [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рақымбаев]]|| 1 100 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 10 || [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Сәрсеновтер отбасы]]|| 972 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 11 || Андрей Лаврентьев || 877 || Авторетейл, машина жасау, тау-кен металлургия || 46 |[[Орыстар|орыс]] |- | 12 || [[Арсен Томский]]|| 865 || IT ||52 |[[Сахалар|саха]] |- | 13 || [[Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов|Бақытбек Байсейітов]]|| 858 || Банк, инвестициялар || 67 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 14 || [[Александр Яковлевич Клебанов|Александр Клебанов]]|| 850 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Орыстар|орыс]] |- | 15 || [[Эдуард Викторович Огай|Эдуард Огай]]|| 650 || Металдар || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 16 || Владимир Жұманбаев || 615 || Металдар || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 17 || Дінмұхамет Ыдырысов || 605 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 18 || Беловичтер отбасы || 600 || Құрылыс, девелопмент || |[[Орыстар|орыс]] |- | 19 || [[Ғалымжан Шахмарданұлы Есенов|Ғалымжан Есенов]]|| 564 || Қаржы || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 20 || [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]|| 550 || Әртарапты бизнес || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 21 || Нұрлан Артықбаев || 508 || Құрылыс || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 22 || Шахмұрат Мүтәліп || 482 || Құрылыс || 35 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 23 || Сергей Кан || 450 || Әртарапты бизнесс || 58 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 24 || Еркін Тәтішев || 435 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 25 || Ерлік Балпанбаев || 415 || Құрылыс материалдары || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 26 || Серік Төлбасы || 410 || Құрылыс, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 27 || [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]]|| 402 || Әртарапты бизнес || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 28 || [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Сейітжановтар отбасы]]|| 402 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 29 || Әбілғазиндер отбасы || 392 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 30 || Олег Новачук || 388 || Металдар || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 31 || Қайрат Итемгенов || 388 || Фармацевтика, девелопмент|| 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 32 || Мұқашевтар отбасы || 383 || Тау-кен өндірісі, девелопмент || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 33 || Сайдолла Қожабаев || 370 || Машина жасау || 66 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 34 || Александр Чукреев || 363 || FMCG, девелопмент || 64 |[[Орыстар|орыс]] |- | 35 || Бахаридин Аблазимов || 327 || Химия өнеркәсібі, мұнай және газ || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 36 || Алмас Мыңбаев || 320 || Сақтандыру, фосфориттер || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 37 || Фаррух Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 38 || Сухраб Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 47 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 39 || Серік Толықпаев || 302 || Құс шаруашылығы || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 40 || Павлингерлер отбасы || 300 || Машина жасау || |[[Немістер|неміс]] |- | 41 || [[Нұрәлі Рахатұлы Әлиев|Нұрәлі Әлиев]] || 280 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || [[Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин|Алмас Сұлтанғазин]] || 280 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 43 || Александр Гарбер || 278 || FMCG || 63 |[[Еврейлер|еврей]] |- | 44 || Марат Жұман || 275 || Транспорт || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 45 || Айдан Кәрібжанов || 263 || Инвестициялар, энергетика || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 46 || Бауыржан Исабаев || 220 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 47 || Айжан Есiм || 207 || Фосфориттер || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 48 || Алмаз Әлсенов || 204 || Агротрейдинг, логистика || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 49 || [[Марат Сарсенов]] || 199 || Транспорт || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 50 || Владимир Денисов || 198 || Әуе тасымалы || 65 |[[Орыстар|орыс]] |- | 51 || Яков Цхай || 198 || Әртарапты бизнес || 75 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 52 || Владислав Ли || 197 || Сақтандыру, қаржы || 69 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 53 || Эдуард Ким || 197 || Ретейл || 60 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 54 || Қайрат Мәжібаев || 192 || FMCG || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 55 || Қанат Көпбаев || 191 || Әртарапты бизнес || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 56 || Дәулет Нұржанов || 188 || Әртарапты бизнес || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 57 || Алидар Өтемұратов || 186 || Телеком, IT || 47 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 58 || Тұрсынғали Алагөзов || 160 || FMCG || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || Асхат Омаров || 242 || Құрылыс || 51 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 52 || Ибрагим Акдрашев || 184 || Мұнай сервисі || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 57 || Нұрбол Назарбаев || 179 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 58 || Әлімжановтар отбасы || 176 || Ретейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 60 || Жакулиндер отбасы || 158 || Дистрибуция, авторетейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 62 || Сейсембаевтар отбасы || 129 || Инвестициялар || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 64 || Арманжан Байтасов || 120 || Медиа, телеком, девелопмент || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 65 || Эршат Салимов || 115 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 66 || Владимир Сидельковский || 112 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Орыстар|орыс]] |- | 67 || Асқар Байтасов || 110 || Food Tech || 40 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 68 || Ерлан Баймұратов || 108 || FMCG || 65 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 69 || Виктор Буллер || 102 || Құрылыс материалдары || 79 |[[Қазақстан немістері|неміс]] |- | 70 || Ерем Арутюнян || 100 || Ретейл || 62 |[[Армяндар|армян]] |- | 71 || Қаныбековтер отбасы || 95 || Мұнай, әуе тасымалы|| |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 72 || [[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Қаппаровтар отбасы]] || 94 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 73 || [[Серік Керімбекұлы Қонақбаев|Серік Қонақбаев]] || 93 || Мұнай және газ || 65 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 74 || Александр Дериглазов || 92 || Дистрибуция, ретейл || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 75 || Ерлан Сүлейменов || 90 || Медицина || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2026-fe1e77 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2026] [[Санат:Әлемдегі ең бай адамдардың тізімі]] [[Санат:Қазақстан миллиардерлері]] [[Санат:Forbes рейтингтері]] o12q1a35ld1b66iu4u44iorms9b770x 3602193 3602190 2026-05-09T11:07:29Z Casserium 68287 3602193 wikitext text/x-wiki '''Қазақстанның 75 ең дәулетті бизнесмені — 2026''' — [[Forbes]] Kazakhstan журналының жариялаған [[Қазақстан]]ның ең бай 75 адамының тізімі. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Forbes мәліметтері бойынша, рейтингке қатысушылардың жиынтық байлығы өткен жылмен салыстырғанда 10,9 млрд долларға артып, 57,5 млрд долларға дейін өсті. Рейтингке қатысушылардың орташа жасы — 55 жас. Ең үлкені — Виктор Буллер 79 жаста, ең жасы — Тимур Турлов 37 жаста. == 75 ең бай адам == {| class="wikitable sortable" ! Орны !! Есімі !! Байлығы, $ млн !! Табыс көзі!! Жасы<ref>Адамдардың жасы 2026 жылғы 1 мамыр күніне көрсетілген</ref> !Ұлты |- | 1 || [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]]|| 7 800 || Әртарапты бизнес || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 2 || [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]]|| 5 900 || Металдар, қаржы || 65 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 3 || [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 4 || [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 5 || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 68 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 6 || [[Тимур Турлов]]|| 5 200 || Финтех || 38 |[[Орыстар|орыс]] |- | 7 || [[Әлижан Рахманұлы Ибрагимов|Ибрагимовтер отбасы]]|| 1 677 || Әртарапты бизнес || |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 8 || [[Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов|Нұрлан Смағұлов]]|| 1 300 || Авторетейл, машина жасау, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 9 || [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рақымбаев]]|| 1 100 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 10 || [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Сәрсеновтер отбасы]]|| 972 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 11 || Андрей Лаврентьев || 877 || Авторетейл, машина жасау, тау-кен металлургия || 46 |[[Орыстар|орыс]] |- | 12 || [[Арсен Томский]]|| 865 || IT ||52 |[[Сахалар|саха]] |- | 13 || [[Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов|Бақытбек Байсейітов]]|| 858 || Банк, инвестициялар || 67 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 14 || [[Александр Яковлевич Клебанов|Александр Клебанов]]|| 850 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Орыстар|орыс]] |- | 15 || [[Эдуард Викторович Огай|Эдуард Огай]]|| 650 || Металдар || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 16 || Владимир Жұманбаев || 615 || Металдар || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 17 || Дінмұхамет Ыдырысов || 605 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 18 || Беловичтер отбасы || 600 || Құрылыс, девелопмент || |[[Орыстар|орыс]] |- | 19 || [[Ғалымжан Шахмарданұлы Есенов|Ғалымжан Есенов]]|| 564 || Қаржы || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 20 || [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]|| 550 || Әртарапты бизнес || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 21 || Нұрлан Артықбаев || 508 || Құрылыс || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 22 || Шахмұрат Мүтәліп || 482 || Құрылыс || 35 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 23 || Сергей Кан || 450 || Әртарапты бизнесс || 58 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 24 || Еркін Тәтішев || 435 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 25 || Ерлік Балпанбаев || 415 || Құрылыс материалдары || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 26 || Серік Төлбасы || 410 || Құрылыс, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 27 || [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]]|| 402 || Әртарапты бизнес || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 28 || [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Сейітжановтар отбасы]]|| 402 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 29 || Әбілғазиндер отбасы || 392 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 30 || Олег Новачук || 388 || Металдар || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 31 || Қайрат Итемгенов || 388 || Фармацевтика, девелопмент|| 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 32 || Мұқашевтар отбасы || 383 || Тау-кен өндірісі, девелопмент || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 33 || Сайдолла Қожабаев || 370 || Машина жасау || 66 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 34 || Александр Чукреев || 363 || FMCG, девелопмент || 64 |[[Орыстар|орыс]] |- | 35 || Бахаридин Аблазимов || 327 || Химия өнеркәсібі, мұнай және газ || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 36 || Алмас Мыңбаев || 320 || Сақтандыру, фосфориттер || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 37 || Фаррух Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 38 || Сухраб Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 47 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 39 || Серік Толықпаев || 302 || Құс шаруашылығы || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 40 || Павлингерлер отбасы || 300 || Машина жасау || |[[Немістер|неміс]] |- | 41 || [[Нұрәлі Рахатұлы Әлиев|Нұрәлі Әлиев]] || 280 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || [[Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин|Алмас Сұлтанғазин]] || 280 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 43 || Александр Гарбер || 278 || FMCG || 63 |[[Еврейлер|еврей]] |- | 44 || Марат Жұман || 275 || Транспорт || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 45 || Айдан Кәрібжанов || 263 || Инвестициялар, энергетика || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 46 || Бауыржан Исабаев || 220 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 47 || Айжан Есiм || 207 || Фосфориттер || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 48 || Алмаз Әлсенов || 204 || Агротрейдинг, логистика || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 49 || [[Марат Сарсенов]] || 199 || Транспорт || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 50 || Владимир Денисов || 198 || Әуе тасымалы || 65 |[[Орыстар|орыс]] |- | 51 || Яков Цхай || 198 || Әртарапты бизнес || 75 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 52 || Владислав Ли || 197 || Сақтандыру, қаржы || 69 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 53 || Эдуард Ким || 197 || Ретейл || 60 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 54 || Қайрат Мәжібаев || 192 || FMCG || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 55 || Қанат Көпбаев || 191 || Әртарапты бизнес || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 56 || Дәулет Нұржанов || 188 || Әртарапты бизнес || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 57 || Алидар Өтемұратов || 186 || Телеком, IT || 47 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 58 || Тұрсынғали Алагөзов || 160 || FMCG || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 59 || Ибрагим Акдрашев || 154 || Мұнай сервисі || 63 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 60 || Асхат Омаров || 150 || Құрылыс || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 61 || Арманжан Байтасов || 150 || Медиа, телеком, девелопмент || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 62 || Сейсембаевтар отбасы || 147 || Агроөнеркәсіптік кешен, инвестициялар || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 63 || Владимир Сытник || 143 || Әуе тасымалы || 61 || |- | 64 || Айғазы Құсайынов || 132 || Әртарапты бизнес || 42 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 65 || Владимир Сидельковский || 131 || Әртарапты бизнес || 60 |[[Орыстар|орыс]] |- | 66 || Бекжан Мамыт || 130 || Құрылыс индустриясы, құрылыс || 48 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 67 || Ерем Арутюнян || 130 || Ретейл || 63 |[[Армяндар|армян]] |- | 68 || Асқар Байтасов || 112 || Food Tech || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 69 || Ерлан Сүлейменов || 110 || Медицина || 51 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 70 || Жакулиндер отбасы || 109 || Дистрибуция, авторетейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 71 || Эршат Салимов || 102 || Әртарапты бизнес || 64 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 72 || Юрий Цхай || 100 || Әртарапты бизнес || 77 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 73 || Александр Дериглазов || 96 || Дистрибуция, ретейл || 56 |[[Орыстар|орыс]] |- | 74 || Қаныбековтер отбасы || 96 || Мұнай, әуе тасымалы || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 75 || Бахтияр Оспанов || 95 || Агроөнеркәсіптік кешен || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2026-fe1e77 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2026] [[Санат:Әлемдегі ең бай адамдардың тізімі]] [[Санат:Қазақстан миллиардерлері]] [[Санат:Forbes рейтингтері]] eqkcgakhfs0h70pudbay6hpwci4ebtz 3602194 3602193 2026-05-09T11:11:35Z Casserium 68287 /* */ 3602194 wikitext text/x-wiki '''Қазақстанның 75 ең дәулетті бизнесмені — 2026''' — [[Forbes]] Kazakhstan журналының жариялаған [[Қазақстан]]ның ең бай 75 адамының тізімі. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Forbes мәліметтері бойынша, рейтингке қатысушылардың жиынтық байлығы өткен жылмен салыстырғанда 10,9 млрд долларға артып, 57,5 млрд долларға дейін өсті. Рейтингке қатысушылардың орташа жасы — 55 жас. Ең үлкені — Виктор Буллер 79 жаста, ең жасы — Шахмұрат Мүтәліп 35 жаста. == 75 ең бай адам == {| class="wikitable sortable" ! Орны !! Есімі !! Байлығы, $ млн !! Табыс көзі!! Жасы<ref>Адамдардың жасы 2026 жылғы 1 мамыр күніне көрсетілген</ref> !Ұлты |- | 1 || [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]]|| 7 800 || Әртарапты бизнес || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 2 || [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]]|| 5 900 || Металдар, қаржы || 65 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 3 || [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 4 || [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 5 || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 68 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 6 || [[Тимур Турлов]]|| 5 200 || Финтех || 38 |[[Орыстар|орыс]] |- | 7 || [[Әлижан Рахманұлы Ибрагимов|Ибрагимовтер отбасы]]|| 1 677 || Әртарапты бизнес || |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 8 || [[Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов|Нұрлан Смағұлов]]|| 1 300 || Авторетейл, машина жасау, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 9 || [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рақымбаев]]|| 1 100 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 10 || [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Сәрсеновтер отбасы]]|| 972 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 11 || Андрей Лаврентьев || 877 || Авторетейл, машина жасау, тау-кен металлургия || 46 |[[Орыстар|орыс]] |- | 12 || [[Арсен Томский]]|| 865 || IT ||52 |[[Сахалар|саха]] |- | 13 || [[Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов|Бақытбек Байсейітов]]|| 858 || Банк, инвестициялар || 67 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 14 || [[Александр Яковлевич Клебанов|Александр Клебанов]]|| 850 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Орыстар|орыс]] |- | 15 || [[Эдуард Викторович Огай|Эдуард Огай]]|| 650 || Металдар || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 16 || Владимир Жұманбаев || 615 || Металдар || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 17 || Дінмұхамет Ыдырысов || 605 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 18 || Беловичтер отбасы || 600 || Құрылыс, девелопмент || |[[Орыстар|орыс]] |- | 19 || [[Ғалымжан Шахмарданұлы Есенов|Ғалымжан Есенов]]|| 564 || Қаржы || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 20 || [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]|| 550 || Әртарапты бизнес || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 21 || Нұрлан Артықбаев || 508 || Құрылыс || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 22 || Шахмұрат Мүтәліп || 482 || Құрылыс || 35 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 23 || Сергей Кан || 450 || Әртарапты бизнесс || 58 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 24 || Еркін Тәтішев || 435 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 25 || Ерлік Балпанбаев || 415 || Құрылыс материалдары || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 26 || Серік Төлбасы || 410 || Құрылыс, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 27 || [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]]|| 402 || Әртарапты бизнес || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 28 || [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Сейітжановтар отбасы]]|| 402 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 29 || Әбілғазиндер отбасы || 392 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 30 || Олег Новачук || 388 || Металдар || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 31 || Қайрат Итемгенов || 388 || Фармацевтика, девелопмент|| 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 32 || Мұқашевтар отбасы || 383 || Тау-кен өндірісі, девелопмент || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 33 || Сайдолла Қожабаев || 370 || Машина жасау || 66 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 34 || Александр Чукреев || 363 || FMCG, девелопмент || 64 |[[Орыстар|орыс]] |- | 35 || Бахаридин Аблазимов || 327 || Химия өнеркәсібі, мұнай және газ || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 36 || Алмас Мыңбаев || 320 || Сақтандыру, фосфориттер || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 37 || Фаррух Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 38 || Сухраб Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 47 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 39 || Серік Толықпаев || 302 || Құс шаруашылығы || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 40 || Павлингерлер отбасы || 300 || Машина жасау || |[[Немістер|неміс]] |- | 41 || [[Нұрәлі Рахатұлы Әлиев|Нұрәлі Әлиев]] || 280 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || [[Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин|Алмас Сұлтанғазин]] || 280 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 43 || Александр Гарбер || 278 || FMCG || 63 |[[Еврейлер|еврей]] |- | 44 || Марат Жұман || 275 || Транспорт || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 45 || Айдан Кәрібжанов || 263 || Инвестициялар, энергетика || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 46 || Бауыржан Исабаев || 220 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 47 || Айжан Есiм || 207 || Фосфориттер || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 48 || Алмаз Әлсенов || 204 || Агротрейдинг, логистика || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 49 || [[Марат Сарсенов]] || 199 || Транспорт || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 50 || Владимир Денисов || 198 || Әуе тасымалы || 65 |[[Орыстар|орыс]] |- | 51 || Яков Цхай || 198 || Әртарапты бизнес || 75 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 52 || Владислав Ли || 197 || Сақтандыру, қаржы || 69 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 53 || Эдуард Ким || 197 || Ретейл || 60 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 54 || Қайрат Мәжібаев || 192 || FMCG || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 55 || Қанат Көпбаев || 191 || Әртарапты бизнес || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 56 || Дәулет Нұржанов || 188 || Әртарапты бизнес || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 57 || Алидар Өтемұратов || 186 || Телеком, IT || 47 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 58 || Тұрсынғали Алагөзов || 160 || FMCG || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 59 || Ибрагим Акдрашев || 154 || Мұнай сервисі || 63 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 60 || Асхат Омаров || 150 || Құрылыс || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 61 || Арманжан Байтасов || 150 || Медиа, телеком, девелопмент || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 62 || Сейсембаевтар отбасы || 147 || Агроөнеркәсіптік кешен, инвестициялар || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 63 || Владимир Сытник || 143 || Әуе тасымалы || 61 || |- | 64 || Айғазы Құсайынов || 132 || Әртарапты бизнес || 42 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 65 || Владимир Сидельковский || 131 || Әртарапты бизнес || 60 |[[Орыстар|орыс]] |- | 66 || Бекжан Мамыт || 130 || Құрылыс индустриясы, құрылыс || 48 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 67 || Ерем Арутюнян || 130 || Ретейл || 63 |[[Армяндар|армян]] |- | 68 || Асқар Байтасов || 112 || Food Tech || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 69 || Ерлан Сүлейменов || 110 || Медицина || 51 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 70 || Жакулиндер отбасы || 109 || Дистрибуция, авторетейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 71 || Эршат Салимов || 102 || Әртарапты бизнес || 64 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 72 || Юрий Цхай || 100 || Әртарапты бизнес || 77 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 73 || Александр Дериглазов || 96 || Дистрибуция, ретейл || 56 |[[Орыстар|орыс]] |- | 74 || Қаныбековтер отбасы || 96 || Мұнай, әуе тасымалы || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 75 || Бахтияр Оспанов || 95 || Агроөнеркәсіптік кешен || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2026-fe1e77 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2026] [[Санат:Әлемдегі ең бай адамдардың тізімі]] [[Санат:Қазақстан миллиардерлері]] [[Санат:Forbes рейтингтері]] ch87s0ya3adeeqeginf16jjcneanm1e 3602195 3602194 2026-05-09T11:13:36Z Casserium 68287 /* */ 3602195 wikitext text/x-wiki '''Қазақстанның 75 ең дәулетті бизнесмені — 2026''' — [[Forbes]] Kazakhstan журналының жариялаған [[Қазақстан]]ның ең бай 75 адамының тізімі. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Рейтингке қатысушылардың орташа жасы — 56 жас. Ең үлкені — Юрий Цхай 77 жаста, ең жасы — Шахмұрат Мүтәліп 35 жаста. == 75 ең бай адам == {| class="wikitable sortable" ! Орны !! Есімі !! Байлығы, $ млн !! Табыс көзі!! Жасы<ref>Адамдардың жасы 2026 жылғы 1 мамыр күніне көрсетілген</ref> !Ұлты |- | 1 || [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]]|| 7 800 || Әртарапты бизнес || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 2 || [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]]|| 5 900 || Металдар, қаржы || 65 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 3 || [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 4 || [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 5 || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 68 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 6 || [[Тимур Турлов]]|| 5 200 || Финтех || 38 |[[Орыстар|орыс]] |- | 7 || [[Әлижан Рахманұлы Ибрагимов|Ибрагимовтер отбасы]]|| 1 677 || Әртарапты бизнес || |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 8 || [[Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов|Нұрлан Смағұлов]]|| 1 300 || Авторетейл, машина жасау, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 9 || [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рақымбаев]]|| 1 100 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 10 || [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Сәрсеновтер отбасы]]|| 972 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 11 || Андрей Лаврентьев || 877 || Авторетейл, машина жасау, тау-кен металлургия || 46 |[[Орыстар|орыс]] |- | 12 || [[Арсен Томский]]|| 865 || IT ||52 |[[Сахалар|саха]] |- | 13 || [[Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов|Бақытбек Байсейітов]]|| 858 || Банк, инвестициялар || 67 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 14 || [[Александр Яковлевич Клебанов|Александр Клебанов]]|| 850 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Орыстар|орыс]] |- | 15 || [[Эдуард Викторович Огай|Эдуард Огай]]|| 650 || Металдар || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 16 || Владимир Жұманбаев || 615 || Металдар || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 17 || Дінмұхамет Ыдырысов || 605 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 18 || Беловичтер отбасы || 600 || Құрылыс, девелопмент || |[[Орыстар|орыс]] |- | 19 || [[Ғалымжан Шахмарданұлы Есенов|Ғалымжан Есенов]]|| 564 || Қаржы || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 20 || [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]|| 550 || Әртарапты бизнес || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 21 || Нұрлан Артықбаев || 508 || Құрылыс || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 22 || Шахмұрат Мүтәліп || 482 || Құрылыс || 35 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 23 || Сергей Кан || 450 || Әртарапты бизнесс || 58 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 24 || Еркін Тәтішев || 435 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 25 || Ерлік Балпанбаев || 415 || Құрылыс материалдары || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 26 || Серік Төлбасы || 410 || Құрылыс, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 27 || [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]]|| 402 || Әртарапты бизнес || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 28 || [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Сейітжановтар отбасы]]|| 402 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 29 || Әбілғазиндер отбасы || 392 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 30 || Олег Новачук || 388 || Металдар || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 31 || Қайрат Итемгенов || 388 || Фармацевтика, девелопмент|| 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 32 || Мұқашевтар отбасы || 383 || Тау-кен өндірісі, девелопмент || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 33 || Сайдолла Қожабаев || 370 || Машина жасау || 66 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 34 || Александр Чукреев || 363 || FMCG, девелопмент || 64 |[[Орыстар|орыс]] |- | 35 || Бахаридин Аблазимов || 327 || Химия өнеркәсібі, мұнай және газ || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 36 || Алмас Мыңбаев || 320 || Сақтандыру, фосфориттер || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 37 || Фаррух Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 38 || Сухраб Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 47 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 39 || Серік Толықпаев || 302 || Құс шаруашылығы || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 40 || Павлингерлер отбасы || 300 || Машина жасау || |[[Немістер|неміс]] |- | 41 || [[Нұрәлі Рахатұлы Әлиев|Нұрәлі Әлиев]] || 280 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || [[Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин|Алмас Сұлтанғазин]] || 280 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 43 || Александр Гарбер || 278 || FMCG || 63 |[[Еврейлер|еврей]] |- | 44 || Марат Жұман || 275 || Транспорт || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 45 || Айдан Кәрібжанов || 263 || Инвестициялар, энергетика || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 46 || Бауыржан Исабаев || 220 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 47 || Айжан Есiм || 207 || Фосфориттер || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 48 || Алмаз Әлсенов || 204 || Агротрейдинг, логистика || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 49 || [[Марат Сарсенов]] || 199 || Транспорт || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 50 || Владимир Денисов || 198 || Әуе тасымалы || 65 |[[Орыстар|орыс]] |- | 51 || Яков Цхай || 198 || Әртарапты бизнес || 75 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 52 || Владислав Ли || 197 || Сақтандыру, қаржы || 69 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 53 || Эдуард Ким || 197 || Ретейл || 60 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 54 || Қайрат Мәжібаев || 192 || FMCG || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 55 || Қанат Көпбаев || 191 || Әртарапты бизнес || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 56 || Дәулет Нұржанов || 188 || Әртарапты бизнес || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 57 || Алидар Өтемұратов || 186 || Телеком, IT || 47 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 58 || Тұрсынғали Алагөзов || 160 || FMCG || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 59 || Ибрагим Акдрашев || 154 || Мұнай сервисі || 63 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 60 || Асхат Омаров || 150 || Құрылыс || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 61 || Арманжан Байтасов || 150 || Медиа, телеком, девелопмент || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 62 || Сейсембаевтар отбасы || 147 || Агроөнеркәсіптік кешен, инвестициялар || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 63 || Владимир Сытник || 143 || Әуе тасымалы || 61 || |- | 64 || Айғазы Құсайынов || 132 || Әртарапты бизнес || 42 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 65 || Владимир Сидельковский || 131 || Әртарапты бизнес || 60 |[[Орыстар|орыс]] |- | 66 || Бекжан Мамыт || 130 || Құрылыс индустриясы, құрылыс || 48 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 67 || Ерем Арутюнян || 130 || Ретейл || 63 |[[Армяндар|армян]] |- | 68 || Асқар Байтасов || 112 || Food Tech || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 69 || Ерлан Сүлейменов || 110 || Медицина || 51 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 70 || Жакулиндер отбасы || 109 || Дистрибуция, авторетейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 71 || Эршат Салимов || 102 || Әртарапты бизнес || 64 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 72 || Юрий Цхай || 100 || Әртарапты бизнес || 77 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 73 || Александр Дериглазов || 96 || Дистрибуция, ретейл || 56 |[[Орыстар|орыс]] |- | 74 || Қаныбековтер отбасы || 96 || Мұнай, әуе тасымалы || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 75 || Бахтияр Оспанов || 95 || Агроөнеркәсіптік кешен || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2026-fe1e77 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2026] [[Санат:Әлемдегі ең бай адамдардың тізімі]] [[Санат:Қазақстан миллиардерлері]] [[Санат:Forbes рейтингтері]] hrthx0c3yzpgxs8ex8x4ufddasz6iw1 3602196 3602195 2026-05-09T11:14:55Z Casserium 68287 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3602196 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 701156 3601776 3554783 2026-05-08T12:47:01Z Casserium 68287 3601776 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kazakhstan Mäjilis 2023.svg|thumb|right|'''VIII сайланымның құрамы:'''<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/338721-madgilistinh-viii-shaqyrylymy-deputattar-tirkeldi |title= Мәжілістің VIII шақырылымы: Депутаттар тіркелді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |accessdate= 2023-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/mazhilistin-viii-shaqyrylym-deputattarynyn-tolyq-quramy-300725/ |title= Мәжілістің VIII шақырылым депутаттарының толық құрамы |lang= kk |publisher= BAQ.kz |accessdate= 2023-05-23}}</ref> {{legend|#55B4A0|Аманат: 62 депутат}}{{legend|#0A5C2E|Ауыл ХДПП: 8 депутат}}{{legend|#053381|Ақ Жол ДП: 6 депутат}}{{legend|#4A77EC|Respublica: 6 депутат}}{{legend|#EE0D39|ҚХП: 5 депутат}}{{legend|#0045AF|ЖСДП: 4 депутат}}{{legend|#CCCCCC|Партиясыз: 7 депутат}}]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің 8-сайланым депутаттары [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]]нда сайланған еді, Мәжіліске 98 депутат енді.<ref>{{Cite web|url= https://parlam.kz/kk/mazhilis/General/Deputats |title= Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің ресми сайты |accessdate= 2023-05-23}}</ref> Бұл сайлауда [[Қазақстандағы саяси партиялар|ресми тіркелген жеті саяси партия]]ның алтауы Мәжілісте өкілдік алды: [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]], [[Respublica]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол ДП]], [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] және [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]. == Депутаттар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! Сайланған округі ! colspan="2" |Есімі, суреті ! colspan="2" |Партиясы (2023) ! colspan="2" |Фракциясы ! width="15%" |Депутаттығы ! Дереккөз |- | rowspan="76" |Партиялық тізім |[[Сурет:Қарақат Әбден (2024-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Абден|[[Қарақат Жақсылыққызы Әбден|Қарақат Жақсылыққызы Абден]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|163x163px]] |{{sort|Авершин|[[Константин Викторович Авершин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Адамбеков|[[Тілектес Серікбайұлы Адамбеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|163x163px]] |{{sort|Аймағамбетов|[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Николай Арсютин (2023-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Арсютин|[[Николай Геннадьевич Арсютин]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Ерлан Әбдиев (54685) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбдиев|[[Ерлан Тұрсынбайұлы Әбдиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Murat Äbenov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбенов|[[Мұрат Абдуламитұлы Әбенов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2007—2012, 2023— | |- |[[Сурет:Аманжол Әлтай (2023-08-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Әлтай|[[Аманжол Дүйсенбайұлы Әлтай]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- |[[Сурет:Nurlan Auesbaev.png|163x163px]] |{{sort|Әуесбаев|[[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Nurjan Äşimbetov (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Әшімбетов|[[Нұржан Кемерұлы Әшімбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2019—2021, 2023— | |- |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Әшімжанов|[[Жанарбек Садықанқұлы Әшімжанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Нұрсұлтан Байтілесов (53855) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Байтілесов|[[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2024— |<ref>[https://kaz.inform.kz/news/amanat-partiyasindagi-bos-mandat-nursultan-baytlesovke-berld-70a8e6/ AMANAT партиясындағы бос мандат Нұрсұлтан Байтілесовке берілді]</ref> |- |[[Сурет:Анас баққожаев.jpg|163x163px]] |{{sort|Баққожаев|[[Анас Ахатұлы Баққожаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Erlan Barlıbaev (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Барлыбаев|[[Ерлан Хайланұлы Барлыбаев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2016— | |- |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Башимов|[[Марат Советұлы Башимов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Elnur Beisenbaev (2023-04-03, cropped).png|163x163px]] |{{sort|Бейсенбаев Елнұр|[[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2026 |<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/elnur-beysenbaevtin-deputattiq-okilettigi-toqtatildi.html Елнұр Бейсенбаевтың депутаттық өкілеттігі тоқтатылды]</ref> |- |[[Сурет:Erjan Beysenbaev (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Бейсенбаев Ержан|[[Ержан Алмабекұлы Бейсенбаев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2023—2025 |<ref name="akzhol25">[https://akzhol.kz/kk/blog/azat-peruashev-a-zhol-demokratiial-partiiasn-ortal-imaratnda-partiian-ltt-keesn-plenum-tp-bratar-mseleler-arald Азат Перуашев: «Ақ жол» Демократиялық партиясының орталық ғимаратында партияның Ұлттық кеңесінің пленумы өтіп, бірқатар мәселелер қаралды]</ref> |- |[[Сурет:Berik Beysenğaliev (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Бейсенғалиев|[[Берік Тұрсынбекұлы Бейсенғалиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ruslan Berdenov (2024-01-05).jpg|163x163px]] |{{sort|Берденов|[[Руслан Арысбекұлы Берденов]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023—2025 |<ref>[https://baq.kz/bergen-uademdi-oryndauga-tyrystym-berdenov-mazhilispen-qoshtasty-200008434/ "Берген уәдемді орындауға тырыстым". Берденов Мәжіліспен қоштасты]</ref> |- |[[Сурет:Jiguli Dairabaev (2023-04-04 cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Дайрабаев|[[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Natalya Dementyeva (2023-05-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Дементьева |[[Наталья Григорьевна Дементьева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Егізбаев |[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Ğalımjan Elewov (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Елеуов|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2023 |<ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/last/galymzhan-eleuov-mazhilis-deputaty-kyzmetinen-ketti|title=Ғалымжан Елеуов Мәжіліс депутаты қызметінен кетті|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-01}}</ref> |- |[[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] |{{sort|Ергешбаев|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023—2026 |<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/murat-ergesbaev-qyzylorda-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Мұрат Ергешбаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2026-05-08|accessdate=2026-05-08}}</ref> |- |[[Сурет:Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg|163x163px]] |{{sort|Еспаева|[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2016— | |- |[[Сурет:Rinat Zayıtov (2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Зайыт|[[Ринат Рифхатұлы Зайыт]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ayan Zeynullin.jpg|163x163px]] |{{sort|Зейнуллин|[[Аян Талғатұлы Зейнуллин]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Снежанна Имашева (2023-08-25).jpg|163x163px]] |{{sort|Имашева|[[Снежанна Валерьевна Имашева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2016— | |- |[[Сурет:Қазыбек Иса (54687) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Иса|[[Қазыбек Жарылқасынұлы Иса]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2021— | |- |[[Сурет:Pavel Kazantsev (2016-05-17) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Казанцев|[[Павел Олегович Казанцев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2016— | |- |[[Сурет:Bolat Kerimbek (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Керімбек|[[Болат Бақбергенұлы Керімбек]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Вера Ким (2024-02-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Ким|[[Вера Александровна Ким]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Dmitriy Koloda (2022-12-02).jpg|163x163px]] |{{sort|Колода|[[Дмитрий Владимирович Колода]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Юлия Кучинская (2023-12-01).jpg|163x163px]] |{{sort|Кучинская|[[Юлия Владимировна Кучинская]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Қожаназаров|[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|163x163px]] |{{sort|Қошанов|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- | [[Сурет:Айтуар Қошмамбетов.jpg|163x163px]] |{{sort|Қошмамбетов|[[Айтуар Асқарұлы Қошмамбетов]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2024— |<ref>[https://egemen.kz/article/358145-aytuar-qoshmambetov-madgilis-deputaty-atandy Айтуар Қошмамбетов Мәжіліс депутаты атанды]</ref> |- |[[Сурет:Aygül Quspan (2023-04-28).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспан Айгүл|[[Айгүл Сайфоллақызы Құспан]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспеков|[[Олжас Хайроллаұлы Құспеков]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Magerram Magerramov (2024-02-14).jpg|163x163px]] |{{sort|Магеррамов|[[Магеррам Мамедович Магеррамов]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2016—2021, 2022— | |- |[[Сурет:Samat Musabaev.jpg|163x163px]] |{{sort|Мұсабаев|[[Самат Базарбайұлы Мұсабаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Мүтәлі|[[Әбутәліп Мүтәлі]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2025— |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2025-10-15/zmts-zhana-deputat/ Мәжіліске жаңа депутат келді]</ref> |- |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-03-30).jpg|163x163px]] |{{sort|Наумова|[[Динара Рустамқызы Наумова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Нұралин|[[Асылбек Жамашұлы Нұралин]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2025— |<ref name="qhp" /> |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Нұралдинов|[[Олжас Елтайұлы Нұралдинов]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2025— |<ref name="akzhol25" /> |- |[[Сурет:Samat Nurtaza (2023-05-30).jpg|163x163px]] |{{sort|Нұртаза|[[Самат Русланұлы Нұртаза]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Азат Перуашев (2023-09-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Перуашев |[[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2012— | |- |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Пономарёв|[[Сергей Михайлович Пономарёв]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Асхат Рахымжанов (16762) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Рақымжанов|[[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Albert Rau (2024-05-17) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Рау|[[Альберт Павлович Рау]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2017— | |- |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|163x163px]] |{{sort|Рожин|[[Максим Николаевич Рожин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Савельева|[[Татьяна Михайловна Савельева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сағандықова|[[Ажар Бақытқызы Сағандықова]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Asqar Sadıqov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Садықов|[[Асқар Аманбайұлы Садықов]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2023—2024 |<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33098457.html |title= ОСК мәжіліс депутаты Асқар Садықовты өкілетінен айырды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-08-29 |accessdate= 2024-08-29}}</ref> |- |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Саиров|[[Ерлан Бияхметұлы Саиров]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Наурыз Сайлаубай.jpg|163x163px]] |{{sort|Сайлаубай|[[Наурыз Саятұлы Сайлаубай]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Сарым|[[Айдос Әміроллаұлы Сарым]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Erbolat Sawrıqov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Саурықов|[[Ерболат Байұзақұлы Саурықов]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Nartay Särsenğaliyev (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Сәрсенғалиев|[[Нартай Аралбайұлы Сәрсенғалиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Kenjeğul Seytjan (2023-05-15).png|163x163px]] |{{sort|Сейтжан|[[Кенжеғұл Социалұлы Сейтжан]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023— | |- |[[Сурет:Tansaule Serikov (2023-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Серіков|[[Таңсауле Ғабдыманапұлы Серіков]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Bawırjan Smağulov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Смағұлов|[[Бауыржан Әміржанұлы Смағұлов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Irina Smirnova (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Смирнова|[[Ирина Владимировна Смирнова]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2016— | |- |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|163x163px]] |{{sort|Смолякова|[[Екатерина Сергеевна Смолякова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2025— |<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ekaterina-smolyakova-majls-deputatyi-boldyi-365516/ Екатерина Смолякова Мәжіліс депутаты болды]</ref> |- |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Смышляева|[[Екатерина Васильевна Смышляева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:İslam Suñqar (2023-10-19).jpg|163x163px]] |{{sort|Сұңқар|[[Ислам Еркінұлы Сұңқар]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023— | |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Сүлейменова |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2025 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2025-10-01/zmts-zhuldiz-suleimenova/ Оқу-ағарту министрі Сүлейменованың Мәжілістегі өкілеттігі тоқтады]</ref> |- |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Такиев|[[Мәди Төкешұлы Такиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023—2024 |<ref>[https://egemen.kz/article/358144-madi-takiev-madgilis-deputaty-qyzmetinen-ketti Мәди Такиев Мәжіліс депутаты қызметінен кетті]</ref> |- |[[Сурет:Gauhar Tanaşeva (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Танашева|[[Гаухар Шаймерденқызы Танашева]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023—2025 |<ref name="qhp">[https://egemen.kz/article/379804-deputat-gaukhar-tanasheva-parlamentten-ketti-onynh-mandatyn-kim-ielendi Депутат Гаухар Танашева Парламенттен кетті, оның мандатын кім иеленді?]</ref> |- |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Тау|[[Нұргүл Тау]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Maqsat Tolıqbaev (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Толықбаев|[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Düysenbay Turğanov (2023-04-04) 2.jpg|163x163px]] |{{sort|Тұрғанов|[[Дүйсенбай Нұрбайұлы Тұрғанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Шапақ|[[Үнзила Шапақ]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Шаталов|[[Никита Сергеевич Шаталов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Dinara Şükijanova (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Шүкіжанова|[[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023—2024 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-01-24/qntd-shukizhanova/ Мәжіліс депутаты Динара Шүкіжанова мандатын тапсырды]</ref> |- |[[Сурет:Baqtıqoja İzmuhambetov (2023).jpg|163x163px]] |{{sort|Ізмұхамбетов|[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2012, 2016—2021, 2023— | |- | №23 (Павлодар облысы) |[[Сурет:Jarqınbek Amantayulı (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Амантай|[[Жарқынбек Амантай]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023– | |- | №20 (Қостанай облысы) |[[Сурет:Erkin Äbil (2020-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбіл|[[Еркін Аманжолұлы Әбіл]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №10 (Ақтөбе облысы) |[[Сурет:Қазыбек Әлішев (2024-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Әлішев|[[Қазыбек Құрманғалиұлы Әлішев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №5 (Алматы) |[[Сурет:Baqıtjan Bazarbek (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Базарбек|[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | || фракциясыз |2023— | <ref name="birmnd">[https://malim.kz/article/politics/odnomandatniki-amanata-pobedili-na-vyborax-19197 Одномандатники "Аманата" победили на выборах]</ref> |- | №25 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Qayrat Balabiev (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Балабиев|[[Қайрат Рахымұлы Балабиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №3 (Алматы) |[[Сурет:Ermurat Bapi (2023-05-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Бапи|[[Ермұрат Сейтқазыұлы Бапи]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №18 (Қарағанды облысы) |[[Сурет:Qudaybergen Beksultanov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Бексұлтанов|[[Құдайберген Бексұлтанұлы Бексұлтанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №15 (Жамбыл облысы) |[[Сурет:Muqaş Eskendirov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Ескендіров|[[Мұқаш Зұлқарнайұлы Ескендіров]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №21 (Қызылорда облысы) |[[Сурет:Marhabat Jayımbetov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Жайымбетов|[[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №22 (Маңғыстау облысы) |[[Сурет:Edil Jañbyrşin (2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Жаңбыршин|[[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- | №13 (Атырау облысы) |[[Сурет:Ädil Jubanov (2023-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Жұбанов|[[Әділ Орынбасарұлы Жұбанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №6 (Шымкент) |[[Сурет:Danabek İsabekov (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Исабеков|[[Данабек Ержанұлы Исабеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №19 (Қарағанды облысы) |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Қалықов|[[Арман Қобыландыұлы Қалықов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №12 (Алматы облысы) |[[Сурет:Daniyar Qasqarawov (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Қасқарауов|[[Данияр Алдабергенұлы Қасқарауов]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №17 (Жетісу облысы) |[[Сурет:Ruslan Qojasbaev (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Қожасбаев|[[Руслан Сәдуақасұлы Қожасбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №14 (БҚО) |[[Сурет:Abzal Quspan (2024-03-01).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспан Абзал|[[Абзал Темірғалиұлы Құспан]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №27 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Temir Qırıqbaev (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Қырықбаев|[[Темір Базарбайұлы Қырықбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №24 (СҚО) |[[Сурет:Еркебұлан Мәмбетов (2023-07-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Мәмбетов|[[Еркебұлан Нұрмағамбетұлы Мәмбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №2 (Астана) |[[Сурет:Däwlet Muqaev (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Мұқаев|[[Дәулет Төлеутайұлы Мұқаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | || фракциясыз |2023— | <ref name="birmnd" /> |- | №9 (Ақмола облысы) |[[Сурет:Ayna Mısırälimova (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Мысырәлімова |[[Айна Ермекқызы Мысырәлімова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №7 (Шымкент) |[[Сурет:Bolatbek Najmetdinuly (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Нажметдинұлы|[[Болатбек Нажметдинұлы]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №11 (Алматы облысы) |[[Сурет:Ardaq Nazarov (2023-10-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Назаров|[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №16 (Жамбыл облысы) |[[Сурет:Güldara Nurımova (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Нұрымова|[[Гүлдара Алданышқызы Нұрымова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- | №8 (Абай облысы) |[[Сурет:Nurtay Sabilyanov (2023-09-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сабильянов|[[Нұртай Салихұлы Сабильянов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2004—2021, 2023— | |- | №28 (Ұлытау облысы) |[[Сурет:Erbolat Satıbaldin (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сатыбалдин|[[Ерболат Жалғасбайұлы Сатыбалдин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №26 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Ulasbek Sadibekov.jpg|163x163px]] |{{sort|Сәдібеков|[[Ұласбек Сәдібекұлы Сәдібеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2012—2016, 2023— | |- | №4 (Алматы) |[[Сурет:Erlan Stambekov (2023-04-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Стамбеков|[[Ерлан Дәулетұлы Стамбеков]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №29 (ШҚО) |[[Сурет:Ulıqbek Tumaşev (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Тұмашинов|[[Ұлықбек Шабданұлы Тұмашинов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №1 (Астана) |[[Сурет:Дәулет Тұрлыханов (2023-11-02).jpg|163x163px]] |{{sort|Тұрлыханов|[[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |1996—1999, 2023— | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары| ]] 2818s754fau686hlux33xu3zl0ro9wk 0 701310 3602095 3592162 2026-05-09T06:37:10Z TalgatSnow 143530 3602095 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік актер үшін Оскар сыйлығы | суреті = [[Сурет:Michael B Jordan - Sinners (cropped).jpg|270px]] | сурет атауы = 2026 жылғы жеңімпаз:[[Майкл Б. Джордан]] | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Actor}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = ер адамның басты рөлін керемет орындау | жағдайы = | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1929 | алғашқы иегері = Эмиль Яннингс | соңғы иегері = [[Майкл Б. Джордан]] | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|oscars.org www.oscars.org}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Actor }} '''Үздік актер үшін Оскар сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Actor}}, ресми. {{lang-en|Performance by an Actor in a Leading Role}}<ref name="rule1">{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/85/rule01.html|title=Rule One: Awards Definitions|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|accessdate=2013-07-14|archive-date=2014-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223045820/http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/85/rule01.html|deadlink=no}}</ref>) — Америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның [[1929 жыл]]дан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Номинация тарихында тоғыз адам екі «Оскардан» жеңіп алған еді, ал [[Дэниел Дэй-Льюис]] үш рет жеңімпаз атанды. == Лауреаттар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1929—1930 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=4|<center>'''[[Оскар (1929)|1-ші (1929)]]''' | rowspan=4 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Emil_Jannings_Bundesarchiv_cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=18|солға=5|жақтау=жоқ}} |height=56 rowspan=2 style="background:#EEDD82"|• '''[[Эмиль Яннингс]] ||height=25 style="background:#EEDD82"| '''[[Соңғы бұйрық]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ұлы кінәз Сергей Александрович''''' |- |height=25 style="background:#EEDD82"|'''[[Әр тәнге түсер несібе]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Август Шиллинг''''' |- |height=56 rowspan=2 |• [[Ричард Бартелмесс]] ||height=25| [[Тұзақ (фильм, 1928)|Тұзақ]]||''Никки Элкинс'' |- |height=25|[[Былғары қолғаптағы жауынгер]] || ''Былғары қолғаптағы жауынгер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, сәуір)|2-ші (1930-I)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Warner Baxter promo.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=11|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уорнер Бакстер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ескі Аризонада]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Сиско Кид''''' |- |• [[Джордж Банкрофт]] ||Thunderbolt ||''Джим Ланг'' |- |• [[Честер Моррис]] ||[[Алиби (фильм, 1929)|Алиби]] ||''Чик Уильямс'' |- |• [[Пол Муни]] ||[[Айбынды (фильм, 1926)|Айбынды]] ||''Джеймс Дайк'' |- |• [[Льюис Стоун]] ||[[Патриот (фильм, 1928)|Патриот]] ||''граф [[Пётр Пален]]'' |- | rowspan=8|<center>'''[[Оскар (1930, қараша)|3-ші (1930-II)]]''' | rowspan=8 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=George Arliss 01.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=140|жоғары=|оңға=|төмен=5|солға=23|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Арлисс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дизраэли (фильм)|Дизраэли]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Бенджамин Дизраэли]]''''' |- |• [[Джордж Арлисс]] ||[[Жасыл құдай әйел]] ||''Раджа Рух'' |- |• [[Уоллес Бири]] ||[[Үлкен үй (фильм, 1930)|Үлкен үй]] ||''Бутч Шмидт'' |- | rowspan=2|• [[Рональд Колман]] ||[[Бульдог Драммонд]] ||''капитан Хью Драммонд'' |- |[[Сотталған (фильм, 1929)|Сотталған]] ||''Мишель'' |- |• [[Лоуренс Тиббетт]] ||[[Қарақшының әні]] ||''Егор'' |- | rowspan=2|• [[Морис Шевалье]] ||[[Үлкен тоған]] ||''Пьер Миранде'' |- |[[Махаббат парады (фильм)|Махаббат парады]] ||''граф Альфред Рене'' |} === 1931—1940 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1931)|4-ші (1931)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Lionel Barrymore.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=41|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лайонел Берримор]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Еркін жан (фильм)|Еркін жан]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Стивен Эш''''' |- |• [[Ричард Дикс]] ||[[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]] ||''Янси Крават'' |- |• [[Джеки Купер]] ||[[Скиппи (фильм, 1931)|Скиппи]] ||''Скиппи Скиннер'' |- |• [[Фредрик Марч]] ||[[Бродвейдің патшалық жанұясы]] ||''Тони Кавендиш'' |- |• [[Адольф Менжу]] ||[[Алдыңғы беті]] ||''Уолтер Бёрнс'' |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1932)|5-ші (1932)]]''' | rowspan=3 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=March Beery.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=105|жоғары=14|оңға=|төмен=9|солға=5|жақтау=жоқ}} |height=36 style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредрик Марч]]''' <sup>{{comment|ескерту|Уоллес Бириге тек бір ғана дауыс кем берілгендіктен, сол кездегі ережелерге сәйкес сыйлық екеуіне де табысталды}}</sup>||style="background:#EEDD82"|'''[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд (фильм, 1931)|Доктор Джекилл мен мистер Хайд]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''дәрігер Генри Джекилл / мистер Хайд''''' |- |height=36 style="background:#EEDD82"|'''[[Уоллес Бири]]''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Чемпион (фильм, 1931)|Чемпион]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Энди Перселл''''' |- |height=36 |• [[Альфред Лант]] ||[[Гвардия адамы (фильм)|Гвардия адамы]] ||''Актёр'' |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1934)|6-шы (1934)]]''' | rowspan=3 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Charles Laughton01.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=120|жоғары=|оңға=|төмен=35|солға=15|жақтау=жоқ}} |height=36 style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Лоутон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Генрих VIII-ң жеке өмірі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''патша [[Генрих VIII]]''''' |- |height=36 |• [[Лесли Говард]] ||[[Беркли-сквер (фильм)|Беркли-сквер]] ||''Питер Стэндиш'' |- |height=36 |• [[Пол Муни]] ||[[Мен кісеннен босап шыққанмын]] ||''Джеймс Аллен'' |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]]''' | rowspan=3 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gable, Clark 01.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=7|солға=|жақтау=жоқ}} |height=36 style="background:#EEDD82"|• '''[[Кларк Гейбл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бір түнде болған оқиға]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Питер Варн''''' |- |height=36 |• [[Фрэнк Морган]] ||[[Челлинидің қатынастары]] ||''герцог Алессандро'' |- |height=36 |• [[Уильям Пауэлл]] ||[[Жұқа адам]] ||''Ник Чарльз'' |- | rowspan=4|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]]''' | rowspan=4 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Victor McLaglen-Margot Grahame in The Informer.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=210|жоғары=30|оңға=|төмен=131|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Виктор Маклаглен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ақпарат беруші (фильм, 1935)|Ақпарат беруші]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Джипо Нолан''''' |- |• [[Кларк Гейбл]] ||rowspan=3|[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]] ||''лейтенант Флетчер Кристиан'' |- |• [[Чарльз Лоутон]] || ''Уильям Блай'' |- |• [[Франшо Тоун]] || ''Роджер Байам'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Paul Muni - Zola - 1936.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=11|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Муни]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Луи Пастердің тарихы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Луи Пастер]]''''' |- |• [[Гэри Купер]] ||[[Мистер Дидс қалаға барады]] ||''Лонгфеллоу Дидс'' |- |• [[Уильям Пауэлл]] ||[[Қызметшім Годфри]] ||''Годфри Парк'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Сан-Франциско (фильм)|Сан-Франциско]] ||''әке Тим Маллин'' |- |• [[Уолтер Хьюстон]] ||[[Додсворт]] ||''Сэм Додсворт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]]''' | rowspan=10 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Spencer tracy sea of grass.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=165|жоғары=|оңға=|төмен=19|солға=39|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Спенсер Трейси]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Батыл капитандар]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Мануэль Фиделло''''' |- |• [[Шарль Буайе]] ||[[Мария Валевская (фильм)|Мария Валевская]] ||''[[Наполеон I]]'' |- |• [[Фредрик Марч]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1937)|Жұлдыз туыпты]] ||''Норман Мэйн'' |- |• [[Роберт Монтгомери (актёр)|Роберт Монтгомери]] ||[[Түн түсер]] ||''Дэнни'' |- |• [[Пол Муни]] ||[[Эмиль Золя өмірі]] ||''[[Эмиль Золя]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1939)|11-ші (1939)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''[[Спенсер Трейси]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұлдардың шаһары]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''әке Флэнаган''''' |- |• [[Шарль Буайе]] ||[[Алжир (фильм)|Алжир]] ||''Пепе ле Мокко'' |- |• [[Лесли Говард]] ||[[Пигмалион (фильм, 1938)|Пигмалион]] ||''профессор Генри Хиггинс'' |- |• [[Роберт Донат]] ||[[Цитадель (фильм, 1938)|Цитадель]] ||''дәрігер Эндрю Мэнсон'' |- |• [[Джеймс Кэгни]] ||[[Беттері кір болған періштелер]] ||''Рокки Салливан'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=GoodbyeMrChipsTrailer1.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=240|жоғары=|оңға=|төмен=67|солға=80|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Донат]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қош бол, мистер Чипс (фильм, 1939)|Қош бол, мистер Чипс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Чарльз Эдвард Чиппинг''''' |- |• [[Кларк Гейбл]] ||[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] ||''Ретт Батлер'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]] ||''Хитклифф'' |- |• [[Микки Руни]] ||[[Қаруланған балалар]] ||''Микки Моран'' |- |• [[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||[[Мистер Смит Вашингтонға бара жатыр]] ||''Джефферсон Смит'' |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Brig. Gen. James M. Stewart.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=160|жоғары=|оңға=|төмен=93|солға=35|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Филадельфия хикаясы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Макколи Коннор''''' |- |• [[Рэймонд Мэсси]] ||[[Иллинойстағы Линкольн]] ||''[[Авраам Линкольн]]'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] ||''Джордж Фортескью Максимилиан де Винтер'' |- |• [[Генри Фонда]] ||[[Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы]] ||''Том Джоуд'' |- |• [[Чарли Чаплин]] ||[[Ұлы диктатор]] ||''Аденоид Хинкель / еврейлік шаш алушы'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gary cooper promo image.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=20|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гэри Купер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Элвин К. Йорк''''' |- |• [[Кэри Грант]] ||[[Бір тиындық серенада]] ||''Роджер Адамс'' |- |• [[Роберт Монтгомери (актёр)|Роберт Монтгомери]] ||[[Мистер Джордан келе жатыр]] ||''Джо Пендлтон'' |- |• [[Орсон Уэллс]] ||[[Азамат Кейн]] ||''Чарльз Фостер Кейн'' |- |• [[Уолтер Хьюстон]] ||[[Ібіліс және Дэниэл Уэбстер]] ||''мистер Скрэтч'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=James cagney promo photo.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=20|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Кэгни]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Янки Дудл Денди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Джордж М. Коэн''''' |- |• [[Монти Вулли]] ||[[Егеуқұйрық ұстағыш (фильм)|Егеуқұйрық ұстағыш]] ||''Говард'' |- |• [[Рональд Колман]] ||[[Кездейсоқ орақ]] ||''Чарльз Рэйньер'' |- |• [[Гэри Купер]] ||[[Янкилердің мақтанышы]] ||''[[Лу Гериг]]'' |- |• [[Уолтер Пиджон]] ||[[Миссис Минивер]] ||''Клем Минивер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Paul Lukas in The Casino Murder Case trailer.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=25|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Лукас]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рейндегі шолғын]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Курт Мюллер''''' |- |• [[Хамфри Богарт]] ||[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] ||''Рик Блейн'' |- |• [[Гэри Купер]] ||[[Қоңырау кімді шақырып тұр (фильм)|Қоңырау кімді шақырып тұр]] ||''Роберт Джордан'' |- |• [[Уолтер Пиджон]] ||[[Мадам Кюри]] ||''[[Пьер Кюри]]'' |- |• [[Микки Руни]] ||[[Адами комедия (фильм)|Адами комедия]] ||''Гомер Макколи'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Bing Crosby Allan Warren.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=33|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бинг Кросби]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өз жолымен жүрем]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''әке Чак О’Молли''''' |- |• [[Шарль Буайе]] ||[[Газлайт]] ||''Грегори Антон'' |- |• [[Кэри Грант]] ||[[Жалғызсыраған жүректер ғана]] ||''Эрни Мотт'' |- |• [[Александер Нокс]] ||[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] ||''[[Вудро Вильсон]]'' |- |• [[Барри Фицджеральд]] ||[[Өз жолымен жүрем]] ||''әке Фицгиббон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ray Milland Markham 1959.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=140|жоғары=|оңға=|төмен=62|солға=25|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рэй Милланд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жоғалған уикэнд]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дон Бирнам''''' |- |• [[Джин Келли]] ||[[Зәкірлерді көтеріңдер]] ||''Джозеф Брэди'' |- |• [[Бинг Кросби]] ||[[Әулие Марияның қоңыраулары]] ||''әке Чак О’Молли'' |- |• [[Грегори Пек]] ||[[Көктегі патшалықтың кілттері]] ||''әке Фрэнсис Чисхолм'' |- |• [[Корнел Уайлд]] ||[[Есте сақтарлық ән]] ||''[[Фредерик Шопен]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Fredric March in Best Years of Our Lives trailer.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=170|жоғары=|оңға=|төмен=23|солға=45|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредрик Марч]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өміріміздің үздік жылдары]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Эл Стивенсон''''' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Генрих V (фильм, 1944)|Генрих V]] ||''патша [[Генрих V (Ұлыбритания патшасы)|Генрих V]]'' |- |• [[Ларри Паркс]] ||[[Джолсонның хикаясы]] ||''[[Эл Джолсон]]'' |- |• [[Грегори Пек]] ||[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] ||''Эзра «Пенни» Бакстер'' |- |• [[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||[[Бұл ғажайып өмір]] ||''Джордж Бэйли'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ronald Colman - publicity.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=7|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рональд Колман]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қос өмір (фильм, 1947)|Қос өмір]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Энтони Джон''''' |- |• [[Джон Гарфилд]] ||[[Тән мен жан]] ||''Чарли Дэвис'' |- |• [[Уильям Пауэлл]] ||[[Әкемен өмір сүру]] ||''Клэрэнс Дэй-үлкен'' |- |• [[Грегори Пек]] ||[[Джентльмендік келісім]] ||''Филип Шуйлер Грин'' |- |• [[Майкл Редгрейв]] ||[[Электраға қара жамылған жарасады]] ||''Орин Мэннон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Laurence Olivier - portrait.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=3|төмен=16|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лоуренс Оливье]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гамлет (фильм, 1948)|Гамлет]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Гамлет]], Дания ханзадасы''''' |- |• [[Дэн Дэйли]] ||[[Жаным маған жымиып қарағанда]] ||''«Скид» Джонсон'' |- |• [[Монтгомери Клифт]] ||[[Іздеу (фильм, 1948)|Іздеу]] ||''Ральф «Стив» Стивенсон'' |- |• [[Клифтон Уэбб]] ||[[Жақсы орналысыпты]] ||''Линн Алоизий Бельведер'' |- |• [[Лью Эйрс]] ||[[Джонни Белинда]] ||''дәрігер Роберт Ричардсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Broderick Crawford 1970.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=14|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бродерик Кроуфорд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Патшаның бүкіл жасағы (фильм, 1949)|Патшаның бүкіл жасағы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Вилли Старк''''' |- |• [[Кирк Дуглас]] ||[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] ||''Майкл «Мидж» Келли'' |- |• [[Грегори Пек]] ||[[Самғаған бомбалаушы]] ||''генерал Сэвидж'' |- |• [[Ричард Тодд]] ||[[Қызба қанды жүрек]] ||''капрал Лэклан «Лэчи» Маклэклан'' |- |• [[Джон Уэйн]] ||[[Иводзима құмдары]] ||''сержант Джон М. Страйкер'' |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jose Ferrer face.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=23|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хосе Феррер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сирано де Бержерак (фильм, 1950)|Сирано де Бержерак]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Сирано де Бержерак]]''''' |- |• [[Луи Кэлхерн]] ||[[Тамаша янки]] ||''[[Оливер Уэнделл Холмс-кіші]]'' |- |• [[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||[[Харви (фильм)|Харви]] ||''Элвуд Дауд'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Қалыңдықтың әкесі (фильм, 1950)|Қалыңдықтың әкесі]] ||''Стэнли Бэнкс'' |- |• [[Уильям Холден]] ||[[Сансет бульвары]] ||''Джо Гиллис'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Humphrey Bogart publicity.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=5|оңға=|төмен=20|солға=7|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хамфри Богарт]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Африкалық патшайым]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Чарли Оллнат''''' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]] ||''Стэнли Ковальски'' |- |• [[Артур Кеннеди]] ||[[Жарқын жеңіс (фильм)|Жарқын жеңіс]] ||''Ларри Невинс'' |- |• [[Монтгомери Клифт]] ||[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] ||''Джордж Истмен'' |- |• [[Фредрик Марч]] ||[[Коммивояжердің өлімі]] ||''Вилли Ломен'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Eiganotomo-garycooper-nov1952.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=4|оңға=|төмен=25|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гэри Купер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тапа-тал түсте]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Уилл Кейн''''' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Вива Сапата!]] ||''[[Эмилиано Сапата]]'' |- |• [[Алек Гиннесс]] ||[[Лавендер Хилл бандысы]] ||''Генри «Датч» Холланд'' |- |• [[Кирк Дуглас]] ||[[Зұлым және әдемі адамдар]] ||''Джонатан Шилдс'' |- |• [[Хосе Феррер]] ||[[Мулен Руж (фильм, 1952)|Мулен Руж]] ||''[[Анри де Тулуз-Лотрек]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Holden-portrait.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Холден]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соғыс тұтқындарына арналған № 17 лагерь]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дж. Дж. Сефтон''''' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||The Robe ||''Марцелл Галлион'' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Юлий Цезарь (фильм, 1953)|Юлий Цезарь]] ||''[[Марк Антоний]]'' |- |• [[Монтгомери Клифт]] ||rowspan="2"|[[Қазірден бастап мәңгілікке шейін]] ||''қатардағы жауынгер Роберт Ли Прюитт'' |- |• [[Берт Ланкастер]] || ''бірінші сержант Мильтон Уорден'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Marlon Brando 1948.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=20|оңға=|төмен=52|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Марлон Брандо]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Терри Маллой''''' |- |• [[Хамфри Богарт]] ||[[«Кейндегі» бүлікшілік]] ||''лейтенант-коммандер Филип Фрэнсис Квиг'' |- |• [[Бинг Кросби]] ||The Country Girl ||''Фрэнк Элджин'' |- |• [[Джеймс Мейсон]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1954)|Жұлдыз туыпты]] ||''Норман Мэйн'' |- |• [[Дан О’Херлихи]] ||[[Робинзон Крузо (фильм, 1954)|Робинзон Крузо]] ||''Робинзон Крузо'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ernest Borgnine McHale McHale's Navy 1962.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=10|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эрнест Боргнайн]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Марти (фильм)|Марти]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Марти Пилетти''''' |- |• [[Джеймс Дин]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Жұмақтан шығысқа қарай (фильм)|Жұмақтан шығысқа қарай]] ||''Кэл Траск'' |- |• [[Джеймс Кэгни]] ||[[Мені сүй не әрі кет]] ||''Мартин Снайдер'' |- |• [[Фрэнк Синатра]] ||[[Алтын қолы бар адам]] ||''Фрэнки Макине'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Блэк Роктағы жаман күн]] ||''Джон Дж. Макриди'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Yul Brynner Port of New York 04.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=101|төмен=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Юл Бриннер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Патша және мен]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Монгкут''''' |- |• [[Джеймс Дин]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Гигант (фильм)|Гигант]] ||''Джетт Ринк'' |- |• [[Кирк Дуглас]] ||[[Өмірге құштарлық (фильм)|Өмірге құштарлық]] ||''[[Винсент ван Гог]]'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Ричард III (фильм, 1955)|Ричард III]] ||''патша [[Ричард III]]'' |- |• [[Рок Хадсон]] ||[[Гигант (фильм)|Гигант]] ||''Джордан «Бик» Бенедикт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Alec Guinness 6 Allan Warren.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|төмен=36|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Алек Гиннесс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзеніндегі көпір]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''полковник Николсон''''' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] ||''майор Ллойд «Ас» Грувер'' |- |• [[Энтони Куинн]] ||[[Жабайы жел]] ||''Джино'' |- |• [[Чарльз Лоутон]] ||[[Айыптау куәгері]] ||''сэр Уилфрид Робартс'' |- |• [[Энтони Франчоза]] ||[[Жаңбыр суына толған баскиім]] ||''Поло Поуп'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=David Niven in The Toast of New Orleans trailer cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=13|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэвид Нивен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бөлек үстелдер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дэвид Ангус Поллок''''' |- |• [[Тони Кёртис]] ||[[Мойынсұнбағандар]] ||''Джон «Джокер» Джексон'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Қызған шатырдағы мысық]] ||''Брик Поллит'' |- |• [[Сидни Пуатье]] ||[[Мойынсұнбағандар]] ||''Ноа Каллен'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Шал және теңіз (фильм)|Шал және теңіз]] ||''шал / баяндаушы'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Charlton Heston Civil Rights March 1963.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=13|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарлтон Хестон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Иуда Бен-Гур''''' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Джазда тек қана қыздар]] ||''Джерри / Дафна'' |- |• [[Пол Муни]] ||[[Соңғы ашулы адам]] ||''дәрігер Сэм Абельман'' |- |• [[Джеймс Стюарт (актёр)|Джеймс Стюарт]] ||[[Адам өлтіру анатомиясы]] ||''Пол Биглер'' |- |• [[Лоуренс Харви]] ||[[Жоғарыға жол]] ||''Джо Лэмптон'' |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Judgment at Nuremberg-Burt Lancaster 2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=12|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Берт Ланкастер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Элмер Гантри (фильм)|Элмер Гантри]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Элмер Гантри''''' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] ||''Си Си «Бад» Бакстер'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Комедиант (фильм)|Комедиант]] ||''Арчи Райс'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Дауылды орарсың (фильм, 1960)|Дауылды орарсың]] ||''адвокат Генри Драммонд'' |- |• [[Тревор Ховард]] ||Sons and Lovers ||''көмір қазушы Уолтер Морел'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Judgment at Nuremberg-Maximilian Schell2 cropped.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=19|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Максимилиан Шелл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ганс Рольф''''' |- |• [[Шарль Буайе]] ||[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]] ||''Сезар'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Алаяқ (фильм)|Алаяқ]] ||''Эдди Фелсон'' |- |• [[Спенсер Трейси]] ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] ||''аға сот Дэн Хейвуд'' |- |• [[Стюарт Уитман]] ||[[Ентаңба (фильм)|Ентаңба]] ||''Джим Фуллер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gregory Peck 1948.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=13|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Грегори Пек]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Аттикус Финч''''' |- |• [[Берт Ланкастер]] ||[[Алькатрастың құсшысы]] ||''Роберт Франклин Страуд'' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Шарап пен раушандар күндері]] ||''Джо Клэй'' |- |• [[Марчелло Мастроянни]] ||[[Италиялықша ажырасу]] ||''Фердинандо Чефалу'' |- |• [[Питер О’Тул]] || [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] ||''[[Томас Эдвард Лоуренс]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Civil Rights March on Washington, D.C. (Actors Sidney Poitier, Harry Belafonte, and Charlton Heston.) - NARA - 542061.tif|позиция=center|ені=95|жалпы=250|жоғары=150|оңға=|төмен=87|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Сидни Пуатье]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дала лалагүлдері]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гомер Смит''''' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Хад]] ||''Хад Бэннон'' |- |• [[Альберт Финни]] ||[[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]] ||''Том Джонс'' |- |• [[Ричард Харрис]] ||[[Осы спорт өмірі]] ||''Фрэнк Мэчин'' |- |• [[Рекс Харрисон]] ||[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]] ||''[[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарь]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Rex Harrison face.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=28|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рекс Харрисон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің сұлу леди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''профессор Генри Хиггинс''''' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Беккет]] ||''[[Томас Беккет]]'' |- |• [[Энтони Куинн]] ||[[Грек Зорба]] ||''Зорба'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Беккет]] ||''патша [[Генрих II Плантагенет|Генрих II]]'' |- |• [[Питер Селлерс]] ||[[Доктор Стрейнджлав]] ||''доктор Стрейнджлав / президент Мёркин Маффли / капитан Лайонел Мандрейк '' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Lee marvin 1971.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=14|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ли Марвин]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кэт Баллу]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Кид Шелин / Тим Строн''''' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Суық жақтан келген тыңшы]] ||''Алек Лимас'' |- |• [[Оскар Вернер]] ||[[Ақымақтар кемесі]] ||''дәрігер Шуман'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Отелло (фильм, 1965)|Отелло]] ||''Отелло'' |- |• [[Род Стайгер]] ||[[Өсімқор (фильм)|Өсімқор]] ||''Сол Назерман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Paul Scofield Allan Warren.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=135|төмен=29|солға=19|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Скофилд]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барлық заманның адамы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Томас Мор]]''''' |- |• [[Алан Аркин]] ||[[Орыстар келе жатыр! Орыстар келе жатыр!]] ||''лейтенант Розанов'' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] ||''Джордж'' |- |• [[Майкл Кейн]] ||[[Элфи (фильм, 1966)|Элфи]] ||''Альфред «Элфи» Элкинс'' |- |• [[Стив Маккуин]] ||[[Құмды малтатас]] ||''Джейк Холман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Rod Steiger 1964.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=21|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Род Стайгер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Түннің ыстығында]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''полиция бастығы Билл Гиллеспи''''' |- |• [[Уоррен Битти]] ||[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]] ||''[[Бонни және Клайд|Клайд Бэрроу]]'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Суыққанды Люк]] ||''Люк Джексон'' |- |• [[Спенсер Трейси]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Түскі асқа кім келетінін тауып көр]] ||''Мэтт Дрейтон'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Түлек (фильм)|Түлек]] ||''Бен Брэддок'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Cliff Robertson (november 1981) cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=8|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Клифф Робертсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чарли (фильм, 1968)|Чарли]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Чарли Гордон''''' |- |• [[Алан Аркин]] ||[[Жүрек — жалғыз жүрген аңшы]] ||''Джон Сингер'' |- |• [[Алан Бейтс]] ||The Fixer ||''Яков Бок'' |- |• [[Рон Муди]] ||[[Оливер!]] ||''Феджин'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Қыстағы арыстан]] ||''патша [[Генрих II Плантагенет|Генрих II]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=John Wayne - still portrait.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=25|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Уэйн]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шынайы ержүректілік]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Рубен Дж. Когберн''''' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Аннаның мың күні]] ||''патша [[Генрих VIII]]'' |- |• [[Джон Войт]] ||[[Жарым түннің ковбойы]] ||''Джо Бак'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Қош бол, мистер Чипс (фильм, 1969)|Қош бол, мистер Чипс]] ||''Артур Чиппинг'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Жарым түннің ковбойы]] ||''Энрико Сальваторе «Ратсо» Риццо'' |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=George C. Scott - publicity.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=9|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Кэмпбелл Скотт]]''' <sup>{{comment|ескерту|сыйлықтан бас тартты}}</sup>||style="background:#EEDD82"|'''[[Паттон (фильм)|Паттон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''генерал [[Джордж Cмит Паттон]]''''' |- |• [[Джеймс Эрл Джонс]] ||[[Үлкен жарқын үміт]] ||''Джек Джефферсон'' |- |• [[Мелвин Дуглас]] ||[[Әкеме ән айтпаушы ем]] ||''Том Гаррисон'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Бес жеңіл пьеса]] ||''Роберт Дюпи'' |- |• [[Райан О’Нил]] ||[[Махаббат хикаясы (фильм, 1970)|Махаббат хикаясы]] ||''Оливер Барретт IV'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gene Hackman - 1972.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|төмен=38|солға=12|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джин Хэкмен]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Француз байланысшысы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''детектив Джимми «Попай» Дойл''''' |- |• [[Уолтер Маттау]] ||[[Котч]] ||''Джозеф П. Котчер'' |- |• [[Джордж Кэмпбелл Скотт]] ||[[Аурухана (фильм)|Аурухана]] ||''доктор Герберт Бок'' |- |• [[Хаим Тополь]] ||[[Шатырдағы скрипкашы (фильм)|Шатырдағы скрипкашы]] ||''Тевье'' |- |• [[Питер Финч]] ||[[Жексенбі, қарғыс соққан жексенбі]] ||''доктор Дэниел Хёрш'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Brando Civil Rights March cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=35|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Марлон Брандо]]''' <sup>{{comment|ескерту|сыйлықтан бас тартты}}</sup>||style="background:#EEDD82"|'''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Вито Корлеоне''''' |- |• [[Майкл Кейн]] ||rowspan="2"|[[Ізші (фильм, 1972)|Ізші]] ||''Майло Тиндл'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||''Эндрю Уайк'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Билейтін тап (фильм)|Билейтін тап]] ||''Джек Гурней'' |- |• [[Пол Уинфилд]] ||[[Саундер (фильм)|Саундер]] ||''Натан Ли Морган'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Chaplin oscar.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=300|жоғары=15|оңға=|төмен=119|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джек Леммон]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Жолбарысты құтқарыңдар]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гарри Стонер''''' |- |• [[Марлон Брандо]] ||[[Париждегі соңғы танго]] ||''Пол'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Соңғы күзет]] ||''Билли'' |- |• [[Аль Пачино]] ||[[Серпико]] ||''[[Фрэнк Серпико]]'' |- |• [[Роберт Редфорд]] ||[[Афера (фильм, 1973)|Афера]] ||''Джонни «Келли» Хукер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Walter Matthau Art Carney The Odd Couple Broadway 1965.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=320|жоғары=30|оңға=|төмен=110|солға=200|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Арт Карни]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Гарри және Тонто]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гарри Кумбс''''' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] ||''Джейк Гиттс'' |- |• [[Аль Пачино]] ||[[Өкіл әке 2]] ||''[[Майкл Корлеоне]]'' |- |• [[Альберт Финни]] ||[[«Шығыс экспрессіндегі» қаза]] ||''[[Эркюль Пуаро]]'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Ленни (фильм)|Ленни]] ||''[[Ленни Брюс]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jack Nicholson - 1976 (new).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=97|төмен=30|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джек Николсон]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Рэндл Патрик Макмёрфи''''' |- |• [[Уолтер Маттау]] ||[[Жарқыраған бозбалалар]] ||''Вилли Кларк'' |- |• [[Аль Пачино]] ||[[Ит талтүс]] ||''Сонни Вортзик'' |- |• [[Джеймс Уитмор]] ||[[Жандарын шығар, Гарри!]] ||''[[Гарри Трумэн]]'' |- |• [[Максимилиан Шелл]] ||[[Шыны үйшіктегі адам]] ||''Артур Голдман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Peter Finch in I Thank a Fool trailer cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=18|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Питер Финч]]''' {{comment|†|өлімнен кейінгі жеңіс}}||style="background:#EEDD82"|'''[[Тележелі (фильм)|Тележелі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Говард Бил''''' |- |• [[Роберт Де Ниро]] ||[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]] ||''Трэвис Бикл'' |- |• [[Джанкарло Джаннини]] ||[[Жеті сұлу (фильм)|Жеті сұлу]] ||''Паскуалино Фрафузо'' |- |• [[Сильвестр Сталлоне]] ||[[Рокки]] ||''[[Рокки Бальбоа]]'' |- |• [[Уильям Холден]] ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] ||''Макс Шумахер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Richard Dreyfuss.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=7|оңға=|төмен=11|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ричард Дрейфус]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Сау бол, қызым]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Эллиот Гарфилд''''' |- |• [[Вуди Аллен]] ||[[Энни Холл]] ||''Элви Сингер'' |- |• [[Ричард Бёртон]] ||[[Эквус (фильм)|Эквус]] ||''Мартин Дайсарт'' |- |• [[Марчелло Мастроянни]] ||[[Ерекше күн]] ||''Габриэле'' |- |• [[Джон Траволта]] ||[[Сенбілік кештің безгегі]] ||''Тони Манеро'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jon Voight 1988.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|төмен=74|солға=22|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джон Войт]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Үйге оралу (фильм, 1978)|Үйге оралу]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Люк Мартин''''' |- |• [[Уоррен Битти]] ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1978)|Жұмақ күте тұрады]] ||''Джо Пендлтон'' |- |• [[Гэри Бьюзи]] ||[[Бадди Холли хикаясы]] ||''[[Бадди Холли]]'' |- |• [[Роберт Де Ниро]] ||[[Киіктерді қуған аңшы]] ||''Михаил Вронский'' |- |• [[Лоуренс Оливье]] ||[[Бразилияның ұлдары]] ||''Эзра Либерман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Dustin Hoffman on set of "Lenny" 1974.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=11|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дастин Хоффман]]'''||style="background:#EEDD82"|'''[[Крамер Крамерге қарсы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Тед Крамер''''' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Қытайлық синдром (фильм)|Қытайлық синдром]] ||''Джек Годел'' |- |• [[Аль Пачино]] ||[[Және бәріне бірдей әділеттілік]] ||''Артур Кёркланд'' |- |• [[Питер Селлерс]] ||[[О жақта болған]] ||''бағбан Чэнс'' |- |• [[Рой Шайдер]] ||[[All That Jazz]] ||''Джо Гидеон'' |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=RobertdeNiro26.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=|оңға=|төмен=100|солға=29|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Де Ниро]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Құтырған бұқа]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Джейк Ламотта]]''''' |- |• [[Роберт Дюваль]] ||[[Ұлы Сантини]] ||''подполковник Уилбур «Бык» Мичум'' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Қошемет (фильм)|Қошемет]] ||''Скотти Темплтон'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Каскадёр (фильм)|Каскадёр]] ||''режиссёр Элай Кросс'' |- |• [[Джон Хёрт]] ||[[Піл-адам]] ||''[[Джон Меррик]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Janet Blair Henry Fonda Smith Family 1970.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=180|жоғары=|оңға=|төмен=117|солға=82|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Генри Фонда]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Алтын көлде]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Норман Тэйер-кіші''''' |- |• [[Уоррен Битти]] ||[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] ||''[[Рид, Джон|Джон Рид]]'' |- |• [[Берт Ланкастер]] ||[[Атлантик-Сити (фильм)|Атлантик-сити]] ||''Лу Паскаль'' |- |• [[Дадли Мур]] ||[[Артур (фильм)|Артур]] ||''Артур Бах'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Еш жаман пиғылсыз]] ||''Майкл Коллин Галлахер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ben Kingsley.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=6|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бен Кингсли]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Махатма Ганди]]''''' |- |• [[Джек Леммон]] ||[[Жоғалған (фильм, 1981)|Жоғалған]] ||''Эд Хорман'' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Үкім (фильм, 1982)|Үкім]] ||''Фрэнк Гэлвин'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Менің ең жақсы көретін жылым]] ||''Алан Суонн'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] ||''Майкл Дорси / Дороти Майклз'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Robert Duvall Diane Lane 1989.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=230|жоғары=7|оңға=65|төмен=245|солға=49|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Дюваль]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Нәзік мархабат]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Мак Следж''''' |- |• [[Майкл Кейн]] ||[[Ританы оқыту]] ||''профессор Фрэнк Брайант'' |- |• [[Том Конти]] ||[[Рубен, Рубен]] ||''Гоэн Мак-Глэнд'' |- |• [[Том Кортни]] ||rowspan="2"|[[Костюмер (фильм)|Костюмер]] ||''Норман'' |- |• [[Альберт Финни]] ||''«Сэр»'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=F Murray.Abraham cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=5|оңға=|төмен=30|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ф. Мюррей Абрахам]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Амадей (фильм)|Амадей]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Антонио Сальери]]''''' |- |• [[Джефф Бриджес]] ||[[Стармэн]] ||''Стармэн'' |- |• [[Сэм Уотерстон]] ||[[Өлім жазықтары]] ||''Сидней Шенберг'' |- |• [[Альберт Финни]] ||[[Жанартаудың баурайында]] ||''Джеффри Фирмин'' |- |• [[Том Халс]] ||[[Амадей (фильм)|Амадей]] ||''[[Волфганг Амадей Моцарт]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=William Hurt (2005) crop.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=26|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Хёрт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өрмекші-әйелдің сүйісі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Луис Молина''''' |- |• [[Джон Войт]] ||[[Қашқан пойыз]] ||''Мэнни'' |- |• [[Джеймс Гарнер]] ||[[Мёрфи махаббаты]] ||''Мёрфи Джонс'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Прицци отбасының абыройы]] ||''Чарли Партанна'' |- |• [[Харрисон Форд]] ||[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] ||''Джон Бук'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Paul Newman Once Upon a Wheel 1971.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=140|жоғары=5|оңға=15|төмен=90|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пол Ньюман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ақшаның түсі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Эдди Фелсон''''' |- |• [[Джеймс Вудс]] ||[[Сальвадор (фильм, 1986)|Сальвадор]] ||''Ричард Бойл'' |- |• [[Декстер Гордон]] ||[[Жарым түнге қарай]] ||''Дейл Тернер'' |- |• [[Уильям Хёрт]] ||[[Кіші құдайдың балалары]] ||''Джон Лидс'' |- |• [[Боб Хоскинс]] ||[[Мона Лиза (фильм)|Мона Лиза]] ||''Джордж'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Douglas Michael.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=170|жоғары=|оңға=75|төмен=162|солға=88|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Дуглас]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Уолл-стрит (фильм)|Уолл-стрит]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гордон Гекко''''' |- |• [[Марчелло Мастроянни]] ||[[Қаралау көздер]] ||''сәулетші Романо Патрое'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Түйетікен (фильм)|Түйетікен]] ||''Фрэнсис Фелан'' |- |• [[Робин Уильямс]] ||[[Қайырлы таң, Вьетнам]] ||''радиожүргізуші Эдриан Кронауэр'' |- |• [[Уильям Хёрт]] ||[[Broadcast News]] ||''Том Груник'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Dustin Hoffman cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=7|оңға=|төмен=29|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дастин Хоффман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаңбыр адамы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Рэймонд Бэббит''''' |- |• [[Эдвард Джеймс Олмос]] ||[[Төзу және тындыру]] ||''Хайме Эскаланте'' |- |• [[Макс фон Сюдов]] ||[[Пелле-жаулаушы]] ||''Лассе'' |- |• [[Джин Хэкмен]] ||[[Өртке оранған Миссисипи]] ||''агент Руперт Андерсон'' |- |• [[Том Хэнкс]] ||[[Үлкен (фильм, 1988)|Үлкен]] ||''Джош Баскин (үлкен)'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Daniel Day Lewis.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=310|жоғары=155|оңға=105|төмен=200|солға=94|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Дэй-Льюис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің сол аяғым]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Кристи Браун]]''''' |- |• [[Кеннет Брана]] ||[[Генрих V (фильм, 1989)|Генрих V]] ||''патша [[Генрих V (Англия королі)|Генрих V]]'' |- |• [[Том Круз]] ||[[Төртінші шілдеде туылған]] ||''[[Рон Ковик]]'' |- |• [[Робин Уильямс]] ||[[Өлі ақындар қоғамы]] ||''Джон Китинг'' |- |• [[Морган Фримен]] ||[[Мисс Дэйзидің шопыры]] ||''Хоук Колберн'' |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jeremy Irons cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=6|оңға=|төмен=25|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джереми Айронс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тағдырдың теріс жағы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Клаус фон Бюлов]]''''' |- |• [[Роберт Де Ниро]] ||[[Оянулар]] ||''Леонард Лоу'' |- |• [[Жерар Депардьё]] ||[[Сирано де Бержерак (фильм, 1990)|Сирано де Бержерак]] ||''[[Сирано де Бержерак]]'' |- |• [[Кевин Костнер]] ||[[Қасқырлармен бірге билеу]] ||''Джон Данбар'' |- |• [[Ричард Харрис]] ||[[Алаң (фильм, 1990)|Алаң]] ||''«Бұқа» Мак-Кейб'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=AnthonyHopkins2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=7|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Энтони Хопкинс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ганнибал Лектер''''' |- |• [[Уоррен Битти]] ||[[Багси]] ||''[[Багси Сигел]]'' |- |• [[Роберт Де Ниро]] ||[[Кейп-Фир (фильм, 1991)|Кейп-Фир]] ||''Макс Кейди'' |- |• [[Ник Нолти]] ||[[Су көтерілуінің ханзадасы]] ||''Том Уинго'' |- |• [[Робин Уильямс]] ||[[Балықшы патша]] ||''Пэрри'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Al Pacino Cannes 1996.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=10|оңға=|төмен=33|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Аль Пачино]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әйелдің иісі (фильм, 1992)|Әйелдің иісі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''подполковник Фрэнк Слэйд''''' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Малкольм Икс (фильм)|Малкольм Икс]] ||''[[Малколм Икс]]'' |- |• [[Роберт Дауни-кіші]] ||[[Чаплин (фильм)|Чаплин]] ||''[[Чарли Чаплин]]'' |- |• [[Клинт Иствуд]] ||[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] ||''Уильям Манни'' |- |• [[Стивен Ри]] ||[[Қатыгез ойын]] ||''Фергюс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]]''' | rowspan=10 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=TomHanksForrestGump94.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=160|жоғары=|оңға=75|төмен=103|солға=115|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Том Хэнкс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Филадельфия (фильм)|Филадельфия]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Эндрю Бекет''''' |- |• [[Дэниел Дэй-Льюис]] ||[[Әкенің аты үшін]] ||''Джерри Конлон'' |- |• [[Лиам Нисон]] ||[[Шиндлердің тізімі]] ||''[[Оскар Шиндлер]]'' |- |• [[Лоренс Фишберн]] ||[[Махаббат бұған қайтпек]] ||''[[Айк Тёрнер]]'' |- |• [[Энтони Хопкинс]] ||[[Күннің қалдықтары]] ||''Джеймс Стивенс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''[[Том Хэнкс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Форрест Гамп]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Форрест Гамп''''' |- |• [[Пол Ньюман]] ||[[Ешкімнің есуасы]] ||''Дональд «Салли» Салливан'' |- |• [[Джон Траволта]] ||[[Қойыртпақ шығарма]] ||''Винсент Вега'' |- |• [[Морган Фримен]] ||[[Шоушенктен қашу]] ||''Эллис Бойд «Рэд» Рэддинг'' |- |• [[Найджел Хоторн]] ||[[Георг патшаның есінен адасуы]] ||''патша [[Георг III (Ұлыбритания патшасы)|Георг III]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=NicolasCage.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=1|оңға=|төмен=4|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Николас Кейдж]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лас-Вегасты артта қалдырғанда]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Бен Сандерсон''''' |- |• [[Ричард Дрейфус]] ||[[Мистер Холландтың туындысы]] ||''Гленн Холланд'' |- |• [[Шон Пенн]] ||[[Өлік келе жатыр]] ||''Мэтью Понселет'' |- |• [[Массимо Троизи]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Пошташы (фильм, 1994)|Пошташы]] ||''Марио Руопполо'' |- |• [[Энтони Хопкинс]] ||[[Никсон (фильм)|Никсон]] ||''[[Ричард Никсон]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=GeoffreyRush08TIFF.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=13|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеффри Раш]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жалтыр (фильм)|Жалтыр]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Дэвид Хельфготт]] (ересек)''''' |- |• [[Том Круз]] ||[[Джерри Магуайер]] ||''Джерри Магуайер'' |- |• [[Билли Боб Торнтон]] ||[[Қайралған жүз]] ||''Карл Чайлдерс'' |- |• [[Рэйф Файнс]] ||[[Ағылшын пациенті]] ||''граф [[Ласло Алмаши]]'' |- |• [[Вуди Харрельсон]] ||[[Халық Ларри Флинтке қарсы]] ||''[[Ларри Флинт]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1998)|70-ші (1998)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jack Nicholson 2002.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=1|оңға=|төмен=61|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джек Николсон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тап-тамаша]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Мелвин Юделл''''' |- |• [[Мэтт Деймон]] ||[[Ақылды Уилл Хантинг]] ||''Уилл Хантинг'' |- |• [[Роберт Дюваль]] ||[[Апостол (фильм, 1997)|Апостол]] ||''Юлисс Дьюи'' |- |• [[Питер Фонда]] ||[[Ули алтыны]] ||''Улисс Джексон'' |- |• [[Дастин Хоффман]] ||[[Итті серуендету]] ||''Стэнли Мотсс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Roberto Benigni (1998) cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=7|оңға=|төмен=14|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберто Бениньи]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көркем тіршілік]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Гвидо Орефиче''''' |- |• [[Иэн Маккеллен]] ||[[Құдайлар мен құбыжықтар]] ||''[[Джеймс Уэйл]]'' |- |• [[Ник Нолти]] ||[[Қайғы (фильм)|Қайғы]] ||''Уэйд Уайтхаус'' |- |• [[Эдвард Нортон]] ||[[Америкалық Икс-тарих]] ||''Дерек Виньярд'' |- |• [[Том Хэнкс]] ||[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] ||''Джон Миллер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Kevin Spacey @ San Diego Comic-Con 2008 - b.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=38|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кевин Спейси]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Америкалық сұлу]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Лестер Бёрнэм''''' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Дауыл (фильм, 1999)|Дауыл]] ||''Рубин «Ураган» Картер'' |- |• [[Рассел Кроу]] ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] ||''Джеффри С. Уайганд'' |- |• [[Шон Пенн]] ||[[Тәтті һәм жиренішті]] ||''Эммет Рэй'' |- |• [[Ричард Фарнсуорт]] ||[[Стрейттің хикаясы]] ||''Элвин Стрейт'' |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=RussellCroweOct05.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=118|жоғары=6|оңға=10|төмен=21|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рассел Кроу]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Максимус''''' |- |• [[Хавьер Бардем]] ||[[Түн батқанша]] ||''[[Рейнальдо Аренас]]'' |- |• [[Джеффри Раш]] ||[[Қауырсындар (фильм)|Қауырсындар]] ||''[[Маркиз де Сад]]'' |- |• [[Эд Харрис]] ||[[Поллок (фильм)|Поллок]] ||''[[Джексон Поллок]]'' |- |• [[Том Хэнкс]] ||[[Аласталған (фильм, 2000)|Аласталған]] ||''Чак Ноланд'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2002)|74-ші (2002)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Denzel Washington.jpeg|позиция=center|ені=95|жалпы=125|жоғары=34|оңға=|төмен=39|солға=19|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дензел Вашингтон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаттығу күні]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''детектив Алонзо Харрис''''' |- |• [[Рассел Кроу]] ||[[Тамаша ақыл]] ||''[[Джон Форбс Нэш]]'' |- |• [[Шон Пенн]] ||[[Мен — Сэм]] ||''Сэм Доусон'' |- |• [[Уилл Смит]] ||[[Али (фильм)|Али]] ||''[[Мұхаммед Әли]]'' |- |• [[Том Уилкинсон]] ||[[Жатын бөлмеде]] ||''Мэтт Фоулер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Adrien Brody Cannes 2008.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=15|оңға=|төмен=11|солға=4|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эдриен Броуди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пианист (фильм)|Пианист]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Владислав Шпильман]]''''' |- |• [[Дэниел Дэй-Льюис]] ||[[Нью-Йорк бандылары]] ||''Билл Каттинг'' |- |• [[Николас Кейдж]] ||[[Адаптация (фильм)|Адаптация]] ||''Чарли Кауфман / Дональд Кауфман'' |- |• [[Майкл Кейн]] ||[[Тыныш америкалық (фильм, 2002)|Тыныш америкалық]] ||''Томас Фаулер'' |- |• [[Джек Николсон]] ||[[Шмидт туралы]] ||''Уоррен Шмидт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Sean Penn, 2006.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=120|жоғары=|оңға=25|төмен=95|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Шон Пенн]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сырлы өзен]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Джимми Маркум''''' |- |• [[Джонни Депп]] ||[[Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара Маржан» қарғысы]] ||''капитан Джек Торғай'' |- |• [[Бен Кингсли]] ||[[Құм мен тұман үйі]] ||''Масуд Амир Бехрани'' |- |• [[Джуд Лоу]] ||[[Суық тау]] ||''Инман'' |- |• [[Билл Мюррей]] ||[[Аударудың қиыншылықтары]] ||''Боб Харрис'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jamie Foxx face.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=15|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джейми Фокс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рэй (фильм)|Рэй]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Рэй Чарльз]]''''' |- |• [[Джонни Депп]] ||[[Қияли мекен (фильм)|Қияли мекен]] ||''[[Джеймс Мэтью Барри]]'' |- |• [[Леонардо Ди Каприо]] ||[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] ||''[[Говард Хьюз]]'' |- |• [[Клинт Иствуд]] ||[[Миллион долларлық ботам]] ||''Фрэнки Данн'' |- |• [[Дон Чидл]] ||[[Отель «Руанда»]] ||''[[Пол Русесабагина]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=PhilipSeymourHoffmanSept2010 cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=9|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Филип Сеймур Хоффман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Капоте (фильм)|Капоте]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Трумен Капоте]]''''' |- |• [[Хит Леджер]] ||[[Күдіс тау]] ||''Эннис Дел Мар'' |- |• [[Дэвид Стрэтэйрн]] ||[[Қайырлы түн және іске сәт]] ||''[[Эдвард Мэроу]]'' |- |• [[Хоакин Феникс]] ||[[Сызықтан басып өту (фильм)|Сызықтан басып өту]] ||''[[Джонни Кэш]]'' |- |• [[Терренс Ховард]] ||[[Әбігерлік пен ағын]] ||''Диджей'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Forest Whitaker.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=38|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Форест Уитакер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шотландияның соңғы патшасы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Иди Амин]]''''' |- |• [[Райан Гослинг]] ||[[Жарты-Нельсон]] ||''Дэн Данн'' |- |• [[Леонардо Ди Каприо]] ||[[Қанды алмаз]] ||''Дэнни Арчер'' |- |• [[Питер О’Тул]] ||[[Венера (фильм)|Венера]] ||''Морис'' |- |• [[Уилл Смит]] ||[[Бақытты қуу]] ||''[[Крис Гарднер]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Daniel Day-Lewis 2007 (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=30|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Дэй-Льюис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мұнай (фильм)|Мұнай]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дэниел Плэйнвью''''' |- |• [[Джонни Депп]] ||[[Суини Тодд, Флит-стриттің жынды шаш алушысы]] ||''Суини Тодд'' |- |• [[Томми Ли Джонс]] ||[[Эла алқабында]] ||''Хэнк Дирфилд'' |- |• [[Джордж Клуни]] ||[[Майкл Клейтон]] ||''Майкл Клейтон'' |- |• [[Вигго Мортенсен]] ||[[Шығыс уәделері]] ||''Николай Лужин'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=SeanPennAAFeb09.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=43|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Шон Пенн]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Харви Милк (фильм)|Харви Милк]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Харви Милк]]''''' |- |• [[Ричард Дженкинс]] ||[[Келуші (фильм)|Келуші]] ||''Уолтер Вэйл'' |- |• [[Фрэнк Ланджелла]] ||[[Фрост Никсонға қарсы]] ||''[[Ричард Никсон]]'' |- |• [[Брэд Питт]] ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] ||''Бенджамин Баттон'' |- |• [[Микки Рурк]] ||[[Рестлер (фильм)|Рестлер]] ||''Рэнди Робинсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jeff Bridges cropped 2010.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=11|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джефф Бриджес]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ессіз жүрек]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Отис «Бэд» Блэйк''''' |- |• [[Джордж Клуни]] ||[[Аспанға ғой]] ||''Райан Бингэм'' |- |• [[Джереми Реннер]] ||[[Дауыл билеушісі]] ||''сержант Уильям Джеймс'' |- |• [[Колин Ферт]] ||[[Жалғыз басты ер (фильм)|Жалғыз басты ер]] ||''Джордж Фальконер'' |- |• [[Морган Фримен]] ||[[Invictus]] ||''[[Нельсон Мандела]]'' |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Flickr - nicogenin - 66ème Festival de Venise (Mostra) (56) Colin Firth.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=19|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Колин Ферт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Патша сөйлейді!]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''патша [[Георг VI]]''''' |- |• [[Джесси Айзенберг]] ||[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] ||''[[Марк Цукерберг]]'' |- |• [[Хавьер Бардем]] ||[[Бьютифул]] ||''Узбаль'' |- |• [[Джефф Бриджес]] ||[[Шынайы қаттылық]] ||''Рубен Когберн'' |- |• [[Джеймс Франко]] ||[[127 сағат]] ||''Арон Ралстон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jean Dujardin Cannes 2011.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=27|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Жан Дюжарден]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әртіс (фильм)|Әртіс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Джордж Валентин''''' |- |• [[Демиан Бичир]] ||[[Жақсырақ өмір]] ||''Карлос Галиндо'' |- |• [[Джордж Клуни]] ||[[Ұрпақтар]] ||''Мэтт Кинг'' |- |• [[Гэри Олдман]] ||[[Тыңшы, шық әрі!]] ||''Джордж Смайли'' |- |• [[Брэд Питт]] ||[[Бәрін өзгерткен адам]] ||''Билли Бин'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Daniel Day-Lewis2 Berlinale 2008 (2).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=15|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Дэй-Льюис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Линкольн (фильм)|Линкольн]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Авраам Линкольн]]''''' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Экипаж (фильм, 2012)|Экипаж]] ||''капитан Уильям «Уип» Уитакер'' |- |• [[Хью Джекман]] ||[[Аласталғандар (фильм, 2012)|Аласталғандар]] ||''Жан Вальжан'' |- |• [[Брэдли Купер]] ||[[Менің жігітім — есуас]] ||''Пэт Солитано'' |- |• [[Хоакин Феникс]] ||[[Шебер (фильм, 2012)|Шебер]] ||''Фредди Куэлл'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Matthew McConaughey 2011 AA.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=3|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мэттью Макконахи]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Далластық сатып алушылар клубы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Рон Вудруф]]''''' |- |• [[Кристиан Бейл]] ||[[Америкаша алаяқтық]] ||''Ирвинг Розенфельд'' |- |• [[Брюс Дерн]] ||[[Небраска (фильм)|Небраска]] ||''Вуди Грант'' |- |• [[Леонардо Ди Каприо]] ||[[Уолл-стрит қасқыры]] ||''[[Джордан Белфорт]]'' |- |• [[Чиветел Эджиофор]] ||[[12 жылдық құлдық]] ||''[[Соломон Нортап]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Eddie Redmayne at TIFF 2014.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=135|жоғары=3|оңға=|төмен=37|солға=20|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эдди Редмэйн]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бәрін қамтитын теория]] ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Стивен Хокинг]] |- |• [[Стив Карелл]] ||[[Түлкі аңшысы]] ||''[[Джон Дюпон]]'' |- |• [[Брэдли Купер]] ||[[Америкалық мерген]] ||''Крис Кайл'' |- |• [[Бенедикт Камбербэтч]] ||[[Имитациямен ойнау]] ||''[[Алан Тьюринг]]'' |- |• [[Майкл Китон]] ||[[Бёрдмэн]] ||''Ригган Томсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Leonardo DiCaprio 2014.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|төмен=35|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82" |• '''[[Леонардо Ди Каприо]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аман қалған (фильм)|Аман қалған]] ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Хью Гласс]]'' |- |• [[Брайан Крэнстон]] ||[[Трамбо (фильм, 2015)|Трамбо]] ||''[[Далтон Трамбо]]'' |- |• [[Мэтт Деймон]] ||[[Марстық (фильм)|Марстық]] ||''Марк Уотни'' |- |• [[Майкл Фассбендер]] ||[[Стив Джобс (фильм)|Стив Джобс]] ||''[[Стив Джобс]]'' |- |• [[Эдди Редмэйн]] ||[[Даниялық қыз]] ||''Эйнар Вегенер / Лили Эльбе'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Casey_Affleck_at_the_Manchester_by_the_Sea_premiere_(30199719155)_(cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=3|оңға=|төмен=17|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кейси Аффлек]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Теңізге жақын Манчестер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ли Чендлер''''' |- |• [[Эндрю Гарфилд]] ||[[Хэксо Ридж]] ||''[[Десмонд Досс]]'' |- |• [[Райан Гослинг]] ||[[Ла-Ла Ленд]] ||''Себастьян Уайлдер'' |- |• [[Вигго Мортенсен]] ||[[Капитан Фантастик]] ||''Бен Кэш'' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Қоршаулар (фильм)|Қоршаулар]] ||''Трой Максон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gary Oldman by Gage Skidmore.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|төмен=43|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гэри Олдман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қараңғы кезеңдер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Уинстон Черчилль]]''''' |- |• [[Тимоти Шаламе]] ||[[Өз есіміңмен мені ата]] ||''Элио Перлман'' |- |• [[Дэниел Дэй-Льюис]] ||[[Елес жіп]] ||''Рейнольдс Джеремайя Вудкок'' |- |• [[Дэниел Калуя]] ||[[Әрірек]] ||''Крис Вашингтон'' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Роман Израэл, Esq.]] ||''Роман Дж. Израэл'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Rami Malek in 2015 (2) (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|төмен=35|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рами Малек]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Богемиялық рапсодия (фильм)|Богемиялық рапсодия]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Фредди Меркьюри]]''''' |- |• [[Кристиан Бейл]] ||[[Билік (фильм, 2018)|Билік]] ||''[[Дик Чейни]] |- |• [[Брэдли Купер]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 2018)|Жұлдыз туыпты]] ||''Джексон Мэйн |- |• [[Уиллем Дефо]] ||[[Ван Гог. Мәңгіліктің табалдырығы]] ||''[[Винсент ван Гог]] |- |• [[Вигго Мортенсен]] ||[[Жасыл кітап (фильм)|Жасыл кітап]] ||''[[Тони Лип]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Joaquin Phoenix at the 2018 Berlin Film Festival.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=95|жоғары=3|оңға=|төмен=12|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хоакин Феникс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] ||style="background:#EEDD82"|'''''Артур Флек / Джокер |- |• [[Антонио Бандерас]] ||[[Ауырсыну және даңқ]] ||''Сальвадор Майо |- |• [[Леонардо Ди Каприо]] ||[[Голливудта болған оқиға]] ||''Рик Далтон |- |• [[Адам Драйвер]] ||[[Бір отау]] ||''Чарли Барбер |- |• [[Джонатан Прайс]] ||[[Екі Папа]] ||''[[Франциск (рим папасы)|кардинал Хорхе Марио Бергольо]] |- |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актёр ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=AnthonyHopkins10TIFF.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=5|оңға=|төмен=20|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Энтони Хопкинс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әке (фильм, 2020)|Әке]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Энтони''''' |- |• [[Риз Ахмед]] ||[[Металл дыбысы]] ||''Рубен Стоун'' |- |• [[Чедвик Боузман]] {{comment|†|өлімнен кейінгі номинация}}||[[Ма Рейни: блюздің анасы]] ||''Ливи Грин'' |- |• [[Стивен Ён]] ||[[Минари (фильм)|Минари]] ||''Джейкоб Ли'' |- |• [[Гэри Олдман]] ||[[Манк (фильм)|Манк]] ||''[[Херман Манкевич]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=TechCrunch Disrupt 2019 (48834434641) (cropped).jpg|100px|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=35|солға=2|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Уилл Смит]]''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Патша Ричард]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Ричард Уильямс''''' |- |• [[Хавьер Бардем]] ||[[Рикардо болу]] ||''[[Деси Арнас]]'' |- |• [[Дензел Вашингтон]] ||[[Макбет (фильм, 2021)|Макбет]] ||''[[Макбет|лорд Макбет]]'' |- |• [[Эндрю Гарфилд]] ||[[Тик-так, бум!]] ||''[[Джонатан Ларсон]]'' |- |• [[Бенедикт Камбербэтч]] ||[[Төбет билігі]] ||''Фил Бербэнк'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Brendan Fraser October 2022.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=27|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Брендан Фрейзер]] ''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Кит (фильм, 2022)|Кит]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Чарли''''' |- |• [[Остин Батлер]] ||[[Элвис (фильм)|Элвис]] ||''[[Элвис Пресли]]'' |- |• [[Пол Мескал]] ||[[Күнім менің (фильм)|Күнім менің]] ||''Калум Патерсон'' |- |• [[Билл Найи]] ||[[Өмір сүру (фильм, 2022)|Өмір сүру]] ||''Родни Уильямс'' |- |• [[Колин Фаррелл]] ||[[Инишерин баншилері]] ||''Патрик Салливан'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2024)|96-ші (2024)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Cillian Murphy-2014.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=27|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Киллиан Мёрфи]] ''' ||style="background:#EEDD82"| '''«[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]]»''' ||style="background:#EEDD82"|'''''[[Роберт Оппенгеймер]]''''' |- |• [[Брэдли Купер]] || «[[Маэстро (фильм)|Маэстро]]» || ''[[Леонард Бернстайн]]'' |- |• [[Колман Доминго]] || «[[Растин (фильм)|Растин]]» || ''[[Байард Растин]]'' |- |• [[Джеффри Райт]] || «[[Америкалық шығарма]]» || ''Телониус Эллисон'' |- |• [[Пол Джаматти]] || «[[Қалғандар (фильм)|Қалғандар]]» || ''Пол Ханэм'' |- | rowspan="5" | <center>'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' | rowspan="5" align="center" | {{сурет бөлігі|сур=Adrien_Brody-61584.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=10|оңға=|төмен=38|солға=5|жақтау=жоқ}} | style="background:#FAEB86" | ★ '''[[Эдриен Броуди]]''' || style="background:#FAEB86" | '''«[[Бруталист]]»''' || style="background:#FAEB86" | '''''Ласло Тот''''' |- | • [[Тимоти Шаламе]] || «[[Боб Дилан: Ешкім білмейтін]]» || ''[[Боб Дилан]]'' |- | • [[Колман Доминго]] || «[[Синг-Синг (фильм, 2023)|Синг-Синг]]» || ''Джон «Дивайн Джи» Уитфилд'' |- | • [[Рэйф Файнс]] || «[[Конклав (фильм)|Конклав]]» || ''кардинал Томас Лоуренс'' |- | • [[Себастиан Стэн]] || «[[Шәкірт: Трамптың өрлеуі]]» || ''[[Дональд Трамп]]'' |- | rowspan="5" | <center>'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' | rowspan="5" align="center" | {{сурет бөлігі|сур=Michael B Jordan - Sinners.jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=5|оңға=|төмен=20|солға=5|жақтау=жоқ}} | style="background:#FAEB86" | ★ '''[[Майкл Б. Джордан]]''' || style="background:#FAEB86" | '''«[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]»''' || style="background:#FAEB86" | '''''Элайджа «Түтін» Мур / Элиас «Күл» Мур''''' |- | • [[Тимоти Шаламе]] || «[[Марти Суприм]]» || ''Марти Маузер'' |- | • [[Леонардо Ди Каприо]] || «[[Шайқас артынан шайқас]]» || ''Боб «Геттолық Пэт» Фергюсон'' |- | • [[Итан Хоук]] || «[[Көгілдір ай (фильм, 2025)|Көгілдір ай]]» || ''Лоренц Харт'' |- | • [[Вагнер Моура]] || «[[Құпия агент (фильм, 2025)|Құпия агент]]» || ''Арманду Солимойнс / Фернанду Солимойнс'' |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Үздік актер үшін Оскар сыйлығы}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] fy7yh1lymxpjtpuz6tqpnhl1n8j2cmp 0 706669 3601852 3548052 2026-05-08T15:07:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601852 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Diplomatic relations of Kazakhstan.svg|thumb|right|400px|Қазақстанның дипломатиялық қатынастары (2023 ж. жағдай бойынша)]] 2023 жылдың наурызындағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ға]] мүше 184 мемлекетпен, сондай-ақ БҰҰ бақылаушыларымен дипломатиялық қарым-қатынаста: * [[Папалық Тақ]] — өзінің қосалқы егемендік аумағына ({{VAT}}) иелік ететін, ''persona sui generis'' мәртебесі бар субъект * [[Сурет: Flag of the Order of St. John (various).svg |25px]] [[Мальта ордені]] * {{PSE}} БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің ішінде Қазақстанның мына мемлекеттермен дипломатиялық қатынасы жоқ: {| style="border-collapse:collapse; background:; width:100%; border:0;" |- style="vertical-align:top;" | style="width:33%;" | * {{BWA}} * {{TLS}} * {{COD}} | style="width:33%;" | * {{MWI}} * {{NRU}} | style="width:33%;" | * {{SOM}} * {{CAF}} * {{RSS}} |} == Дипломатиялық қатынасы бар елдер == {| cellspacing="3" class="wikitable sortable" |- style="vertical-align:middle;" ! Мемлекет ! Орнаған жылы ! Үзілген жылы ! Жанданған жылы ! ПСФ<ref group="~"> Мемлекеттің Қазақстандағы Елшілігі.</ref> ! ПФС<ref group="~"> Қазақстанның мемлекеттегі елшілігі.</ref> ! Ескертпелер |- |{{байрақ|Аустралия}} || [[22 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa">{{cite web|url=http://mfa.kz/ru/content-view/spisok-stran-ustanovivshikh-diplomaticheskie-otnosheniya-s-rk|title=Қазақстан Республикасымен дипломатиялық қатынас орнатқан елдер|access-date=2019-04-01|archive-date=2020-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220233503/http://mfa.kz/ru/content-view/spisok-stran-ustanovivshikh-diplomaticheskie-otnosheniya-s-rk|deadlink=no}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Аустрия}} || 14 <ref name="mfa" /> не [[19 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/36|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Австрия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qEGx7wu?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/36|archivedate=2011-09-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bmeia.gv.at/ru/botschaft/astana/die-botschaft.html|title=Посольство|publisher=Посольство Австрии. Астана|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qOn7aAq?url=http://www.bmeia.gv.at/ru/botschaft/astana/die-botschaft.html|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20141101093720/http://www.bmeia.gv.at/ru/botschaft/astana/metanavigation/startseite.html сайт] ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Әзірбайжан}} || [[27 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/10|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Азербайджанской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ruEj5wh?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/10|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.azembassy.kz/?mod=personal сайт] ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Албания}} || [[21 қыркүйек]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Алжир}} || [[15 наурыз]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%9A%20c%20%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%9D%D0%B0|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Алжирской Народно Демократической Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qDJjj32?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%9A%20c%20%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%9D|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Ангола}} || [[3 қазан]] [[1994 жыл|1994]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Андорра}} || [[31 қаңтар]] [[2008 жыл|2008]]<ref>{{cite web|url=http://www.regnum.ru/news/polit/951840.html|title=Казахстан установил дипломатические отношения с княжеством Андорра|publisher=ИА REGNUM|accessdate=2011-09-22|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102254/http://regnum.ru/news/polit/951840.html|deadlink=no}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} || [[16 қараша]] [[2007 жыл|2007]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Аргентина}} || [[25 маусым]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/34|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Аргентинской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qPJtlFd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/34|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Армения}} || [[27 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/09|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Армения|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ruWPigR?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/09|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://kazakhstan.mfa.am/ru/ сайт]|| style="background:#32CD32" | [http://www.kazembassy.am/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906120105/http://www.kazembassy.am/ |date=2011-09-06 }} || |- |{{байрақ|Ауғанстан}} || [[12 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/21|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Исламской Республикой Афганистан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ownJFig?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/21|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-kabul?lang=en байланыс ақпараты]|| style="background:#32CD32" | || |- |{{байрақ|Багам аралдары}} || [[8 желтоқсан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бангладеш}} || [[1 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Барбадос}} || [[27 наурыз]] [[2018 жыл|2018]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бахрейн}} || 1 <ref name="mfa" /> не [[28 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/20|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Бахрейн|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oxApWZ8?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/20|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Беларусь}} || [[16 қыркүйек]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/08|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Беларусь|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rudo1HK?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/08|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://kazakhstan.mfa.gov.by/ru/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220116003350/https://kazakhstan.mfa.gov.by/ru/ |date=2022-01-16 }}|| style="background:#32CD32" | [http://www.kazembassy.by/ сайт] || |- |{{байрақ|Белиз}} || [[7 қараша]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бельгия}} || 18 <ref name="mfa" /> не [[25 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/33|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Бельгия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qPk0IJk?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/33|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://kazakhstan.diplomatie.belgium.be/ru сайт]|| style="background:#32CD32" | [http://kazakhstanembassy.be/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814160001/https://kazakhstanembassy.be/ |date=2023-08-14 }} || |- |{{байрақ|Бенин}} || [[13 қыркүйек]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Болгария}} || [[5 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/33|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Болгария|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qPk0IJk?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/33|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://mfa.bg/ru/embassies/kazakhstan/1123 сайт]|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-sofia?lang=en Байланыс ақпараты]|| |- |{{байрақ|Боливия}} || [[20 мамыр]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Босния және Герцеговина}} || [[20 желтоқсан]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B02|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Молдова|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rtnar44?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Бразилия}} || [[22 қыркүйек]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/31|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Бразнеей|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qQIaL4Y?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/31|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.brasembastana.kz/ сайт] ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бруней}} || [[14 маусым]] [[2000 жыл|2000]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Буркина-Фасо}} || [[10 ақпан]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бурунди}} || [[4 желтоқсан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бутан}} || [[20 қараша]] [[2012 жыл|2012]]<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.bt/press-releases/establishment-of-diplomatic-relations-between-the-kingdom-of-bhutan-and-the-republic-of-kazakhstan.html|title=Establishment of diplomatic relations between the Kingdom of Bhutan and the Republic of Kazakhstan|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CoZItncv?url=http://www.mfa.gov.bt/press-releases/establishment-of-diplomatic-relations-between-the-kingdom-of-bhutan-and-the-republic-of-kazakhstan.html|archivedate=2012-12-10}}</ref>|| || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Вануату}} || [[19 ақпан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Ватикан}} || [[17 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/30|title=Сотрудничество Республики Казахстан с государством Ватикан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qQdX84H?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/30|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.astana2050.kz/ru/posolstvo-vatikana байланыс ақпараты]|| style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Ұлыбритания}} || [[19 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/29|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Соединённый Королевством Великобритании и Северной Ирландии|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qQvQVPe?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/29|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://ukinkz.fco.gov.uk/ru/ сайт]{{Deadlink|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ||style="background:#32CD32" | [http://www.kazembassy.org.uk/ сайт] || |- |{{байрақ|Мажарстан}} || [[23 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/28|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Венгерской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qREL5I0?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/28|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://nurszultan.mfa.gov.hu/rus сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814160005/https://nurszultan.mfa.gov.hu/rus |date=2023-08-14 }}|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20090822034754/http://www.kazembassy.hu/ сайт] || |- |{{байрақ|Венесуэла}} || [[8 мамыр]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Вьетнам}} || [[29 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Габон}} || [[23 мамыр]] [[2009 жыл|2009]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гаити}} || [[20 қыркүйек]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гайана}} || [[11 қаңтар]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гамбия}} || [[26 сәуір]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гана}} || [[14 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гватемала}} || [[2 қыркүйек]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://www.inform.kz/rus/article/2402525|title=Казахстан установил дипломатические отношения с Гватемалой|publisher=АО НК «Казинформ»|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61s7eeZpl?url=http://www.inform.kz/rus/article/2402525|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гвинея}} || [[6 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гвинея-Бисау}} || [[26 сәуір]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Германия}} || [[11 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/27|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Федеративной Республикой Германия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qRUOsrd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/27|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.astana.diplo.de/ сайт] ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20151128041143/http://www.botschaft-kasachstan.de/ сайт] || |- |{{байрақ|Гондурас}} || [[28 қараша]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гренада}} || [[15 қараша]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Грекия}} || [[1 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/26|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Греческой Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qRil2pU?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/26|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www.mfa.gr/missionsabroad/ru/kazakhstan-ru/ сайт]|| style="background:#32CD32" | [http://www.kazembassy.gr/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604080616/http://www.kazembassy.gr/ |date=2020-06-04 }} || |- |{{байрақ|Грузия}} || [[23 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7.doc|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Грузией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rtME2re?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://kazakhstan.mfa.gov.ge/default.aspx?sec_id=427&lang=1 сайт]|| style="background:#32CD32" | || |- |{{байрақ|Дания}} || 7 <ref name="mfa" /> не [[6 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/25|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Дания|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qRzdzEA?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Джибути}} || [[5 мамыр]] [[2005 жыл|2005]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Доминика}} || [[8 мамыр]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Доминикан Республикасы}} || [[7 маусым]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://kazinform.kz/rus/article/2386482|title=Казахстан устанавливает дипломатические отношения с полюбившейся нашим туристам Доминиканской Республикой|publisher=АО НК «Казинформ»|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61s899D0e?url=http://kazinform.kz/rus/article/2386482|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мысыр}} || [[6 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/19|title=Сотрудничество Республики Казахстан c Арабской Республикой Египет|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oxNIn6F?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/19|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://embassy.aid-air.com/en/ru/country/egypt/embassy-of-egypt-in-astana-kazakhstan/ байланыс ақпараты]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-cairo?lang=ru байланыс ақпараты] || |- |{{байрақ|Замбия}} || [[25 наурыз]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Зимбабве}} || [[10 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Израиль}} || [[10 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/18|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Государством Израиль|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oxgnCqQ?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/18|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://astana.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?MissionID=99& сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111217090654/http://astana.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?MissionID=99& |date=2011-12-17 }} ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20090118152118/http://www.kazakhemb.org.il/ сайт] || |- |{{байрақ|Үндістан}} || [[23 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/17|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Индия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oy37Rry?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/17|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.indembassy.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227232233/http://indembassy.kz/ |date=2018-12-27 }} ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembassy.in/ сайт]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || |- |{{байрақ|Индонезия}} || [[2 маусым]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://kbri-astana.kz/rus/dvustoronnie_otnoshenija.html|title=Двусторонние Отношения|publisher=Посольство Республики Индонезия в Астане|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61s1q0ANw?url=http://kbri-astana.kz/rus/dvustoronnie_otnoshenija.html|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110918082222/http://kbri-astana.kz/rus/ сайт] ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Иордания}} || 9 ақпан <ref name="mfa" /> не [[13 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B06|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Иорданским Хашимитским Королевством|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qCJqGtP?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Ирак}} || [[14 қыркүйек]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Иран}} || [[29 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/16|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Исламской Республикой Иран|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oyBIU2N?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/16|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.indembassy.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227232233/http://indembassy.kz/ |date=2018-12-27 }} ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Ирландия}} || [[10 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/22|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Ирландия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qShijiN?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/22|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Исландия}} || [[14 мамыр]] [[2004 жыл|2004]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Испания}} || [[11 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/24|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Испания|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qSBpvVD?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/24|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20180912190315/http://www.kazesp.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Италия}} || [[21 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/23|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Итальянской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qSSsoaJ?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/23|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.ambastana.esteri.it/Ambasciata_Astana сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160711052830/http://www.ambastana.esteri.it/Ambasciata_Astana |date=2016-07-11 }} ||style="background:#32CD32"| [http://www.embkaz.it/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814155957/http://www.embkaz.it/ |date=2023-08-14 }} || |- |{{байрақ|Йемен}} || [[9 желтоқсан]] [[1997 жыл|1997]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кабо-Верде}} || [[30 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Камбоджа}} || [[25 ақпан]] [[1994 жыл|1994]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Камерун}} || [[14 мамыр]] [[2009 жыл|2009]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Канада}} || [[6 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/21|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Канадой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qSuaU33?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/21|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.canadainternational.gc.ca/kazakhstan/index.aspx?lang=eng&view=d сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://kazembassy.ca/ сайт] || |- |{{байрақ|Катар}} || [[1 шілде]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/15|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Государством Катар|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oyZYIbh?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/15|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Кения}} || [[15 қараша]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кипр}} || [[2 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кирибати}} || [[18 ақпан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Қырғызстан}}<ref>17 тамыз 1995 года вышло распоряжение Администрации президента Российской Федерации № 1495, где был утверждён список наименований бывших советских республик. В распоряжении данная республика значилась под именем «Киргизская Республика» (полная форма), «Киргизия» (краткая форма). Данное название используется в официальных документах МИД России. В самой Киргизии, где русский язык имеет официальный статус, в документах употребляется название «Кыргызстан» не «Кыргызская Республика»</ref> || [[15 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/06|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Кыргызской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ruwfw3L?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/06|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110903085504/http://www.kaz-emb.kg/ сайт] || |- |{{байрақ|Қытай}} || [[3 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/14|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Китайской Народной Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oylf7AQ?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/14|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://kz.china-embassy.org/ сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembchina.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Колумбия}} || [[23 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Коморлар}} || [[29 наурыз]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Конго Республикасы}} || [[21 қыркүйек]] [[1999 жыл|1999]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|КХДР}} || [[28 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Корея Республикасы}} || [[28 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/13|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Корея|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ozMgkxz?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/13|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20121015123712/http://kaz.mofat.go.kr/languages/eu/kaz/main/index.jsp сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembassy.org/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109144727/http://www.kazembassy.org/ |date=2019-11-09 }} || |- |{{байрақ|Коста-Рика}} || [[1 қазан]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кот-д’Ивуар}} || [[23 мамыр]] [[2009 жыл|2009]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Куба}} || [[24 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/20|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Куба|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qTK35IG?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/20|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20110822053340/http://emba.cubaminrex.cu/Default.aspx?alias=emba.cubaminrex.cu%2Fkazajstanrus сайт] ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кувейт}} || [[11 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/12|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Государством Кувейт|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p1zd5RV?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/12|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Лаос}} || [[19 қыркүйек]] [[1997 жыл|1997]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Латвия}} || [[10 желтоқсан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/19|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Латвийской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qXDPolo?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/19|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www2.mfa.gov.lv/ru/kazakhstan сайт]|| style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Лесото}} || [[2 сәуір]] [[2015 жыл|2015]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Либерия}} || [[27 сәуір]] [[2016 жыл|2016]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Ливан}} || 28 тамыз 2003 <ref name="mfa" /> не [[20 сәуір]] [[1993 жыл|1993]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/221|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Ливанской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p1zd5RV?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/12|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Ливия}} || [[13 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B05|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Великой Социалистической Народной Ливийской Арабской Джамахирией (ВСНЛАД)|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qC2zYYR?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Литва}} || [[15 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/17|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Литовской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qZmTWPy?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/17|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://kz.mfa.lt/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212012032/http://kz.mfa.lt/ |date=2015-02-12 }} ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembassy.lt/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604080615/http://www.kazembassy.lt/ |date=2020-06-04 }} || |- |{{байрақ|Лихтенштейн}} || [[31 қаңтар]] [[2007 жыл|2007]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Люксембург}} || [[29 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/16|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Великим Герцогством Люксембург|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qbAAl9g?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/16|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Маврикий}} || [[15 қазан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мавритания}} || [[28 сәуір]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мадагаскар}} || [[10 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Малайзия}} || [[16 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/11|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Малайзией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p2sIzKI?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/11|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110903182921/http://www.kazembassy.org.my/ сайт] || |- |{{байрақ|Мали}} || [[26 қараша]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мальдив Республикасы}} || [[15 наурыз]] [[2000 жыл|2000]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мальта}} || [[4 ақпан]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/18|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Мальта|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qYg2d4W?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/18|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#FF0000"| || |- | [[Сурет: Flag of the Order of St. John (various).svg|25px]] [[Мальта ордені]] || [[4 ақпан]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Марокко}} || 26 <ref name="mfa" /> не [[28 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B07|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Марокко|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qCTnkMd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Маршалл аралдары}} || [[12 ақпан]] [[2019 жыл|2019]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мексика}} || [[13 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Микронезия}} || [[27 қазан]] [[2015 жыл|2015]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мозамбик}} || [[18 маусым]] [[2008 жыл|2008]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Молдова}} || [[27 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B01|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Молдова|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rtavL93?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Монако}} || <ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Моңғолия}} || [[22 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/10|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Монголией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p37UIbg?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/10|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Мьянма}} || [[23 қыркүйек]] [[1999 жыл|1999]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Намибия}} || [[7 қазан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Непал}} || [[30 маусым]] [[2015 жыл|2015]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Нигер}} || [[22 қыркүйек]] [[2017 жыл|2017]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Нигерия}} || [[25 қараша]] [[1960 жыл|1960]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Нидерланд}} || [[10 қыркүйек]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/15|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Нидерландов|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qctCTq8?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/15|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.netherlands-embassy.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814160024/https://www.netherlands-embassy.kz/ |date=2023-08-14 }} ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20111208143232/http://www.kazakhembassy.nl/ сайт] || |- |{{байрақ|Никарагуа}} || [[5 шілде]] [[1994 жыл|1994]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Жаңа Зеландия}} || [[12 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Норвегия}} || [[5 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/14|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Норвегия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qdT5L4N?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/14|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20140310160627/http://www.norvegia.kz/ сайт] ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20140102094425/http://kazembassy.no/ сайт] || |- |{{байрақ|БАӘ}} || [[1 қыркүйек]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/03|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Таиланд|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qAC3Yc9?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/05|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Оман}} || [[27 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/09|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Султанатом Оман|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p37UIbg?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/10|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Пәкістан}} || [[24 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/07|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Исламской Республикой Пакистан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p3wuCrj?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/07|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Палау}} || [[19 қараша]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Палестина}} || [[6 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/08|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Государством Палестина|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p3emMq1?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/08|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Панама}} || [[28 шілде]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} || [[24 наурыз]] [[2023 жыл|2023]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Парагвай}} || [[20 қыркүйек]] [[2004 жыл|2004]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Перу}} || [[6 ақпан]] [[1997 жыл|1997]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Польша}} || 6 наурыз <ref name="mfa" /> не [[6 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/10|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Польша|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qen4sBS?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/10|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www.gov.pl/web/kazahstan/embassy сайт]|| style="background:#32CD32" | [http://www.kazakhstan.pl/ сайт] || |- |{{байрақ|Португалия}} || [[19 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/13|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Португальской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qdwLa2s?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/13|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Ресей}} || 22 <ref name="mfa" /> не [[21 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/05|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Российской Федерацией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rvA4Jsl?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/05|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.rfembassy.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142451/http://www.rfembassy.kz/ |date=2011-07-22 }} ||style="background:#32CD32"| [http://kazembassy.ru/ сайт] || |- |{{байрақ|Руанда}} || [[10 мамыр]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Румыния}} || [[15 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/12|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Португальской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qeFH6fp?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/12|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://astana.mae.ro/ru сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221210171355/https://astana.mae.ro/ru |date=2022-12-10 }}|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-bucharest?lang=ru байланыс ақпараты] || |- |{{байрақ|Сальвадор}} || [[30 қаңтар]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Самоа}} || [[7 ақпан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сан-Марино}} || [[20 қыркүйек]] [[2004 жыл|2004]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} || [[20 қараша]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сауд Арабиясы}} || [[30 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/06|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Саудовская Аравия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p3emMq1?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/08|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://embassy.aid-air.com/en/ru/country/saudi-arabia/embassy-of-saudi-arabia-in-astana-kazakhstan/ байланыс ақпараты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814155957/https://embassy.aid-air.com/en/ru/country/saudi-arabia/embassy-of-saudi-arabia-in-astana-kazakhstan/ |date=2023-08-14 }}|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20111004230329/http://www.kazembgulf.net/ сайт] || |- |{{байрақ|Солтүстік Македония}} || [[1 маусым]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B03|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Македония|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ru2ldK2?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Сейшель аралдары}} || [[11 наурыз]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сенегал}} || [[13 наурыз]] [[2008 жыл|2008]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} || [[21 қараша]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} || [[28 сәуір]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сент-Люсия}} || [[5 желтоқсан]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сербия}} || [[10 желтоқсан]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#32CD32"| [http://astana.mfa.gov.rs/rus/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814155958/http://astana.mfa.gov.rs/rus/ |date=2023-08-14 }}|| style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Сингапур}} || [[30 наурыз]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/05|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Сингапур|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qAC3Yc9?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/05|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110906070843/http://www.kazakhstan.org.sg/ сайт] || |- |{{байрақ|Сирия}} || 27 <ref name="mfa" /> не [[26 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B010|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Сирийской Арабской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qCdx1xa?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Словакия}} || [[1 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/05|title=Сотрудничество Республики Казахстан со Словацкой Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ro6h39N?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/05|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.mzv.sk/astana сайт] ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Словения}} || [[20 қыркүйек]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/04|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Словения|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61roDfpz4?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/04|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|АҚШ}} || [[26 желтоқсан]] [[1991 жыл|1991]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/35|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Соединенными Штатами Америки|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qOxCHs1?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/35|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20151022041116/http://kazakhstan.usembassy.gov/ сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazakhembus.com/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316153559/http://www.kazakhembus.com/ |date=2015-03-16 }} || |- |{{байрақ|Соломон аралдары}} || [[17 тамыз]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Судан}} || [[19 маусым]] [[2008 жыл|2008]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Суринам}} || [[11 сәуір]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сьерра-Леоне}} || [[20 қараша]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тәжікстан}} || [[7 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/04|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Таджикистан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rvL8d3W?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/04|archivedate=2011-09-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tajambkaz.tj/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=2|title=ХРОНОЛОГИЯ ТАДЖИКИСТАНСКО-КАЗАХСТАНСКИХ ОТНОШЕНИЙ|publisher=Посольство Республики Таджикистан в Республике Казахстан|accessdate=2011-09-21|archive-date=2011-09-21|archive-url=https://www.webcitation.org/61rvUoHZk?url=http://www.tajambkaz.tj/index.php?option=com_content|deadlink=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kazakhembassy.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=12&Itemid=100003|title=О посольстве|publisher=Посольство Республики Казахстан в Республике Таджикистан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rviX7d3?url=http://www.kazakhembassy.tj/index.php?option=com_content|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20100914005927/http://www.tajambkaz.tj/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 сайт] ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20111015032244/http://www.kazakhembassy.tj/ сайт] || |- |{{байрақ|Тайланд}} || [[6 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/04|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Таиланд|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qAC3Yc9?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/05|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembassythailand.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Танзания}} || [[13 ақпан]] [[2019 жыл|2019]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Того}} || [[8 қазан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тонга}} || [[17 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тринидад және Тобаго}} || [[16 қаңтар]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тувалу}} || [[27 шілде]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тунис}} || [[23 қараша]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Түрікменстан}} || [[5 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/03|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Туркменистан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rvqcNX4?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/03|archivedate=2011-09-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.embkaztm.org/article/74|title=Казахстанско-туркменские отношения (справка)|publisher=Посольство Республики Казахстан в Туркмении|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501134016/http://www.embkaztm.org/article/74|archivedate=2011-05-01|deadlink=yes}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://kazakhstan.tmembassy.gov.tm/ru сайт]|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20110702175050/http://www.embkaztm.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Түркия}} || [[2 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/11|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Турецкой Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qeTXpAa?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/11|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://astana.be.mfa.gov.tr/Mission сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714120638/http://astana.be.mfa.gov.tr/Mission |date=2023-07-14 }}|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20110914074339/http://www.kazakhstan-embassy.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Уганда}} || [[20 маусым]] [[2008 жыл|2008]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Өзбекстан}} || [[23 қараша]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/02|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Узбекистаном|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rwLnnLL?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/02|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110918030211/http://www.emb-uzbekistan.kz/ сайт] ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110926083730/http://www.kazembassy.uz/ru/index сайт] || |- |{{байрақ|Украина}} || 23 шілде <ref name="mfa" /> не [[23 қараша]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/01|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Украиной|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rwZvIO8?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/01|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://archive.is/20121222190309/www.mfa.gov.ua/kazakhstan/ru сайт] ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20170822194914/http://kazembassy.com.ua/ сайт] || |- |{{байрақ|Уругвай}} || [[30 шілде]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Фиджи}} || [[6 маусым]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Филиппиндер}} || [[25 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Финляндия}} || [[13 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/08|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Финляндской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qfnBTf5?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/08|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.finland.org.kz/Public/Default.aspx сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190305055254/http://www.finland.org.kz/public/default.aspx |date=2019-03-05 }} ||style="background:#32CD32"| [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-helsinki?lang=en байланыс ақпараты] || |- |{{байрақ|Франция}} || [[25 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/09|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Французской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qfQeefd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/09|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://ambafrance-kz.org/Posol-stvo-Francii-v-Kazahstane сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529181008/http://www.ambafrance-kz.org/Posol-stvo-Francii-v-Kazahstane |date=2016-05-29 }} ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110903213855/http://www.amb-kazakhstan.fr/1.aspx сайт] || |- |{{байрақ|Хорватия}} || [[16 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Хорватской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rppB2cN?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | [https://visa.vfsglobal.com/kaz/ru/hrv/ сайт партнера Посольства]|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20121215074607/http://www.kazembassy.hr/index.aspx?l=RU сайт] || |- |{{байрақ|Чад}} || [[21 шілде]] [[1999 жыл|1999]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Черногория}} || [[14 шілде]] [[2006 жыл|2006]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Чехия}} || [[1 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/03|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Чешской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rpNS4IG?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/03|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.mzv.cz/astana/ru/index.html сайт] ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20110718173953/http://www.kazembassy.cz/ сайт] || |- |{{байрақ|Чили}} || [[19 тамыз]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://www.russianhome.cl/news/42-consulado.html|title=Консульство Чили в Казахстане|publisher=Русский дом в Чили|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61s6AeUs2?url=http://www.russianhome.cl/news/42-consulado.html|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Швейцария}} || [[1 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/07|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Французской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qfQeefd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/09|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.eda.admin.ch/eda/rus/home/reps/asia/vkaz/embast.html сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazakhstan-bern.ch/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814160003/http://www.kazakhstan-bern.ch/ |date=2023-08-14 }} || |- |{{байрақ|Швеция}} || [[7 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/06|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Швеции|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qgeHz77?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/06|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www.swedenabroad.se/en/embassies/kazakhstan-astana/ сайт]|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-stockholm?lang=en байланыс ақпараты]|| |- |{{байрақ|Шри-Ланка}} || [[маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Эквадор}} || [[23 қаңтар]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Экваторлық Гвинея}} || [[24 мамыр]] [[2017 жыл|2017]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Эритрея}} || [[7 желтоқсан]] [[2016 жыл|2016]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Эсватини}} || [[16 мамыр]] [[2016 жыл|2016]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Эстония}} || [[27 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/01|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Эстонской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rqO8PhN?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/01|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://nursultan.mfa.ee/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011092139/https://nursultan.mfa.ee/ |date=2022-10-11 }} ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Эфиопия}} || [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|ОАР}} || [[5 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/02|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Южно-Африканской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qBCDglQ?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/02|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.dirco.gov.za/nur_sultan/ сайт]|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.za/about-government/contact-directory/foreign-reps/foreign-reps/kazakhstan-republic-embassy байланыс ақпараты]|| |- |{{байрақ|Ямайка}} || [[27 шілде]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Жапония}} || [[26 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/01|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Японией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qBPRoPI?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/01|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.kz.emb-japan.go.jp/index.htm сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.mfa.kz/ru/tokyo сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225225442/http://www.mfa.kz/ru/Tokyo |date=2020-02-25 }} || |} == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Қазақстанның халықаралық қатынастары}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] 0csoh3215h1sut9xe1c2c75td689fmd 0 710272 3602057 3581583 2026-05-09T03:02:29Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 14 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602057 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+ Әлем өзендері |- ! Реті !! Өзен !! Суреті !! Ұзындығы км.!! Ауданы км<sup>2</sup>!! Елдер!!Қайда құяды, саласы !! Мұхит |- | 1. || [[Амазон өзені|Амазон]] || [[Сурет: Campo12Foto 2.JPG |орта|100px|]] || 6 992<ref>Река Амазонка — самая длинная река в мире https://divoworld.ru/reka-amazonka-samaya-dlinnaya-reka-v-mire/</ref>|| 7 180 000 || [[Перу]], [[Колумбия]], [[Бразилия]] || мұхит || [[Атлант мұхиты]] |- | 2. || [[Ніл]] || [[Сурет: Agilkia.jpg |орта|100px|]] || 6 670<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/2663609</ref>|| 3 400 000 || [[Уганда]], [[Судан]], [[Мысыр]] || [[Жерорта теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- | 3. || [[Янцзы]] || [[Сурет:Kuimen gate.jpg |орта|100px|]] || 6 300<ref>От Енисея до Амазонки: 10 самых длинных рек в мире https://news.rambler.ru/tech/50792737-ot-eniseya-do-amazonki-10-samyh-dlinnyh-rek-v-mire/?utm_content=news_media&utm_medium=read_more&utm_source=copylink</ref>|| 1 808 500 || [[Қытай]] || [[Шығыс Қытай теңізі]] || [[Тынық мұхит]] |- | 4. || [[Хуанхэ]] || [[Сурет:Lanzhou-rio-amarillo-d01.jpg |орта|100px|]] || 5 464<ref>Самые длинные реки в мире https://protop10.ru/samye-dlinnye-reki-v-mire.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928155408/https://protop10.ru/samye-dlinnye-reki-v-mire.html |date=2023-09-28 }}</ref>|| 752 000 || [[Қытай]] || [[Сары теңіз]] ||[[Тынық мұхит]] |- | 5. || [[Меконг]] || [[Сурет: Luang Prabang 169 Mekong.jpg|орта|100px|]] || 4 500<ref>БСЭ1/Меконг https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%91%D0%A1%D0%AD1/%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B3</ref>|| 810 000 || [[Қытай]], [[Мьянма]], [[Лаос]], [[Тайланд]], [[Камбоджа]], [[Вьетнам]] || [[Оңтүстік Қытай теңізі]]||[[Тынық мұхит]] |- |6. || [[Өлөне]] || [[Сурет:Lone-maiden-formation.jpg |орта|100px|]]|| 4 400<ref>Великая река Сибири Лена: особенности, описание, притоки, легенды и факты. https://snegir.org/post/lena-krypnejshaya-v-mire-reka-v-zone-vechnoj-merzloty/</ref>|| 2 490 000|| [[Ресей]] || [[Лаптев теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |7. || [[Парана]] || [[Сурет:Confluence of the Iguazu and Parana rivers, Puerto Iguazu, Misiones, Argentina, 6th. Jan. 2011 - Flickr - PhillipC.jpg|орта|100px|]]|| 4 380<ref>Топ 18 самых многоводных рек в мире https://vseprovodu.ru/reki/drugie-reki/samye-polnovodnye-reki</ref>|| 2 582 672 || [[Бразилия]], [[Парагвай]], [[Аргентина]] || [[Ла-плата шығанағы]] || [[Атлант мұхиты]] |- |8. || [[Конго (өзен)|Конго]] || [[Сурет:Aerial view of Matadi.jpg |орта|100px|]]|| 4 374<ref>куда впадает река конго в какое море https://mozaiyka.ru/kuda-vpadaet-reka-kongo-v-kakoe-more/{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 4 014 500 || [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Конго Республикасы]], [[Замбия]], [[Ангола]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |9. || [[Ертіс]]|| [[Сурет:Pavlodar-Fiume Irtysh.JPG |орта|100px|]]|| 4 248<ref>ЕРТІС ӨЗЕНІ https://www.uniface.kz/interfacts/index.php?post=article&id=210 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928163216/https://www.uniface.kz/interfacts/index.php?post=article&id=210 |date=2023-09-28 }}</ref>||1 643 000 || [[Қытай]], [[Қазақстан]], [[Ресей]] || Обь өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |10. || [[Нигер (өзен)|Нигер]] || [[Сурет:Niger River Center Island.jpg |орта|100px|]]|| 4 180<ref>По каким странам протекает река Нигер? http://www.bolshoyvopros.ru/questions/2903466-po-kakim-stranam-protekaet-reka-niger.html </ref> || 2 117 700 || [[Гвинея]], [[Мали]], [[Нигер]], [[Бенин]], [[Нигерия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |11. || [[Миссури (өзен)|Миссури]] || [[Сурет: Missouri River near Yankton 1.jpg|орта|100px|]]|| 3 767<ref>Топ 10 самые длинные реки в США https://top10a.ru/samye-dlinnye-reki-v-ssha-rejting-i-foto.html</ref>|| 1 371 010|| [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссисипи]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |12. || [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи]] || [[Сурет:Miss R dam 27.jpg |орта|100px|]]|| 3 734<ref>Топ 10 самые длинные реки в США https://podg-kursy.ru/obuchenie/glavnye-reki-ameriki-dragunskij-slushat.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F</ref>|| 2 981 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || Мексика шығанағы||[[Атлант мұхиты]] |- |13. || [[Обь]] || [[Сурет:Ob river -a.jpg |орта|100px|]]|| 3 650<ref> Какая длина реки Обь? http://www.bolshoyvopros.ru/questions/2752989-kakaja-dlina-reki-ob.html</ref>|| 2 990 000 || [[Ресей]] || [[Кар теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |14. || [[Еділ]]|| [[Сурет:Volga Ulyanovsk-oliv.jpg |орта|100px|]]|| 3 530<ref>Еділ өзені туралы 25 қызықты деректер https://100-facts.com/kk/edil-zeni-turaly-25-yzy-ty-derekter/</ref>|| 1 361 000 || [[Ресей]] || [[Каспий теңізі]] || |- |15. || [[Енисей]] || [[Сурет:Beldir.jpg |орта|100px|]]|| 3 487<ref>Енисей и его каскад https://author.today/post/95714</ref> || 2 580 000 || [[Ресей]] || [[Кар теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |16. || [[Журуа өзені|Журуа]] || [[Сурет:Rio Jurua, Cruzeiro do Sul, Acre.jpg |орта|100px|]]|| 3 280<ref>Словарь географических названий Журуа https://gufo.me/dict/geographical_names/%D0%96%D1%83%D1%80%D1%83%D0%B0</ref> || 224 000 || [[Перу]], [[Бразилия]] || [[Амазон өзені]]нің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |17. || [[Мадейра (өзен)|Мадейра]] || [[Сурет:Rio Madeira 09072007.jpg |орта|100px|]]|| 3 230<ref>Река Мадейра: географическое положение и водный режим. Исток и устье реки https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/468612/reka-madeyra-geograficheskoe-polojenie-i-vodnyiy-rejim-istok-i-uste-reki {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002051056/https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/468612/reka-madeyra-geograficheskoe-polojenie-i-vodnyiy-rejim-istok-i-uste-reki |date=2023-10-02 }}</ref>|| 1 158 000 || [[Боливия]], [[Бразилия]] || [[Амазон өзені]]нің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |18. || [[Пурус]] || [[Сурет:Santa Rosa do Purus.jpg |орта|100px|]]||3 200<ref>Значение слова ПУРУС в Большой советской энциклопедии, БСЭ https://slovar.cc/enc/bse/2033959.html</ref>|| 365 000 || [[Перу]], [[Бразилия]] || [[Амазон өзені]]нің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |19. || [[Үнді өзені|Инд]] || [[Сурет:Indus river from karakouram highway.jpg |орта|100px|]]|| 3 180<ref>12 самых длинных и важных рек в Индии https://earthnworld.com/ru/%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B5-%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8-%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B8/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003180812/https://earthnworld.com/ru/%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B5-%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8-%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B8/ |date=2023-10-03 }}</ref>|| 960 800 ||[[Пәкістан]], [[Қытай]]||[[Арабия теңізі]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |20. || [[Юкон]] || [[Сурет:Dawson City Yukon Ferry.jpg |орта|100px|]]|| 3 100<ref>Река Юкон https://www.keeptravel.com/ru/canada/attraction/reka-yukon {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003180813/https://www.keeptravel.com/ru/canada/attraction/reka-yukon |date=2023-10-03 }}</ref>|| 832 000 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Беринг теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |21. || [[Рио-Гранде (өзен, Мексика шығанағы)|Рио-Гранде]] || [[Сурет:Rio Grande-2.jpg |орта|100px|]]|| 3 034<ref>Рио-Гранде https://geographyofrussia.com/rio-grande/</ref>|| 607 965 || [[Америка Құрама Штаттары]], [[Мексика]] || [[Мексика шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |22. || [[Төменгі Тунгуска]] || [[Сурет: Severnaya River (tributary of Nizhnyaya Tunguska).jpg|орта|100px|]]|| 2 989<ref>Река Нижняя Тунгуска Красноярский край https://gotonature.ru/1830-reka-nizhnjaja-tunguska.html</ref>|| 473 000|| [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |23. || [[Брахмапутра өзені|Брахмапутра]] || [[Сурет:Brahmaputra8.JPG |орта|100px|]]|| 2 896<ref>Брахмапутра https://infoteach.ru/%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B0{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 651 334|| [[Қытай]], [[Үндістан]], [[Бангладеш]] || [[Ганг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |24. || [[Дунай]] || [[Сурет:DonauknieVisegrad.jpg |орта|100px|]]|| 2 860<ref>Дунай https://geographyofrussia.com/dunaj/</ref>|| 817 000 || [[Германия]], [[Аустрия]], [[Словакия]], [[Мажарстан]], [[Хорватия]],[[Сербия]], [[Болгария]], [[Румыния]], [[Молдова]], [[Украина]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |25. || [[Токантинс (өзен)|Токантинс]] || [[Сурет:Palmas, Tocantins.jpg |орта|100px|]]|| 2 850<ref>ТОКАНТИ́НС Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/4195205</ref>|| 770 000|| [[Бразилия]]|| [[Рио Пара]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |26. || [[Сан-Франсиску (өзен)|Сан-Франсиску]] || [[Сурет:Canindé de São Francisco-002.jpg |орта|100px|]]|| 2 830<ref>Длина реки сан франсиску https://fat-control.ru/dlina-reki-san-fransisku/{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 641 000 || [[Бразилия]] || мұхит || [[Атлант мұхиты]] |- |27. || [[Амур]] || [[Сурет:Amur River in Habarovsk.jpg |орта|100px|]]|| 2 824<ref>Река Амур Амурская область https://gotonature.ru/1806-reka-amur.html</ref>|| 1 855 000 || [[Ресей]], [[Қытай]] || [[Охота теңізі]] || [[Тынық мұхит]] |- |28. || [[Евфрат]] || [[Сурет: Abukamal Euphrates.JPG|орта|100px|]]|| 2 780<ref>Евфрат https://geographyofrussia.com/evfrat/</ref>|| 765 800 || [[Түркия]], [[Сирия]], [[Ирак]] || [[Шатт әл-Араб]] өзенінің саласы || [[Үнді мұхиты]] |- |29. || [[Дарлинг (өзен)|Дарлинг]] || [[Сурет:Darling-near-Bourke.jpg |орта|100px|]]|| 2 740<ref>ДАРЛИНГ http://geoman.ru/geography/item/f00/s03/e0003005/index.shtml</ref>|| 710 000 || [[Аустралия]] || [[Муррей]] өзенінің саласы || [[Үнді мұхиты]] |- |30. || [[Ориноко]] || [[Сурет: Deltaorinoco.jpg|орта|100px|]]|| 2 736<ref>Река Ориноко http://travellers.ru/reka-orinoko {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231006181822/http://travellers.ru/reka-orinoko |date=2023-10-06 }}</ref>|| 880 000|| [[Колумбия]], [[Венесуэла]] || мұхит || [[Атлант мұхиты]] |- |31. || [[Ганг]] || [[Сурет:Ganga at Kaudiayala.jpg |орта|100px|]]|| 2 700<ref>Река Ганг в Индии https://buroputevok.ru/dostoprimechatelnosti-indii/reka-gang-v-indii-14-foto-opisanie-infor</ref>|| 1 060 000 || [[Үндістан]], [[Бангладеш]] || [[Бенгал шығанағы]]|| [[Үнді мұхиты]] |- |32. || [[Бүлу|Вилюй]] || [[Сурет:Вилюйские пороги.jpg |орта|100px|]]|| 2 650<ref>Река Вилюй Республика Саха (Якутия) https://gotonature.ru/1851-reka-viljuj.html</ref>|| 454 000|| [[Ресей]] ||[[Лена]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |33. || [[Арагуая]] || [[Сурет:Araguaia River.jpg |орта|100px|]]|| 2 630<ref>Куди впадає річка Арагуая​ https://znanija.com/task/47154748</ref>|| 370 000 || [[Бразилия]] || [[Токантинс]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |34. || [[Бразос]] || [[Сурет:Brazos River railroad bridge Waco TX.jpg |орта|100px|]]||2 600<ref>Бразос https://megabook.ru/article/%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%81</ref> || 116 000 ||[[Америка Құрама Штаттары]] || [[Мексика шығанағы]]|| [[Атлант мұхиты]] |- |35. || [[Замбези]] || [[Сурет:Zambezi River near Zambezi Town.jpg |орта|100px|]]|| 2 574<ref>Река Африки https://geosfera.org/afrika/1003-zambezi-reka-afriki.html</ref>|| 1 570 000 || [[Ангола]], [[Намибия]], [[Ботсвана]], [[Замбия]], [[Зимбабве]], [[Мозамбик]] || мұхит || [[Үнді мұхиты]] |- |36. || [[Парагвай (өзен)|Парагвай]] || [[Сурет: Rio Paraguay.jpg|орта|100px|]]|| 2 549<ref>Реки Бразилии http://riversbrazil.ru/indexfbd5.php</ref>|| 1 200 000 || [[Бразилия]], [[Боливия]], [[Парагвай]], [[Аргентина]] || [[Парана]] өзенінің саласы|| [[Атлант мұхиты]] |- |37. || [[Есіл]] || [[Сурет:Ishim.jpg |орта|100px|]]|| 2 450<ref>Есіл өзені https://www.referat911.ru/Byudjet/esl-zen/241770-2494848-place1.html/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191016173311/http://referat911.ru/Byudjet/esl-zen/241770-2494848-place1.html |date=2019-10-16 }}</ref>|| 177 000 || [[Қазақстан]], [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |38. || [[Жайық]] || [[Сурет:Ural river.jpg |орта|100px|]]|| 2 428<ref>Қазақстан өзендері https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96</ref>|| 237 000 || [[Ресей]], [[Қазақстан]] || [[Каспий теңізі]] || |- |39. || [[Салуин]] || [[Сурет:Salawin river at Mae Sam Laep.jpg |орта|100px|]]|| 2 400<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/3529460</ref>|| 325 000 || [[Қытай]], [[Мьянма]], [[Тайланд]]|| [[Андаман теңізі]] || [[Үнді мұхиты]] |- |40. || [[Муррей]] || [[Сурет:MurrayBridgeMurrayRiver.JPG |орта|100px|]]|| 2 375<ref>Река Муррей в Австралии. https://webmandry.com/reka-murrej-v-avstralii-harakteristika-opisanie-karta-foto-video-reki-murrej/</ref> || 1 061 469 || [[Аустралия]] ||[[Алегзандрина]] көлі || [[Үнді мұхиты]] |- |41. || [[Арканзас (өзен)|Арканзас]] || [[Сурет: Yancopin Bridge.jpg|орта|100px|]]|| 2 364<ref>Река Арканзас – водный путь «Дикого Запада» https://ogeo.info/reki/arkanzas</ref>|| 505 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссисипи]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |42. || [[Колорадо (өзен)|Колорадо]] || [[Сурет:Colorado River edit.jpg |орта|100px|]]|| 2 334<ref>Река Колорадо – краткая характеристика и значение для Северной Америки https://americausa.ru/tyristam/interesnie-mesta/reka-kolorado-kratkaya-xarakteristika-i-znachenie-dlya-severnoj-ameriki.html</ref>|| 637 137 || [[Америка Құрама Штаттары]], [[Мексика]] || [[Калифорния шығанағы]] || [[Тынық мұхит]] |- |43. || [[Риу-Негру (өзен)|Риу-Негру]] || [[Сурет: Manaus Encontro das aguas 10 2006 103 8x6.jpg|орта|100px|]]|| 2 300<ref>Риу-Негру (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/157164</ref>|| 720 114|| [[Колумбия]], [[Венесуэла]], [[Бразилия]] ||[[Амазон өзені]]нің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |44. || [[Оленёк (өзен)|Оленёк]] || [[Сурет:Olenyok.png |орта|100px|]]|| 2 292<ref>Географическое положение реки Оленек https://kurnyavkabox.ru/geograficeskoe-polozenie-reki-olenek/{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 219 000 || [[Ресей]] || [[Лаптев теңізі]] || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |45. || [[Днепр]] || [[Сурет:Днепр, теперь пограничный.JPG |орта|100px|]]|| 2 287<ref>Рыбалка на реке Днепр https://rybalke.net/ryibalka-na-reke-dnepr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010183450/https://rybalke.net/ryibalka-na-reke-dnepr |date=2023-10-10 }}</ref>|| 504 000 || [[Ресей]], [[Беларусь]], [[Украина]] || [[Қара теңіз]] || [[Атлант мұхиты]] |- |46. || [[Алдан (өзен)|Алдан]] || [[Сурет:Река Алдан в Томмоте.JPG |орта|100px|]]|| 2 273<ref>Река Алдан – великий приток великой реки https://ogeo.info/reki/aldan </ref>|| 729 000|| [[Ресей]] || [[Өлөне|Лена]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |47. || [[Убанги]] || [[Сурет: Ubangi river near Bangui.jpg|орта|100px|]]|| 2 272<ref>Граница каких стран проходит по реке убанги https://torise.ru/granitsa-kakih-stran-prohodit-po-reke-ubangi/</ref>|| 772 800 || [[Орталық Африка Республикасы]], [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Конго Республикасы]] || [[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |48. || [[Сырдария]] || [[Сурет:Панорама Сырдарьи с набережной города Байконур.jpg |орта|100px|]]|| 2 212<ref>Река Сырдарья описание, фото. https://webmandry.com/reka-syrdarya-opisanie-foto/</ref>|| 219 000 || [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]], [[Тәжікстан]], [[Қырғызстан]] || [[Арал теңізі]] || |- |49. || [[Тапажос]] || [[Сурет:Santarem, Tapajos.JPG |орта|100px|]]|| 2 200<ref>Река Тапажос http://travellers.ru/reka-tapazhos {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231015182246/http://travellers.ru/reka-tapazhos |date=2023-10-15 }}</ref>|| 487 000 || [[Бразилия]] || [[Амазон өзені]]нің саласы|| [[Атлант мұхиты]] |- |50. || [[Чжуцзян]] || [[Сурет:Dongguan010.jpg |орта|100px|]]|| 2 200<ref>Чжуцзян https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/701107</ref>|| 437 000 || [[Қытай]] || [[Оңтүстік Қытай теңізі]] || [[Тынық мұхит]] |- |51. || [[Оранжевая]] || [[Сурет: Gariep & Prieska, South Africa.jpg|орта|100px|]]|| 2 200<ref>Река Оранжевая http://travellers.ru/reka-oranzhevaya{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 973 000 || [[Лесото]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Намибия]] || мұхит|| [[Атлант мұхиты]] |- |52. || [[Сицзян]] || [[Сурет:Deqing Sanyuan Ta 2013.11.17 10-53-02.jpg |орта|100px|]]|| 2 197<ref>Xijiang River (Река Сицзян) http://fishbiosystem.ru/find/Geo/China,%20Xijiang%20River.html</ref> || 437 000 || [[Қытай]] || [[Чжуцзян]] өзенінің саласы || [[Тынық мұхит]] |- |53. || [[Ред-Ривер]] || [[Сурет:Red River at Alexandria, LA IMG 1134.JPG |орта|100px|]]|| 2 190<ref>Ред-Ривер (приток Миссисипи) https://infor24.ru/%D0%A0%D0%B5%D0%B4-%D0%A0%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_(%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA_%D0%9C%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%B8){{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 233 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссисипи]] өзенінің саласы|| [[Атлант мұхиты]] |- |54. || [[Иравади]] || [[Сурет: Bhamo-ayeyarwady-d02.jpg|орта|100px|]]|| 2 170<ref>Меконг и Иравади — реки Азиатского материка https://excel-plus.ru/instruktsii/mekong-i-iravadi-reki-aziatskogo-materika{{Deadlink|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 411 000 || [[Мьянма]] || [[Андаман теңізі]]|| [[Үнді мұхиты]] |- |55. || [[Касаи]] || [[Сурет:Sunset view from Kalonda.jpg |орта|100px|]]|| 2 153<ref>Најдуже ријеке у Африци https://sr.history-hub.com/najduzhe-rijeke-u-africi</ref>|| 880 200 || [[Ангола]], [[Конго Демократиялық Республикасы]] ||[[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |56. || [[Колыма]] || [[Сурет: Мост через Колыму.jpg|орта|100px|]]|| 2 129<ref>Колыма https://baikal-terra.ru/bassejn-reki-kolyma.html</ref>||643 000|| [[Ресей]] ||[[Шығыс Сібір теңізі]] || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |57. || [[Огайо]] || [[Сурет: Rising-sun-indiana-ohio-river--from-above.jpg|орта|100px|]]|| 2 102<ref>Самые большие реки Америки на карте https://oreke.ru/severnaya-amerika/samaya-dlinnaya-reka-v-ssha</ref>|| 528 100 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |58. || [[Тарим]] || [[Сурет:Tarim Desert Highway - Crossing the Tarim River, Xinjiang, China.jpg |орта|100px|]]|| 2 030<ref>Как и где протекает река Тарим?https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/230859/kak-i-gde-protekaet-reka-tarim-opisanie-osobennosti-i-foto-vodnogo-potoka-kitaya {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231016190753/https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/230859/kak-i-gde-protekaet-reka-tarim-opisanie-osobennosti-i-foto-vodnogo-potoka-kitaya |date=2023-10-16 }}</ref>|| 1 000 000 || [[Қытай]] ||[[Лобнор]] көлі|| |- |59. || [[Мараньон]] || [[Сурет:Río Marañón 01982.jpg |орта|100px|]]|| 2 000<ref>Река Мараньон: «Рождающая Амазонку» https://www.tripbest.ru/latam/lapost-maranon.php</ref>|| 350 000 || [[Перу]] || [[Амазон өзені|Амазон]] өзенінің саласы|| [[Атлант мұхиты]] |- |60. || [[Колумбия өзені|Колумбия]] || [[Сурет: Corps-engineers-archives bonneville dam looking east.jpg|орта|100px|]]|| 2 000<ref>Колумбия (река) https://waterresources.ru/reki/kolumbiya-reka/</ref>|| 668 217 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || мұхит || [[Тынық мұхит]] |- |61. || [[Шингу]] || [[Сурет:Xingu River.jpg |орта|100px|]]|| 1 980<ref>Шингу https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%A8%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 513 000 || [[Бразилия]] || [[Амазон өзені|Амазон]] өзенінің саласы|| [[Атлант мұхиты]] |- |62. || [[Витим]] || [[Сурет: Witim1.jpg|орта|100px|]]|| 1 978<ref>Куда впадает река Витим https://antikvariat-murom.ru/kuda-vpadaet-reka-vitim/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021054303/https://antikvariat-murom.ru/kuda-vpadaet-reka-vitim/ |date=2023-10-21 }}</ref>|| 225 000 || [[Ресей]] ||[[Өлөне|Лена]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |63. || [[Сенегал өзені|Сенегал]] || [[Сурет:Pont Faidherbe Saint Louis.jpg |орта|100px|]]|| 1970<ref>Сенегал https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/138127</ref>|| 337 000 || [[Мали]], [[Мавритания]], [[Сенегал]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |64. || [[Жапура]] || [[Сурет:Ecologia de reserva intacta 91407-2019-05-11 at 10.47.50 PM - copia.jpg |орта|100px|]]|| 1 930<ref>Жапура https://waterresources.ru/reki/zhapura/?ysclid=lofuw4scfp732390075</ref>|| 282 000 || [[Колумбия]], [[Бразилия]] ||[[Амазон өзені|Амазон]] өзенінің саласы|| [[Атлант мұхиты]] |- |65. || [[Сунхуацзян]] || [[Сурет:ハルビン松花江.jpg |орта|100px|]]|| 1 927<ref>Река Сунхуацзян заложила основу для развития строительства https://russian.cgtn.com/news/2022-10-04/1577170122666295297/index.html</ref>|| 524 000 || [[Қытай]] || [[Амур]] өзенінің саласы || [[Тынық мұхит]] |- |66. || [[Тигр]] || [[Сурет:Tigris 2015.jpg |орта|100px|]]|| 1 900<ref>Тигр (река) https://bigenc.ru/c/tigr-reka-888fd7?ysclid=lofv47yryr644628172</ref>|| 375 000 || [[Ирак]], [[Сирия]], [[Түркия]] || [[Шатт әл-Араб]] өзенінің саласы || [[Үнді мұхиты]] |- |67. || [[Маморе]] || [[Сурет:Río Mamoré - Bolivia.jpg |орта|100px|]]|| 1 900<ref>Маморе (река) Маморе (река) https://ru.wikiital.com/wiki/Mamor%C3%A9_(fiume) </ref>|| 241 660 || [[Боливия]], [[Бразилия]] || [[Мадейра (өзен)|Мадейра]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |68. || [[Дон (өзен)|Дон]] || [[Сурет:Донская панорама.jpg |орта|100px|]]|| 1 870<ref>https://pwfunplay.ru/reka-don-geograficeskoe-polozenie-bassein-i-ploshhad/?ysclid=lppv33cfb8822045076{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 422 000 || [[Ресей]] || [[Азов теңізі]] || [[Атлант мұхиты]] |- |69. || [[Подкаменная Тунгуска]] || [[Сурет:Osharovo settlement on the Podkamennaya Tunguska River.jpg|орта|100px|]]|| 1 865<ref>https://old.bigenc.ru/geography/text/3149760?ysclid=lppv5wl7o283043427</ref>|| 240 000 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |70. || [[Печора]] || [[Сурет:Petsjora rivier near Narjan-Mar.jpg |орта|100px|]]|| 1 809<ref>https://xn--90aafebcae8c0asf9d6d.xn--p1ai/news/velikie-reki-rossii-pechora/?ysclid=lppv94p757708563006</ref>|| 322 000 || [[Ресей]] || [[Баренц теңізі]] || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |71. || [[Шолман|Кама]] || [[Сурет:Perm asv2019-05 img23 Kama River.jpg |орта|100px|]]|| 1 805<ref>https://uraloved.ru/reka-kama?ysclid=lppvcvjv2368346334</ref>|| 507 000 || [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |72. || [[Путумайо]] || [[Сурет:RIO PUTUMAYO - PUERTO ASÍS - HONG KONG.jpg |орта|100px|]]|| 1 800<ref>https://hasta-pronto.info/putumayo/</ref>|| 123 000 || [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Перу]], [[Бразилия]]|| [[Амазон өзені|Амазон]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |73. || [[Шұлым]] || [[Сурет:Pervomaysky District, Tomsk Oblast, Russia - panoramio (64).jpg |орта|100px|]]|| 1 799<ref>https://old.bigenc.ru/geography/text/4688866?ysclid=lpqlqwwz9x678702718</ref> || 134 000 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |74. || [[Ангара]] || [[Сурет:Angara River2.jpg |орта|100px|]]|| 1 779<ref>https://www.vpoxod.ru/page/toponym/reka_angara_info?ysclid=lpqlsdxr2f443374933</ref>|| 1 039 000 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |75. || [[Укаяли]] || [[Сурет:Atalaya (Peru) Rios Tambo+Ucayali.jpg |орта|100px|]]|| 1 771<ref>https://ru.wikibrief.org/wiki/List_of_rivers_of_Peru</ref>|| 375 000 || [[Перу]] || [[Амазон өзені|Амазон]] өзенінің саласы|| [[Атлант мұхиты]] |- |76. || [[Лимпопо]] || [[Сурет:Limpopo.jpg |орта|100px|]]|| 1 750<ref>https://oreke.ru/afrika/reka-limpopo?ysclid=lpusuqhyhf859522376</ref>|| 440 000 || [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Ботсвана]], [[Зимбабве]], [[Мозамбик]] || мұхит || [[Үнді мұхиты]] |- |77. || [[Гуапоре]] || [[Сурет:Rio Guaporé em Pontes e Lacerda1.JPG |орта|100px|]]|| 1 749<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=2&ysclid=lpusygzn6x566397920</ref>|| 266 460 || [[Бразилия]], [[Боливия]] || [[Маморе]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |78. || [[Макензи өзені|Маккензи]] || [[Сурет:USACE Cougar Dam South Fork McKenzie River.jpg |орта|100px|]]|| 1 738<ref>https://decocode.ru/5-krupneisix-rek-severnoi-ameriki/?ysclid=lput2a54qp288874199 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180730/https://decocode.ru/5-krupneisix-rek-severnoi-ameriki/?ysclid=lput2a54qp288874199 |date=2023-12-07 }}</ref>|| 1 805 200 || [[Канада]] || [[Бофорт теңізі]] || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |79. || [[Снейк өзені|Снейк]] || [[Сурет:Snake River and Columbia Plateau Trail.jpg |орта|100px|]]|| 1 735<ref>https://top10a.ru/samye-dlinnye-reki-v-ssha-rejting-i-foto.html?ysclid=lput4ke23280361862</ref>|| 278 450 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колумбия өзені]]нің саласы || [[Тынық мұхит]] |- |80. || [[Индигирка]] || [[Сурет:Усть-Нера. Вид с горы..jpg |орта|100px|]]||1 726<ref>https://gotonature.ru/1879-reka-indigirka.html</ref>|| 360 000 || [[Ресей]] || [[Шығыс Сібір теңізі]]|| [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |81. || [[Хатанга]] || [[Сурет:Khatanga 3.jpg |орта|100px|]]|| 1 636<ref>https://multiurok.ru/blog/khatanga-reka-v-krasnoiarskom-krae.html?ysclid=lpv9yb74lu175168515</ref>|| 364 000 || [[Ресей]] || [[Лаптев теңізі]] || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |82. || [[Кеть]] || [[Сурет:Parabelskiy r-n, Tomskaya oblast', Russia - panoramio.jpg |орта|100px|]]|| 1 621<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%9A%D0%B5%D1%82%D1%8C{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 94 200|| [[Ресей]] || [[Обь ]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |83. || [[Арғұн|Аргунь]] || [[Сурет:Argun River near Inner Mogolia.jpg |орта|100px|]]|| 1 620<ref>https://vseoplanete.ru/vodojemi/reki/reka-argun/?ysclid=lpva3f67lj516306642</ref>|| 164 000 || [[Ресей]], [[Қытай]] || [[Амур]] өзенінің саласы || [[Тынық мұхит]] |- |84. || [[Бени (өзен)|Бени]] || [[Сурет: Beni River, Rurrenabaque, Bolivia.jpg|орта|100px|]]|| 1 619<ref>https://posts24.ru/%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B8_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 850 000 || [[Боливия]] || [[Маморе]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |85. || [[Черчилл]] || [[Сурет: Otter rapids.jpg|орта|100px|]]|| 1 609<ref>https://ru.termwiki.com/RU/Churchill_River</ref>|| 282 000 || [[Канада]] || Гудзон шығанағы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |86. || [[Көк Ніл]] || [[Сурет:Blue Nile near Bahar Dar.jpg |орта|100px|]]||1 600<ref>https://old.bigenc.ru/geography/text/2368085?ysclid=lpw7s1tymm147726334</ref>|| 330 000 || [[Эфиопия]], [[Судан]] ||[[Ніл]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |87. || [[Уругвай (өзен)|Уругвай]] || [[Сурет:Atardeceruruguayrio.JPG |орта|100px|]]|| 1 600<ref>https://oreke.ru/yuzhnaya-amerika/reka-urugvaj?ysclid=lpw7wgmf2i205558316</ref>|| 365 000 || [[Аргентина]], [[Бразилия]], [[Уругвай]] || [[Ла-плата шығанағы]]|| [[Атлант мұхиты]] |- |88. || [[Окаванго]] || [[Сурет:Okavango River.jpg |орта|100px|]]|| 1 600<ref>https://fb.ru/article/372267/reka-okavango-harakteristika?ysclid=lpw7yrxub632676825</ref>|| 800 000 || [[Ангола]], [[Намибия]], [[Ботсвана]]||Калахари шөлі |- |89. || [[Вольта (өзен)|Вольта]] || [[Сурет:Volta River.jpg |орта|100px|]]|| 1 600<ref>https://webmandry.com/volta-reka-v-severo-zapadnoj-chasti-afriki-ozero-volta/?ysclid=lpzlewxq37830908338</ref>|| 388 000 || [[Гана]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |90. || [[Йеллоустон (өзен)|Йеллоустон]] || [[Сурет:Yellowstone River in Hayden Valley.jpg |орта|100px|]]|| 1 600<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=13</ref>||182 300 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссури (өзен)|Миссури]] өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |91. || [[Рио-Бермехо]] || [[Сурет:Rio bermejo(pcia. roca -chaco)-.jpg |орта|100px|]]|| 1 600<ref>http://www.fishsearch.ru/ribovodstvo/266306.htm</ref>|| 133 000|| [[Боливия]], [[Аргентина]] || Парагвай өзенінің саласы || [[Атлант мұхиты]] |- |92. || [[Уэби-Шабелле]] || [[Сурет:Shebelle River.jpg |орта|100px|]]|| 1 600<ref>http://travellers.ru/reka-uehbi-shabelle?ysclid=lq1b2pc8m422416228 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231211192853/http://travellers.ru/reka-uehbi-shabelle?ysclid=lq1b2pc8m422416228 |date=2023-12-11 }}</ref>|| 194 000 || [[Эфиопия]], [[Сомали]]|| [[Джубба]] өзенінің саласы || [[Үнді мұхиты]] |- |93. || [[Тобыл]] || [[Сурет:Prokudin-Gorskii-31.jpg |орта|100px|]]|| 1 591<ref>https://urochishe.ru/vodnyie-obektyi/tobol-reka/?ysclid=lq1b6yvsn9662931894</ref>|| 426 000 || [[Қазақстан]], [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы || [[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |94. || [[Пилькомайо]] || [[Сурет:Pilcomayo rio.jpg |орта|100px|]]|| 1 590<ref>https://visitacaribe.com/blog/samye-vazhnye-reki-argentiny-priroda-argentiny</ref>|| 270 000 || [[Боливия]], [[Парагвай]], [[Аргентина]]|| Парагвай өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |95. || [[Алазея]] || [[Сурет:Siberia Alaz.png |орта|100px|]]|| 1 590<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/russian_history/152/%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%97%D0%95%D0%AF?ysclid=lq2ngoxmkq861015481</ref>|| 64 700 || [[Ресей]] || [[Шығыс Сібір теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |96. || [[Апуре]] || [[Сурет:Vista aérea de San Fernando de Apure (Apure) y Puerto Miranda (Guárico) y el Río Apure. Venezuela..jpg |орта|100px|]]||1 580<ref>https://hasta-pronto.info/apure/</ref>||147 000 || [[Венесуэла]] || [[Ориноко]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |97. || [[Кафуэ]] || [[Сурет:Kafue river02.jpg |орта|100px|]]|| 1 577<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?cont=in&ysclid=lq3fgrusmv244006737</ref>|| 154 829 || [[Замбия]] || [[Замбези]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |98. || [[Магдалена]] || [[Сурет:Puente-Rio Magdalena.jpg |орта|100px|]]|| 1 550<ref>https://waterresources.ru/reki/magdalena-reka/?ysclid=lq3fik5tsx664511353</ref>|| 260 000 || [[Колумбия]] || [[Кариб теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |99. || [[Сатладж|Сатледж]] || [[Сурет:A view of Sutlej river Himachal Pradesh India 2014.jpg |орта|100px|]]|| 1 536<ref>https://nauka.club/geografiya/opisanie-reki-ind-geopolozhenie-klimat-istok-i-pritoki.html?ysclid=lq3fkady57871972745</ref>|| 395 000 || [[Қытай]], [[Үндістан]], [[Пәкістан]]|| [[Үнді өзені]]нің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |100. || [[Ханьшуй]] || [[Сурет:0278-Wuhan-Hanjiang-wharfs-and-swimmers.jpg |орта|100px|]]|| 1 532<ref>https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D1%88%D1%83%D0%B9{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 175 000 || [[Қытай]] || [[Янцзы]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |101. || [[Пис]] || [[Сурет: Peace River aerial.jpg|орта|100px|]]|| 1 521<ref>https://deartravel.ru/5648-reki-kanady.html?ysclid=lqtq0u9kk0229302346</ref>|| 302 500 || [[Канада]] || [[Невольничья]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |102. || [[Ока]] || [[Сурет: NN 07-08-2020 24.jpg|орта|100px|]]|| 1 498<ref>https://vsereki.ru/reki-vnutrennego-stoka/bassejn-kaspijskogo-morya/volga/oka?ysclid=lqcmzavqb1768174228 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219174808/https://vsereki.ru/reki-vnutrennego-stoka/bassejn-kaspijskogo-morya/volga/oka?ysclid=lqcmzavqb1768174228 |date=2023-12-19 }}</ref>|| 245 000 || [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |103. || [[Гуавьяре]] || [[Сурет: San Jose del Guaviare - panoramio.jpg|орта|100px|]]|| 1 497<ref>https://tepler.ru/strani/colombia/neyva/reka-guavyare.html</ref>|| 140 000 || [[Колумбия]], [[Венесуэла]] || [[Ориноко]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |104. || [[Маррамбиджи]] || [[Сурет: MurrumbidgeeAtGundagai.jpg|орта|100px|]]|| 1 485<ref>https://top10a.ru/samye-dlinnye-reki-v-avstralii.html?ysclid=lqtqbtbpro848667940</ref>|| 81 630 || [[Аустралия]] ||[[Муррей]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |105. || [[Теннесси]] || [[Сурет:Knoxville bridges.jpg |орта|100px|]]||1 470<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=15</ref>|| 104 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] ||Огайо өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |106. || [[Годавари]] || [[Сурет:Godavari river.jpg |орта|100px|]]|| 1 465<ref>https://earthnworld.com/ru/%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B5-%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8-%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B8/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003180812/https://earthnworld.com/ru/%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B5-%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8-%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B8/ |date=2023-10-03 }}</ref>|| 313 000 || [[ Үндістан]] || [[Бенгал шығанағы]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |107. || [[Амга]] || [[Сурет:Amga River near Verkhnyaya Amga.jpg |орта|100px|]]|| 1 462<ref>https://gotonature.ru/1992-reka-amga.html</ref>|| 69 300|| [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |108. || [[Іле]] || [[Сурет:River-ili-2.jpg |орта|100px|]]|| 1 439<ref>https://www.nur.kz/family/school/1735554-krupnye-reki-i-ozera-kazahstana/?ysclid=lqy0rlli4r83726946</ref>|| 140 000 || [[Қытай]], [[Қазақстан]] || [[Балқаш]] көлі || |- |109. || [[Рио-Гранде]] || [[Сурет:Río Grande o Guapay desde el Puente Pailas (Puerto Pailas -Bolivia).jpg |орта|100px|]]|| 1 438<ref>https://mononews.ru/%D0%A0%D0%B8%D0%BE-%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_(%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5){{Deadlink|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 102 600 || [[Боливия]] || [[Маморе]] өзенінің саласы||[[Атлант мұхиты]] |- |110. || [[Олёкма]] || [[Сурет:Olyokma river.jpg |орта|100px|]]|| 1 436<ref>https://gotonature.ru/1847-reka-olekma.html</ref>|| 210 000|| [[Ресей]] || [[Өлөне|Лена]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |111. || [[Ақеділ|Белая]] || [[Сурет: Мост через реку Белую (Ишимбай).jpg|орта|100px|]]|| 1 430<ref>https://dzen.ru/a/YewIezO09AaIkYFL</ref>|| 142 000 || [[Ресей]] || [[Шолман|Кама]] өзенінің саласы || |- |112. || [[Купер-Крик]] || [[Сурет:XingCooperCreek.jpg |орта|100px|]]|| 1 420<ref>https://baikal24-nauka.ru/reka-kuper-krik-avstralii/?ysclid=lqy4tprty4404997156{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 297 547 || [[Аустралия]] || [[Эйр]] көлі || |- |113. || [[Әмудария]] || [[Сурет:Afghanistan - Tajikistan Bridge Completion.jpg |орта|100px|]]|| 1 415<ref>https://multiurok.ru/index.php/blog/amudar-ia-rieka.html?ysclid=lqy4vqfpln680139869</ref>|| 309 000 || [[Ауғанстан]], [[Тәжікстан]], [[Түрікменстан]], [[Өзбекстан]] ||[[Арал теңізі]]|| |- |114. || [[Таз (өзен)|Таз]] || [[Сурет: Taz River.jpg|орта|100px|]]||1 401<ref>https://gotonature.ru/1858-reka-taz.html</ref>|| 150 000 || [[Ресей]] ||[[Кар теңізі]]||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |115. || [[Бенуэ]] || [[Сурет: Benue SE Yola.jpg|орта|100px|]]|| 1 400<ref>https://more3dperm.ru/b0400c/%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%83%D1%8D_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 441 000|| [[Камерун]], [[Нигерия]] || [[Нигер (өзен)|Нигер]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |116. || [[Шари]] || [[Сурет:View of Chari.jpg |орта|100px|]]|| 1 400<ref>https://www.syl.ru/article/365463/reka-shari-afrika-opisanie-hozyaystvennoe-znachenie-i-interesnyie-faktyi?ysclid=lqy581xtpg464424462</ref>|| 650 000 || [[Орталық Африка Республикасы]], [[Чад]], [[Камерун]] || [[Чад көлі]]|| |- |117. || [[Уоррего]] || [[Сурет:Warrego River.JPG |орта|100px|]]|| 1 380<ref>https://fat-control.ru/nazvaniya-vsekh-rek-avstralii/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205145801/https://fat-control.ru/nazvaniya-vsekh-rek-avstralii/ |date=2024-12-05 }}</ref>|| 69 290 || [[Аустралия]] || [[Дарлинг (өзен)|Дарлинг]] өзенінің саласы||[[Үнді мұхиты]] |- |118. || [[Джамна]] || [[Сурет:On the banks of New Yamuna bridge, Allahabad.jpg |орта|100px|]]|| 1 376<ref>http://www.saintcow.ru/jamna.php</ref>|| 351 000 || [[Үндістан]] || [[Ганг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |119. || [[Фрейзер]] || [[Сурет:FraserRiver.jpg |орта|100px|]]|| 1 370<ref>https://ru.wikiital.com/wiki/Fraser_(fiume)</ref>|| 233 100 || [[Канада]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |120. || [[Кура]] || [[Сурет:Kura Likany.jpg |орта|100px|]]|| 1 364<ref>https://v-georgia.com/showplaces/reka-kura-glavnaya-reka-gruzii/?ysclid=lr3u1vqr4440788030</ref>|| 188 000 || [[Түркия]], [[Грузия]], [[Әзірбайжан]] || [[Каспий теңізі]] || |- |121. || [[Днестр]] || [[Сурет:Dniester01.jpg |орта|100px|]]|| 1 352<ref>https://llab.ru/geograficeskoe-polozenie-reki-dnestr-na-karte/?ysclid=lr3ubuddag575176543 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240107184240/https://llab.ru/geograficeskoe-polozenie-reki-dnestr-na-karte/?ysclid=lr3ubuddag575176543 |date=2024-01-07 }}</ref>|| 72 100 || [[Украина]], [[Молдова]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |122. || [[Каука]] || [[Сурет:Barbacoas, municipio de Peque 02.jpg |орта|100px|]]|| 1 350<ref>https://tepler.ru/strani/colombia/kali/reka-kauka.html?ysclid=lraz122hi4249271815</ref>|| 80 000 || [[Колумбия]] || [[Магдалена]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |123. || [[Ляохэ]] || [[Сурет:盘锦芦苇荡.JPG |орта|100px|]]||1 345|| 232 000 || [[Қытай]] || [[Сары теңіз]] ||[[Тынық мұхит]] |- |124. || [[Локлан]] || [[Сурет: OxleyLachlanRiver.JPG|орта|100px|]]|| 1 339|| 90 892 || [[Аустралия]] || [[Муррумбиджи]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |125. || [[Ялунцзян]] || [[Сурет:Ganzi-afueras-d05.jpg |орта|100px|]]|| 1 324|| 150 000 || [[Қытай]] || [[Янцзы]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |126. || [[Игуасу]] || [[Сурет:1 iguazu river.jpg |орта|100px|]]|| 1 320|| 62 000 || [[Бразилия]], [[Аргентина]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |127. || [[Вятка]] || [[Сурет:Vyatka-Kirov asv2019-05 img34 Vyatka River.jpg |орта|100px|]]|| 1 314||129 000 || [[Ресей]] || [[Шолман|Кама]] өзенінің саласы || |- |128. || [[Нармада]] || [[Сурет:Omkareshwar1.JPG |орта|100px|]]|| 1 310|| 102 000 || [[Үндістан]] || [[Арабия теңізі]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |129. || [[Саладо]] || [[Сурет:Río Salado desde el puente en Suncho Corral hacia el Sur.JPG |орта|100px|]]|| 1 300|| 160 000 || [[Аргентина]] || Ла-Плата сағасы ||[[Атлант мұхиты]] |- |130. || [[Арувими]] || [[Сурет:In Darkest Africa ascending Aruwimi River.jpg |орта|100px|]]|| 1 300|| 116 100 || [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |131. || [[Кришна (өзен)|Кришна]] || [[Сурет:Krishna River Vijayawada.jpg |орта|100px|]]|| 1 300|| 258 948 || [[Үндістан]] || Бенгал шығанағы ||[[Үнді мұхиты]] |- |132. || [[Норт-Саскачеван]] || [[Сурет:NSR at dusk.jpg |орта|100px|]]|| 1 287|| 122 800 || [[Канада]] || [[Саскачеван (өзен)|Саскачеван]] өзенінің саласы||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |133. || [[Ломами]] || [[Сурет:Swallowtails on bank of Lomami River at Katopa Camp, Democratic Republic of the Congo (cropped).JPG |орта|100px|]]|| 1 280|| 110 000 || [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |134. || [[Оттава (өзен)|Оттава]] || [[Сурет: Ottawarivermattawa.jpg|орта|100px|]]|| 1 271|| 146 000 || [[Канада]] || [[Әулие Лаврентий өзені]]нің саласы||[[Атлант мұхиты]] |- |135. || [[Керулен]] || [[Сурет:Kherlen River.jpg |орта|100px|]]|| 1 254|| 116 400 || [[Моңғолия]], [[Қытай]] || [[Далайнор]] көлі ||[[Тынық мұхит]] |- |136. || [[Апуримак]] || [[Сурет: Rio apurimac.jpg|орта|100px|]]|| 1 250|| 125 000 || [[Перу]] || [[Укаяли]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |137. || [[Вааль]] || [[Сурет: VaalFromN3.jpg|орта|100px|]]|| 1 250|| 196 438 || [[Оңтүстік Африка Республикасы]] || [[Оранжевая]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |138. || [[Зея]] || [[Сурет:Zeya River and Island.jpg |орта|100px|]]|| 1 242|| 233 000 || [[Ресей]] ||[[Амур]] өзенінің саласы||[[Тынық мұхит]] |- |139. || [[Рейн]] || [[Сурет: Loreley von Spitznack.jpg|орта|100px|]]|| 1 233|| 185 000 || [[Швейцария]], [[Аустрия]], [[Лихтенштейн]], [[Германия]], [[Франция]], [[Нидерланд]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |140. || [[Атабаска (өзен)|Атабаска]] || [[Сурет:Athabasca River JNP.JPG |орта|100px|]]|| 1 231|| 95 300 || [[Канада]] || [[Атабаска (көл)|Атабаска көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |141. || [[Риу-Гранди(өзен)|Риу-Гранди]] || [[Сурет:Rio Grande Brasil na Anhanguera.JPG |орта|100px|]]||1 230|| 170 000 || [[Бразилия]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |142. || [[Канейдиан-Ривер]] || [[Сурет:Canadian River Calvin Oklahoma.jpg |орта|100px|]]|| 1 223||124 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] ||[[Арканзас (өзен)|Арканзас]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |143. || [[Пару]] || [[Сурет:Paroo River Wanaaring-2001-07-01.jpg |орта|100px|]]||1 210||60 095|| [[Аустралия]] || [[Дарлинг (өзен)|Дарлинг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |144. || [[Кунене]] || [[Сурет:Cunene river, angola 01.jpg |орта|100px|]]|| 1 207|| 109 832 || [[Ангола]], [[Намибия]]|| мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |145. || [[Санкуру]] || [[Сурет:Sankuru River entering Kasai River NASA.jpg |орта|100px|]]|| 1 200|| 156 000|| [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Касаи]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |146. || [[Рио-Колорадо]]|| [[Сурет: Tour24.jpg|орта|100px|]]|| 1 200|| 350 000 || [[Аргентина]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |147. || [[Саламат]] || [[Сурет:Charirivermap.png |орта|100px|]]|| 1 200||90 000 || [[Судан]], [[Чад]] || [[Шари]] өзенінің саласы || |- |148. || [[Десагуадеро]] || [[Сурет:Río Desaguadero Argentina.jpg |орта|100px|]]|| 1 200|| 248 000 || [[Аргентина]] || [[Рио-Колорадо]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |149. || [[Әулие Лаврентий өзені|Әулие Лаврентий]] || [[Сурет:Fleuve Saint-Laurent - Quebec.jpg |орта|100px|]]||1 197|| 1 030 000 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |150. || [[Шу (өзен)|Шу]] || [[Сурет:Река Шу возле посёлка Кайнар.JPG |орта|100px|]]||1 186|| 67 500 || [[Қырғызстан]], [[Қазақстан]] ||Ащысу ойысы || |- |151. || [[Хонгха]] || [[Сурет:Long Bien Bridge Sunset.jpg |орта|100px|]]|| 1 183|| 158 000 || [[Қытай]], [[Вьетнам]] || [[Бакбо]] шығанағы ||[[Тынық мұхит]] |- |152. || [[Камадугу-Йобе]] || [[Сурет:Beautiful boat in River Yobe, Bade town, Gashua.jpg |орта|100px|]]||1 175|| 148 000 || [[Нигерия]], [[Нигер]] || [[Чад көлі]] || |- |153. || [[Милк]] || [[Сурет: MilkriverAB.JPG|орта|100px|]]|| 1 173|| 61 642 ||[[Америка Құрама Штаттары]], [[Канада]] || [[Миссури (өзен)|Миссури]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |154. || [[Грин-Ривер]] || [[Сурет:Mineral-Bottom.jpg |орта|100px|]]|| 1 170|| 125 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колорадо (өзен)|Колорадо]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |155. || [[Эльба]] || [[Сурет:Koenigstein Saxony pic01 2007 04 22.jpg |орта|100px|]] || 1 165 || 148 268 || [[Чехия]], [[Германия]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |156. || [[Уайт-Ривер]] || [[Сурет:White River Arkansas.jpg |орта|100px|]] || 1 162 || 71 911 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |157. || [[Демьянка (өзен)|Демьянка]] || [[Сурет: Demyanka river Russia, 30 июня 2015, N 59,463098 E 71,055572.jpg|орта|100px|]] || 1 160 || 34 800 || [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |158. || [[Анадыр]] || [[Сурет:Пробуждение после длительной зимы двух рек Анадырь и Белая.jpg |орта|100px|]] || 1 152 || 191 000 || [[Ресей]] || [[Беринг теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |159. || [[Қызыл-Ирмак]] || [[Сурет:Kızılırmak River.jpg |орта|100px|]] || 1 151 || 77 100 || [[Түркия]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |160. || [[Тиете]] || [[Сурет:Rio Tietê Barra Bonita 150606 REFON.jpg |орта|100px|]] || 1 150 || 150 000 || [[Бразилия]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |161. || [[Омолон]] || [[Сурет:Kolymarivermap.png |орта|100px|]] || 1 150 || 118 600 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |162. || [[Гильменд]] || [[Сурет: Aerial photograph of Helmand River at Gereshk in 2011.jpg|орта|100px|]] || 1 150 || 500 000 || [[Ауғанстан]], [[Иран]] || [[Хамун]] көлі || |- |163. || [[Теджен]] || [[Сурет:Jam Qasr Zarafshan.jpg |орта|100px|]] || 1 150 || 70 600 || [[Ауғанстан]], [[Иран]], [[Түрікменстан]] || [[Қарақұм]] шөлі|| |- |164. || [[Джеймс]] || [[Сурет:JamesRiverWG.JPG |орта|100px|]] || 1 143 || 53 491 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссури (өзен)|Миссури]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |165. || [[Капуас]] || [[Сурет:Kapuas River.jpg |орта|100px|]] || 1 143 || 98 749 || [[Индонезия]] || [[Оңтүстік Қытай теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |166. || [[Уальяга]] || [[Сурет: Huallaga River.jpg|орта|100px|]] || 1 138 || 95 000 || [[Перу]] || [[Мараньон]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |167. || [[Десна]] || [[Сурет:Desna River in Chernihiv.jpg |орта|100px|]] || 1 130 || 88 900 || [[Ресей]], [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |168. || [[Джорджина]] || [[Сурет:Georgina River.jpg |орта|100px|]] || 1 130 || 232 000 || [[Аустралия]] || [[Уорбертон]] өзенінің саласы || |- |169. || [[Вычегда]] || [[Сурет:VytchegdaRiver.jpg |орта|100px|]] || 1 130 || 121 000 || [[Ресей]] || [[Солтүстік Двина]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |170. || [[Гамбия (өзен)|Гамбия]] || [[Сурет:River gambia Niokolokoba National Park.gif |орта|100px|]] || 1 130 || 69 931 || [[Гвинея]], [[Сенегал]], [[Гамбия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |171. || [[Кускоквим]] || [[Сурет:Kuskokwim River (9567268810) (cropped).jpg |орта|100px|]] || 1 130 || 124 319 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Беринг теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |172. || [[Уэле]] || [[Сурет:Uele river.jpg |орта|100px|]] || 1 130 || 135 400 || [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Убанги]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |173. || [[Сепик]] || [[Сурет:Sepik 0266.jpg |орта|100px|]] || 1 126 || 80 321 || [[Папуа — Жаңа Гвинея]], [[Индонезия]] || [[Жаңа Гвинея теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |174. || [[Орхон]] || [[Сурет:Orchon-mongolei.JPG |орта|100px|]] || 1 124<ref>Река Орхон,Оркон https://forum-eurasica.ru/topic/5269-%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%BD/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 132 800 || [[Моңғолия]] || [[Селенга (өзен)|Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |175. || [[Симаррон]] || [[Сурет:Cimarron river near forgan ok.jpg |орта|100px|]] || 1 123<ref>Страны мира. Словарь https://world_countries.academic.ru/1099/%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%BE%D0%BD</ref> || 49 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Арканзас (өзен)|Арканзас]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |176. || [[Атбара]] || [[Сурет:View on the Atbarah, or Black Nile - Ainsworth William Francis - 1870.jpg |орта|100px|]] || 1 120<ref>Энциклопедия / Буква "А" / http://granat.wiki/enc/a/atbara/</ref> || 112 000 || [[Эфиопия]], [[Судан]] || [[Ніл]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |177. || [[Флай]] || [[Сурет:Fly River, Western Province PNG (48726421538).jpg |орта|100px|]] || 1 120 || 76 000 || [[Папуа — Жаңа Гвинея]] || Папуа шығанағы ||[[Тынық мұхит]] |- |178. || [[Цзялинцзян]] || [[Сурет:Jialing river.jpg |орта|100px|]] || 1 119<ref>География - Реки http://erudit.lecto.space/geo.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002051052/http://erudit.lecto.space/geo.html |date=2023-10-02 }}</ref> || 160 000 || [[Қытай]] || [[Янцзы]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |179. || [[Лиард]] || [[Сурет:Liard River.jpg |орта|100px|]] || 1 115<ref>Река Лиард https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/liard-river</ref> || 277 100 || [[Канада]] || [[Макензи өзені|Маккензи]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |180. || [[Чиндуин]] || [[Сурет:R Chindwin.JPG |орта|100px|]] || 1 110<ref>Река Чиндуин http://travellers.ru/reka-chinduin-reka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002051052/http://travellers.ru/reka-chinduin-reka |date=2023-10-02 }}</ref> || 114 000 || [[Мьянма]] || [[Иравади]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |181. || [[Кванго]] || [[Сурет:Tazua.jpg |орта|100px|]] || 1 100<ref>Водные объекты Анголы https://waterresources.ru/place/angola/</ref> || 263 402 || [[Ангола]], [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Касай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |182. || [[Чинаб]] || [[Сурет:Chenab River in Akhanoor, India.jpg |орта|100px|]] || 1 100<ref>Чинаб https://megabook.ru/article/%D0%A7%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B1</ref> || 138 000 || [[Үндістан]], [[Пәкістан]] || [[Сатладж]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |183. || [[Конда]] || [[Сурет:На Конде.JPG |орта|100px|]] || 1 097<ref>Экспедиция по реке Конда в начале ХХ века https://humus.livejournal.com/3565344.html</ref> || 72 800 || [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |184. || [[Омь]] || [[Сурет:RiverOm2009.JPG |орта|100px|]] || 1 091<ref>10 фактов про Омь https://geoglob.ru/10-fakts/rivers/reka-om/</ref> || 52 600 || [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |185. || [[Нэньцзян]] || [[Сурет: 红岸公园眺望嫩江1-2017夏.jpg|орта|100px|]] || 1 089<ref>Нонни https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1067451</ref> || 244 000 || [[Қытай]] || [[Сунхуацзян]] өзенінің саласы||[[Тынық мұхит]] |- |186. || [[Васюган]] || [[Сурет:Vasyugan.jpg |орта|100px|]] || 1 082<ref>Река Васюган (Томская область): длина, водный режим, флора и фауна https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/392837/reka-vasyugan-tomskaya-oblast-dlina-vodnyiy-rejim-flora-i-fauna {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003052606/https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/392837/reka-vasyugan-tomskaya-oblast-dlina-vodnyiy-rejim-flora-i-fauna |date=2023-10-03 }}</ref> || 61 800 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |187. || [[Арас]] || [[Сурет:Araz çayı.jpg |орта|100px|]] || 1 072<ref>Аракс река – всё о ней: история, география https://alminur.ru/araks-reka-vsyo-o-nej-istoriya-geografiya-dostoprimechatelnosti/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003052606/https://alminur.ru/araks-reka-vsyo-o-nej-istoriya-geografiya-dostoprimechatelnosti/ |date=2023-10-03 }}</ref> || 102 000 || [[Түркия]], [[Армения]], [[Әзірбайжан]], [[Иран]] || [[Кура]] өзенінің саласы || |- |188. || [[Ассинибойн]] || [[Сурет:Assiniboine River. P6080358.JPG |орта|100px|]] || 1 070 <ref>Река Ассинибойн https://stranatur.ru/assiniboine-river.html</ref> || 182 000 || [[Канада]] || [[Ред-Ривер]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |189. || [[Үлкен Юган]] || [[Сурет:Река Большой Юган.JPG |орта|100px|]] || 1 063<ref>Большой Юган https://waterresources.ru/reki/bolshoy-yugan/</ref> || 34 700 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |190. || [[Мая]] || [[Сурет:Mayaokt.jpg |орта|100px|]] || 1 053<ref>Река Мая https://inpath.ru/nature/river/444</ref> || 171 000 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |191. || [[Шамәлі Тынық]] || [[Сурет:IMG 5783 sh.jpg |орта|100px|]] || 1 053<ref>Река Северский Донец — интересные факты https://100vagonov.ru/reka-severskij-donec-interesnye-fakty.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003052606/https://100vagonov.ru/reka-severskij-donec-interesnye-fakty.html |date=2023-10-03 }}</ref> || 98 900 || [[Украина]], [[Ресей]] || [[Дон]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |192. || [[Ирири]] || [[Сурет:Iriririvermap.png |орта|100px|]] || 1 050<ref>Ирири https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1305036</ref> || 130 000 || [[Бразилия]] || [[Шингу]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |193. || [[Бандама]] || [[Сурет:Bandama1.JPG |орта|100px|]] || 1 050<ref>Бандама https://waterresources.ru/reki/bandama/</ref> || 98 500 || [[Кот-д’Ивуар]] || [[Гвинея шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |194. || [[Араука]] || [[Сурет:EL HERMOSO RIO ARAUCA (cropped).jpg |орта|100px|]] || 1 050<ref> Реки Латинской Америки: Араука https://latinskayaamerika.blogspot.com/2023/02/blog-post_14.html</ref>|| 18 000 || [[Колумбия]], [[Венесуэла]] || [[Ориноко]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |195. || [[Висла]] || [[Сурет:Kraków Wisła 11.jpg |орта|100px|]] || 1 047<ref>Висла - река самая длинная в бассейне Балтийского моря https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/147824/visla---reka-samaya-dlinnaya-v-basseyne-baltiyskogo-morya{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 198 500 || [[Польша]] || [[Балтық теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |196. || [[Хила]] || [[Сурет:Gila River Middle Fork.2.jpg |орта|100px|]] || 1 044<ref>Хила (приток Колорадо) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1776447</ref> || 151 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колорадо (өзен)|Колорадо]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |197. || [[Тахо]] || [[Сурет: Estuário do Tejo.jpg|орта|100px|]] || 1 038<ref>Река Тахо – спокойная испанка https://ogeo.info/reki/taho</ref> || 80 600 || [[Испания]], [[Португалия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |198. || [[Онон]] || [[Сурет:Onon.jpg |орта|100px|]] || 1 032<ref>Река Онон (бассейн реки Шилка) https://megaribolov.ru/index.php/entsiklopediya-rybolova/opisanie-vodoemov/opisanie-rek/1706-reka-onon-bassejn-reki-shilka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003180814/https://megaribolov.ru/index.php/entsiklopediya-rybolova/opisanie-vodoemov/opisanie-rek/1706-reka-onon-bassejn-reki-shilka |date=2023-10-03 }}</ref> || 96 200 || [[Моңғолия]], [[Ресей]] || [[Шилка]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |199. || [[Тура]] || [[Сурет: Излучина Туры в Каменке.jpg|орта|100px|]] || 1 030<ref>Река Тура http://rekiurala.ru/reka-tura {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607143401/http://rekiurala.ru/reka-tura |date=2023-06-07 }}</ref> || 80 400 || [[Ресей]] || [[Тобыл]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |200. || [[Селенга (өзен)|Селенга]] || [[Сурет:Selenga2.jpg |орта|100px|]] || 1 024<ref>Селенга. Интересные факты о главной водной артерии Байкала https://lenorlux.livejournal.com/809045.html</ref> || 447 000 || [[Моңғолия]], [[Ресей]] || [[Байкөл]] көлі ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |201. || [[Батыс Двина|Батыс Двина (Даугава)]] || [[Сурет:Daugava (Düna) in Riga - bridges.JPG |орта|100px|]] || 1 020<ref>Западная Двина (Даугава) https://vsereki.ru/atlanticheskij-okean/bassejn-baltijskogo-morya/zapadnaya-dvina-daugava {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003180814/https://vsereki.ru/atlanticheskij-okean/bassejn-baltijskogo-morya/zapadnaya-dvina-daugava |date=2023-10-03 }}</ref> || 87 900 || [[Беларусь]], [[Ресей]], [[Латвия]] || Балтық теңізі ||[[Атлант мұхиты]] |- |202. || [[Луара]] || [[Сурет:Loire River Blois.jpg |орта|100px|]] || 1 012<ref>Сад Франции https://nature.1001chudo.ru/france_353.html</ref> || 117 000 || [[Франция]] || [[Бискай шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |203. || [[Флиндерс]] || [[Сурет:Looking downstream along the Flinders River while crossing on the Burke Developmental Road, Normanton, June 2019 02.jpg |орта|100px|]] || 1 004<ref>Флиндерс (река) https://waterresources.ru/reki/flinders-reka/</ref> || 109 000 || [[Аустралия]] || [[Карпентария шығанағы]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |204. || [[Логоне]] || [[Сурет:Le fleuve logone.jpg |орта|100px|]] || 1 000<ref>Река Логон http://travellers.ru/reka-logon {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003180812/http://travellers.ru/reka-logon |date=2023-10-03 }}</ref> || 78 000 || [[Чад]], [[Камерун]] || [[Шари]] өзенінің саласы || |- |205. || [[Қара Вольта]] || [[Сурет:Mouhoun near Dedougou MS 2234.jpg |орта|100px|]] || 1 000<ref>Черная Вольта https://ru.frwiki.wiki/wiki/Volta_Noire</ref> || 140 000 || [[Буркина-Фасо]], [[Кот-д’Ивуар]], [[Гана]] || [[Вольта (өзен)|Вольта]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |206. || [[Олбани]] || [[Сурет:Albany River.JPG |орта|100px|]] || 982<ref>Олбани (река в Канаде) http://www.fishsearch.ru/ribovodstvo/265826.htm</ref> || 135 200 || [[Канада]] || Джеймс шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |207. || [[Северн]] || [[Сурет:Fort Severn by air.jpg |орта|100px|]] || 981<ref>Северн (река в Канаде) https://my-dict.ru/dic/bolshaya-sovetskaya-enciklopediya/83341-severn-reka-v-kanade/</ref> || 101 000 || [[Канада]] || [[Гудзон]] шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |208. || [[Хопёр]] || [[Сурет:Алмазовский заказник. Обрыв на реке Хопёр у деревни Никольевка. На юг.jpg |орта|100px|]] || 979<ref>Река Хопёр: любовь с первого взгляда https://xn----etbdybuabco.xn--p1ai/reka-hoper/</ref> || 61 100 || [[Ресей]] || [[Дон]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |209. || [[Мургаб]] || [[Сурет:Murghab river in Mary (2) (46050577842).jpg |орта|100px|]] || 978<ref>Мургаб https://slovar.cc/enc/bse/2020367.html</ref> || 46 900 || [[Ауғанстан]], [[Түрікменстан]] || Қарақұм каналы || |- |210. || [[Нұра]] || [[Сурет:Нура.jpg |орта|100px|]] || 978<ref>Нура - река Нура-Сарысуского бассейна https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/198432/nura---reka-nura-saryisuskogo-basseyna {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005045600/https://yandex.kz/turbo/fb.ru/s/article/198432/nura---reka-nura-saryisuskogo-basseyna |date=2023-10-05 }}</ref> || 58 100 || [[Қазақстан]] || [[Теңіз (көл, Қорғалжын ауданы)|Теңіз көлі]] || |- |211. || [[Гаскойн]] || [[Сурет:Gascoyne River in Flood - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 978<ref>30 крупнейших рек Австралии https://m.fishki.net/3759319-30-krupnejshih-rek-avstralii.html</ref> || 76 254 || [[Аустралия]] || [[Шарк]] шығанағы ||[[Үнді мұхиты]] |- |212. || [[Бак (өзен)|Бак]] || [[Сурет:Back River (July 2006).jpg |орта|100px|]] || 974<ref>Реки Канады https://womanadvice.ru/reki-kanady</ref> || 106 500 || [[Канада]] || [[Чантри]] шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |213. || [[Эссекибо]] || [[Сурет:Pontoon Crossing at Mango Landing Essequibo River.jpg |орта|100px|]] || 970<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/154610/%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D0%B1%D0%BE</ref> || 155 000 || [[Гайана]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |214. || [[Мезень]] || [[Сурет:Leshukonskoye, Arkhangelsk Oblast, Russia, 164670 - panoramio - Andris Malygin (1).jpg |орта|100px|]] || 966<ref>Мезень https://vsereki.ru/severnyj-ledovityj-okean/bassejn-belogo-morya/mezen {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005183233/https://vsereki.ru/severnyj-ledovityj-okean/bassejn-belogo-morya/mezen |date=2023-10-05 }}</ref> || 78 000 || [[Ресей]] || [[Ақ теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |215. || [[Тиса]] || [[Сурет:Szeged-tisza3.jpg |орта|100px|]] || 965<ref>Река Тиса на карте https://mapsoid.ru/publ/geografija_mira/reki/reka_tisa_na_karte/30-1-0-1992{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 157 186 || [[Румыния]], [[Мажарстан]], [[Словакия]], [[Сербия]], [[Украина]]|| [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |216. || [[Вах]] || [[Сурет:Понтонный мост через реку Вах.jpg |орта|100px|]] || 964<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/1902496</ref> || 76 700 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |217. || [[Журуэна]] || [[Сурет:Juruena River 2009.jpg |орта|100px|]] || 960<ref>30 крупнейших рек Бразилии Источник: https://must-see.top/reki-brazilii/ https://must-see.top/reki-brazilii/</ref> || 160 000 || [[Бразилия]] || [[Тапажос]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |218. || [[Прут]] || [[Сурет:Pruth Giurgiulesti.JPG |орта|100px|]] || 953<ref>Река Прут https://mold.su/dostoprimechatelnosti-moldovy/riul-prut</ref> || 27 500 || [[Румыния]], [[Молдова]], [[Украина]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |219. || [[Карони]] || [[Сурет:Cachamay Puerto Ordaz.jpg |орта|100px|]] || 952<ref>Река Карони https://hmn.wiki/ru/Caron%C3%AD_River_(Venezuela) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231006181821/https://hmn.wiki/ru/Caron%C3%AD_River_%28Venezuela%29 |date=2023-10-06 }}</ref> || 95 000 || [[Венесуэла]] || [[Ориноко]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |220. || [[Тым]] || [[Сурет: Tym River.jpg|орта|100px|]] || 950<ref>Тым https://megabook.ru/article/%D0%A2%D1%8B%D0%BC</ref> || 32 300 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |221. || [[Гхагхра]] || [[Сурет:Ghaghara river faizbad.JPG |орта|100px|]] || 950<ref>Значение слова ГХАГХРА в Большой советской энциклопедии, БСЭ https://slovar.cc/enc/bse/1991062.html</ref> || 127 950 || [[Үндістан]], [[Қытай]], [[Непал]] || [[Ганг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |222. || [[Карун]] || [[Сурет:Ahvaz Karoon Bridge.jpg |орта|100px|]] || 950<ref>Реки в Иране http://iransegodnya.ru/post/view/3646{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 65 230 || [[Иран]] || [[Шатт эл-Араб]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |223. || [[Сава (өзен)|Сава]] || [[Сурет:Sava-Danube-Confluence-2009-08-09.jpg|орта|100px|]] || 945<ref>Река Сава на переднем плане}}</ref> || 95 719 || [[Словения]], [[Хорватия]], [[Босния және Герцеговина]], [[Сербия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |224. || [[Дайамантина]] || [[Сурет:Diamantina.JPG |орта|100px|]] || 941<ref>Water Resources https://waterresources.ru/reki/dayamantina/</ref> || 157 455 || [[Аустралия]] || [[Уорбертон]] өзенінің саласы || |- |225. || [[Танана]] || [[Сурет: Braided Stream FairbanksTananaRiver.jpg|орта|100px|]] || 940<ref>Река Танана - Tanana River https://ru.wikibrief.org/wiki/Tanana_River</ref> || 113 959 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Юкон]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |226. || [[Анабар]] || [[Сурет:Река Анабар (cropped).jpg |орта|100px|]] || 939<ref>Якутия: население, климат, география и история https://ulus.media/2023/06/23/yakutiya-naselenie-klimat-geografiya-i-istoriya/</ref> || 100 000 || [[Ресей]] || [[Лаптев теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |227. || [[Неман]] || [[Сурет:Liskiava Neman.jpg |орта|100px|]] || 937<ref>Все реки Информационный сайт о реках России https://vsereki.ru/atlanticheskij-okean/bassejn-baltijskogo-morya/neman{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 98 200 || [[Беларусь]], [[Литва]], [[Ресей]] || [[Балтық теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |228. || [[Паранапанема]] || [[Сурет:Barragem Jurumirim 1.jpg |орта|100px|]] || 929<ref>Паранапанема (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1324737</ref> || 99 600 || [[Бразилия]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]][[Атлант мұхиты]] |- |229. || [[Маас]] || [[Сурет:Maas.jpg |орта|100px|]] || 925<ref>Река Маас – путешественник во времени https://ogeo.info/reki/maas</ref> || 36 000 || [[Франция]], [[Бельгия]], [[Нидерланд]] || [[Рейн]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |230. || [[Уфа (өзен)|Уфа]] || [[Сурет:Bridge over the river Ufa.jpg |орта|100px|]] || 918<ref> Река Уфа https://uraloved.ru/reka-ufa</ref> || 53 100 || [[Ресей]] || [[Ақеділ]] өзенінің саласы || |- |231. || [[Поркьюпайн]] || [[Сурет:Porcupine River YFNWR.jpg |орта|100px|]] || 916<ref>Река Поркьюпайн http://travellers.ru/reka-porkyupajjn{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 61 400 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Юкон]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |232. || [[Эбро]] || [[Сурет:Rio Ebro Miranda.JPG |орта|100px|]] || 910<ref>РЕКИ ИСПАНИИ https://www.promotour.info/spain/river/index.php{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 80 093 || [[Испания]] || [[Жерорта теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |233. || [[Рио-Кончос]] || [[Сурет:Río Conchos en Valle de Zaragoza, Chihuahua.jpg |орта|100px|]] || 910<ref>Реки Мексики https://deartravel.ru/5771-reki-meksiki.html</ref> || 62 881 || [[Мексика]] || [[Рио-Гранде]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |234. || [[Да]] || [[Сурет:Sông Đà.jpg |орта|100px|]] || 910<ref>Реки Вьетнама https://www.votpusk.ru/article/vetnam/reki-vetnama</ref> || 52 900 || [[Қытай]], [[Вьетнам]] || [[Хонгха]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |235. || [[Телон]] || [[Сурет:Thelon river oasis.jpg |орта|100px|]] || 904<ref>30 главных рек в Канаде https://must-see.top/reki-kanady/</ref> || 142 400 || [[Канада]] || Гудзон шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |236. || [[Одра]] || [[Сурет:Oder bei Kienitz.JPG |орта|100px|]] || 903<ref>Экологические проблемы Балтийского моря: https://rcycle.net/ekologiya/gidrosfera/ekologicheskie-problemy-baltijskogo-morya-sostoyanie-vod-i-prichiny-zagryazneniya</ref> || 125 000 || [[Польша]], [[Чехия]], [[Германия]] || [[Балтық теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |237. || [[Паранаиба]] || [[Сурет:MedioParanaiba-AraporaXItumbia-MGxGO.jpg |орта|100px|]] || 900<ref>Большая советская энциклопедия Паранаиба https://scanwordbase.ru/vocabulary.php?slug=paranaiba&type=bol-saa-sovetskaa-enciklopedia {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010183439/https://scanwordbase.ru/vocabulary.php?slug=paranaiba&type=bol-saa-sovetskaa-enciklopedia |date=2023-10-10 }}</ref> || 34 400 || [[Бразилия]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |238. || [[Комоэ (өзен)|Комоэ]] || [[Сурет:Comoe near Folonzo MS 1262.jpg |орта|100px|]] || 900<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/97477/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%8D</ref> || 74 000 || [[Буркина-Фасо]], [[Кот-д’Ивуар]] || [[Гвинея шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |239. || [[Оти (Пенджари)]] || [[Сурет:Pendjari Fluss.JPG |орта|100px|]] || 900<ref>Оти (река) http://vv-travel.ru/warticle/oti-reka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010183440/http://vv-travel.ru/warticle/oti-reka |date=2023-10-10 }}</ref> || 72 900 || [[Бенин]], [[Буркина-Фасо]], [[Того]], [[Гана]] || Вольта көлі ||[[Атлант мұхиты]] |- |240. || [[Уссури]] || [[Сурет:Река Уссури у посёлка Горные Ключи.JPG |орта|100px|]] || 897<ref>СООБЩЕНИЕ О РЕКЕ УССУРИ https://obrazovanie-gid.ru/soobscheniya/soobschenie-o-reke-ussuri.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010183440/https://obrazovanie-gid.ru/soobscheniya/soobschenie-o-reke-ussuri.html |date=2023-10-10 }}</ref> || 193 000 || [[Ресей]], [[Қытай]] || [[Амур]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |241. || [[Дуеро]] || [[Сурет: Riodouro 27-9-2004.jpg|орта|100px|]] || 897<ref>РЕКИ ИСПАНИИ https://www.promotour.info/spain/river/index.php{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 97 290 || [[Испания]], [[Португалия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |242. || [[Ла-Гранд]] || [[Сурет:Pano La Grande Riviere.JPG |орта|100px|]] || 893<ref>Река Ла-Гранд https://tepler.ru/strani/canada/kvebek/reka-la-grand.html</ref> || 97 600 || [[Канада]] || [[Джеймс]] шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |243. || [[Ветлуга]] || [[Сурет:Ветлуга близ Шарьи.jpg |орта|100px|]] || 889<ref>Описание реки Ветлуга http://www.turizmvnn.ru/cont/show/3661/</ref> || 39 400 || [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |244. || [[Курейка]] || [[Сурет:Река Курейка.JPG |орта|100px|]] || 888<ref>Какие реки впадают в Енисей? https://dzen.ru/a/Xf8rtuMGLACvns1V?utm_referer=yandex.kz</ref> || 44 700 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |245. || [[Ред-Ривер]] || [[Сурет: Red River of the North in Manitoba.jpg|орта|100px|]] || 877<ref>Ред-Ривер https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/676541 </ref> || 111 004 ||[[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || Виннипег (көл)|[[Виннипег]] көлі ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |246. || [[Зерафшан өзені|Зеравшан]] || [[Сурет:Ayni zarafshon river.jpg |орта|100px|]] || 877<ref>Река Заравшан https://www.tourstouzbekistan.com/ru/sights/navoi/reka-zaravshan.html</ref> || 41 860 || [[Өзбекстан]], [[Тәжікстан]] || Қаракөл оазисі || |- |247. || [[Яна]] || [[Сурет:Радуга, РТТ-472 - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 872<ref>РЕКА ЯНА https://xn-----6kcbac1azfofe4cmqhvgl0bzre.xn--p1ai/stati/jakutija/reka-jana.html</ref> || 238 000 || [[Ресей]] || [[Лаптев теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |248. || [[Керхе]] || [[Сурет: کرخه.jpg|орта|100px|]] || 870<ref>Большой энциклопедический словарь https://gufo.me/dict/bes/%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%A5%D0%95</ref> || 50 000 || [[Иран]] || [[Тигр]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |249. || [[Қобан]] || [[Сурет:Abin river.JPG |орта|100px|]] || 870<ref>Куда впадает река Кубань, притоки реки и где берет своё начало https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-kuban</ref> || 57 900 || [[Ресей]] || [[Азов теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |250. || [[Алей]] || [[Сурет: Алей в Алейском районе.jpg|орта|100px|]] || 858<ref>Река Алей на карте Алтайского края от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-alej</ref> || 21 100 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |251. || [[Ганале Дориа]] || [[Сурет:Jubbarivermap.png |орта|100px|]] || 858<ref>Река Ганале Дориа https://hmn.wiki/ru/Ganale_Dorya_River {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231012081641/https://hmn.wiki/ru/Ganale_Dorya_River |date=2023-10-12 }}</ref> || 171 050 || [[Эфиопия]] || [[Джубба]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |252. || [[Гуалегуай]] || [[Сурет:RioGualeguay.JPG |орта|100px|]] || 857<ref>Реки Аргентины на карте https://oreke.ru/yuzhnaya-amerika/reki-argentiny</ref> || 21 536 || [[Аргентина]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |253. || [[Черчилл]] || [[Сурет:Goose Bay Labrador (2513512285).jpg |орта|100px|]] || 856<ref>Черчилл (река, впадает в Атлантический океан) https://oglasi.ru/stati/41421-cherchill-reka-vpadaet-v-atlanticheskiy-okean.html</ref> || 79 800 || [[Канада]] || [[Мелвилл]] көлі ||[[Атлант мұхиты]] |- |254. || [[Казан]] || [[Сурет:Kazan Falls Nunavut.jpg |орта|100px|]] || 850<ref>Казан (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1511495</ref> || 71 500 || [[Канада]] || [[Бейкер]] көлі ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |255. || [[Де-Мойн]] || [[Сурет:Des Moines River.jpg |орта|100px|]] || 845<ref>Самые длинные реки в Миннесоте https://ru.history-hub.com/samye-dlinnye-reki-v-minnesote</ref> || 38 340 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |256. || [[Дубонт]] || [[Сурет:Relief map of Canada.png |орта|100px|]] || 842<ref>Реки Канады https://deartravel.ru/5648-reki-kanady.html</ref> || 57 500 || [[Канада]] || [[Телон]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |257. || [[Сура]] || [[Сурет:Sura near Alatyr.jpg |орта|100px|]] || 841<ref>Река Сура https://gotonature.ru/1864-reka-sura.html</ref> || 67 500|| [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |258. || [[Хилок]] || [[Сурет:River Khilok near Khilok station 1.jpg |орта|100px|]] || 840<ref>СООБЩЕНИЕ ПРО РЕКУ ХИЛОК https://obrazovanie-gid.ru/soobscheniya/soobschenie-pro-reku-hilok.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231014143006/https://obrazovanie-gid.ru/soobscheniya/soobschenie-pro-reku-hilok.html |date=2023-10-14 }}</ref> || 38 500 || [[Ресей]] || [[Селенга|Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |259. || [[Коппермайн]] || [[Сурет:Rocky Defile, Coppermine River.jpg |орта|100px|]] || 840<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BD</ref> || 50 700 || [[Канада]] || [[Коронейшен]] шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |260. || [[Томь]] || [[Сурет:Река Томь около Нового моста.jpg |орта|100px|]] || 827<ref>По-Сибири https://posibiri.ru/reka-tom/</ref> || 62 030 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |261. || [[Торғай (өзен, Шалқартеңіз алабы)|Торғай]] || [[Сурет:Тургай.png |орта|100px|]] || 825<ref>Отдых на реке Тургай https://ogeo.info/reki/turgay</ref> || 157 000 || [[Қазақстан]] || [[Шалқартеңіз]] алабы || |- |262. || [[Ашбертон]] || [[Сурет:Ashburton River, Western Australia.jpg |орта|100px|]] || 825<ref>Топ-10 самых больших и длинных рек в Австралии https://top10a.ru/samye-dlinnye-reki-v-avstralii.html</ref>|| 66 850 || [[Аустралия]] || мұхит ||[[Үнді мұхиты]] |- |263. || [[Сакарья]] || [[Сурет:TR Sakarya asv2021-10 img28 Sakarya River.jpg |орта|100px|]] || 824<ref>Реки Турции https://www.votpusk.ru/article/turciya/reki-turcii</ref> || 65 000 || [[Түркия]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |264. || [[Вэйхэ]] || [[Сурет:Full View of Wei River in Xianyang 2012-09.jpg |орта|100px|]] || 818<ref>Вэйхэ https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1457878</ref> || 135 000 || [[Қытай]] || [[Хуанхэ]] өзеннің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |265. || [[Пясина]] || [[Сурет:Ice block in the Pyasina river delta.jpg |орта|100px|]] || 818<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/3486706</ref> || 182 000 || [[Ресей]] || [[Кар теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |266. || [[Учур]] || [[Сурет: Aldan.png|орта|100px|]] || 812<ref>Учур https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1158929</ref> || 113 000 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |267. || [[Рона]] || [[Сурет:Bisse de Clavau-2.jpg |орта|100px|]] || 812<ref> река Рона https://www.meteorologiaenred.com/ru/%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD.html</ref> || 98 000 || [[Швейцария]], [[Франция]] || [[Лион шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |268. || [[Чубут]] || [[Сурет:Rawson desde el rio chubut.JPG |орта|100px|]] || 810<ref>Географическая энциклопедия https://slovariki.org/geograficeskaa-enciklopedia/7715</ref> || 53 801 || [[Аргентина]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |269. || [[Завхан]] || [[Сурет:Zavhan river.jpg |орта|100px|]] || 808<ref>Водные ресурсы Монголии https://www.best-country.com/ru/asia/mongolia/water_source</ref> || 150 000 || [[Моңғолия]] || [[Айраг-Нұр]] көлі || |- |270. || [[Варта]] || [[Сурет:Wartakw.jpg |орта|100px|]] || 808<ref>Река Варта http://travellers.ru/reka-varta {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231015182248/http://travellers.ru/reka-varta |date=2023-10-15 }}</ref> || 53 700 || [[Польша]] || [[Одра]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |271. || [[Нарын (өзен, Қырғызстан)|Нарын]] || [[Сурет:Naryn river.jpg |орта|100px|]] || 807<ref>Река Нарын https://www.tourister.ru/world/asia/kyrgyzstan/city/naryn/placeofinterest/27433</ref> || 59 900 || [[Қырғызстан]], [[Өзбекстан]] || [[Сырдария]] өзенінің саласы || |- |272. || [[Тара]] || [[Сурет: Река Тара, Новосибирская область (2005).jpg|орта|100px|]] || 806<ref>Река ТАРА https://dzen.ru/a/ZBiWi7y-TEnWPYYb</ref> || 18 300 || [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |273. || [[Оңтүстік Буг]] || [[Сурет:Южный Буг возле с. Долгая пристань ( Николаевская область ).jpg |орта|100px|]] || 806<ref>Южный Буг https://studbooks.net/1829514/geografiya/yuzhnyy</ref> || 63 700 || [[Украина]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |274. || [[Инноко]] || [[Сурет:Aerial view of the Innoko river in summer.jpg |орта|100px|]] || 805<ref>Инноко https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1506414</ref> || 36 517 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Юкон]] өзенінің саласы || [[Тынық мұхит]] |- |275. || [[Коюкук]] || [[Сурет:Bettles and the Koyukuk River.jpg |орта|100px|]] || 805<ref>Река Коюкук http://travellers.ru/reka-koyukuk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231016190754/http://travellers.ru/reka-koyukuk |date=2023-10-16 }}</ref> || 82 880 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Юкон]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |276. || [[Саут-Саскачеван]] || [[Сурет:South Saskatchewan River.jpg |орта|100px|]] || 805<ref>ОБЩАЯ ИНФОРМАЦИЯ https://rutraveller.ru/place/64280</ref> || 146 100 || [[Канада]] || [[Саскачеван (өзен)|Саскачеван]] [[Солтүстік Мұзды мұхит]]өзенінің саласы || |- |277. || [[Мета]] || [[Сурет:STS61C-36-0029 Orinoco, Meta Rivers, Colombia and Venezuela January 1986.jpg |орта|100px|]] || 804<ref>Река Мета - Meta River https://ru.wikibrief.org/wiki/Meta_River</ref> || 93 800 || [[Колумбия]], [[Венесуэла]] || [[Ориноко]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |278. || [[Гомати]] || [[Сурет:Gomti at Lucknow.jpg |орта|100px|]] || 800<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8</ref> || 28 000 || [[Үндістан]] || [[Ганг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |279. || [[Ойыл (өзен)|Ойыл]] || [[Сурет:Ойыл өзені.jpg |орта|100px|]] || 800<ref>Қазақстанның өзен-көлдері. Талас, Шу, Елек, Сарысу, Ойыл өзені https://martebe.kz/aza-stanny-zen-k-lderi-talas-shu-elek-sarysu-ojyl-zeni/</ref> || 31 500 || [[Қазақстан]] || [[Ақтөбе (көл)|Ақтөбе көлі]] || |- |280. || [[Сарысу (өзен)|Сарысу]] || [[Сурет:Сарысу өзені.jpeg |орта|100px|]] || 800<ref>Қазақстанның өзен-көлдері. https://martebe.kz/aza-stanny-zen-k-lderi-talas-shu-elek-sarysu-ojyl-zeni/</ref> || 81 600 || [[Қазақстан]] || [[Телікөл]] || |- |281. || [[Мбому]] || [[Сурет:Pescadores Mbomou.JPG |орта|100px|]] || 800<ref>Реки Демократической Республики Конго https://deartravel.ru/5707-reki-demokraticheskoy-respubliki-kongo.html</ref> || 120 000 || [[Орталық Африка Республикасы]], [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Убанги]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |282. || [[Селеннях]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 796<ref>Река Селеннях http://travellers.ru/reka-selennyakh {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231018165556/http://travellers.ru/reka-selennyakh |date=2023-10-18 }}</ref> || 30 800 || [[Ресей]] || [[Индигирка]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |283. || [[Россоха]] || [[Сурет:Map of basin of Alazeya.png |орта|100px|]] || 790<ref>Россоха (приток Алазеи) https://waterresources.ru/reki/rossoha-pritok-alazei/</ref> || 27 300 || [[Ресей]] || [[Алазея]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |284. || [[Сон]] || [[Сурет:Son River, Umaria district, MP, India.jpg |орта|100px|]] || 780<ref>Большая Советская энциклопедия Сон (река в Индии) https://my-dict.ru/dic/bolshaya-sovetskaya-enciklopediya/87520-son-reka-v-indii/</ref> || 71 900 || [[Үндістан]] || [[Ганг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |285. || [[Кутеней]] || [[Сурет: Kootenay National Park Kootenay River.JPG|орта|100px|]] || 780<ref>Река Кутеней (река) http://travellers.ru/reka-kutenejj-reka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231018165554/http://travellers.ru/reka-kutenejj-reka |date=2023-10-18 }}</ref> || 50 298 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колумбия өзені|Колумбия]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |286. || [[Виктория (өзен)|Виктория]] || [[Сурет:Victoria River.JPG |орта|100px|]] || 780<ref>ВИКТОРИЯ https://eponym.ru/Object/13</ref> || 87 900 || [[Аустралия]] || [[Тимор теңізі]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |287. || [[Мерчисон]] || [[Сурет:Murchison River.jpg |орта|100px|]] || 780<ref>Мерчисон http://australia-tour.info/reki-avstralii/reka-merchison.html{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 91 252 || [[Аустралия]] || мұхит ||[[Үнді мұхиты]] |- |288. || [[Пинега]] || [[Сурет: Pinega Krasnaya gorka.JPG|орта|100px|]] || 779<ref>Пинега https://vsereki.ru/severnyj-ledovityj-okean/bassejn-belogo-morya/severnaya-dvina/pinega {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231019063336/https://vsereki.ru/severnyj-ledovityj-okean/bassejn-belogo-morya/severnaya-dvina/pinega |date=2023-10-19 }}</ref> || 42 600 || [[Ресей]] || [[Солтүстік Двина]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |289. || [[Гвадиана]] || [[Сурет:Rio Guadiana no Pomarão.JPG |орта|100px|]] || 778<ref>География. Современная энциклопедия https://gufo.me/dict/geography_modernenc/%D0%93%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B0</ref> || 67 700 || [[Испания]], [[Португалия]]|| мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |290. || [[Сена]] || [[Сурет:Sena 2010.JPG |орта|100px|]] || 776<ref>Сена https://megalingva.ru/trv/sena.html</ref> || 78 650 || [[Франция]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |291. || [[Припять]] || [[Сурет:Pripyat near Mozyr.jpg |орта|100px|]] || 775<ref>Самый большой приток Днепра и 4 факта об этой реке https://dzen.ru/a/YV1zygyLtT1pb0CL</ref> || 114 300 || [[Беларусь]], [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |292. || [[Батыс Буг]] || [[Сурет: Bug wlodawa01b-04.jpg|орта|100px|]] || 772<ref>Западный Буг https://waterresources.ru/reki/zapadnyy-bug/</ref> || 73 470 || [[Польша]], [[Беларусь]], [[Украина]] || [[Нарев]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |293. || [[Луангва]] || [[Сурет:Luangwa river02.jpg |орта|100px|]] || 770<ref>Река Луангва https://tepler.ru/strani/zambia/lusaka/reka-luangva.html</ref> || 145 700 || [[Замбия]], [[Мозамбик]] || [[Замбези]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |294. || [[Чикой]] || [[Сурет:Река Чикой у села Поворот.jpg |орта|100px|]] || 769<ref>река Чикой, Россия. https://turdays.ru/technology/reka-chikoi-rossiya-issledovatelskaya-rabota-reka-chikoi.html{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 46 200 || [[Ресей]], [[Моңғолия]] || [[Селенга (өзен)|Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |295. || [[Қашқар (өзен)|Қашқар]] || [[Сурет:China Xinjiang rel location map.svg |орта|100px|]] || 765<ref>Кашгар (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1518314</ref> || 90 800 || [[Қырғызстан]], [[Қытай]] || Такла-Макан шөлі || |- |296. || [[Руперт]] || [[Сурет:Rupert North Road 2.JPG |орта|100px|]] || 763<ref>Река Руперт (река) http://travellers.ru/reka-rupert-reka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021054259/http://travellers.ru/reka-rupert-reka |date=2023-10-21 }}</ref> || 43 400 || [[Канада]] || Джеймс шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |297. || [[Фортескью]] || [[Сурет: Ophthalmia Dam, Fortescue River.jpg|орта|100px|]] || 760<ref>Фортескью (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1409073</ref> || 49 759 || [[Аустралия]] || мұхит ||[Үнді мұхиты]] |- |298. || [[Тес-Хем]] || [[Сурет:Tes-Hem2.JPG |орта|100px|]] || 757<ref>Водоохранная зона реки Тес-хем https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/17010320012116100157342-tes-hem.php</ref> || 30 900 || [[Моңғолия]] || [[Убсу-Нұр]] көлі || |- |299. || [[Истмейн]] || [[Сурет: Eastmain River Dec 2005.jpg|орта|100px|]] || 756<ref>Реки Канады https://deartravel.ru/5648-reki-kanady.html</ref> || 46 400 || [[Канада]] || Джеймс шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |300. || [[Солтүстік Сосьва]] || [[Сурет:Северная Сосьва у Берёзово.jpg |орта|100px|]] || 754<ref>Карта реки северная сосьва https://fat-control.ru/karta-reki-severnaya-sos-va/{{Deadlink|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 98 300 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |301. || [[Бёрёлёх]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 754<ref>Бёрёлёх https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/623550</ref> || 17 000 || [[Ресей]] || [[Индигирка]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |302. || [[Рио-Негро]] || [[Сурет:Río Negro Paso del Puerto.jpg |орта|100px|]] || 750<ref>Реки Уругвая https://deartravel.ru/5901-reki-urugvaya.html</ref> || 70 600 || [[Бразилия]], [[Уругвай]] || [[(Уругвай өзен)|Уругвай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |303. || [[Финке]] || [[Сурет:Finke River.jpg |орта|100px|]] || 750<ref>Река Финке - Finke River https://ru.wikibrief.org/wiki/Finke_River</ref> || 115 000 || [[Аустралия]] || [[Эйр]] көлі || |- |304. || [[Аттавапискат]] || [[Сурет:Attawapiskat Town between Attawapiskat River.jpg |орта|100px|]] || 748<ref>Река Аттавапискат (река) http://travellers.ru/reka-attavapiskat-reka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021054257/http://travellers.ru/reka-attavapiskat-reka |date=2023-10-21 }}</ref> || 50 200 || [[Канада]] || Джеймс шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |305. || [[Киренга]] || [[Сурет:Магистральный 2004 2 - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 746<ref>Водоохранная зона реки Киренга https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/18030000312117100007438-kirenga.php</ref> || 46 600 || [[Ресей]] || [[Өлөне|Лена]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |306. || [[Медведица]] || [[Сурет:Medveditsa river.jpg |орта|100px|]] || 745<ref>Река Медведица https://gotonature.ru/1730-reka-medvedica.html</ref> || 34 700 || [[Ресей]] || [[Дон]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |307. || [[Солтүстік Двина]] || [[Сурет:Dvina.jpg |орта|100px|]] || 744<ref>Северная Двина https://gotonature.ru/1819-reka-severnaja-dvina.html</ref> || 357 000 || [[Ресей]] || [[Ақ теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |308. || [[Сирет]] || [[Сурет:Siretul la Mircesti3.jpg |орта|100px|]] || 740<ref>Сирет (река) https://school11bor.ru/20e12/%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%82_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 43 960 || [[Украина]], [[Румыния]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |309. || [[Каниаписко]] || [[Сурет:1445 Eaton Canyon.jpg |орта|100px|]] || 737<ref>Река Каниапискау https://hmn.wiki/ru/Caniapiscau_River {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021054258/https://hmn.wiki/ru/Caniapiscau_River |date=2023-10-21 }}</ref> || 36 800 || [[Канада]] || [[Коксоак]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |310. || [[Миньцзян]] || [[Сурет:Yibin Yangtze Begins Here.jpg |орта|100px|]] || 735<ref>Миньцзян (приток Янцзы) https://waterresources.ru/reki/mintszyan-pritok-yantszy/</ref> || 140 000 || [[Қытай]] || [[Янцзы]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |311. || [[Квандо]] || [[Сурет:Zambezi River at junction of Namibia, Zambia, Zimbabwe & Botswana.jpg |орта|100px|]] || 735<ref>РЕКА КВАНДО (KWANDO RIVER) https://rutraveller.ru/place/73372</ref> || 96 780 || [[Ангола]], [[Замбия]], [[Намибия]], [[Ботсвана]] || [[Замбези]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |312. || [[Фицрой]] || [[Сурет:Fitzroy River at Fitzroy Crossing.JPG |орта|100px|]] || 733<ref>Река Фицрой http://australia-tour.info/reki-avstralii/reka-ficroj.html{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 93 829 || [[Аустралия]] || мұхит ||[[Үнді мұхиты]] |- |313. || [[Бердекин]] || [[Сурет:BurdekinRiver1.jpg |орта|100px|]] || 732<ref>Реки впадающие в Тихий океан https://ozeraireki.ru/ocean/tihiy/reki-vpadayushchie-v-tikhij-okean</ref> || 129 700 || [[Аустралия]] || [[Маржанды теңіз]] ||[[Тынық мұхит]] |- |314. || [[Собат]] || [[Сурет:Sobat.jpg |орта|100px|]] || 730<ref>Значение слова СОБАТ в Большом энциклопедическом словаре https://slovar.cc/enc/bolshoy/2120140.html</ref> || 350 000 || [[Судан]] || [[Ніл]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |315. || [[Урубамба]] || [[Сурет:Urubamba river (view from the train to Machu-Picchu).jpg |орта|100px|]] || 725<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/143232/%D0%A3%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0</ref> || 60 300 || [[Перу]] || [[Укаяли]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |316. || [[Бұлғын өзені|Бұлғын]] || [[Сурет:Bulgan gol.jpg |орта|100px|]] || 725<ref>УРУНГУ https://sinonim.org/t/%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B3%D1%83</ref> || 35 440 || [[Моңғолия]], [[Қытай]] || [[Баға-Нұр]] көлі || |- |317. || [[Корантейн]] || [[Сурет: 52-WONOTOBO.JPG|орта|100px|]] || 724<ref>Корантейн https://waterresources.ru/reki/koranteyn/</ref> || 56 000 || [[Суринам]], [[Гайана]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |318. || [[Бальсас]] || [[Сурет:Río Balsas desde Coyuca de Catalán.JPG |орта|100px|]] || 724<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/1848339</ref> || 113 100 || [[Мексика]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |319. || [[Гранд-Бален]] || [[Сурет:Establishing at Great Whale River Preliminary Camp 1922.jpg |орта|100px|]] || 724<ref>Река Гранд-Бален https://tepler.ru/strani/canada/kvebek/reka-grand-balen.html</ref> || 42 700 || [[Канада]] ||Гудзон шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |320. || [[Ред-Дир]] || [[Сурет: Red deer river.jpg|орта|100px|]] || 724<ref>Ред-Дир (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1357269</ref> || 45 100 || [[Канада]] ||[[Саут-Саскачеван]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |321. || [[Каура]] || [[Сурет:Río Caura.jpg |орта|100px|]] || 723<ref>Что предлагает река Каура http://www.olavenesuela.ru/flora-i-fauna/chto-predlagaet-reka-kaura/</ref> || 52 000 || [[Венесуэла]] || [[Ориноко]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |322. || [[Мурат]] || [[Сурет:Murat 07.jpg |орта|100px|]] || 722<ref>Мурат (река) https://dictionary.sensagent.com/%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%20(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)/ru-ru/</ref> || 40 000 || [[Түркия]] || [[Евфрат]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |323. || [[Драва]] || [[Сурет:Villach Drau.JPG |орта|100px|]] || 720<ref>Река Драва https://tepler.ru/strani/slovenia/maribor/reka-drava.html</ref> || 40 400 || [[Италия]], [[Аустрия]], [[Словения]], [[Хорватия]], [[Мажарстан]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |324. || [[Сурис]] || [[Сурет:Souris, Manitoba.JPG |орта|100px|]] || 720<ref>РЕКА СУРИС (SOURIS RIVER) https://rutraveller.ru/place/74368</ref> || 46 000 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Ассинибойн]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |325. || [[Псёл]] || [[Сурет:Река Псёл у села Самарино 03.JPG |орта|100px|]] || 717<ref>В какую реку впадает река Псел? https://tsaristrussia.ru/faq/v-kakuyu-reku-vpadaet-reka-psel</ref> || 22 800 || [[Ресей]], [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |326. || [[Бахр-эль-Газаль]] || [[Сурет:Under an African Sky - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 716<ref>Река Бахр-эль-Газаль http://travellers.ru/reka-bakhr-ehl-gazal {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231024060216/http://travellers.ru/reka-bakhr-ehl-gazal |date=2023-10-24 }}</ref> || 520 000 || [[Судан]] || [[Ніл]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |327. || [[Адыча]] || [[Сурет: Yana river.png|орта|100px|]] || 715<ref>Адыча https://waterresources.ru/reki/adycha/</ref> || 89 800 || [[Ресей]] || [[Яна]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |328. || [[Жем (өзен)|Жем]] || [[Сурет:Эмба, Казахстан - panoramio (3) (cropped).jpg |орта|100px|]] || 712<ref>Аягөз, Нұра, Жем , Сағыз өзені https://martebe.kz/ajag-z-n-ra-zhem-sa-yz-zeni/</ref> || 40 400 || [[Қазақстан]] || [[Каспий теңізі]] || |- |329. || [[Ингода]] || [[Сурет:Скалы Сухотино (2).JPG |орта|100px|]] || 708<ref>Река Ингода https://gotonature.ru/2007-reka-ingoda.html</ref> || 37 200 || [[Ресей]] || [[Шилка]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |330. || [[Туул]] || [[Сурет:Tuul River Mongolia.JPG |орта|100px|]] || 704<ref>Реки Монголии https://deartravel.ru/5774-reki-mongolii.html</ref> || 49 840 || [[Моңғолия]] || [[Орхон]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |331. || [[Хей]] || [[Сурет:Hay River, NWT.jpg |орта|100px|]] || 702<ref>Река Хей https://tepler.ru/strani/canada/britanskaya-kolumbiya/reka-hey.html </ref> || 48 200 || [[Канада]] || [[Үлкен Еріксіздер көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |332. || [[Барвон]] || [[Сурет:Collarenebri (2).JPG |орта|100px|]] || 700<ref>30 крупнейших рек Австралии https://m.fishki.net/3759319-30-krupnejshih-rek-avstralii.html</ref> || ? || [[Аустралия]] || [[Дарлинг (өзен)|Дарлинг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |333. || [[Сым (өзен)|Сым]] || [[Сурет:Сым.jpg |орта|100px|]] || 694<ref>Река Сым в Красноярском крае https://posibiri.ru/reka-sym-v-krasnoyarskom-krae/</ref> || 31 600 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |334. || [[Андерсон (өзен)|Андерсон]] || [[Сурет:Relief map of Canada.png |орта|100px|]] || 692<ref>Андерсон https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1728299</ref> || 102 500 || [[Канада]] || [[Бофорт теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |335. || [[Пил]] || [[Сурет: Peel River ferry (48680947101).jpg|орта|100px|]] || 684<ref>Пил (река) https://infoteach.ru/%D0%9F%D0%B8%D0%BB_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 73 600 || [[Канада]] || [[Макензи өзені|Маккензи]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |336. || [[Яки]] || [[Сурет:Yaqui River.jpg |орта|100px|]] || 680<ref>Яки (река) https://wp.wiki-wiki.ru/wp/index.php/%D0%AF%D0%BA%D0%B8_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 72 540 || [[Мексика]] || [[Калифорния шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |337. || [[Мун]] || [[Сурет:Mun River Mouth.jpg |орта|100px|]] || 673<ref>Мун https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/661948</ref> || 119 180 || [[Тайланд]] || [[Меконг]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |338. || [[Сент-Джон]] || [[Сурет: FrederictonNB SaintJohnRiver.jpg|орта|100px|]] || 673<ref>Сент-Джон https://infoteach.ru/%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 54 986 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Фанди шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |339. || [[Иня]] || [[Сурет: Inya river 2010.jpg|орта|100px|]] || 663<ref>Река Иня на карте от истока в Кемеровской до устья в Новосибирской областях https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-inya</ref> || 17 600 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |340. || [[Талас (өзен)|Талас]] || [[Сурет:201007151135436406250 0.jpg |орта|100px|]] || 661<ref>Қазақстанның өзен-көлдері. https://martebe.kz/aza-stanny-zen-k-lderi-talas-shu-elek-sarysu-ojyl-zeni/</ref> || 52 700 || [[Қырғызстан]], [[Қазақстан]] || [[Мойынқұм шөлі]] || |- |341. || [[Казым]] || [[Сурет:Beloyarsky. Residential quarter (WR).tif |орта|100px|]] || 659<ref>Водоохранная зона реки Казым https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/15020100112115300020203-kazym.php</ref> || 35 600 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |342. || [[Гвадалквивир]] || [[Сурет:Río Guadalquivir Cordoba.jpg |орта|100px|]] || 657<ref>Река Гвадалквивир http://travellers.ru/reka-gvadalkvivir {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231024060215/http://travellers.ru/reka-gvadalkvivir |date=2023-10-24 }}</ref> || 56 978 || [[Испания]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |343. || [[Кондамин]] || [[Сурет:Condamine R.JPG |орта|100px|]] || 657<ref>30 крупнейших рек Австралии https://must-see.top/reki-avstralii/</ref> || 13 292 || [[Аустралия]] || [[Балонн]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |344. || [[Гоулборн]] || [[Сурет:Golburn-at-Seymour.jpg |орта|100px|]] || 654<ref>30 крупнейших рек Австралии https://m.fishki.net/3759319-30-krupnejshih-rek-avstralii.html</ref> || 23 916 || [[Аустралия]] || [[Муррей]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |345. || [[По]] || [[Сурет:View of the Po from Turin.jpg |орта|100px|]] || 652<ref>Река По на карте Италии от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/evropa/reka-po?ysclid=lo4jh0nrm6543628706</ref> || 71 000 || [[Италия]] || [[Адрия теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |346. || [[Фиш-Ривер]] || [[Сурет:Fish River Namibia.jpg |орта|100px|]] || 650<ref>Река Фиш-Ривер http://travellers.ru/reka-fish-river?ysclid=lo4k31s8t9353474453 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231029142827/http://travellers.ru/reka-fish-river?ysclid=lo4k31s8t9353474453 |date=2023-10-29 }}</ref> || ? || [[Намибия]] || [[Оранжевая]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |347. || [[Қараөзен (өзен)|Үлкен Өзен]] || [[Сурет: Александров Гай Мельница купца Позднякова 1 августа 2017 03.jpg|орта|100px|]] || 650<ref>Большой Узень https://waterresources.ru/reki/bolshoy-uzen/?ysclid=lo4na7owci156507376</ref> || 14 300 || [[Ресей]], [[Қазақстан]] || [[Қамыс-Самар көлдері]] || |- |348. || [[Сож]] || [[Сурет:Soz river.JPG |орта|100px|]] || 648<ref>Сож https://vsereki.ru/atlanticheskij-okean/bassejn-chyornogo-morya/dnepr/sozh?ysclid=lo4nr7fxvv139295561 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231029141323/https://vsereki.ru/atlanticheskij-okean/bassejn-chyornogo-morya/dnepr/sozh?ysclid=lo4nr7fxvv139295561 |date=2023-10-29 }}</ref> || 42 100 || [[Беларусь]], [[Ресей]], [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |349. || [[Чадобец]] || [[Сурет: Устье реки Чадобец.JPG|орта|100px|]] || 647<ref>Чадобец https://infoteach.ru/%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%86{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 19 700 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |350. || [[Үлкен Хета]] || [[Сурет:Река Хета в июле - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 646<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/1876755?ysclid=lo5d0h1t30938740579</ref> || 20 700 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |351. || [[Гаронна]] || [[Сурет: Le Pont-Neuf de Toulouse.jpg|орта|100px|]] || 645<ref>20 крупнейших рек Франции https://must-see.top/reki-frantsii/?ysclid=lo5m18u6ur255062427</ref> || 5 600 || [[Испания]], [[Франция]] || [[Бискай шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |352. || [[Чумыш]] || [[Сурет: Chumysh Yazovo winter 2005.jpg|орта|100px|]] || 644<ref>Река Чумыш: описание и достопримечательности https://fb.ru/article/332062/reka-chumyish-opisanie-i-dostoprimechatelnosti?ysclid=lo5s3bzhde658342231</ref> || 23 900 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |353. || [[Тимптон]] || [[Сурет:Поездка в Нерюнгринский район, 2017 (369).jpg |орта|100px|]] || 644<ref>Оценка современного состояния р. Тимптон и его притоков https://pandia.ru/text/78/413/67900.php?ysclid=lo601iennv70380067</ref> || 44 400 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |354. || [[Нельсон]] || [[Сурет:Nelson River near Norway House, from the air.jpg |орта|100px|]] || 644<ref>Нельсон (река) https://waterresources.ru/reki/nelson-reka/?ysclid=lo62ji17dz730307469</ref> || 1 093 442 || [[Канада]] || [[Гудзон шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |355. || [[Мадре-де-Дьос]] || [[Сурет:Madre de Dios Boca Manu.jpg |орта|100px|]] || 640<ref>Реки Перу https://deartravel.ru/5827-reki-peru.html</ref> || 110 000 || [[Перу]], [[Боливия]] || [[Бени (өзен)|Бени]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |356. || [[Барака]] || [[Сурет: Tokar Delta.jpg|орта|100px|]] || 640<ref>Река Барка https://en.m.wikipedia.org/wiki/Barka_River</ref> || 66 200 || [[Эритрея]], [[Судан]] || [[Қызыл теңіз]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |357. || [[Турухан]] || [[Сурет:Janov Stan (1024x768) für Wikipedia.jpg |орта|100px|]] || 639<ref>Значение слова ТУРУХАН в Большой советской энциклопедии, БСЭ https://slovar.cc/enc/bse/2050740.html?ysclid=lo6rt6359y460582216</ref> || 35 800 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |358. || [[Сарыөзен (өзен, Еділ-Жайық алабы)|Сарыөзен]] || [[Сурет:Малый Узень (Новотулка, Саратовская).jpg |орта|100px|]] || 638<ref>Кіші Өзен https://www.wikidata.kk-kz.nina.az/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D3%A8%D0%B7%D0%B5%D0%BD.html{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 13 200 || [[Қазақстан]], [[Ресей]] || [[Қамыс-Самар көлдері]] || |- |359. || [[Полуй]] || [[Сурет:Море разливанное - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 635<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/122313/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B9?ysclid=lo7d8k3aq5529786608</ref> || 21 000 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |360. || [[Рио-Негро]] || [[Сурет:Atardecer Patagones.jpg |орта|100px|]] || 635<ref>Рио-Негро (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1398558?ysclid=lo7i2kncxo96437023</ref> || 132 275 || [[Аргентина]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |361. || [[Саян Окасы]] || [[Сурет:Oka River (Siberia).jpg |орта|100px|]] || 630<ref>Ока (Приток Ангары) протекающая в Бурятии и Иркутской области https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-oka-sayanskaya?ysclid=lo7ik2hyr829575183</ref> || 34 000 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |362. || [[Нараяни]] || [[Сурет:Narayani.jpg |орта|100px|]] || 630<ref>Реки Непала https://waterresources.ru/country/reki-nepal/?ysclid=lo855i6jfp649534331</ref> || 46 300 || [[Непал]], [[Үндістан]] || [[Ганг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |363. || [[Кан]] || [[Сурет:Саяны, исток реки Кан.jpg |орта|100px|]] || 629<ref>Река Кан на карте Красноярского края от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-kan?ysclid=lo85motsm900692475#google_vignette</ref> || 36 900 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |364. || [[Маккуори]] || [[Сурет:Ross Bridge 20201113-015.jpg |орта|100px|]] || 626<ref>Австралия: реки и озера, их особенности, водные обитатели https://tarologiay.ru/nauka/avstraliya-reki-i-ozera-ih-osobennosti-vodnye-obitateli.html?ysclid=lo8fmca6ha931248344</ref> || 74 000 || [[Аустралия]] || [[Барвон]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |365. || [[Бурея]] || [[Сурет:BureyaHPP3.jpg |орта|100px|]] || 623<ref>Река Бурея Амурская область https://gotonature.ru/1989-reka-bureja.html</ref> || 70 700 || [[Ресей]] || [[Амур]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |366. || [[Елек]] || [[Сурет:IlekRiver.jpg |орта|100px|]] || 623<ref>Қазақстанның өзен-көлдері. https://martebe.kz/aza-stanny-zen-k-lderi-talas-shu-elek-sarysu-ojyl-zeni/?ysclid=lo8n38gyon662272299</ref> || 41 300 || [[Ресей]], [[Қазақстан]] || [[Жайық]] өзенінің саласы || |- |367. || [[Куюни]] || [[Сурет:Rio Cuyuni by Sara Lopez.jpg |орта|100px|]] || 618<ref>Реки Гайаны https://www.votpusk.ru/article/gaiana/reki-gaiany?ysclid=lo8w09equn300775186</ref> || 80 000 || [[Венесуэла]], [[Гайана]] || [[Эссекибо]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |368. || [[Хортон]] || [[Сурет:Horton River Canada.jpg |орта|100px|]] || 618<ref>Хортон (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1670825?ysclid=lo8we3u7md268958054</ref> || ? || [[Канада]] || [[Франклин шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |369. || [[Боган]] || [[Сурет:Bogan River-Nyngan.JPG |орта|100px|]] || 617<ref>Боган (река) https://waterresources.ru/reki/bogan-reka/?ysclid=lo8xry98ol717717488</ref> || 18 000 || [[Аустралия]] || [[Дарлинг (өзен)|Дарлинг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |370. || [[Сан-Хуан]] || [[Сурет: Lower San Juan River.jpg|орта|100px|]] || 616<ref>Река Сан - Хуан https://stranatur.ru/san-juan-river.html</ref> || 64 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колорадо (өзен)|Колорадо]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |371. || [[Инглиш-Ривер]] || [[Сурет:Minnitaki Lake.JPG |орта|100px|]] || 615<ref>Река Инглиш-Ривер http://travellers.ru/reka-inglish-river?ysclid=lo8yeo9jnh432505456{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 52 300 || [[Канада]] || [[Виннипег көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |372. || [[Рио-Десеадо]] || [[Сурет:Meandros en la ría Deseado.jpg |орта|100px|]] || 615<ref>Реки аргентины. Аргентина https://ulodshi.ru/reki-argentiny-argentina-geografiya-opisanie-i-harakteristiki-strany.html</ref> || 14 450 || [[Аргентина]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |373. || [[Березина]] || [[Сурет: Dokshytsy 4a.jpg|орта|100px|]] || 613<ref>Река Березина на карте Белоруссии от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/evropa/reka-berezina?ysclid=lo9ltnmd38802867526#google_vignette</ref> || 24 500 || [[Беларусь]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |374. || [[Пелли]] || [[Сурет:Pelly River at Pelly Crossing.JPG |орта|100px|]] || 608<ref>Пелли (река) https://www.wikidata.ru-ru.nina.az/%D0%9F%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0).html{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 49 000 || [[Канада]] || [[Юкон]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |375. || [[Тэкэзе]] || [[Сурет:Tekeze.jpg |орта|100px|]] || 608<ref>Река Текезе https://hmn.wiki/ru/Tekez%C3%A9_River {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231028151656/https://hmn.wiki/ru/Tekez%C3%A9_River |date=2023-10-28 }}</ref> || 66 800 || [[Эфиопия]], [[Судан]], [[Эритрея]] || [[Атбара]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |376. || [[Гломма]] || [[Сурет:Lakelandscape800.jpg |орта|100px|]] || 604<ref>Гломма – самая протяжённая река Скандинавии https://in-w.ru/glomma/?ysclid=loadaphtau719062391 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231028182147/https://in-w.ru/glomma/?ysclid=loadaphtau719062391 |date=2023-10-28 }}</ref> || 42 441 || [[Норвегия]] || [[Осло-фьорд шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |377. || [[Сокото]] || [[Сурет:Bakolori Reservoir.jpg |орта|100px|]] || 600<ref>Сокото (река) https://dir.md/ru.m.wikipedia.org/wiki/%d0%a1%d0%be%d0%ba%d0%be%d1%82%d0%be_(%d1%80%d0%b5%d0%ba%d0%b0)</ref> || ? || [[Нигер]] || [[Нигер (өзен)|Нигер]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |378. || [[Йом]] || [[Сурет:Yom River in Phrae Province.jpg |орта|100px|]] || 600<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/2029543?ysclid=lob1k1o3sv789554791</ref> || 55 000 || [[Тайланд]] || [[Нан (өзен)|Нан]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |379. || [[Самара (өзен)|Самара]] || [[Сурет:South bridge Samara.JPG |орта|100px|]] || 594<ref>Река Самара https://gotonature.ru/2003-reka-samara.html</ref> || 46 500 || [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |380. || [[Ватинский-Еган]] || [[Сурет:Ob river basin.png |орта|100px|]] || 593<ref>Поиск по данным государственного водного реестра https://textual.ru/gvr/index.php?card=192760</ref> || 3 190 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |381. || [[Ырғыз]] || [[Сурет:KZ Aktobe Region Relief.png |орта|100px|]] || 593<ref>Реки Казахстана https://deartravel.ru/5626-reki-kazahstana.html?ysclid=lobjmrpiqi834307962</ref> || 31 600 || [[Қазақстан]] || [[Торғай (өзен, Шалқартеңіз алабы)|Торғай]] өзенінің саласы || |- |382. || [[Газимур]] || [[Сурет:Relief Map of Zabaykalsky Krai.png |орта|100px|]] || 592<ref>Водоохранная зона реки Газимур https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/20030200112118100002255-gazimur.php?ysclid=lobp2uv1bg946397548</ref> || 12 100 || [[Ресей]] || [[Арғұн]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |383. || [[Дамодар (өзен)|Дамодар]] || [[Сурет:Damodar River 1.jpg |орта|100px|]] || 592<ref>Река Дамодар - Damodar River https://ru.wikibrief.org/wiki/Damodar_River</ref> || 23 371 || [[Үндістан]] || [[Ганг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |384. || [[Чусовая]] || [[Сурет:Maksimovsky rock Chusovaya river.jpg |орта|100px|]] || 592<ref>Река Чусовая: описание, история, местоположение, притоки и достопримечательности https://bolshayastrana.com/dostoprimechatelnosti/permskij-kraj/reka-chusovaya-157?ysclid=lobsg2e2m0943788905</ref> || 23 000 || [[Ресей]] || [[Шолман|Кама]] өзенінің саласы || |- |385. || [[Илим]] || [[Сурет:Ust-Ilimsk.jpg |орта|100px|]] || 589<ref>Река Илим Иркутской области: история, фото, описание - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/467183/reka-ilim-irkutskoy-oblasti-istoriya-foto-opisanie?ysclid=lobsr9mgmf83112906 https://fb.ru/article/467183/reka-ilim-irkutskoy-oblasti-istoriya-foto-opisanie?ysclid=lobsr9mgmf83112906</ref> || 30 300 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |386. || [[Боу]] || [[Сурет:Bow-river-banff-np.jpg |орта|100px|]] || 587<ref>Боу (река) https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%91%D0%BE%D1%83_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 26 200 || [[Канада]] || [[Саут-Саскачеван]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |387. || [[Аллах-Юнь]] || [[Сурет:Aldani jõgi.png |орта|100px|]] || 586<ref>Река Аллах-Юнь https://eldikan.ru/read.asp?link=allax</ref> || 24 200 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |388. || [[Уяндина]] || [[Сурет:Indigirkarivermap.png |орта|100px|]] || 586<ref>УЯНДИНА https://slovar.cc/enc/bse/2052587.html?ysclid=lod2iqds5e3919248</ref> || 177 000 || [[Ресей]] || [[Индигирка]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |389. || [[Бытантай]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 586<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/72169/%D0%91%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9?ysclid=lod2z68lrg324481862</ref> || 40 200 || [[Ресей]] || [[Яна]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |390. || [[Тром-Юган]] || [[Сурет:Trom'egan.JPG |орта|100px|]] || 581<ref>Река Тромъёган на карнте от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-tromyogan?ysclid=lod485qjwo561126082</ref> || 55 600 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |391. || [[Скина]] || [[Сурет:Bulkley River flowing into Skeena River near Hazelton, British Columbia.jpg |орта|100px|]] || 579<ref>Скина (река) https://posts24.ru/%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 54 400 || [[Канада]] || [[Чатхэм шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |392. || [[Вага]] || [[Сурет:Vaga River.jpg |орта|100px|]] || 575<ref>Река Вага на карте от истока в Вологодской до устья в Архангельской областях https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-vaga?ysclid=lod8h0hxqn706822906</ref> || 44 800 || [[Ресей]] || [[Солтүстік Двина]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |393. || [[Литл-Колорадо]] || [[Сурет:GrandFallsOfTheLittleColoradoRiverByPhilKonstantin.jpg |орта|100px|]] || 573 || 69 000<ref>Литл-Колорадо https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BB-%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE</ref> || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колорадо (өзен)|Колорадо]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |394. || [[Ик]] || [[Сурет:Урочище Чекан. Река Ик..JPG |орта|100px|]] || 571<ref>Река Ик на карте https://mapsoid.ru/publ/geografija_mira/reki/reka_ik_na_karte/30-1-0-1387?ysclid=lodvwuc0df292753928 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031052547/https://mapsoid.ru/publ/geografija_mira/reki/reka_ik_na_karte/30-1-0-1387?ysclid=lodvwuc0df292753928 |date=2023-10-31 }}</ref> || 18 000 || [[Ресей]] || [[Шолман]] өзенінің саласы || |- |395. || [[Эль-Аси (Оронт)]] || [[Сурет:Norias of Hama, Orontes River, Hama, Syria.jpg |орта|100px|]] || 571<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/153835/%D0%AD%D0%BB%D1%8C?ysclid=loedz8a5pl341597524</ref> || 23 000 || [[Ливан]], [[Сирия]], [[Түркия]] || [[Жерорта теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |396. || [[Үлкен Патом]] || [[Сурет: Relief Map of Irkutsk Oblast.png|орта|100px|]] || 570<ref>Река Большой Патом (река) http://travellers.ru/reka-bolshojj-patom-reka{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 28 400 || [[Ресей]] || [[Өлөне]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |397. || [[Томпо]] || [[Сурет:Tompo 2019-07-21-23 59 Sentinel-2 L2A.jpg |орта|100px|]] || 570<ref>Река Томпо https://yak.guidebook.ru/zhigansk/places/reka-tompo.html</ref> || 42 700 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |398. || [[Барку]] || [[Сурет:Barcoo River Isisford.jpg |орта|100px|]] || 570<ref>Баркоо Баркоо - https://ru.wiki34.com/wiki/Barcoo https://ru.wiki34.com/wiki/Barcoo</ref> || ? || [[Аустралия]] || [[Купер Крик]] саласы || |- |399. || [[Седедема]] || [[Сурет: Relief Yakutia.png|орта|100px|]] || 567<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%A1%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B0?ysclid=loen731dno642915115</ref> || 18 500 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |400. || [[Джида]] || [[Сурет:Dzhida River. Zakamensky district.jpg |орта|100px|]] || 567<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/1952439?ysclid=loenkheq39696483956</ref> || 23 500 || [[Ресей]] || [[Селенга (өзен)|Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |401. || [[Щучья]] || [[Сурет:Ob river basin.png |орта|100px|]] || 565<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%A9%D1%83%D1%87%D1%8C%D1%8F?ysclid=lofbznwfp2951101751</ref> || 12 300 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |402. || [[Турнеэльвен]] || [[Сурет:Fritidsfikse i Tornealv Lappland Sverige.jpg |орта|100px|]] || 565<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/141844/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B5?ysclid=lofciyibj3311195452</ref> || 40 200 || [[Финляндия]], [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |403. || [[Джордж]] || [[Сурет:1362 LK George River (pano).jpg |орта|100px|]] || 565<ref>ДЖОРДЖ РИВЕР https://www.saumonquebec.com/en/northern-quebec/george-river</ref> || 41 700 || [[Канада]] || [[Унгава шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |404. || [[Аллаиха]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 563<ref>Река Аллаиха https://yak.guidebook.ru/chokurdah/places/reka-allaiha.html</ref> || 12 400 || [[Ресей]] || [[Индигирка]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |405. || [[Рио-Гранде-де-Сантьяго]] || [[Сурет:Rio Santiago.jpg |орта|100px|]] || 562<ref>Река Рио-Гранде-де-Сантьяго http://travellers.ru/reka-rio-grande-de-santyago?ysclid=log2wto7pc545311987 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231101183224/http://travellers.ru/reka-rio-grande-de-santyago?ysclid=log2wto7pc545311987 |date=2023-11-01 }}</ref> || 76 400 || [[Мексика]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |406. || [[Шилка]] || [[Сурет:Паром в сторону Сретенска на Шилке.jpg |орта|100px|]] || 560<ref>Река Шилка Забайкальский край https://gotonature.ru/1997-reka-shilka.html</ref> || 206 000 || [[Ресей]] || [[Амур]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |407. || [[Сасандра]] || [[Сурет:FleuveSassandraPromenade0108.JPG |орта|100px|]] || 560<ref>Определение "Сасандра" в Большой Советской Энциклопедии http://bse.sci-lib.com/article099827.html</ref> || 75 087 || [[Кот-д’Ивуар]] || [[Гвинея шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |408. || [[Сейхан]] || [[Сурет:CatalanBaraji.JPG |орта|100px|]] || 560<ref>Реки Турции https://deartravel.ru/5898-reki-turcii.html</ref> || 20 600 || [[Түркия]] || [[Жерорта теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |409. || [[Луапула]] || [[Сурет:River crossing, Pweto, Katanga.jpg |орта|100px|]] || 560<ref>Луапула (река) https://waterresources.ru/reki/luapula-reka/?ysclid=loh9zvutf8568052546</ref> || 265,3 || [[Замбия]], [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Мверу көлі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |410. || [[Сухона]] || [[Сурет:Velikiy Ustyug and Sukhona River.jpg |орта|100px|]] || 558<ref>Река Сухона https://gotonature.ru/1801-reka-suhona.html</ref> || 50 300 || [[Ресей]] || [[Солтүстік Двина]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |411. || [[Овайхи]] || [[Сурет: Owyhee River BLM.jpg|орта|100px|]] || 557<ref>Река Овайхи (река) http://travellers.ru/reka-ovajjkhi-reka?ysclid=lohhk9hfi781896343{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 28 617 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Снейк өзені|Снейк]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |412. || [[Молодо]] || [[Сурет:Lena.svg |орта|100px|]] || 556<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE?ysclid=lohidl82iz625639506</ref> || 26 900 || [[Ресей]] || [[Өлөне]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |413. || [[Вагай]] || [[Сурет:DiversitivePool.jpg |орта|100px|]] || 555<ref>Река Вагай https://tmn.guidebook.ru/vagay/places/reka-vagay.html</ref> || 23 000 || [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |414. || [[Кадуна]] || [[Сурет:River Kaduna 10.jpg |орта|100px|]] || 550<ref>Кадуна (река) https://posts24.ru/%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 65 878 || [[Нигерия]] || [[Нигер (өзен)|Нигер]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |415. || [[Шайок]] || [[Сурет:Shyok-River.jpg |орта|100px|]] || 550<ref>Шайок притоки, шайок на карте https://pereselenie-info.ru/8727c/%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BA{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || ? || [[Үндістан]], [[Пәкістан]] || [[Үнді өзені|Үнді]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |416. || [[[[Саскачеван (өзен)|Саскачеван]]]] || [[Сурет: Saskatchewan River Bridge.jpg|орта|100px|]] || 550<ref>Река Саскачеван https://stranatur.ru/saskatchewan-river.html</ref> || 335 900 || [[Канада]] || [[Виннипег көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |417. || [[Кемийоки]] || [[Сурет:Kemijoki river by Muurola.jpg |орта|100px|]] || 550<ref>Кемийоки - самая длинная река Финляндии https://www.fishinginfinland.fi/ru_kemijoki {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231103142523/https://www.fishinginfinland.fi/ru_kemijoki |date=2023-11-03 }}</ref> || 51 000 || [[Финляндия]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |418. || [[Ингулец]] || [[Сурет:Ріка Інгулець в селі Цибулевому.jpg |орта|100px|]] || 549<ref>Река Ингулец https://klyet.ru/blog/reservoirs/6.html?ysclid=loixo6c85n245519560</ref> || 13 700 || [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |419. || [[Пинг]] || [[Сурет:Ping River.jpg |орта|100px|]] || 549 || 44 688<ref>Река Пинг https://dir.md/hmong.ru/wiki/Ping_River</ref> || [[Тайланд]] || [[Манам-Чао-Прая|Чаупхрая]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |420. || [[Үлкен Мендерес]] || [[Сурет: Maiandros.jpg|орта|100px|]] || 548<ref>5 самых извилистых рек в мире https://dzen.ru/a/YOWV9xdiiFhbHmWA</ref> || 25 000 || [[Түркия]] || [[Эгей теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |421. || [[Чарыш]] || [[Сурет:Charishriver1.jpg |орта|100px|]] || 547<ref>Река Чарыш https://turistka.ru/altai/info.php?ob=1425&ysclid=lojm2cshtw340482870</ref> || 22 200 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |422. || [[Пембина]] || [[Сурет:Pembina River, Alberta.jpg |орта|100px|]] || 547<ref>Пембина (река) https://dictionary.sensagent.com/%D0%9F%D0%95%D0%9C%D0%91%D0%98%D0%9D%D0%90%20%D0%A0%D0%95%D0%9A%D0%90/ru-ru/</ref> || 12 900 || [[Канада]] || [[Атабаска (өзен)|Атабаска]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |423. || [[Бадяриха]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 545<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/1845302?ysclid=lojs8bw2k1859416460</ref> || 12 200 || [[Ресей]] || [[Индигирка]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |424. || [[Мозель]] || [[Сурет:080110 wolf mosel.JPG |орта|100px|]] || 544<ref>Река Мозель: описание https://fb.ru/article/335982/reka-mozel-opisanie?ysclid=lojwnnaqzp517370616</ref> || 28 286 || [[Франция]], [[Алмания]], [[Люксембург]] || [[Рейн]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |425. || [[Каслри]] || [[Сурет:Castlereagh R.JPG |орта|100px|]] || 541<ref>Каслри-Ривер https://en.wikipedia.org/wiki/Castlereagh_River</ref> || ? || [[Аустралия]] || [[Маккуари]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |426. || [[Саут-Наханни]] || [[Сурет:Nahanni - VirginiaFalls.jpg |орта|100px|]] || 540<ref>Саут-Наханни https://sizcrimea.ru/0c289ab22/%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%82-%D0%9D%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B8?ysclid=lojzmgqwdb522952439{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 31 100 || [[Канада]] || [[Лиард]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |427. || [[Стикин]] || [[Сурет:StikineRiverCanyon.JPG |орта|100px|]] || 539<ref>Stikine River https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/stikine-river</ref> || 52 000 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |428. || [[Ахтуба]] || [[Сурет:Achtuba.JPG |орта|100px|]] || 537<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/1842749?ysclid=lokf78e8yp758355612</ref> || ?|| [[Ресей]] || Еділ өзенінің саласы || |- |429. || [[Стьюарт]] || [[Сурет:Stewart River.jpg |орта|100px|]] || 533<ref>Стьюарт_(река) https://dictionary.sensagent.com/%D0%A1%D1%82%D1%8C%D1%8E%D0%B0%D1%80%D1%82_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)/ru-ru/</ref> || 51 000 || [[Канада]] || [[Юкон]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |430. || [[Харрикана]] || [[Сурет:Amos QC skyline.JPG |орта|100px|]] || 533<ref>Река Харрикана (Harricana River) https://www.tourmesto.ru/reka_xarrikana_harricana_river.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231105054704/https://www.tourmesto.ru/reka_xarrikana_harricana_river.html |date=2023-11-05 }}</ref> || 29 300 || [[Канада]] || [[Джеймс шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |431. || [[Оша]] || [[Сурет:Irtysh basin.png |орта|100px|]] || 530<ref>Река Оша на карте Омской области от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-osha?ysclid=loldkvo3bk907994523</ref> || 21 300 || [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |432. || [[Майн]] || [[Сурет:Würzburg Löwenbrücke.jpg |орта|100px|]] || 524<ref>Река Майн на карте Европы https://oreke.ru/evraziya/evropa/reka-majn?ysclid=lolel5jvpq514025936</ref> || 27 292 || [[Германия]] || [[Рейн]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |433. || [[Ожогина]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 523<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/2289696?ysclid=lolktacc5f879727212</ref> || 24 300 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |434. || [[Дунцзян]] || [[Сурет:Dongjiang River01.JPG |орта|100px|]] || 523<ref>Дунцзян https://school11bor.ru/20e12/%D0%94%D1%83%D0%BD%D1%86%D0%B7%D1%8F%D0%BD{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 32 000 || [[Қытай]] || [[Чжуцзян]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |435. || [[Танама]] || [[Сурет:Relief Map of Taymyrsky District.png |орта|100px|]] || 521<ref>Большой энциклопедический словарь https://gufo.me/dict/bes/%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9C%D0%90?ysclid=lolrs9xn5v527726959</ref> || 23 100 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |436. || [[Марони]] || [[Сурет:Maroni Fluss Sonnenaufgang.jpg |орта|100px|]] || 520<ref>Река Марони Река Марони - https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Maroni https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Maroni</ref> || 65 830 || [[Француз Гвианасы]], [[Суринам]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |437. || [[Берёзовка]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 517<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/1859930?ysclid=loltiomy6g908085478</ref> || 24 800 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |438. || [[Инн]] || [[Сурет:Inn bei Kufstein.jpg |орта|100px|]] || 517<ref>Река Инн на карте от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/evropa/reka-inn?ysclid=lomfy6npr9971151883</ref> || 25 700 || [[Швейцария]], [[Аустрия]], [[Германия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |439. || [[Ховд]] || [[Сурет:Khovdgol.jpg |орта|100px|]] || 516<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/4695018?ysclid=lomgaj3l1976990130</ref> || 58 000 || [[Моңғолия]] || [[Хар-Ус-Нуур]] көлі || |- |440. || [[Пасак]] || [[Сурет:Pa Sak River bridge in Ayuttaya.JPG |орта|100px|]] || 513<ref>Реки Таиланда https://deartravel.ru/5892-reki-tailanda.html?ysclid=lomsu3cjqz141959465</ref> || 16 291 || [[Тайланд]] || [[Манам-Чао-Прая]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |441. || [[Ка]] || [[Сурет:Sông Lam, đoạn qua Nghi Xuân, Hà Tĩnh.JPG |орта|100px|]] || 513<ref>Реки и озёра Вьетнама https://xn----8sbiecm6bhdx8i.xn--p1ai/%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%D0%92%D1%8C%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0.html?ysclid=lomt2f5uoy168790903</ref> || 27 200 || [[Лаос]], [[Вьетнам]] || [[Оңтүстік Қытай теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |442. || [[Чуя]] || [[Сурет:Lena.svg |орта|100px|]] || 512<ref>Значение слова ЧУЯ в Современном толковом словаре, БСЭ https://slovar.cc/rus/bse/533253.html</ref> || 18 400 || [[Ресей]] || [[Лена]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |443. || [[Ма]] || [[Сурет:SongMa.JPG |орта|100px|]] || 512<ref>Реки Вьетнама https://www.votpusk.ru/article/vetnam/reki-vetnama?ysclid=lon15sri8y808386830</ref> || 28 400 || [[Вьетнам]], [[Лаос]] || [[Оңтүстік Қытай теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |444. || [[Сағыз (өзен)|Сағыз]] || [[Сурет:Сағыз өзені.jpg |орта|100px|]] || 511<ref>Жем - Cағыз өңірі: Тарихи-табиғи ескерткіштер https://tarizhiblog.blogspot.com/p/blog-page_59.html</ref> || 19 400 || [[Қазақстан]] || [[Teнтексор]] сортаңы || |- |445. || [[Платт]] || [[Сурет:Great Blue Heron and immature Bald Eagle on the Platte River.jpg |орта|100px|]] || 510<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82?ysclid=lon78ariv3456242234</ref> || 241 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссури (өзен)|Миссури]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |446. || [[Вилия]] || [[Сурет:Neris in Vilnius 2019-08-17.jpg |орта|100px|]] || 510<ref>Великолепная Вилия (река): географическое положение, описание - https://fb.ru/article/253583/velikolepnaya-viliya-reka-geograficheskoe-polojenie-opisanie?ysclid=lon7yuszuj944252872</ref> || 24 942 || [[Беларусь]], [[Литва]] || [[Неман]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |447. || [[Пануко]] || [[Сурет:Rio panuco.JPG |орта|100px|]] || 510<ref>Энциклопедический справочник «Латинская Америка» https://latin_america.academic.ru/2719/%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BE?ysclid=lon8busvnx822763157</ref> || 84 956 || [[Мексика]] || [[Мексика шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |448. || [[Хукар]] || [[Сурет:Spanien Jucar Ventano del Diablo2.jpg |орта|100px|]] || 509<ref>Хукар https://bigenc.ru/c/khukar-ecea35?ysclid=lonaq5jlh4403800754</ref> || 22 436 || [[Испания]] || [[Валенсия шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |449. || [[Лунгха]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 508<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%9B%D1%83%D0%BD%D0%B3%D1%85%D0%B0?ysclid=lonvbztqwg227080582</ref> || 10 300 || [[Ресей]] || [[Лена]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |450. || [[Арга-Сала]] || [[Сурет:Olenyok.png |орта|100px|]] || 503<ref>Река Арга-Сала https://yak.guidebook.ru/vilyuysk/places/reka-arga-sala.html</ref> || 47 700 || [[Ресей]] || [[Оленёк]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |451. || [[Москва (өзен)|Москва]] || [[Сурет: ChristSaviourCathedral Views May 2012 20.jpg|орта|100px|]] || 502<ref>Москва. Энциклопедический справочник https://gufo.me/dict/moscow/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0?ysclid=looa95aotp9794094</ref> || 17 600 || [[Ресей]] || [[Ока]] өзенінің саласы || |- |452. || [[Шідерті өзені|Шідерті]] || [[Сурет:Шідерті өзені.jpg |орта|100px|]] || 502<ref>Қазақстан өзендері https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96</ref> || 15 900 || [[Қазақстан]] || [[Шығанақ (көл)|Шығанақ көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |453. || [[Бур]] || [[Сурет:Olenyok.png |орта|100px|]] || 501<ref>Бур (река) https://hmn.wiki/ru/Bur_(river) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231107171412/https://hmn.wiki/ru/Bur_(river) |date=2023-11-07 }}</ref> || 13 900 || [[Ресей]] || [[Оленёк]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |454. || [[Алима]] || [[Сурет:Alima - Congo.JPG |орта|100px|]] || 500<ref>Алима (река) https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%d0%90%d0%bb%d0%b8%d0%bc%d0%b0_(%d1%80%d0%b5%d0%ba%d0%b0)</ref> || ? || [[Конго Республикасы]] || [[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |455. || [[Экуан (өзен)|Экуан]] || [[Сурет:Canada Ontario relief location map.jpg |орта|100px|]] || 500<ref>Река Экуан (Ekwan River) https://openarium.ru/poi/99898972/?ysclid=looonp841w290286689</ref> || ? || [[Канада]] || [[Джеймс шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |456. || [[Сан-Хуан]] || [[Сурет:Río San Juan en la Quebrada de Ullum.jpg |орта|100px|]] || 500<ref>Река Сан-Хуан (Аргентина) - San Juan River (Argentina) https://ru.zahn-info-portal.de/wiki/San_Juan_River_(Argentina){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 39 906 || [[Аргентина]] || [[Десагуадеро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |457. || [[Лимай]] || [[Сурет:ISS012-E-13151 Limay River, El Chocón.jpg |орта|100px|]] || 500<ref>Лимай https://posts24.ru/%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%B9{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 61 723 || [[Аргентина]] || [[Рио-Негро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |458. || [[Эмчу]] || [[Сурет:China Tibet Autonomous Region rel location map.svg |орта|100px|]] || 500<ref>Эмчу https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BC%D1%87%D1%83</ref> || 16 774 || [[Қытай]] || [[Меконг]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |459. || [[Бахта]] || [[Сурет:Rekabahta.JPG |орта|100px|]] || 498<ref>Русская https://dic.academic.ru/dic.nsf/russian_history/686/%D0%91%D0%90%D0%A5%D0%A2%D0%90?ysclid=lops42w4cl662762660</ref> || 35 500 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |460. || [[Джубба]] || [[Сурет:Bardere.bridge.jpg |орта|100px|]] || 497<ref>Джубба https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%B1%D0%B1%D0%B0 </ref> || 497 504 || [[Сомали]] || мұхит ||[[Үнді мұхиты]] |- |461. || [[Гудзон]] || [[Сурет:Hudson river - 1977 (1).tif |орта|100px|]] || 492<ref>Гудзон « Как сообщает www.usa.one https://usa.one/knowledge-base/%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%BE%D0%BD/?ysclid=loq0jg5kn0233448680</ref> || 34 600 || [[Америка Құрама Штаттары]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |462. || [[Смоки]] || [[Сурет:Smoky and Peace rivers.jpg |орта|100px|]] || 492<ref>Смоки-Ривер https://wikious.com/en/Smoky_River{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 50 300 || [[Канада]] ||[[Пис]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |463. || [[Бивер]] || [[Сурет:Beaver River AB.JPG |орта|100px|]] || 491<ref>Бивер (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1365282?ysclid=loq4gvyh4318758181</ref> || 14 500 || [[Канада]] || [[Иле-а-ла-Кросс]] көлі ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |464. || [[Марица өзені|Марица]] || [[Сурет:Maritsa.jpg |орта|100px|]] || 490<ref>Марица (река) https://waterresources.ru/reki/maritsa-reka/?ysclid=loqpx2xyci505169073</ref> || 53 846 || [[Болгария]], [[Грекия]], [[Түркия]] || [[Эгей теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |465. || [[Томпсон]] || [[Сурет:Thompson River (5999072883).jpg |орта|100px|]] || 489<ref>Томпсон (река) https://posts24.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%81%D0%BE%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ||56 000 || [[Канада]] || [[Фрейзер]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |466. || [[Калгоа]] || [[Сурет:Australia New South Wales relief location map.png |орта|100px|]] || 489<ref>Река Калгоа https://hmong.ru/wiki/Culgoa_River {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231109112759/https://hmong.ru/wiki/Culgoa_River |date=2023-11-09 }}</ref> || ? || [[Аустралия]] || [[Дарлинг (өзен)|Дарлинг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |467. || [[Иркут]] || [[Сурет:Река Иркут в районе Шаманского утёса. Вид с левого берега.jpg |орта|100px|]] || 488<ref>Иркут - река в Бурятии https://fb.ru/article/254324/irkut---reka-v-buryatii?ysclid=lor47gg3mp484804435</ref> || 15 000 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |468. || [[Белая]] || [[Сурет:Пробуждение после длительной зимы двух рек Анадырь и Белая.jpg |орта|100px|]] || 487<ref>Белая (приток Анадыря) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/619177?ysclid=lorazjd91y860539941</ref> || 44 700 || [[Ресей]] || [[Анадыр]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |469. || [[Ия]] || [[Сурет:Iya river tulun brige.jpg |орта|100px|]] || 486<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%98%D1%8F?ysclid=lorfndoyt4703589724</ref> || 18 100 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |470. || [[Хабур]] || [[Сурет: Khabur,SheikhHamad.jpg|орта|100px|]] || 486<ref>Реки Сирии https://deartravel.ru/5884-reki-sirii.html?ysclid=lorg0oapfg878663862</ref> || 37 081 || [[Түркия]], [[Сирия]] || [[Евфрат]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |471. || [[Нарев]] || [[Сурет:WiKi PL Pultusk20160805a.jpg |орта|100px|]] || 484<ref>НАРЕВ https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/201293?ysclid=lori4woeaq777513348</ref> || 75 175 || [[Беларусь]], [[Польша]] || [[Висла]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |472. || [[Дордонь (өзен)|Дордонь]] || [[Сурет:Dordogne 2.jpg |орта|100px|]] || 483<ref>Топ-10 самых длинных рек Франции https://top10a.ru/samye-dlinnye-reki-francii.html?ysclid=lorif37mpx470987079</ref> || 24 000 || [[Франция]] || [[Гаронна]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |473. || [[Мура]] || [[Сурет:Plavajoci mlin na Muri.jpg |орта|100px|]] || 483 || 13 824<ref>Река Мура https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Mura </ref> || [[Аустрия]], [[Словения]], [[Хорватия]], [[Мажарстан]] || [[Драва]] өзенінің бір саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |474. || [[Хейс]] || [[Сурет:YorkFactoryaerial.jpg |орта|100px|]] || 483<ref>Hayes River https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/hayes-river</ref> || 108 000 || [[Канада]] || [[Гудзон шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |475. || [[Танюрер]] || [[Сурет:Anadyr.png |орта|100px|]] || 482<ref>Танюрер https://sizcrimea.ru/0c289ab22/%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8E%D1%80%D0%B5%D1%80{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 18 500 || [[Ресей]] || [[Анадыр]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |476. || [[Чамбеши]] || [[Сурет:Chambeshi River.jpg |орта|100px|]] || 480<ref>Река Чамбеши http://travellers.ru/reka-chambeshi?ysclid=los5k8dpv1932856084 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231110050405/http://travellers.ru/reka-chambeshi?ysclid=los5k8dpv1932856084 |date=2023-11-10 }}</ref> || ? || [[Замбия]] || [[Луапула]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |477. || [[Комати]] || [[Сурет:Rio Komati gorge cmichaelhoganlowres.jpg |орта|100px|]] || 480<ref>Река Комати https://hmn.wiki/ru/Komati_River{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 50 000 || [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Свазиленд]], [[Мозамбик]] || мұхит ||[[Үнді мұхиты]] |- |478. || [[Суринам (өзен)|Суринам]] || [[Сурет:Surinamerivier bij leonsberg.jpg |орта|100px|]] || 480<ref>Река Суринам http://www.turspeak.ru/reka-surinam</ref> || || [[Суринам]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |479. || [[Сона]] || [[Сурет:Gray pont.jpg |орта|100px|]] || 480<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/134414/%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0?ysclid=losifk3vpg766892507</ref> || 29 950 || [[Франция]] || [[Рона]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |480. || [[Грихальва]] || [[Сурет:Sumidero 5.jpg |орта|100px|]] || 480<ref>Река Грихальва https://en-academic.com/dic.nsf/enwiki/2060467</ref> || 134 400 || [[Мексика]] || [[Мексика шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |481. || [[Фёй]] || [[Сурет:Leaf River cropped.jpg |орта|100px|]] || 480<ref>Река Фёй (река) http://travellers.ru/reka-fjojj-reka?ysclid=lot5bt7j5k177770987 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231110214700/http://travellers.ru/reka-fjojj-reka?ysclid=lot5bt7j5k177770987 |date=2023-11-10 }}</ref> || 42 500 || [[Канада]] || Гудзон бұғазы ||[[Атлант мұхиты]] |- |482. || [[Фицрой]] || [[Сурет:Fitzroy River Rockhamp.jpg |орта|100px|]] || 480<ref>Река Фицрой http://australia-tour.info/en/reki-avstralii/reka-ficroj-kvinslend.html?ysclid=lot6fo0hd2393966849{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 142 664 || [[Аустралия]] || [[Маржанды теңіз]] ||[[Тынық мұхит]] |- |483. || [[Балонн]] || [[Сурет: StGeorgeBalonneRiver.JPG|орта|100px|]] || 479<ref>Река Балонн https://wiki2.org/en/Balonne_River {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231111112117/https://wiki2.org/en/Balonne_River |date=2023-11-11 }}</ref> || 136 014 || [[Аустралия]] || [[Калгоа]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |484. || [[Коркодон]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 476<ref>Географическая энциклопедия - коркодон http://www.terminy.info/geography/geographical-encyclopedia/korkodon</ref> || 42 800 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |485. || [[Мана]] || [[Сурет:Mana river 1.jpg |орта|100px|]] || 475<ref>Энциклопедический словарь https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/81706/%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%90?ysclid=loughxipf315458150</ref> || 9 300 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |486. || [[Майн]] || [[Сурет:Würzburg Löwenbrücke.jpg |орта|100px|]] || 475<ref>Водоохранная зона реки Майн https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/19050000212119000110807-majn.php?ysclid=louh4ce09w566728109</ref> || 32 800 || [[Ресей]] || [[Анадыр]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |487. || [[Эгийн-Гол]] || [[Сурет:EgiinGol.jpg |орта|100px|]] || 475<ref>Река Эгийн-Гол http://travellers.ru/reka-ehgijjn-gol?ysclid=lov39qsn2t777707612 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231112062344/http://travellers.ru/reka-ehgijjn-gol?ysclid=lov39qsn2t777707612 |date=2023-11-12 }}</ref> || 49 100 || [[Моңғолия]] || [[Селенга (өзен)|Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |488. || [[Уиниск]] || [[Сурет:Winisk River.jpg |орта|100px|]] || 475<ref>Значение слова уиниск https://xn--b1algemdcsb.xn--p1ai/wd/%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BA</ref> || 67 300 || [[Канада]] || [[Гудзон шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |489. || [[Джейхан (өзен)|Джейхан]] || [[Сурет:Ceyhan River.jpg |орта|100px|]] || 474<ref>Джейхан https://slovariki.org/geograficeskaa-enciklopedia/2007</ref> || 21 200 || [[Түркия]] || [[Жерорта теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |490. || [[Қарасу (Түркия)|Қарасу]] || [[Сурет:Kemah 09 1984 Karasutal.jpg |орта|100px|]] || 470<ref>Энциклопедический словарь https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/78023/%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90%D0%A1%D0%A3?ysclid=lovpjmbazv875080981</ref> || 22 000 || [[Түркия]] || [[Евфрат]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |491. || [[Ло]] || [[Сурет:Song Lo.JPG |орта|100px|]] || 470<ref>Река Ло https://hmn.wiki/ru/L%C3%B4_River {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231112182102/https://hmn.wiki/ru/L%C3%B4_River |date=2023-11-12 }}</ref> || 39 000 || [[Қытай]], [[ Вьетнам]] || [[Хонгха]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |492. || [[Бэйцзян]] || [[Сурет:201609 Wenjiang and Yingde–Foshan Road.jpg |орта|100px|]] || 468<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/72192/%D0%91%D1%8D%D0%B9%D1%86%D0%B7%D1%8F%D0%BD?ysclid=lovtetz54g202757048</ref> || 45 900 || [[Қытай]] || [[Чжуцзян]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |493. || [[Уда]] || [[Сурет:Уда.jpg |орта|100px|]] || 467<ref>Река Уда: описание, фото https://fb.ru/article/248355/reka-uda-opisanie-foto?ysclid=lowi8kl6vf443590331</ref> || 34 800 || [[Ресей]] || [[Селенга (өзен)|Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |494. || [[Моно]] || [[Сурет:Mono river in Grand-Popo, Benin.jpg |орта|100px|]] || 467<ref>Моно (река) https://posts24.ru/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 20 000 || [[Того]] || [[Гвинея шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |495. || [[Кас]] || [[Сурет:Р.Кас.jpg |орта|100px|]] ||464<ref>Водоохранная зона реки Кас https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/17010400112116100028831-kas-(bol.-kas).php?ysclid=lowy6zqx90392506551</ref> || 11 200 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |496. || [[Елогуй]] || [[Сурет:Russia edcp relief location map.jpg |орта|100px|]] || 464<ref>Река Елогуй http://travellers.ru/reka-elogujj?ysclid=lowyg7a9zr496094246 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231113134500/http://travellers.ru/reka-elogujj?ysclid=lowyg7a9zr496094246 |date=2023-11-13 }}</ref> || 25 100 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |497. || [[Ворскла]] || [[Сурет:Vorskla River near New Sanzary.JPG |орта|100px|]] || 464<ref>Река Ворскла на карте от истока в Белгородской области до устья в Украине https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-vorskla?ysclid=lox3bsoh5r5431485</ref> || 14 700 || [[Ресей]], [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |498. || [[Нечако]] || [[Сурет:Nechako River.jpg |орта|100px|]] || 462<ref>Река Нечако http://travellers.ru/reka-nechako?ysclid=lox3oaf45w294729118 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231113161105/http://travellers.ru/reka-nechako?ysclid=lox3oaf45w294729118 |date=2023-11-13 }}</ref> || 47 100 || [[Канада]] || [[Фрейзер]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |499. || [[Кабул (өзен)|Кабул]] || [[Сурет:Confluence two rivers in KPK, Pakistan.jpg |орта|100px|]] || 460<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/91929/%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%BB?ysclid=lox81xiu30472240524</ref> || 75 000 || [[Ауғанстан]], [[Пәкістан]] || [[Үнді өзені]]нің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |500. || [[Каликсэльвен]] || [[Сурет:OvermorjarvFromKalixRiver200607.JPG |орта|100px|]] || 460<ref>Каликс-Эльв https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/560366</ref> || 18 130 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |501. || [[Кларэльвен]] || [[Сурет:Trysilelva-2007.JPG |орта|100px|]] || 460<ref>Кларэлвен - Klarälven https://ru.wikibrief.org/wiki/Klar%C3%A4lven</ref> || 11 820 || [[Швеция]] || [[Венерн]] көлі||[[Атлант мұхиты]] |- |502. || [[Онгерманэльвен]] || [[Сурет:Sandö Bridge Sweden.jpg |орта|100px|]] || 460<ref>Онгерманэльвен https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%9E%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D0%BD{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 32 000 || [[Швеция]] || [[Балтық теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |503. || [[Умеэльвен]] || [[Сурет:Ume alv in Umea.jpg |орта|100px|]] || 460<ref>Реки Швеции https://www.votpusk.ru/article/shveciya/reki-shvecii</ref> || 26 700 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |504. || [[Молога]] || [[Сурет:Вид вверх по течению Мологи-1.JPG |орта|100px|]] || 456<ref>Река Молога: на карте, исток и устье, география, рыбалка, особенности и фото https://proreki.ru/reki/rossiya/reka-mologa-na-karte-istok-i-uste-geografiya-rybalka-osobennosti-i-foto/?ysclid=loyfkqv6zv183178229</ref> || 29 700 || [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |505. || [[Кіші Заб]] || [[Сурет:Lake Dukan 02.JPG |орта|100px|]] || 456<ref>Малый Заб https://school11bor.ru/20e12/%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%B1{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 19 400 || [[Иран]], [[Ирак]] || [[Тигр]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |506. || [[Ду]] || [[Сурет:Lac des Brenets 2008.jpg |орта|100px|]] || 453<ref>СЕВЕРНАЯ ШВЕЙЦАРИЯ https://dahuhunter.heliohost.org/trans2/trans2.shtml</ref> || 7 710 || [[Швейцария]], [[Франция]] || [[Сона (өзен)|Сона]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |507. || [[Кова]] || [[Сурет:Kova.jpg |орта|100px|]] || 452<ref>Водоохранная зона реки Кова https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/16010300212116200018430-kova.php?ysclid=loyncfrb7p192343392</ref> || 11 700 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |508. || [[Идэр]] || [[Сурет:IderiinGol.JPG |орта|100px|]] || 452<ref>Российские универсальные энциклопедии http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/050/759.htm</ref> || 24 555 || [[Моңғолия]] || [[Селенга (өзен)|Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |509. || [[Гауя]] || [[Сурет:Ergeljuklintis424aug037qg.jpg |орта|100px|]] || 452<ref>Гауя https://bigenc.ru/c/gauia-4b1e2e?ysclid=lozbsjijj1688964871</ref> || 8 900 || [[Латвия]], [[Эстония]] || [[Балтық теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |510. || [[Перибонка]] || [[Сурет:Riviere-peribonka.JPG |орта|100px|]] || 451<ref>Река Перибонка https://tepler.ru/strani/canada/kvebek/reka-peribonka.html?ysclid=lozc2hhf2d575249589</ref> || 28 200 || [[Канада]] || [[Сен-Жан]] көлі ||[[Атлант мұхиты]] |- |511. || [[Арктик-Ред-Ривер]] || [[Сурет:Arctic red river tsigatchic.jpg |орта|100px|]] || 450<ref>Арктик-Ред-Ривер https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1732551?ysclid=loznwtb93f725117718</ref> || 18 800 || [[Канада]] || [[Макензи өзені|Маккензи]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |512. || [[Лхаса (өзен)|Лхаса]] || [[Сурет: 中国西藏拉萨市 China Lhasa Tibet China Xinjiang Urumqi Welcome - panoramio (18).jpg|орта|100px|]] || 450<ref>Река Лхаса (река) http://travellers.ru/reka-lkhasa-reka?ysclid=lozo94247n663697026 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231115112300/http://travellers.ru/reka-lkhasa-reka?ysclid=lozo94247n663697026 |date=2023-11-15 }}</ref> || 26 000 || [[Қытай]] || [[Брахмапутра өзені|Брахмапутра]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |513. || [[Сент-Пол]] || [[Сурет:River and waterways @ Liberia, Africa - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 450<ref>Сент-Пол (река) https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%9F%D0%BE%D0%BB_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 21 900 || [[Гвинея]], [[Либерия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |514. || [[Лулеэльвен]] || [[Сурет:Harspranget.jpg |орта|100px|]] || 450<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/2150656?ysclid=lozwax49r9314814501</ref> || 25 240 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |515. || [[Порсук]] || [[Сурет:Eskişehir Porsuk River.JPG |орта|100px|]] || 448<ref>Порсук https://waterresources.ru/reki/porsuk/?ysclid=lp02zh02zg359028002</ref> || 11 325 || [[Түркия]] || [[Сакария]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |516. || [[У (өзен)|У]] || [[Сурет:Nam ou 1.jpg |орта|100px|]] || 448<ref>Река У (река) http://travellers.ru/reka-u-reka?ysclid=lp03a909mo807596495{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 24 500 || [[Лаос]] || [[Меконг]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |517. || [[Влтава]] || [[Сурет:Stechovice reservoir Vltava 7328.JPG |орта|100px|]] || 446<ref>На какой реке стоит Прага https://dzen.ru/a/XpQBoZZBLjOqw9_b</ref> || 28 000 || [[Чехия]] || [[Эльба]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |518. || [[Дэлгэр-Мурен]] || [[Сурет:Delgermoron.jpg |орта|100px|]] || 445<ref>Река дэлгэр мурен https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&action=edit</ref> || 26 640 || [[Моңғолия]], [[Ресей]] || [[Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |519. || [[Сан (өзен)|Сан]] || [[Сурет:San Sobien Sanok.jpg |орта|100px|]] || 444<ref>Сан, Сянъ, река на Украине и в Польше https://proza.ru/2017/12/14/1318?ysclid=lp0yq5la97659204707</ref> || 16 700 || [[Польша]], [[Украина]] || [[Висла]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |520. || [[Ясачная]] || [[Сурет:Устье реки Ясачная.jpg |орта|100px|]] || 441<ref>ЯСАЧНАЯ https://catcher.fish/enciklopedia/vodoemy/dfo/yasachnaya/</ref> || 35 900 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |521. || [[Юснан]] || [[Сурет:Ljusnan Solnedgång Älvros2.jpg |орта|100px|]] || 440<ref>Большой энциклопедический словарь - юснан (ljusnan) http://www.terminy.info/literature/great-encyclopedic-dictionary/yusnan-ljusnan</ref> || 19 800 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |522. || [[Мэрэб (Гаш)]] || [[Сурет:Kassala,Gash river.jpg |орта|100px|]] || 440<ref>Мэрэб, река (Восточная Африка) http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar14353219&strq=l_siz=20</ref> || 15 000 || [[Эритрея]], [[Эфиопия]], [[Судан]] ||Шығыс Судан жазықтарындағы құмдар || |- |523. || [[Лоа]] || [[Сурет:Río Loa en Calama.jpg |орта|100px|]] || 440<ref>Лоа (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/653894?ysclid=lp1j4b85cq161319142</ref> || 33 600 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |524. || [[Чорох]] || [[Сурет:Choruh 01.jpg |орта|100px|]] || 438<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/150538/%D0%A7%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%85?ysclid=lp2aoh7gvj846997702</ref> || 22 000 || [[Түркия]], [[Грузия]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |525. || [[К`Аппель]] || [[Сурет:QuAppelleRiverHwy2.jpg |орта|100px|]] || 435<ref>Река К’Аппель http://travellers.ru/reka-k-appel?ysclid=lp2b2t74we598600684 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231117073640/http://travellers.ru/reka-k-appel?ysclid=lp2b2t74we598600684 |date=2023-11-17 }}</ref> || 51 000 || [[Канада]] ||[[Ассинибойн]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |526. || [[Буюнда]] || [[Сурет:Долина Буюнды - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 434<ref>Буюнда (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/826233?ysclid=lp2n004md8615198827</ref> || 24 800 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |527. || [[Невольничья]] || [[Сурет:Fort Smith Nashornpelikane 1 98-07-01.jpg |орта|100px|]] || 434<ref>Невольничья https://waterresources.ru/reki/nevolnichya/?ysclid=lp2nb3gk7a156063682</ref> || 616 400 || [[Канада]] || [[Үлкен Еріксіздер көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |528. || [[Дубчес]] || [[Сурет: Russia edcp location map.svg|орта|100px|]] || 433<ref>Дубчес https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%94%D1%83%D0%B1%D1%87%D0%B5%D1%81{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 15 300 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |529. || [[Ваг]] || [[Сурет:Rieka Vah - Piestany.jpg |орта|100px|]] || 433<ref>Ваг https://megabook.ru/article/%D0%92%D0%B0%D0%B3</ref> || 19 600 || [[Словакия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |530. || [[Иллинойс (өзен)|Иллинойс]] || [[Сурет:Illinois River, seen from Starved Rock.jpg |орта|100px|]] || 432<ref>Иллинойс (река) https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B9%D1%81_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 104 000 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |531. || [[Бани]] || [[Сурет:Bani river.jpg |орта|100px|]] || 430<ref>Поездка на каноэ по реке Бани в Мали. https://uraltourist.ru/poezdka-na-kanoje-po-reke-bani-v-mali/?ysclid=lp3kziw6px945581854</ref> || 101 000 || [[Мали]] || [[Нигер (өзен)|Нигер]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |532. || [[Индальсэльвен]] || [[Сурет:Stadsberget Hammarstrand2.jpg |орта|100px|]] || 430<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/geography/text/2007975</ref> || 26 700 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |533. || [[Эско (Шельда)]] || [[Сурет:Schelde Antwerpen.jpg |орта|100px|]] || 430<ref>Энциклопедический словарь https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/64475/%D0%A8%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B0?ysclid=lp43luj5sf970223884</ref>|| 35 500 || [[Франция]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |534. || [[Великая]] || [[Сурет:Pskov asv07-2018 Kremlin aerial6.jpg |орта|100px|]] || 430<ref>Река Великая https://bibliopskov.ru/velikaya.htm?ysclid=lp4ddb5hl3378349033</ref> || 25 200 || [[Ресей]] || [[Псков көлі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |535. || [[Шельда]] || [[Сурет:Tussen Bruille Saint Amand en Hergnies, de Schelde foto1 2013-05-09 13.13.jpg |орта|100px|]] || 430<ref>Энциклопедический словарь https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/64475/%D0%A8%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B0?ysclid=lp43luj5sf970223884</ref>|| 35 500 || [[Франция]], [[Бельгия]], [[Нидерланд]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |536. || [[Унжа]] || [[Сурет:Unzha near Kologriv.jpg |орта|100px|]] || 426<ref>Унжа (приток Волги) https://ptpit.ru/learn/WEB_TASKS42/42/2008_09/tur1/18/15.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231118183032/https://ptpit.ru/learn/WEB_TASKS42/42/2008_09/tur1/18/15.htm |date=2023-11-18 }}</ref> || 28 900 || [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |537. || [[Үлкен Заб]] || [[Сурет:Zap Nehri.jpg |орта|100px|]] || 426<ref>Великая река Заб Великая река Заб - https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Gran_Zab https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Gran_Zab</ref> || 40 300 || [[Түркия]], [[Ирак]] || [[Тигр]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |538. || [[Миссинайби]] || [[Сурет:Missinaibi.jpg |орта|100px|]] || 426<ref>Река Миссинаиби - Missinaibi River https://ru.wikibrief.org/wiki/Missinaibi_River</ref> || 23 500 || [[Канада]] || [[Мус]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |539. || [[Уаикато]] || [[Сурет:Waikato River mouth.jpg |орта|100px|]] || 425<ref>Уаикато (река) https://waterresources.ru/reki/uaikato-reka/?ysclid=lp5k42o3ia342051355</ref> || 13 701 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Тасман теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |540. || [[Лемпа]] || [[Сурет:Lempa River.jpg |орта|100px|]] || 422<ref>Реки Гватемалы https://deartravel.ru/5404-reki-gvatemaly.html?ysclid=lp5kf5kz1z991495284</ref> || 18 246 || [[Гватемала]], [[Гондурас]], [[Сальвадор]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |541. || [[Финлей]] || [[Сурет:Kwadacha Aerial 2016.jpg |орта|100px|]] || 420<ref>Река Финлей (река) http://travellers.ru/reka-finlejj-reka?ysclid=lp5sjr5lwu52451181 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119180911/http://travellers.ru/reka-finlejj-reka?ysclid=lp5sjr5lwu52451181 |date=2023-11-19 }}</ref> || 43 000 || [[Канада]] || [[Пис]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |542. || [[Лохэ]] || [[Сурет:洛浦公园.jpg |орта|100px|]] || 420<ref>Лохэ (приток Хуанхэ) https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%BE%D1%85%D1%8D_(%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA_%D0%A5%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%85%D1%8D) </ref> || 30 000 || [[Қытай]] || [[Хуанхэ]] өзеннің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |543. || [[Лямин (өзен)|Лямин]] || [[Сурет:Ob river basin.png |орта|100px|]] || 420<ref>Река Лямин (река) http://travellers.ru/reka-lyamin-reka?ysclid=lp6g1330b9554709628 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231120050618/http://travellers.ru/reka-lyamin-reka?ysclid=lp6g1330b9554709628 |date=2023-11-20 }}</ref> || 14 000 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |544. || [[Ешилырмақ (өзен)|Ешилырмак]] || [[Сурет:AmasyaYesilIrmakManzarasi.jpg |орта|100px|]] || 418<ref>Ешильырмак https://www.wikiznanie.ru/wp/index.php?title=%D0%95%D1%88%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA&ysclid=lp6gci15nx240200341</ref> || 35 865 || [[Түркия]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |545. || [[Үлкен Пит]] || [[Сурет:Enisey.png |орта|100px|]] || 415<ref>Река Большой Пит https://naenisee.ru/region/severo-eniseyskiy/area/655?ysclid=lp6tqarkst412195334 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231120112947/https://naenisee.ru/region/severo-eniseyskiy/area/655?ysclid=lp6tqarkst412195334 |date=2023-11-20 }}</ref> || 21 700 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |546. || [[Вишера]] || [[Сурет:Vishera River, Perm Krai.jpg |орта|100px|]] || 415<ref>Река Вишера https://gotonature.ru/1802-reka-vishera.html</ref> || 31 200 || [[Ресей]] || [[Шолман|Кама]] өзенінің саласы || |- |547. || [[Чулуутын-Гол]] || [[Сурет:ChuluutGorge.jpg |орта|100px|]] || 415<ref>Каньон реки Чулуутын-Гол. Монголия https://www.drive2.ru/c/636145268189825713/?ysclid=lp776x0yq1772241622</ref> || 20 000 || [[Моңғолия]] || [[Идэр]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |548. || [[Струма]] || [[Сурет:Struma2.JPG |орта|100px|]] || 415<ref>Струма https://bigenc.ru/c/struma-72946b?ysclid=lp783veyej113651124</ref> || 17 000 || [[Грекия]], [[Болгария]] || [[Эгей теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |549. || [[Татта]] || [[Сурет:Ытык-Кюель1.jpg |орта|100px|]] || 414<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/138423/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0?ysclid=lp78m1y8p8607363911</ref> || 10 200 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |550. || [[Уорбертон]] || [[Сурет:Warburton River.jpg |орта|100px|]] || 412<ref>30 крупнейших рек Австралии https://fishki.net/3759319-30-krupnejshih-rek-avstralii.html</ref> || || [[Аустралия]] || [[Эйр]] көлі || |- |551. || [[Шеллефтеэльвен]] || [[Сурет:Skelleftealv.jpg |орта|100px|]] || 410<ref>Значение слова ШЕЛЛЕФТЕО в Современном толковом словаре, БСЭ https://slovar.cc/rus/bse/533734.html</ref> || 11 600 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |552. || [[Адидже]] || [[Сурет: Ponte Pietra.jpg|орта|100px|]] || 410<ref>Река Адидже http://travellers.ru/reka-adidzhe?ysclid=lp7xcsmc6i399577079 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231121061400/http://travellers.ru/reka-adidzhe?ysclid=lp7xcsmc6i399577079 |date=2023-11-21 }}</ref> || 14 700 || [[Италия]] || [[Адрия теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |553. || [[Кута]] || [[Сурет:Lena.svg |орта|100px|]] || 408<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/101364/%D0%9A%D1%83%D1%82%D0%B0?ysclid=lp7z4n3j53604429404</ref> || 12 500 || [[Ресей]] || [[Өлөне|Лена]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |554. || [[Био-Био]] || [[Сурет:Bio Bio.jpg |орта|100px|]] || 407<ref>Географическое распределение и режим рек и озер Чили https://litsalonz.online/proza/geograficheskoe-raspredelenie-i-rezhim-rek-i-ozer-chili-10008.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231121181042/https://litsalonz.online/proza/geograficheskoe-raspredelenie-i-rezhim-rek-i-ozer-chili-10008.html |date=2023-11-21 }}</ref> || 24 782 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |555. || [[Мома]] || [[Сурет: Relief Yakutia.png|орта|100px|]] || 406<ref>Река Мома https://gotonature.ru/1881-reka-moma.html</ref> || 30 200 || [[Ресей]] || [[Индигирка]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |556. || [[Тибр]] || [[Сурет:Roma-isola tiberina01.jpg |орта|100px|]] || 405<ref>Река Тибр http://travellers.ru/reka-tibr?ysclid=lp9d5vphkv704721458{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 17 375 || [[Италия]] || [[Тиррен теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |557. || [[Шире]] || [[Сурет:Shire fluss nsanje.jpg |орта|100px|]] || 402<ref>Шире (река) http://vv-travel.ru/warticle/shire-reka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231122062536/http://vv-travel.ru/warticle/shire-reka |date=2023-11-22 }}</ref> || 149 500 || [[Малави]], [[Мозамбик]] || [[Замбези]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |558. || [[Гедиз]] || [[Сурет:GedizRiver IzmirProvince Turkey.jpg |орта|100px|]] || 401<ref>Гедиз https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1461406?ysclid=lpa31vlfbb820015460</ref> || 17 500 || [[Түркия]] || [[Эгей теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |559. || [[Чоканчарава (Рио-Куарто)]] || [[Сурет:Río Chocancharava1.jpg |орта|100px|]] || 400<ref>Чоканчарава https://sizcrimea.ru/0c289ab22/%D0%A7%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0?ysclid=lpa3bncwzn764375672{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || || [[Аргентина]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |560. || [[Питеэльвен]] || [[Сурет:Trollforsen.jpg |орта|100px|]] || 400<ref>Река Питеэльвен https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D0%BD</ref> || 11 285 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |561. || [[Канделария]] || [[Сурет:RIO CANDELARIA - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 400<ref>Река Канделария https://hmong.ru/wiki/Candelaria_River{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 9 228 || [[Мексика]] || [[Мексика шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |562. || [[Неукен]] || [[Сурет:ISS008-E-6023 Pellegrini Lake, Neuquén River.jpg |орта|100px|]] || 400<ref>Неукен (река) https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 50 770 || [[Аргентина]] || [[Рио-Негро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |563. || [[Эльги]] || [[Сурет:Elgi 2019-07-14-23 59 Sentinel-2 L2A.jpg |орта|100px|]] || 394<ref>Река Эльги http://travellers.ru/reka-ehlgi?ysclid=lpbisqy9kj409615486{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 68 200 || [[Ресей]] || [[Индигирка]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |564. || [[Кларенс]] || [[Сурет:On the road to Lake Tennyson (25905080492).jpg |орта|100px|]] || 394<ref>Кларенс (река, впадает в Тихий океан) https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%81_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0,_%D0%B2%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%82_%D0%B2_%D0%A2%D0%B8%D1%85%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%B5%D0%B0%D0%BD)</ref> || 22 850 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Маржанды теңіз]] || [[Тынық мұхит]] |- |565. || [[Анюй]] || [[Сурет:Anyui river.jpg |орта|100px|]] || 393<ref>Река Анюй - верховья https://flyfishingrussia.com/posts/e46d45b3-reka-anyuy-verhovya</ref> || 12 700 || [[Ресей]] || [[Амур]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |566. || [[Теслин]] || [[Сурет:TeslinRiverYukon.jpg |орта|100px|]] || 393<ref>Теслин https://yandex.kz/search/?text=%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0+%D0%A2%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BD+393&lr=10291</ref> || 35 500 || [[Канада]] || [[Юкон]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |567. || [[Лоддон]] || [[Сурет:NewsteadLoddonRiver.JPG |орта|100px|]] || 392<ref>Книга: Frederic P. Miller «Loddon River» https://dic.academic.ru/book.nsf/59081552/Loddon+River?ysclid=lpczf6i919553017138</ref> || 15 320 || [[Аустралия]] || [[Муррей]] өзенінің саласы || [[Үнді мұхиты]] |- |568. || [[Пим]] || [[Сурет:Relief Map of Khanty-Mansi AO.jpg |орта|100px|]] || 390<ref>Пим (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1326065?ysclid=lpdnpm44py751312938</ref> || 12 700 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |569. || [[Нан (өзен)|Нан]] || [[Сурет:Maenamnan0005.jpg |орта|100px|]] || 390<ref>Нан (река) https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 57 947 || [[Тайланд]] || [[Манам-Чао-Прая|Чаупхрая]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |570. || [[Морава]] || [[Сурет:DOE Devin.jpg |орта|100px|]] || 388<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0?ysclid=lpedjr4plj272040350</ref> || 26 600 || [[Чехия]], [[Словакия]], [[Австрия]]|| [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |571. || [[Нотець]] || [[Сурет:Santok village2.jpg |орта|100px|]] || 388<ref>Река Нотець http://travellers.ru/reka-notec?ysclid=lpee2ckbsq501537973{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 17 330 || [[Польша]] || [[Варта]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |572. || [[Вардар]] || [[Сурет:Vardar Stone Bridge Skopje.jpg |орта|100px|]] || 388<ref>Самые длинные реки в Македонии https://ru.history-hub.com/samye-dlinnye-reki-v-makedonii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231126070518/https://ru.history-hub.com/samye-dlinnye-reki-v-makedonii |date=2023-11-26 }}</ref> || 24 438 || [[Солтүстік Македония]], [[Грекия]] || [[Эгей теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |573. || [Уй (өзен)[|Уй]] || [[Сурет:Река Уй.jpg |орта|100px|]] || 387<ref>Российские универсальные энциклопедии http://gatchina3000.ru/big/113/811_bolshaya-sovetskaya.htm</ref> || 6 920 || [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |574. || [[Гатино]] || [[Сурет:Gat river.jpg|орта|100px|]] || 386<ref>Реки Канады https://deartravel.ru/5648-reki-kanady.html</ref>|| 23 724 || [[Канада]] || [[Оттава (өзен)|Оттава]] өзеннің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |575. || [[Рио-Санта-Крус]] || [[Сурет:River santa cruz argentina.JPG |орта|100px|]] || 385<ref>Санта-Крус (река, впадает в Атлантический океан) https://waterresources.ru/reki/santa-krus-reka-vpadaet-v-atlanticheskiy-okean/</ref> || 29 685 || [[Аргентина]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |576. || [[Кулу]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 384<ref>Кулу (река) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1384162?ysclid=lpfu4aewev858357138</ref> || 15 600 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |577. || [[Шегарка]] || [[Сурет:Река Шегарка.jpg |орта|100px|]] || 382<ref>Водоохранная зона реки Шегарка https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/13010200712115200013268-shegarka.php?ysclid=lpgj5b6hrs536998627</ref> ||12 000 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |578. || [[Блэквуд]] || [[Сурет:Colour patch near Blackwood mouth.jpg |орта|100px|]] || 382<ref>Австралия: реки и озера, их особенности, водные обитатели https://tarologiay.ru/nauka/avstraliya-reki-i-ozera-ih-osobennosti-vodnye-obitateli.html?ysclid=lpgjmo8ljn449539999</ref> || 28 100 || [[Аустралия]] || [[Үлкен Австралия шығанағы]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |579. || [[Шаранта (өзен)|Шаранта]] || [[Сурет:Charente à Tonnay.jpg |орта|100px|]] || 381<ref>Шаранта (река) https://ru.alegsaonline.com/art/18643</ref> || 10 549 || [[Франция]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |580. || [[Кхвэяй]] || [[Сурет:Река Квай.jpg |орта|100px|]] || 380<ref>Река Квай на карте Тайланда от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/aziya/reka-kvaj?ysclid=lph91o14s7319829973</ref> || || [[Тайланд]] || [[Мэкхлонг]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |581. || [[Шиш]] || [[Сурет:Irtysh basin.png |орта|100px|]] || 378<ref>Большая советская энциклопедия https://gufo.me/dict/bse/%D0%A8%D0%B8%D1%88?ysclid=lphw7hkiet216423059</ref> || 5 270 || [[Ресей]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |582. || [[Арно]] || [[Сурет:Payne River, Nunavuk.jpg |орта|100px|]] || 377<ref>Арно (река, впадает в Гудзонов пролив) https://waterresources.ru/reki/arno-reka-vpadaet-v-gudzonov-proliv/?ysclid=lphx000nyo956002374#google_vignette</ref> || 49 500 || [[Канада]] || [[Гудзон бұғазы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |583. || [[Свияга]] || [[Сурет:Svijaga.jpg |орта|100px|]] || 375<ref>Свияга https://bigenc.ru/c/sviiaga-601e6c?ysclid=lpio0h3q1h866854085</ref> || 16 700 || [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |584. || [[Манас (өзен)|Манас]] || [[Сурет:Transparent flow.jpg |орта|100px|]] || 375<ref>Реки Индии https://deartravel.ru/5544-reki-indii.html?ysclid=lpioaf58gf415342212</ref> || 41 350 || [[Қытай]], [[Бутан]], [[Үндістан]] || [[Брахмапутра өзені]]нің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |585. || [[Кёрёш]] || [[Сурет:Near Kunszentmárton, 2006 Körös1.jpg |орта|100px|]] || 372 || 27 500<ref>Кёрёш https://bigenc.ru/c/kioriosh-336fb4?ysclid=lpjccl0s7b964628385</ref> || [[Мажарстан]] || [[Тиса]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |586. || [[Чаупхрая]] || [[Сурет:Chaophrayansawan03.jpg |орта|100px|]] || 372<ref>ТАЙЛАНД. РЕКА ЧАУПХРАЯ. https://priroda36.ru/priroda-zemli/494-tajland-reka-chauphraja.html?ysclid=lpjcouhqsj243251022</ref> || 160 400 || [[Тайланд]] || [[Тайланд шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |587. || [[Иййоки]] || [[Сурет:Iijoki Finland.jpg |орта|100px|]] || 370<ref>Значение слова иййоки https://xn--b1algemdcsb.xn--p1ai/wd/%D0%B8%D0%B9%D0%B9%D0%BE%D0%BA%D0%B8</ref> || 14 191 || [[Финляндия]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |588. || [[Ванг-Чу]] || [[Сурет:Thimphu-Footbridge.JPG |орта|100px|]] || 370<ref>Вонг-Чу https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B3-%D0%A7%D1%83</ref> || 5502 || [[Бутан]], [[Үндістан]], [[Бангладеш]] || [[Брахмапутра өзені|Брахмапутра]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |589. || [[Долорес]] || [[Сурет:Dolores River (2008).jpg |орта|100px|]] || 369<ref>Реки https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=12</ref> || 11 850 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колорадо (өзен)|Колорадо]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |590. || [[Шаннон]] || [[Сурет:Limerick.jpg |орта|100px|]] || 368<ref>Реки и озёра Ирландии https://xn----8sbiecm6bhdx8i.xn--p1ai/%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%D0%98%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B8.html?ysclid=lplimhllmk322125213</ref> || 16 800 || [[Ирландия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |591. || [[Неккар]] || [[Сурет:Neckar near Heidelberg.jpg |орта|100px|]] || 367<ref>Неккар (река) https://sizcrimea.ru/0c289ab22/%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B0%D1%80_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)?ysclid=lpmycgw8zg860538506{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 14 000 || [[Германия]] || [[Рейн]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |592. || [[Синано]] || [[Сурет:Niigata from Bandaijima Building 20200906.jpg |орта|100px|]] || 367<ref>Природные ресурсы Японии https://obrazovaka.ru/geografiya/prirodnye-resursy-yaponii.html?ysclid=lpmyn5sign724384930</ref> || 11 900 || [[Жапония]] || [[Жапон теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |593. || [[Тетерев]] || [[Сурет:Panorama-2008-05-20-teteriv.jpg |орта|100px|]] || 365<ref>Словарь географических названий https://gufo.me/dict/geographical_names/%D0%A2%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2?ysclid=lpnppvuwmk358955343</ref> || 15 100 || [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |594. || [[Бердь]] || [[Сурет:Mouth river Koen.jpg |орта|100px|]] || 363<ref>Река Бердь на карте от истока до устья https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-berd?ysclid=lpnq2viri7310994321</ref> || 8 650 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |595. || [[Иркинеева]] || [[Сурет:Russia edcp location map.svg |орта|100px|]] || 363<ref>Река Иркинеева http://travellers.ru/reka-irkineeva?ysclid=lpo4ln8vm0270041563 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202140642/http://travellers.ru/reka-irkineeva?ysclid=lpo4ln8vm0270041563 |date=2023-12-02 }}</ref> || 13 600 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |596. || [[Сула]] || [[Сурет:Печище 2008.JPG |орта|100px|]] || 363<ref>Сула (приток Днепра) https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%83%D0%BB%D0%B0_(%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA_%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%B0)</ref> || 18 500 || [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |597. || [[Олдмен]] || [[Сурет:Old-man-river-sunrise.jpg |орта|100px|]] || 363<ref>Олдмен https://school11bor.ru/20e12/%D0%9E%D0%BB%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 26 700 || [[Канада]] || [[Саскачеван (өзен)|Саскачеван]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |598. || [[Суон]] || [[Сурет:Swan River,Perth,Western Australia.jpg |орта|100px|]] || 360<ref>360 http://australia-tour.info/reki-avstralii/reka-suon.html?ysclid=lpp6ezkfg9358226560{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| 141 000 || [[Аустралия]] || мұхит ||[[Үнді мұхиты]] |- |599. || [[Логен]] || [[Сурет:Mykstufoss Numedalslaagen.jpg |орта|100px|]] || 359<ref>Река Логен http://travellers.ru/reka-logen?ysclid=lpp6mxk58h602924405{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 5 554 || [[Норвегия]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |600. || [[Тамиш]] || [[Сурет:Pancevo Tamis.JPG |орта|100px|]] || 359<ref>https://wiki.kidzsearch.com/wiki/Timi%C8%99_(river)</ref> || 13 085 || [[Румыния]], [[Сербия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |601. || [[Торса]] || [[Сурет:Torsa in coochbehar.JPG |орта|100px|]] || 358<ref>https://xn--80ajomlfk.xn--p1ai/694c8c/%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%B0_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 6 440 || [[Қытай]], [[Бутан]], [[Үндістан]], [[Бангладеш]] || [[Брахмапутра өзені]]нің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |602. || [[Поповка (өзен)|Поповка]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 356<ref>https://gufo.me/dict/bse/%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0?ysclid=lpqjyxiq36959250714</ref> || 8 350 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |603. || [[Кемь]] || [[Сурет:River Kem.JPG |орта|100px|]] || 356<ref>https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-kem-pritok-eniseya?ysclid=lpqku58tpj358299702</ref> || 8 940 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |604. || [[Северн]] || [[Сурет:SevernFromCastleCB.JPG |орта|100px|]] || 354<ref>https://oreke.ru/evraziya/evropa/reka-severn?ysclid=lpqyvb1h6u49064539</ref> || 11 420 || [[Ұлыбритаеия]] || [[Бристол шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |605. || [[Чая]] || [[Сурет:Chaya.jpg |орта|100px|]] || 353<ref>https://my-dict.ru/dic/bolshaya-sovetskaya-enciklopediya/105318-chaya-reka-pritok-r-leny/</ref> || 11 400 || [[Ресей]] || [[Өлөне]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |606. || [[Луга]] || [[Сурет:Zelezo 4.jpg |орта|100px|]] || 353<ref>https://fb.ru/article/230650/luga-reka-v-leningradskoy-i-novgorodskoy-oblastyah?ysclid=lpr1xt3ksd627888405</ref> || 13 200 || [[Ресей]] || [[Фин шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |607. || [[Сноуи-Ривер]] || [[Сурет:Snowy River 01.jpg |орта|100px|]] || 352<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%A1%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%B8-%D0%A0%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 15 779 || [[Аустралия]] || [[Басс бұғазы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |608. || [[Балыгычан]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 352<ref>https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%d0%91%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d0%b3%d1%8b%d1%87%d0%b0%d0%bd</ref> || 17 600 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |609. || [[Куарейм]] || [[Сурет:Media 04.jpg |орта|100px|]] || 351<ref>https://braxru.ru/375f8c0e/%D0%9A%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B8_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 14 875 || [[Бразилия]], [[Уругвай]] || [[Уругвай (өзен)|Уругвай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |610. || [[Алазани]] || [[Сурет:Alazani River 2.jpg |орта|100px|]] || 351<ref>https://poxod.ru/guidebook/eastcauc/p_eastcauc_poalazanijzk_a.html</ref> || 10 800 || [[Әзірбайжан]], [[Грузия]] || [[Кура]] өзенінің саласы || |- |611. || [[Лувуа]] || [[Сурет:River crossing, Pweto, Katanga.jpg |орта|100px|]] || 350<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%83%D0%B0_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 265 300 || [[Замбия]], [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |612. || [[Юнган]] || [[Сурет:Ljungan.JPG |орта|100px|]] || 350<ref>https://my-dict.ru/dic/bolshaya-sovetskaya-enciklopediya/111919-ungan/</ref> || 12 851 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |613. || [[Тунджа]] || [[Сурет: Tunca.jpg|орта|100px|]] || 350<ref>https://pochivka.com/n-21626-%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B0_%D0%A2%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B0</ref> || 8 429 || [[Болгария]], [[Түркия]] || [[Марица өзені]]нің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |614. || [[Боннет-Плум]] || [[Сурет:Mackenzierivermap.jpg |орта|100px|]] || 350<ref>https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/bonnet-plume-river</ref> || 12 000 || [[Канада]] || [[Пил]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |615. || [[Танаэльв (Тенойоки)]] || [[Сурет:Tenojokiriver3.jpg |орта|100px|]] || 348<ref>https://proreki.ru/reki/evropa/glavnye-reki-finlyandii-spisok-s-nazvaniyami-i-foto/</ref> || 16 374 || [[Норвегия]], [[Финляндия]] || [[Баренц теңізі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |616. || [[Сугой]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 347<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%A1%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B9_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 26 100 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |617. || [[Укукит]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 347<ref>https://yak.guidebook.ru/borogontsi/places/reka-ukukit.html</ref> || 5 000 || [[Ресей]] || [[Оленёк]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |618. || [[Орель]] || [[Сурет:Река Орель новое русло.jpg |орта|100px|]] || 346<ref>https://gufo.me/dict/bse/%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C?ysclid=lpurhswv5q558505814</ref> || 9 800 || [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |619. || [[Рось]] || [[Сурет:Ros river Sukholesi.jpg |орта|100px|]] || 346<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/128285/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%8C?ysclid=lpursq66r7208717537</ref> || 12 575 || [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |620. || [[Ансэба]] || [[Сурет:Anseba.jpg |орта|100px|]] || 346<ref>https://sizcrimea.ru/0c289ab22/%D0%90%D0%BD%D1%81%D1%8D%D0%B1%D0%B0_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 12 100 || [[Эритрея]] || [[Барака]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |621. || [[Дрина]] || [[Сурет:Drina River.jpg |орта|100px|]] || 346<ref>https://ru.wikibrief.org/wiki/Drina</ref> || 19 570 || [[Сербия]], [[Босния және Герцеговина]] || [[Сава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |622. || [[Вента]] || [[Сурет:Venta ties Palnosais, 2006-08-15.jpg |орта|100px|]] || 346<ref>https://filaretuos.livejournal.com/408602.html?ysclid=lpw7718pff646932487</ref> || 11 800 || [[Латвия]], [[Литва]] || [[Балтық теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |623. || [[Брисбен]] || [[Сурет:Brisbane River1.jpg |орта|100px|]] || 344<ref>https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 13 600 || [[Аустралия]] || [[Маржанды теңіз]] ||[[Тынық мұхит]] |- |624. || [[Кауто]] || [[Сурет:Rio-cauto-cuba.JPG |орта|100px|]] || 343<ref>https://sizcrimea.ru/0c289ab22/%D0%9A%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BE?ysclid=lpwzhlp72p870840752{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 8 928 || [[Куба]] || [[Гуаканаябо шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |625. || [[Френчман]] || [[Сурет:Frenchman River Valley.jpeg |орта|100px|]] || 341<ref>http://travellers.ru/reka-frenchman-reka?ysclid=lpwzs3mwuw292961650 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231208193106/http://travellers.ru/reka-frenchman-reka?ysclid=lpwzs3mwuw292961650 |date=2023-12-08 }}</ref> || ? || [[Канада]], [[АҚШ]] || [[Милк]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |626. || [[Искыр]] || [[Сурет:IskaratGerman.JPG |орта|100px|]] || 340<ref>http://travellers.ru/reka-iskyr?ysclid=lpxmyyffr1137188728 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209054953/http://travellers.ru/reka-iskyr?ysclid=lpxmyyffr1137188728 |date=2023-12-09 }}</ref> || 8 650 || [[Болгария]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |627. || [[Миньо]] || [[Сурет: Desembocadura del rio Miño.jpg|орта|100px|]] || 340<ref>https://bigenc.ru/c/min-o-f709ae?ysclid=lpxn6z2h2w724830037</ref> || 22 500 || [[Испания]], [[Португалия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |628. || [[Киевский Еган]] || [[Сурет:Relief Map of Tomsk Oblast.png |орта|100px|]] || 339<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/13010900112115200035111-kievskij-egan.php?ysclid=lpyeqemnr8103485185</ref> || 4 140 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |629. || [[Менза]] || [[Сурет:Менза.jpg |орта|100px|]] || 337<ref>http://encycl.chita.ru/encycl/person/?id=2488</ref> || 13 800 || [[Ресей]], [[Моңғолия]] || [[Чикой]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |630. || [[Хениль]] || [[Сурет:Genil en ecija.jpg |орта|100px|]] || 337<ref>https://yandex.kz/search/?text=%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0+%D0%A5%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D1%8C+337&lr=10291</ref> || 8 700 || [[Испания]] || [[Гвадалквивир]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |631. || [[Бұқтырма (өзен)|Бұқтырма]] || [[Сурет:Bukhtarma.jpg |орта|100px|]] || 336<ref>https://megabook.ru/article/%D0%91%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0?ysclid=lpz2xadchj625711446</ref> || 12 660 || [[Қазақстан]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |632. || [[Махавели]] || [[Сурет:Mahaweli Ganga by Gampola.jpg |орта|100px|]] || 335<ref>https://www.greenholidaytravels.com/mahaweli-river-and-malvathu-river/</ref> || 10 237 || [[Шри-Ланка]] || [[Бенгал шығанағы]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |633. || [[Адур]] || [[Сурет:Adour.jpg |орта|100px|]] || 335<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/3617/%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%80?ysclid=lpzxibnpmj989723652</ref> || 16 927 || [[Франция]] || [[Бискай шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |634. || [[Ванг]] || [[Сурет:Wang River in Amphoe Mueang Lampang.jpg |орта|100px|]] || 335<ref>https://www.projectexpedition.com/attraction/wang-river/</ref> || 10 792 || [[Тайланд]] || [[Пинг]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |635. || [[Темза]] || [[Сурет:River.thames.viewfromtowerbridge.london.arp.jpg |орта|100px|]] || 334<ref>https://rukivnogi.com/great-britain/articles/krupnye-reki-i-ozera-velikobritanii</ref> || 15 300 || [[Ұлыбритания]] ||[[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |636. || [[Муониоэльвен]] || [[Сурет:Kolari Grenze Schweden Finnland lub 2025-07-15 img03 Muonionjoki.jpg |орта|100px|]] || 333<ref>https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%9C%D1%83%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D0%BD{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 14 430 || [[Финляндия]], [[Швеция]] || [[Турнеэльвен]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |637. || [[Уурэ-Гол]] || [[Сурет:Üür River.jpg |орта|100px|]] || 331<ref>https://9948014.ru/dfd7a/%D0%A3%D1%83%D1%80%D1%8D-%D0%93%D0%BE%D0%BB{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 12 300 || [[Моңғолия]] || [[Эгийн-Гол]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |638. || [[Ольдё]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 330<ref>https://waterresources.ru/reki/oldyo/?ysclid=lq1wc6gjga795806487</ref> || 16 100 || [[Ресей]] || [[Яна]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |639. || [[Мило]] || [[Сурет:Lit du fleuve Milo.jpg |орта|100px|]] || 330<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/659490?ysclid=lq1wtdbrcb424930180</ref> || 13 500 || [[Гвинея]] || [[Нигер (өзен)|Нигер]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |640. || [[Мура]] || [[Сурет:Ласковая река Мура.jpg |орта|100px|]] || 330<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/16010300312116200021897-mura.php?ysclid=lq2nqexttx520145540</ref> || 10 800 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |641. || [[Кэтрин]] || [[Сурет:Katherine Low Level View in June 1962.jpg |орта|100px|]] || 328<ref>https://www.roadlesstraveledstore.com/where-does-katherine-river-start-and-end/</ref> || ? || [[Аустралия]] || [[Дэйли]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |642. || [[Ануй]] || [[Сурет:Р. Ануй.jpg |орта|100px|]] || 327<ref>https://www.sibalt.ru/info-gornyj-altai/1055-reka-anuj?ysclid=lq3es87u78261232616</ref> || 6 930 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |643. || [[Тыры]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 327<ref>https://baikal24-nauka.ru/reka-tyry-gde-nakhoditsya/?ysclid=lq3f0uz4qg404857306 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204212226/https://baikal24-nauka.ru/reka-tyry-gde-nakhoditsya/?ysclid=lq3f0uz4qg404857306 |date=2024-12-04 }}</ref> || 14 000 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |644. || [[Абакан]] || [[Сурет:Абакан-.jpg |орта|100px|]] || 327<ref>http://hakasiya19.ru/publ/25-1-0-3?ysclid=lq431a3irz136816999</ref> || 32 000 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |645. || [[Касикьяре]] || [[Сурет:Rio Orinoco e Canal do Cassiquiare, Venezuela.jpg |орта|100px|]] || 326<ref>https://fb.ru/article/230026/reka-kasikyare---opisanie-harakteristika-legendyi?ysclid=lq43c2s1zb872006807</ref> || 42 300 || [[ Венесуэла]] || [[Риу-Негру]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |646. || [[Коацакоалькос]] || [[Сурет:Coatzacoalco.JPG |орта|100px|]] || 325<ref>https://kids.kiddle.co/Coatzacoalcos_River</ref> || 17 369 || [[Мексика]] || [[Мексика шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |647. || [[Сегура]] || [[Сурет:SeguraWK.jpg |орта|100px|]] || 325<ref>https://www.promotour.info/spain/river/index.php?ysclid=lq4555g09m344734444 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231213190640/https://www.promotour.info/spain/river/index.php?ysclid=lq4555g09m344734444 |date=2023-12-13 }}</ref> || 19 525 || [[Испания]] || [[Жерорта теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |648. || [[Тхачин]] || [[Сурет:Boatsthachinriver0906.jpg |орта|100px|]] || 325<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=13&ysclid=lq4qv3y1vz572584082</ref> || 13 681 || [[Тайланд]] || [[Сиам шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |649. || [[Тю]] || [[Сурет:Ma River.png |орта|100px|]] || 325<ref>http://travellers.ru/reka-tyu?ysclid=lq5iqchbzn912685846 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231214181320/http://travellers.ru/reka-tyu?ysclid=lq5iqchbzn912685846 |date=2023-12-14 }}</ref> || 7 580 || [[Вьетнам]], [[Лаос]] || [[Ма]] өзенінің саласы ||21 960 |- |650. || [[Ерее-Гол]] || [[Сурет:Relief map of Mongolia.png |орта|100px|]] || 323<ref>https://infoteach.ru/%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B5-%D0%93%D0%BE%D0%BB{{Deadlink|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 11 860 || [[Моңғолия]] || [[Орхон]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |651. || [[Дюранс]] || [[Сурет:Durance near Manosque.jpg |орта|100px|]] || 323<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=14</ref> || 14 225 || [[Франция]] || [[Рона]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |652. || [[Клута]] || [[Сурет:Beaumont, New Zealand aerial photo 2006.jpg |орта|100px|]] || 322<ref>https://xn----8sbiecm6bhdx8i.xn--p1ai/%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B8.html?ysclid=lq5kuoasvy633712659</ref> || 21 960 || [[Жаңа Зеландия]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |653. || [[Тоне]] || [[Сурет: Tone River.JPG|орта|100px|]] || 322<ref>https://baikal24-nauka.ru/reki-na-yaponskikh-ostrovakh/?ysclid=lq6ar3de14947857994{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 16 840 || [[Жапония]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |654. || [[Альякмон]] || [[Сурет:Aliakmonas bridge.jpg |орта|100px|]] || 322<ref>https://deartravel.ru/5408-reki-grecii.html?ysclid=lq722n4pdp149735659</ref> || 8 813 || [[Грекия]] || [[Эгей теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |655. || [[Симав]] || [[Сурет:Makestosbrücke bei Balikesir.JPG |орта|100px|]] || 321<ref>https://hmn.wiki/ru/Susurluk_River {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231215201617/https://hmn.wiki/ru/Susurluk_River |date=2023-12-15 }}</ref> || 22 400 || [[Түркия]] || [[Мәрмәр теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |656. || [[Лукуга]] || [[Сурет:River Lukuga, Kalemia.jpg |орта|100px|]] || 320<ref>https://masterdomovoy.ru/1996d0b/%D0%9B%D1%83%D0%BA%D1%83%D0%B3%D0%B0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204111800/https://masterdomovoy.ru/1996d0b/%D0%9B%D1%83%D0%BA%D1%83%D0%B3%D0%B0 |date=2024-12-04 }}</ref> || 244 500 || [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |657. || [[Хемчик]] || [[Сурет:Hemchik.JPG |орта|100px|]] || 320<ref>https://tva.guidebook.ru/gorodskoy-okrug-ak-dovurak/places/reka-hemchik.html</ref> || 27 000 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |658. || [[Самара (өзен)|Самара]] || [[Сурет:Samara.jpg |орта|100px|]] || 320<ref>https://fb.ru/article/236946/levyiy-pritok-dnepra-pravyie-pritoki-reki-dnepr?ysclid=lq8ea7vayb930319232</ref> || 22 600 || [[Украина]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |659. || [[Келькит]] || [[Сурет:Kılıçkaya Dam Lake - Kılıçkaya Barajı 03.jpg |орта|100px|]] || 320<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=14</ref> || 10 600 || [[Түркия]] || [[Ешилырмақ (өзен)|Ешилырмақ]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |660. || [[Санкош]] || [[Сурет:Punakha - Holzbrücke über den Fluss Sankosh.JPG |орта|100px|]] || 320<ref>https://www.wikidata.ru-ru.nina.az/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%88.html{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 9 900 || [[Бутан]], [[Үндістан]] || [[Брахмапутра]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |661. || [[Виннипег]] || [[Сурет:Lac du Bonnet MB 2.jpg |орта|100px|]] || 320<ref>https://present5.com/reka-vinnipeg-xarakteristika-dlina-320-km/?ysclid=lq90tww0g1894554159</ref> || 135 800 || [[Канада]] || [[Виннипег көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |662. || [[Орд]] || [[Сурет:Ord River.jpg |орта|100px|]] || 320<ref>https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%d0%9e%d1%80%d0%b4_(%d1%80%d0%b5%d0%ba%d0%b0)</ref> || 46 100 || [[Аустралия]] || [[Тимор теңізі]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |663. || [[Иори]] || [[Сурет:Iori River (in Tianeti) 1.jpg |орта|100px|]] || 320<ref>https://rogalevblog.wordpress.com/category/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD-%D1%87%D1%91%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217191430/https://rogalevblog.wordpress.com/category/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD-%D1%87%D1%91%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F/ |date=2023-12-17 }}</ref> || 4 650 || [[Грузия]], [[Әзірбайжан]] || Мингечевир су қоймасы || |- |664. || [[Пилица]] || [[Сурет:Pilica1.jpg |орта|100px|]] || 319<ref>https://deartravel.ru/5828-reki-polshi.html?ysclid=lqajeacbhn190103246</ref> || 9 245 || [[Польша]] || [[Висла]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |665. || [[Тяй]] || [[Сурет:Thác Bà Lake.jpg |орта|100px|]] || 319[[https://mononews.ru/%D0%A2%D1%8F%D0%B9_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)]] || 4 580 || [[Вьетнам]], [[Қытай]] || [[Ло]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |666. || [[Китой]] || [[Сурет:Осенний цвет Китоя - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 316<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/95774/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B9?ysclid=lqb8uak7c751378672</ref> || 9 190 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |667. || [[Биректе]] || [[Сурет:Olenyok.png |орта|100px|]] || 315<ref>https://pandia.ru/154425/{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 8 600 || [[Ресей]] || [[Оленёк]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |668. || [[Темник]] || [[Сурет:The Temnik River and the bridge over it in the Selenga district of Buryatia, Russia.png |орта|100px|]] || 314<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/16030000512116300008492-temnik.php?ysclid=lqbxz04f86601860541</ref> || 5 480 || [[Ресей]] || [[Селенга (өзен)|Селенга]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |669. || [[Сагеней]] || [[Сурет:Saguenay mouth-350px.jpg |орта|100px|]] || 314<ref>https://xn--80aaarjzgc1bg7m.xn--p1ai/456840d7/%D0%A1%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B9_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 90 000 || [[Канада]] || [[Әулие Лаврентий]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |670. || [[Осым]] || [[Сурет:River Osam at Devetaki.jpg |орта|100px|]] || 314<ref>http://travellers.ru/reka-osym?ysclid=lqc0ogv1hp207106192 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219072248/http://travellers.ru/reka-osym?ysclid=lqc0ogv1hp207106192 |date=2023-12-19 }}</ref> || 2 820 || [[Болгария]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |671. || [[Каменка (өзен)|Каменка]] || [[Сурет:Relief Map of Krasnoyarsk Krai.jpg |орта|100px|]] || 313<ref>https://gufo.me/dict/bse/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0?ysclid=lqc0wrur30100850308</ref> || 11 400 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |672. || [[Адда]] || [[Сурет:Adda at Canonica d’Adda (Ian Spackman 2007-007-19).jpg |орта|100px|]] || 313<ref>https://megabook.ru/article/%D0%90%D0%B4%D0%B4%D0%B0?ysclid=lqco3bvqgp186477457</ref> || 7 979 || [[Италия]] || [[По]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |673. || [[Беенчиме]] || [[Сурет:Beyenchime ONC C-5.jpg |орта|100px|]] || 311<ref>http://gatchina3000.ru/big/103/480_bolshaya-sovetskaya.htm</ref> || 4 080 || [[Ресей]] || [[Оленёк]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |674. || [[Сонойта]] || [[Сурет:Mexico relief location map.jpg |орта|100px|]] || 311<ref>https://alphapedia.ru/w/Sonoyta_River</ref> || 7 653 || [[Мексика]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |675. || [[Парабель]] || [[Сурет:Ледовая переправа реке Парабель.jpg |орта|100px|]] || 308<ref>https://posibiri.ru/reka-parabel-v-tomskoj-oblasti/?ysclid=lqdd2tt4vl208680213</ref> || 25 500 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |676. || [[Нотора]] || [[Сурет:Notora 2020-07-24-23 59 Sentinel-2 L2A.jpg |орта|100px|]] || 308<ref>http://travellers.ru/reka-notora-reka?ysclid=lqe3bu4a6a891484620 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231220181220/http://travellers.ru/reka-notora-reka?ysclid=lqe3bu4a6a891484620 |date=2023-12-20 }}</ref> || 7 440 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |677. || [[Заманты]] || [[Сурет:Hutchens-rafting.jpg |орта|100px|]] || 308<ref>https://waterresources.ru/reki/zamanty/?ysclid=lqe3smpf7395743881</ref> || 8 700 || [[Түркия]] || [[Сейхан]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |678. || [[Батыс Морава]] || [[Сурет:PhotoBane4.jpg |орта|100px|]] || 308<ref>https://www.best-country.com/ru/europe/serbia/water_source</ref> || 15 849 || [[Сербия]] || [[Морава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |679. || [[Босна]] || [[Сурет:VreloBosne2.PNG |орта|100px|]] || 308<ref>https://waterresources.ru/reki/bosna-reka/?ysclid=lqerz1igsy743799930</ref> || 10 500 || [[Босния және Герцеговина]] || [[Сава]] өзенінің саласы |||[[Атлант мұхиты]] |- |680. || [[Бладвейн]] || [[Сурет:Bloodvein River Manitoba.jpg |орта|100px|]] || 306<ref>https://openarium.ru/poi/81805325/?ysclid=lqfim0d398385432219</ref> || 9 090 || [[Канада]] || [[Виннипег көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |681. || [[Вепш]] || [[Сурет:PL Wieprz 2.jpg |орта|100px|]] || 303<ref>https://deartravel.ru/5828-reki-polshi.html?ysclid=lqfk89bz60269010867</ref> || 10 400 || [[Польша]] || [[Висла]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |682. || [[Уаза]] || [[Сурет:Auvers-sur-Oise - Pont d Auvers 01.jpg |орта|100px|]] || 302<ref>https://ru.sourcknowledge.com/oise-river-river-europe{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 16 667 || [[Бельгия]], [[Франция]] || [[Сена]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |683. || [[Гэньхэ]] || [[Сурет:China Inner Mongolia relief location map.png |орта|100px|]] || 300<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/82208/%D0%93%D1%8D%D0%BD%D1%8C%D1%85%D1%8D?ysclid=lqg89xvjcc349787470</ref> || 13 800 || [[Қытай]] || [[Аргунь]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |684. || [[Тонала]] || [[Сурет:Puente rio Tonala.jpg |орта|100px|]] || 300<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=14&ysclid=lqgyalbpv7397387633</ref> || 5 679 || [[Мексика]] || [[Мексика шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |685. || [[Хантер]] || [[Сурет:Newcastle CBD from Stockton 001.jpg |орта|100px|]] || 300<ref>http://australia-tour.info/reki-avstralii/reka-xanter.html?ysclid=lqgyklmavg78344555{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 22 000 || [[Аустралия]] || [[Тасман теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |686. || [[Гальегос]] || [[Сурет:RioGallegos2.JPG |орта|100px|]] || 300<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%81_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 9 553 || [[Аргентина]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |687. || [[Зырянка]] || [[Сурет:Река Зырянка.jpg |орта|100px|]] || 299<ref>https://hunhuz71.livejournal.com/119492.html?ysclid=lqho6gy4g640029966</ref> || 7 310 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |688. || [[Оунасйоки]] || [[Сурет:Ounajoki Sikkolan terassilta.jpg |орта|100px|]] || 299<ref>https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%9E%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D0%99%D0%BE%D0%BA%D0%B8{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 13 968 || [[Финляндия]] || [[Кемийоки]] өзенінің саласы||[[Атлант мұхиты]] |- |689. || [[Кіші Хета]] || [[Сурет:Russia edcp location map.svg |орта|100px|]] || 298<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/17010800412116100107456-mal.-heta.php?ysclid=lqie1v8o8a745464928</ref> || 6 430 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |690. || [[Грон]] || [[Сурет:Hron w Bańskiej Bystrzycy.jpg |орта|100px|]] || 298<ref>https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%BD_(%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%8F){{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 5 454 || [[Словакия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |691. || [[Трент]] || [[Сурет:RiverTrentNottingham.jpg |орта|100px|]] || 298<ref>https://stranatur.ru/river-trent.html</ref> || 15 300 || [[Ұлыбритания]] || Солтүстік теңізі ||[[Атлант мұхиты]] |- |692. || [[Шешупе]] || [[Сурет:Sheshupe.jpg |орта|100px|]] || 298<ref>https://vsereki.ru/atlanticheskij-okean/bassejn-baltijskogo-morya/neman/sheshupe?ysclid=lqjthsxu56628046026 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231224182346/https://vsereki.ru/atlanticheskij-okean/bassejn-baltijskogo-morya/neman/sheshupe?ysclid=lqjthsxu56628046026 |date=2023-12-24 }}</ref> || 6 104 || [[Польша]], [[Литва]], [[Ресей]] || [[Неман]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |693. || [[Купа]] || [[Сурет:Kolpa-Prelesje.JPG |орта|100px|]] || 296<ref>http://travellers.ru/reka-kupa-pritok-savy?ysclid=lqjtws3r3w362447508{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 10 032 || [[Словения]], [[Хорватия]] || [[Сава (өзен)|Сава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |695. || [[Мадисон]] || [[Сурет:LowerMadisonRiverNearBlacksFord.jpg |орта|100px|]] || 295<ref>https://xn--80ajomlfk.xn--p1ai/694c8c/%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || ? || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссури (өзен)|Миссури]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |696. || [[Шаған (өзен, Абай облысы)|Шаған]] || [[Сурет:Irtysh basin.png |орта|100px|]] || 295<ref>https://gufo.me/dict/bse/%D0%A8%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD?ysclid=lqkh8nssod134847055</ref> || 25 400 || [[Қазақстан]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |697. || [[Друть]] || [[Сурет:Друть.JPG |орта|100px|]] || 295<ref>https://dzen.ru/a/XvcFHWF0VwLL0E_7?experiment=931376</ref> || 5 020 || [[Беларусь]] || [[Днепр]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |698. || [[Изар]] || [[Сурет:Isar osen muenchen.jpg |орта|100px|]] || 295<ref>https://xn--80aaarjzgc1bg7m.xn--p1ai/456840d7/%D0%98%D0%B7%D0%B0%D1%80_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 9 000 || [[Аустрия]], [[Германия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |699. || [[Аре]] || [[Сурет:Aare river in Bern.jpg |орта|100px|]] || 295<ref>https://gufo.me/dict/geographical_names/%D0%90%D0%B0%D1%80%D0%B5?ysclid=lqlwwmdhjp702009156</ref> || 17 800 || [[Швейцария]] || [[Рейн]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |700. || [[Оңтүстік Морава]] || [[Сурет:Juzna Morava Moravac.jpg |орта|100px|]] || 295<ref>https://www.best-country.com/ru/europe/serbia/water_source</ref> || 15 469 || [[Солтүстік Македония]], [[Сербия]] || [[Морава (өзен)|Морава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |701. || [[Куойка]] || [[Сурет:Kuoika-ONC C-5.jpg |орта|100px|]] || 294<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/18020000212117600058903-kuojka.php?ysclid=lqmnrihspl746139398</ref> || 4 700 || [[Ресей]] || [[Оленёк]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |702. || [[Копьяпо]] || [[Сурет:Río Copiapó 2015.jpg |орта|100px|]] || 292<ref>http://www.bolshoyvopros.ru/questions/2926755-kakie-reki-juzhnoj-ameriki-vpadajut-v-tihij-okean-kakie-v-atlanticheskij.html?ysclid=lqmo2d2fgm912558473</ref> || 18 800 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |703. || [[Бахапча]] || [[Сурет:Kolyma-IT.png |орта|100px|]] || 291<ref>http://travellers.ru/reka-bakhapcha?ysclid=lqmp0jx5ak654216340 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231226184158/http://travellers.ru/reka-bakhapcha?ysclid=lqmp0jx5ak654216340 |date=2023-12-26 }}</ref> || 13 800 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |704. || [[Хараа-Гол]] || [[Сурет:Kharaa gol.JPG |орта|100px|]] || 291<ref>https://more3dperm.ru/b0400c/%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B0-%D0%93%D0%BE%D0%BB{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 15 000 || [[Моңғолия]] || [[Орхон]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |705. || [[Огрже (Эгер)]] || [[Сурет:Eger-Karlsbad-1.jpg |орта|100px|]] || 291<ref>https://rogalevblog.wordpress.com/2022/03/19/%D0%B3%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%8B-%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B6%D0%B5-%D1%8D%D0%B3%D0%B5%D1%80/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231227181117/https://rogalevblog.wordpress.com/2022/03/19/%D0%B3%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%8B-%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B6%D0%B5-%D1%8D%D0%B3%D0%B5%D1%80/ |date=2023-12-27 }}</ref> || 5 614 || [[Германия]], [[Чехия]] || [[Эльба]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |706. || [[Мэри]] || [[Сурет:Mary River from Dickabram Bridge.JPG |орта|100px|]] || 291<ref>https://hmong.ru/ru/%D0%9C%D1%8D%D1%80%D0%B8_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231227183509/https://hmong.ru/ru/%D0%9C%D1%8D%D1%80%D0%B8_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0) |date=2023-12-27 }}</ref> || 9 595 || [[Аустралия]] || [[Грейт-Сэнди]] бұғазы ||[[Тынық мұхит]] |- |707. || [[Уров]] || [[Сурет:Russia edcp location map.svg|орта|100px|]] || 290<ref>http://travellers.ru/reka-urov?ysclid=lqo52gmgz7995642056 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231227185853/http://travellers.ru/reka-urov?ysclid=lqo52gmgz7995642056 |date=2023-12-27 }}</ref> || 4 210 || [[Ресей]] || [[Арғұн]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |708. || [[Уонгануи]] || [[Сурет:Whanganui River.jpg |орта|100px|]] || 290<ref>https://ru.history-hub.com/samye-dlinnye-reki-v-novoi-zelandii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231228065929/https://ru.history-hub.com/samye-dlinnye-reki-v-novoi-zelandii |date=2023-12-28 }}</ref> || 7 380 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Тасман теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |709. || [[Изер (өзен)|Изер]] || [[Сурет:Grenoble Isere.jpg |орта|100px|]] || 290<ref>https://bigenc.ru/c/izer-14cbb1?ysclid=lqpiqvi856682024237</ref> || 11 800 || [[Франция]] || [[Рона]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |710. || [[Туриа]] || [[Сурет:RTuria1 Benaguasil.jpg |орта|100px|]] || 290<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=15</ref> || 6 393 || [[Испания]] || [[Валенсия шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |711. || [[Арда]] || [[Сурет:Arda Meanders.jpg |орта|100px|]] || 290<ref>https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Arda</ref> || 5 795 || [[Болгария]], [[Грекия]] || [[Марица]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |712. || [[Кау]] || [[Сурет:CauVat Nguoc.JPG |орта|100px|]] || 290<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=15</ref> || 6 030 || [[Вьетнам]] || [[Бакбо шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |713. || [[Таиери]] || [[Сурет:Taieri River - Otago.jpg |орта|100px|]] || 288<ref>https://rfro.ru/diaries/reki-i-ozera-novoi-zelandii-reki-novoi-zelandii-geologicheskoe/</ref> || 1 865 || [[Жаңа Зеландия]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |714. || [[Эллис]] || [[Сурет:Canada location map.svg |орта|100px|]] || 287<ref>https://tepler.ru/strani/canada/manitoba/reka-ellis.html?ysclid=lqqygydmle251993109</ref> || 16 900 || [[Канада]] || [[Куин-Мод шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |715. || [[Горнад]] || [[Сурет:Hornad Ruzin Margecany.jpg |орта|100px|]] || 286<ref>https://gufo.me/dict/bse/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B4?ysclid=lqqyx0f5y9153160512</ref> || 5 500 || [[Словакия]], [[Мажарстан]] || [[Шайо]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |716. || [[Дзечу]] || [[Сурет:Autour du Monastère zurmang gaden 2.jpg |орта|100px|]] || 286<ref>https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%94%D0%B7%D0%B5%D1%87%D1%83{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 12 645 || [[Қытай]] || [[Меконг]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |717. || [[Янтра]] || [[Сурет:Yantra River, Gabrovo, Bulgaria.jpg |орта|100px|]] || 285<ref>https://megabook.ru/article/%D0%AF%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0?ysclid=lqsh16l8f8862814466</ref> || 7 862 || [[Болгария]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |718. || [[Кетл]] || [[Сурет:Kettle River from Railway Trestle.jpg |орта|100px|]] || 282<ref>http://travellers.ru/reka-ketl-reka?ysclid=lqshbe42ty879375244 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231230195315/http://travellers.ru/reka-ketl-reka?ysclid=lqshbe42ty879375244 |date=2023-12-30 }}</ref> || 10 878 || [[Америка Құрама Штаттары]], [[Канада]] || [[Колумбия өзені|Колумбия]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |719. || [[Күршім]] || [[Сурет:KZ East Kazakhstan Region Outline 2022.svg |орта|100px|]] || 280<ref>https://baikal24-nauka.ru/reka-kurchum-vostochnyy-kazakhstan/?ysclid=lqt2ncwpg22453033 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231113611/https://baikal24-nauka.ru/reka-kurchum-vostochnyy-kazakhstan/?ysclid=lqt2ncwpg22453033 |date=2023-12-31 }}</ref> || 4 500 || [[Қазақстан]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |720. || [[Тамирын-Гол]] || [[Сурет:Tamir river near Tsesterleg.jpg |орта|100px|]] || 280<ref>https://torise.ru/krupnye-reki-strany-mongolii/</ref> || 13 000 || [[Моңғолия]] || [[Орхон]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |721. || [[Кегуай-Гранде]] || [[Сурет:Río Queguay 02.JPG |орта|100px|]] || 280<ref>https://www.wikiznanie.ru/wp/index.php/%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A3%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%8F</ref> || 7 866 || [[Уругвай]] || [[Уругвай (өзен)|Уругвай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |722. || [[Насс]] || [[Сурет:Nassriver-1.jpg |орта|100px|]] || 280<ref>https://dr-webs.ru/reka-v-kanada-nas/{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 21 100 || [[Канада]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |723. || [[Эйвон]] || [[Сурет:Avon vally gnangarra-36.jpg |орта|100px|]] || 280<ref>https://ru.wikiital.com/wiki/Avon_(fiume_Australia)</ref> || 125 000 || [[Аустралия]] || [[Суо]]н өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |724. || [[Вьоса]] || [[Сурет:River in Albania.jpg |орта|100px|]] || 280<ref>https://xn--h1ajim.xn--p1ai/%D0%92%D1%8C%D0%BE%D1%81%D0%B0</ref> || 6 600 || [[Грекия]], [[Албания]] || [[Адрия теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |725. || [[Каменка]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 279<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/19010100412119000041450-kamenka.php?ysclid=lquileo7uh297646862</ref> || 6 140 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |726. || [[Үбі (өзен)|Үбі]] || [[Сурет:Uba River. Kazakhstan..JPG |орта|100px|]] || 278<ref>http://travellers.ru/reka-uba-pritok-irtysha?ysclid=lqujx4pi1h223963257 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240101064120/http://travellers.ru/reka-uba-pritok-irtysha?ysclid=lqujx4pi1h223963257 |date=2024-01-01 }}</ref> || 9 850 || [[Қазақстан]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |727. || [[Писуэрга]] || [[Сурет:Valladolid rio pisuerga puente mayor playa.jpg |орта|100px|]] || 277<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 15 828 || [[Испания]] || [[Дуеро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |728. || [[Фон-дю-Лак]] || [[Сурет:Canada Saskatchewan relief location map.jpg |орта|100px|]] || 277<ref>https://waterresources.ru/reki/fon-dyu-lak/</ref> || 66 800 || [[Канада]] || [[Атабаска (көл)|Атабаска көлі]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |729. || [[Песчаная]] || [[Сурет:Р. Песчанная.jpg |орта|100px|]] || 276<ref>https://baikal24-nauka.ru/reka-peschanaya-s-pritokami/?ysclid=lqvy5e4na1974367355 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240102074112/https://baikal24-nauka.ru/reka-peschanaya-s-pritokami/?ysclid=lqvy5e4na1974367355 |date=2024-01-02 }}</ref> || 5 660 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |730. || [[Эсла]] || [[Сурет:Esla55.JPG |орта|100px|]] || 275<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 16 163 || [[Испания]] || [[Дуеро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |731. || [[Дунаец]] || [[Сурет:Dunajec from Trzy Korony.jpg |орта|100px|]] || 274<ref>https://braxru.ru/375f8c0e/%D0%94%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D1%86{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 6 804 || [[Польша]], [[Словакия]] || [[Висла]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |732. || [[Темс]] || [[Сурет:Thames River Springbank Park.jpg |орта|100px|]] || 273<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Thames_River_(Ontario)</ref> || 5 825 || [[Канада]] || Сент-Клэр көлі ||[[Атлант мұхиты]] |- |733. || [[Ибар]] || [[Сурет:L'Ibar à Mataruška Banja.jpg |орта|100px|]] || 272<ref>https://hmn.wiki/ru/Ibar_river{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 8 059 || [[Черногория]], [[Сербия]] || [[Батыс Морава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |734. || [[Бубр]] || [[Сурет:Janowice Wielkie, Bobr 1.jpg |орта|100px|]] || 272<ref>https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%91%D1%83%D0%B1%D1%80</ref> || 5 876 || [[ Польша]], [[Чехия]] || [[Одра]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |735. || [[Сисим]] || [[Сурет:Сисим.jpg |орта|100px|]] || 270<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/17010300312116100019137-sisim.php?ysclid=lqy3h7sg9e220665435</ref> || 3 260 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |736. || [[Исикари]] || [[Сурет:Ishikari-gawa-at-shintosukawa.jpg |орта|100px|]] || 268<ref>https://ukrosmi.com/turizm/reki-yaponii.html</ref> || 14 200 || [[Жапония]] || [[Жапон теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |737. || [[Бирюк]] || [[Сурет:Lena.svg |орта|100px|]] || 267<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/18030300312117200008435-biryuk.php?ysclid=lqy43hkrl8218974101</ref> || 9 710 || [[Ресей]] || [[Өлөне]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |738. || [[Коса]] || [[Сурет:Kama basin.png |орта|100px|]] || 267<ref>https://waterresources.ru/reki/kosa-pritok-kamy/?ysclid=lqy4du3m4h666331832</ref> || 10 300|| [[Ресей]] || [[Шолман]] өзенінің саласы || |- |739. || [[Гранд-Ривер]] || [[Сурет:Paris Ontario Grand River riverfront 2.JPG |орта|100px|]] || 266<ref>https://de.zxc.wiki/wiki/Grand_River_(Eriesee,_Ontario)</ref> || 6 200 || [[Канада]] || Эри (көл)|Эри көлі ||[[Атлант мұхиты]] |- |740. || [[Қызыл Вольта]] || [[Сурет:Volta river black white red descriptions.PNG |орта|100px|]] || 266<ref>https://waterresources.ru/reki/krasnaya-volta/?ysclid=lqzj6pkf5j189736607</ref> || 12 111 || [[Буркина-Фасо]], [[Гана]] || [[Вольта (өзен)|Вольта]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |741. || [[Уайт-Ривер]] || [[Сурет:Río Blanco, Beaver Creek, Yukón, Canadá, 2017-08-25, DD 31.jpg |орта|100px|]] || 265<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1655053?ysclid=lqzm7jhjjk360970551</ref> || 50 500 || [[Америка Құрама Штаттары]], [[Канада]] || [[Юкон]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |742. || [[Ганнисон]] || [[Сурет:GunnisonRvr.JPG |орта|100px|]] || 264<ref>https://7flamme.com/ru/themes/17191-17-most-beautiful-and-scenic-rivers-in-colorado-that-will-am?ysclid=lr05ixhkvw464262791</ref> || 20 500 || [[Америка Құрама Штаттары]] ||[[Колорадо (өзен)|Колорадо]] өзенінің саласы||[[Тынық мұхит]] |- |743. || [[Лава]] || [[Сурет:Łyna (Brzeziny).jpg |орта|100px|]] || 264<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=15</ref> || 7 130 || [[Ресей]], [[Польша]] || [[Преголя]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |744. || [[Сомма]] || [[Сурет:Somme.JPG |орта|100px|]] || 263<ref>https://otvet.mail.ru/question/58356015?ysclid=lr0yz5syyb152426692</ref>|| 5 500 || [[Франция]] || [[Ла-Манш]] бұғазы ||[[Атлант мұхиты]] |- |745. || [[Суолема]] || [[Сурет:Suolema ONC B-3.jpg |орта|100px|]] || 262<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/18010000112117600044061-suolema.php?ysclid=lr0zcbmpy874863391</ref> || 7 440 || [[Ресей]] || [[Анабар]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |746. || [[Вирджин]] || [[Сурет:Virgin River 6.jpg |орта|100px|]] || 261<ref>https://waterresources.ru/reki/virdzhin/?ysclid=lr10rg4qd2362745010</ref> || 33 700 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колорадо (өзен)|Колорадо]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |747. || [[Сегре]] || [[Сурет:Lleida-Riu de Lleida.jpg |орта|100px|]] || 261<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=15</ref> || 22 400 || [[Франция]], [[Испания]] || [[Эбро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |748. || [[Мэннинг]] || [[Сурет:Upper Manning.JPG |орта|100px|]] || 261<ref>https://alphapedia.ru/w/Manning_River</ref> || 8 125 || [[Аустралия]] || [[Тасман теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |749. || [[Ушуй]] || [[Сурет:Wushui River in Zhijiang County，China.jpg |орта|100px|]] || 260<ref>https://waterresources.ru/reki/ushuy/?ysclid=lr2euqkeux969525635</ref> || ? || [[Қытай]] || [[Бейцзян]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |750. || [[Такуарембо]] || [[Сурет:Río Tacuarembó.JPG |орта|100px|]] || 260<ref>https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%A2%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%BE_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 14 000 || [[Уругвай]] || [[Рио-Негро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |751. || [[Сил]] || [[Сурет:Canada location map.svg |орта|100px|]] || 260<ref>https://mononews.ru/%D0%A1%D0%B8%D0%BB_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 46 485 || [[Канада]] || [[Гудзон шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |752. || [[Шешма]] || [[Сурет:Luga003.jpg |орта|100px|]] || 259<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/11010000212112100003525-sheshma.php?ysclid=lr3tvs4e2r825134264</ref> || 6 200 || [[Ресей]] || [[Шолман]] өзенінің саласы || |- |753. || [[Иж]] || [[Сурет:Izh River.JPG |орта|100px|]] || 259<ref>https://oreke.ru/evraziya/rossiya/reka-izh?ysclid=lr3u76frtv697667186</ref> || 8 510 || [[Ресей]] || [[Шолман]] өзенінің саласы || |- |754. || [[Балкли]] || [[Сурет:Bulkley River flowing into Skeena River near Hazelton, British Columbia.jpg |орта|100px|]] || 257<ref>https://waterresources.ru/reki/balkli/?ysclid=lr3ugnvoa6543920548</ref> || 12 400 || [[Канада]] || [[Скина]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |755. || [[Тесио]] || [[Сурет:Teshio River2.jpg |орта|100px|]] || 256<ref>https://mapcarta.com/16601314</ref> || 5 590 || [[Жапония]] || [[Жапон теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |756. || [[Сайгон]] || [[Сурет:Vista de Ciudad Ho Chi Minh desde Bitexco Financial Tower, Vietnam, 2013-08-14, DD 04.JPG |орта|100px|]] || 256<ref>https://waterresources.ru/reki/saygon-reka/?ysclid=lr58uwrkaq577237463</ref> || 5 000 || [[Вьетнам]] || [[Нябе]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |757. || [[Энс]] || [[Сурет:Dietach Mai 2009 031.jpg |орта|100px|]] || 254<ref>https://xn--h1ajim.xn--p1ai/%D0%AD%D0%BD%D1%81_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 6 000 || [[Аустрия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |758. || [[Рассоха]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 254<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/19010100412119000035572-rassoha.php?ysclid=lr59g5jjuc51821281</ref> || 8 820 || [[Ресей]] || [[Ясачная]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |759. || [[Саут-Эск]] || [[Сурет:Launceston-Tasmania-Australia05.JPG |орта|100px|]] || 252<ref>https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%82-%D0%AD%D1%81%D0%BA_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0,_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F)</ref> || 3 000 || [[Аустралия]] || [[Теймар]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |760. || [[Ныса-Лужицка]] || [[Сурет:Lausitzer Neisse in Görlitz.jpg |орта|100px|]] || 252<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=16</ref> || 4 297 || [[Польша]], [[Чехия]], [[Германия]] || [[Одра]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |761. || [[Иордан]] || [[Сурет:BnotYaakovBridge.JPG |орта|100px|]] || 252<ref>https://prichod.ru/parishioners-on-the-feasts/28557/</ref> || 18 000 || [[Израиль]], [[Иордания]], [[Палестина]] || [[Өлі теңіз]] || |- |762. || [[Барайы]] || [[Сурет:Sordogin Range-ONC D-7.jpg |орта|100px|]] || 251<ref>https://yak.guidebook.ru/vilyuysk/places/reka-barayi.html</ref> || 4 880 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |763. || [[Соан]] || [[Сурет:Swaan River.JPG |орта|100px|]] || 250<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1630612?ysclid=lr6p3b7uil474515578</ref> || ? || [[Пәкістан]] || [[Үнді өзені]]нің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |764. || [[Раба]] || [[Сурет:Rum hídv.jpg |орта|100px|]] || 250<ref>https://waterresources.ru/reki/raba-reka/?ysclid=lr83kvy8k9377801052</ref> || 1 020 || [[Аустрия]], [[Мажарстан]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |765. || [[Майпо]] || [[Сурет:Río Maipo.jpg |орта|100px|]] || 250<ref>https://ru.alegsaonline.com/art/60815#google_vignette</ref> || 15 157 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |766. || [[Эбола]] || [[Сурет:Rio ebola.png |орта|100px|]] || 250<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=16</ref> || ? || [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Монгала]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |767. || [[Алсек]] || [[Сурет:Confluence of Alsek and Tatshenshini rivers2.JPG |орта|100px|]] || 250<ref>https://tepler.ru/strani/canada/yukon/reka-alsek.html?ysclid=lr8pl7qgdo163179708</ref> || 28 023 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Аляска шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |768. || [[Мирамиши]] || [[Сурет:DGJ 8532 - Miramichi Bridge.jpg |орта|100px|]] || 250<ref>https://mreac.org/watershed/</ref> || 13 000 || [[Канада]] || [[Мирамиши шығанағы]] || [[Атлант мұхиты]] |- |769. || [[Сан-Хавьер]] || [[Сурет:Rio San Javier frentea Helvecia.jpg |орта|100px|]] || 250<ref>https://waterresources.ru/reki/san-haver-reka/?ysclid=lr9ity9mrg957668202</ref> || 5 500 || [[Аргентина]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |770. || [[Китаками]] || [[Сурет:IwateRiver.JPG |орта|100px|]] || 249<ref>https://masterdomovoy.ru/1996d0b/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204111042/https://masterdomovoy.ru/1996d0b/%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0) |date=2024-12-04 }}</ref> || 10 150 || [[Жапония]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |771. || [[Вкра]] || [[Сурет:Rzeka Wkra.JPG |орта|100px|]] || 249<ref>https://hmong.ru/ru/%D0%92%D0%BA%D1%80%D0%B0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240111182815/https://hmong.ru/ru/%D0%92%D0%BA%D1%80%D0%B0 |date=2024-01-11 }}</ref> || 5 322 || [[Польша]] || [[Нарев]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |772. || [[Лех]] || [[Сурет:Lech Augsburg.jpg |орта|100px|]] || 248<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/103281/%D0%9B%D0%B5%D1%85?ysclid=lr9jxn4hdq761849125</ref> || 4 100 || [[Аустрия]], [[Германия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |773. || [[Обва]] || [[Сурет:Kama basin.png |орта|100px|]] || 247<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/233286?ysclid=lrayamv5ai379515862</ref> || 6 720 || [[Ресей]] || [[Шолман]] өзенінің саласы || |- |774. || [[Тормес]] || [[Сурет:Reflejos de la Catedrales de Salamanca.jpg |орта|100px|]] || 247<ref>http://travellers.ru/reka-tormes?ysclid=lrayub9iv7531141195 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240112182321/http://travellers.ru/reka-tormes?ysclid=lrayub9iv7531141195 |date=2024-01-12 }}</ref> || 7 096 || [[Испания]] || [[Дуэро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |775. || [[Швянтойи]] || [[Сурет:SventojiRiver001.JPG |орта|100px|]] || 246<ref>https://ru.wikibrief.org/wiki/List_of_rivers_of_Lithuania</ref> || 6 889 || [[Литва]] || [[Вилия]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |776. || [[Норт-Форк-Флатхед]] || [[Сурет:NorthForkFlathead.jpg |орта|100px|]] || 246<ref>https://alchetron.com/North-Fork-Flathead-River</ref> || 4 040 || [[Канада]] || [[Флатхед]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |777. || [[Эксплойтс]] || [[Сурет:Exploits River, Newfoundland. Canada.jpg |орта|100px|]] || 246<ref>https://dir.md/ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B9%D1%82%D1%81</ref> || 11 000 || [[Канада]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |778. || [[Отра]] || [[Сурет:Otra-Kristiansand.jpg |орта|100px|]] || 245<ref>https://posts24.ru/%D0%9E%D1%82%D1%80%D0%B0{{Deadlink|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 3 740 || [[Норвегия]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |779. || [[Камчия]] || [[Сурет:Mouth of Kamchia, (Cliff View) (cropped).JPG |орта|100px|]] || 245<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/92885/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%B8%D1%8F?ysclid=lrck9q5sfh771825106</ref> || 5 358 || [[Болгария]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |780. || [[Бега]] || [[Сурет:ZrenjaninBegej.JPG |орта|100px|]] || 244<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=16</ref> || 2 870 || [[Румыния]], [[Сербия]] || [[Тиса]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |781. || [[Этран]] || [[Сурет:Karta Aetran position.gif |орта|100px|]] || 243<ref>https://deartravel.ru/5963-reki-shvecii.html</ref> || 3 350 || [[Швеция]] || [[Каттегат]] бұғазы ||[[Атлант мұхиты]] |- |782. || [[Танаро]] || [[Сурет:I-CN-Alba11.JPG |орта|100px|]] || 242<ref>https://web.archive.org/web/20210813222412/https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8</ref> || 8 234 || [[Италия]] || [[По]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |783. || [[Ярра]] || [[Сурет:Melbourne yarra afternoon.jpg |орта|100px|]] || 242<ref>https://ru.alegsaonline.com/art/109657</ref> || 4 078 || [[Аустралия]] || [[Басс бұғазы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |784. || [[Тыках]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 241<ref>https://sinonim.org/t/%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D1%85</ref> || 5 010 || [[Ресей]] || [[Яна]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |785. || [[Рангитикеи]] || [[Сурет:Rangitikei.jpg |орта|100px|]] || 241<ref>https://ozeraireki.ru/ocean/tihiy/reki-vpadayushchie-v-tikhij-okean?ysclid=lrf9td0cod394795775</ref> || 3 186 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Тасман теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |786. || [[Арно]] || [[Сурет:Arno Mouth Italy aerial view.jpg |орта|100px|]] || 241<ref>http://www.biancoloto.com/italia-fiumi.html?ysclid=lrgnztwpxm249426563</ref> || 8 228 || [[Италия]] || [[Лигурий теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |787. || [[Гилгит]] || [[Сурет:Gilgit River, Gilgit.jpg |орта|100px|]] || 240<ref>https://travellers.ru/reka-gilgit-reka?ysclid=lrgobkjel1487231122 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116181522/https://travellers.ru/reka-gilgit-reka?ysclid=lrgobkjel1487231122 |date=2024-01-16 }}</ref> || 26 000 || [[Пакістан]] || [[Үнді өзені]]нің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |788. || [[Грейт-Уз]] || [[Сурет:Huntingdon Bridge - geograph.org.uk - 2059624.jpg |орта|100px|]] || 240<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%82_%D0%A3%D0%B7_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 3 400 || [[Ұлыбритания]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |789. || [[Матаура]] || [[Сурет:Mataura Paper Mill, New Zealand.jpg |орта|100px|]] || 240<ref>https://ru.mgwiki.top/wiki/Mataura_River{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 728 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Фово бұғазы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |790. || [[Мауле]] || [[Сурет:Maule1.jpg |орта|100px|]] || 240<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%9C%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 20 600 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |791. || [[Палена]] || [[Сурет:Carrenleufú.jpg |орта|100px|]] || 240<ref>https://deartravel.ru/5961-reki-chili.html</ref> ||12 887|| [[Аргентина]], [[Чили]] || [[Корковадо шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |792. || [[Арапей-Гранде]] || [[Сурет:Arapey - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 240<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1731667?ysclid=lri4bxxplm175975783</ref> || 11 410 || [[Уругвай]] || [[Уругвай (өзен)|Уругвай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |793. || [[Армерия]] || [[Сурет:Río Armería.JPG |орта|100px|]] || 240<ref>https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Armer%C3%ADa</ref> || 9 795 || [[Мексика]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |794. || [[Теуантепек]] || [[Сурет:Oaxaca salina cruz.jpg |орта|100px|]] || 240<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1710894?ysclid=lrjj0vjnbt873669874</ref> || 10 090 || [[Мексика]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |795. || [[Врбас]] || [[Сурет:Vrbas Banjaluka.jpg |орта|100px|]] || 240<ref>https://bih-ru.com/vrbas/</ref> || 5 023 || [[Босния және Герцеговина]] || [[Сава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |796. || [[Каркаранья]] || [[Сурет:Río Carcarañá (Andino).JPG |орта|100px|]] || 240<ref>https://deartravel.ru/5247-reki-argentiny.html?ysclid=lrjjte408i359775551</ref> || 4 800 || [[Аргентина]] || [[Парана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |797. || [[Абукума]] || [[Сурет:Abukuma River, Fukushima City, Japan.JPG |орта|100px|]] || 239<ref>https://fb.ru/article/325770/samyie-bolshie-byistryie-i-udivitelnyie-reki-yaponii?ysclid=lrk71q9rkp352013744</ref> || 5 390 || [[Жапония]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |798. || [[Аделейд]] || [[Сурет:Adelaide River.JPG |орта|100px|]] || 238<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=16</ref> || 7 640 || [[Аустралия]] || [[Тимор теңізі]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |799. || [[Аян-Юрях]] || [[Сурет:Kolyma.png |орта|100px|]] || 237<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/19010100112119000000023-ayan-yuryah.php?ysclid=lrkymq0jvr865516936</ref> || 24 100 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |800. || [[Тумара]] || [[Сурет:Sordogin Range-ONC D-7.jpg |орта|100px|]] || 236<ref>https://travellers.ru/reka-tumara?ysclid=lrkyzsf2fl786771799 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240119182505/https://travellers.ru/reka-tumara?ysclid=lrkyzsf2fl786771799 |date=2024-01-19 }}</ref> || 10 300 || [[Ресей]] || [[Алдан]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |801. || [[Ус]] || [[Сурет:Арадан.jpg |орта|100px|]] || 236<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/17010300112116100010655-us.php?ysclid=lrkz9ojp6q655273619</ref> || 6 880 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |802. || [[Лотта]] || [[Сурет:Река Лотта.jpg |орта|100px|]] || 235<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/02010000312101000002049-lotta.php?ysclid=lrme4sk160311738432</ref> || 7 980 || [[Финляндия]], [[Ресей]] || Верхнетуломское су қоймасы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |803. || [[Себольяти]] || [[Сурет:RioCebollati1.jpg |орта|100px|]] || 235<ref>https://waterresources.ru/reki/sebolyati-reka/?ysclid=lrmehsv01m372544596</ref> || 14 085 || [[Уругвай]] || Лагоа-Мирин көлі ||[[Атлант мұхиты]] |- |804. || [[Дие]] || [[Сурет:Národní park Podyjí Dyje Nationalpark Thayatal 2013 10 a.jpg |орта|100px|]] || 235<ref>https://vseprovodu.ru/reki/drugie-reki/reki-chehii?ysclid=lrmeyouw51814187746</ref> || 13 419 || [[Аустрия]], [[Чехия]] || [[Морава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |805. || [[Чилкотин]] || [[Сурет:Chilcotin River, March 2006.jpg |орта|100px|]] || 235<ref>https://travellers.ru/reka-chilkotin-pritok-frejjzera?ysclid=lrmfoigfu5300192356{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 20 000 || [[Канада]] || [[Фрейзер]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |806. || [[Ката]] || [[Сурет:Russia edcp location map.svg |орта|100px|]] || 233<ref>https://travellers.ru/reka-kata-reka?ysclid=lrntbgsdry131665949{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 7 970 || [[Ресей]] || [[Ангара]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |807. || [[Ипель]] || [[Сурет:Szalka19.JPG |орта|100px|]] || 233<ref>https://stikss.ru/55de79b/%D0%98%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8C{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 5 151 || [[Мажарстан]], [[Словакия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |808. || [[Халхин-Гол]] || [[Сурет:Soviet tanks cross Khalkhin Gol river 1939.jpg |орта|100px|]] || 233<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/146566/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B8%D0%BD?ysclid=lrntw7ltce742473400</ref>|| 17 000 || [[Моңғолия]], [[Қытай]] || [[Бұйр-Нұр көлі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |809. || [[Макумба]] || [[Сурет:Lake eyre basin map.png |орта|100px|]] || 233<ref>https://alphapedia.ru/w/Macumba_River</ref> || 39 000 || [[Аустралия]] || [[Эйр]] көлі || |- |810. || [[Таскан]] || [[Сурет:Kolyma-IT.png|орта|100px|]] || 232<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/19010100212119000012469-taskan.php?ysclid=lrp8sxrx9u304516141</ref> || 11 200 || [[Ресей]] || [[Колыма]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |811. || [[Алакит]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 232<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1722349?ysclid=lrp93rnyl063338097</ref> || 11 800 || [[Ресей]] || [[Оленёк]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |812. || [[Кампаспе]] || [[Сурет:ElmoreCampaspeRiverBridge.JPG |орта|100px|]] || 232<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=17</ref> || 4 179 || [[Аустралия]] || [[Муррей]] өзенінің саласы || [[Үнді мұхиты]] |- |813. || [[Дияла]] || [[Сурет:Dyala river.JPG |орта|100px|]] || 231<ref>https://megabook.ru/article/%D0%94%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0?ysclid=lrpa9rwewz351135533</ref> || 30 000 || [[Ирак]] || [[Тигр]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |814. || [[Чукунаке]] || [[Сурет:CuencaRioChucunaque.JPG |орта|100px|]] || 231<ref>https://xn--h1ajim.xn--p1ai/%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8B</ref> || 10 664 || [[Панама]] || [[Туйра]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |815. || [[Шар (өзен)|Шар]] || [[Сурет:KZ Abai Region Relief.svg |орта|100px|]] || 230<ref>https://herbariumle.ru/?t=toponyms&id=2249</ref> || 10 420 || [[Қазақстан]] || [[Ертіс]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |816. || [[Санта-Лусия]] || [[Сурет:Панорамный вид на Санта-Лусия (Уругвай).jpg |орта|100px|]] || 230<ref>http://travelpost.in.ua/helpful-information/?att=68984</ref> || 13 500 || [[Уругвай]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |817. || [[Такуари]] || [[Сурет:Río Tacuarí.jpg |орта|100px|]] || 230<ref>https://travellers.ru/reka-takuari-reka?ysclid=lrqpab45o9699144068 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240123184004/https://travellers.ru/reka-takuari-reka?ysclid=lrqpab45o9699144068 |date=2024-01-23 }}</ref> || 3 600 || [[Уругвай]] || [[Лагоа-Мирин көлі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |818. || [[Туйра]] || [[Сурет:Río Tuira.jpg |орта|100px|]] || 230<ref>https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Tuira</ref> || 10 664 || [[Панама]] || [[Панама шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |819. || [[Мадаваска]] || [[Сурет:Madawaska River Whitney.JPG|орта|100px|]] || 230<ref>https://www.greatermadawaska.com/en/play-and-discover/the-madawaska-river.aspx{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 8 470 || [[Канада]] || [[Оттава (өзен)|Оттава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |820. || [[Места]] || [[Сурет:Rodopi065-400.jpg |орта|100px|]] || 230<ref>https://waterresources.ru/reki/mesta/?ysclid=lrs4h0i47g693354883</ref> || 2 767 || [[Болгария]], [[Грекия]] || [[Эгей теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |821. || [[Алтаэльв]] || [[Сурет:Altaelva canyon.JPG |орта|100px|]] || 229<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2</ref> || 8 963 || [[Норвегия]] || [[Альтафьорд шығанағы]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |822. || [[Намсен]] || [[Сурет:Namsen sett fra Kvatningenfjell, Namsos i bakgrunnen.jpg |орта|100px|]] || 229<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B5%D0%BD</ref> || 6 273 || [[Норвегия]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |823. || [[Кисо]] || [[Сурет:Kiso River from Sarubami Castle 2010-11-23.jpg |орта|100px|]] || 227<ref>https://travellers.ru/reka-kiso-reka?ysclid=lrtja8pury123068581 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240125181526/https://travellers.ru/reka-kiso-reka?ysclid=lrtja8pury123068581 |date=2024-01-25 }}</ref> || 9 100 || [[Жапония]] || [[Исе шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |824. || [[Урюмкан]] || [[Сурет:Relief Map of Zabaykalsky Krai.png |орта|100px|]] || 226<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/105025/%D0%A3%D1%80%D1%8E%D0%BC%D0%BA%D0%B0%D0%BD?ysclid=lrtjnpzfk5356372759</ref> || 4 400 || [[Ресей]] || [[Арғұн]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |825. || [[Лонкомилья]] || [[Сурет:Loncomilla River.JPG |орта|100px|]] || 226<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=17</ref> || 7 573 || [[Чили]] || [[Мауле]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |826. || [[Мохок]] || [[Сурет:CohoesFallsPanorama.jpg|орта|100px|]] || 225<ref>https://braxru.ru/375f8c0e/%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BA_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 8 837 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Гудзон]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |827. || [[Йиде-Эльв]] || [[Сурет:Schweden-Gideälven-P1270672.jpg |орта|100px|]] || 225<ref>https://travellers.ru/reka-jjide-ehlv?ysclid=lruz69cnfe369754726 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240126182802/https://travellers.ru/reka-jjide-ehlv?ysclid=lruz69cnfe369754726 |date=2024-01-26 }}</ref> || 3 441 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |828. || [[Лаука]] || [[Сурет:Valle del río Lauca, Región de Arica y Parinacota.JPG |орта|100px|]] || 225<ref>https://braxru.ru/375f8c0e/%D0%9B%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B0{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 2 350 || [[Чили]], [[Боливия]] || [[Қойпаса]] көлі ||[[Тынық мұхит]] |- |829. || [[Вилен]] || [[Сурет:Rennes QuaiZola.jpg |орта|100px|]] || 225<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/171817?ysclid=lrv0mmcjqo75810936</ref> || 9 600 || [[Франция]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |830. || [[Сазава]] || [[Сурет:Sázava River (CZE) at Kliment's View.jpg |орта|100px|]] || 225<ref>https://masterdomovoy.ru/1996d0b/%D0%A1%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204112255/https://masterdomovoy.ru/1996d0b/%D0%A1%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0 |date=2024-12-04 }}</ref> || 4 350 || [[Чехия]] || [[Влтава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |831. || [[Силь]] || [[Сурет:Galicia.Canon Sil.jpg |орта|100px|]] || 225<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=17</ref> || 7 982 || [[Испания]] || [[Миньо]] өзенінің бір саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |832. || [[Арустук]] || [[Сурет:Aroostook - Pont de l'autoroute 2 au-dessus de la rivière Aroostook.JPG |орта|100px|]] || 225<ref>https://verum.wiki/wiki/%D0%90%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 5 957 || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Сент-Джон]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |833. || [[Татшеншини]] || [[Сурет:O'Connor Delta in Tatshenshini River.JPG |орта|100px|]] || 225<ref>https://magnitschool.ru/ed3c6d/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B8{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 14 000 || [[Канада]] || [[Алсек]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |834. || [[Од]] || [[Сурет:Axat.JPG |орта|100px|]] || 224<ref>https://france.promotour.info/riviere/aude.php?ysclid=lrxr7i52js203103960 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250814094016/https://france.promotour.info/riviere/aude.php?ysclid=lrxr7i52js203103960 |date=2025-08-14 }}</ref> || 6 074 || [[Франция]] || [[Жерорта теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |835. || [[Халон]] || [[Сурет:Río Jalón en Terrer.jpg |орта|100px|]] || 224<ref>https://school11bor.ru/20e12/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 9 338 || [[Испания]] || [[Эбро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |836. || [[Рур]] || [[Сурет:Bergerdenkmal Witten Aussicht.jpg |орта|100px|]] || 221<ref>https://waterresources.ru/reki/rur-pritok-reyna/?ysclid=lrxtp6r6d112251730</ref> || 4 485 || [[Германия]] || [[Рейн]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |837. || [[Матакито]] || [[Сурет:Chile.cuencas.hidrograficas.ohigginsymaule.svg |орта|100px|]] || 221<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=17</ref> || 6 312 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |838. || [[Силигир]] || [[Сурет:Olenyok.png |орта|100px|]] || 220<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/18020000112117600053749-siligir.php?ysclid=lrxudgtf53146396004</ref> || 13 400 || [[Ресей]] || [[Оленёк]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |839. || [[Тьоурсау]] || [[Сурет:Tindfjallajökull Sept. 2004.jpg |орта|100px|]] || 220<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=17</ref> || 7 530 || [[Исландия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |840. || [[Далэльвен]] || [[Сурет:2006maj09 dalalven sedd fran riksvag 70 mellan avesta och hedemora.jpg |орта|100px|]] || 220<ref>https://sinonim.org/t/%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D0%BD</ref> || 28 953 || [[Швеция]] || [[Ботния шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |841. || [[Мондегу]] || [[Сурет: Viaduto do IP3 sobre o Mondego em Penacova.JPG|орта|100px|]] || 220<ref>https://bfjaawards.com/ru/pages/54665-mondego-river--britannica-online-encyclopedia</ref> || 6 644 || [[Португалия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |842. || [[Пьяве]] || [[Сурет:Fiume Piave 018.jpg |орта|100px|]] || 220<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%9F%D1%8C%D1%8F%D0%B2%D0%B5_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 4 127 || [[Италия]] || [[Адрия теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |843. || [[Элк]] || [[Сурет:Elkriverbc.jpg |орта|100px|]] || 220<ref>https://travellers.ru/reka-ehlk-reka?ysclid=lrzunwdc3a454003963 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240130042030/https://travellers.ru/reka-ehlk-reka?ysclid=lrzunwdc3a454003963 |date=2024-01-30 }}</ref> || 2 450 || [[Канада]] || [[Кутеней]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |844. || [[Лим]] || [[Сурет:Lim Drina.JPG |орта|100px|]] || 220<ref>https://deartravel.ru/5322-reki-bosnii-i-gercegoviny.html</ref> || 5 963 || [[Черногория]], [[Албания]], [[Сербия]], [[Босния және Герцеговина]]|| [[Дрина]] өзенінің саласы||[[Атлант мұхиты]] |- |845. || [[Нишава]] || [[Сурет:Nishava.jpg |орта|100px|]] || 218<ref>https://sinonim.org/t/%D0%BD%D0%B8%D1%88%D0%B0%D0%B2%D0%B0</ref> || 3 950 || [[Болгария]], [[Сербия]] || [[Оңтүстік Морава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |846. || [[Сыня]] || [[Сурет:Село Овгорт.JPG |орта|100px|]] || 217<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/15020300112115300029842-synya.php?ysclid=ls0pa4v2p7659632511</ref> || 13 500 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |847. || [[Морава]] || [[Сурет:DOE Devin.jpg |орта|100px|]] || 217<ref>https://old.bigenc.ru/geography/text/2643100?ysclid=ls1af23of9961679192</ref> || 37 500 || [[Сербия]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |848. || [[Уаиау]] || [[Сурет:Waiau River.jpg |орта|100px|]] || 217<ref>https://travellers.ru/reka-uaiau?ysclid=ls23mq65h3149551030 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240131180912/https://travellers.ru/reka-uaiau?ysclid=ls23mq65h3149551030 |date=2024-01-31 }}</ref> || 3 310 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Фово бұғазы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |849. || [[Брда]] || [[Сурет:Bydgoszcz BRE spichrze.jpg |орта|100px|]] || 217<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/71022/%D0%91%D1%80%D0%B4%D0%B0?ysclid=ls243v2e6d579769607</ref> || 4 700 || [[Польша]] || [[Висла]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |850. || [[Просна]] || [[Сурет:Kalisz-Most sw Wojciecha.jpg |орта|100px|]] || 217<ref>https://latitude.to/articles-by-country/pl/poland/195295/prosna</ref> || 4 924 || [[Польша]] || [[Варта]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |851. || [[Ахелоос]] || [[Сурет:Acheloos river narrows 03.jpg |орта|100px|]] || 217<ref>https://dir.md/ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%85%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%BE%D1%81</ref> || 6 329 || [[Грекия]] || [[Ион теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |852. || [[Могами]] || [[Сурет:Mogamigawa-kawakudari.jpg |орта|100px|]] || 216<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/es/82812/%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%90%D0%9C%D0%98?ysclid=ls3j2kzuu8145579317</ref> || 7 400 || [[Жапония]] || [[Жапон теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |853. || [[Уай]] || [[Сурет:River Wye at Hay-on-Wye.jpg |орта|100px|]] || 215<ref>https://waterresources.ru/reki/uay/?ysclid=ls3jgqz2nm962457496</ref> || 4 136 || [[Ұлыбритания]] || [[Северн]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |854. || [[Зезере]] || [[Сурет:Lago Azul no Rio Zêzere.JPG |орта|100px|]] || 215<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 5 043|| [[Португалия]] || [[Тахо]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |855. || [[Деруэнт]] || [[Сурет:Hobart-Tasmania-Australia16.JPG |орта|100px|]] || 215<ref>https://waterresources.ru/reki/deruent-reka-tasmaniya/?ysclid=ls48nurb2h132279576</ref> || 9 249 || [[Аустралия]] || [[Сторм шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |856. || [[Ингури]] || [[Сурет:Enguri bridge.jpg |орта|100px|]] || 213<ref>https://alphapedia.ru/w/Enguri_River</ref> || 4 060 || [[Грузия]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |857. || [[Тэнрю]] || [[Сурет:Tenryū River December 28, 2005.JPG |орта|100px|]] || 213<ref>https://more3dperm.ru/b0400c/%D0%A2%D1%8D%D0%BD%D1%80%D1%8E_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 5 090 || [[Жапония]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |858. || [[Уна]] || [[Сурет:Una River Bosanska Krupa 2.jpg |орта|100px|]] || 213<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 9 368 || [[Хорватия]], [[Босния және Герцеговина]] || [[Сава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |859. || [[Неретва]] || [[Сурет:Neretva at Mostar2.JPG |орта|100px|]] || 213<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 5 581 || [[Хорватия]], [[Босния және Герцеговина]] || [[Адрия теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |860. || [[Самур]] || [[Сурет:Река Самур.jpg |орта|100px|]] || 213<ref>https://www.liveinternet.ru/community/2411424/post72910368/</ref> || 7 330 || [[Ресей]] || [[Каспий теңізі]] || |- |861. || [[Рено]] || [[Сурет:Reno a Casalecchio di Reno (BO).jpg |орта|100px|]] || 211<ref>http://www.biancoloto.com/italia-fiumi.html?ysclid=ls6eghabx6540525140</ref> || 5 040 || [[Италия]] || [[Адрия теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |862. || [[Чита]] || [[Сурет:Chita river.jpg |орта|100px|]] || 210<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1411663?ysclid=ls6eqykr6m637867010</ref> || 4 200 || [[Ресей]] || [[Ингода]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |863. || [[Кантегир]] || [[Сурет:Kantegir Nauka chester.jpg |орта|100px|]] || 210<ref>https://altai-ses.ru/4198d54081/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%80 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204113229/https://altai-ses.ru/4198d54081/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%80 |date=2024-12-04 }}</ref> || 3 500 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |864. || [[Нидэльва]] || [[Сурет:Nidelva ved Blakstad.JPG |орта|100px|]] || 210<ref>https://xn--b1algemdcsb.xn--p1ai/wd/%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0?ysclid=ls7tif2p40178305239</ref> || 3 124 || [[Норвегия]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |865. || [[Агано]] || [[Сурет:Agano River.jpg |орта|100px|]] || 210<ref>https://xn--h1ajim.xn--p1ai/%D0%90%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 7 710 || [[Жапония]] || [[Жапон теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |866. || [[Дайман]] || [[Сурет:Puente Río Dayman.jpg |орта|100px|]] || 210<ref>https://waterresources.ru/reki/dayman/?ysclid=ls7uvf6xno432953721</ref> || 3 183 || [[Уругвай]] || Уругвай өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |867. || [[Сухар (өзен)|Сухар]] || [[Сурет:Río Zújar.jpg |орта|100px|]] || 210<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 8 508 || [[Испания]] || [[Гвадиана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |868. || [[Бразо]] || [[Сурет:BrazeauRiver1.JPG |орта|100px|]] || 210<ref>https://travellers.ru/reka-brazo?ysclid=ls993aibfc449669310 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240205181410/https://travellers.ru/reka-brazo?ysclid=ls993aibfc449669310 |date=2024-02-05 }}</ref> || 10 000 || [[Канада]] || [[Солтүстік Саскачеван]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |869. || [[Семуа]] || [[Сурет:Semois.JPG |орта|100px|]] || 210<ref>https://altai-ses.ru/4198d54081/%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204111124/https://altai-ses.ru/4198d54081/%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0_%28%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0%29 |date=2024-12-04 }}</ref> || 1 329 || [[Бельгия]] || [[Маас]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |870. || [[Уаитаки]] || [[Сурет:Waitaki Dam 001.JPG |орта|100px|]] || 209<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 11 820 || [[Жаңа Зеландия]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |871. || [[Кларенс]] || [[Сурет:On the road to Lake Tennyson (25905080492).jpg |орта|100px|]] || 209<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 3 289 || [[Жаңа Зеландия]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |872. || [[Нявежис]] || [[Сурет:NevezisRiver006.JPG |орта|100px|]] || 209<ref>https://www.birstononemunas.lt/ru/paslaugos-ir-kainos/baidariu-kanoju-marsrutai-ir-kainos/nevezis/</ref> || 6 140 || [[Литва]] || [[Неман]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |873. || [[Тер]] || [[Сурет:Catalonia StQuirzeBesora Ter river.jpg |орта|100px|]] || 209<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 3 010 || [[Испания]] || [[Жерорта теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |874. || [[Панд-Орей]] || [[Сурет:USACE Albeni Dam Idaho.jpg |орта|100px|]] || 209<ref>https://tepler.ru/strani/canada/edmonton/reka-pand-orey.html?ysclid=lsaozbu6si10449411</ref> || 66 800 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Колумбия]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |875. || [[Жагуаран]] || [[Сурет:Río Branco.JPG |орта|100px|]] || 208<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1301409?ysclid=lsapawimr7779104023</ref> || 8188 || [[Бразилия]], [[Уругвай]] || Лагоа-Мирин көлі ||[[Атлант мұхиты]] |- |876. || [[Лужнице]] || [[Сурет:Halamsky most.jpg |орта|100px|]] || 208<ref>https://travellers.ru/reka-luzhnice?ysclid=lsc3ompop0776630972 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240207180623/https://travellers.ru/reka-luzhnice?ysclid=lsc3ompop0776630972 |date=2024-02-07 }}</ref> || 4 226 || [[Аустрия]], [[Чехия]] || [[Влтава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |877. || [[Барнаулка]] || [[Сурет:Barnaulkariveravgust.jpg |орта|100px|]] || 207<ref>https://www.vtourisme.com/altaj/geografiya-i-klimat/reki/3-reka-barnaulka?ysclid=lsc400ualx346717206</ref> || 5 720 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |878. || [[Сыда]] || [[Сурет:Вид со второго Тигея - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 207<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/17010300312116100018239-syda.php?ysclid=lsc4am6a5i802243251</ref> || 445 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |879. || [[Дрвенца]] || [[Сурет:Złotoria, ujście Drwęcy do Wisły.jpg |орта|100px|]] || 207<ref>https://waterresources.ru/reki/drventsa/?ysclid=lsc4nipeuc40665780</ref> || 5 536 || [[Польша]] || [[Висла]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |880. || [[Йёкюльсау-ау-Фьёдлюм]] || [[Сурет:Iceland near Dettifoss 1972.jpg |орта|100px|]] || 206<ref>https://www.votpusk.ru/article/islandiya/reki-islandii</ref> || 7380 || [[Исландия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |881. || [[Байяно (Чипо)]] || || 206<ref>https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Bayano</ref> || 5 291 || [[Панама]] || [[Панама шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |882. || [[Дункан]] || [[Сурет:Canada British Columbia relief location map.jpg |орта|100px|]] || 206<ref>https://waterresources.ru/reki/dunkan-reka/?ysclid=lsdk9u898l994627168</ref> || 2 443|| [[Канада]] || [[Кутеней]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |883. || [[Бхагиратхи]] || [[Сурет:Bhagirathi River at Gangotri.JPG |орта|100px|]] || 205<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1367242</ref>|| 6 921 || [[Үндістан]] || [[Ганг]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |884. || [[Амека]] || [[Сурет:Rio Ameca.jpg |орта|100px|]] || 205<ref>https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Ameca</ref>|| 12 214 || [[Мексика]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |885. || [[Вислок]] || [[Сурет:Wisłok (Besko).jpg |орта|100px|]] || 205<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%BA_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref>|| 3 528 || [[Польша]] || [[Сан]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |886. || [[Пиньос]] || [[Сурет:Tempi1.jpg |орта|100px|]] || 205<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 10 700 || [[Грекия]] || [[Эгей теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |887. || [[Мёша]] || [[Сурет:Река Мёша - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 204<ref>https://waterresources.ru/reki/myosha/?ysclid=lsf0jnc2xc437844128</ref> || 4 180 || [[Ресей]] || [[Шолман]] өзенінің саласы || |- |888. || [[Кюмийоки]] || [[Сурет:Kymijoki 1.jpg |орта|100px|]] || 204<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1311891</ref> || 37 200 || [[Финляндия]] || [[Фин шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |889. || [[Митта-Митта]] || [[Сурет:Mitta Mitta in full flow through drought - 6543.jpg |орта|100px|]] || 204<ref>https://www.vdvanr.ru/5c6b653b/%D0%9C%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B0-%D0%9C%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B0_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 10 062 || [[Аустралия]] || [[Муррей]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |890. || [[Орети]] || [[Сурет: Oreti River near Lumsden.jpg|орта|100px|]] || 203<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B8</ref> || 1 160 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Фово бұғазы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |891. || [[Мяркис]] || [[Сурет:Merkine Merkys.JPG |орта|100px|]] || 203<ref>https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Merkys</ref> || 4 440 || [[Литва]], [[Белорусь]] || [[Неман]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |892. || [[Желтура]] || [[Сурет:Zheltura-1.JPG |орта|100px|]] || 202<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/16030000112116300008328-zheltura-(aczargain-gol,-czehltehry.php?ysclid=lshtlhlvre884840459</ref> || 5 320 || [[Ресей]], [[Моңғолия]] || [[Джида]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |893. || [[Тимок]] || [[Сурет:April2003 (22) Timok.JPG |орта|100px|]] || 202<ref>https://toplist.info/top/timok-29031.htm</ref> || 4 666 || [[Сербия]], [[Болгария]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |894. || [[Миния]] || [[Сурет:Minija (Mingē) - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 202<ref>https://www.itinari.com/ru/lithuania-for-thrill-seekers-kayaking-in-minija-river-vwis</ref> || 2 980 || [[Литва]] || [[Неман]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |895. || [[Алагон]] || [[Сурет:Rio Alagon Sotoserrano 015.jpg |орта|100px|]] || 201<ref>https://waterresources.ru/reki/alagon-reka/?ysclid=lsihg2z2c3984776068</ref> || 7 000 || [[Испания]] || [[Тахо]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |896. || [[Люда Камчия]] || [[Сурет:Gradets-Galata-1.jpg |орта|100px|]] || 201<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 1 612 || [[Болгария]] || [[Камчия]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |897. || [[Храми]] || [[Сурет:Bridge over the Khrami in Imiri, Georgia..jpg |орта|100px|]] || 201<ref>https://rybalka.tv/water/reki/reka-hrami/</ref> || 8 340 || [[Грузия]], [[Әзірбайжан]] || Кура өзенінің саласы || |- |898. || [[Дудинка]] || [[Сурет:Relief Map of Taymyrsky District.png |орта|100px|]] || 200<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/17010800412116100106466-dudinka.php?ysclid=lsj9p6mzj6657004035</ref>|| 5 970 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |899. || [[Ниссан]] || [[Сурет:Nissan.JPG |орта|100px|]] || 200<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=18</ref> || 2 648 || [[Швеция]] || [[Каттегат]] бұғазы ||[[Атлант мұхиты]] |- |900. || [[Лулонга]] || [[Сурет:Port of Basankusu and River Lulonga.jpg |орта|100px|]] || 200<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%9B%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%B0</ref>|| 77 000 || [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |901. || [[Монгала]] || [[Сурет:CH-NB - Belgisch-Kongo, Fluss Mongala- Alltagsszene - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-25-076.jpg |орта|100px|]] || 200<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 52 200 || [[Конго Демократиялық Республикасы]] || [[Конго (өзен)|Конго]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |902. || [[Маникуаган]] || [[Сурет:Manic-5 and Manic-5-PA overview.jpg |орта|100px|]] || 200<ref>https://mapcarta.com/24594540</ref> || 11 000 || [[Канада]] || [[Әулие Лаврентий өзені]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |903. || [[Миссисипи]] || [[Сурет:Galetta ON.JPG |орта|100px|]] || 200<ref>https://likefrend.ru/stati/11655-missisipi-pritok-ottavy.html</ref> || 4 450 || [[Канада]] || Оттава өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |904. || [[Рестигуш]] || [[Сурет:View Of Campbellton.jpeg |орта|100px|]] || 200<ref>https://www.tourmesto.ru/reka_restigush_restigouche_river.html{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 12 820 || [[Канада]] || [[Әулие Лаврентий шығанағы]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |905. || [[Пирсагат]] || [[Сурет:Pirsaat valley.jpg |орта|100px|]] || 199<ref>https://travellers.ru/reka-pirsagat?ysclid=lsm40xj2ww204975342 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240214181328/https://travellers.ru/reka-pirsagat?ysclid=lsm40xj2ww204975342 |date=2024-02-14 }}</ref> || 2 280 || [[Әзірбайжан]] || [[Каспий теңізі]] || |- |906. || [[Уаско]] || [[Сурет:CabeceraRioHuasco.jpg |орта|100px|]] || 198<ref>https://stikss.ru/55de79b/%D0%A3%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0){{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 9 857 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |907. || [[Вда]] || [[Сурет:Most kolejowy Chojnice - Tczew nad Wdą.jpg |орта|100px|]] || 198<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%92%D0%B4%D0%B0_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref>|| 2 325 || [[Польша]] || [[Висла]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |908. || [[Сумгаит]] || [[Сурет:Sumqayıtçay 5.jpg |орта|100px|]] || 198<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%A1%D1%83%D0%BC%D0%B3%D0%B0%D0%B8%D1%82_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 1800 || [[Әзірбайжан]] || [[Каспий теңізі]] || |- |909. || [[Арагон]] || [[Сурет:El rio Aragon visto desde lo alto del barranco de Penalen.jpg |орта|100px|]] || 197<ref>http://larivera.info/encyclopaedia/rio/aragon/</ref>|| 8 524 || [[Испания]] || [[Эбро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |910. || [[Симилкамин]] || [[Сурет:Similkameen River near Nighthawk WA.jpg |орта|100px|]] || 197<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD</ref> || 7 600 || [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Оканоган]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |911. || [[Русенски Лом]] || [[Сурет:Basarbovo2.jpg |орта|100px|]] || 197<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 1 547 || [[Болгария]] ||[[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |912. || [[Нера]] || [[Сурет:Nera river, Republic Sakha, Russia.jpg |орта|100px|]] || 196<ref>https://vodoohrannayazona.ru/vodoemy/18050000212117700044722-nera.php?ysclid=lsoyquf9yd458383157</ref> || 24 500 || [[Ресей]] || [[Индигирка]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |913. || [[Симанто]] || [[Сурет:Shimanto River And Iwama Bridge 1.jpg |орта|100px|]] || 196<ref>https://visitjapan.ru/spot/799?ysclid=lsoz120vea667143728</ref> || 2 270|| [[Жапония]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |914. || [[Шатт-эль-Араб]] || [[Сурет:Basra-Shatt-Al-Arab.jpg |орта|100px|]] || 195<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%82-%D1%8D%D0%BB%D1%8C-%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 1 000 000 || [[Ирак]], [[Иран]] || [[Парсы шығанағы]] ||[[Үнді мұхиты]] |- |915. || [[Зилупе (Синяя)]] || [[Сурет:Река Синяя Красногородск 04.jpg |орта|100px|]] || 195<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%97%D0%B8%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B5_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 2 040 || [[Ресей]], [[Латвия]], [[Беларусь]] || [[Великая]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |916. || [[Тихуана]] || [[Сурет:Tijuana River National Estuarine Research Reserve coastline.jpg |орта|100px|]] || 195<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1650067</ref> || 4 532 || [[Америка Құрама Штаттары]], [[Мексика]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |917. || [[Чая]] || [[Сурет:Relief Map of Tomsk Oblast.png|орта|100px|]] || 194<ref>https://posibiri.ru/reka-chaya-v-tomskoj-oblasti/?ysclid=lsqfpa8koo233907809</ref> || 27 200 || [[Ресей]] || [[Обь]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |918. || [[Го]] || [[Сурет:Tomoe bridge Miyoshi.jpg |орта|100px|]] || 194<ref>https://waterresources.ru/reki/go-reka/?ysclid=lsqgaj61ux204079886</ref> || 3 900 || [[Жапония]] || [[Жапон теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |919. || [[Йосино]] || [[Сурет:Ohashi-2303-r1.jpg |орта|100px|]] || 194<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%99%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%BE_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 3 750 || [[Жапония]] || Наруто бұғазы ||[[Тынық мұхит]] |- |920. || [[Харама]] || [[Сурет:Jarama Titulcia.jpg |орта|100px|]] || 194<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 11 596 || [[Испания]] || [[Тахо]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |921. || [[Сигуэла]] || [[Сурет:Rio Ciguela. Villarta de San Juan.JPG |орта|100px|]] || 194<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 11 970 || [[Испания]] || [[Гвадиана]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |922. || [[Галлатин]] || [[Сурет:LowerGallatinRiverNearManhattan.jpg |орта|100px|]] || 193<ref>https://infoteach.ru/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD{{Deadlink|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || ? || [[Америка Құрама Штаттары]] || [[Миссури]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |923. || [[Рангитаики]] || [[Сурет:Rangitaiki River.jpg |орта|100px|]] || 193 || 2 849 || [[Жаңа Зеландия]] ||мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |924. || [[Кемь]] || [[Сурет:Кемь река.jpg |орта|100px|]] || 191<ref>https://wiki-karelia.ru/articles/priroda-i-puteshestviya/reka-kem/?ysclid=lst8zmoof5314551109</ref> || 27 700 || [[Ресей]] || [[Ақ теңіз]] ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |925. || [[Мемеле]] || [[Сурет:4201NemunelisBauskeje.jpg |орта|100px|]] || 191<ref>https://braxru.ru/375f8c0e/%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 4 050 || [[Литва]], [[Латвия]] || [[Лиелупа]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |926. || [[Ольо]] || [[Сурет:Soncino Orzinuovi ponte Oglio.JPG |орта|100px|]] || 191<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 6 649 || [[Италия]] || [[По]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |927. || [[Овенс]] || [[Сурет:WangarattaOvensRiver.JPG |орта|100px|]] || 191<ref>https://ru.wiki34.com/wiki/R%C3%ADo_Ovens</ref> || 7 778 || [[Аустралия]] || [[Муррей]] өзенінің саласы ||[[Үнді мұхиты]] |- |928. || [[Эн]] || [[Сурет:Pont-du-Navoy02.jpg |орта|100px|]] || 190<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%AD%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 3 630 || [[Франция]] || [[Рона]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |929. || [[Барроу]] || [[Сурет:Leighlinbridge3836.jpg |орта|100px|]] || 190<ref>https://womanadvice.ru/reki-irladnii?ysclid=lsuormi8h6699030822</ref> || 3 067 || [[Ирландия]] || [[Кельт теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |930. || [[Саррая]] || [[Сурет:Rio Sorraia - Benavente - Portugal (384988905).jpg |орта|100px|]] || 190<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 7 556 || [[Португалия]] || [[Тахо]] өзенінің саласы||[[Атлант мұхиты]] |- |931. || [[Самбра]] || [[Сурет:Namur JPG02.jpg |орта|100px|]] || 190<ref>https://gufo.me/dict/bse/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%80?ysclid=lsupduo94209911589</ref> || 2 740 || [[Франция]], [[Бельгия]] || [[Маас]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |932. || [[Бассак]] || [[Сурет:Bassac.jpg |орта|100px|]] || 190<ref>https://alphapedia.ru/w/Bassac_River {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240221180708/https://alphapedia.ru/w/Bassac_River |date=2024-02-21 }}</ref> || 8 100 || [[Камбоджа]], [[Вьетнам]] || [[Оңтүстік Қытай теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |933. || [[Артур]] || [[Сурет:Arthur River mouth.jpg |орта|100px|]] || 189<ref>https://deartravel.ru/4595-reki-avstralii.html</ref> || 2 492 || [[Аустралия]] || мұхит ||[[Үнді мұхиты]] |- |934. || [[Вит]] || [[Сурет:VitRiveratToros.JPG |орта|100px|]] || 189<ref>https://www.wikidata.ru-ru.nina.az/%D0%92%D0%B8%D1%82.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240221182823/https://www.wikidata.ru-ru.nina.az/%D0%92%D0%B8%D1%82.html |date=2024-02-21 }}</ref> || 3 220 || [[Болгария]] || [[Дунай]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |935. || [[Тверца]] || [[Сурет:Река Тверца.jpg |орта|100px|]] || 188<ref>https://bigenc.ru/c/tvertsa-696e7e?ysclid=lsw4r6olgz129871218</ref> || 6 510 || [[Ресей]] || [[Еділ]] өзенінің саласы || |- |936. || [[Огре]] || [[Сурет:Ogre river (2009).jpg |орта|100px|]] || 188<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%9E%D0%B3%D1%80%D0%B5_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)</ref> || 1 730 || [[Латвия]] || [[Батыс Двина]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |937. || [[Тей]] || [[Сурет:St. Matthew's Church and Smeaton's Bridge.jpg |орта|100px|]] || 188<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 6 216 || [[Ұлыбритания]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |938. || [[Требишница]] || [[Сурет:Trebinje River.jpg |орта|100px|]] || 187<ref>https://dergachev-va.livejournal.com/167031.html</ref> || 4 926 || [[Босния және Герцеговина]], [[Хорватия]], [[Черногория]] || [[Адрия теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |939. || [[Босут]] || [[Сурет:Bosut - Rokovci-Andrijasevci 4.jpg |орта|100px|]] || 186<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%83%D1%82</ref> || 3 097 || [[Хорватия]], [[Сербия]] || [[Сава]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |940. || [[Гордон]] || [[Сурет:Gordon river-hbm.jpg |орта|100px|]] || 186<ref>https://dir.md/ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BD_(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0,_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F)</ref> || 4974 || [[Аустралия]] || Маккуари шығанағы ||[[Үнді мұхиты]] |- |941. || [[Ахурян]] || [[Сурет:Akhurian Arpaçay River (4217722053).jpg |орта|100px|]] || 186<ref>https://www.kavkaz-uzel.media/articles/152051/?ysclid=lsyzrlir6s542101880</ref> || 9 670 || [[Армения]] || [[Аракс]] өзенінің саласы || |- |942. || [[Йиглава]] || [[Сурет:Pribyslavice jihlava river.jpg |орта|100px|]] || 185<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%A0%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A7%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%B8</ref> || 3 117 || [[Чехия]] || [[Дие]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |943. || [[Литл-Саскачеван]] || [[Сурет:Little Saskatchewan River Minnedosa.jpg |орта|100px|]] || 185<ref>https://stavkvantorium.ru/3ee7ad5129/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BB-%D0%A1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD</ref> || 4 100 || [[Канада]] || [[Ассинибойн]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |944. || [[Оканоган]] || [[Сурет:Omak, WA - bridge across the Okanagan River.jpg |орта|100px|]] || 185<ref>https://openarium.ru/poi/85976394/?ysclid=lt0e9m2mnu468068301</ref> || 21 238 || [[Канада]] || [[Колумбия өзені|Колумбия]] өзенінің саласы||[[Тынық мұхит]] |- |945. || [[Тертер]] || [[Сурет:Charektar004.JPG |орта|100px|]] || 184<ref>https://gufo.me/dict/bse/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D1%80?ysclid=lt0ekxgorl677110333</ref> || 2 650 || [[Әзірбайжан]] || [[Кура]] өзенінің саласы || |- |946. || [[Шур]] || [[Сурет:IMG SuirHolycross4788.jpg |орта|100px|]] || 183<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 3 610 || [[Ирландия]] || [[Кельт теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |947. || [[Манавату]] || [[Сурет:Manawatu Gorge New Zealand.jpg |орта|100px|]] || 182<ref>https://zamons.com/ru/article/2069804-reka-manavatu-reka-novaia-zelandiia{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 5 947 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Тасман теңізі]] || [[Тынық мұхит]] |- |948. || [[Гуадалопе]] || [[Сурет:Alcaniz, Vista.jpg |орта|100px|]] || 182<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=19</ref> || 3 890 || [[Испания]] || [[Эбро]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |949. || [[Фехте]] || [[Сурет:Vechte.jpg |орта|100px|]] || 182<ref>https://posts24.ru/%D0%A4%D0%B5%D1%85%D1%82%D0%B5{{Deadlink|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 3 780 || [[Германия]], [[Нидерланд]] || [[Зварте-Ватер]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |950. || [[Юмиж]] || [[Сурет:Юмиж 25.jpg |орта|100px|]] || 180<ref>https://textual.ru/gvr/index.php?card=160305</ref> || 1 825 || [[Ресей]] || [[Солтүстік Двина]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |951. || [[Ивалойоки]] || [[Сурет:Ivalon kirkko ja Ivalojoki.JPG |орта|100px|]] || 180<ref>https://openarium.ru/poi/29101480/?ysclid=lt1uidud2r53799992</ref> || 18 516 || [[Финляндия]] || Инариярви көлі ||[[Атлант мұхиты]] |- |952. || [[Итата]] || [[Сурет:Nipas y rio Itata.jpg |орта|100px|]] || 180<ref>https://geo.koltyrin.ru/reki.php?page=20</ref> || 11 385 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |953. || [[Тамега]] || [[Сурет:Madalena.jpg |орта|100px|]] || 180 || 3 200 || [[Испания]], [[Португалия]] || Дуэро өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |954. || [[Рей]] || [[Сурет:Relief map of Canada.png |орта|100px|]] || 180 || 11 000 || [[Канада]] || Коронейшен шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |955. || [[Турианчай]] || [[Сурет:Türyançay - panoramio (1).jpg |орта|100px|]] || 180 || 1 840 || [[Әзербайжан]] || [[Кура]] өзенінің саласы || |- |956. || [[Оркла]] || [[Сурет:Orkanger 03.jpg |орта|100px|]] || 179 || 3 053 || [[Норвегия]] || Оркдалсфьорд шығанағы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |957. || [[Скьяульвандафльоут]] || [[Сурет:Islande cascade Aldeyjarfoss.jpg |орта|100px|]] || 178 || ? || [[Исландия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |958. || [[Воротан]] || [[Сурет:Sisian Bridge.JPG |орта|100px|]] || 178 || 5 650 || [[Армения]], [[Әзербайжан]] || [[Акера]] өзенінің саласы || |- |959. || [[Буллер]] || [[Сурет:Buller River near Berlins.jpg |орта|100px|]] || 177 || 6 501 || [[Жаңа Зеландия]] || [[Тасман теңізі]] ||[[Тынық мұхит]] |- |960. || [[Ла-Вилла]] || [[Сурет:Caudaloso Río La Villa.jpg |орта|100px|]] || 177 || 1 284 || [[Панама]] || Панама шығанағы ||[[Тынық мұхит]] |- |961. || [[Альберче]] || [[Сурет:Alberche Aldea del Fresno 2.jpg |орта|100px|]] || 177 || 4 108 || [[Испания]] || [[Тахо]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |962. || [[Вольтурно]] || [[Сурет:Volturno 017.jpg |орта|100px|]] || 177 || 5 550 || [[ Италия]] || [[Тиррен теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |963. || [[Вердон]] || [[Сурет:Gorges du Verdon River from Bottom 0364.jpg |орта|100px|]] || 176 || 2 218 || [[Франция]] || [[Дюранс]] өзенінің саласы ||Португалия |- |964. || [[Ритупе (Утроя)]] || [[Сурет:Rītupe pie Kārsavas.jpg |орта|100px|]] || 176 || 3 000 || [[Латвия]], [[Ресей]] || [[Великая]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |965. || [[Гудено]] || [[Сурет:Gudenåen-Svostrup.jpg |орта|100px|]] || 176 || 2 643 || [[Дания]] || [[Балтық теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |966. || [[Темс (Уаихоу)]] || [[Сурет:Waihouriver.jpg |орта|100px|]] || 175 || 2 000 || [[Жаңа Зеландия]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |967. || [[Саладо]] || [[Сурет:Río Salado, región de Antofagasta, Chile.JPG |орта|100px|]] || 175 || 7 575 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |968. || [[Саду]] || [[Сурет:2007.03.23.pt.AlcacerdoSal.PonteFerro.Nova.jpg |орта|100px|]] || 175 || 7 640 || [[Португалия]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |969. || [[Гандер]] || [[Сурет:Gander River, Newfoundland, Canada.jpg |орта|100px|]] || 175 || 5 000 || [[Канада]] || мұхит ||[[Атлант мұхиты]] |- |970. || [[Хантайка]] || [[Сурет:Большой Хантайский порог в наши дни.jpg |орта|100px|]] || 174 || 30 700 || [[Ресей]] || [[Енисей]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |971. || [[Каутин]] || [[Сурет:Rio Cautín.jpg |орта|100px|]] || 174 || 3 100 || [[Чили]] || [[Империаль]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |972. || [[Свратка]] || [[Сурет:Soutok Svratky a Svitavy za obvyklých podmínek.jpg |орта|100px|]] || 174 || 7 118 || [[Чехия]] || [[Дие (өзен)|Дие]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |973. || [[Хьюон]] || [[Сурет:HuonRiver Tasmania.jpg |орта|100px|]] || 174 || 3041 || [[Аустралия]] || Д'Антркасто бұғазы ||[[Тынық мұхит]] |- |974. || [[Аракава]] || [[Сурет:AraKawa2004-12.jpg |орта|100px|]] || 173 || 2 940 || [[Жапония]] || [[Токио шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |975. || [[Зауэр]] || [[Сурет:Michelau - Sûre.jpg |орта|100px|]] || 173 || 4 259 || [[Германия]], [[Бельгия]], [[Люксембург]] || [[Мозель]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |976. || [[Дисна]] || [[Сурет:Германавічы. 11.jpg |орта|100px|]] || 173 || 8 180 || [[Литва]], [[Беларусь]] || [[Батыс Двина]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |977. || [[Бакы]] || [[Сурет:Relief Yakutia.png |орта|100px|]] || 172 || 3 020 || [[Ресей]] || [[Яна]] өзенінің саласы ||[[Солтүстік Мұзды мұхит]] |- |978. || [[Оңтүстік Кельтма]] || [[Сурет:Мельница. Южная Кельтма.1890.Юлий Шокальский.jpg |орта|100px|]] || 172 || 5 270 || [[Ресей]] || [[Шолман]] өзенінің саласы || |- |979. || [[Мохака]] || [[Сурет:Scenery on the Grade 2 Mohaka River.jpg |орта|100px|]] || 172 || 2 357 || [[Жаңа Зеландия]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |980. || [[Юра]] || [[Сурет:JūraTiesPajūriu.JPG |орта|100px|]] || 172 || 3 990 || [[Литва]] || [[Неман]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |981. || [[Спей]] || [[Сурет:River Spey 2005 Apr.jpg |орта|100px|]] || 172 || 3 008 || [[Ұлыбритания]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |982. || [[Клайд]] || [[Сурет:Wfm kingston bridge.jpg |орта|100px|]] || 172 || 4 100 || [[Ұлыбритания]] || [[Солтүстік теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |983. || [[Тальяменто]] || [[Сурет:Veduta aerea pzoo.jpg |орта|100px|]] || 172 || 2 916 || [[Италия]] || [[Адрия теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |984. || [[Кодори]] || [[Сурет:Кодор 2018-11-01.jpg |орта|100px|]] || 170 || 2 051 || [[Абхазия]] || [[Қара теңіз]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |985. || [[Эльки]] || [[Сурет:Elqui valley view from Puclaro dam - panoramio.jpg |орта|100px|]] || 170 || 9 826 || [[Чили]] || мұхит ||[[Тынық мұхит]] |- |986. || [[Качапоаль]] || [[Сурет:Reserva Rio Cipreses Hualo.jpg |орта|100px|]] || 170 || 6 370 || [[Чили]] || [[Рапель]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |987. || [[Лаха]] || [[Сурет:Salto Las Chilcas.jpg |орта|100px|]] || 170 || 4 040 || [[Чили]] || [[Био-Био]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |988. || [[Бейкер]] || [[Сурет:Río Baker 03.jpg |орта|100px|]] || 170 || 26 726 || [[Чили]] || [[Бейкер шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |989. || [[Орн]] || [[Сурет:FranceNormandieMutrecyMaizetOrne.jpg |орта|100px|]] || 170 || 2 932 || [[Франция]] || [[Ла-Манш]] бұғазы ||[[Атлант мұхиты]] |- |990. || [[Задьва]] || [[Сурет:Szolnok, Nyáry Lőrinc híd, Zagyva1.jpg |орта|100px|]] || 170 || 5 677 || [[Мажарстан]] || [[Тиса]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |991. || [[Акера]] || [[Сурет:Berdzor075.JPG |орта|100px|]] || 170 || 2970 || [[Әзербайжан]], [[Армения]] || [[Аракс]] өзенінің саласы || |- |992. || [[Арьеж]] || [[Сурет:N20-ariège2.jpg |орта|100px|]] || 170 || 3 860 || [[Андорра]], [[Франция]] || [[Гаронна]] өзенінің саласы ||[[Атлант мұхиты]] |- |993. || [[Уаирау]] || [[Сурет:Wairau Valley.jpg |орта|100px|]] ||169 || 4 222 || [[Жаңа Зеландия]] || Кука бұғазы ||[[Тынық мұхит]] |- |994. || [[Пасленка]] || [[Сурет:Powalone drzewa - rzeka Pasłęka.jpg |орта|100px|]] || 169 || 2 295 || [[Польша]] || Балтық теңізі ||[[Атлант мұхиты]] |- |995. || [[Наньсихэ]] || [[Сурет:Hekou-Lao Cai Railway Bridge - P1380515.JPG |орта|100px|]] || 169 || 3 354 || [[Вьетнам]], [[Қытай]] || [[Хонгха]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |996. || [[Клондайк]] || [[Сурет:Klondike River crossing Dempster Highway 1.JPG |орта|100px|]] || 168 || 8 000 || [[Канада]] || [[Юкон]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |997. || [[Ои]] || [[Сурет:Kawanehon Oi 14.jpg |орта|100px|]] || 168 || 1 985 || [[Жапония]] || [[Исе шығанағы]] ||[[Тынық мұхит]] |- |998. || [[Рега]] || [[Сурет:Zakole Regi.jpg |орта|100px|]] || 168 || 2 725 || [[Польша]] || [[Балтық теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |- |999. || [[Тингиририка]] || [[Сурет:Puente de Tinguiririca.JPG |орта|100px|]] || 167 || 4 730 || [[Чили]] || [[Рапель]] өзенінің саласы ||[[Тынық мұхит]] |- |1000. || [[Блэкуотер]] || [[Сурет:IMG BlackwaterBridge3720rz.jpg |орта|100px|]] || 167 || 3 324 || [[Ирландия]] || [[Кельт теңізі]] ||[[Атлант мұхиты]] |} == Тағыда қараңыз == * [[Қазақстанның ең ұзын өзендерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:Өзендер]] outqzxvkl80xohcqsdwimuv8urb0mp5 0 720247 3601881 3238767 2026-05-08T15:58:38Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Early life and education" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353145085|Sam Altman]]" 3601881 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сэм Альтман |Шынайы есімі = {{lang-en|Samuel Harris Altman}} |Сурет = Sam Altman CropEdit James Tamim.jpg |Сурет атауы = Сэм Альтман (2019) |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Сэмюэл Харрис Альтман |Туған күні = 22.04.1985 |Туған жері = {{Туғанжері|Чикаго|Чикагода}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Ұлты = |Мансабы = кәсіпкер, программист, блогер |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Sam Altman }} '''Сэмюэл Харрис Альтман''' ({{lang-en|Samuel Harris Altman}}; [[22 сәуір]], [[1985 жыл|1985]], [[Чикаго]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық [[кәсіпкер]], [[инвестор]], [[Бағдарламалаушы|программист]] және [[блогер]]<ref>. {{Cite web|url=http://blog.samaltman.com|title=Sam Altman|website=SamAltman.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211175934/http://blog.samaltman.com/|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-12-15|url-status=live}}</ref>. [[OpenAI]] негізін қалаушы және бас директоры. OpenAI-бұл жасанды интеллектті жалпы адамзатқа пайда әкелетін және зиян келтірмей дамытуға бағытталған зерттеу компаниясы. 2014-2019 жылдары Y Combinator венчурлық қордың президенті болды. Helion және Oklo екі атом энергетикалық компаниясының басқарма төрағасы. == Жас кезі және білімі == Альтман 1985 жылғы 22 сәуірде Чикаго қаласында еврей-америкалық отбасында дүниеге келген. Оның анасы Конни Гибстин — дерматолог, ал әкесі Джерри Альтман жылжымайтын мүлік брокері болған.<ref>...</ref> Ол төрт баланың үлкені; оның Макс пен Джек есімді екі інісі және Энн есімді қарындасы бар.<ref>...</ref> Әкесі жағынан арғы атасы Польшаның Плоцк қаласында дүниеге келген.<ref>...</ref> 1989 жылы Альтмандар отбасы Джерри Альтманның туған қаласы — Миссури штатындағы Клейтон қаласына көшіп барған.<ref>...</ref> Сегіз жасында Альтман өзінің алғашқы компьютері — Apple Macintosh құрылғысын алған және бағдарламалау мен компьютерлік жабдықтарды бөлшектеу әрі зерттеумен айналыса бастаған.<ref>...</ref> Ол Миссури штатының Ладью қаласындағы жеке оқу орны — Джон Берроуз мектебінде білім алған.<ref>...</ref> 2005 жылы Калифорния штатындағы Стэнфорд қаласында орналасқан [[Стэнфорд университеті|Стэнфорд университетінде]] информатика мамандығы бойынша екі жыл оқығаннан кейін, бакалавр дәрежесін алмай оқуын тоқтатқан.<ref>...</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ бағдарламашылары]] hh8wib657srelvlmwg5dq550yo1qmsc 3601882 3601881 2026-05-08T16:00:53Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3238767 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сэм Альтман |Шынайы есімі = {{lang-en|Samuel Harris Altman}} |Сурет = Sam Altman CropEdit James Tamim.jpg |Сурет атауы = Сэм Альтман (2019) |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Сэмюэл Харрис Альтман |Туған күні = 22.04.1985 |Туған жері = {{Туғанжері|Чикаго|Чикагода}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Ұлты = |Мансабы = кәсіпкер, программист, блогер |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Sam Altman }} '''Сэмюэл Харрис Альтман''' ({{lang-en|Samuel Harris Altman}}; [[22 сәуір]], [[1985 жыл|1985]], [[Чикаго]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық [[кәсіпкер]], [[инвестор]], [[Бағдарламалаушы|программист]] және [[блогер]]<ref>. {{Cite web|url=http://blog.samaltman.com|title=Sam Altman|website=SamAltman.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211175934/http://blog.samaltman.com/|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-12-15|url-status=live}}</ref>. [[OpenAI]] негізін қалаушы және бас директоры. OpenAI-бұл жасанды интеллектті жалпы адамзатқа пайда әкелетін және зиян келтірмей дамытуға бағытталған зерттеу компаниясы. 2014-2019 жылдары Y Combinator венчурлық қордың президенті болды. Helion және Oklo екі атом энергетикалық компаниясының басқарма төрағасы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ бағдарламашылары]] 279xqblhr5lvq6rclxv4jjki15xyl39 3601891 3601882 2026-05-08T16:08:32Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Early life and education" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353145085|Sam Altman]]" 3601891 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сэм Альтман |Шынайы есімі = {{lang-en|Samuel Harris Altman}} |Сурет = Sam Altman CropEdit James Tamim.jpg |Сурет атауы = Сэм Альтман (2019) |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Сэмюэл Харрис Альтман |Туған күні = 22.04.1985 |Туған жері = {{Туғанжері|Чикаго|Чикагода}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Ұлты = |Мансабы = кәсіпкер, программист, блогер |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Sam Altman }} '''Сэмюэл Харрис Альтман''' ({{lang-en|Samuel Harris Altman}}; [[22 сәуір]], [[1985 жыл|1985]], [[Чикаго]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық [[кәсіпкер]], [[инвестор]], [[Бағдарламалаушы|программист]] және [[блогер]]<ref>. {{Cite web|url=http://blog.samaltman.com|title=Sam Altman|website=SamAltman.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211175934/http://blog.samaltman.com/|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-12-15|url-status=live}}</ref>. [[OpenAI]] негізін қалаушы және бас директоры. OpenAI-бұл жасанды интеллектті жалпы адамзатқа пайда әкелетін және зиян келтірмей дамытуға бағытталған зерттеу компаниясы. 2014-2019 жылдары Y Combinator венчурлық қордың президенті болды. Helion және Oklo екі атом энергетикалық компаниясының басқарма төрағасы. == Жас кезі және білімі == Альтман 1985 жылғы 22 сәуірде Чикаго қаласында еврей-америкалық отбасында дүниеге келген. Оның анасы Конни Гибстин — дерматолог, ал әкесі Джерри Альтман жылжымайтын мүлік брокері болған.<ref>...</ref> Ол төрт баланың үлкені; оның Макс пен Джек есімді екі інісі және Энн есімді қарындасы бар.<ref>...</ref> Әкесі жағынан арғы атасы Польшаның Плоцк қаласында дүниеге келген.<ref>...</ref> 1989 жылы Альтмандар отбасы Джерри Альтманның туған қаласы — Миссури штатындағы Клейтон қаласына көшіп барған.<ref>...</ref> Сегіз жасында Альтман өзінің алғашқы компьютері — Apple Macintosh құрылғысын алған және бағдарламалау мен компьютерлік жабдықтарды бөлшектеу әрі зерттеумен айналыса бастаған.<ref>...</ref> Ол Миссури штатының Ладью қаласындағы жеке оқу орны — Джон Берроуз мектебінде білім алған.<ref>...</ref> 2005 жылы Калифорния штатындағы Стэнфорд қаласында орналасқан [[Стэнфорд университеті|Стэнфорд университетінде]] информатика мамандығы бойынша екі жыл оқығаннан кейін, бакалавр дәрежесін алмай оқуын тоқтатқан.<ref>...</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ бағдарламашылары]] hh8wib657srelvlmwg5dq550yo1qmsc 3601899 3601891 2026-05-08T16:20:06Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3238767 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сэм Альтман |Шынайы есімі = {{lang-en|Samuel Harris Altman}} |Сурет = Sam Altman CropEdit James Tamim.jpg |Сурет атауы = Сэм Альтман (2019) |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Сэмюэл Харрис Альтман |Туған күні = 22.04.1985 |Туған жері = {{Туғанжері|Чикаго|Чикагода}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Ұлты = |Мансабы = кәсіпкер, программист, блогер |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Sam Altman }} '''Сэмюэл Харрис Альтман''' ({{lang-en|Samuel Harris Altman}}; [[22 сәуір]], [[1985 жыл|1985]], [[Чикаго]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық [[кәсіпкер]], [[инвестор]], [[Бағдарламалаушы|программист]] және [[блогер]]<ref>. {{Cite web|url=http://blog.samaltman.com|title=Sam Altman|website=SamAltman.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211175934/http://blog.samaltman.com/|archive-date=2015-12-11|access-date=2015-12-15|url-status=live}}</ref>. [[OpenAI]] негізін қалаушы және бас директоры. OpenAI-бұл жасанды интеллектті жалпы адамзатқа пайда әкелетін және зиян келтірмей дамытуға бағытталған зерттеу компаниясы. 2014-2019 жылдары Y Combinator венчурлық қордың президенті болды. Helion және Oklo екі атом энергетикалық компаниясының басқарма төрағасы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ бағдарламашылары]] 279xqblhr5lvq6rclxv4jjki15xyl39 3 722571 3601805 3601355 2026-05-08T13:55:15Z 1nter pares 146705 /* 1 */ Жауап беру 3601805 wikitext text/x-wiki == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Вандализм в статье про список колёс обозрения == Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) :Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) == Санат дұрысталды == Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05) :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Жылжыту == Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05) == Араб-Израиль қақтығысы == Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) :Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) == Маршмэллоу == Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&oldid=3402753&title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! "[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]" бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего "дружка" нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что "проблема", которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) :Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) ::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз? == Мен "Жүзжылдық соғыс" мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Елді мекен == Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) :Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) == Дауыс беру == Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05) :Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Саломе Зурабишвили == Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) == Notice of expiration of your rollbacker right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "rollbacker" (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)</div> == Фотосуреттер бойынша == Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Request for Template Deletion == Hello 1nter pares, I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted: [[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]]) [[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]]) Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) :Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) == Лужникидегі трагедия == Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) :Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == InDrive / inDrive == Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Эрнест Төреханов == Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05) == Мақалаларды жартылай қорғау == Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы! Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05) == Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою == Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05) ::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. ::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту. [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі жою == Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады). Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == '''Уикипедия: 25''' == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты. ::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз. ::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Уикипедия:25 == [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)</div> == Translation request == Hello, 1nter pares. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Уики-марафонға қатысу == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Қазақстандағы референдум (2022) == Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Қателерді түзету == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың? :Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау == Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::Ол кісі "Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін" дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link ::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? ::::Мысалға "Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі", "Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы" осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Біріктіру == Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) :Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == 1 == Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) :? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) :Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) ::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) == AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) == Тексерістен өту == Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) :Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Ледник Мраморная стена == Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Уики-марафон жайлы == Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет! [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) :Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) 6em9f46zdxcqzsohfaryhvmgs5wu4nd 2 725520 3601976 3594983 2026-05-08T20:02:34Z 1nter pares 146705 /* */ 3601976 wikitext text/x-wiki {{Індет |Атауы = ААА |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = ААА |Ауруы = ААА |Вирус штамы = ААА |Қоздырғышы = ААА |Орналасуы = ААА |Бастапқы ошағы = ААА |Алғашқы жағдай = ААА |Күні = 04.05.2026 |Расталған жағдайлар = ААА |Күдікті жағдайлар = ААА |Қайтыс болғандар = ААА |Жазылғандар = ААА |Өлім көрсеткіші = ААА |Денсаулық сақтау ұйымы = ААА |Веб-сайты = }} == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == ! [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] ! * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 fv0wn3m16hquoadcwap5wjmpj3cqve7 3601979 3601976 2026-05-08T20:07:14Z 1nter pares 146705 /* */ 3601979 wikitext text/x-wiki {{Індет |Атауы = ААА |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = ААА |Ауруы = ААА |Вирус штамы = ААА |Қоздырғышы = ААА |Орналасуы = ААА |Бастапқы ошағы = ААА |Алғашқы жағдай = ААА |Күні = 04.05.2026 |Расталған жағдайлар = ААА |Күдікті жағдайлар = ААА |Қайтыс болғандар = ААА |Жазылғандар = ААА |Өлім көрсеткіші = ААА |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == ! [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] ! * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 p96xc11xqr21n4d58466ou1xd57otkk 3601982 3601979 2026-05-08T20:10:02Z 1nter pares 146705 /* */ 3601982 wikitext text/x-wiki {{Індет |Атауы = ААА |Сурет = Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8-4c.jpg |Сурет ені = 200 px |Сурет тақырыбы = ААА |Ауруы = ААА |Вирус штамы = ААА |Қоздырғышы = ААА |Орналасуы = ААА |Бастапқы ошағы = ААА |Алғашқы жағдай = ААА |Күні = 04.05.2026 |Расталған жағдайлар = ААА |Күдікті жағдайлар = ААА |Қайтыс болғандар = ААА |Жазылғандар = ААА |Өлім көрсеткіші = ААА |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == ! [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] ! * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 pizi8r2bk9ztzgc8v7afq623xbntw4h 3601983 3601982 2026-05-08T20:13:06Z 1nter pares 146705 3601983 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == ! [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] ! * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 cr7kki8pmrd3t1qqgmtd78dsvkcvg1t 0 729557 3602171 3554612 2026-05-09T10:03:29Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602171 wikitext text/x-wiki {{Сайт | атауы = Egov.Press | логотипі = EPSVG.svg | URL = {{URL|polites.news}} | тілдері = [[Қазақ тілі|Қазақша]], [[Орыс тілі|Орысша]], [[Ағылшын тілі|Ағылшынша]] | ашылған уақыты = [[2020 жыл]] | қазіргі статусы = Белсенді |коммерциялық=Жоқ|сайттың түрі=Азаматтық бастама мен петиция жариялауға арналған интернет-ресурс|орналасқан жері={{flagicon|Қазақстан}} Қазақстан|авторы=Қазақстан Республикасының белгісіз азаматтары}} '''Egov.Press''' (''егов пресс'') – 2020 жылы ашылған қазақстандық үкіметтік емес петиция сайты. Жобаны мемлекеттегі [[петиция]] институтын дамыту мақсатында [[Қазақстан|Қазақстанның]] бес азаматы өз қаражатына жасаған. Олар қауіпсіздік мақсатында жеке басын жариялағысы келмейді. Қазақстанда egov.press сайтындағы петициялар қоғамда наразылық туғызу үшін қолданылады, өйткені көтерілген бастамалардың заңды күші жоқ.<ref>[https://alash.online/uploads/rules.html Сайт туралы ақпарат]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://spik.kz/1775-peticii-na-sajte-alash-online-prakticheski-ni-na-chto-ne-vlijajut-tak-li-jeto.html Петиции на сайте ALASH online практически ни на что не влияют. Так ли это?]</ref><ref>[https://liter.kz/petitsii-v-kazakhstane-rabotaiut-no-ne-tak-kak-my-schitaem-1643696504/ Создают все, кому не лень: стоит ли верить петициям в Казахстане?]</ref> Сайттағы алғашқы петиция 2021 жылғы қазанда жарияланған. 2022 жылғы 25 шілде мен 8 қараша аралығында сайтқа 539,7 мыңнан астам адам кірген.<ref>[https://informburo.kz/kaz/elaynasy/qazaqstanda-onlain-peticiya-nege-natize-bermeidi Қазақстанда онлайн-петиция неге нәтиже бермейді?]</ref><ref>[https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/issue/view/6-8.05.2022 Proceedings of the 12th International Scientific and Practical Conference «Science and Practice: Implementation to Modern Society»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218142210/https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/issue/view/6-8.05.2022 |date=2024-02-18 }}</ref><ref>[https://aikyn.kz/181297/petitsiya-aytar-datym-bar Петиция: айтар датым бар!]</ref><ref>[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/pdf/19612-14-8518-19-apan-2022-zhyl.html №14 (8518) 19 ақпан 2022 жыл]</ref> Осы уақыт ішінде билік сайтта жарияланған әлеуметтік маңызы бар он петицияның бесеуін ішінара қанағаттандырды.<ref name=":0">[http://rmebrk.kz/assets/pdfjs2/web/viewer.html?file=/journals/7972/2619.pdf Казахстан-спектр. Научный журнал]</ref> egov.press және alash.online сайттарында Қазақстанның [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы|ҰҚШҰ-дан]] шығуы,<ref>[https://asia.nikkei.com/Politics/Kazakhstan-reforms-meet-skepticism-in-shadow-of-Russia-s-war Kazakhstan reforms meet skepticism in shadow of Russia's war]</ref><ref>[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-43440-2_6 The Shift in Kazakhstan Citizens’ Political Participation: Pre and Post the 2019 Political Transition]</ref> нашақорларды [[Метадон|«Метадон»]] препаратымен емдеуге қарсы,<ref>[https://jied.lse.ac.uk/articles/10.31389/jied.208 Stalled Scale-Up of Opioid Agonist Therapies for HIV Prevention in Kazakhstan: History, Policy, and Recommendations for Change]</ref> мүгедектерге берілетін жәрдемақы көлемін ұлғайту, қазақ тілі орталықтарын ашу туралы петициялар<ref>[https://journalsr.kubsu.ru/article/view/183 Языковая политика Республики Казахстан как механизм конструирования новой национальной идентичности {{!}} Южно-российский журнал социальных наук]</ref> әлі де журналдар мен кітаптарда талқылануда.<ref>[https://books.google.kz/books?id=uQvjEAAAQBAJ&newbks=0&hl=ru&redir_esc=y Producing Cultural Change in Political Communities: The Impact of Populism and Extremism on the International Security Environment]</ref> 2022 жылы петиция сайты [[Қазақстан|Қазақстанның]] аумағында сот шешімімен бұғатталды, содан кейін egov.press сайты alash.online жаңа [[Домендік атау жүйесі|доменіне]] көшті.<ref name=":1">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/report-internet-content?lang=kk Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі]</ref> alash.online сайтында жарияланған петициялар Massaget.kz редакциясының нұсқасы бойынша Қазақстандағы ең танымал бестікке енді.<ref>[https://massaget.kz/basty-zhaalytar-438/87994/ Ең көп дауыс жинаған петициялар және олар мәселенің шешімі бола алды ма?]</ref> 2022 жылғы 22 қаңтарда сайтта Қазақстандағы оқушы қыздарға орамал тағуға рұқсат беруді талап еткен петиция пайда болды. Бір күнде бастамаға 20 250 қол жиналып, 2 күннен кейін белгісіз себептермен сайттан жойылды.<ref>[https://adilet-gazeti.kz/%d0%bf%d0%b5%d1%82%d0%b8%d1%86%d0%b8%d1%8f-%d0%ba%d2%af%d0%bd-%d1%81%d0%b0%d0%b9%d1%8b%d0%bd-%d0%b1%d1%96%d1%80-%d1%88%d0%b0%d2%93%d1%8b%d0%bc-%d0%b6%d0%b0%d0%b7%d1%8b%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d1%8b/ ПЕТИЦИЯ! КҮН САЙЫН БІР ШАҒЫМ ЖАЗЫЛАДЫ]</ref> == Петициялар == === Қазақстан астанасы туралы === Қазақстанның астанасы Нұр-Сұлтанды [[Астана]] деп өзгерту туралы петицияға 223 101 адам қол қойды.<ref>[https://drfl.kz/assets/pdf/ru-presentation-final_compressed.pdf Специальный отчет «Qazaqstan Shutdown 2022»]</ref><ref>[https://iwpr.net/global-voices/kazakstan-will-nur-sultan-city-be-renamed Kazakstan: Will Nur-Sultan City Be Renamed?]</ref><ref>[https://cabar.asia/en/nur-sultan-and-nazarbayev-avenues-doubtful-intangible-heritage-of-the-first-president Nur-Sultan and Nazarbayev Avenues. Doubtful Intangible Heritage of the First President]</ref> Петициядан кейін 2022 жылғы 15 қыркүйекте бұл ұсынысты қалалық мәслихат қолдап, депутаттар атауды өзгертуге дауыс берді. 2022 жылғы 17 қыркүйекте президент астананың атын өзгерту туралы заң жобасына қол қойды. Өтініш толығымен қанағаттандырылды.<ref>[https://www.rbc.ru/politics/13/09/2022/63204b199a79476d21128e58 Токаев согласился переименовать столицу Казахстана обратно в Астану]</ref><ref>[https://akorda.kz/ru/o-pereimenovanii-goroda-nur-sultana-stolicy-respubliki-kazahstan-v-gorod-astanu-stolicu-respubliki-kazahstan-1782457 О переименовании города Нур-Султана – столицы Республики Казахстан в город Астану – столицу Республики Казахстан]</ref><ref name=":0" /> === Әйелдердің зейнеткерлік жасы туралы === 2021 жылғы 30 қазанда Қазақстан азаматтары әйелдердің зейнеткерлік жасын 55-58 жасқа дейін төмендету туралы петиция көтерді.<ref>[https://alash.online/942-pensiya.html Инициатива за снижение пенсионного возраста женщин до 55-58 лет в Казахстане]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бастама 863 мыңнан астам қол жинап, зейнетақы [[Реформа|реформасын]] талап ету үшін бірнеше рет митингіге шыққан әйелдер қозғалысы құрылды.<ref>[https://vlast.kz/obsshestvo/51687-vlasti-dovodat-zensin-do-gneva.html «Власти доводят женщин до гнева»]</ref> Петициядан кейін 2022 жылғы 1 қыркүйекте Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2028 жылға дейін әйелдердің зейнетке шығу жасы 61 жас болып белгіленетінін мәлімдеді.<ref name=":0" /> === Экс-президенттің иммунитеті === [[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2020-03-10).jpg|нобай|Қазақстанның бұрынғы президенті Нұрсұлтан Назарбаев.]] 2022 жылғы 18 қаңтарда egov.press сайтында Қазақстанның тұңғыш президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевты]] иммунитеттен айыруды талап еткен петиция жарияланды.<ref>[https://eurasianet.org/kazakhstan-parliament-strips-nazarbayev-of-lifetime-sinecures Kazakhstan: Parliament strips Nazarbayev of lifetime sinecures]</ref><ref>[https://ria.ru/20220119/nazarbaev-1768518054.html В Казахстане создали петицию о лишении Назарбаева неприкосновенности]</ref> Петициядан кейін 2023 жылғы 15 ақпанда Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Қазақстанның тұңғыш президентінің иммунитетінен айыру туралы Конституциялық заңға қол қойды.<ref>[https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2022-01-21/kazakhstan-work-starts-dismantling-nazarbayev-system Kazakhstan: work starts on dismantling the Nazarbayev system]</ref> === Алматы қаласы әкімінің қызметінен кетуі туралы === [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10).jpg|нобай|Алматы қаласының әкімі Ерболат Досаев.]] 2023 жылғы 6 шілдеде сайтта Ерболат Досаевты қала тұрғындары сынға алып, қызметінен кетуге шақырған петиция жариялады. Петицияны 12 556 адам қолдаса, 9 947 адам қарсы болды. Бір минут ішінде отставкаға кетуді қолдағандар саны азайып, 10 017 адам қарсы қол қойды. egov.press авторлары [[Ресей|Ресейден]] арнайы бот шабуылы туралы хабарлады.<ref>[https://press.kz/novosti/potok-botov-iz-rossii-vokrug-akima-almaty-dosaeva-razgorelsya-skandal «Поток ботов из России»: вокруг акима Алматы Досаева разгорелся скандал]</ref><ref>[https://www.ktk.kz/ru/news/video/2023/07/26/248070/ Досаев предположил, что за его отставку голосовали боты]</ref> Қазақстандық саясаттанушы Антон Морозов петицияға қолдаған адамдарды бот деп атады. Оның айтуынша, екі адам он мыңдаған пайдаланушылардың белсенділік көрінісін оңай жасай алады.<ref>[https://www.zakon.kz/obshestvo/6401438-57-tysyach-onlaynbotov-v-stroyu-ili-tekhnologii-na-sluzhbe-u-provokatorov.html 57 тысяч онлайн-ботов в строю, или технологии на службе у провокаторов]</ref> === Мүгедектерге арналған жәрдемақы туралы === 47 жастағы [[Жамбыл облысы|Жамбыл облысының]] тұрғыны egov.press сайтында Қазақстан Президентіне мүгедектік бойынша жәрдемақыны 100 пайызға көтеруді сұрап петиция жариялады. Петиция 7 мыңға жуық қол жинады.<ref>[https://kaztag.info/ru/news/tysyachi-podpisey-sobrala-petitsiya-s-trebovaniem-povysit-posobiya-po-invalidnosti-v-kazakhstane Тысячи подписей собрала петиция с требованием повысить пособия по инвалидности в Казахстане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218090803/https://kaztag.info/ru/news/tysyachi-podpisey-sobrala-petitsiya-s-trebovaniem-povysit-posobiya-po-invalidnosti-v-kazakhstane |date=2024-02-18 }}</ref><ref>[https://bullaw.enu.kz/index.php/main/article/view/121 Проблемы правового регулирования индексации пособий лицам с ограниченными возможностями в Казахстане]</ref> Біраз уақыттан кейін, Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2023 жылғы 1 қыркүйектен бастап ерекше қажеттіліктері бар адамдарға берілетін жәрдемақыны 14,5 пайызға арттыруды тапсырды.<ref>[https://kaztag.info/ru/news/tokaev-poruchil-s-1-sentyabrya-na-14-5-povysit-posobiya-dlya-lits-s-osobymi-potrebnostyami Токаев поручил с 1 сентября на 14,5% повысить пособия для лиц с особыми потребностями] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218000150/https://kaztag.info/ru/news/tokaev-poruchil-s-1-sentyabrya-na-14-5-povysit-posobiya-dlya-lits-s-osobymi-potrebnostyami |date=2024-02-18 }}</ref> === Утиль алым туралы === 2021 жылғы 31 қазанда басталған утиль алым ақысын толығымен алып тастау туралы петицияға 130 000 қол жиналды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/vopros-petitsii-kazahstantsev-utilsboru-otvetil-ministr-454331/ На вопрос о петиции казахстанцев по утильсбору ответил министр экологии]</ref> Петициядан кейін 2022 жылғы 11 қаңтарда Қазақстан Президенті «Оператор РОП» компаниясын сынға алды. 2022 жылғы қазанда Парламент «Оператор РОП» утиль алымға ақы алу құқығын алып тастайтын заң қабылдады.<ref name=":0" /> === Украинаның Қазақстандағы елшісі туралы === 2022 жылы 22 тамызда жарияланған [[Украина]] елшісі Петр Врублевскийді жанжалды мәлімдемелеріне байланысты депортациялау туралы петиция 42 мың қол жинады.<ref>[https://esquire.kz/ubit-kak-mozhno-bolshe-russkih-posla-ukraina-v-kazahstane-obvinjajut-v-razzhiganii-mezhnacionalnoj-rozni/ «Убить как можно больше русских». Посла Украины в Казахстане обвиняют в разжигании межнациональной розни]</ref> Өтініштен кейін Украина тарапымен келісім бойынша Петр Врублевский Украинаның Қазақстандағы [[Елшілік|Елшісі]] қызметін тоқтата отырып, Қазақстаннан өз еркімен шақыртылды.<ref name=":0" /> === Бала күтімі бойынша жәрдемақы туралы === 2022 жылғы 18 қаңтарда бала күтімі бойынша жәрдемақыны үш жылға дейін ұзарту туралы петицияға 125 мың қол жиналды.<ref>[https://el.kz/ru/kakie-petitsii-kazahstantsev-izmenili-resheniya-vlastey_100045/ Какие петиции казахстанцев изменили решения властей]</ref> Петициядан кейін 2022 жылғы 1 қыркүйекте Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап бала күтімі бойынша жәрдемақы бір жарым жылға дейін ұзартылатынын мәлімдеді.<ref name=":0" /> == Сын және цензура == [[Astana TV]] телеарнасы egov.press сайтында жарияланған «жалған петициялар» туралы айтып, отандық платформа құруға шақырған репортаж түсірді.<ref>[https://astanatv.kz/ru/news/66308/ Липовые петиции запускают в Казахстане - журналисты]</ref> 2022 жылы қазақстандық журналист Юрий Масанов egov.press петиция сайтын жалған деп мақала жазды.<ref>[https://www.inform.kz/ru/pora-sdelat-oficial-nuyu-ploschadku-dlya-peticiy-grazhdan-zhurnalist-yuriy-masanov_a3893841 Пора сделать официальную площадку для петиций граждан - журналист Юрий Масанов]</ref><ref>[https://baigenews.kz/kazakhstanskiy_zhurnalist_obvinil_sayt_petitsiy_v_nakrutke_126317/ Казахстанский журналист обвинил сайт петиций в накрутке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213194358/https://baigenews.kz/kazakhstanskiy_zhurnalist_obvinil_sayt_petitsiy_v_nakrutke_126317/ |date=2024-02-13 }}</ref> Журналист мақала жарияланғаннан кейін egov.press сайты 2022 жылғы 20 маусымда Қазақстанда сот шешімімен бұғатталды.<ref name=":1" /> Бұғаттаудан кейін egov.press петиция сайты alash.online жаңа [[Домендік атау жүйесі|доменіне]] көшті. 2023 жылғы маусымда «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры egov.press сайтын Қазақстандағы [[Сөз бостандығы|сөз бостандығының]] бұзылуы туралы есеп тізіміне енгізді.<ref>[https://adilsoz.kz/monthly-monitoring/narusheniya-svobody-slova-v-kazahstane-iyun-2023-goda.html Нарушения свободы слова в Казахстане. Июнь 2023 года]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://egov.press Ресми сайты] * [https://t.me/egovpress Telegram арнасы] * [https://instagram.com/egovpress Instagram парақшасы] * [https://tiktok.com/@egovpress TikTok парақшасы] [[Санат:Қазақстан сайттары]] o7x6cslauybkqy1f4yum4ox863xjxpn 0 738248 3601769 3558383 2026-05-08T12:41:44Z Casserium 68287 3601769 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков | Шынайы есімі = | Суреті = Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы =Сыздықбеков, 2021 жыл | Титулы = [[Шымкент]] қаласының әкімі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Shymkent logo.svg | Реті = | Басқара бастады = [[5 қыркүйек]] [[2023 жыл]]дан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов|Мұрат Әйтенов]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Титулы_2=[[Қазақстан]]ның [[Сербия]]дағы елшісі |Ту_2=Flag of Serbia.svg |Ту2_2=Flag of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_2=30 қыркүйек 2019 |Басқаруын аяқтады_2=2 шілде 2021 |Президент_2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары_2=[[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] |Ізбасары_2=[[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] | Туған күні = 8.7.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = Қазақ мемлекеттік заң университеті <br/>РФ СІМ Дипломатиялық академиясы | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков''' ([[8 шілде]] [[1980 жыл]], [[Шымкент]]) — Қазақстанның мемлекет қайраткері, дипломат, 2023 жылдан бастап [[Шымкент]] қаласының әкімі. == Ерте жылдары == Ғабит Сыздықбеков 1980 жылғы 8 шілдеде [[Шымкент]]те дүниеге келген. Қазақ мемлекеттік заң университетін, РФ СІМ Дипломатиялық академиясын бітірген. == Еңбек жолы == 2004-2007 жылдары – ҚР СІМ Мемлекеттік Хаттама қызметінің атташесі, Мемлекеттік Хаттама қызметінің үшінші хатшысы, Еуропа және Америка департаментінің үшінші хатшысы, Кеңсесінің баспасөз қызметінің үшінші хатшысы, екінші хатшысы. 2007-2011 жылдары – ҚР Парламенті Сенаты Аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің бас сарапшысы; Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің бас консультанты-сектор меңгерушісінің м.а.; Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлім меңгерушісінің орынбасары, бөлім меңгерушісі. 2011-2012 жылдары – ҚР СІМ Азия және Африка департаментінің басқарма басшысы. 2012-2017 жылдары – Франция Республикасындағы Қазақстан Республикасы Елшілігінің кеңесшісі. 2017 жылы – ҚР СІМ Әкімшілік және бақылау департаментінің кеңесшісі. 2017-2019 жылдары – ҚР Парламенті Сенаты төрағасының кеңесшісі; ҚР Парламенті Сенаты Аппаратының Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл бөлімінің меңгерушісі. 2019 жылы – ҚР СІМ Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі. 2019-2021 жылдары – Қазақстан Республикасының Сербия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті елшісі. 2021 жылы ҚР Премьер-Министрі Кеңсесі басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды. 2023 жылғы ақпаннан бастап Үкімет Аппараты басшысының бірінші орынбасары болды. 2023 жылы 5 қыркүйекте Мемлекет басшысының Жарлығымен Шымкент қаласының әкімі лауазымына тағайындалды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279/ Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Шымкент әкімдері]] [[Санат:Қазақ мемлекеттік заң университеті түлектері]] 0xrmjoyigo5l7pp6qmbhfxrj75l9ozz 0 738292 3601766 3581916 2026-05-08T12:40:54Z Casserium 68287 3601766 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев | Шынайы есімі = | Суреті = Beibit Isabayev (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Исабаев, 2023 жыл | Титулы = [[Жетісу облысы]]ның әкімі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Jetisu Region Emblem.jpg | Басқара бастады = [[11 маусым]] [[2022 жыл]]дан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 7-сайланым депутаттары|VII сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 13 қаңтар | Басқаруын аяқтады_2 = 11 маусым 2022 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Сәуле Мұханбедианқызы Айтбаева|Сәуле Айтбаева]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламенттегі]] Өкілдігінің басшысы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coat of arms of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 18 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 13 қаңтар 2022 | Ізашары_3 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] | Ізбасары_3 = [[Әмірбек Қанатбекұлы Оспанбеков|Әмірбек Оспанбеков]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = Қазақстанның [[Әзербайжан]]дағы [[Төтенше және Өкілетті Елші|төтенше және өкілетті елшісі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of Azerbaijan.svg | Басқара бастады_4 = 16 наурыз 2015 | Басқаруын аяқтады_4 = 18 шілде 2019 | Ізашары_4 = [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] | Ізбасары_4 = [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_5 = Қазақстанның [[Қырғызстан]]дағы [[Төтенше және Өкілетті Елші|төтенше және өкілетті елшісі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Kyrgyzstan.svg | Басқара бастады_5 = 14 шілде 2009 | Басқаруын аяқтады_5 = 16 наурыз 2015 | Ізашары_5 = [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] | Ізбасары_5 = [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Титулы_6 = [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Қазақстан Президентінің Баспасөз хатшысы]] |Басқара бастады_6 = 19 тамыз 2008 |Басқаруын аяқтады_6 = 25 маусым 2009 |Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ту_6= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_6= Coat of arms of Kazakhstan.svg |Ізашары_6=[[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] |Ізбасары_6=[[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] | Титулы_7 = Қазақстанның [[Түркия]]дағы [[Төтенше және Өкілетті Елші|төтенше және өкілетті елшісі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Flag of Turkey.svg | Реті_7 = | Басқара бастады_7 = 25 сәуір 2006 | Басқаруын аяқтады_7 = 27 ақпан 2008 | Ізашары_7 = [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] | Ізбасары_7 = [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_8 = Қазақстанның [[Пәкістан]]дағы [[Төтенше және Өкілетті Елші|төтенше және өкілетті елшісі]] | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = Flag of Pakistan.svg | Басқара бастады_8 = 20 тамыз 2003 | Басқаруын аяқтады_8 = 25 сәуір 2006 | Ізашары_8 = [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] | Ізбасары_8 = [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] | Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Туған күні = 4.12.1962 | Туған жері = [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]], {{туғанжері|Балқаш ауданы|Балқаш ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Игенсартова Әсия Ғабдиманқызы | Балалары = 2 қыз, 1 ұл | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті (1985) <br/>Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы (1999) | Ғылыми дәрежесі = саяси ғылымдар кандидаты | Мамандығы = журналист, халықаралық қатынастар маманы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев''' ([[4 желтоқсан]] [[1962 жыл]], [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]], [[Балқаш ауданы]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық саясаткер және қоғам қайраткері, журналист, дипломат, 2022 жылдан бастап [[Жетісу облысы]]ның әкімі. Саяси ғылымдар кандидаты. == Білімі == 1985 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін, 1999 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын бітірген. Мамандығы – журналист, халықаралық қатынастар маманы. Төтенше және Өкілетті елші дипломатиялық дәрежесі бар, саяси ғылымдар кандидаты. == Еңбек жолы == 1985-1994 жылдары әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдарында жұмыс істеді. «Өркен» – «Горизонт» газеттерінің бас редакторы, Қазақ мемлекеттік телевизиясының бас директоры болды. 1994-1997 жылдары Алматы қаласы әкімшілігінде басшылық қызметтер атқарды, қала әкімінің орынбасары болды. 1997-1999 жылдары – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Дипломатиялық академиясының тыңдаушысы, 1999-2000 жылдарда – Сыртқы істер министрлігі Әкімшілік департаментінің директоры. 2000-2002 жылдары Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінің Үкіметтік ақпарат бөлімінің меңгерушісі лауазымын атқарды. 2002-2003 жылдары – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің кеңесшісі, Сыртқы істер министрлігінің Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі, Қазақстан Республикасының «Орталық Азия ынтымақтастығы» ұйымы мәселелері жөніндегі ұлттық үйлестірушісі. 2003-2008 жылдарда Қазақстан Республикасының Пәкістан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, 2006-2008 жылдарда Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Албания Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болды. 2008-2009 жылдарда Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат вице-министрі, Қазақстан Республикасы Президентінің баспасөз хатшысы қызметтерін атқарды. 2009-2015 жылдары – Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, 2015-2019 жылдары - Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. 2019-2022 жылдар аралығында Қазақстан Республикасы Президентінің Парламенттегі өкілдігінің басшысы болды. 2022 жылы 13 қаңтарда Президент Жарлығымен Парламент Сенатының депутаты болып тағайындалды, Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің төрағасы болып сайланды. 2022 жылдың 11 маусымынан бастап – Жетісу облысының әкімі.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/zhetysu-oblysy/about/structure/people/26442?lang=kk Исабаев Бейбіт Өксікбайұлы]</ref> == Отбасылық жағдайы == Үйленген, үш баласы бар: қыздары Айнұр, Әйгерім (1983 және 1986 жылдары туған) және ұлы Қабыл (1999 жылы туған). * Жұбайы Әсия Игенсартова — мамандығы бойынша журналист, филология ғылымдарының кандидаты.<ref>[http://www.pr.kg/gazeta/number638/2439/ Асия Игенсартова: «Я полюбила неповторимый вкус кыргызского кумыза и ароматы местных фруктов»]</ref> Халық ақыны [[Ғабдиман Игенсартов]]тың немересі.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/388359?lang=kk Қарқаралы ауданының мемлекеттік мұрағаты ақын Ғабдиман Игенсартовтың құжаттарын таныстырды]</ref> <ref>[https://orda.kz/akim-zhetysu-rasskazal-gde-rabotayut-ego-deti/ Аким Жетысу рассказал, где работают его дети]</ref> * Үлкен қызы Айнұр [[Астана халықаралық қаржы орталығы]]ның баспасөз хатшысы болып қызмет етеді.<ref>[https://aifc.kz/ru/novosti/aifc-and-china-media-group-media-corporation-have-signed-a-memorandum-of-understanding/ МФЦА и медиакорпорация China Media Group заключили соглашение о взаимопонимании]</ref> * Кіші қызы Әйгерімнің жұбайы Дархан Кәкетай 2023 жылға дейін «Алматы электр станциялары» компаниясының жалпы мәселелер бойынша басқарушы директоры болған.<ref>[https://kase.kz/files/emitters/KEGC/kegc_af_01%2520%25D0%25BE%25D0%25BA%25D1%2582%25D1%258F%25D0%25B1%25D1%2580%25D1%258F_2022.pdf Сведения об аффилированных лицах акционерного общества Акционерное общество "Казахстанская компания по управлению электрическими сетями" (Кazakhstan Electricity Grid Operating Company)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250129140324/https://kase.kz/files/emitters/KEGC/kegc_af_01%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F_2022.pdf |date=2025-01-29 }}</ref><ref>[https://sknews.kz/news/view/rabotniki-ales-podarili-detyam-iz-maloobespechennyh-i-mnogodetnyh-semey-shkolynye-prinadleghnosti Работники АлЭС подарили детям из малообеспеченных и многодетных семей школьные принадлежности]</ref> Ағасы Серік Исабаев (1957 жылы туған) — [[Балқаш ауданы]], Бақанас ауылында орналасқан [[Іле ботаникалық бағы]]ның директоры. * Серік Исабаевтың баласы Нұржан Өксікбаев 2022 жылдан бастап «Алатау Жарық» компаниясының корпоративтік даму жөніндегі басқарушы директоры қызметінде.<ref>[https://www.azhk.kz/ru/corporate-governance/boards/oksikbaev-nurzhan-serikovich Оксикбаев Нуржан Серикович]</ref> Бейбіт Исабаевтың жақын туысы [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] (1954 жылы туған) — мемлекет және қоғам қайраткері, экономика ғылымдарының докторы. [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] хатшысы (2002—2003), [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Есеп комитетінің]] төрағасы (2003—2012), Нұр Отан партиясы атынан [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты (2012—2021).<ref>[https://on.kz/omir/omarxan-nurtaiuly-oksikbaev-59560/ Омархан Нұртайұлы Өксікбаев]</ref> 2021 жылдан бастап [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]нің директорлар кеңесін басқарады.<ref>[https://baq.kz/omarhan-oksikbaev-zhana-kyzmetke-tagayyndaldy_242898/ Омархан Өксікбаев жаңа қызметке тағайындалды]</ref> Әкесі Нұртай Өксікбаевтың атына [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылында көше берілген.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V20DF005427 Бақанас ауылдық округінің жаңа көшелеріне атау беру туралы]</ref> * Омархан Өксікбаевтың інісі Бақытжан Өксікбаев (1968 жылы туған) — мамандығы бойынша жаттықтырушы және заңгер, Бақанас аграрлы-индустриалдық колледжінің директоры.<ref>[https://baicollege.com/%d0%b0%d0%b4%d0%bc%d0%b8%d0%bd%d0%b8%d1%81%d1%82%d1%80%d0%b0%d1%86%d0%b8%d1%8f/%d0%ba%d0%be%d0%bb%d0%bb%d0%b5%d0%b4%d0%b6-%d0%b4%d0%b8%d1%80%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%be%d1%80%d1%8b/ Колледж директоры]</ref> == Марапаттары және атақтары == * «Құрмет» ордені (2007) * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» медальдері * Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы (2001)<ref>[https://senate.parlam.kz/kk-KZ/blog/968/biography Сенат ресми сайты. Исабаев Бейбіт Өксікбайұлы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстанның Пәкістандағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Түркиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары]] [[Санат:Қазақстанның Қырғызстандағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Әзербайжандағы елшілері]] [[Санат:Жетісу облысы әкімдері]] 0cy5ua6ktm3ab17s6py19gxckfknukt 0 744291 3602165 3371885 2026-05-09T09:56:32Z Makenzis 71333 3602165 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = Серро Портеньо | стадионы = [[Генерал Пабло Рохас (стадион)|Пабло Рохас]],<br>[[Асунсьон]], [[Парагвай]] | сыйымдылығы = 45 000 | жарыс = Парагвай примерасы | маусым = 2025 | орын = 1 | сайты = http://clubcerro.com/ | pattern_la1 = _cerroporteno24h | pattern_b1 = _cerroporteno24h | pattern_ra1 = _cerroporteno24h | pattern_sh1 = _cerroporteno24h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000066 | body1 = 000066 | rightarm1 = 000066 | shorts1 = 000066 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _cerroporteno24a | pattern_b2 = _cerroporteno24a | pattern_ra2 = _cerroporteno24a | pattern_sh2 = _cerroporteno24a | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 }} '''«Серро Портеньо»''' ({{lang-es|Club Cerro Porteño}}) — [[Парагвай]]дың [[Асунсьон]] қаласындағы футбол клубы. == Жетістіктері == *Парагвай чемпионы (34): 1913, 1915, 1918, 1919, 1935, 1939, 1940, 1941, 1944, 1950, 1954, 1961, 1963, 1966, 1970, 1972, 1973, 1974, 1977, 1987, 1990, 1992, 1994, 1996, 2001, 2004, 2005, Ап. 2009, Ап. 2012, Кл. 2013, Ап. 2015, Кл. 2017, Ап. 2020, Кл. 2021 *Вице чемпион (34): 1914, 1937, 1938, 1942, 1945, 1948, 1951, 1953, 1957, 1958, 1959, 1960, 1964, 1968, 1971, 1976, 1980, 1984, 1991, 1993, 1995, 1997, 1998, 1999, 2006, Ап. 2010, Кл. 2010, Кл. 2011, Кл. 2014, Кл. 2015, Ап. 2018, Кл. 2018, Ап. 2019, Ап. 2022 == Сілтемелер == * [http://clubcerro.com/ Ресми сайты]{{ref-es}} [[Санат:Парагвай футбол клубтары]] [[Санат:1912 жылы құрылған футбол клубтары]] kmkofe1017vwol7vgt2yw1eet8qkiph 3602169 3602165 2026-05-09T10:02:33Z Makenzis 71333 3602169 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = Серро Портеньо | стадионы = [[Генерал Пабло Рохас (стадион)|Пабло Рохас]],<br>[[Асунсьон]], [[Парагвай]] | сыйымдылығы = 45 000 | жарыс = Парагвай примерасы | маусым = 2025 | орын = 1 | сайты = http://clubcerro.com/ | pattern_la1 = _cerroporteno24h | pattern_b1 = _cerroporteno24h | pattern_ra1 = _cerroporteno24h | pattern_sh1 = _cerroporteno24h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000066 | body1 = 000066 | rightarm1 = 000066 | shorts1 = 000066 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _cerroporteno24a | pattern_b2 = _cerroporteno24a | pattern_ra2 = _cerroporteno24a | pattern_sh2 = _cerroporteno24a | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 }} '''«Серро Портеньо»''' ({{lang-es|Club Cerro Porteño}}) — [[Парагвай]]дың [[Асунсьон]] қаласындағы футбол клубы. == Жетістіктері == *Парагвай чемпионы (34): 1913, 1915, 1918, 1919, 1935, 1939, 1940, 1941, 1944, 1950, 1954, 1961, 1963, 1966, 1970, 1972, 1973, 1974, 1977, 1987, 1990, 1992, 1994, 1996, 2001, 2004, 2005, Ап. 2009, Ап. 2012, Кл. 2013, Ап. 2015, Кл. 2017, Ап. 2020, Кл. 2021 *Вице чемпион (34): 1914, 1937, 1938, 1942, 1945, 1948, 1951, 1953, 1957, 1958, 1959, 1960, 1964, 1968, 1971, 1976, 1980, 1984, 1991, 1993, 1995, 1997, 1998, 1999, 2006, Ап. 2010, Кл. 2010, Кл. 2011, Кл. 2014, Кл. 2015, Ап. 2018, Кл. 2018, Ап. 2019, Ап. 2022 == Сілтемелер == * [http://clubcerro.com/ Ресми сайты]{{ref-es}} [[Санат:Парагвай футбол клубтары]] [[Санат:1912 жылы құрылған футбол клубтары]] 7cfotx5m9ydps3k2igh1pinxrsai958 0 744295 3602172 3424087 2026-05-09T10:05:21Z Makenzis 71333 3602172 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = Насьональ (Асунсьон) | құрылған = 1904 | стадионы = [[Арсенио Эрико (стадион)|Арсенио Эрико]], [[Асунсьон]], [[Парагвай]] | сыйымдылығы = 7 000 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025 | орын = 5 орын | pattern_la1 = _nacionalpar24h | pattern_b1 = _nacionalpar24h | pattern_ra1 = _nacionalpar24h | pattern_sh1 = _nacionalpar24h | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _nacionalpar24A | pattern_b2 = _nacionalpar24A | pattern_ra2 = _nacionalpar24A | pattern_sh2 = _nacionalpar24A | pattern_so2 = | leftarm2 = 500000 | body2 = 500000 | rightarm2 = 500000 | shorts2 = 500000 | socks2 = 500000 | pattern_la3 = _nacionalpar24a | pattern_b3 = _nacionalpar24a | pattern_ra3 = _nacionalpar24a | pattern_sh3 = _nacionalpar24a | leftarm3 = ff6600 | body3 = ff6600 | rightarm3 = ff6600 | shorts3 = ff6600 | socks3 = ff6600 }} '''«Насьональ»''' ({{lang-es|Club Nacional}}) — [[Парагвай]]дың [[Асунсьон]] қаласындағы футбол клубы. 1904 жылы құрылған<ref>https://www.transfermarkt.co.uk/-/startseite/verein/7098</ref>. Қазір Парагвай жоғары дивизионында ойнайды. == Жетістіктері == === Парагвай чемпионаты === * Чемпион (9): 1909, 1911, 1924, 1926, 1942, 1946, Кл. 2009, Ап. 2011, Ап. 2013 * Вице-чемпион (10): 1918, 1921, 1927, 1949, 1962, 1964, 1982, 1985, Ап. 2008, Кл. 2012 * 2 дивизион (3): 1979, 1989, 2003 === Халықаралық === * Либертадорес кубогының финалисі (1): 2014 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.nacionalquerido.com/ {{Бастама}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Парагвай футбол клубтары]] d4z422deg3rgwciuymssdpvfy02nujg 0 744296 3602170 3371900 2026-05-09T10:02:55Z Makenzis 71333 3602170 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы= {{ту|Парагвай}} Спортиво Триниденсе | құрылған = 1935 | стадионы = [[Стадион Мартин Торрес]] | сыйымдылығы= 3000 | жарыс = Парагвай примерасы | маусым = 2025 | орын = 4 орын | pattern_la1 = _trinidense24h | pattern_b1 = _trinidense24h | pattern_ra1 = _trinidense24h | pattern_sh1 = _trinidense24h | pattern_so1 = _trinidense24h | leftarm1 = 002048 | body1 = 002048 | rightarm1 = 002048 | shorts1 = 002048 | socks1 = 002048 | pattern_la2 = _trinidense24a | pattern_b2 = _trinidense24a | pattern_ra2 = _trinidense24a | pattern_sh2 = _trinidense24a | pattern_so2 = _trinidense24a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _trinidense24t | pattern_b3 = _trinidense24t | pattern_ra3 = _trinidense24t | pattern_sh3 = _trinidense24t | pattern_so3 = _trinidense24t | leftarm3 = fff400 | body3 = fff400 | rightarm3 = fff400 | shorts3 = fff400 | socks3 = fff400 }}'''Спортиво Триниденсе''' — Парагвай [[футбол клубы]]ы, базасы [[Сантисима-Тринидад|Сантисима Тринидад]] ауданында ([[Асунсьон]]). == Сілтемелер == * [https://soccer365.ru/clubs/11686/ Профилі] {{бастама}} [[Санат:Парагвай футбол клубтары]] rkcgug7esnob0qk34yibes1lrtqg9ea 0 746540 3602067 3586568 2026-05-09T05:15:13Z Casserium 68287 3602067 wikitext text/x-wiki Бұл тізімде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның 2-президенті]] '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген. Ең көбі [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] жақын көршілеріміз [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады. 2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.<ref> https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html</ref> [[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|Тоқаев пен [[Дональд Трамп]] [[Сопақ кеңсе]]де, 6 қараша 2025]] [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|Тоқаев пен [[Владимир Путин]] [[Мәскеу Кремлі]]нде өткен баспасөз мәслихатында.]] [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|Тоқаев пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] [[Нью-Йорк]]те.]] == Тізім == {| class="wikitable" |- ! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі |- | 3-4 сәуір 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- | 14-15 сәуір 2019 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || Мемлекеттік сапар<ref> {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/amp/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}</ref> |- | 13-14 маусым 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]</ref> |- | 14-15 маусым 2019 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]</ref> |- | 11-12 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom</ref> |- | 23 қыркүйек 2019 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi</ref> |- | 1 қазан 2019 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/</ref> |- | 3 қазан 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html</ref> |- | 11 қазан 2019 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/</ref> |- || 7 қараша 2019 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Омбы]] || Жұмыс сапары<ref>https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}</ref> |- || 27–28 қараша 2019 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://azh.kz/kz/news/view/43431</ref> |- || 5–6 желтоқсан 2019 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html</ref> |- || 28–29 қаңтар 2020 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html</ref> |- || 15 ақпан 2020 || {{Байрақ|Германия}} || [[Мюнхен]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty</ref> |- || 24 маусым 2020 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy</ref> |- || 19–20 мамыр 2021 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494</ref> |- || 5 тамыз 2021 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755</ref> |- || 16–18 тамыз 2021 || {{Байрақ|Корея Республикасы}} || [[Сеул]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html</ref> |- || 21 тамыз 2021 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177</ref> |- || 10–11 мамыр 2022 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/</ref> |- || 15 мамыр 2022 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/</ref> |- || 16 мамыр 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354</ref> |- || 17 маусым 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832</ref> |- || 19 маусым 2022 || {{Байрақ|Иран}} || [[Тегеран]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491</ref> |- || 21 маусым 2022 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456</ref> |- || 29 маусым 2022 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Түрікменбашы]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469</ref> |- || 21 шілде 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942</ref> |- || 24 шілде 2022 || {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} || [[Жидда]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943</ref> |- || 18 тамыз 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Сочи]] || Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/</ref> |- || 24 тамыз 2022 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643</ref> |- || 15–16 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2022 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726</ref> |- || 23 қараша 2022 || {{Байрақ|Армения}} || [[Ереван]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031</ref> |- || 29 қараша 2022 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621</ref> |- || 9 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref> https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/</ref> |- || 22 желтоқсан 2022 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913</ref> |- || 9 мамыр 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471</ref> |- || 17–19 мамыр 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Сиань]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406</ref> |- || 2 маусым 2023 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Шолпаната]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251</ref> |- || 3 маусым 2023 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826</ref> |- || 21–24 тамыз 2023 || {{Байрақ|Вьетнам}} || [[Ханой]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826</ref> |- || 14–15 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023</ref> |- || 19–21 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393</ref> |- || 28–29 қыркүйек 2023 || {{Байрақ|Германия}} || [[Берлин]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636</ref> |- || 17–18 қазан 2023 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321</ref> |- || 25-26 желтоқсан 2023 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918</ref> |- || 19 қаңтар 2024 || {{Байрақ|Ватикан}} || [[Ватикан]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/</ref> |- || 13-14 ақпан 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032</ref> |- || 21 ақпан 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Қазан (қала)|Қазан]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628</ref> |- || 11-12 наурыз 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/</ref> |- || 5 сәуір 2024 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Хиуа]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114</ref> |- || 9 мамыр 2024 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744</ref> |- || 22-24 мамыр 2024 || {{Байрақ|Сингапур}} || [[Сингапур]] || Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/</ref> |- || 28 қазан 2024 || {{Байрақ|Моңғолия}} || [[Ұланбатыр]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}</ref> |- || 4 қараша 2024 || {{Байрақ|Франция}} || [[Париж]] || Мемлекеттік сапар<ref> {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref> |- |6 қараша 2024 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |11-12 қараша 2024 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Баку]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |18-19 қараша 2024 || {{Байрақ|Сербия}} || [[Белград]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}</ref> |- |20-21 қараша 2024 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- |20-21 қараша 2024 || {{Байрақ|Катар}} || [[Доһа]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 13 қаңтар 2025 || {{Байрақ|БАӘ}} || [[Абу-Даби]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref> |- || 4 сәуір 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Самарқан]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9 мамыр 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- |21 мамыр 2025 || {{Байрақ|Мажарстан}} || [[Будапешт]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 28–30 шілде 2025 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анкара]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21–22 тамыз 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 31 тамыз–3 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|Қытай}} || [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 21-24 қыркүйек 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Нью-Йорк]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- || 6-7 қазан 2025 || {{Байрақ|Әзербайжан}} || [[Габала]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 9-10 қазан 2025 || {{Байрақ|Тәжікстан}} || [[Душанбе]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 6-7 қараша 2025 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 11-12 қараша 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref> |- | 15-16 қараша 2025 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Ташкент]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 26-27 қараша 2025 || {{Байрақ|Қырғызстан}} || [[Бішкек]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 11-12 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Түрікменстан}} || [[Ашхабад]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 18-20 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Жапония}} || [[Токио]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 21-22 желтоқсан 2025 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Санкт-Петербург]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 22 қаңтар 2026 || {{Байрақ|Швейцария}} || [[Давос]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 3-4 ақпан 2026 || {{Байрақ|Пәкістан}} || [[Исламабад]] || Мемлекеттік сапар<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref> |- | 19-20 ақпан 2026 || {{Байрақ|АҚШ}} || [[Вашингтон]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}</ref> |- | 11 сәуір 2026 || {{Байрақ|Өзбекстан}} || [[Бұхара]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}</ref> |- | 17 сәуір 2026 || {{Байрақ|Түркия}} || [[Анталия]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}</ref> |- | 9 мамыр 2026 || {{Байрақ|Ресей}} || [[Мәскеу]] || Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}</ref> |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] gqmtpr6pfwvuwsko9jpfxy9r6gljz59 2 747228 3602089 3600972 2026-05-09T06:29:20Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3602089 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|68}} == Мақала == 69 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> lv16y57z0k1abt0p2ovpze3jl5lcwlp 3602090 3602089 2026-05-09T06:29:34Z MuratbekErkebulan 162992 3602090 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|69}} == Мақала == 69 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 28qz556wfhhopphyml4s4sr7kzimx3u 0 750771 3601740 3462917 2026-05-08T12:29:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3601740 wikitext text/x-wiki {{Компания|атауы=Қазақстан Парамаунт Инжиниринг|логотипі=|түрі=|биржадағы листингі=|қызметі=|құрылды=[[2014 жыл]]|құрушы=[[Айбек Барыс]]|орналасуы={{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] қаласы|басты адамдары=|саласы=қорғаныс өнеркәсібі|өнімі=|меншікті капиталы=|айналым=|операциялық кіріс=|таза табысы=|активтер=|капитализация=|қызметкерлер саны=|басшы компания=|бағынышты компания=|аудитор=|сайты=https://kpe.com.kz/|суреті=Арлан (2).jpg}} '''Қазақстан Парамаунт Инжиниринг (KPE)''' — Қазақстандағы дөңгелекті құрышталған техника өндірушісі. Компания 2014 жылы Қазақстан мен [[Оңтүстік Африка]] компанияларының бірлескен кәсіпорны ретінде құрылған. KPE-нің негізгі бағыты – миналардан қорғалған және тұтқиылдан шабуылдан қорғайтын [[MRAP]] ([[Mine-Resistant Ambush Protected]]) броньды көліктерін өндіру және жаңғырту.<ref>https://astana.invest.gov.kz/about/history/963/</ref><ref>https://forbes.kz/articles/kak_kazahstanskaya_kompaniya_sozdaet_bronemashinyi_kotoryie_ne_ustupayut_inostrannyim_analogam</ref><ref>https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/land/adex-2022-kpe-unveils-alan-2-armoured-vehicle</ref><ref>https://defence-blog.com/kazakhstan-gets-first-batch-of-new-alan-2-armored-vehicles/</ref> == Қызметі == KPE дөңгелекті броньды көліктер мен түрлі әскери техника түрлерін әзірлеу және жинаумен айналысады. Компанияның Қазақстанның климаттық және географиялық жағдайларына бейімделе алатын мүмкіндіктерін бар.<ref>https://polygonjournal.com/2019/11/26/kpe-made-the-next-delivery-of-arlan-armored-vehicles-to-the-kazakhstan-army/ {{Webarchive|url=https://archive.today/20241108125856/https://polygonjournal.com/2019/11/26/kpe-made-the-next-delivery-of-arlan-armored-vehicles-to-the-kazakhstan-army/ |date=2024-11-08 }}</ref><ref>https://astanatimes.com/2018/12/kazakhstans-latest-armoured-military-vehicle-stands-up-to-countrys-harsh-winter-weather/</ref><ref>https://defence-blog.com/kazahstan-starts-production-of-newest-barys-6x6-armored-vehicles/</ref><ref>https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/land/production-commences-on-barys-66-for-kazakhstan</ref><ref>https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/kazakh-armoured-vehicle-manufacturing-under-threat</ref><ref>https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/kazakhstan-takes-delivery-of-arlan-vehicles</ref> 2022 жылдан бастап Түркиямен серіктестікте KPE құрышталған көліктерге арналған интеграцияланған байланыс және қорғаныс жүйелерін жасау бойынша жобаларға қатысуда.<ref>https://www.defensenews.com/global/europe/2022/05/13/turkish-drones-arouse-desire-dispute-in-central-asia/</ref><ref>https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D1%81-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%B9/2834227</ref><ref>https://neweasterneurope.eu/2023/09/04/the-west-should-treat-kazakhstans-political-shift-with-caution/</ref><ref>https://www.middleeastmonitor.com/20230302-kazakhstan-eyes-wide-range-of-military-cooperation-with-turkiye/</ref><ref>https://www.caspianpolicy.org/research/security-and-politics-program-spp/turkish-drones-to-draw-political-influences-in-the-caspian-region</ref> KPE «Арлан» сияқты бірнеше құрышталған көлік моделін өндіру құқығын алған, олардың дизайны арнайы қажеттіліктерге бейімделген. 2024 жылы KPE Сингапурлық ST Engineering компаниясымен серіктес болып, Қазақстанда жаңа 8×8 амфибиялық көпмақсатты құрышталған көлік шығару мүмкіндігін жасау бойынша жұмыс істеуді бастады.<ref>https://thedefensepost.com/2024/12/09/st-engineering-vehicle-kazakhstan/?fbclid=IwY2xjawHEJWpleHRuA2FlbQIxMAABHVivS6tMRQBgpKwdb1nLGc996qj2SWOdrOj97jSI0eRa4ZBLxAjxth1uzQ_aem_Gg_9RlT8zXk-cC6mffka-w</ref> == Сыни пікірлер == Қазақстанның интернет сегменті KPE мен [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] арасындағы жанжал кеңінен талқыланды. Өндіруші жергілікті өндірістің елдің қорғаныс қабілеті мен экономикалық әлеуетін нығайтудағы маңыздылығын атап өтті. Ал министрлік тестілеу және сатып алу рәсімдерін қатаң сақтау, сондай-ақ шетелдік аналогтармен баға мен сапаны мұқият салыстыру қажеттілігіне назар аударды. Сонымен қатар, KPE мемлекеттік қорғаныс тапсырысын орындамады деген айыптарға тап болды.<ref>https://informburo.kz/novosti/v-minoborony-vyskazalis-po-povodu-skandala-s-postavkami-tureckix-bronemasin</ref><ref>https://orda.kz/ne-opyat-a-snova-kazahstan-hochet-kupit-tureczkuyu-bronetehniku-na-2-trln-tenge/</ref><ref>https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/679-o-polevykh-ispytaniiakh-voennoi-tekhniki-rasskazali-v-ministerstve-oborony-kazakhstana/</ref><ref>https://thedefensepost.com/2024/12/09/st-engineering-vehicle-kazakhstan/?fbclid=IwY2xjawHEJWpleHRuA2FlbQIxMAABHVivS6tMRQBgpKwdb1nLGc996qj2SWOdrOj97jSI0eRa4ZBLxAjxth1uzQ_aem_Gg_9RlT8zXk-cC6mffka-w</ref><ref>https://ulysmedia.kz/interview/20445-idu-na-vy-pochemu-barysov-protiv-turkov-s-minoborony-kazakhstana-voiuet/</ref> 2023 жылы жанжал шешіліп, 2024 жылдан бастап Қорғаныс министрлігі зауыт өнімдерін, соның ішінде «Арлан» 4x4 және «Барыс» 8x8 көліктерін жеткізу бойынша KPE-мен келісімшарттар жасай бастады.<ref>https://dknews.kz/ru/v-strane/346003-delegaciya-nuo-rk-posetila-proizvodstvennye</ref><ref>https://orda.kz/svoj-arlan-i-tureckaja-cobra-chju-voennuju-tehniku-zakupjat-v-armiju-kazahstana-390149/</ref> KPE құрышталған көліктері Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Мариупольдегі әскери іс-қимылдарда қолданылды. Өндірушінің айтуынша, 2019 жылы бір көлік Ресей Ұлттық гвардиясына қаруы жоқ және базалық конфигурацияда сынақтан өткізу үшін берілген.<ref>https://kz.kursiv.media/2023-09-11/tksh-arlan-war/</ref> Бұл көліктерді Қазақстан үкіметі 2022 жылы Алматы қаласындағы наразылықтар кезінде тәртіпті қамтамасыз ету үшін пайдаланды.<ref>https://www.dw.com/ru/protesty-v-kazahstane-zaderzhanija-v-rf-za-podderzhku-demonstrantov/a-60353680</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Астана компаниялары]] 4pzv5la9ql5ry9goo315dfusq6jln39 0 753861 3601754 3477800 2026-05-08T12:34:41Z Casserium 68287 3601754 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Алмат Талғатұлы Ақышев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Өскемен|Өскемен қаласының әкімі]] | Ту = Oskemen flag.png | Ту2 = Oskemen Logo 2019.jpg | Реті = | Басқара бастады = [[11 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Жақсылық Мұқашұлы Омар|Жақсылық Омар]] | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Күршім ауданы|Күршім ауданының]] әкімі | Ту_2 = Coat of Kurshim.jpg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = [[26 қыркүйек]] [[2022 жыл|2022]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[10 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] | Ізашары_2 = Қажанов Дулат Зайсанбекұлы | Ізбасары_2 = Әлбеков Мейіржан Қанатбекұлы | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 24.3.1990 | Туған жері = [[Күршім]], {{туғанжері|Күршім ауданы|Күршім ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] (2011)<br />Алматы экономика және статистика академиясы (2015)<br />[[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы]] (2018) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Алмат Талғатұлы Ақышев''' ([[24 наурыз]] [[1990 жыл|1990]], [[Күршім]], [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — қазақстандық мемлекет қайраткер, Өскемен қаласының әкімі ([[11 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] жылдан бастап)<ref>{{Cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2199050-oskemen-qalasyna-zhanga-akimi-tagaiyndaldy/|title=Өскемен қаласына жаңа әкім тағайындалды|publisher=NUR.kz|date=2024-12-11|accessdate=2025-02-22}}</ref>. == Өмірбаяны == 1990 жылы 24 наурызда [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Күршім ауданы]], [[Күршім]] ауылында дүниеге келді. 2011 жылы [[Еуразия ұлттық университеті|Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін]] «Туризм» мамандығы бойынша бітірген. 2015 жылы Алматы экономика және статистика академиясын «Экономика» мамандығы бойынша тәмәмдаған. 2018 жылы [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы|Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында]] білім алып, «Өңірлерді дамыту магистрі» атанды. Президенттік жастар кадрлық резервінің мүшесі болып табылады. Еңбек жолын «[[Қазақстан Орталық концерт залы|Қазақстан Орталық концерт залының»]] (Астана) әкімшілік-шаруашылық бөлімінде билет тексерушісі болып бастаған. 2012 жылдан бастап – мемлекеттік қызметте. 2012-2015 жылдары «ШҚО денешынықтыру және спорт басқармасы» ММ туризмді дамыту, ішкі бақылау бөлімінің жетекші маманы болды. 2015-2018 жылдары Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Инвестициялық саясат департаменті Қаржы құралдары басқармасының сарапшысы, бас сарапшысы қызметін атқарды. 2018-2020 жылдары [[Ұлан ауданы]] әкімі аппаратының басшысы болды. 2020 жылдың 21 қаңтарынан — 2020 жылдың 29 желтоқсанға дейін [[Аягөз ауданы]] әкімінің экономика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық жөніндегі орынбасары жұмысын істеді. 2020 жылдың 29 желтоқсанынан — 2022 жылдың 25 қыркүйегіне дейін Шығыс Қазақстан облысы энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының басшысы болды<ref>{{Cite web |url=https://dknews.kz/ru/v-strane/155932-shko-energetika-zhane-turgyn-uy-kommunaldyk|title=ШҚО энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасына жаңа басшы тағайындалды|publisher=«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі|date=2021-01-20|accessdate=2025-02-22}}</ref>. 2022 жылдың 26 қыркүйегінен — 2024 жылдың 10 желтоқсанына дейін [[Күршім ауданы|Күршім ауданының]] әкімі міндетін атқарды<ref>{{Cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/shko-kurshim-audanyna-zhana-akim-tagayyndaldy_a3984318/|title=ШҚО Күршім ауданына жаңа әкім тағайындалды|publisher=«ҚазАқпарат» Халықаралық ақпарат агенттігі|date=2022-09-28|accessdate=2025-02-22}}</ref>. 2024 жылдың 11 желтоқсанынан бастап — [[Өскемен]] қаласының әкімі болып келеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Өскемен әкімдері]] [[Санат:Күршім ауданының әкімдері]] 4oxvglrgovkt3rrochqo9x2t0qic2mj 0 754502 3602026 3450716 2026-05-09T00:59:54Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Кетен Сүттейұлы]] бетін [[Көтен хан]] бетіне жылжытты 3450716 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Кетен Сүттейұлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = тәңіршілдік, кейіннен христиандық | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елизавета Куманиялық | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Кетен Сүттейұлы''' (Көтен хан) ({{lang-hu|Kötöny}}; XIII ғасыр, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]] — 1241, [[Будапешт|Пешт]]) — қыпшақ ханы, [[Тертер әулеті]]нен шыққан (Тертер-оба, Дурут). Бұл әулеттен белгілі хандар Искала мен Болуша шыққан, олар алғаш болып орыстарға қарсы жорықтарды басқарған. Тарихи әдебиеттерде оның есімінің әртүрлі транскрипциялары кездеседі: Köten, Kutan, Kuthen, Kuthens, Kotyan, Kotjan, Koteny, Kötöny, Kuethan, Кутен, Хотен.<ref>[https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/3830586 Котян Сутоевич]</ref> == Биографиясы == [[1205 жыл]]ы, Галицкий князі [[Роман Мстиславич]] қайтыс болғаннан кейін, Кетен ағасы Сомогурмен бірге князь [[Рюрик Ростиславич]] пен Ольговичтердің Галичке жасаған жорығына қатысты және тұтқынға түсе жаздады. 1223 жылы, монғолдардың қыпшақ жеріне шабуылынан кейін, Кетен күйеу баласы, князь [[Мстислав Мстиславич]]ке Галичке келіп, одан және барлық орыс князьдерінен монғолдарға қарсы көмек сұрады (Қалқа өзеніндегі шайқас). 1225 жылы Мстислав Кетенді поляктарға қарсы жорыққа тартпақ болды, өйткені олар [[Даниил Романович]]пен одақтас еді. 1228 жылы Кетен [[Киев]]тің ұлы князі Владимир Рюриковичке Даниилге қарсы көмек көрсетті. Бірақ кейінірек Кетеннің қыпшақтары керісінше Даниилге [[Мажарстан|Венгрия]]ға қарсы көмектесті. [[Қыпшақ даласы]]на монғолдардың қайта келуіне Кетеннің ұлы Мангуштың аң аулау кезінде тоқсаба тайпасынан шыққан [[Ақкөбік хан|Ақкөбіктің]] қолынан қаза табуы себеп болды. Осыдан кейін Кетен тоқсабалықтарға қарсы сәтті жорық жүргізді, бірақ олар мыңқолдардан көмек сұрады.<ref>[https://dzen.ru/a/XomjS7bqWR5z5UIg Хан Котян виновник нашествия монголов на Русь]</ref> 1237 жылы (басқа деректер бойынша 1239 жылы) Кетен 40 мыңнан астам руласымен бірге [[Бату хан|Бату]]дың монғолдарынан қашып, Венгрияға келді. Венгрия королі Бела IV оны жылы қабылдап, өзіне бағындырды және көшіп-қонуға жер бөліп берді. Кетеннің және оның адамдарының Венгрия азаматтығын алуына жауап ретінде қыпшақтар, бұрын шығыс христиандық пен Тәңірге табынуды қатар ұстанған, католицизмді қабылдады. Тарихи деректерге сүйенсек, Кетен 1239 жылы латын рәсімі бойынша шоқындырылған. Кетеннің қыздарының бірі, [[Елизавета Куманиялық]], Бела IV-тің ұлына атастырылып, кейінірек Венгрия королі Стефан (Иштван) V-ке тұрмысқа шықты.<ref>[https://pikabu.ru/story/polovetskiy_khan_kotyan_i_ego_potomki_10711866 Половецкий хан Котян и его потомки]</ref> Алайда, венгр ақсүйектері Кетеннің бұрынғы тұрақсыз саясатына сенімсіздік танытып, қыпшақтарға күдікпен қарады. Монғолдар Венгрияға басып кіру қарсаңында, Венгрия ақсүйектерінің жасырын астыртын тобы Кетен мен оның ұлдарын Пеште өлтірді (олар, мүмкін, негізсіз түрде Кетеннің Бату жағына өтуі мүмкін деп күдіктенген). Кетеннің қазасынан кейін, оның көптеген жақтастары ([[қыпшақтар]], кундар) католицизмнен бас тартып, Болгария патшасы Коломан I-ге бағынуға кетті. Дегенмен, кейбір қыпшақтар (оның ішінде Елизавета Куманиялық) Венгрияда қалды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 8p67u8qrfaoidie653bi5i50gmq5ixy 3 755452 3601947 3448056 2026-05-08T18:41:33Z Mfield 175533 Mfield [[Қатысушы талқылауы:Aydinguluzada]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Aydin Guluzada]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Aydinguluzada|Aydinguluzada]]" to "[[Special:CentralAuth/Aydin Guluzada|Aydin Guluzada]]" 3448056 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aydinguluzada}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 14:12, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) noaj1gp16ht9hywyxazr9i2maoepzfd 0 755717 3602025 3509245 2026-05-09T00:54:33Z Sagzhan 29953 /* Өмірі */ 3602025 wikitext text/x-wiki ​{{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ақкөбік хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = Аққұбыл | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = XIII ғасыр | Басқаруын аяқтады = XIII ғасыр | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = тәңіршілдік | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = Қыпшақ даласы, Қазақстан | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Тоқсаба | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Кетен ханға қарсы шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Ақкөбік Алып''' — [[XIII ғасыр]]да өмір сүрген [[қыпшақтар]]дың Тоқсаба тайпасының көсемі. Онымен Дурут тайпасының көсемі [[Кетен Сүттейұлы|Кетен хан]] арасындағы қақтығыс тарихи деректерде сипатталған. Қазақ қыпшақтардың арғы атасы. == Өмірі == Аңыз бойынша, Көтен ханның ұлы Мангуш аң аулау кезінде Ақкөбік ханмен кездесіп, оның қолынан қаза табады. Бұл оқиға екі тайпа арасындағы бұрыннан келе жатқан бәсекелестікті күшейтіп, Көтен хан Тоқсаба тайпасына қарсы соғыс ашады. Нәтижесінде, Ақкөбік хан жараланып, оның әскері жеңіліске ұшырайды. ​Жеңілістен кейін Ақкөбік ханның інісі Аңсар (немесе Унсар) мыңқол ханы Бату ханға барып, Дурут тайпасына қарсы көмек сұрайды. [[Бату хан]] бұл өтінішті қабыл алып, Дуруттарға қарсы жорық ұйымдастырады, нәтижесінде көптеген дуруттар қырылып, қалғандары тұтқынға алынады.<ref>[https://pricom.kz/ruhani/kipchakskaya-mest.html Кипчакская месть]</ref> Ақкөбік ханның өмірі мен әрекеттері қыпшақ тайпаларының ішкі саяси қатынастары мен моңғолдармен байланыстарының күрделілігін көрсетеді. Бұл оқиғалар XIII ғасырдағы [[Еуразия]] даласындағы этносаяси жағдайды түсінуге маңызды үлес қосады.​<ref>[https://dzen.ru/a/Zd10_fyXemTLaTI6?utm_referrer=www.google.com&is_autologin_ya=true Исторические реалии в эпосе Ак-Кубек]</ref><ref>[https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/317/3170e1ea0c96cb7259aa6f64d46471c3.pdf К вопросу о добровольном присоединении некоторых кипчакских племен империи Чингисхана]</ref> [[Қазақтар|Қазақ халқының]] құрамындағы қыпшақтар осы Ақкөбік хан мен Тоқсаба тайпасынан тараған. Оған дәлел, қара қыпшақтардың ұранының «Тоқсаба» болуы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] ttok4s5ohnbad6katd4xju80vuclwmk 3602028 3602025 2026-05-09T01:00:24Z Sagzhan 29953 3602028 wikitext text/x-wiki ​{{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ақкөбік хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = Аққұбыл | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = XIII ғасыр | Басқаруын аяқтады = XIII ғасыр | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = тәңіршілдік | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = Қыпшақ даласы, Қазақстан | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Тоқсаба | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Көтен ханға қарсы шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Ақкөбік Алып''' — [[XIII ғасыр]]да өмір сүрген [[қыпшақтар]]дың Тоқсаба тайпасының көсемі. Онымен Дурут тайпасының көсемі [[Кетен Сүттейұлы|Кетен хан]] арасындағы қақтығыс тарихи деректерде сипатталған. Қазақ қыпшақтардың арғы атасы. == Өмірі == Аңыз бойынша, Көтен ханның ұлы Мангуш аң аулау кезінде Ақкөбік ханмен кездесіп, оның қолынан қаза табады. Бұл оқиға екі тайпа арасындағы бұрыннан келе жатқан бәсекелестікті күшейтіп, Көтен хан Тоқсаба тайпасына қарсы соғыс ашады. Нәтижесінде, Ақкөбік хан жараланып, оның әскері жеңіліске ұшырайды. ​Жеңілістен кейін Ақкөбік ханның інісі Аңсар (немесе Унсар) мыңқол ханы Бату ханға барып, Дурут тайпасына қарсы көмек сұрайды. [[Бату хан]] бұл өтінішті қабыл алып, Дуруттарға қарсы жорық ұйымдастырады, нәтижесінде көптеген дуруттар қырылып, қалғандары тұтқынға алынады.<ref>[https://pricom.kz/ruhani/kipchakskaya-mest.html Кипчакская месть]</ref> Ақкөбік ханның өмірі мен әрекеттері қыпшақ тайпаларының ішкі саяси қатынастары мен моңғолдармен байланыстарының күрделілігін көрсетеді. Бұл оқиғалар XIII ғасырдағы [[Еуразия]] даласындағы этносаяси жағдайды түсінуге маңызды үлес қосады.​<ref>[https://dzen.ru/a/Zd10_fyXemTLaTI6?utm_referrer=www.google.com&is_autologin_ya=true Исторические реалии в эпосе Ак-Кубек]</ref><ref>[https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/317/3170e1ea0c96cb7259aa6f64d46471c3.pdf К вопросу о добровольном присоединении некоторых кипчакских племен империи Чингисхана]</ref> [[Қазақтар|Қазақ халқының]] құрамындағы қыпшақтар осы Ақкөбік хан мен Тоқсаба тайпасынан тараған. Оған дәлел, қара қыпшақтардың ұранының «Тоқсаба» болуы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] 2zmo9kl09o4b2h0jzi0v482gwpebg2l 3602029 3602028 2026-05-09T01:00:48Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3602029 wikitext text/x-wiki ​{{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ақкөбік хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = Аққұбыл | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = XIII ғасыр | Басқаруын аяқтады = XIII ғасыр | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = тәңіршілдік | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = Қыпшақ даласы, Қазақстан | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Тоқсаба | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Көтен ханға қарсы шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Ақкөбік Алып''' — [[XIII ғасыр]]да өмір сүрген [[қыпшақтар]]дың Тоқсаба тайпасының көсемі. Онымен Дурут тайпасының көсемі [[Көтен хан]] арасындағы қақтығыс тарихи деректерде сипатталған. Қазақ қыпшақтардың арғы атасы. == Өмірі == Аңыз бойынша, Көтен ханның ұлы Мангуш аң аулау кезінде Ақкөбік ханмен кездесіп, оның қолынан қаза табады. Бұл оқиға екі тайпа арасындағы бұрыннан келе жатқан бәсекелестікті күшейтіп, Көтен хан Тоқсаба тайпасына қарсы соғыс ашады. Нәтижесінде, Ақкөбік хан жараланып, оның әскері жеңіліске ұшырайды. ​Жеңілістен кейін Ақкөбік ханның інісі Аңсар (немесе Унсар) мыңқол ханы Бату ханға барып, Дурут тайпасына қарсы көмек сұрайды. [[Бату хан]] бұл өтінішті қабыл алып, Дуруттарға қарсы жорық ұйымдастырады, нәтижесінде көптеген дуруттар қырылып, қалғандары тұтқынға алынады.<ref>[https://pricom.kz/ruhani/kipchakskaya-mest.html Кипчакская месть]</ref> Ақкөбік ханның өмірі мен әрекеттері қыпшақ тайпаларының ішкі саяси қатынастары мен моңғолдармен байланыстарының күрделілігін көрсетеді. Бұл оқиғалар XIII ғасырдағы [[Еуразия]] даласындағы этносаяси жағдайды түсінуге маңызды үлес қосады.​<ref>[https://dzen.ru/a/Zd10_fyXemTLaTI6?utm_referrer=www.google.com&is_autologin_ya=true Исторические реалии в эпосе Ак-Кубек]</ref><ref>[https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/317/3170e1ea0c96cb7259aa6f64d46471c3.pdf К вопросу о добровольном присоединении некоторых кипчакских племен империи Чингисхана]</ref> [[Қазақтар|Қазақ халқының]] құрамындағы қыпшақтар осы Ақкөбік хан мен Тоқсаба тайпасынан тараған. Оған дәлел, қара қыпшақтардың ұранының «Тоқсаба» болуы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] 77o6ls4jhfd6yzepbyqus3iw6mp44uu 3602030 3602029 2026-05-09T01:01:24Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3602030 wikitext text/x-wiki ​{{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ақкөбік хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = Аққұбыл | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = XIII ғасыр | Басқаруын аяқтады = XIII ғасыр | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = тәңіршілдік | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = Қыпшақ даласы, Қазақстан | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Тоқсаба | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Көтен ханға қарсы шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Ақкөбік Алып''' — [[XIII ғасыр]]да өмір сүрген [[қыпшақтар]]дың Тоқсаба тайпасының көсемі. Онымен Қыпшақ-Дурут тайпасының көсемі [[Көтен хан]] арасындағы қақтығыс тарихи деректерде сипатталған. Қазақ қыпшақтардың арғы атасы. == Өмірі == Аңыз бойынша, Көтен ханның ұлы Мангуш аң аулау кезінде Ақкөбік ханмен кездесіп, оның қолынан қаза табады. Бұл оқиға екі тайпа арасындағы бұрыннан келе жатқан бәсекелестікті күшейтіп, Көтен хан Тоқсаба тайпасына қарсы соғыс ашады. Нәтижесінде, Ақкөбік хан жараланып, оның әскері жеңіліске ұшырайды. ​Жеңілістен кейін Ақкөбік ханның інісі Аңсар (немесе Унсар) мыңқол ханы Бату ханға барып, Дурут тайпасына қарсы көмек сұрайды. [[Бату хан]] бұл өтінішті қабыл алып, Дуруттарға қарсы жорық ұйымдастырады, нәтижесінде көптеген дуруттар қырылып, қалғандары тұтқынға алынады.<ref>[https://pricom.kz/ruhani/kipchakskaya-mest.html Кипчакская месть]</ref> Ақкөбік ханның өмірі мен әрекеттері қыпшақ тайпаларының ішкі саяси қатынастары мен моңғолдармен байланыстарының күрделілігін көрсетеді. Бұл оқиғалар XIII ғасырдағы [[Еуразия]] даласындағы этносаяси жағдайды түсінуге маңызды үлес қосады.​<ref>[https://dzen.ru/a/Zd10_fyXemTLaTI6?utm_referrer=www.google.com&is_autologin_ya=true Исторические реалии в эпосе Ак-Кубек]</ref><ref>[https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/317/3170e1ea0c96cb7259aa6f64d46471c3.pdf К вопросу о добровольном присоединении некоторых кипчакских племен империи Чингисхана]</ref> [[Қазақтар|Қазақ халқының]] құрамындағы қыпшақтар осы Ақкөбік хан мен Тоқсаба тайпасынан тараған. Оған дәлел, қара қыпшақтардың ұранының «Тоқсаба» болуы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] ea0uxdw0aivy0vahssqxc6gj4pmmj3s 0 757565 3602118 3475520 2026-05-09T07:44:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602118 wikitext text/x-wiki '''2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары''' ({{lang-ru|Комиссар государственной безопасности 2-го ранга}}) — КСРО мемлекеттік қауіпсіздік органдарындағы жоғарғы басқарушы құрамның арнаулы атағы. [[КСРО орталық атқару комитеті|КСРО ОАК]] мен [[КСРО халық комиссарлар кеңесі|КСРО ХКК]] 7.10.1935 ж. қаулысымен енгізілген, [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] төралқасының 6.7.1945 ж. қаулысымен жойылды. Бұдан кейінгі төменгі шен: [[3-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары]]. Келесі жоғарғы атақ: [[1-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары]]. [[2-дәрежелі командарм]] әскери атағы менен оған теңестірілгендерге ([[2-дәрежелі флот флагманы]], [[2-дәрежелі армия комиссары]], [[Армәсзаңгер|армәсзаңгер]] және т.б.) және [[Милиция директоры|милиция директорының]] арнайы атағына сәйкес келді. Осы арнаулы атаққа ие болған тұлғалардың (20 адам) барлығы дерлік ату жазасына кесілгендер немесе қуған-сүргіннен зардап шеккендер: он үші — Сталиндік қуғын-сүргін жылдарында, бесеуі — [[Иосиф Виссарионович Сталин|И.В. Сталин]] дүние салған соң. == 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарларының тізімі == {| class="wikitable" |- | style="text-align:center;" | Тегі, аты, әкесінің аты | style="text-align:center;" | туған<br>жылы | style="text-align:center;" | Атақты<br>иеленген<br>уақыты | style="text-align:center;" | қайтыс<br>болған<br>жылы | style="text-align:center;" | Атақ беру кезіндегі лауазымы | style="text-align:center;" | Кейінгі тағдыры <small>(''Генерал-полковник'' атағын қайта куәландыруды, келесі абзацты қараңыз)</small> |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Лев Николаевич Бельский|Бельский Лев Николаевич]] || 1889 || {{date|26|11|1935|4}} || 1941 || [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|КСРО ІІХК]] [[Милиция|жұмысшы-шаруа милициясы]] бас басқармасының басшысы || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Марк Исаевич Гай|Гай Марк Исаевич]] || 1898 || {{date|26|11|1935|4}} || 1937 || КСРО ІІХК [[КСРО ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасы|Мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасындағы]] жеке бөлім басшысы || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Сергей Арсентьевич Гоглидзе|Гоглидзе Сергей Арсентьевич]] || 1901 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1953 || Грузин КСР ішкі істер халық комиссары, генерал-полковник шеніне дейін көтерілді. || Генерал-полковник шеніне дейін көтерілді. Ату жазасына кесілді (И. В. Сталин қайтыс болған соң) |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Лев Борисович Залин|Залин Лев Борисович]] || 1897 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1940 || Қазақ КСР ішкі істер халық комиссары || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Зиновий Борисович Кацнельсон|Кацнельсон Зиновий Борисович]] || 1892 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1938 || Украин КСР ішкі істер халық комиссарының орынбасары || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Карл Мартынович Карлсон|Карлсон Карл Мартынович]] || 1888 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1938 || Харьков облысы бойынша ІІХК басқармасының басшысы || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Израиль Моисеевич Леплевский|Леплевский Израиль Моисеевич]] || 1896 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1938 || Беларус КСР ішкі істер халық комиссары || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Лев Григорьевич Миронов|Миронов Лев Григорьевич]] || 1895 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1938 || КСРО ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасындағы экономиялық бөлімнің басшысы || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Георгий Андреевич Молчанов|Молчанов Георгий Андреевич]] || 1897 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1937 || КСРО ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасындағы саяси-құпия бөлімінің басшысы || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Карл Викторович Паукер|Паукер Карл Викторович]] || 1893 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1937 || КСРО ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасындағы жедел бөлімінің басшысы || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Роман Александрович Пилляр|Пилляр Роман Александрович]] || 1894 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1937 || Сарытау облысы бойынша ІІХК басқармасының басшысы || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Абрам Аронович Слуцкий|Слуцкий Абрам Аронович]] || 1898 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1938 || КСРО ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасындағы шетел бөлімінің басшысы || Уланған. Қайтыс болғаннан кейін «халық жауы» деп жарияланды. |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Александр Михайлович Шанин|Шанин Александр Михайлович]] || 1894 || {{Date|26|11|1935|4}} || 1937 || КСРО ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасындағы техникалық бөлімінің басшысы || Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Карп Александрович Павлов|Павлов Карп Александрович]] || 1895 || {{Date|02|02|1939|4}} || 1957 || КСРО ІІХК Қиыр Солтүстіктегі құрылыс бас басқармасының басшысы || Генерал-полковник шеніне дейін көтерілді. Өзін-өзі атты. |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Виктор Семенович Абакумов|Абакумов Виктор Семенович]] || 1908 || {{Date|04|02|1943|4}} || 1954 ||КСРО ІІХК жеке бөлімдер басқармасының басшысы || Генерал-полковник шеніне дейін көтерілді. Ату жазасына кесілді |- | style="background:#FFB6C1;" | [[Богдан Захарович Кобулов|Кобулов Богдан Захарович]] || 1904 || {{Date|04|02|1943|4}} || 1953 || КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары || Генерал-полковник шеніне дейін көтерілді. Ату жазасына кесілді |- | [[Сергей Никифорович Круглов|Круглов Сергей Никифорович]] || 1907 || {{Date|04|02|1943|4}} || 1977 || КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары || Генерал-полковник шеніне дейін көтерілді. Кейін генералдың зейнетақысынан айырылды |- | [[Иван Александрович Серов|Серов Иван Александрович]] || 1905 || {{Date|04|02|1943|4}} || 1990 || КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары || Генерал-полковник, содан соң армия генералы шеніне дейін көтерілді. 1963 жылы генерал-майор шеніне төмендетілді. |- | [[Василий Васильевич Чернышев|Чернышев Василий Васильевич]] || 1896 || {{Date|21|02|1943|4}} || 1952 || КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары || Генерал-полковник шеніне дейін көтерілді. |} 1945 жылы 6 шілдеде КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының «КСРО ішкі істер халық комиссариаты мен мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты қолбасшылық құрамының шендері, киім түрі және айырым белгілері туралы» жарлығымен МҚХК және ІІХК басқарушы құрамының арнайы атақтары жалпыәскерлік әскери атақтарымен ауыстырылды. Осыған байланысты қайта куәландыру жүргізілді, оның қорытындысы бойынша КСРО ХКК 07.09.1945 жылғы № 1663 қаулысымен генерал-полковник әскери атағы келесі 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарларына берілді: # Абакумов Виктор Семенович — КСРО ҚХК СМЕРШ қарсы барлау бас басқармасының басшысына; # Гоглидзе Сергей Арсеньевич — Хабаровск өлкесі бойынша МҚХКБ басшысына және Қиыр Шығыс бойынша МҚХК уәкілетті өкіліне; # Кобулов Богдан Захарович — КСРО мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының 1-орынбасарына; # Круглов Сергей Никифорович — КСРО ішкі істер халық комиссарының 1-орынбасары; # Павлов Карп Александрович — КСРО ІІХК тас жолдары бас басқармасының басшысына; # Серов Иван Александрович — КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары, ГКӘТ бойынша КСРО ІІХК уәкілеті және ГКӘӘ бас қолбасшысының азаматтық әкімшілік істері жөніндегі орынбасары.; # Чернышев Василий Васильевич — КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары. Кейіннен КСРО мемлекеттік қауіпсіздік органдарының жетекші қызметкерлеріне 1954 жылға дейін генералдық атақтар берілмеді. == Айырым белгілері == {{Толық мақала|КСРО ІІХК мен ІІМ қызметкерлерінің атақтары мен айырым белгілері}} Негізгі мақалада ІІХК шендері мен айырым белгілерін реттейтін ережелер мен қаулылар талқыланады. * 1937 жылдан бастап 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарының айырым белгісі — жеңдегі төрт алтын жұлдыз тігісі — олардың біреуі төменде орналасты. Айырым белгілері екі жеңге де тағылған. * Бекітілген үлгідегі жеңнің арнайы белгісі сол жақ жеңге киеді. * Бойлық алтын ширатылған жолақтары бар қалақай түсті ілгектер. * 1936 жылы 30 сәуірде ІІХК бұйрығымен қызметкерлердің жеңдік айырым белгілері ілгектерге де көшірілді. * 1937 жылы МҚББ куәландырылған қызметкерлеріне армиядағыға ұқсас ілгектер енгізілді: 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарлары үшін жұлдыздар төрт «ромбымен» ауыстырылды ([[2-дәрежелі армия комиссары|2-дәрежелі армия комиссарларындағыдай]]). * 1943 жылы наурызда мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлері үшін иық белгілері енгізілді. 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарының айырым белгісі генерал-полковниктің иық белгілеріне ұқсас генералдық үлгідегі 3 жұлдызды иық белгілеріне айналды. == Сілтеме == * [http://www.rkka.ru/handbook/personal/chekist.xls Список присвоения спецзваний ГУГБ и РКМ 1935—1943 годах]. * [http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm Справочник «Кто руководил НКВД. 1934—1941»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm |date=2017-02-01 }} * [http://shieldandsword.mozohin.ru/personnel.htm Биографический справочник сотрудников правоохранительных органов и органов безопасности (сайт «История отечественных спецслужб и правоохранительных органов»)] [[Санат:Мемлекеттік қауіпсіздік комиссарлары]] [[Санат:КСРО мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің шендері]] ds2czg0xisz4kyovh985o68yyslo80c 0 757880 3602133 3534360 2026-05-09T08:26:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602133 wikitext text/x-wiki '''3-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары''' ({{lang-ru|Комиссар государственной безопасности 3-го ранга}}) — КСРО мемлекеттік қауіпсіздік органдарындағы жоғарғы басқарушы құрамның арнаулы атағы. Бұдан кейінгі төменгі шен: [[Мемлекеттік қауіпсіздік аға майоры]] (1935-1943 ж.ж.), [[Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары]] (1943-1945 ж.ж.). Келесі жоғарғы атақ: [[2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары]]. == Тарихы == [[КСРО орталық атқару комитеті|КСРО ОАК]] мен [[КСРО халық комиссарлар кеңесі|КСРО ХКК]] 07.10.1935 жылғы қаулысымен енгізілген, [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] төралқасының 06.07.1945 жылғы Жарлығымен жойылған. [[Корпус командирі|Корком]] және оған теңестірілген әскери атаққа сәйкес келді. Бұл арнаулы атаққа ие болған адамдардың көпшілігі сталиндік жаппай қуғын-сүргін жылдарында және [[Иосиф Виссарионович Сталин|И. В. Сталин]] қайтыс болған соң ату жазасына кесілген немесе зардап шекті. 1945 жылы 6 шілдеде КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының «КСРО ішкі істер халық комиссариаты мен мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты қолбасшылық құрамының шендері, киім түрі және айырым белгілері туралы» жарлығымен МҚХК және ІІХК басқарушы құрамының арнайы атақтары жалпыәскерлік әскери атақтарымен ауыстырылды. == Айырым белгілері == {{Толық мақала|КСРО ІІХК мен ІІМ қызметкерлерінің атақтары мен айырым белгілері}} 1935 жылдан бері белгісі — жеңінде алтын жиегі бар үш қызыл жібек жұлдыз. 1936 жылы ілгектерге алтын металдан жасалған жұлдыздар, сондай-ақ сол жақ жеңге мемлекеттік қауіпсіздіктің танымбелгісі орнатылды. Қорғаныс халық комиссариаты мен ІІХК арасындағы келісімдерге байланысты арнайы бөлімдердегі айырым белгілері туралы мәселе біраз уақыт ашық қалды. ҚХК/ІІХК 23.05.1936 жылғы № 91/183 бірлескен бұйрығымен «КСРО ІІХК МҚББ арнаулы органдары туралы ереже» жарияланды, оған сәйкес жасырын әрекет мақсатында ІІХК жеке бөлімдерінің қызметкерлері үшін әскери-саяси қызметкерлердің нысанды киімдері мен айырым белгілері белгіленді. 1937 жылдан бастап — ілгектердегі үш «ромбы», екі жеңде МҚ танымбелгілері. ІІХК 15.06.1937 жылғы №278 бұйрығымен айырым белгілерінің жүйесі өзгертілді. Жеңдік белгілер жойылып, ілгектерінің әрленімі өзгертілді. Ілгектер екі түрде орнатылды: гимнастерка немесе бешпентше үшін және шинел үшін. Гимнастеркадағы ілгектер бастапқы пішіні мен өлшемін сақтап қалды. Шинелдегі ілгектер ромбы тәрізді, үстіңгі жақтары дөңгеленген, ойыс болған. Ілгектердің биіктігі 11 см, ені — 8,5 см болды. Ілгектердің түсі өзгеріссіз қалды: қанық қызыл жиегі бар қалақай түсті. ЖШҚӘ қабылданған белгілерге ұқсас айырым белгілері белгіленді. ІІХК 18.02.1943 жылғы № 126 бұйрығымен КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 09.02.1943 жылғы «ІІХК органдары мен әскерлерінің жеке құрамы үшін жаңа айырым белгілерін енгізу туралы» қаулысына сәйкес, ілгектердің орнына жаңа айырым белгілерін — иық белгілерін енгізу, сондай-ақ КСРО ІІХК органдары мен әскерлерінің жеке құрамының нысанды киім кию ережелері бекітілді. {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |1936 ! colspan="3" |1937 ! colspan="2" |1943 |- |[[Сурет:Нквд1936вс3.png|centre|159x159px|]] |[[Сурет:Нквд1936нзвс3.png|centre|244x244px|]] |[[Сурет:Нквд1937вс3.png|centre|159x159px|]] |[[Сурет:Нквд1937швс3.png|centre|170x170px|]] |[[Сурет:Нквд1937нзвс.png|centre|104x104px|]] |[[Сурет:Мгб1943вс2в.png|223x223px|centre|]] |[[Сурет:Мгб1943вс2.png|223x223px|centre|]] |- |'''гимнастерка''' '''мен''' '''шинелдегі''' '''ілгек''' |'''жеңдегі''' '''белгі''' '''(тек''' '''сол жақ жеңдегі''' '''танымбелгі)''' |'''гимнастеркадағы''' '''ілгек''' |'''шинелдегі''' '''ілгек''' |'''жеңдегі''' '''белгі''' '''(екі жеңде)''' |'''алғашқы''' '''үлгідегі''' '''иық белгісі''' |'''соңғы''' '''үлгідегі''' '''иық белгісі''' |} == 3-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарларының тізімі == # 29.11.1935 — [[Борис Аркадьевич Бак]] (1897—1938), Мәскеу облысы бойынша ІІХКБ басшысының 1-орынбасары # 29.11.1935 — [[Матвей Давыдович Берман]] (1898—1939), КСРО ГУЛАГ ІІХК басшысы # 29.11.1935 — [[Глеб Иванович Бокий]] (1879—1937), КСРО ІІХК МҚББ арнайы бөлімінің басшысы # 29.11.1935 — [[Израиль Яковлевич Дагин]] (1895—1940), Солтүстік Кавказ өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Яков Абрамович Дейч]] (1898—1938), Калинин облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Семен Израилевич Западный]] (1899—1938), Хабаровск облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Ян Петрович Зирнис]] (1894—1939), Шығыс Сібір өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Василий Абрамович Каруцкий]] (1900—1938), Батыс Сібір өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Генрих Самойлович Люшков]] (1900—1945), КСРО ІІХК МҚББ саяси-құпия бөлімі басшысының орынбасары # 29.11.1935 — [[Соломон Самойлович Мазо]] (1900—1937), Украина КСР ІІХК МҚБ экономикалық бөлімінің басшысы # 29.11.1935 — [[Николай Галактионович Николаев-Журид]] (1897—1940), Ленинград облысы бойынша ІІХКБ басшысының орынбасары # 29.11.1935 — [[Матвей Самойлович Погребинский]] (1895—1937), Горький өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Сергей Васильевич Пузицкий]] (1895—1937), Дмитровский ЕТЛ басшысының орынбасары # 29.11.1935 — [[Григорий Яковлевич Рапопорт]] (1890—1938), Сталинград өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Илья Федорович Решетов]] (1894—1937), Свердлов облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Петр Гаврилович Рудь]] (1896—1937), Азов-Қара теңіз өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Игнатий Игнатьевич Сосновский]] (1897—1937), Сарытау облысы бойынша ІІХКБ басшысының 1-орынбасары # 29.11.1935 — [[Владимир Андреевич Стырне]] (1897—1937), Иванов облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 29.11.1935 — [[Ювельян Давидович Сумбатов]] (1889—1960), Әзербайжан КСР ІІХКБ басшысы # 11.12.1935 — [[Николай Михайлович Быстрых]] (1893—1939), КСРО ішкі істер халық комиссары жанындағы шекара, ішкі әскерлер мен милицияның бас қадағалаушысы # 01.10.1936 — [[Дмитрий Матвеевич Дмитриев]] (1901—1939), КСРО ІІХК тас жолдары бас басқармасының басшысы # 13.12.1936 — [[Владимир Михайлович Курский]] (1897—1937), КСРО ІІХК МҚББ саяси-құпия бөлімінің басшысы # 14.03.1937 — [[Борис Давыдович Берман]] (1901—1939), Беларус КСР ішкі істер халық комиссары # 14.03.1937 — [[Сергей Наумович Миронов]] (1894—1940), Батыс Сібір өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 03.04.1937 — [[Василий Тимофеевич Иванов]] (1894—1938), Украин КСР ішкі істер халық комиссары орынбасары # 03.04.1937 — [[Александр Матвеевич Минаев-Цикановский]] (1888—1939), Сталинград облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 20.01.1938 — [[Михаил Иосифович Литвин]] (1892—1938), Ленинград облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 25.01.1938 — [[Александр Иванович Успенский]] (1902—1940), Украин КСР ішкі істер халық комиссары # 11.09.1938 — [[Всеволод Николаевич Меркулов]] (1895—1953), КСРО ішкі істер халық комиссарының қарамағында<ref>1943 жылдан бастап - 1-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары (2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары атағын айналып өтіп, берілді).</ref> # 02.12.1938 — [[Владимир Георгиевич Деканозов]] (1898—1953), КСРО ІІХК МҚББ 5-бөлімінің басшысы # 28.12.1938 — [[Николай Сидорович Власик]] (1896—1967), КСРО ІІХК МҚББ 1-бөлімінің басшысы # 28.12.1938 — [[Богдан Захарович Кобулов]] (1904—1953), КСРО ІІХК МҚББ басшысының орынбасары<ref name="ReferenceA">1943 жылдан бастап — 2-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссары.</ref> # 19.02.1939 — [[Иван Федорович Никишов]] (1894—1958), Хабаровск өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 04.09.1939 — [[Сергей Никифорович Круглов]] (1907—1977), КСРО ішкі істер халық комиссарының кадр жөніндегі орынбасары # 04.09.1939 — [[Иван Александрович Серов]] (1905—1990), Украин КСР ішкі істер халық комиссары # 14.03.1940 — [[Виктор Михайлович Бочков]] (1900—1981), КСРО ІІХК МҚББ 4-бөлімінің басшысы # 14.03.1940 — [[Петр Николаевич Кубаткин]] (1907—1950), Мәскеу облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 14.03.1940 — [[Соломон Рафаилович Мильштейн]] (1899—1955), КСРО ІІХК бас көлік басқармасының басшысы # 14.03.1940 — [[Авксентий Нарикиевич Рапава]] (1899—1955), Грузин КСР ішкі істер халық комиссары # 14.03.1940 — [[Алексей Николаевич Саджая]] (1898—1942), Өзбек КСР ішкі істер халық комиссары # 14.03.1940 — [[Петр Васильевич Федотов]] (1900—1963), КСРО ІІХК МҚББ 2-бөлімінің басшысы # 14.03.1940 — [[Лаврентий Фомич Цанава]] (1900—1955), Беларус КСР ішкі істер халық комиссары # 09.07.1941 — [[Виктор Семенович Абакумов]] (1908—1954), КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары # 09.07.1941 — [[Василий Васильевич Чернышев]] (1896—1952), КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары # 19.07.1941 — [[Александр Михайлович Белянов]] (1903—1994), майдан резерві әскеріндегі ІІХК арнайы бөлімінің басшысы # 19.07.1941 — [[Павел Тихонович Куприн]] (1908—1942), Солтүстік майдан ІІХК арнайы бөлімінің басшысы # 19.07.1941 — [[Анатолий Николаевич Михеев]] (1911—1941), Оңтүстік-Батыс майдан ІІХК арнайы бөлімінің басшысы # 19.07.1941 — [[Николай Степанович Сазыкин]] (1910—1985), Оңтүстік майдан ІІХК арнайы бөлімінің басшысы # 29.08.1941 — [[Василий Тимофеевич Сергиенко]] (1903—1982), Украин КСР ішкі істер халық комиссары # 14.02.1943 — [[Алексей Никитич Бабкин]] (1906—1950), Қазақ КСР ішкі істер халық комиссары # 14.02.1943 — [[Афанасий Сергеевич Блинов]] (1904—1961), КСРО ІІХК 3-басқарма басшысы # 14.02.1943 — [[Тимофей Михайлович Борщев]] (1901—1956), Свердлов облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 14.02.1943 — [[Александр Иванович Воронин]] (1908—1990), Сталинград облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 14.02.1943 — [[Михаил Максимович Гвишиани]] (1905—1966), Теңізмаңы өлкесі бойынша ІІХКБ басшысы # 14.02.1943 — [[Михаил Иванович Журавлев]] (1911—1976), Мәскеу облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 14.02.1943 — [[Авраамий Павлович Завенягин]] (1901—1956), КСРО ішкі істер халық комиссарының орынбасары # 14.02.1943 — [[Амаяк Захарович Кобулов]] (1906—1955), Өзбек КСР ішкі істер халық комиссары # 14.02.1943 — [[Степан Соломонович Мамулов]] (1902—1976), КСРО ІІХК хатшылығының басшысы # 14.02.1943 — [[Павел Яковлевич Мешик]] (1910—1953), КСРО ІІХК Экономика басқармасының басшысы # 14.02.1943 — [[Борис Павлович Обручников]] (1905—1988), КСРО ішкі істер халық комиссарының кадр жөніндегі орынбасары # 14.02.1943 — [[Сергей Иванович Огольцов]] (1900—1977), Куйбышев облысы бойынша ІІХКБ басшысы # 14.02.1943 — [[Василий Иванович Румянцев]] (1896—1960), КСРО ІІХК 1-бөлімнің 1-бөлімше басшысы # 14.02.1943 — [[Леон Богданович Сафразьян]] (1893—1954), КСРО ІІХК әуеайлақ құрылысы бас басқармасының басшысы # 14.02.1943 — [[Николай Николаевич Селивановский]] (1901—1997), Оңтүстік майдан ІІХК арнайы бөлімінің басшысы # 14.02.1943 — [[Павел Анатольевич Судоплатов]] (1907—1996), КСРО ІІХК 4-басқарма басшысы # 14.02.1943 — [[Павел Михайлович Фитин]] (1907—1971), КСРО ІІХК 1-басқарма басшысы # 14.02.1943 — [[Шалва Отарович Церетели]] (1894—1955),Грузин КСР ішкі істер халық комиссарының 1-орынбасары # 14.02.1943 — [[Петр Афанасьевич Шария]] (1902—1983), КСРО ІІХК 1-басқарма басшысының орынбасары # 14.12.1943 — [[Виктор Григорьевич Наседкин]] (1905—1950), КСРО ГУЛАГ ІІХК басшысы # 02.01.1944 — [[Василий Степанович Рясной]] (1904—1995), Украин КСР ішкі істер халық комиссары # 18.03.1944 — [[Сергей Романович Савченко]] (1904—1966), Украин КСР мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссары # 29.03.1944 — [[Георгий Сергеевич Жуков]] (1907—1978), КСРО МҚХК 2-басқармасының 7-бөлім басшысы # 10.04.1944 — [[Александр Яковлевич Егнаташвили]] (1887—1948), КСРО МҚХК 6-басқарма басшысының орынбасары # 16.05.1944 — [[Александр Михайлович Леонтьев]] (1902—1960), КСРО ІІХК бандитизммен күрес басқармасының басшысы # 14.12.1944 — [[Григорий Теофилович Каранадзе]] (1902—1970), Украин КСР ішкі істер халық комиссары # 14.12.1944 — [[Мир Теймур Мир Алекпер оглы Якубов]] (1904—1970), Әзербайжан КСР ішкі істер халық комиссары # 11.01.1945 — [[Рубен Амбарцумович Маркарян]] (1896—1956), Дағыстан АКСР ішкі істер халық комиссары # 29.03.1945 — [[Николай Кузьмич Богданов]] (1907—1972), Қазақ КСР ішкі істер халық комиссары # 14.04.1945 — [[Семен Николаевич Бурдаков]] (1901—1978), ІІХК Ухто-Ижма ЕТЛ және Ухто-Ижма комбинатының басшысы # 09.06.1945 — [[Сергей Саввич Бельченко]] (1902—2002), Беларус КСР ішкі істер халық комиссары # 02.07.1945 — [[Лев Емельянович Влодзимирский]] (1903—1953), КСРО МҚХК аса маңызды істер жөніндегі тергеу бөлімінің басшысы # 02.07.1945 — [[Николай Дмитриевич Горлинский]] (1907—1965), Краснодар өлкесі бойынша МҚХКБ басшысы # 02.07.1945 — [[Иван Ильич Долгих]] (1904—1961), Хабаровск өлкесі бойынша МҚХКБ басшысы # 02.07.1945 — [[Павел Гаврилович Дроздецкий]] (1903—1979), Украина КСР мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының орынбасары # 02.07.1945 — [[Александр Иванович Лангфанг]] (1907—1990), КСРО МҚХК 1-басқармасының 4-бөлім басшысы # 02.07.1945 — [[Евгений Петрович Лапшин]] (1900—1956), КСРО МҚХК «Б» бөлімінің басшысы # 02.07.1945 — [[Леонид Федорович Райхман]] (1908—1990), КСРО МҚХК 2-басқарма басшысының орынбасары # 02.07.1945 — [[Дмитрий Гаврилович Родионов]] (1906—1972), КСРО МҚХК 2-басқарма басшысының орынбасары # 02.07.1945 — [[Иван Максимович Ткаченко]] (1910—1955), Литва КСР бойынша КСРО ІІХК-МҚХК уәкілі # 02.07.1945 — [[Петр Максимович Фокин]] (1900—1979), Қырым АКСР мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссары # 02.07.1945 — [[Федор Петрович Харитонов]] (1907—1991), Түрікмен КСР ішкі істер халық комиссары # 02.07.1945 — [[Иван Григорьевич Шевелев]] (1904—1998), КСРО МҚХК 5-басқармасының басшысы # 02.07.1945 — [[Иван Сергеевич Шикторов]] (1908—1978), Ленинград облысы бойынша ІІХКБ басшысы 1945 жылы 6 шілдеде КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының «КСРО ішкі істер халық комиссариаты мен мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариаты қолбасшылық құрамының шендері, киім түрі және айырым белгілері туралы» жарлығымен МҚХК және ІІХК басқарушы құрамының арнайы атақтары жалпыәскерлік атақтармен ауыстырылды. Осыған байланысты қайта куәландыру жүргізілді, оның қорытындысы бойынша КСРО ХКК 09.07.1945 жылғы № 1663 қаулысымен генерал-лейтенант әскери атағы келесі 3-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарларына берілді: # БАБКИН Алексей Никитичке — Латыш КСР бойынша ІІХК-МҚХК уәкіліне; # БЕЛЬЧЕНКО Сергей Саввичке — Беларус КСР Ішкі істер халық комиссарына; # БЛИНОВ Афанасию Сергеевичке — Мәскеу облысы бойынша МҚХКБ басшысына; # БОГДАНОВ Николай Кузьмичке — Қазақ КСР Ішкі істер халық комиссарына; # БОРЩЕВ Тимофею Михайловичке — Свердлов облысы бойынша МҚХКБ басшысына; # БУРДАКОВ Семен Николаевичке — ІІХК Ухто-Ижма ЕТЛ және Ухто-Ижма комбинатының басшысына; # ВЛАСИК Николай Сидоровичке — КСРО МҚХК 6-басқармасы басшысының 1-орынбасарына; # ВЛОДЗИМИРСКИЙ Лев Емельяновичке — КСРО МҚХК аса маңызды істер жөніндегі тергеу бөлімінің басшысына; # ВОРОНИНУ Александр Ивановичке — Львов облысы бойынша МҚХКБ басшысына; # ГВИШИАНИ Михаил Максимовичке — Приморский өлкесі бойынша МҚХКБ басшысына; # ГОРЛИНСКИЙ Николай Дмитриевичке — Краснодар өлкесі бойынша МҚХКБ басшысына; # ДОЛГИХ Иван Ильичке — Хабаровск өлкесі бойынша МҚХКБ басшысына; # ДРОЗДЕЦКИЙ Петр Гавриловичке — Украина КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарының орынбасарына; # 3ЕГНАТАШВИЛИ Александр Яковлевичке — КСРО ІІХК Қырымдағы арнайы нысандар басқармасының басшысына; # ЖУКОВ Георгий Сергеевичке — Жаңасібір облысы бойынша ІІХКБ арнайы елді мекендер бөлімінің басшысына; # ЖУРАВЛЕВ Михаил Ивановичке — Мәскеу облысы бойынша ІІХКБ басшысына; # ЗАВЕНЯГИН Авраамий Павловичке —КСРО Ішкі істер халық комиссарының орынбасарына; # КАРАНАДЗЕ Григорий Теофиловичке — Грузин КСР Ішкі істер халық комиссарына; # КОБУЛОВ Амаяк Захаровичке — Жедел бөлімінің басшысына - КСРО ІІХК Әскери тұтқындар мен бейтараптанғандар ісі жөніндегі бас басқармасы бастығының 1-орынбасарына; # КУБАТКИН Петр Николаевичке — Ленинград облысы бойынша МҚХКБ басшысына; # ЛАПШИН Евгений Петровичке — КСРО МҚХК «Б» бөлімінің басшысына; # ЛЕОНТЬЕВ Александр Михайловичке — КСРО ІІХК бандитизммен күрес жөніндегі бас басқармасының басшысына; # МАМУЛОВ Степан Соломоновичке — КСРО ІІХК хатшылығының басшысына; # МАРКАРЯН Рубен Амбарцумовичке — Дағыстан АКСР Ішкі істер халық комиссарына; # МИЛЬШТЕЙН Соломон Рафаиловичке — КСРО МҚХК 3-басқармасының басшысына; # НАСЕДКИН Виктор Григорьевичке — КСРО ІІХК ЕТЛ және колониялар бас басқармасының басшысына; # НИКИШОВ Иван Федоровичке — КСРО ІІХК Дальстрой бойынша уәкіліне; # ОБРУЧНИКОВ Борис Павловичке — КСРО Ішкі істер халық комиссарының кадр жөніндегі орынбасарына – КСРО ІІХК кадр бөлімінің басшысына; # ОГОЛЬЦОВ Сергей Ивановичке — Қазақ КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына; # РАЙХМАН Леонид Федоровичке — КСРО МҚХК 2-басқарма басшысының орынбасарына; # РАПАВА Авксентий Нарикиевичке — Грузин КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына; # РОДИОНОВ Дмитрий Гавриловичке — КСРО МҚХК 1-бөлім басшысына және 2-басқарма басшысының орынбасарына; # РУМЯНЦЕВ Василий Ивановичке — КСРО МҚХК 6-басқармасының 4-бөлімі бастығының орынбасарына; # РЯСНОМ Василий Степановичке — Украин КСР Ішкі істер халық комиссарына; # САВЧЕНКО Сергей Романовичке — Украин КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына; # САЗЫКИН Николай Степановичке — Эстония бойынша ІІХК-МҚХК уәкіліне; # САФРАЗЬЯН Леон Богдановичке — КСРО Ішкі істер халық комиссарының орынбасарына және КСРО ІІХК аэродром құрылысы бас басқармасының басшысына; # СЕРГИЕНКО Василий Тимофеевичке — Қырым облысы бойынша ІІХКБ басшысына; # СУДОПЛАТОВ Павел Анатольевичке — КСРО МҚХК 4-басқармасының, КСРО ІІХК «Ф» бөлімі менен «С» тобының басшысына; # СУМБАТОВ (ТОПУРИДЗЕ) Ювельян Давидовичке — КСРО ІІХК шаруашылық басқармасының басшысына; # ТКАЧЕНКО Иван Максимовичке — Литва КСР бойынша КСРО ІІХК-МҚХК уәкілі; # ФЕДОТОВ Павел Васильевичке — КСРО МҚХК 2-басқармасының басшысына; # ФИТИН Павел Михайловичке — КСРО МҚХК 1-басқармасының басшысына; # ФОКИН Петр Максимовичке — Қырым облысы бойынша МҚХКБ басшысына; # ХАРИТОНОВ Федор Петровичке — Түрікмен КСР Ішкі істер халық комиссарына; # ЦАНАВА Лаврентий Фомичке — Беларус КСР Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссарына; # ЦЕРЕТЕЛИ Шалва Отаровичке — Грузин КСР Мемлекеттік қауіпсіздік комиссарының 1-орынбасарына; # ШЕВЕЛЕВ Иван Григорьевичке — КСРО МҚХК 5-басқармасының басшысына; # ШИКТОРОВ Иван Сергеевичке — Ленинград облысы бойынша ІІХКБ басшысына; # ЯКУБОВ Міртеймур Мірәлікпероғлы — Әзірбайжан КСР Ішкі істер халық комиссарына; Бұдан былай 1954 жылға дейін ІІМ мен МҚМ қызметкерлеріне генералдық атақ берілмеген. == Сілтеме == * [http://www.rkka.ru/handbook/personal/chekist.xls Список присвоения спецзваний ГУГБ и РКМ 1935—1943 гг.] * [http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm Справочник «Кто руководил НКВД. 1934—1941»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm |date=2017-02-01 }} * [http://shieldandsword.mozohin.ru/personnel.htm Биографический справочник сотрудников правоохранительных органов и органов безопасности (сайт «История отечественных спецслужб и правоохранительных органов»)] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекеттік қауіпсіздік комиссарлары]] [[Санат:КСРО мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің шендері]] 1mlbmosfm5chjjv4zmkj943yg43vrlj 0 759990 3601893 3474110 2026-05-08T16:11:22Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Status" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351403559|Narrow-headed vole]]" 3601893 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CLXXXIX) (8610008124).jpg|нобай|Тарбасты сұртышқан ('''''Stenocranius gregalis''''')]] '''Тарбасты сұртышқан''' ('''''Stenocranius gregalis''''') — [[Аламантәрізділер|Cricetidae]] тұқымдасына жататын [[Кеміргіштер|кеміргіш]] түрі. Бұрын бұл түр Microtus<ref name=":0">Musser, G. G.; Carleton, M. D. (2005). [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=13000264 "Superfamily Muroidea"]. In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eds.). [http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&pg=PA998%E2%80%93999 ''Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference''] (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 998–999.</ref> туысына жатқызылған, алайда қазіргі жіктеулерде оны не Lasiopodomys<ref>Batsaikhan, N.; Tsytsulina, K.; Formozov, N.; Sheftel, B. (2008). [https://www.iucnredlist.org/details/13431/0/0 "''Microtus gregalis''"]. ''IUCN Red List of Threatened Species''. '''2008'''. Retrieved 10 October 2014.</ref> туысына біріктіреді, не жеке Stenocranius<ref name=":1">[https://www.mammaldiversity.org/taxon/1002047 "''Stenocranius gregalis''"]. ''ASM Mammal Diversity Database''. 1.11. [[:en:American_Society_of_Mammalogists|American_Society_of_Mammalogists]]</ref> туысына бөледі. Бұл сұртышқан [[Солтүстік Азия|Солтүстік]] және [[Орталық Азия]] аумағында таралған<ref name=":1" />. == Сипаттамасы == Тарбасты сұртышқанның дене ұзындығы 89–122 мм (3,5–4,8 дюйм), ал құйрығы қысқа — 21–32 мм (0,8–1,3 дюйм). Бас сүйегінің өлшемі оны [[Қытай|Қытайдағы]] басқа Microtus түрлерінен ерекшелендіреді. Жаз мезгілінде арқасындағы жүні сарғыш-қоңыр түсті, бүйірлері одан ашығырақ, ал асты сарғыш-сұр түсті. Қыста арқасындағы түсі қызғылт-сары реңге ие болады. Құйрығы біртекті сарғыш-қоңыр немесе екі түсті болуы мүмкін: үсті қара қоңыр, асты сарғыш-қоңыр. Аяқтарының үстіңгі беті қоңырқай-ақ түсті<ref name=":2">Andrew T. Smith; Yan Xie (2008). [https://books.google.com/books?id=ka-9f68nPT4C&pg=PA231 ''A guide to the mammals of China''.] Princeton University Press. p. 231. ISBN <bdi>978-0-691-09984-2</bdi>.</ref>. == Таралуы және тіршілік ету аймағы == Тарбасты сұртышқан Солтүстік Азияның [[тундра]] аймағында [[Ақ теңізі|Ақ теңізден]] Колыма өзеніне дейінгі аумақта таралған. Сонымен қатар бұл түрдің бөлек популяциялары [[Қазақстан]] мен [[Қырғызстан]] далаларында, оңтүстік-батыс [[Сібір|Сібірде]], [[Саха Республикасы|Саха Республикасында]], [[Моңғолия|Моңғолияда]] және Қытайдың солтүстігінде кездеседі<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Оның табиғи мекені — [[Жазық|шөпті жазықтар]], [[Шөлейт зонасы|шөлейттер]], ормандардағы ашық [[Шалғын|шалғындар]], альпілік шалғындар және 4000 метрге дейінгі биіктіктегі сулы [[Шабындық|шабындықтар]]<ref name=":0" />. [[Плейстоцен|Плейстоцен дәуіріндегі]] мұздану кезеңдерінде тарбасты сұртышқан [[Еуропа|Еуропаның]] көп бөлігін қамтитын біртұтас таралу аймағына ие болды. Аралық жылы кезеңдерде ол [[Карпат таулары|Карпаттарға]], [[Орал|Оралға]] және [[Азия|Азияға]] қарай шегінді. Карпаттардағы популяциясы Азиядағы түрлерден генетикалық жағынан едәуір ерекшеленді<ref>Baca, M., Popović, D., Lemanik, A., Baca, K., Horáček, I., & Nadachowski, A. (2019). Highly divergent lineage of narrow-headed vole from the Late Pleistocene Europe. ''Scientific reports'', 9(1), 1-10.</ref> және ол орта [[голоцен]] кезеңіндегі мыс дәуірінің соңында жойылып кетті<ref>Németh, A., Bárány, A., Csorba, G., Magyari, E., Pazonyi, P., & Pálfy, J. (2017). Holocene mammal extinctions in the Carpathian Basin: a review. ''Mammal Review'', 47(1), 38-52.</ref>. Ал Оралда тарбасты сұртышқан кейінгі голоценде жоғалып кеткен<ref>Kosintsev, P. A., & Bachura, O. P. (2014). Formation of recent ranges of mammals in the Urals during the Holocene. ''Biology Bulletin'', 41(7), 629-637.</ref>. == Тіршілік әрекеті == Бұл сұртышқан жер астында 25 см тереңдікке дейін баратын күрделі індер жүйесінде тіршілік етеді. Онда бірнеше кіреберіс пен ұя жасайтын камералар бар. Бұл түрдің басының тар болуы оның қатты тоң қабатындағы тар жарықтар мен саңылаулардан өтуін жеңілдетуі мүмкін. Негізінен ымырт пен түнгі уақытта белсенді, бірақ күндіз де інінен шығып, азық іздейді. Негізгі қорегі — шөптер, бұршақ тұқымдастар және басқа да жер үсті мен жер асты өсімдік бөліктері. Көбею кезеңі жылы мезгілге сәйкес келеді, жыл сайын орта есеппен сегізден тұратын бес ұрпақ береді<ref name=":2" />. Тарбасты сұртышқан Alexandromys middendorffi түрімен бірге [[Ямал|Ямал түбегіндегі]] [[Ақ түлкі|ақ түлкінің]] негізгі қорегі болып саналады. == Қорғау жағдайы == Тарбасты сұртышқан өте кең таралған түр болып саналады. Популяциясы кейде ауытқығанымен, бұл түрге нақты қауіптер анықталмаған. Жалпы саны тұрақты деп есептеледі. [[Халықаралық табиғат қорғау одағы|Табиғатты қорғаудың халықаралық одағы]] (IUCN) бұл түрдің қорғау мәртебесін «қауіп төнбейді» (least concern) деп бағалаған<ref>Terekhina, Alexandra (2021). "The context of an emerging predation problem: Nenets reindeer herders and Arctic foxes in Yamal". ''European Journal of Wildlife Research'': 4.</ref>. == Status == Тар басты дауылшының таралу аймағы өте кең, ал популяциясы өзгеріп отырғанымен, бұл түрге айтарлықтай қауіп төніп тұрған жоқ және жалпы популяциясы тұрақты деп есептеледі. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оның қорғау мәртебесін «ең аз алаңдаушылық тудыратын түр» ретінде бағалаған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Лиссовский, А.А., Оболенская Е.В., Петрова Т.В.'' [https://www.researchgate.net/publication/261874017_Morphological_and_genetic_variation_of_narrow-headed_voles_Lasiopodomys_gregalis_from_South-East_Transbaikalia Оңтүстік-Шығыс Забайкальедегі Lasiopodomys gregalis тарбасты сұртышқандарының морфологиялық және генетикалық әртүрлілігі.] // Russian Journal of Theriology. – 2013. – Т. 12. – Б. 83–90. * ''Петрова Т.В., Захаров Е.С., Самия Р., Абрамсон Н.И.'' [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzs.12082/abstract Lasiopodomys (Stenocranius) gregalis (Cricetidae, Rodentia) тарбасты сұртышқанының митохондриялық цитохром b тізбектері негізінде філогеографиясы: плейстоцен дәуіріндегі гүлдену кезеңінің жаңғырығы] // Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research. – 2015. – Т. 53, № 2. – Б. 97–108. * ''Петрова Т.В.Тесаков А.С., Ковальская Ю.'' ''М., Абрамсон Н.И'' [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/zsc.12176/abstract Lasiopodomys (Stenocranius) gregalis (Rodentia: Cricetidae) тарбасты сұртышқандарындағы жасырын түрлену (криптикалық түр түзілу).] // Zoologica Scripta. – 2016. – Т. 45, № 6. – Б. 618–629. [[Санат:Питер Симон Паллас атаған таксондар]] [[Санат:1779 жылы сипатталған сүтқоректілер]] fmnv98kl9pvlkokaahhtwjcywi9k81c 3601894 3601893 2026-05-08T16:12:45Z Baratrass 180766 Created by translating the section "Status" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351403559|Narrow-headed vole]]" 3601894 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CLXXXIX) (8610008124).jpg|нобай|Тарбасты сұртышқан ('''''Stenocranius gregalis''''')]] '''Тарбасты сұртышқан''' ('''''Stenocranius gregalis''''') — [[Аламантәрізділер|Cricetidae]] тұқымдасына жататын [[Кеміргіштер|кеміргіш]] түрі. Бұрын бұл түр Microtus<ref name=":0">Musser, G. G.; Carleton, M. D. (2005). [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=13000264 "Superfamily Muroidea"]. In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eds.). [http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&pg=PA998%E2%80%93999 ''Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference''] (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 998–999.</ref> туысына жатқызылған, алайда қазіргі жіктеулерде оны не Lasiopodomys<ref>Batsaikhan, N.; Tsytsulina, K.; Formozov, N.; Sheftel, B. (2008). [https://www.iucnredlist.org/details/13431/0/0 "''Microtus gregalis''"]. ''IUCN Red List of Threatened Species''. '''2008'''. Retrieved 10 October 2014.</ref> туысына біріктіреді, не жеке Stenocranius<ref name=":1">[https://www.mammaldiversity.org/taxon/1002047 "''Stenocranius gregalis''"]. ''ASM Mammal Diversity Database''. 1.11. [[:en:American_Society_of_Mammalogists|American_Society_of_Mammalogists]]</ref> туысына бөледі. Бұл сұртышқан [[Солтүстік Азия|Солтүстік]] және [[Орталық Азия]] аумағында таралған<ref name=":1" />. == Сипаттамасы == Тарбасты сұртышқанның дене ұзындығы 89–122 мм (3,5–4,8 дюйм), ал құйрығы қысқа — 21–32 мм (0,8–1,3 дюйм). Бас сүйегінің өлшемі оны [[Қытай|Қытайдағы]] басқа Microtus түрлерінен ерекшелендіреді. Жаз мезгілінде арқасындағы жүні сарғыш-қоңыр түсті, бүйірлері одан ашығырақ, ал асты сарғыш-сұр түсті. Қыста арқасындағы түсі қызғылт-сары реңге ие болады. Құйрығы біртекті сарғыш-қоңыр немесе екі түсті болуы мүмкін: үсті қара қоңыр, асты сарғыш-қоңыр. Аяқтарының үстіңгі беті қоңырқай-ақ түсті<ref name=":2">Andrew T. Smith; Yan Xie (2008). [https://books.google.com/books?id=ka-9f68nPT4C&pg=PA231 ''A guide to the mammals of China''.] Princeton University Press. p. 231. ISBN <bdi>978-0-691-09984-2</bdi>.</ref>. == Таралуы және тіршілік ету аймағы == Тарбасты сұртышқан Солтүстік Азияның [[тундра]] аймағында [[Ақ теңізі|Ақ теңізден]] Колыма өзеніне дейінгі аумақта таралған. Сонымен қатар бұл түрдің бөлек популяциялары [[Қазақстан]] мен [[Қырғызстан]] далаларында, оңтүстік-батыс [[Сібір|Сібірде]], [[Саха Республикасы|Саха Республикасында]], [[Моңғолия|Моңғолияда]] және Қытайдың солтүстігінде кездеседі<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Оның табиғи мекені — [[Жазық|шөпті жазықтар]], [[Шөлейт зонасы|шөлейттер]], ормандардағы ашық [[Шалғын|шалғындар]], альпілік шалғындар және 4000 метрге дейінгі биіктіктегі сулы [[Шабындық|шабындықтар]]<ref name=":0" />. [[Плейстоцен|Плейстоцен дәуіріндегі]] мұздану кезеңдерінде тарбасты сұртышқан [[Еуропа|Еуропаның]] көп бөлігін қамтитын біртұтас таралу аймағына ие болды. Аралық жылы кезеңдерде ол [[Карпат таулары|Карпаттарға]], [[Орал|Оралға]] және [[Азия|Азияға]] қарай шегінді. Карпаттардағы популяциясы Азиядағы түрлерден генетикалық жағынан едәуір ерекшеленді<ref>Baca, M., Popović, D., Lemanik, A., Baca, K., Horáček, I., & Nadachowski, A. (2019). Highly divergent lineage of narrow-headed vole from the Late Pleistocene Europe. ''Scientific reports'', 9(1), 1-10.</ref> және ол орта [[голоцен]] кезеңіндегі мыс дәуірінің соңында жойылып кетті<ref>Németh, A., Bárány, A., Csorba, G., Magyari, E., Pazonyi, P., & Pálfy, J. (2017). Holocene mammal extinctions in the Carpathian Basin: a review. ''Mammal Review'', 47(1), 38-52.</ref>. Ал Оралда тарбасты сұртышқан кейінгі голоценде жоғалып кеткен<ref>Kosintsev, P. A., & Bachura, O. P. (2014). Formation of recent ranges of mammals in the Urals during the Holocene. ''Biology Bulletin'', 41(7), 629-637.</ref>. == Тіршілік әрекеті == Бұл сұртышқан жер астында 25 см тереңдікке дейін баратын күрделі індер жүйесінде тіршілік етеді. Онда бірнеше кіреберіс пен ұя жасайтын камералар бар. Бұл түрдің басының тар болуы оның қатты тоң қабатындағы тар жарықтар мен саңылаулардан өтуін жеңілдетуі мүмкін. Негізінен ымырт пен түнгі уақытта белсенді, бірақ күндіз де інінен шығып, азық іздейді. Негізгі қорегі — шөптер, бұршақ тұқымдастар және басқа да жер үсті мен жер асты өсімдік бөліктері. Көбею кезеңі жылы мезгілге сәйкес келеді, жыл сайын орта есеппен сегізден тұратын бес ұрпақ береді<ref name=":2" />. Тарбасты сұртышқан Alexandromys middendorffi түрімен бірге [[Ямал|Ямал түбегіндегі]] [[Ақ түлкі|ақ түлкінің]] негізгі қорегі болып саналады. == Қорғау жағдайы == Тарбасты сұртышқан өте кең таралған түр болып саналады. Популяциясы кейде ауытқығанымен, бұл түрге нақты қауіптер анықталмаған. Жалпы саны тұрақты деп есептеледі. [[Халықаралық табиғат қорғау одағы|Табиғатты қорғаудың халықаралық одағы]] (IUCN) бұл түрдің қорғау мәртебесін «қауіп төнбейді» (least concern) деп бағалаған<ref>Terekhina, Alexandra (2021). "The context of an emerging predation problem: Nenets reindeer herders and Arctic foxes in Yamal". ''European Journal of Wildlife Research'': 4.</ref>. == Status == Тар басты дауылшының таралу аймағы өте кең, ал популяциясы өзгеріп отырғанымен, бұл түрге айтарлықтай қауіп төніп тұрған жоқ және жалпы популяциясы тұрақты деп есептеледі. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оның қорғау мәртебесін «ең аз алаңдаушылық тудыратын түр» ретінде бағалаған. == Status == Тар басты дауылшының таралу аймағы өте кең, ал популяциясы өзгеріп отырғанымен, бұл түрге айтарлықтай қауіп төніп тұрған жоқ және жалпы популяциясы тұрақты деп есептеледі. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оның қорғау мәртебесін «ең аз алаңдаушылық тудыратын түр» ретінде бағалаған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Лиссовский, А.А., Оболенская Е.В., Петрова Т.В.'' [https://www.researchgate.net/publication/261874017_Morphological_and_genetic_variation_of_narrow-headed_voles_Lasiopodomys_gregalis_from_South-East_Transbaikalia Оңтүстік-Шығыс Забайкальедегі Lasiopodomys gregalis тарбасты сұртышқандарының морфологиялық және генетикалық әртүрлілігі.] // Russian Journal of Theriology. – 2013. – Т. 12. – Б. 83–90. * ''Петрова Т.В., Захаров Е.С., Самия Р., Абрамсон Н.И.'' [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzs.12082/abstract Lasiopodomys (Stenocranius) gregalis (Cricetidae, Rodentia) тарбасты сұртышқанының митохондриялық цитохром b тізбектері негізінде філогеографиясы: плейстоцен дәуіріндегі гүлдену кезеңінің жаңғырығы] // Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research. – 2015. – Т. 53, № 2. – Б. 97–108. * ''Петрова Т.В.Тесаков А.С., Ковальская Ю.'' ''М., Абрамсон Н.И'' [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/zsc.12176/abstract Lasiopodomys (Stenocranius) gregalis (Rodentia: Cricetidae) тарбасты сұртышқандарындағы жасырын түрлену (криптикалық түр түзілу).] // Zoologica Scripta. – 2016. – Т. 45, № 6. – Б. 618–629. [[Санат:Питер Симон Паллас атаған таксондар]] [[Санат:1779 жылы сипатталған сүтқоректілер]] lgz7yhul0o2wf9td8ukm9v3zajqwsld 3601897 3601894 2026-05-08T16:20:00Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Baratrass|Baratrass]] ([[User talk:Baratrass|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3474110 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CLXXXIX) (8610008124).jpg|нобай|Тарбасты сұртышқан ('''''Stenocranius gregalis''''')]] '''Тарбасты сұртышқан''' ('''''Stenocranius gregalis''''') — [[Аламантәрізділер|Cricetidae]] тұқымдасына жататын [[Кеміргіштер|кеміргіш]] түрі. Бұрын бұл түр Microtus<ref name=":0">Musser, G. G.; Carleton, M. D. (2005). [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=13000264 "Superfamily Muroidea"]. In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eds.). [http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&pg=PA998%E2%80%93999 ''Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference''] (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 998–999.</ref> туысына жатқызылған, алайда қазіргі жіктеулерде оны не Lasiopodomys<ref>Batsaikhan, N.; Tsytsulina, K.; Formozov, N.; Sheftel, B. (2008). [https://www.iucnredlist.org/details/13431/0/0 "''Microtus gregalis''"]. ''IUCN Red List of Threatened Species''. '''2008'''. Retrieved 10 October 2014.</ref> туысына біріктіреді, не жеке Stenocranius<ref name=":1">[https://www.mammaldiversity.org/taxon/1002047 "''Stenocranius gregalis''"]. ''ASM Mammal Diversity Database''. 1.11. [[:en:American_Society_of_Mammalogists|American_Society_of_Mammalogists]]</ref> туысына бөледі. Бұл сұртышқан [[Солтүстік Азия|Солтүстік]] және [[Орталық Азия]] аумағында таралған<ref name=":1" />. == Сипаттамасы == Тарбасты сұртышқанның дене ұзындығы 89–122 мм (3,5–4,8 дюйм), ал құйрығы қысқа — 21–32 мм (0,8–1,3 дюйм). Бас сүйегінің өлшемі оны [[Қытай|Қытайдағы]] басқа Microtus түрлерінен ерекшелендіреді. Жаз мезгілінде арқасындағы жүні сарғыш-қоңыр түсті, бүйірлері одан ашығырақ, ал асты сарғыш-сұр түсті. Қыста арқасындағы түсі қызғылт-сары реңге ие болады. Құйрығы біртекті сарғыш-қоңыр немесе екі түсті болуы мүмкін: үсті қара қоңыр, асты сарғыш-қоңыр. Аяқтарының үстіңгі беті қоңырқай-ақ түсті<ref name=":2">Andrew T. Smith; Yan Xie (2008). [https://books.google.com/books?id=ka-9f68nPT4C&pg=PA231 ''A guide to the mammals of China''.] Princeton University Press. p. 231. ISBN <bdi>978-0-691-09984-2</bdi>.</ref>. == Таралуы және тіршілік ету аймағы == Тарбасты сұртышқан Солтүстік Азияның [[тундра]] аймағында [[Ақ теңізі|Ақ теңізден]] Колыма өзеніне дейінгі аумақта таралған. Сонымен қатар бұл түрдің бөлек популяциялары [[Қазақстан]] мен [[Қырғызстан]] далаларында, оңтүстік-батыс [[Сібір|Сібірде]], [[Саха Республикасы|Саха Республикасында]], [[Моңғолия|Моңғолияда]] және Қытайдың солтүстігінде кездеседі<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Оның табиғи мекені — [[Жазық|шөпті жазықтар]], [[Шөлейт зонасы|шөлейттер]], ормандардағы ашық [[Шалғын|шалғындар]], альпілік шалғындар және 4000 метрге дейінгі биіктіктегі сулы [[Шабындық|шабындықтар]]<ref name=":0" />. [[Плейстоцен|Плейстоцен дәуіріндегі]] мұздану кезеңдерінде тарбасты сұртышқан [[Еуропа|Еуропаның]] көп бөлігін қамтитын біртұтас таралу аймағына ие болды. Аралық жылы кезеңдерде ол [[Карпат таулары|Карпаттарға]], [[Орал|Оралға]] және [[Азия|Азияға]] қарай шегінді. Карпаттардағы популяциясы Азиядағы түрлерден генетикалық жағынан едәуір ерекшеленді<ref>Baca, M., Popović, D., Lemanik, A., Baca, K., Horáček, I., & Nadachowski, A. (2019). Highly divergent lineage of narrow-headed vole from the Late Pleistocene Europe. ''Scientific reports'', 9(1), 1-10.</ref> және ол орта [[голоцен]] кезеңіндегі мыс дәуірінің соңында жойылып кетті<ref>Németh, A., Bárány, A., Csorba, G., Magyari, E., Pazonyi, P., & Pálfy, J. (2017). Holocene mammal extinctions in the Carpathian Basin: a review. ''Mammal Review'', 47(1), 38-52.</ref>. Ал Оралда тарбасты сұртышқан кейінгі голоценде жоғалып кеткен<ref>Kosintsev, P. A., & Bachura, O. P. (2014). Formation of recent ranges of mammals in the Urals during the Holocene. ''Biology Bulletin'', 41(7), 629-637.</ref>. == Тіршілік әрекеті == Бұл сұртышқан жер астында 25 см тереңдікке дейін баратын күрделі індер жүйесінде тіршілік етеді. Онда бірнеше кіреберіс пен ұя жасайтын камералар бар. Бұл түрдің басының тар болуы оның қатты тоң қабатындағы тар жарықтар мен саңылаулардан өтуін жеңілдетуі мүмкін. Негізінен ымырт пен түнгі уақытта белсенді, бірақ күндіз де інінен шығып, азық іздейді. Негізгі қорегі — шөптер, бұршақ тұқымдастар және басқа да жер үсті мен жер асты өсімдік бөліктері. Көбею кезеңі жылы мезгілге сәйкес келеді, жыл сайын орта есеппен сегізден тұратын бес ұрпақ береді<ref name=":2" />. Тарбасты сұртышқан Alexandromys middendorffi түрімен бірге [[Ямал|Ямал түбегіндегі]] [[Ақ түлкі|ақ түлкінің]] негізгі қорегі болып саналады. == Қорғау жағдайы == Тарбасты сұртышқан өте кең таралған түр болып саналады. Популяциясы кейде ауытқығанымен, бұл түрге нақты қауіптер анықталмаған. Жалпы саны тұрақты деп есептеледі. [[Халықаралық табиғат қорғау одағы|Табиғатты қорғаудың халықаралық одағы]] (IUCN) бұл түрдің қорғау мәртебесін «қауіп төнбейді» (least concern) деп бағалаған<ref>Terekhina, Alexandra (2021). "The context of an emerging predation problem: Nenets reindeer herders and Arctic foxes in Yamal". ''European Journal of Wildlife Research'': 4.</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Лиссовский, А.А., Оболенская Е.В., Петрова Т.В.'' [https://www.researchgate.net/publication/261874017_Morphological_and_genetic_variation_of_narrow-headed_voles_Lasiopodomys_gregalis_from_South-East_Transbaikalia Оңтүстік-Шығыс Забайкальедегі Lasiopodomys gregalis тарбасты сұртышқандарының морфологиялық және генетикалық әртүрлілігі.] // Russian Journal of Theriology. – 2013. – Т. 12. – Б. 83–90. * ''Петрова Т.В., Захаров Е.С., Самия Р., Абрамсон Н.И.'' [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzs.12082/abstract Lasiopodomys (Stenocranius) gregalis (Cricetidae, Rodentia) тарбасты сұртышқанының митохондриялық цитохром b тізбектері негізінде філогеографиясы: плейстоцен дәуіріндегі гүлдену кезеңінің жаңғырығы] // Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research. – 2015. – Т. 53, № 2. – Б. 97–108. * ''Петрова Т.В.Тесаков А.С., Ковальская Ю.'' ''М., Абрамсон Н.И'' [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/zsc.12176/abstract Lasiopodomys (Stenocranius) gregalis (Rodentia: Cricetidae) тарбасты сұртышқандарындағы жасырын түрлену (криптикалық түр түзілу).] // Zoologica Scripta. – 2016. – Т. 45, № 6. – Б. 618–629. [[Санат:Питер Симон Паллас атаған таксондар]] [[Санат:1779 жылы сипатталған сүтқоректілер]] 4q62nkszcqha6s3ud3y8os36l6n8qcu 0 760645 3601755 3526022 2026-05-08T12:34:52Z Casserium 68287 3601755 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Талғат Батырұлы Мұратов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Семей]] әкімі | Ту = Semey Coat of Arms.jpg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 23 желтоқсан 2024 | Басқаруын аяқтады = 18 тамыз 2025 | Ізашары = [[Нұрбол Төлегенұлы Нұрсағатов|Нұрбол Нұрсағатов]] | Ізбасары = [[Әділет Нұрсағатұлы Қожанбаев|Әділет Қожанбаев]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Бесқарағай ауданы|Бесқарағай ауданының]] әкімі | Ту_2 = Coat of Beskargay.jpg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2024 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 28.1.1972 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы облысы|Алматы облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] (2007)<br />Қазақстан инновациялық университеті (2015)<br />Қазақ қатынас жолдары университеті (2018) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Талғат Батырұлы Мұратов''' ([[28 қаңтар]] [[1972 жыл]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық мемлекет қайраткері, [[Семей]] қаласының бұрынғы әкімі (2024 жылғы желтоқсаннан 2025 жылғы тамызға дейін). == Өмірбаяны == 1972 жылы 28 қаңтарда Алматы облысында дүниеге келген. 2007 жылы Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясын «Сарапшы-бағалаушы» мамандығы, 2015 жылы — Қазақстан инновациялық университетін «Құқықтану» мамандығы, 2018 жылы — Қазақ қатынас жолдары университетін «Техника және технология» мамандығы бойынша бітірді. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1993 жылы Семей қаласындағы «Стройдеталь» компаниясында атқарушы директор болып бастады. 2006-2007 жылдары — «Семей сельхозтехника» ЖШС экономисті болып жұмыс істеді. 2007-2010 жылдары — «Комфорт-Экспресс» ЖШС директорының орынбасары қызметін атқарды. 2010-2011 жылдары — «Тау-кен механикалық құрылғыларының конструкторлық бюросы» ЖШС директоры болды. 2012-2014 жылдары — «Шығыс Самғау» ЖШС бас директорының орынбасары лауазымында еңбектенді. 2014 жылдың мамыр-қыркүйек айлары аралығында — «[[АТФ Банк]]» АҚ Семей филиалындағы Бөлшек сауда орталығының бөлім басшысы болып жұмыс істеді. 2014-2015 жылдары — [[Бесқарағай ауданы|Бесқарағай аудандық]] құрылыс, сәулет және қала құрылысы бөлімінің бас маманы қызметін атқарды. 2016-2018 жылдары — [[Жарма ауданы|Жарма аудандық]] сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімі басшысы болды. 2018-2022 жылдары — Жарма ауданы әкімінің орынбасары ретінде еңбек етті. 2022-2024 жылдары — Бесқарағай ауданының әкімі болып жұмыс істеді.<ref>{{Cite web |url=https://ustinka.kz/kz/vko/beskaragay/77610.html|title=Бесқарағай ауданына жаңа әкім тағайындалды|publisher=Ustinka Live|date=2022-10-06|accessdate=2025-06-05}}</ref> 2024 жылы 23 желтоқсанда [[Семей]] қаласының әкімі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web |url=https://018.kz/13742-talat-mratov-semej-alasyny-kimi-bolyp-taajyndaldy.html|title=Талғат Мұратов Семей қаласының әкімі болып тағайындалды|publisher=Abai Aqparat|date=2024-12-23|accessdate=2025-06-05}}</ref> 2025 жылы 18 тамызда Абай облысының әкімі Талғат Батырұлының мерзімінен бұрын қызметтен кеткенін мақұлдады. Бұл ақпарат 29 тамызда ғана белгілі болды.<ref>{{Cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6067067-talat-mratov-semey-km-yzmetnen-merzmnen-bryn-kett.html |title=Талғат Мұратов Семей әкімі қызметінен мерзімінен бұрын кетті |language=kk |work=kaz.zakon.kz |date=2025-08-29 |accessdate=2025-09-23}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Мұратов, Талғат Батырұлы}} [[Санат:Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының түлектері]] [[Санат:Семей әкімдері]] [[Санат:Бесқарағай ауданы әкімдері]] fjtw7njs2kmlzhne1ipskfcc4ttr9nf 10 764845 3601961 3601339 2026-05-08T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3601961 json application/json { "articles": 243627, "pages": 666752, "edits": 3598243, "users": 177428, "activeusers": 550, "admins": 15, "files": 8689 } 33akv4o0f8tf5p3r7982fc3o8rwcdyd 0 764909 3601973 3600554 2026-05-08T19:58:34Z Casserium 68287 /* */ 3601973 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = Nurlybek Nalibaev 16 December 2025 (cropped).jpg |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |тағайындалған = [[6 мамыр]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = [[Үкімет басшысы]] [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|орынбасарлары]]ның бастысы |резиденция = Үкімет Үйі, [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |тағайындалды = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = жоқ |айлығы = құпияланған |пайда болды = 25 маусым 1991 |таратылды = |біріншісі = [[Евгений Георгиевич Ёжиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]] |соңғысы = |сайты = }} '''Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары''' — [[Қазақстан үкіметі]]нің мүшесі. Премьердің қалған [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|орынбасарлары]]ндай, ол [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] үкімдерінің орындалуына жауапты. Өзге орынбасарлардан айырмашылығы — Бірінші орынбасар басқалардан жоғары тұрады, әсіресе премьер өз қызметін орындай алмағанда. Бірінші орынбасарды [[Қазақстан президенті]] тағайындайды.<ref>{{Cite web|title=UPDATE: Laws of the Republic of Kazakhstan: A Guide to Web Based Resources - GlobaLex |url=https://www.nyulawglobal.org/globalex/Kazakhstan1.html |work=www.nyulawglobal.org |accessdate=2020-05-01}}</ref> == Бірінші орынбасарлар тізімі == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Бірінші орынбасардың аты-жөні ! colspan="2" |Қызметі ! [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] ! Қосымша лауазымы |- |[[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]] |маусым<br>1991 |ақпан<br>1992 | rowspan="4" |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|100px]]<br>[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{Small|(1991–1994)}} | — |- |[[Сурет:Soskovetc (cropped).jpg|100px]]<br>[[Олег Николаевич Сосковец|Олег Сосковец]] |ақпан<br>1992 |қараша<br>1992 | Өнеркәсіп министрі |- |[[Сурет:Daulet Sembayev, financier of Kazakhstan (cropped).jpg|100px]]<br>[[Дәулет Хамитұлы Сембаев|Дәулет Сембаев]] |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1993 | — |- | [[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|100px]]<br>[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]] |желтоқсан<br>1993 |қазан<br>1994 | — |- |[[Нығметжан Қабатайұлы Есенғарин|Нығметжан Есенғарин]] |қазан<br>1994 |шілде<br>1997 | rowspan="3" |[[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|100px]]<br>[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>{{Small|(1994–1997)}} | — |- |[[Виталий Леонидович Метте|Виталий Метте]] |наурыз<br>1995 |1996 | — |- | rowspan="2" |[[Сурет:AEsimov2013.jpg|100px]]<br>[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] |қазан<br>1996 |қазан<br>1997 | Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы (1996 жылғы қарашадан бастап) |- |қазан<br>1997 |ақпан<br>1998 | rowspan="2" | <br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>{{Small|(1997–1999)}} | Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы |- |[[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] |ақпан<br>1998 |қаңтар<br>1999 | Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы |- |[[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]] |12 қазан<br>1999 |қараша<br>2000 | rowspan="2" |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|100px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{Small|(1999–2002)}} | — |- |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|100px]]<br>[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] |21 желтоқсан<br>2000 |21 қараша<br>2001 | — |- | rowspan="2" | [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]] |28 тамыз<br>2002 |13 маусым<br>2003 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|137x137 нүкте]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{Small|(2002–2003)}} | — |- |13 маусым<br>2003 |6 қаңтар<br>2004 | rowspan="2" |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|100px]]<br>[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{Small|(2003–2007)}} | — |- | [[Сурет:Marchenko Grigory (cropped).jpg|100px]]<br>[[Григорий Александрович Марченко|Григорий Марченко]] |6 қаңтар<br>2004 |14 сәуір<br>2004 | — |- | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|100px]]<br>[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] |3 наурыз<br>2009 |26 желтоқсан<br>2011 | rowspan="2" | [[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|100px]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{Small|(2007–2012)}} | — |- | [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|100px]]<br>[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] |20 қаңтар<br>2012 |24 қыркүйек<br>2012 | — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|100px]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] |16 қаңтар<br>2013 |2 сәуір<br>2014 | [[Сурет:Serik Ahmetov, April 2013 (cropped).jpg|100px]]<br>[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{Small|(2012–2014)}} | Өңірлік даму министрі (2013 жылғы қарашаға дейін) |- |4 сәуір<br>2014 |9 қыркүйек<br>2016 | [[Сурет:Karim Massimov February 2015.jpg|100px]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{Small|(2014–2016)}} | — |- | [[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg|100px]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |9 қыркүйек<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|100px]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{Small|(2016–2019)}} | — |- | [[Сурет:Äliyhan Smayılov (2023-06-20).jpg|100px]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] |25 ақпан<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg|100px]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>{{Small|(2019–2022)}} | — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |11 қаңтар<br>2022 |6 ақпан<br>2024 | [[Сурет:Äliyhan Smayılov (2023-06-20).jpg|100px]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>{{Small|(2022–2024)}} | — |- |6 ақпан<br>2024 |5 мамыр<br>2026 | rowspan="2" | [[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>{{small|(2024–)}} | — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]]<br>[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |6 мамыр<br>2026 | — | — |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары| Бір]] ch54yujwmrscj8eehmxwmjourf09ozw 0 767228 3602163 3515520 2026-05-09T09:48:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602163 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = DeepSeek |логотипі = DeepSeek logo.svg |ені = 250px |URL = |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = |коммерциялық = |түрі = |ұраны = |тіркелу = |тілдері = |кірішулер саны = |орналасқан жері = |иесі = [[Лян Вэньфэн]] (Бас атқарушы директор) |авторы = [[High-Flyer]] |ашылды = мамыр [[2023 жыл]] |жабылды = |қазіргі статусы = жұмыс істеп тұр |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''DeepSeek''' ({{lang-zh|深度求索}}, [[пиньинь]] Shēndù Qiúsuǒ) — [[Қытай]]дың [[жасанды интеллект]] әзірлеу компаниясы, сондай-ақ үлкен тілдік модельдер отбасы. Компания [[Ханчжоу]] қаласында орналасқан және қытайлық [[High-Flyer]] [[хедж-қор]]ымен құрылған әрі қаржыландырылады. 2024 жылы шығарылған DeepSeek-V3 моделі [[Qwen]] және [[ChatGPT]] сияқты заманауи тілдік модельдермен салыстырылатын деңгейде деп бағаланады. == Тарихы == 2015 жылы [[Чжэцзян университеті]]нің үш инженері High-Flyer компаниясын құрды. Компания акциялар саудасында [[машиналық оқыту]] технологияларын қолданды.<ref>{{Cite news|title=Billions Going to China's Quants Takes Fight to Global Funds|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-31/billions-flowing-to-china-s-quants-takes-fight-to-global-funds|website=[[Bloomberg]]|date=2020-05-31|access-date=2024-12-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525055515/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-31/billions-flowing-to-china-s-quants-takes-fight-to-global-funds|archive-date=2022-05-25|url-status=live}}</ref> 2019 жылы жасанды интеллект алгоритмдерін зерттеумен айналысқан High-Flyer AI компаниясы құрылды.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.chinatalk.media/p/deepseek-from-hedge-fund-to-frontier|title=Deepseek: From Hedge Fund to Frontier Model Maker|lang=en|author=Ottinger|first=Lily|website=ChinaTalk|date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241228030725/https://www.chinatalk.media/p/deepseek-from-hedge-fund-to-frontier|archive-date=2024-12-28|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref> 2021 жылға қарай High-Flyer стратегияларының барлығы ИИ негізінде жұмыс істеді, ал компанияны [[Renaissance Technologies]]-пен салыстырды.<ref name=":2">{{Cite news|title=The Chinese quant fund-turned-AI pioneer|author=McMorrow|first=Ryan|last2=Olcott|first2=Eleanor|url=https://www.ft.com/content/357f3c68-b866-4c2e-b678-0d075051a260|website=[[Financial Times]]|date=2024-06-09|access-date=2024-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717030903/https://www.ft.com/content/357f3c68-b866-4c2e-b678-0d075051a260|archive-date=2024-07-17|url-status=live}}</ref> 2023 жылғы сәуірде High-Flyer [[жалпы жасанды интеллект]]ті зерттеуге арналған жаңа жобаны жариялады. Жоба акциялар саудасында қолданылмайды және High-Flyer қаржылық қызметінен бөлек жүзеге асырылады.<ref>{{Cite web|url=https://www.yicaiglobal.com/news/exclusive-chinese-quant-fund-high-flyer-will-not-use-agi-to-trade-stocks-managing-director-says|title=[Exclusive] Chinese Quant Hedge Fund High-Flyer Won't Use AGI to Trade Stocks, MD Says|lang=en|author=Yu|first=Xu|website=Yicai Global|date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231231030712/https://www.yicaiglobal.com/news/exclusive-chinese-quant-fund-high-flyer-will-not-use-agi-to-trade-stocks-managing-director-says|archive-date=2023-12-31|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref><ref name="scmp 1 January 2025">{{Cite web|url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3293050/meet-deepseek-chinese-start-changing-how-ai-models-are-trained|title=Meet DeepSeek: the Chinese start-up that is changing how AI models are trained|lang=en|author=Jiang|first=Ben|website=South China Morning Post|date=2025-01-01|last2=Perezi|first2=Bien}}</ref> 2023 жылғы мамырда компания DeepSeek атауымен іске қосылды, оны High-Flyer хедж-қорының негізін қалаушылардың бірі [[Лян Вэньфэн]] басқарды.<ref name=":0"/><ref name="scmp 1 January 2025" /> DeepSeek әзірлемесін High-Flyer қаржыландырады.<ref name=":2"/><ref name="scmp 1 January 2025" /> 2024 жылғы мамырда DeepSeek-V2 моделінің шығарылуы Қытайда жасанды интеллект жүйелерінің бағалық бәсекесін туғызды, себебі бұл модель төмен бағамен жоғары өнімділік ұсынды. Бұқаралық ақпарат құралдарында оны «[[Pinduoduo]] ЖИ» деп атап, [[ByteDance]], [[Tencent]], [[Baidu]] және [[Alibaba]] секілді ірі технологиялық компаниялар өздерінің ИИ-модельдерінің бағасын төмендетуге мәжбүр болды. Бағасының төмен болуына қарамастан, DeepSeek жобасы пайда әкелгенін хабарлады, ал оның негізгі бәсекелестері шығынға ұшырағаны туралы деректер жарияланды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.chinatalk.media/p/deepseek-ceo-interview-with-chinas|title=Deepseek: The Quiet Giant Leading China's AI Race|lang=en|author=Schneider|first=Jordan|website=ChinaTalk|date=2024-11-27|access-date=2024-12-28}}</ref> 2024 жылдың соңына қарай DeepSeek зерттеу қызметімен айналысып жатыр және коммерцияландыруға қатысты нақты жоспарларын жарияламаған.<ref name=":3"/> ''[[South China Morning Post]]'' басылымының жазуынша, DeepSeek компаниясы жаңа қызметкерлерді жұмысқа қабылдау кезінде еңбек өтілінен гөрі қабілетіне басымдық берген. Соның нәтижесінде әзірлеушілердің басым бөлігі — жас түлектер немесе жасанды интеллект саласында карьерасының бастапқы кезеңіндегі мамандар.<ref name="scmp 1 January 2025"/> 2025 жылға қарай DeepSeek АҚШ-тың жетекші технологиялық компаниялары әзірлеген деңгейдегі жасанды интеллект жүйесін жасап шыққанымен, ол анағұрлым қуаты төмен чиптерде және әлдеқайда аз шығынмен дайындалғанын мәлімделді. DeepSeek қызметкерлерінің айтуынша, V3 моделі [[Nvidia]] H800 чиптерінде оқытылған, ал бұл чиптер қуаты жағынан жаңа Nvidia [[Blackwell]] үлгілерінен айтарлықтай төмен.<ref name="in">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/technology/techook/liang-wenfeng-the-force-behind-the-chinese-ai-startup-deepseek-9803220/|title=Liang Wenfeng: The force behind Chinese AI startup DeepSeek that has made US tech giants nervous and put India on edge|lang=en|website=The Indian Express|date=2025-01-28|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/chinese-ai-startup-deepseek-overtakes-chatgpt-apple-app-store-2025-01-28|title=DeepSeek hit by cyberattack as users flock to Chinese AI startup|lang=en|date=2025-01-27|publisher=[[Reuters]]}}</ref> Тәуелсіз сарапшылардың пікірінше, DeepSeek және басқа да қытайлық компаниялар белгілі бір артықшылыққа ие, себебі Қытай нарығында ChatGPT және басқа да бірқатар шетелдік модельдерге қолжетімділік «Ұлы Қытай фаерволы» арқылы шектелген.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.science.org/content/article/chinese-firm-s-faster-cheaper-ai-language-model-makes-splash|title=Chinese firm’s faster, cheaper AI language model makes a splash|lang=en|author=Dennis Normile|website=[[Science]]|date=2025-01-15|doi=10.1126/science.z18lyzw|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.securitylab.ru/news/555158.php|title=DeepSeek: новая языковая модель балансирует между прогрессом и цензурой|lang=ru|first=|last=|website=SecurityLab.ru|date=2024-12-28|access-date=}}</ref> == Шығарылымдар == 2 қараша 2023 жылы DeepSeek компаниясы алғашқы моделі — DeepSeek Coder-ді таныстырды. Модель коммерциялық пайдалану мүмкіндігін қоса алғанда, тегін қолжетімді болды.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.turingpost.com/p/deepseek|title=Inside DeepSeek Models|lang=en|author=Se|first=Ksenia|website=Turing Post|date=2024-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918104053/https://www.turingpost.com/p/deepseek|archive-date=2024-09-18|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref> DeepSeek «ашық салмақты» (open-weight) модельдер жасап шығарады, олар толық ашық бастапқы кодтан сәл өзгеше: модель [[MIT лицензиясы]] бойынша еркін қолданылып, зерттеліп және дамытыла алады, бірақ оны оқытуға пайдаланылған деректер жарияланбайды.<ref name="n">{{Мақала|сілтеме=https://www.nature.com/articles/d41586-025-00229-6|автор=Elizabeth Gibney|тақырыбы=China’s cheap, open AI model DeepSeek thrills scientists|жыл=2025-01-23|тілі=en|басылымы=Nature|issn=1476-4687|doi=10.1038/d41586-025-00229-6}}</ref><ref>{{Мақала|сілтеме=https://github.com/deepseek-ai/DeepSeek-Coder|тақырыбы=DeepSeek Coder|жыл=2023-10-23|тілі=en|басылымы=[[Github]]}}</ref> 29 қараша 2023 жылы DeepSeek компаниясы 67 миллиард параметрлі [[үлкен тілдік модель]] — DeepSeek LLM-ді іске қосты. Модель сол кезеңдегі басқа LLM-дермен бәсекелесу үшін әзірленді және өнімділігі жағынан [[GPT-4]] деңгейіне жақындады. Алайда есептеу тиімділігі мен ауқымдалуы бойынша мәселелер туындады.<ref name=":1"/> Сонымен қатар, модельдің чат-нұсқасы DeepSeek Chat атауымен шығарылды.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/ai/meet-deepseek-chat-chinas-latest-chatgpt-rival-with-a-67b-model/|title=Meet DeepSeek Chat, China's latest ChatGPT rival with a 67B model|lang=en-US|author=Sharma|first=Shubham|website=VentureBeat|date=2023-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241223104241/https://venturebeat.com/ai/meet-deepseek-chat-chinas-latest-chatgpt-rival-with-a-67b-model/|archive-date=2024-12-23|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref> === V2 және V3 === 2024 жылдың мамыр айында DeepSeek-V2 моделі шығарылды. ''[[Financial Times]]'' басылымының хабарлауынша, ол балама үлгілерге қарағанда арзанырақ болды және шығарылған әрбір миллион токен үшін 2 юань құнын құрады. [[Ватерлоо университеті]]нің Tiger Lab зертханасы жүргізген LLM рейтингінде DeepSeek-V2 жетінші орынға ие болды.<ref name=":2"/> 2024 жылдың желтоқсан айында DeepSeek-V3 іске қосылды. Өнімділік тесттері бұл нұсқаның [[Llama]] 3.1 және [[Qwen]] 2.5 үлгілерінен асып түскенін, сондай-ақ GPT-4o және [[Claude]] 3.5 Sonnet деңгейіне сәйкес келгенін көрсетті.<ref name="scmp 1 January 2025" /><ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3292507/chinese-start-deepseek-launches-ai-model-outperforms-meta-openai-products|title=Chinese start-up DeepSeek's new AI model outperforms Meta, OpenAI products|lang=en|author=Jiang|first=Ben|website=South China Morning Post|date=2024-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227191529/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3292507/chinese-start-deepseek-launches-ai-model-outperforms-meta-openai-products|archive-date=2024-12-27|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/ai/deepseek-v3-ultra-large-open-source-ai-outperforms-llama-and-qwen-on-launch/|title=DeepSeek-V3, ultra-large open-source AI, outperforms Llama and Qwen on launch|lang=en-US|author=Sharma|first=Shubham|website=VentureBeat|date=2024-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227195503/https://venturebeat.com/ai/deepseek-v3-ultra-large-open-source-ai-outperforms-llama-and-qwen-on-launch/|archive-date=2024-12-27|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2024/12/26/deepseeks-new-ai-model-appears-to-be-one-of-the-best-open-challengers-yet/|title=DeepSeek's new AI model appears to be one of the best 'open' challengers yet|author=Wiggers|first=Kyle|website=TechCrunch|date=2024-12-26}}</ref> 2025 жылдың қаңтарына қарай тәуелсіз тексерулер әлі де жалғасып жатты.<ref name=":4" /> DeepSeek мысалы АҚШ-тың Қытайдағы жасанды интеллектті дамытуға қарсы санкцияларының күтілгендей тиімді болмауы мүмкін екенін көрсетті.<ref name="scmp 1 January 2025"/><ref>{{Cite web|url=https://www.tomshardware.com/tech-industry/artificial-intelligence/chinese-ai-company-says-breakthroughs-enabled-creating-a-leading-edge-ai-model-with-11x-less-compute-deepseeks-optimizations-highlight-limits-of-us-sanctions|title=Chinese AI company's AI model breakthrough highlights limits of US sanctions|lang=en|author=Shilov|first=Anton|website=Tom's Hardware|date=2024-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241228014832/https://www.tomshardware.com/tech-industry/artificial-intelligence/chinese-ai-company-says-breakthroughs-enabled-creating-a-leading-edge-ai-model-with-11x-less-compute-deepseeks-optimizations-highlight-limits-of-us-sanctions|archive-date=2024-12-28|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref> Америкалық аналитик Рэй Вангтың пікірінше, Қытайдың заманауи ЖИ-чиптеріне толық қолжетімділігінің болмауы жергілікті зерттеушілерді шектеулі ресурстар жағдайында инновация жасауға итермелейді.<ref name=":4" /> Өндірушінің деректеріне сәйкес, модельді оқытуға жұмсалған жалпы шығын шамамен 5,58 млн АҚШ долларын құрады, ал оқыту процесі екі айға жуық уақытқа созылған.<ref name="scmp 1 January 2025" /> DeepSeek-V3 үлгісі 685 млрд параметрден тұрады және көпэкспертті архитектураны (MoE) қолданады. Жүйеде 256 эксперт бар, олардың ішінен әрбір токен үшін 8-і ғана белсендіріледі. Бір токенді өңдеу кезінде 37 млрд параметр іске қосылады.<ref>{{Citation |last=DeepSeek-AI |title=DeepSeek-V3 Technical Report |date=2024-12-27 |url=https://arxiv.org/abs/2412.19437 |access-date=2024-12-30 |arxiv=2412.19437 |last2=Liu |first2=Aixin |last3=Feng |first3=Bei |last4=Xue |first4=Bing |last5=Wang |first5=Bingxuan |last6=Wu |first6=Bochao |last7=Lu |first7=Chengda |last8=Zhao |first8=Chenggang |last9=Deng |first9=Chengqi}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! Кезең ! Шығын (мың GPU-сағат) ! Құны (млн АҚШ доллары) |- | Алдын ала даярлау | 2664 | 5,328 |- | Контекст көлемін ұлғайту | 119 | 0,24 |- | Жұқа баптау | 5 | 0,01 |- | Барлығы | 2788 | 5,576 |} === R1 === 2024 жылғы қарашада логикалық қорытынды, математикалық пайымдау және нақты уақыттағы есептерді шешуге арналған DeepSeek-R1-Lite-Preview моделі ұсынылды. DeepSeek компаниясы AIME және MATH тесттерінде бұл модельдің өнімділігі [[OpenAI o1]] моделінен жоғары болғанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/ai/deepseeks-first-reasoning-model-r1-lite-preview-turns-heads-beating-openai-o1-performance/|title=DeepSeek's first reasoning model R1-Lite-Preview turns heads, beating OpenAI o1 performance|lang=en-US|author=Franzen|first=Carl|website=VentureBeat|date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122010413/https://venturebeat.com/ai/deepseeks-first-reasoning-model-r1-lite-preview-turns-heads-beating-openai-o1-performance/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref> Алайда ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы AIME 2024 тесттеріндегі 15 тапсырма бойынша OpenAI o1 шешімдерді DeepSeek R1-Lite-Preview моделіне қарағанда жылдамырақ тапқанын жазды.<ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/tech/ai/china-ai-advances-us-chips-7838fd20|title=Don't Look Now, but China's AI Is Catching Up Fast|lang=en-US|author=Huang|first=Raffaele|website=The Wall Street Journal|date=2024-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227183842/https://www.wsj.com/tech/ai/china-ai-advances-us-chips-7838fd20|archive-date=2024-12-27|access-date=2024-12-28|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда V3 негізінде жасалған DeepSeek-R1 және DeepSeek-R1-Zero үлгілері жарияланды. Бұл үлгілер алдыңғы нұсқаларға қарағанда неғұрлым жетілдірілген және жауаптарды адам ойлауына ұқсас қадам-қадаммен генерациялайды. Алғашқы сынақтарда математика, химия және бағдарламалау бойынша бірқатар тапсырмаларды орындау кезінде R1 өнімділігі o1 деңгейімен шамалас екені көрсетілді.<ref name="n"/><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.de/wirtschaft/ki-aus-china-ueberholt-dieses-startup-jetzt-ploetzlich-openai/|title=KI aus China: Überholt dieses Startup jetzt OpenAI?|lang=de|first=Hasan|last=Chowdhury|website=Business Insider|date=2025-01-25|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/ai/open-source-deepseek-r1-uses-pure-reinforcement-learning-to-match-openai-o1-at-95-less-cost/|title=Open-source DeepSeek-R1 uses pure reinforcement learning to match OpenAI o1 — at 95% less cost|lang=en-US|first=Shubham|last=Sharma|website=VentureBeat|date=2025-01-20|access-date=}}</ref> 2025 жылғы мамырда DeepSeek-R1 үлгісінің жетілдірілген нұсқасы шығарылды, оның параметрлер саны 671 миллиардтан 685 миллиардқа дейін артты.<ref>{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/news/127838-vyshla-uluchshennaya-versiya-deepseek-r1/|title=Вышла улучшенная версия DeepSeek R1|publisher=[[Hi-tech Mail.ru]]|date=2025-05-29|access-date=2025-05-29}}</ref> Сонымен қатар Qwen3-8B тілдік моделін негіз еткен дистилляция әдісі арқылы жасалған жеңілдетілген нұсқа — DeepSeek-R1-0528-Qwen3-8B ұсынылды.<ref>{{Cite web|url=https://3dnews.ru/1123659/deepseek-vipustila-distillirovannuyu-versiyu-obnovlyonnoy-iimodeli-r1-dlya-raboti-ey-hvatit-odnoy-videokarti|title=DeepSeek выпустила «дистиллированную» версию обновлённой ИИ-модели R1 — для работы ей хватит одной видеокарты|publisher=[[3dnews.ru]]|date=2025-05-29|access-date=2025-05-29}}</ref> === V3.1 === DeepSeek компаниясы 2025 жылы әзірлеген ірі тілдік модель. Модель шамамен 685 миллиард параметрден тұрады және диалог құру, логикалық пайымдау және бағдарламалау мүмкіндіктерін біріктіретін гибридті архитектураға негізделген. DeepSeek V3.1 128 000 токенге дейінгі контексті өңдей алады, бұл бірнеше жүз бет көлеміндегі мәтінді талдауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web|url=https://www.gizmochina.com/2025/08/20/deepseek-v3-1-launched-whats-new/|title=DeepSeek Releases V3.1 Model: What’s New?|lang=en|website=Gizmochina|date=2025-08-20|access-date=2025-08-21}}</ref> == Сын және цензура == R1 моделі ресми API-нұсқасында сезімтал тақырыптар бойынша цензура механизмдерін қолданатыны байқалады, әсіресе Қытайда саяси мәні бар деп саналатын мәселелерге қатысты. Мысалы, модель [[1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы оқиғалар]] туралы сұрақтарға жауап беруден бас тартады. Кей жағдайларда жасанды интеллект бастапқыда жауап құрастырады, бірақ оны дереу өшіріп, келесі мәтінмен алмастырады: «Sorry, that’s beyond my current scope. Let’s talk about something else.» ({{lang-kk|«Кешіріңіз, бұл менің мүмкіндіктерімнен тыс. Басқа тақырып туралы сөйлесейік.»}}).<ref>{{Cite web|url=https://www.trendingtopics.eu/deepseek-this-is-what-live-censorship-looks-like-in-the-chinese-ai-chatbot/|title=DeepSeek: This is what live censorship looks like in the Chinese AI chatbot|lang=en|first=Jakob|last=Steinschaden|website=Trending Topics|date=2025-01-27|access-date=2025-01-27}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Field |first1=Matthew |last2=Titcomb |first2=James |date=2025-01-27 |title=Chinese AI has sparked a $1 trillion panic – and it doesn't care about free speech |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2025/01/27/chinese-deepseek-ai-has-sparked-a-1-trillion-panic/ |access-date=2025-01-27 |work=[[The Daily Telegraph]] |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|https://www.deepseek.com}}{{ref-en}}{{ref-zh}} * [https://chat.deepseek.com/ DeepSeek чат-боты] * [https://www.forbes.ru/tekhnologii/529650-nvidia-poterala-bolee-600-mlrd-kapitalizacii-na-fone-uspeha-kitajskogo-deepseek Nvidia компаниясы қытайлық DeepSeek табысына байланысты $600 млрд капитализация жоғалтты]. «Forbes». * [https://habr.com/ru/articles/877090/ DeepSeek R1: OpenAI-дың o1 моделіне тең өнімділік]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. «Habr». * [https://huggingface.co/collections/Presidentlin/deepseek-papers-674c536aa6acddd9bc98c2ac DeepSeek зерттеу мақалалары жинағы]{{ref-en}} * [https://arxiv.org/abs/2501.12948 DeepSeek-R1-Zero және DeepSeek-R1 бірінші буын ойлау модельдері]{{ref-en}} [[Санат:2023 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:2023 жылы Қытайда пайда болғандар]] [[Санат:Ханчжоу компаниялары]] [[Санат:Жасанды интеллект зерттеулері]] [[Санат:Нейрондық желілер]] [[Санат:Үлкен тілдік модельдер]] [[Санат:Виртуалды әңгімелесушілер]] qmjs7ozp5uhgserbyv0kaiifp96spar 0 771929 3602100 3595114 2026-05-09T06:43:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602100 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} {{Ғылыми ұйым|атауы=«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы|орналасқан жер=[[Қазақстан]], [[Астана]] қаласы|мекенжай=[[Астана]] қаласы, 010000, Есіл ауданы, Достық көшесі, 18.|сайт=https://orleu-edu.kz/}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы''' ({{lang-ru|Национальный центр повышения квалификации «Өрлеу»}}; {{lang-en|National Centre for Professional Development “Orleu”}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасындағы]] педагогтердің біліктілігін арттыруды, ересектерді оқытуды, сондай-ақ білім беру жүйесіне әдістемелік және ғылыми-талдамалық сүйемелдеу көрсетуді жүзеге асыратын, [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігіне]] қарасты ұйым.<ref name=":0">https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/about/structure/organization/leadership/574/1?lang=kk</ref> == Миссиясы == Педагогтердің кәсіби деңгейін арттыру, олардың өмір бойы білім алуға деген ынтасын қолдау, сапалы білім беру мазмұнын қалыптастыру және кәсіби білім алушы қауымдастықта инновациялық білім мен тәжірибенің алмасуын қамтамасыз ету.<ref name=":0" /> == Тарихы == Орталықтың қалыптасу тарихы 1948 жылдан бастау алады. Сол жылы [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] қаулысымен бірқатар облыстарда педагогтердің біліктілігін арттыру институттары құрылды. 1950–1952 жылдары бұл желі [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Алматы облысы|Алматы]] және [[Жамбыл облысы|Жамбыл облыстарында]] кеңейтілді.<ref>https://orleu-edu.kz/</ref> 2012 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен Білім беру жүйесінің басшы және ғылыми-педагог кадрларының біліктілігін арттыру республикалық институты мен өңірлік институттар біріктіріліп, жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. 2021 жылы орталықтың бас кеңсесі [[Алматы|Алматы қаласынан]] [[Астана|Астана қаласына]] көшірілді. 2023 жылы [[Түркістан облысы|Түркістан облысында]], сондай-ақ [[Абай облысы|Абай]], [[Жетісу облысы|Жетісу]] және [[Ұлытау облысы|Ұлытау облыстарында]] өкілдіктер ашылды. 2025 жылы Түркістан облысында филиал жұмысын бастады.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/ontustik/press/news/details/1048368</ref> == Басқару және құрылымы == Орталықтың корпоративтік басқару жүйесіне: * жоғарғы орган — [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]]; * басқару органы — Директорлар кеңесі; * алқалы атқарушы орган — Басқарма; * қаржылық-шаруашылық қызметке бақылау жүргізетін орган — Ішкі аудит қызметі жатады. 2025 жылғы жағдай бойынша орталықтың институционалдық желісі 16 өңірлік филиал мен 3 өкілдіктен тұрады. Кадрлық құрамында 743 қызметкер бар, оның ішінде оқу қызметін жүзеге асыратын 283 педагог жұмыс істейді. Ұйымдық құрылым Директорлар кеңесінің 2025 жылғы 7 ақпандағы №133-СД шешімімен бекітілген. == Қызметі және халықаралық ынтымақтастық == Орталық педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуы саласында білім беру бағдарламаларын іске асырады, ғылыми-әдістемелік зерттеулер жүргізеді және білім беру жүйесіне талдамалық қолдау көрсетеді. Ұйымның институционалдық қызметі [[Германия|Германияның]] [[ACQUIN]] агенттігі жүргізген халықаралық аккредитация арқылы расталған.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/1096715?lang=kk</ref> Сондай-ақ орталықтың 12 білім беру бағдарламасы IAAR агенттігінің халықаралық бағдарламалық аккредитациясынан өткен. Орталық педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуы саласында халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады. [[ЮНЕСКО]]<ref>https://iite.unesco.org/news/the-national-centre-for-professional-development-orleu-with-the-support-of-unesco-iite-launched-a-large-scale-teacher-training-in-the-field-of-ai/?utm_source</ref> және [[ЮНИСЕФ]] ұйымдарымен бірлескен жобалар, сондай-ақ [[British Council]] серіктестігіндегі AELLCA бағдарламасы іске асырылуда.<ref>https://kazakhstan.britishcouncil.org/programmes/english-programmes/english-in-education/aellca-accelerating-english-language-learning-central-asia?utm_source{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Өрлеу» қызметкерлері IPDA және ISTE сияқты халықаралық кәсіби қауымдастықтарға қатысады, ал негізгі халықаралық серіктестері қатарына Colby College ([[АҚШ]]), RCEC ([[Нидерланд]]), University of Houston ([[АҚШ]]), А. Авлони атындағы Ұлттық біліктілікті арттыру институты ([[Өзбекстан]]) және NILE ([[Ұлыбритания]]) кіреді. Халықаралық бастамаларды сараптау мақсатында Консультациялық кеңес құрылған. Сонымен қатар, орталық шетелде қазақ тілінде сабақ беретін педагогтерге біліктілікті арттыру курстарын өткізеді.<ref>https://orleu-edu.kz/%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%8B-%D0%BE%D1%82-%D3%A9%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-112-%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0/</ref> «Өрлеу» қызметкерлері ғылыми және әдістемелік еңбектерін отандық және халықаралық рецензияланатын басылымдарда жариялайды, сондай-ақ республикалық және өңірлік ғылыми-әдістемелік журналдар мен педагогикалық басылымдарды шығарады. == Басылымдар тізімі == {| class="wikitable" |+ | |'''Журнал атауы (қазақ және орыс тілдерінде)''' |'''Журнал түрі''' |- |1 |«ШҚО Педагогика жаршысы» Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |2 |«Ұстаз әлемі» ШҚО ақпараттық-педагогикалық газеті |газет |- |3 |«Құзыретті педагог» Республикалық  ғылыми-әдістемелік, ақпараттық-танымдық журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |4 |Республикалық педагогикалық журналы «Bilim KZ» |ғылыми-әдістемелік журнал |- |5 |«Тренер- Education» Республикалық ақпараттық-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |6 |«Педагогикалық ғылым және практика» Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |7 |«Бiлiм-инфо» ақпараттық-әдістемелік хабаршысы |жаршы |- |8 |«Өрлеу-Шымкент» Республикалық әдістемелік-педагогикалық журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |9 |«Педагогикалық Альманах» Кәсіби (ғылыми-әдістемелік) журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |10 |«Хабаршы» Атырау ғылыми-әдістемелік журналы |ғылыми-әдістемелік журнал |- |11 |«Білім берудегі менеджмент» ақпарат-әдістемелік хабаршысы |жаршы |- |12 |«Педагогикалық даму» ақпараттық-педагогикалық журнал |ақпараттық-педагогикалық журнал |- |13 |"Мұғалім журналы" Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |14 |«Ustaz» ғылыми-әдістемелік журналы                      |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |15 |«Zhaiyk ustazy» ақпараттық, танымдық, әдістемелік газеті |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |16 |«Маңғыстау әдіскері» Республикалық  ғылыми-әдістемелік танымдық  журнал |ғылыми-әдістемелік және танымдық журнал |- |17 |«Өрлеу. Үздіксіз білім жаршысы» ғылыми журналы |ғылыми журнал |- |18 |«Өрлеу. Тиімді сабақ» әдістемелік журналы |әдістемелік журнал |- |19 |«Педагогикалық ізденіс» ақпараттық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |20 |«Master.KZ» ақпараттық агенттік (электрондық газет) |газет |- |21 |«БІЛІМ БЕРУДЕГІ БАЛАЛАР-БАЛАЛАРҒА БІЛІМ БЕРУ» ақпараттық агенттік (электрондық газет) |газет |- |22 |Республикалық ғылыми-әдістемелік журналы «Хабаршы» |ғылыми-әдістемелік журнал |- |23 |Республикалық ғылыми-әдістемелік журналы «Orleu EDU Turkistan» |ғылыми-әдістемелік журналы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері]] __INDEX__ [[Санат:Білім]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Өрлеу]] rq1cx5tlmzgfhg81c7b25p5busqbtdb 0 771998 3602096 3594413 2026-05-09T06:39:41Z TalgatSnow 143530 /* 1971—1980 */ 3602096 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы | суреті = [[Сурет:Amy Madigan (40389212382).jpg|250px]] | сурет атауы = 2026 жылғы жеңімпаз: [[Эми Мэдиган]] | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Supporting Actress}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = әйел адамның көмекші рөлін керемет орындау | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1937 | алғашқы иегері = Гейл Сондергард | соңғы иегері = [[Эми Мэдиган]] | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|https://www.oscars.org/}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Supporting Actress }} '''Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Supporting Actress}}, ресми. {{lang-en|Performance by an Actress in a Supporting Role}}) — америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның 1937 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Сыйлыққа үміткерлерді (бестен асырмай)<ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/85/rule01.html|title=Rule One: Awards Definitions|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2013-07-14|archive-date=2014-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223045820/http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/85/rule01.html|url-status=live}}</ref> Академияның актерлер құрамы өз арасында жасырын дауыс беру арқылы таңдайды. Үміткерлер тізіміне тек белгіленген талаптарға сай келетін фильмдер ғана енеді. Ал жеңімпазды Академияның барлық белсенді мүшелері жалпы дауыс беру арқылы анықтайды.<ref name="rule06">{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/85/rule06.html|title=Rule Six: Special Rules for the Acting Awards|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2013-07-14|archive-date=2014-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052944/http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/85/rule06.html|url-status=live}}</ref> Номинация тарихында екі актриса ғана екі реттен жеңіске жетіп, рекорд орнатқан: [[Шелли Уинтерс]] (1960, 1966) және [[Дайан Уист]] (1987, 1995). Бұл номинация бойынша ең көп ұсынылған (номинация алған) актриса — [[Телма Риттер]], ол 6 рет бағын сынағанымен, бірде-бір рет жеңіске жетпеген. Қазіргі таңда бұл номинация бойынша соңғы жеңімпаз — '''[[Эми Мэдиган]]''', ол бұл марапатты 2026 жылғы 98-ші марапаттау рәсімінде «[[Қарулар (фильм)|Қарулар]]» фильміндегі рөлі үшін иеленді. == Рекордтар == * '''Ең көп жеңіс:''' [[Шелли Уинтерс]] және [[Дайан Уист]] — 2 марапаттан. * '''Ең көп номинация:''' [[Телма Риттер]] — 6 номинация. Одан кейін [[Эми Адамс]] (5 номинация). * '''Ең егде жеңімпаз:''' [[Пегги Эшкрофт]] (77 жасында «Үндістанға саяхат» фильмі үшін). * '''Ең егде номинант:''' [[Глория Стюарт]] (87 жасында «Титаник» фильмі үшін). * '''Ең жас жеңімпаз:''' [[Татум О’Нил]] (10 жасында «Қағаз ай» фильмі үшін). == Жеңімпаздар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1937—1940 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Gale Sondergaard 2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=7|оңға=|төмен=21|солға=8|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гейл Сондергард]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Энтони Эдверс]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Фэйт Палеологус'' |- |• [[Бьюла Бонди]] ||[[Керемет инсинуация]] ||''[[Рэйчел Джексон]]'' |- |• [[Элис Брейди]] ||[[Менің қызметшім Годфри]] ||''Анжелика Баллок'' |- |• [[Бонита Гренвилл]] ||[[Осы үшеуі]] ||''Мэри Тилфорд'' |- |• [[Мария Успенская]] ||[[Додсворт (фильм)|Додсворт]] ||''фон Оберсдорф баронессасы'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Alicebrady.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=10|оңға=|төмен=46|солға=14|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Элис Брейди]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ескі Чикагода (фильм)|Ескі Чикагода]]''' ||style="background:#EEDD82"|''миссис Молли O’Лири'' |- |• [[Андреа Лидс]] ||[[Сахна есігі (фильм)|Сахна есігі]] ||''Кэй Хамильтон'' |- |• [[Энн Ширли (актриса)|Энн Ширли]] ||[[Стелла Даллас]] ||''Лорел «Лолли» Даллас'' |- |• [[Клер Тревор]] ||[[Тұйық (фильм, 1937)|Тұйық]] ||''Фрэнси'' |- |• [[Мэй Уитти]] ||[[Түн батқанда (фильм, 1937)|Түн батқанда]] ||''миссис Брэмсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1939)|11-ші (1939)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Fay Bainter.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=105|жоғары=7|оңға=|төмен=12|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фэй Бейнтер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Иезавель (фильм)|Иезавель]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Белль Мэсси тәте'' |- |• [[Бьюла Бонди]] ||[[Адам жүрегінен (фильм)|Адам жүрегінен]] ||''Мэри Уилкинс'' |- |• [[Билли Берк]] ||[[Көңілді өмір сүреміз (фильм)|Көңілді өмір сүреміз]] ||''миссис Эмили Килборн'' |- |• [[Спринг Байинтон]] ||[[Өзіңмен бірге алып кете алмайсың (фильм)|Өзіңмен бірге алып кете алмайсың]] ||''Пэнни Сайкамор'' |- |• [[Милица Корьюс]] ||[[Үлкен вальс (фильм, 1938)|Үлкен вальс]] ||''Карла Доннер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Hattie McDaniel.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=14|оңға=|төмен=64|солға=26|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хэтти Макдэниел]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Мамушка'' |- |• [[Оливия де Хэвилленд]] ||[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] ||''Мелани Гамильтон'' |- |• [[Джеральдин Фицджеральд]] ||[[Асулы асу (фильм, 1939)|Асулы асу]] ||''Изабелла Линтон'' |- |• [[Эдна Мэй Оливер]] ||[[Мохок алқабының барабандары]] ||''миссис Сара Маккленнар'' |- |• [[Мария Успенская]] ||[[Махаббат хикаясы (фильм, 1939)|Махаббат хикаясы]] ||''Жану әже'' |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jane Darwell 1945.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=180|жоғары=|оңға=|төмен=98|солға=40|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джейн Дарвелл]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ыза шоғыры (фильм)|Ыза шоғыры]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Джоад ана'' |- |• [[Джудит Андерсон]] ||[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] ||''миссис Денверс'' |- |• [[Рут Хасси]] ||[[Филадельфиялық хикая]] ||''Элизабет Имбри'' |- |• [[Барбара О’Нил]] ||[[Осының бәрі және аспан да (фильм)|Осының бәрі және аспан да]] ||''Празлин герцогинясы'' |- |• [[Марджори Рэмбю]] ||[[Ләззат жолы (фильм, 1940)|Ләззат жолы]] ||''Мами Адамс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Mary Astor-1930s.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=125|жоғары=|оңға=|төмен=36|солға=11|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мэри Астор]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұлы өтірік (фильм)|Ұлы өтірік]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Сандра Ковак'' |- |• [[Сара Олгуд]] ||[[Менің жазығым қандай жап-жасыл еді]] ||''миссис Бет Морган'' |- |• [[Патрисия Коллиндж]] ||[[Кішкентай түлкілер (фильм)|Кішкентай түлкілер]] ||''Бёрди Хаббард'' |- |• [[Тереза Райт]] ||[[Кішкентай түлкілер (фильм)|Кішкентай түлкілер]] ||''Александра Гидденс'' |- |• [[Маргарет Вичерли]] ||[[Сержант Йорк]] ||''Йорктың анасы'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Teresa Wright Argentinean Magazine AD cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=145|жоғары=|оңға=|төмен=62|солға=26|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тереза Райт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миссис Минивер]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Кэрол Белдон'' |- |• [[Глэдис Купер]] ||[[Алға, саяхатшы (фильм)|Алға, саяхатшы]] ||''миссис Вэйл'' |- |• [[Агнес Мурхед]] ||[[Ғажайып Эмберсондар (фильм)|Ғажайып Эмберсондар]] ||''Фанни Минафер'' |- |• [[Сьюзан Питерс]] ||[[Кездейсоқ өнім (фильм)|Кездейсоқ өнім]] ||''Китти Чилсет'' |- |• [[Мэй Уитти]] ||[[Миссис Минивер]] ||''леди Белдон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Katina Paxinou 1945 Hollywood Vintage (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=|оңға=|төмен=55|солға=32|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Катина Паксино]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қоңырау кімге соғылады (фильм)|Қоңырау кімге соғылады]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Пилар'' |- |• [[Глэдис Купер]] ||[[Бернадетт әні (фильм)|Бернадетт әні]] ||''Мария Тереза Возу әпке'' |- |• [[Полетт Годдар]] ||[[Мақтаныш, сағыныш және айырылу арқылы]] ||''лейтенант Джоан О’Дул'' |- |• [[Энн Ревир]] ||[[Бернадетт әні (фильм)|Бернадетт әні]] ||''Луиза Субиру'' |- |• [[Люсиль Уотсон]] ||[[Рейндегі күзет (фильм)|Рейндегі күзет]] ||''Фанни Фаррелли'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ethel Barrymore.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=160|жоғары=5|оңға=|төмен=85|солға=60|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Этель Берримор]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тек жалғыз жүрек (фильм)|Тек жалғыз жүрек]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Мотт ана'' |- |• [[Дженнифер Джонс]] ||[[Сіз кеткеннен бері]] ||''Джейн Дебора Хилтон'' |- |• [[Анджела Лэнсбери]] ||[[Газ жарығы (фильм, 1944)|Газ жарығы]] ||''Нэнси Оливер'' |- |• [[Алин Макмагон]] ||[[Айдаһар ұрпағы (фильм)|Айдаһар ұрпағы]] ||''Линг Танның әйелі'' |- |• [[Агнес Мурхед]] ||[[Миссис Паркингтон (фильм)|Миссис Паркингтон]] ||''баронесса Аспазия Конти'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Anne Revere.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|жоғары=8|оңға=|төмен=21|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Энн Ревир]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұлттық барқыт (фильм)|Ұлттық барқыт]]''' ||style="background:#EEDD82"|''миссис Браун'' |- |• [[Ив Арден]] ||[[Милдред Пирс (фильм)|Милдред Пирс]] ||''Ида Корвин'' |- |• [[Энн Блит]] ||[[Милдред Пирс (фильм)|Милдред Пирс]] ||''Веда Пирс'' |- |• [[Анджела Лэнсбери]] ||[[Дориан Грей портреті (фильм, 1945)|Дориан Грей портреті]] ||''Сибил Вейн'' |- |• [[Джоан Лорринг]] ||[[Жасыл жүгері (фильм, 1945)|Жасыл жүгері]] ||''Бэсси Уотти'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Anne Baxter 2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=1|оңға=|төмен=44|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Энн Бакстер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұстараның жүзі (фильм, 1946)|Ұстараның жүзі]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Софи Макдональд'' |- |• [[Этель Берримор]] ||[[Айналмалы баспалдақ (фильм, 1946)|Айналмалы баспалдақ]] ||''миссис Уоррен'' |- |• [[Лиллиан Гиш]] ||[[Күн астындағы жекпе-жек]] ||''Лора Белль Макканлес'' |- |• [[Флора Робсон]] ||[[Саратога теміржол тармағы]] ||''Анжелика Буитон'' |- |• [[Гейл Сондергард]] ||[[Анна мен Сиам королі (фильм)|Анна мен Сиам королі]] ||''леди Тианг'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Celeste Holm.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=135|жоғары=5|оңға=|төмен=50|солға=28|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Селеста Холм]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Джентльмендік келісім (фильм)|Джентльмендік келісім]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Анна Деттри'' |- |• [[Этель Берримор]] ||[[Парадайн ісі]] ||''леди Софи Хорфилд'' |- |• [[Глория Грэм]] ||[[Айқасқан от (фильм, 1947)|Айқасқан от]] ||''Джинни Трэмейн'' |- |• [[Марджори Мэйн]] ||[[Сәтсіздікке ұшыраған және мен]] ||''Киттл ана'' |- |• [[Энн Ревир]] ||[[Джентльмендік келісім (фильм)|Джентльмендік келісім]] ||''миссис Грин'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Claire Trevor-still.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=20|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Клер Тревор]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ки-Ларго (фильм)|Ки-Ларго]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Гэй Доун'' |- |• [[Барбара Бел Геддес]] ||[[Мен анамды еске аламын (фильм)|Мен анамды еске аламын]] ||''Катрин Хансон'' |- |• [[Эллен Корби]] ||[[Мен анамды еске аламын (фильм)|Мен анамды еске аламын]] ||''Трина тәте'' |- |• [[Агнес Мурхед]] ||[[Джонни Белинда]] ||''Эгги Макдональд'' |- |• [[Джин Симмонс]] ||[[Гамлет (фильм, 1948)|Гамлет]] ||''[[Офелия]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Mercedes McCambridge.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=|оңға=|төмен=49|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мерседес Маккэмбридж]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Патшаның бүкіл жасағы (фильм, 1949)|Патшаның бүкіл жасағы]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Сэди Бёрк'' |- |• [[Этель Берримор]] ||[[Пинки (фильм)|Пинки]] ||''мисс Эм'' |- |• [[Селеста Холм]] ||[[Қораға келіңіз (фильм)|Қораға келіңіз]] ||''Шоластика әпке'' |- |• [[Эльза Ланчестер]] ||[[Қораға келіңіз (фильм)|Қораға келіңіз]] ||''Амелия Поттс'' |- |• [[Этель Уотерс]] ||[[Пинки (фильм)|Пинки]] ||''Дайси Джонсон'' |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=1952 Stage & Film Actress Josephine Hull Press Photo.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=33|солға=7|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозефин Халл]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Харви (фильм)|Харви]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Вета Луиза Симмонс'' |- |• [[Хоуп Эмерсон]] ||[[Тор ішінде (фильм, 1950)|Тор ішінде]] ||''Эвелин Харпер'' |- |• [[Селеста Холм]] ||[[Барлығы Ева туралы]] ||''Карен Ричардс'' |- |• [[Нэнси Олсон]] ||[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]] ||''Бетти Шефер'' |- |• [[Телма Риттер]] ||[[Ева туралы бәрі]] ||''Бёрди'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Kim Hunter. cph.3b23243.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=2|оңға=|төмен=36|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ким Хантер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[«Құштарлық» трамвайы (фильм, 1951)|«Құштарлық» трамвайы]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Стелла Ковальски'' |- |• [[Джоан Блонделл]] ||[[Көгілдір перде]] ||''Энни Роулинз'' |- |• [[Милдред Даннок]] ||[[Коммивояжердің өлімі (фильм, 1951)|Коммивояжердің өлімі]] ||''Линда Ломен'' |- |• [[Ли Грант]] ||[[Детективтік хикая (фильм, 1951)|Детективтік хикая]] ||''дүкен ұрысы'' |- |• [[Телма Риттер]] ||[[Үйлену маусымы (фильм)|Үйлену маусымы]] ||''Эллен Макналти'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Gloria Grahame-still 1947.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=|оңға=|төмен=44|солға=17|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Глория Грэм]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Зұлымдар мен сұлулар]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Розмари Бартлоу'' |- |• [[Джин Хэген]] ||[[Жаңбыр астындағы ән]] ||''Лина Ламонт'' |- |• [[Колетт Маршан]] ||[[Мулен Руж (фильм, 1952)|Мулен Руж]] ||''Мари Шарле'' |- |• [[Терри Мур]] ||[[Қайтып кел, кішкентай Шеба]] ||''Мари Бакхолдер'' |- |• [[Телма Риттер]] ||[[Жүрегімдегі әнмен]] ||''Клэнси'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Donna Reed Donna Reed Show 1958.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=125|жоғары=2|оңға=|төмен=42|солға=20|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Донна Рид]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бұдан былай және мәңгілікке]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Альма «Лорин» Бёрк'' |- |• [[Грейс Келли]] ||[[Могамбо]] ||''Линда Нордли'' |- |• [[Джеральдин Пейдж]] ||[[Хондо (фильм)|Хондо]] ||''Энджи Лоу'' |- |• [[Марджори Рэмбю]] ||[[Мұңды ән (фильм)|Мұңды ән]] ||''миссис Стюарт'' |- |• [[Телма Риттер]] ||[[Саут-стриттегі оқиға]] ||''Мо Уильямс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Eva Marie Saint.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=125|жоғары=10|оңға=|төмен=43|солға=19|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эва Мари Сейнт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта (фильм)|Портта]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Эди Дойл'' |- |• [[Нина Фох]] ||[[Әкімшілік билік]] ||''Эрика Мартин'' |- |• [[Кэти Хурадо]] ||[[Сынған найза (фильм)|Сынған найза]] ||''сеньора Деверо'' |- |• [[Джен Стерлинг]] ||[[Асқақ әрі айбынды]] ||''Салли Макки'' |- |• [[Клер Тревор]] ||[[Асқақ әрі айбынды]] ||''Мэй Холст'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jo Van Fleet in East of Eden trailer 2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=170|жоғары=|оңға=|төмен=31|солға=41|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джо Ван Флит]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жәннаттан шығысқа қарай]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Кейт'' |- |• [[Бетси Блэр]] ||[[Марти (фильм)|Марти]] ||''Клара Шнайдер'' |- |• [[Пегги Ли]] ||[[Пит Келли блюзі]] ||''Роза Хопкинс'' |- |• [[Мариза Паван]] ||[[Татуировкаланған раушан]] ||''Роза Делла Роза'' |- |• [[Натали Вуд]] ||[[Себепсіз бүлікші]] ||''Джуди'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Written on the wind8 (2).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=10|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дороти Мэлоун]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Желге жазылған сөздер]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Мэрили Хэдли'' |- |• [[Милдред Даннок]] ||[[Қуыршақ (фильм, 1956)|Қуыршақ]] ||''Роуз Комфорт тәте'' |- |• [[Айлин Хекарт]] ||[[Жаман қан (фильм, 1956)|Жаман қан]] ||''Гортензия Дэйгл'' |- |• [[Мерседес Маккэмбридж]] ||[[Алып (фильм)|Алып]] ||''Луз Бенедикт'' |- |• [[Патти Маккормак]] ||[[Жаман қан (фильм, 1956)|Жаман қан]] ||''Рода Пенмарк'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Miyoshi Umeki.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=103|жоғары=|оңға=|төмен=|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Миёси Умэки]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сайонара (фильм)|Сайонара]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Кацуми'' |- |• [[Кэролин Джонс]] ||[[Бойдақ кеші]] ||''экзистенциалист'' |- |• [[Эльза Ланчестер]] ||[[Айыптау куәгері]] ||''мисс Плимсолл'' |- |• [[Хоуп Лэнг]] ||[[Пэйтон Плейс]] ||''Селена Кросс'' |- |• [[Дайан Варси]] ||[[Пэйтон Плейс]] ||''Эллисон Маккензи'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Wendy Hiller in Sailor of the King.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=|оңға=|төмен=56|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уэнди Хиллер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бөлек үстелдерде]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Пэт Купер'' |- |• [[Пегги Касс]] ||[[Мэйм тәте]] ||''Агнес Гуч'' |- |• [[Марта Хайер]] ||[[Олар жүгіріп келді]] ||''Гвен Фрэнч'' |- |• [[Морин Стэплтон]] ||[[Жалғыз жүректер (фильм, 1958)|Жалғыз жүректер]] ||''Фэй Дойл'' |- |• [[Кара Уильямс]] ||[[Бас имегендер]] ||''Биллидің анасы'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Studio publicity Shelley Winters.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=8|оңға=|төмен=24|солға=14|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Шелли Уинтерс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Анна Франк күнделігі (фильм, 1959)|Анна Франк күнделігі]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Петронелла ван Даан'' |- |• [[Гермиона Баддели]] ||[[Жоғарыға жол]] ||''Элспет'' |- |• [[Сьюзан Конер]] ||[[Өмір еліктеуі (фильм, 1959)|Өмір еліктеуі]] ||''Сара Джейн (19 жаста)'' |- |• [[Хуанита Мур]] ||[[Өмір еліктеуі (фильм, 1959)|Өмір еліктеуі]] ||''Энни Джонсон'' |- |• [[Телма Риттер]] ||[[Екіге бөлінген телефон]] ||''Алма'' |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=The Partridge Family Shirley Jones 1972.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=105|жоғары=9|оңға=|төмен=8|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ширли Джонс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Элмер Гантри (фильм)|Элмер Гантри]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Лулу Бейнс'' |- |• [[Глинис Джонс]] ||[[Қаңғыбастар (фильм, 1960)|Қаңғыбастар]] ||''миссис Фёрт'' |- |• [[Ширли Найт]] ||[[Баспалдақ басындағы қараңғылық]] ||''Рини Флуд'' |- |• [[Джанет Ли]] ||[[Психо]] ||''Мэрион Крэйн'' |- |• [[Мэри Юр]] ||[[Ұлдар мен көңілдестер]] ||''Клара Доус'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Rita Moreno (1963).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=117|жоғары=3|оңға=|төмен=|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рита Морено]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Анита'' |- |• [[Фэй Бейнтер]] ||[[Балалар сағаты]] ||''миссис Амелия Тилфорд'' |- |• [[Джуди Гарленд]] ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] ||''Ирен Хоффман'' |- |• [[Лотте Ленья]] ||[[Миссис Стоунның Рим көктемі]] ||''графиня'' |- |• [[Уна Меркел]] ||[[Жаз бен түтін]] ||''миссис Уайнмиллер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Patty Duke 1965.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=120|жоғары=10|оңға=|төмен=32|солға=12|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Патти Дьюк]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ғажайып жасаушы (фильм, 1962)|Ғажайып жасаушы]]''' ||style="background:#EEDD82"|''[[Хелен Келлер]]'' |- |• [[Мэри Бэдэм]] ||[[Құсқыжытты өлтіру (фильм)|Құсқыжытты өлтіру]] ||''Джин Луиза «Глазастик» Финч'' |- |• [[Ширли Найт]] ||[[Жастықтың тәтті дауысты құсы]] ||''Хэвенли Финли'' |- |• [[Анджела Лэнсбери]] ||[[Манчжуриялық кандидат]] ||''миссис Айселин'' |- |• [[Телма Риттер]] ||[[Алькатрастан келген құс әуесқойы]] ||''Элизабет Страуд'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Dame Margaret Rutherford 1960 publicity photo.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=20|солға=18|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Маргарет Рутерфорд]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өте маңызды тұлғалар]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Брайтон герцогинясы'' |- |• [[Дайан Силенто]] ||[[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]] ||''Молли Сигрим'' |- |• [[Эдит Эванс]] ||[[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]] ||''мисс Уэстерн'' |- |• [[Джойс Редман]] ||[[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]] ||''миссис Уотерс / Дженни Джонс'' |- |• [[Лилия Скала]] ||[[Дала лалагүлдері]] ||''бас монах әйел Мария'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Lila Kedrova (1965).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|жоғары=|оңға=|төмен=38|солға=7|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лиля Кедрова]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Грек Зорба (фильм)|Грек Зорба]]''' ||style="background:#EEDD82"|''мадам Гортензия'' |- |• [[Глэдис Купер]] ||[[Менің сұлу ледим (фильм, 1964)|Менің сұлу ледим]] ||''миссис Хиггинс'' |- |• [[Эдит Эванс]] ||[[Бор бағы]] ||''миссис Сент-Моэм'' |- |• [[Грейсон Холл]] ||[[Игуана түні]] ||''Джудит Феллоуз'' |- |• [[Агнес Мурхед]] ||[[Ақырын, ақырын, сүйікті Шарлотта]] ||''Велма Кратер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Shelley Winters in Tennessee Champ trailer cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=3|оңға=|төмен=|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Шелли Уинтерс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкпеңбек шөкім]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Роуз-Энн Д’Арси'' |- |• [[Рут Гордон]] ||[[Дэйзи Кловердің ішкі әлемі]] ||''миссис Кловер'' |- |• [[Джойс Редман]] ||[[Отелло (фильм, 1965)|Отелло]] ||''Эмилия'' |- |• [[Мэгги Смит]] ||[[Отелло (фильм, 1965)|Отелло]] ||''Дездемона'' |- |• [[Пегги Вуд]] ||[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] ||''монастырь басшысы'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Sandy Dennis 1967 (frontside) (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=120|жоғары=|оңға=|төмен=15|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Сэнди Деннис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Хани'' |- |• [[Уэнди Хиллер]] ||[[Барлық заманның адамы]] ||''Элис Мор'' |- |• [[Жоселин Лагард]] ||[[Гавайи (фильм)|Гавайи]] ||''Малама патшайым'' |- |• [[Вивьен Мерчант]] ||[[Элфи (фильм, 1966)|Элфи]] ||''Лили'' |- |• [[Джеральдин Пейдж]] ||[[Сен енді үлкен баласың]] ||''Марджери Шантиклер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Estelle Parsons Love American Style 1973.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=5|оңға=|төмен=94|солға=38|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эстель Парсонс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Бланш Бэрроу'' |- |• [[Кэрол Чэннинг]] ||[[Өте заманауи Милли]] ||''Маззи Ван Хоссмер'' |- |• [[Милдред Нэтвик]] ||[[Паркте жалаң аяқ]] ||''миссис Этель Бэнкс'' |- |• [[Би Ричардс]] ||[[Түскі асқа кім келетінін тап?]] ||''миссис Прентис'' |- |• [[Кэтрин Росс]] ||[[Түлек (фильм)|Түлек]] ||''Элейн Робинсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Garson Kanin and Ruth Gordon 1946.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=225|жоғары=80|оңға=|төмен=88|солға=93|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рут Гордон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Розмаридің сәбиі (фильм)|Розмаридің сәбиі]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Минни Кастевет'' |- |• [[Линн Карлин]] ||[[Бейнелер (фильм, 1968)|Бейнелер]] ||''Мария Форст'' |- |• [[Сондра Локк]] ||[[Жүрек — жалғыз аңшы]] ||''Мик Келли'' |- |• [[Кэй Медфорд]] ||[[Күлкілі қыз]] ||''Роуз Брайс'' |- |• [[Эстель Парсонс]] ||[[Рейчел, Рейчел]] ||''Калла Мэкки'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Goldie Hawn.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|жоғары=5|оңға=|төмен=34|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Голди Хоун]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кактус гүлі (фильм)|Кактус гүлі]]''' ||style="background:#EEDD82"|'' Тони Симмонс'' |- |• [[Кэтрин Бёрнс]] ||[[Соңғы жаз]] ||''Рода'' |- |• [[Дайан Кэннон]] ||[[Боб пен Кэрол, Тед пен Элис]] ||''Элис Хендерсон'' |- |• [[Сильвия Майлз]] ||[[Түнгі ковбой]] ||''Касс'' |- |• [[Сюзанна Йорк]] ||[[Бөрткен аттарды атып тастайды, солай емес пе?]] ||''Элис'' |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Helen Hayes in Ann Arbor (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=7|оңға=5|төмен=20|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хелен Хейс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әуежай (фильм, 1970)|Әуежай]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Ада Квонсетт'' |- |• [[Карен Блэк]] ||[[Бес жеңіл пьеса]] ||''Рейетт Дипесто'' |- |• [[Ли Грант]] ||[[Жер иеленуші]] ||''Джойс Эндерс'' |- |• [[Салли Келлерман]] ||[[Әскери-далалық госпиталь (фильм)|Әскери-далалық госпиталь]] ||''Маргарет «Ыстық еріндер» Халиган'' |- |• [[Морин Стэплтон]] ||[[Әуежай (фильм, 1970)|Әуежай]] ||''Инез Герреро'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Cloris Leachman Phyllis 1974.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=170|жоғары=17|оңға=|төмен=96|солға=20|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Клорис Личмен]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соңғы киносеанс]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Рут Поппер'' |- |• [[Энн-Маргрет]] ||[[Тәнді тану]] ||''Бобби'' |- |• [[Эллен Бёрстин]] ||[[Соңғы киносеанс]] ||''Лоиз Фэрроу'' |- |• [[Барбара Харрис]] ||[[Гарри Келлерман деген кім?]] ||''Эллисон Денсмор'' |- |• [[Маргарет Лейтон]] ||[[Дәнекер (фильм, 1971)|Дәнекер]] ||''миссис Модсли'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Eileen Heckart during opening night party at Roseland for the stage production West Side Story.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=500|жоғары=70|оңға=|төмен=317|солға=205|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Айлин Хекарт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көбелектер еркін (фильм)|Көбелектер еркін]]''' ||style="background:#EEDD82"|''миссис Бейкер'' |- |• [[Джинни Берлин]] ||[[Жүрек емдеуші]] ||''Лайла Колодна'' |- |• [[Джеральдин Пейдж]] ||[[Пит пен Тилли]] ||''Гертруда'' |- |• [[Сьюзан Тайррелл]] ||[[Семіз қала]] ||''Ома'' |- |• [[Шелли Уинтерс]] ||[[«Посейдон» бастан кешкендері]] ||''Белль Розен'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Tatum O'Neal Oscar 1974 (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=180|жоғары=|оңға=|төмен=125|солға=30|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Татум О’Нил]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қағаз ай]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Эдди Логгинс'' |- |• [[Линда Блэр]] ||[[Албастыны қуушы]] ||''Риган Макнил'' |- |• [[Кэнди Кларк]] ||[[Америкалық граффити]] ||''Дебби Данхэм'' |- |• [[Мэдлин Кан]] ||[[Қағаз ай]] ||''Трикси Делайт'' |- |• [[Сильвия Сидни]] ||[[Жазғы тілектер, қысқы армандар]] ||''миссис Притчетт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Ingrid Bergman The Constant Wife 1975.JPG|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=7|оңға=|төмен=45|солға=10|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ингрид Бергман]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шығыс экспресіндегі өлімі (фильм, 1974)|Шығыс экспресіндегі өлімі]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Грета Олссон'' |- |• [[Валентина Кортезе]] ||[[Америкалық түн]] ||''Северина'' |- |• [[Мэдлин Кан]] ||[[Жылтырақ ерлер]] ||''Лили фон Штапп'' |- |• [[Дайан Ладд]] ||[[Алиса бұдан былай мұнда тұрмайды]] ||''Фло Кастлберри'' |- |• [[Талия Шайр]] ||[[Өкіл әке 2]] ||''Конни Корлеоне'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Lee Grant at F.I.S.T premier 1978 (2).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=2|оңға=|төмен=26|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ли Грант]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шампунь (фильм)|Шампунь]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Фелиция Карпф'' |- |• [[Рони Блэкли]] ||[[Нэшвилл (фильм)|Нэшвилл]] ||''Барбара Джин'' |- |• [[Сильвия Майлз]] ||[[Қош бол, менің сұлуым]] ||''Джесси Холстед Флориан'' |- |• [[Лили Томлин]] ||[[Нэшвилл (фильм)|Нэшвилл]] ||''Линни Риз'' |- |• [[Бренда Ваккаро]] ||[[Бір рет жеткіліксіз]] ||''Линда Риггс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Beatrice Straight from 1975 (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=2|оңға=|төмен=15|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Беатрис Стрейт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тележелі (фильм)|Тележелі]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Луиза Шумахер'' |- |• [[Джейн Александер]] ||[[Президенттің бүкіл жасағы]] ||''Джуди Холбек'' |- |• [[Джоди Фостер]] ||[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]] ||''Айрис «Изи» Стенсма'' |- |• [[Ли Грант]] ||[[Қарғыс атқандардың саяхаты]] ||''Лиллиан Розен'' |- |• [[Пайпер Лори]] ||[[Кэрри (фильм, 1976)|Кэрри]] ||''Маргарет Уайт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Vanessa Redgrave by Elena Torre.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=160|жоғары=28|оңға=|төмен=89|солға=38|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ванесса Редгрейв]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Джулия'' |- |• [[Лесли Браун]] ||[[Бұрылыс нүктесі]] ||''Эмилия Роджерс'' |- |• [[Куинн Каммингс]] ||[[Қош бол, қымбаттым]] ||''Люси Макфадден'' |- |• [[Мелинда Диллон]] ||[[Үшінші дәрежелі жақын байланыстар]] ||''Джиллиан Гуилер'' |- |• [[Тьюсдей Уэлд]] ||[[Мистер Гудбарды іздеу]] ||''Кэтрин'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Maggie Smith - Vintage (trim).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мэгги Смит]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Калифорниялық қонақ үй]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Дайана Бэрри'' |- |• [[Дайан Кэннон]] ||[[Көк аспан күте тұрады]] ||''Джулия Фарнсворт'' |- |• [[Пенелопе Милфорд]] ||[[Үйге оралу (фильм, 1978)|Үйге оралу]] ||''Ви Мансон'' |- |• [[Морин Стэплтон]] ||[[Интерьерлер]] ||''Перл'' |- |• [[Мерил Стрип]] ||[[Бұғы аңшысы]] ||''Линда'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Meryl Streep by Jack Mitchell.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=5|оңға=|төмен=19|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мерил Стрип]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Крамер Крамерге қарсы]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Джоанна Крамер'' |- |• [[Джейн Александер]] ||[[Крамер Крамерге қарсы]] ||''Маргарет Фелпс'' |- |• [[Барбара Бэрри]] ||[[Бөлініп кету (фильм)|Бөлініп кету]] ||''Эвелин Столлер'' |- |• [[Кэндис Берген]] ||[[Қайта бастау]] ||''Джессика Поттер'' |- |• [[Мэриел Хемингуэй]] ||[[Манхэттэн (фильм)|Манхэттэн]] ||''Трейси'' |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1991)|53-ші (1981)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=MarySteenburgen2000.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=6|төмен=40|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мэри Стинберджен]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мелвин мен Говард]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Линда Думмар'' |- |• [[Айлин Бреннан]] ||[[Қатардағы Бенджамин]] ||''капитан Дорин Льюис'' |- |• [[Эва Ле Галлиенн]] ||[[Қайта тірілу (фильм, 1980)|Қайта тірілу]] ||''Перл әже'' |- |• [[Кэти Мориарти]] ||[[Құтырған бұқа]] ||''Вики Тейлер Ламотта'' |- |• [[Дайана Скаруид]] ||[[Жасырын пастар]] ||''Луиза'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Maureen Stapleton (Seven Lively Arts, 1958).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=25|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Морин Стэплтон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]]''' ||style="background:#EEDD82"|''[[Эмма Гольдман]]'' |- |• [[Мелинда Диллон]] ||[[Зұлым ниетсіз]] ||''Тереза Перрон'' |- |• [[Джейн Фонда]] ||[[Алтын көлде]] ||''Челси Тэйер Уэйн'' |- |• [[Джоан Хакетт]] ||[[Күлген кезімде ғана]] ||''Тоби Ландау'' |- |• [[Элизабет Макговерн]] ||[[Рэгтайм (фильм)|Рэгтайм]] ||''[[Эвелин Несбит]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Lange April 2008.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=105|жоғары=3|оңға=|төмен=41|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джессика Лэнг]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тутси (фильм)|Тутси]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Джули Николс'' |- |• [[Гленн Клоуз]] ||[[Гарп бойынша әлем]] ||''Дженни Филдс'' |- |• [[Тери Гарр]] ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] ||''Сэнди Лестер'' |- |• [[Ким Стэнли]] ||[[Фрэнсис (фильм)|Фрэнсис]] ||''Лиллиан Фармер'' |- |• [[Лесли Энн Уоррен]] ||[[Виктор/Виктория]] ||''Норма Кэссиди'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Linda_Hunt.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=105|жоғары=|оңға=|төмен=42|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Линда Хант]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қауіпті өмір жылы]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Билли Кван'' |- |• [[Шер]] ||[[Силквуд (фильм)|Силквуд]] ||''Долли Пелликер'' |- |• [[Гленн Клоуз]] ||[[Үлкен көңіл қалу]] ||''Сара Купер'' |- |• [[Эми Ирвинг]] ||[[Йентл (фильм)|Йентл]] ||''Хадасс'' |- |• [[Элфри Вудард]] ||[[Кросс-Крик]] ||''Гичи'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Actrice Peggy Ashcroft op Schiphol voor optreden in Stadsschouwburg, Bestanddeelnr 914-0309.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=17|оңға=|төмен=12|солға=22|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пегги Эшкрофт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үндістанға саяхат (фильм)|Үндістанға саяхат]]''' ||style="background:#EEDD82"|''миссис Мур'' |- |• [[Гленн Клоуз]] ||[[Тума талант (фильм)|Тума талант]] ||''Айрис Гейнс'' |- |• [[Линдсей Краус]] ||[[Жүректегі мекендер]] ||''Маргарет Ломакс'' |- |• [[Кристин Лахти]] ||[[Қосымша ауысым]] ||''Хэйзел'' |- |• [[Джеральдин Пейдж]] ||[[Гринвич-Виллидж өкіл әкесі]] ||''миссис Риттер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Angelica Houston (2105760941).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=480|жоғары=253|оңға=|төмен=357|солға=275|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Анжелика Хьюстон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Прицци әулетінің абыройы]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Мэйроуз Прицци'' |- |• [[Маргарет Эйвери]] ||[[Күлгін алқап гүлдері]] ||''Шуг Эйвери'' |- |• [[Эми Мэдиган]] ||[[Өмірде екі рет]] ||''Санни Собел'' |- |• [[Мег Тилли]] ||[[Құдайдың Агнессасы]] ||''Агнесса әпке'' |- |• [[Опра Уинфри]] ||[[Күлгін алқап гүлдері]] ||''София'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Diane Weist (2105762267).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=410|жоғары=235|оңға=|төмен=270|солға=188|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дайан Уист]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ханна және оның әпкелері]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Холли'' |- |• [[Тесс Харпер]] ||[[Жүрек қылмыстары]] ||''Чик Бойл'' |- |• [[Пайпер Лори]] ||[[Кіші құдайдың балалары]] ||''миссис Норман'' |- |• [[Мэри Элизабет Мастрантонио]] ||[[Ақша түсі]] ||''Кармен'' |- |• [[Мэгги Смит]] ||[[Көрінісі бар бөлме]] ||''Шарлотта Бартлетт'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Olympia Dukakis with Moonstruck.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=14|оңға=|төмен=86|солға=29|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Олимпия Дукакис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Айдың билігі]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Роза Касторини'' |- |• [[Норма Алеандро]] ||[[Габи: шынайы хикая]] ||''Флоренция'' |- |• [[Энн Арчер]] ||[[Қатерлі құштарлық]] ||''Бет Галлахер'' |- |• [[Энн Рэмси]] ||[[Анаңды пойыздан лақтыр]] ||''миссис Лифт'' |- |• [[Энн Сотерн]] ||[[Тамыз киттері]] ||''Тиша Доути'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Geena Davis (1989) crop.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=160|жоғары=7|оңға=|төмен=98|солға=28|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джина Дэвис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Еріксіз турист]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Мюриэл Притчетт'' |- |• [[Джоан Кьюсак]] ||[[Іскер қыз]] ||''Синтия'' |- |• [[Фрэнсис Макдорманд]] ||[[Миссисипи от ішінде]] ||''миссис Пелл'' |- |• [[Мишель Пфайффер]] ||[[Қауіпті байланыстар]] ||''мадам Мари де Турвель'' |- |• [[Сигурни Уивер]] ||[[Іскер қыз]] ||''Кэтрин Паркер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Brenda Fricker March 1990 2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=145|жоғары=|оңға=|төмен=68|солға=31|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бренда Фрикер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің сол жақ аяғым (фильм)|Менің сол жақ аяғым]]''' ||style="background:#EEDD82"|''миссис Браун'' |- |• [[Анжелика Хьюстон]] ||[[Жаулар. Махаббат хикаясы]] ||''Тамара Бродер'' |- |• [[Лена Олин]] ||[[Жаулар. Махаббат хикаясы]] ||''Маша'' |- |• [[Джулия Робертс]] ||[[Болат магнолиялар]] ||''Шелби Итентон Лэтчери'' |- |• [[Дайан Уист]] ||[[Ата-аналар (фильм, 1989)|Ата-аналар]] ||''Хелен Бакмен'' |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Whoopi Goldberg Cannes 1992.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=10|оңға=|төмен=9|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Вупи Голдберг]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Елес (фильм, 1990)|Елес]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Ода Мэй Браун'' |- |• [[Аннетт Бенинг]] ||[[Алаяқтар (фильм, 1990)|Алаяқтар]] ||''Майра Лэнгтри'' |- |• [[Лоррейн Бракко]] ||[[Жақсы жігіттер]] ||''Карен Хилл'' |- |• [[Дайан Ладд]] ||[[Жабайы жүректер]] ||''Мариэтта Форчун'' |- |• [[Мэри Макдоннелл]] ||[[Қасқырлармен билеу]] ||''«Жұдырықпен тұрған»'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Mercedes-Ruehl-eh.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|жоғары=|оңға=|төмен=14|солға=18|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мерседес Рул]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Балықшы патша]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Энн Наполитано'' |- |• [[Дайан Ладд]] ||[[Әлсіз Роза]] ||''отбасы анасы'' |- |• [[Джульетт Льюис]] ||[[Қорқыныш мүйісі (фильм, 1991)|Қорқыныш мүйісі]] ||''Даниэлла Боуден'' |- |• [[Кейт Неллиган]] ||[[Толысулар әміршісі]] ||''Лайла Уинго Ньюбери'' |- |• [[Джессика Тэнди]] ||[[Қуырылған жасыл қызанақтар]] ||''Нинни Тредгуд'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Marisa Tomei by David Shankbone.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=170|жоғары=10|оңға=|төмен=125|солға=30|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мариса Томей]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің немере ағам Винни]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Мона Лиза Вито'' |- |• [[Джуди Дэвис]] ||[[Күйеулер мен әйелдер]] ||''Салли'' |- |• [[Джоан Плаурайт]] ||[[Сиқырлы сәуір]] ||''миссис Фишер'' |- |• [[Ванесса Редгрейв]] ||[[Говардс-Энд (фильм)|Говардс-Энд]] ||''Рут Уилкокс'' |- |• [[Миранда Ричардсон]] ||[[Залал (фильм)|Залал]] ||''Ингрид Флеминг'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Anna Paquin 2009.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=125|жоғары=1|оңға=|төмен=200|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Анна Пэкуин]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пианино (фильм)|Пианино]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Флора Макграт'' |- |• [[Холли Хантер]] ||[[Фирма (фильм, 1993)|Фирма]] ||''Тэмми Хемфилл'' |- |• [[Рози Перес]] ||[[Қорқынышсыз (фильм, 1993)|Қорқынышсыз]] ||''Карла Родриго'' |- |• [[Вайнона Райдер]] ||[[Күнәсіздік дәуірі]] ||''Мэй Велланд'' |- |• [[Эмма Томпсон]] ||[[Әке есімімен]] ||''Гарет Пирс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Dianne Wiest 2009.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=2|оңға=5|төмен=64|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дайан Уист]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бродвей үстіндегі оқтар]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Хелен Синклер'' |- |• [[Розмари Харрис]] ||[[Том мен Вив]] ||''Роуз Хей-Вуд'' |- |• [[Хелен Миррен]] ||[[Георг патшаның ессіздігі]] ||''[[Шарлотта патшайым]]'' |- |• [[Ума Турман]] ||[[Қойыртпақ шығарма]] ||''Миа Уоллес'' |- |• [[Дженнифер Тилли]] ||[[Бродвей үстіндегі оқтар]] ||''Оливия Нил'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Mira Sorvino(CannesPhotocall).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=130|жоғары=5|оңға=|төмен=75|солға=30|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мира Сорвино]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұлы Афродита]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Линда Эш'' |- |• [[Джоан Аллен]] ||[[Никсон (фильм)|Никсон]] ||''[[Пэт Никсон]]'' |- |• [[Кэтлин Куинлан]] ||[[Аполлон-13 (фильм)|Аполлон-13]] ||''Мэрилин Ловелл'' |- |• [[Мэр Уиннингэм]] ||[[Джорджия (фильм)|Джорджия]] ||''Джорджия Флуд'' |- |• [[Кейт Уинслет]] ||[[Ақыл мен сезім (фильм, 1995)|Ақыл мен сезім]] ||''[[Марианна Дэшвуд]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Juliette Binoche 2000 cropped.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=105|жоғары=|оңға=|төмен=19|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Жюльет Бинош]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ағылшын пациенті (фильм)|Ағылшын пациенті]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Хана'' |- |• [[Джоан Аллен]] ||[[Қатал сынақ (фильм, 1996)|Қатал сынақ]] ||''Элизабет Проктор'' |- |• [[Лорен Бэколл]] ||[[Айнаның екі жүзі бар]] ||''Ханна Морган'' |- |• [[Барбара Херши]] ||[[Леди портреті (фильм)|Леди портреті]] ||''мадам Серена Мерл'' |- |• [[Мэрианн Жан-Батист]] ||[[Құпиялар мен өтірік]] ||''Гортензия Камбербэтч'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1998)|70-ші (1998)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Kim Basinger (1990) 2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=2|оңға=|төмен=12|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Ким Бейсингер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лос-Анджелес құпиялары]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Линн Брэкен'' |- |• [[Джоан Кьюсак]] ||[[Кіру және шығу]] ||''Эмили Монтгомери'' |- |• [[Минни Драйвер]] ||[[Ақылды Уилл Хантинг]] ||''Скайлэр'' |- |• [[Джулианна Мур]] ||[[Буги стиліндегі түндер]] ||''Амбер Уэйвз'' |- |• [[Глория Стюарт]] ||[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] ||''Роза (кәрі кезінде)'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Judi Dench at the BAFTAs 2007.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|жоғары=1|оңға=|төмен=16|солға=14|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джуди Денч]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ғашық болған Шекспир]]''' ||style="background:#EEDD82"|''[[Елизавета I|Елизавета I патшайым]]'' |- |• [[Кэти Бэйтс]] ||[[Негізгі түстер (фильм)|Негізгі түстер]] ||''Либби Холден'' |- |• [[Бренда Блетин]] ||[[Кішкентай дауыс (фильм)|Кішкентай дауыс]] ||''Мэри Хофф'' |- |• [[Рэйчел Гриффитс]] ||[[Хилари мен Джеки]] ||''Хилари дю Пре'' |- |• [[Линн Редгрейв]] ||[[Құдайлар мен құбыжықтар]] ||''Ханна'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jolie.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=11|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Анджелина Джоли]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үзілген өмір]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Лиза Роу'' |- |• [[Тони Коллетт]] ||[[Алтыншы сезім (фильм, 1999)|Алтыншы сезім]] ||''Линн Сиэр'' |- |• [[Кэтрин Кинер]] ||[[Джон Малкович болу]] ||''Максин Лунд'' |- |• [[Саманта Мортон]] ||[[Тәтті және жексұрын]] ||''Хэтти'' |- |• [[Хлоя Севиньи]] ||[[Жігіттер жыламайды]] ||''Лана Тисдел'' |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=MarciaGayHarden07TIFF.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=95|жоғары=|оңға=|төмен=24|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Марша Гей Харден]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Поллок (фильм)|Поллок]]''' ||style="background:#EEDD82"|''[[Ли Краснер]]'' |- |• [[Джуди Денч]] ||[[Шоколад (фильм, 2000)|Шоколад]] ||''Арманда Вуазен'' |- |• [[Кейт Хадсон]] ||[[Атақтылыққа бір қадам]] ||''Пенни Лейн'' |- |• [[Фрэнсис Макдорманд]] ||[[Атақтылыққа бір қадам]] ||''Элейн Миллер'' |- |• [[Джули Уолтерс]] ||[[Билли Эллиот]] ||''Джорджия Уилкинсон'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2002)|74-ші (2002)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jennifer Connelly 2005.2.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=180|жоғары=1|оңға=|төмен=151|солға=35|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дженнифер Коннелли]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тамаша ақыл (фильм)|Тамаша ақыл]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Алисия Нэш'' |- |• [[Хелен Миррен]] ||[[Госфорд-парк]] ||''миссис Уилсон'' |- |• [[Мэгги Смит]] ||[[Госфорд-парк]] ||''Констанс, Трэнтем графинясы'' |- |• [[Мариса Томей]] ||[[Жатын бөлмеде]] ||''Натали Страут'' |- |• [[Кейт Уинслет]] ||[[Айрис (фильм)|Айрис]] ||''[[Айрис Мёрдок]] (жас кезінде)'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Catherine Zeta-Jones Feb05.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=95|жоғары=|оңға=|төмен=5|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кэтрин Зета-Джонс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Вэлма Келли'' |- |• [[Кэти Бэйтс]] ||[[Шмидт туралы]] ||''Роберта Хертцель'' |- |• [[Джулианна Мур]] ||[[Сағаттар (фильм)|Сағаттар]] ||''Лора Браун'' |- |• [[Куин Латифа]] ||[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] ||''«Мама» Мортон'' |- |• [[Мерил Стрип]] ||[[Адаптация (фильм)|Адаптация]] ||''Сьюзен Орлеан'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Renée_Zellweger_by_David_Shankbone.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=120|жоғары=6|оңға=|төмен=36|солға=14|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рене Зеллвегер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Суық тау (фильм)|Суық тау]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Руби Тьюс'' |- |• [[Шохре Агдашлу]] ||[[Құм мен тұманнан тұратын үй]] ||''Нади Берани'' |- |• [[Патриша Кларксон]] ||[[Эйприл мерекесі]] ||''Джой Бёрнс'' |- |• [[Марша Гей Харден]] ||[[Жұмбақ өзен]] ||''Селеста Бойл'' |- |• [[Холли Хантер]] ||[[Он үш (фильм, 2003)|Он үш]] ||''Мелани Фрилэнд'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Cate Blanchett 2011.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|жоғары=|оңға=|төмен=45|солға=7|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Кейт Бланшетт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Авиатор (фильм)|Авиатор]]''' ||style="background:#EEDD82"|''[[Кэтрин Хепбёрн]]'' |- |• [[Лора Линни]] ||[[Кинси (фильм)|Кинси]] ||''Клара Макмиллен'' |- |• [[Вирджиния Мэдсен]] ||[[Жиекте]] ||''Майя Рэндалл'' |- |• [[Софи Оконедо]] ||[[«Руанда» қонақ үйі]] ||''Татьяна Русесабагина'' |- |• [[Натали Портман]] ||[[Жақындық (фильм, 2004)|Жақындық]] ||''Элис Айрес / Джейн Джонс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Rachel Weisz.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=4|оңға=|төмен=25|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Рэйчел Вайс]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Берілген бағбан]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Тесса Куэйл'' |- |• [[Эми Адамс]] ||[[Маусым қоңызы]] ||''Эшли Джонстен'' |- |• [[Кэтрин Кинер]] ||[[Капоте (фильм)|Капоте]] ||''[[Харпер Ли]]'' |- |• [[Фрэнсис Макдорманд]] ||[[Солтүстік ел]] ||''Глори Додж'' |- |• [[Мишель Уильямс]] ||[[Еңіс тау]] ||''Альма Бирс Дел Мар'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Jennifer Hudson - Chicago Theatre 07 (2).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=14|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дженнифер Хадсон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арман қыздары]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Эффи Уайт'' |- |• [[Адриана Барраса]] ||[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]] ||''Амелия'' |- |• [[Кейт Бланшетт]] ||[[Жанжалды күнделік]] ||''Шеба Харт'' |- |• [[Эбигейл Бреслин]] ||[[Кішкентай Күн шуағы аруы]] ||''Олив Гувер'' |- |• [[Ринко Кикути]] ||[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]] ||''Чиэко Ватаи'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Tilda Swinton (Berlin Film Festival 2008).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=2|оңға=|төмен=109|солға=24|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тильда Суинтон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Майкл Клейтон]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Карен Кроудер'' |- |• [[Кейт Бланшетт]] ||[[Мен ол жерде жоқпын]] ||''Джуд Куинн'' |- |• [[Руби Ди]] ||[[Гангстер (фильм, 2007)|Гангстер]] ||''Лукас анасы'' |- |• [[Сирша Ронан]] ||[[Өтеу (фильм, 2007)|Өтеу]] ||''Брайони Таллис (13 жаста)'' |- |• [[Эми Райан]] ||[[Қош бол, балақай, қош бол]] ||''Хелен Маккриди'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Penélope Cruz @ 2010 Academy Awards (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=150|жоғары=15|оңға=|төмен=165|солға=25|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Пенелопа Крус]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вики Кристина Барселона]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Мария Елена'' |- |• [[Эми Адамс]] ||[[Күмән (фильм, 2008)|Күмән]] ||''Джеймс әпке'' |- |• [[Виола Дэвис]] ||[[Күмән (фильм, 2008)|Күмән]] ||''миссис Миллер'' |- |• [[Тараджи П. Хенсон]] ||[[Бенджамин Баттонның жұмбақ хикаясы]] ||''Куини'' |- |• [[Мариса Томей]] ||[[Рестлер (фильм)|Рестлер]] ||''Пэм / Кэссиди'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Mo'Nique attending the 82nd Academy Awards 2010.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=3|оңға=|төмен=41|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мо'Ник]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Асыл (фильм, 2009)|Асыл]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Мэри Ли Джонстон'' |- |• [[Пенелопа Крус]] ||[[Тоғыз (фильм)|Тоғыз]] ||''Карла'' |- |• [[Вера Фармига]] ||[[Аспанға барар жолда]] ||''Алекс Горан'' |- |• [[Мэгги Джилленхол]] ||[[Ессіз жүрек]] ||''Джин Крэддок'' |- |• [[Анна Кендрик]] ||[[Аспанға барар жолда]] ||''Натали Кинер'' |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Melissa Leo at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=5|оңға=|төмен=35|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Мелисса Лео]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жауынгер (фильм, 2010)|Жауынгер]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Элис Уорд'' |- |• [[Эми Адамс]] ||[[Жауынгер (фильм, 2010)|Жауынгер]] ||''Шарлин Флеминг'' |- |• [[Хелена Бонэм Картер]] ||[[Патша сөйлейді!]] ||''[[Елизавета Боуз-Лайон|Елизавета патшайым]]'' |- |• [[Хейли Стейнфилд]] ||[[Нағыз төзімділік]] ||''Мэтти Росс'' |- |• [[Джеки Уивер]] ||[[Жануарлар патшалығы (фильм)|Жануарлар патшалығы]] ||''Жанин «Смёрф» Коуди'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Octavia Spencer.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=16|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Октавия Спенсер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көмекші (фильм)|Көмекші]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Минни Джексон'' |- |• [[Беренис Бежо]] ||[[Әртіс (фильм)|Әртіс]]||''Пеппи Миллер'' |- |• [[Джессика Честейн]] ||[[Көмекші (фильм)|Көмекші]] ||''Селия Фут'' |- |• [[Мелисса Маккарти]] ||[[Қыз ұзату (фильм, 2011)|Қыз ұзату]] ||''Меган'' |- |• [[Джанет Мактир]] ||[[Альберт Ноббс]] ||''Хьюберт Пейдж'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=AnneHathawayAAFeb09.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=135|жоғары=9|оңға=|төмен=85|солға=25|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Энн Хэтэуэй]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аласталғандар (фильм, 2012)|Аласталғандар]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Фантина'' |- |• [[Эми Адамс]] ||[[Шебер (фильм, 2012)|Шебер]] ||''Пегги Додд'' |- |• [[Салли Филд]] ||[[Линкольн (фильм)|Линкольн]] ||''[[Мэри Тодд Линкольн]]'' |- |• [[Хелен Хант]] ||[[Суррогат (фильм)|Суррогат]] ||''Шерил Коэн Грин'' |- |• [[Джеки Уивер]] ||[[Үміт сәулесі]] ||''Долорес Солитано'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Lupita Nyong'o, by Gordon Correll.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=115|жоғары=4|оңға=|төмен=35|солға=3|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лупита Нионго]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[12 жылдық құлдық]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Пэтси'' |- |• [[Салли Хокинс]] ||[[Жасмин (фильм)|Жасмин]] ||''Джинджер'' |- |• [[Дженнифер Лоуренс]] ||[[Америкалық алаяқтық]] ||''Розалин Розенфельд'' |- |• [[Джулия Робертс]] ||[[Тамыз: Осейдж округі]] ||''Барбара Уэстон'' |- |• [[Джун Скуибб]] ||[[Небраска (фильм)|Небраска]] ||''Кейт Грант'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Patricia Arquette at Heart Truth 2009 (cropped 2).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=95|жоғары=5|оңға=|төмен=4|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Патрисия Аркетт]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бозбала шақ (фильм)|Бозбала шақ]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Оливия Эванс'' |- |• [[Лора Дерн]] ||[[Жабайы (фильм)|Жабайы]] ||''Барбара «Бобби» Грэй'' |- |• [[Кира Найтли]] ||[[Еліктеу ойыны]] ||''Джоан Кларк'' |- |• [[Эмма Стоун]] ||[[Бёрдмэн]] ||''Сэм Томсон'' |- |• [[Мерил Стрип]] ||[[Орман ішінде]] ||''мыстан'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Alicia Vikander.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=120|жоғары=2|оңға=|төмен=35|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Алисия Викандер]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Даниялық қыз]]''' ||style="background:#EEDD82"|''[[Герда Вегенер]]'' |- |• [[Дженнифер Джейсон Ли]] ||[[Жиіркенішті сегіздік]] ||''Дейзи Домергю'' |- |• [[Руни Мара]] ||[[Кэрол (фильм)|Кэрол]] ||''Тереза Беливет'' |- |• [[Рэйчел Макадамс]] ||[[Назар ортасында]] ||''Саша Пфайффер'' |- |• [[Кейт Уинслет]] ||[[Стив Джобс (фильм)|Стив Джобс]] ||''Джоанна Хоффман'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Viola Davis by Gage Skidmore.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=23|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Виола Дэвис]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қоршаулар (фильм)|Қоршаулар]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Роуз Максон'' |- |• [[Наоми Харрис]] ||[[Ай сәулесі (фильм, 2016)|Ай сәулесі]] ||''Паула'' |- |• [[Николь Кидман]] ||[[Арыстан (фильм, 2016)|Арыстан]] ||''Сью Брайерли'' |- |• [[Октавия Спенсер]] ||[[Жасырын тұлғалар]] ||''Дороти Воан'' |- |• [[Мишель Уильямс]] ||[[Манчестер теңіз жағасында]] ||''Рэнди Чандлер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Allison Janney Oct 2014 (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=13|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эллисон Дженни]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мен, Тоня]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Лавона Голден'' |- |• [[Мэри Джей Блайдж]] ||[[Мадбаунд]] ||''Флоренс Джексон'' |- |• [[Лесли Мэнвилл]] ||[[Елесті жіп]] ||''Сирил Вудкок'' |- |• [[Лори Меткалф]] ||[[Леди Бёрд]] ||''Мэрион Макферсон'' |- |• [[Октавия Спенсер]] ||[[Су пішіні]] ||''Зельда Фуллер'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Regina King by Gage Skidmore.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=43|солға=5|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Реджина Кинг]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Егер Бил-стрит сөйлей алса]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Шэрон Риверс'' |- |• [[Эми Адамс]] ||[[Билік (фильм, 2018)|Билік]] ||''[[Линн Чейни]]'' |- |• [[Марина де Тавира]] ||[[Рома (фильм)|Рома]] ||''София'' |- |• [[Эмма Стоун]] ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] ||''Эбигейл Машэм'' |- |• [[Рэйчел Вайс]] ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] ||''леди Сара'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Laura Dern Deauville 2017.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=125|жоғары=7|оңға=|төмен=57|солға=22|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|• '''[[Лора Дерн]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Неке хикаясы]]''' ||style="background:#EEDD82"|''Нора Фэншоу'' |- |• [[Кэти Бэйтс]] ||[[Ричард Джуэллдің ісі]] ||''Барбара «Боби» Джуэлл'' |- |• [[Скарлетт Йоханссон]] ||[[Джоджо қояны]] ||''Рози Бецлер'' |- |• [[Флоренс Пью]] ||[[Кішкентай әйелдер (фильм, 2019)|Кішкентай әйелдер]] ||''Эми Марч'' |- |• [[Марго Робби]] ||[[Скандал (фильм, 2019)|Скандал]] ||''Кайла Посписил'' |} === 2021—2025 === {| class="wikitable" style="width: 100%;" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |- ! width="5%" | Рәсім ! width="10%" | Сурет ! width="25%" | Актриса ! width="25%" | Фильм ! width="25%" | Рөлі |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур=Youn Yuh-jung in December 2016.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=125|жоғары=4|оңға=|төмен=48|солға=15|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Юн Ё Джон]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Минари]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Сунжа''''' |- |• [[Мария Бакалова]] ||[[Борат 2]] ||''Тутар Сагдиев'' |- |• [[Гленн Клоуз]] ||[[Хиллбилли элегиясы (фильм)|Хиллбилли элегиясы]] ||''Бонни «Мамо» Вэнс'' |- |• [[Оливия Колман]] ||[[Әке (фильм, 2020)|Әке]] ||'' Энн'' |- |• [[Аманда Сайфред]] ||[[Манк (фильм)|Манк]] ||''[[Мэрион Дэвис]]'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур= Ariana Debose during an interview, March 2022.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=140|жоғары=|оңға=|төмен=45|солға=20|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Ариана Дебос]]''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 2021)|Вестсайд хикаясы]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Анита''''' |- |• [[Джесси Бакли]] ||[[Бөтен қыз]] ||''молодая Леда Карузо'' |- |• [[Кирстен Данст]] ||[[Иттің билігі (фильм, 2021)|Иттің билігі]] ||''Роуз Гордон'' |- |• [[Джуди Денч]] ||[[Белфаст (фильм)|Белфаст]] ||''әже'' |- |• [[Аунжану Эллис]] ||[[Ричард патша (фильм)|Ричард патша]] ||''Орасен Прайс'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур= Jamie Lee Curtis (41851191720) (cropped).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=100|жоғары=|оңға=|төмен=20|солға=|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Джейми Ли Кёртис]]''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Дейрдре Боубейрдра''''' |- |• [[Анджела Бассетт]] ||[[Қара қабылан: Ваканда жасасын]] ||''Рамонда патшайым'' |- |• [[Хонг Чау]] ||[[Кит (фильм, 2022)|Кит]] ||''Лиз'' |- |• [[Керри Кондон]] ||[[Инишерин Баншиі]] ||''Шивон Салливан'' |- |• [[Стефани Сюй]] ||[[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]] ||''Джой Вонг / Джобу Тупаки'' |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2024)|96-шы (2024)]]''' | rowspan=5 align="center"|{{сурет бөлігі|сур= Da'Vine Joy Randolph The Holdovers Q&A BFI Southbank, January 2024.jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=23|солға=7|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Давайн Джой Рэндольф]]''' ||style="background:#EEDD82"| '''[[Қалғандар (фильм)|Қалғандар]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''''Мэри Лэмб''''' |- |• [[Эмили Блант]] ||[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] ||''[[Кэтрин Оппенхеймер|Кэтрин «Китти» Оппенгеймер]]'' |- |• [[Даниэль Брукс]] ||[[Алқызыл түс (фильм, 2023)|Алқызыл түс]] ||''София Джонсон'' |- |• [[Америка Феррера]] ||[[Барби (фильм)|Барби]] ||''Глория'' |- |• [[Джоди Фостер]] ||[[Дайана Найэд (фильм)|Дайана Найэд]] ||''Бонни Столл'' |- | rowspan="5" |<center>'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' | rowspan="5" |{{сурет бөлігі|сур=Zoe Saldaña at the 2024 Toronto International Film Festival 2 (cropped 2).jpg|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=36|солға=7|жақтау=жоқ}} |style="background:#EEDD82"|★ '''[[Зои Салдана]]''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Эмилия Перес]]'''||style="background:#EEDD82"|'''''Рита Мора Кастро''''' |- |• [[Моника Барбаро]] ||[[Толықтай беймәлім]] ||''[[Джоан Баэз]]'' |- |• [[Ариана Гранде]] ||[[Уикед]] ||''Глинда'' |- |• [[Фелисити Джонс]] ||[[Бруталист]] ||''Эржебет Тот'' |- |• [[Изабелла Росселлини]] ||[[Конклав (фильм)|Конклав]] ||''Агнес'' |- | rowspan="5" style="text-align: center; vertical-align: middle;" | <center>'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' | rowspan="5" style="text-align: center; vertical-align: middle;" | {{сурет бөлігі|сур=Amy Madigan (40389212382).jpg|110px|позиция=center|ені=95|жалпы=110|жоғары=|оңға=|төмен=36|солға=7|жақтау=жоқ}} | style="background:#FAEB86" |★ '''[[Эми Мэдиган]]''' || style="background:#FAEB86" | '''«[[Қарулар (фильм)|Қарулар]]»''' || style="background:#FAEB86" | ''Глэдис'' |- | • [[Эль Фаннинг]] || «[[Сентименталды құндылық]]» || ''Рэйчел Кэмп'' |- | • [[Инга Ибсдоттер-Лиллеос]] || «[[Сентименталды құндылық]]» || ''Агнес Борг Петтерсен'' |- | • [[Вунми Мосаку]] || «[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]» || ''Энни'' |- | • [[Тейяна Тейлор]] || «[[Шайқас артынан шайқас]]» || ''Перфидия Беверли Хиллз'' |} == Тағы қараңыз == * [[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы]] * [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы]] * [[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] aotv7d9tnnh3hu4e0ftb6kf1f20adm2 0 772051 3602192 3598625 2026-05-09T11:03:55Z TalgatSnow 143530 3602192 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы | суреті = | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Sound}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = фильмдегі үздік дыбыс сапасы және дыбыстық эффектілер | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1930 | алғашқы иегері = | соңғы иегері = Гарет Джон, Эл Нельсон, Гвендолин Йейтс Уиттл, Гэри А. Риццо и Хуан Перальта («[[F1 (фильм)|F1]]») | барынша ұсынылған = | сайты = {{URL|https://www.oscars.org/}} }} '''Үздік дыбыс үшін [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Sound}}) — [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның 1930 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат фильмнің дыбыс сапасы, дыбыстың үйлесімділігі және акустикалық атмосферасын жасаудағы үздік жетістіктері үшін беріледі. 1969 жылы ереже өзгергенге дейін марапат студиялардың дыбыс бөлімдеріне беріліп келді. Осы өзгерістен кейін жүлде нақты техник мамандарға табыстала бастады, ал оның алғашқы иегерлері — «Сәлем, Долли!» (''Hello, Dolly!'') фильмі үшін Мюррей Спивак пен Джек Соломон болды.<ref>{{cite magazine|magazine=Variety|date=May 8, 1999|title=Pros play favorites|last=Koehler|first=Robert}}</ref> Әдетте марапат жеңімпаз фильмнің дыбыс операторларына (''production sound mixers''), дыбысты қайта жазу миксерлеріне (''re-recording mixers'') және жетекші дыбыс редакторларына (''supervising sound editors'') беріледі. 1963–1967 және 1982–2019 жылдар аралығында дыбыс үшін марапаттар екі бөлек санатта табысталды: '''«Үздік дыбыс»''' (Sound Mixing)және '''«Үздік дыбыс монтажы»''' (Sound Editing).<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2020/04/oscars-major-changes-academy-awards-coronavirus-1202919950/ |title=Oscars Keeping Show Date But Make Big News As Academy Lightens Eligibility Rules, Combines Sound Categories, Ends DVD Screeners and More |last=Hammond |first=Pete |date=April 28, 2020 |website=[[Deadline Hollywood]] }}</ref> Алайда 93-ші марапаттау рәсімінен бастап олар бір ортақ номинацияға біріктірілді. == Жеңімпаздар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1930—1940 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:45%;"| Фильм ! style="width:45%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1930, қараша)|1930/II]]<br />{{small|(3-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''«[[Үлкен үй (фильм, 1930)|Үлкен үй]]» (The Big House)''' | style="background:#FAEB86" | • '''Дуглас Ширер (Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department)''' |- | «[[Сержант Гришаның ісі (фильм)|Сержант Гришаның ісі]]» (The Case of Sergeant Grischa) | • Джон Трибби (RKO Radio Studio Sound Department) |- | «[[Махаббат шеруі]]» (The Love Parade) | • Франклин Б. Хансен (Paramount Famous Lasky Studio Sound Department) |- | «[[Раффлс (фильм, 1930)|Раффлс]]» (Raffles) | • Оскар Лагерстром (United Artists Studio Sound Department) |- | «[[Жалындаған ән]]» (Song of the Flame) | • Джордж Гроувз (First National Studio Sound Department) |- ! rowspan="4" style="text-align:center" | [[Оскар (1931)|1931]]<br />{{small|(4-ші)}} | rowspan="8" style="text-align:center; vertical-align:middle;" | 1931 және 1932 жылдары үздік дыбыс жазу номинациялары мен марапаттары <br>нақты фильмдерге байланыстырылмаған болатын. | style="background:#FAEB86" | • '''Paramount Publix Studio Sound Department''' |- | • Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department |- | • RKO Radio Studio Sound Department |- | • Samuel Goldwyn-United Artists Studio Sound Department |- ! rowspan="4" style="text-align:center" | [[Оскар (1932)|1932]]<br />{{small|(5-ші)}} | style="background:#FAEB86" | • '''Paramount Publix Studio Sound Department''' |- | • Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department |- | • RKO Radio Studio Sound Department |- | • Warner Bros.-First National Studio Sound Department |- ! rowspan="4" style="text-align:center" | [[Оскар (1934)|1934]]<br />{{small|(6-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''«[[Қош бол, майдан! (фильм, 1932)|Қош бол, майдан!]]» (A Farewell to Arms)''' | style="background:#FAEB86" | • '''Франклин Б. Хансен (Paramount Studio Sound Department)''' |- | «[[42-ші көше (фильм)|42-ші көше]]» (42nd Street) | • Натан Левинсон (Warner Bros. Studio Sound Department) |- | «[[1933 жылғы алтын іздеушілер]]» (Gold Diggers of 1933) | • Натан Левинсон (Warner Bros. Studio Sound Department) |- | «[[Мен қашқынмын]]» (I Am a Fugitive from a Chain Gang) | • Натан Левинсон (Warner Bros. Studio Sound Department) |- ! rowspan="8" style="text-align:center" | [[Оскар (1935)|1935]]<br />{{small|(7-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''«[[Бір түндегі махаббат]]» (One Night of Love)''' | style="background:#FAEB86" | • '''Джон П. Ливадари (Columbia Studio Sound Department)''' |- | «[[Челлинидің істері]]» (The Affairs of Cellini) | • Томас Т. Моултон (United Artists Studio Sound Department) |- | «[[Клеопатра (фильм, 1934)|Клеопатра]]» (Cleopatra) | • Франклин Б. Хансен (Paramount Studio Sound Department) |- | «[[Флирт шеруі]]» (Flirtation Walk) | • Натан Левинсон (Warner Bros.-First National Studio Sound Department) |- | «[[Көңілді ажырасқан әйел]]» (The Gay Divorcee) | • Карл Дрехер (RKO Radio Studio Sound Department) |- | «[[Өмірге еліктеу (фильм, 1934)|Өмірге еліктеу]]» (Imitation of Life) | • Теодор Содерберг (Universal Studio Sound Department) |- | «[[Вива Вилья!]]» (Viva Villa!) | • Дуглас Ширер (Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department) |- | «[[Ақ шеру]]» (The White Parade) | • Эдмунд Х. Хансен (20th Century-Fox Studio Sound Department) |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (1936)|1936]]<br />{{small|(8-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''«[[Тентек Мариетта (фильм)|Тентек Мариетта]]» (Naughty Marietta)''' | style="background:#FAEB86" | • '''Дуглас Ширер (Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department)''' |- | «[[Минутына 1000 доллар]]» ($1,000 a Minute) | • Republic Studio Sound Department |- | «[[Франкенштейннің қалыңдығы]]» (Bride of Frankenstein) | • Гилберт Курланд (Universal Studio Sound Department) |- | «[[Капитан Блад (фильм, 1935)|Капитан Блад]]» (Captain Blood) | • Натан Левинсон (Warner Bros.-First National Studio Sound Department) |- | «[[Қара періште (фильм, 1935)|Қара періште]]» (The Dark Angel) | • Томас Т. Моултон (United Artists Studio Sound Department) |- | «[[Мен тым көп армандаймын]]» (I Dream Too Much) | • Карл Дрехер (RKO Radio Studio Sound Department) |- | «[[Бенгал лансерінің өмірі]]» (The Lives of a Bengal Lancer) | • Франклин Б. Хансен (Paramount Studio Sound Department) |- | «[[Мені мәңгілікке сүй]]» (Love Me Forever) | • Джон П. Ливадари (Columbia Studio Sound Department) |- | «[[Мың алғыс]]» (Thanks a Million) | • Эдмунд Х. Хансен (20th Century-Fox Studio Sound Department) |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (1937)|1937]]<br />{{small|(9-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''«[[Сан-Франциско (фильм, 1936)|Сан-Франциско]]» (San Francisco)''' | style="background:#FAEB86" | • '''Дуглас Ширер (Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department)''' |- | «[[Тіземдегі банджо]]» (Banjo on My Knee) | • Эдмунд Х. Хансен (20th Century-Fox Studio Sound Department) |- | «[[Жеңіл кавалерияның шабуылы (фильм, 1936)|Жеңіл кавалерияның шабуылы]]» (The Charge of the Light Brigade) | • Натан Левинсон (Warner Bros. Studio Sound Department) |- | «[[Додсворт (фильм)|Додсворт]]» (Dodsworth) | • Томас Т. Моултон (United Artists Studio Sound Department) |- | «[[Генерал Спэнки]]» (General Spanky) | • Элмер Рагузе (Hal Roach Studio Sound Department) |- | «[[Мистер Дидс қалаға көшеді]]» (Mr. Deeds Goes to Town) | • Джон П. Ливадари (Columbia Studio Sound Department) |- | «[[Техас рейнджерлері (фильм, 1936)|Техас рейнджерлері]]» (The Texas Rangers) | • Франклин Б. Хансен (Paramount Studio Sound Department) |- | «[[Париждік қыз]]» (That Girl from Paris) | • Джон Олберг (RKO Radio Studio Sound Department) |- | «[[Үш ақылды қыз]]» (Three Smart Girls) | • Хомер Г. Таскер (Universal Studio Sound Department) |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1938)|1938]]<br />{{small|(10-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''«[[Дауыл (фильм, 1937)|Дауыл]]» (The Hurricane)''' | style="background:#FAEB86" | • '''Томас Т. Моултон (United Artists Studio Sound Department)''' |- | «[[Қыз «Жоқ» деді]]» (The Girl Said No) | • А. Э. Кей (Grand National Studio Sound Department) |- | «[[Жаңа биікке жету]]» (Hitting a New High) | • Джон О. Олберг (RKO Radio Studio Sound Department) |- | «[[Ескі Чикагода]]» (In Old Chicago) | • Эдмунд Х. Хансен (20th Century-Fox Studio Sound Department) |- | «[[Эмиль Золя өмірі]]» (The Life of Emile Zola) | • Натан Левинсон (Warner Bros. Studio Sound Department) |- | «[[Жоғалған көкжиек (фильм, 1937)|Жоғалған көкжиек]]» (Lost Horizon) | • Джон П. Ливадари (Columbia Studio Sound Department) |- | «[[Май айы (фильм, 1937)|Май айы]]» (Maytime) | • Дуглас Ширер (Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department) |- | «[[Жүз еркек және бір қыз]]» (One Hundred Men and a Girl) | • Хомер Г. Таскер (Universal Studio Sound Department) |- | «[[Топпер (фильм)|Топпер]]» (Topper) | • Элмер Рагузе (Hal Roach Studio Sound Department) |- | «[[Уэллс Фарго (фильм)|Уэллс Фарго]]» (Wells Fargo) | • Лорен Л. Райдер (Paramount Studio Sound Department) |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1939)|1939]]<br />{{small|(11-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''«[[Ковбой және ханым]]» (The Cowboy and the Lady)''' | style="background:#FAEB86" | • '''Томас Т. Моултон (United Artists Studio Sound Department)''' |- | «[[Әскери қыз]]» (Army Girl) | • Чарльз Л. Лутенс (Republic Studio Sound Department) |- | «[[Төрт қыз (фильм, 1938)|Төрт қыз]]» (Four Daughters) | • Натан Левинсон (Warner Bros. Studio Sound Department) |- | «[[Егер мен патша болсам]]» (If I Were King) | • Лорен Л. Райдер (Paramount Studio Sound Department) |- | «[[Көңілді өмір сүреміз]]» (Merrily We Live) | • Элмер Рагузе (Hal Roach Studio Sound Department) |- | «[[Суэц (фильм)|Суэц]]» (Suez) | • Эдмунд Х. Хансен (20th Century-Fox Studio Sound Department) |- | «[[Ғашықтар (фильм, 1938)|Ғашықтар]]» (Sweethearts) | • Дуглас Ширер (Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department) |- | «[[Белгілі бір жас]]» (That Certain Age) | • Бернард Б. Браун (Universal Studio Sound Department) |- | «[[Жанды ханым]]» (Vivacious Lady) | • Джон О. Олберг (RKO Radio Studio Sound Department) |- | «[[Өзіңмен бірге ала алмайсың]]» (You Can't Take It with You) | • Джон П. Ливадари (Columbia Studio Sound Department) |- ! rowspan="11" style="text-align:center" | [[Оскар (1940)|1940]]<br />{{small|(12-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''«[[Ертең келгенде]]» (When Tomorrow Comes)''' | style="background:#FAEB86" | • '''Бернард Б. Браун (Universal Studio Sound Department)''' |- | «[[Балалайка (фильм)|Балалайка]]» (Balalaika) | • Дуглас Ширер (Metro-Goldwyn-Mayer Studio Sound Department) |- | «[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]» (Gone with the Wind) | • Томас Т. Моултон (Samuel Goldwyn Studio Sound Department) |- | «[[Қош бол, мистер Чипс (фильм, 1939)|Қош бол, мистер Чипс]]» (Goodbye, Mr. Chips) | • А. У. Уоткинс (Denham Studio Sound Department) |- | «[[Ұлы Виктор Херберт]]» (The Great Victor Herbert) | • Лорен Л. Райдер (Paramount Studio Sound Department) |- | «[[Нотр-Дам бүкірі (фильм, 1939)|Нотр-Дам бүкірі]]» (The Hunchback of Notre Dame) | • Джон О. Олберг (RKO Radio Studio Sound Department) |- | «[[Жеңіс адамы]]» (Man of Conquest) | • Чарльз Л. Лутенс (Republic Studio Sound Department) |- | «[[Мистер Смит Вашингтонға барады]]» (Mr. Smith Goes to Washington) | • Джон П. Ливадари (Columbia Studio Sound Department) |- | «[[Тышқандар мен адамдар туралы (фильм, 1939)|Тышқандар мен адамдар туралы]]» (Of Mice and Men) | • Элмер Рагузе (Hal Roach Studio Sound Department) |- | «[[Элизабет пен Эссекстің жеке өмірі]]» (The Private Lives of Elizabeth and Essex) | • Натан Левинсон (Warner Bros. Studio Sound Department) |- | «[[Жаңбыр келді]]» (The Rains Came) | • Эдмунд Х. Хансен (20th Century-Fox Studio Sound Department) |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:35%;"| Фильм ! style="width:60%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="11" style="text-align:center" | [[Оскар (1941)|1941]]<br />{{small|(13-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Оркестр ойнасын (фильм)|Оркестр ойнасын]]''''' (Strike Up the Band) | style="background:#FAEB86" | '''Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Дуглас Ширер''' |- |''[[Жаңалықтардың артында]]'' (Behind the News) |Republic Studio дыбыс департаменті, Чарльз Л. Лутенс |- |''[[Капитан Абайла]]'' (Captain Caution) |Hal Roach Studio дыбыс департаменті, Элмер Рагузе |- |''[[Ыза шоғыры (фильм)|Ыза шоғыры]]'' (The Grapes of Wrath) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Эдмунд Х. Хансен |- |''[[Вирджиниялық Ховардтар]]'' (The Howards of Virginia) |General Service дыбыс департаменті, Джек Уитни |- |''[[Китти Фойл (фильм)|Китти Фойл]]'' (Kitty Foyle) |RKO Radio Studio дыбыс департаменті, Джон О. Олберг |- |''[[Солтүстік-батыс атты полициясы]]'' (North West Mounted Police) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- |''[[Біздің қалашық (фильм, 1940)|Біздің қалашық]]'' (Our Town) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон |- |''[[Теңіз қаршығасы (фильм, 1940)|Теңіз қаршығасы]]'' (The Sea Hawk) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Натан Левинсон |- |''[[Көктемгі шеру]]'' (Spring Parade) |Universal Studio дыбыс департаменті, Бернард Б. Браун |- |''[[Күйеулер тым көп]]'' (Too Many Husbands) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- ! rowspan="11" style="text-align:center" | [[Оскар (1942)|1942]]<br />{{small|(14-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Гамильтон ханым (фильм)|Гамильтон ханым]]''''' (That Hamilton Woman) | style="background:#FAEB86" | '''General Service дыбыс департаменті, Джек Уитни''' |- |''[[Махаббатқа кездесу]]'' (Appointment for Love) |Universal Studio дыбыс департаменті, Бернард Б. Браун |- |''[[Отты шар (фильм, 1941)|Отты шар]]'' (Ball of Fire) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон |- |''[[Шоколадты солдат (фильм)|Шоколадты солдат]]'' (The Chocolate Soldier) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Дуглас Ширер |- |''[[Азамат Кейн]]'' (Citizen Kane) |RKO Radio Studio дыбыс департаменті, Джон О. Олберг |- |''[[Ібіліс өтейді]]'' (The Devil Pays Off) |Republic Studio дыбыс департаменті, Чарльз Л. Лутенс |- |''[[Аңғарым қандай жасыл еді (фильм)|Аңғарым қандай жасыл еді]]'' (How Green Was My Valley) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Эдмунд Х. Хансен |- |''[[Оның өміріндегі еркектер]]'' (The Men in Her Life) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- |''[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]]'' (Sergeant York) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Натан Левинсон |- |''[[Бозторғай (фильм, 1941)|Бозторғай]]'' (Skylark) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- |''[[Топпер оралады]]'' (Topper Returns) |Hal Roach Studio дыбыс департаменті, Элмер Рагузе |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (1943)|1943]]<br />{{small|(15-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Янки Дудл Денди]]''''' (Yankee Doodle Dandy) | style="background:#FAEB86" | '''Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Натан Левинсон''' |- |''[[Мың бір түн (фильм, 1942)|Мың бір түн]]'' (Arabian Nights) |Universal Studio дыбыс департаменті, Бернард Б. Браун |- |''[[Бэмби (мультфильм)|Бэмби]]'' (Bambi) |Walt Disney Studio дыбыс департаменті, Сэм Слайфилд |- |''[[Ұшатын жолбарыстар (фильм)|Ұшатын жолбарыстар]]'' (Flying Tigers) |Republic Studio дыбыс департаменті, Дэниэл Дж. Блумберг |- |''[[Дос жаулар (фильм, 1942)|Дос жаулар]]'' (Friendly Enemies) |Sound Service, Inc., Джек Уитни |- |''[[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]]'' (The Gold Rush) |RCA Sound, Джеймс Л. Филдс |- |''[[Миссис Минивер (фильм)|Миссис Минивер]]'' (Mrs. Miniver) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Дуглас Ширер |- |''[[Бал айы басталғанда]]'' (Once Upon a Honeymoon) |RKO Radio Studio дыбыс департаменті, Стивен Данн |- |''[[Янкилер мақтанышы]]'' (The Pride of the Yankees) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон |- |''[[Мароккоға жол]]'' (Road to Morocco) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- |''[[Бәрінен де жоғары]]'' (This Above All) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Эдмунд Х. Хансен |- |''[[Сен ешқашан сүйкімді болған емессің]]'' (You Were Never Lovelier) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (1944)|1944]]<br />{{small|(16-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Бұл жер менікі (фильм)|Бұл жер менікі]]''''' (This Land Is Mine) | style="background:#FAEB86" | '''RKO Radio Studio дыбыс департаменті, Стивен Данн''' |- |''[[Жендеттер де өледі!]]'' (Hangmen Also Die!) |Sound Service, Inc., Джек Уитни |- |''[[Ескі Оклахомада]]'' (In Old Oklahoma) |Republic Studio дыбыс департаменті, Дэниэл Дж. Блумберг |- |''[[Мадам Кюри (фильм)|Мадам Кюри]]'' (Madame Curie) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Дуглас Ширер |- |''[[Солтүстік жұлдызы (фильм, 1943)|Солтүстік жұлдызы]]'' (The North Star) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон |- |''[[Опера елесі (фильм, 1943)|Опера елесі]]'' (Phantom of the Opera) |Universal Studio дыбыс департаменті, Бернард Б. Браун |- |''[[Биік белес]]'' (Riding High) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- |''[[Сахара (фильм, 1943)|Сахара]]'' (Sahara) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- |''[[Сәлем, достар! (мультфильм)|Сәлем, достар!]]'' (Saludos Amigos) |Walt Disney Studio дыбыс департаменті, Сэм Слайфилд |- |''[[Сонымен, бұл Вашингтон]]'' (So This Is Washington) |RCA Sound, Джеймс Л. Филдс |- |''[[Бернадетт жыры (фильм)|Бернадетт жыры]]'' (The Song of Bernadette) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Эдмунд Х. Хансен |- |''[[Бұл — армия]]'' (This Is the Army) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Натан Левинсон |- ! rowspan="11" style="text-align:center" | [[Оскар (1945)|1945]]<br />{{small|(17-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Уилсон (фильм)|Уилсон]]''''' (Wilson) | style="background:#FAEB86" | '''20th Century-Fox дыбыс департаменті, Эдмунд Х. Хансен''' |- |''[[Бразилия (фильм, 1944)|Бразилия]]'' (Brazil) |Republic Studio дыбыс департаменті, Дэниэл Дж. Блумберг |- |''[[Казанова Браун]]'' (Casanova Brown) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон |- |''[[Мұқабадағы қыз]]'' (Cover Girl) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- |''[[Қос сақтандыру (фильм)|Қос сақтандыру]]'' (Double Indemnity) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- |''[[Оның малайының қарындасы]]'' (His Butler's Sister) |Universal Studio дыбыс департаменті, Бернард Б. Браун |- |''[[Голливудтық асхана (фильм)|Голливудтық асхана]]'' (Hollywood Canteen) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Натан Левинсон |- |''[[Бұл ертең болды]]'' (It Happened Tomorrow) |Sound Service, Inc., Джек Уитни |- |''[[Қисмет (фильм, 1944)|Қисмет]]'' (Kismet) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Дуглас Ширер |- |''[[Манхэттендегі музыка]]'' (Music in Manhattan) |RKO Radio Studio дыбыс департаменті, Стивен Данн |- |''[[Желдегі дауыс]]'' (Voice in the Wind) |RCA Sound, Мак Дэлглиш |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (1946)|1946]]<br />{{small|(18-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Әулие Мэри қоңыраулары]]''''' (The Bells of St. Mary's) | style="background:#FAEB86" | '''RKO Radio Studio дыбыс департаменті, Стивен Данн''' |- |''[[Барбарий жағалауының жалыны]]'' (Flame of Barbary Coast) |Republic Studio дыбыс департаменті, Дэниэл Дж. Блумберг |- |''[[Пойыздағы ханым]]'' (Lady on a Train) |Universal Studio дыбыс департаменті, Бернард Б. Браун |- |''[[Оны аспанға қалдыр]]'' (Leave Her to Heaven) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон |- |''[[Көгілдір рапсодия (фильм)|Көгілдір рапсодия]]'' (Rhapsody in Blue) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Натан Левинсон |- |''[[Естен кетпес ән]]'' (A Song to Remember) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- |''[[Оңтүстіктік (фильм, 1945)|Оңтүстіктік]]'' (The Southerner) |General Service Studios, Джек Уитни |- |''[[Олар шығынға ұшырады]]'' (They Were Expendable) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Дуглас Ширер |- |''[[Үш кабальеро (мультфильм)|Үш кабальеро]]'' (The Three Caballeros) |Walt Disney Studio дыбыс департаменті, Сэм Слайфилд |- |''[[Үшеуі — бір отбасы]]'' (Three Is a Family) |RCA Sound, У. В. Вулф |- |''[[Көрінбейтін (фильм, 1945)|Көрінбейтін]]'' (The Unseen) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- |''[[Ғажайып адам (фильм, 1945)|Ғажайып адам]]'' (Wonder Man) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- ! rowspan="3" style="text-align:center" | [[Оскар (1947)|1947]]<br />{{small|(19-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Джолсон хикаясы]]''''' (The Jolson Story) | style="background:#FAEB86" | '''Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари''' |- |''[[Өміріміздің үздік жылдары]]'' (The Best Years of Our Lives) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- |''[[Бұл ғажайып өмір]]'' (It's a Wonderful Life) |RKO Radio Studio дыбыс департаменті, Джон О. Олберг |- ! rowspan="3" style="text-align:center" | [[Оскар (1948)|1948]]<br />{{small|(20-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Епископтың әйелі]]''''' (The Bishop's Wife) | style="background:#FAEB86" | '''Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер''' |- |''[[Жасыл дельфин көшесі]]'' (Green Dolphin Street) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Дуглас Ширер |- |''[[Т-адамдар]]'' (T-Men) |Sound Service, Inc., Джек Уитни |- ! rowspan="3" style="text-align:center" | [[Оскар (1949)|1949]]<br />{{small|(21-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Жыландар шұңқыры (фильм)|Жыландар шұңқыры]]''''' (The Snake Pit) | style="background:#FAEB86" | '''20th Century-Fox дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон''' |- |''[[Джонни Белинда (фильм, 1948)|Джонни Белинда]]'' (Johnny Belinda) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Натан Левинсон |- |''[[Айдың шығуы (фильм)|Айдың шығуы]]'' (Moonrise) |Republic Studio дыбыс департаменті, Дэниэл Дж. Блумберг |- ! rowspan="3" style="text-align:center" | [[Оскар (1950)|1950]]<br />{{small|(22-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Тікелей аспанда]]''''' (Twelve O'Clock High) | style="background:#FAEB86" | '''20th Century-Fox дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон''' |- |''[[Тағы бір рет, жаным]]'' (Once More, My Darling) |Universal-International дыбыс департаменті, Лесли И. Кэри |- |''[[Иводзима құмдары]]'' (Sands of Iwo Jima) |Republic Studio дыбыс департаменті, Дэниэл Дж. Блумберг |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:35%;"| Фильм ! style="width:60%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1951)|1951]]<br />{{small|(23-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Барлығы Ева туралы]]''''' (All About Eve) | style="background:#FAEB86" | '''20th Century-Fox дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон''' |- |''[[Золушка (мультфильм, 1950)|Золушка]]'' (Cinderella) |Walt Disney Studio дыбыс департаменті, Сэм Слайфилд |- |''[[Луиза (фильм, 1950)|Луиза]]'' (Louisa) |Universal-International дыбыс департаменті, Лесли И. Кэри |- |''[[Өзіміздің адамымыз]]'' (Our Very Own) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- |''[[Трио (фильм, 1950)|Трио]]'' (Trio) |Pinewood Studio дыбыс департаменті, Сирил Кроухерст |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1952)|1952]]<br />{{small|(24-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Ұлы Карузо]]''''' (The Great Caruso) | style="background:#FAEB86" | '''Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Дуглас Ширер''' |- |''[[Жарқын жеңіс]]'' (Bright Victory) |Universal-International дыбыс департаменті, Лесли И. Кэри |- |''[[Сен керексің (фильм, 1951)|Сен керексің]]'' (I Want You) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- |''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]'' (A Streetcar Named Desire) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Натан Левинсон |- |''[[Бродвейге екі билет]]'' (Two Tickets to Broadway) |RKO Studio дыбыс департаменті, Джон О. Олберг |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1953)|1953]]<br />{{small|(25-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Дыбыстық кедергі (фильм)|Дыбыстық кедергі]]''''' (The Sound Barrier) | style="background:#FAEB86" | '''London Film дыбыс департаменті''' |- |''[[Ганс Христиан Андерсен (фильм)|Ганс Христиан Андерсен]]'' (Hans Christian Andersen) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- |''[[Карта (фильм, 1952)|Карта]]'' (The Card) |Pinewood Studio дыбыс департаменті |- |''[[Тындырымды адам (фильм, 1952)|Тындырымды адам]]'' (The Quiet Man) |Republic Studio дыбыс департаменті, Дэниэл Дж. Блумберг |- |''[[Жүрегімдегі әнмен]]'' (With a Song in My Heart) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Томас Т. Моултон |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1954)|1954]]<br />{{small|(26-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Осыдан мәңгілікке дейін]]''''' (From Here to Eternity) | style="background:#FAEB86" | '''Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари''' |- |''[[Апатты Джейн (фильм)|Апатты Джейн]]'' (Calamity Jane) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Уильям А. Мюллер |- |''[[Дөңгелек үстел рыцарлары (фильм)|Дөңгелек үстел рыцарлары]]'' (Knights of the Round Table) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, А. У. Уоткинс |- |''[[Миссисипи ойыншысы (фильм)|Миссисипи ойыншысы]]'' (The Mississippi Gambler) |Universal-International дыбыс департаменті, Лесли И. Кэри |- |''[[Әлемдер соғысы (фильм, 1953)|Әлемдер соғысы]]'' (The War of the Worlds) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1955)|1955]]<br />{{small|(27-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Гленн Миллер хикаясы]]''''' (The Glenn Miller Story) | style="background:#FAEB86" | '''Universal-International дыбыс департаменті, Лесли И. Кэри''' |- |''[[Бригадун (фильм)|Бригадун]]'' (Brigadoon) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Уэсли С. Миллер |- |''[[«Кейндегі» бүлік (фильм)|«Кейндегі» бүлік]]'' (The Caine Mutiny) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- |''[[Аулаға қараған терезе (фильм, 1954)|Аулаға қараған терезе]]'' (Rear Window) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- |''[[Сьюзан мұнда ұйықтады]]'' (Susan Slept Here) |RKO Studio дыбыс департаменті, Джон О. Олберг |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1956)|1956]]<br />{{small|(28-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Оклахома! (фильм, 1955)|Оклахома!]]''''' (Oklahoma!) | style="background:#FAEB86" | '''Todd-AO дыбыс департаменті, Фред Хайнс''' |- |''[[Махаббат — ең тамаша нәрсе]]'' (Love Is a Many-Splendored Thing) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Карлтон У. Фолкнер |- |''[[Мені сүй немесе таста]]'' (Love Me or Leave Me) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Уэсли С. Миллер |- |''[[Мистер Робертс (фильм, 1955)|Мистер Робертс]]'' (Mister Roberts) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Уильям А. Мюллер |- |''[[Батпандап кірген ауру]]'' (Not as a Stranger) |Radio Corporation of America дыбыс департаменті, Уотсон Джонс |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1957)|1957]]<br />{{small|(29-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Патша және мен (фильм, 1956)|Патша және мен]]''''' (The King and I) | style="background:#FAEB86" | '''20th Century-Fox дыбыс департаменті, Карлтон У. Фолкнер''' |- |''[[Батыл адам (фильм, 1956)|Батыл адам]]'' (The Brave One) |King Bros. Productions дыбыс департаменті, Бадди Майерс |- |''[[Эдди Дучин хикаясы]]'' (The Eddy Duchin Story) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- |''[[Достық үгіт-насихаты]]'' (Friendly Persuasion) |Westrex Sound Services, Гордон Р. Гленнан; Samuel Goldwyn Studio, Гордон Сойер |- |''[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]]'' (The Ten Commandments) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Лорен Л. Райдер |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1958)|1958]]<br />{{small|(30-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Саёнара (фильм)|Саёнара]]''''' (Sayonara) | style="background:#FAEB86" | '''Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Джордж Гроувз''' |- |''[[О.К. Корральдағы атыс (фильм)|О.К. Корральдағы атыс]]'' (Gunfight at the O.K. Corral) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Джордж Даттон |- |''[[Қыздар (фильм, 1957)|Қыздар]]'' (Les Girls) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Уэсли С. Миллер |- |''[[Пал Джои (фильм)|Пал Джои]]'' (Pal Joey) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Джон П. Ливадари |- |''[[Айыптау куәгері (фильм, 1957)|Айыптау куәгері]]'' (Witness for the Prosecution) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1959)|1959]]<br />{{small|(31-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Тынық мұхитының оңтүстігі (фильм)|Тынық мұхитының оңтүстігі]]''''' (South Pacific) | style="background:#FAEB86" | '''Todd-AO дыбыс департаменті, Фред Хайнс''' |- |''[[Өмір сүргім келеді!]]'' (I Want to Live!) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- |''[[Сүюдің де, өлудің де уақыты бар]]'' (A Time to Love and a Time to Die) |Universal-International дыбыс департаменті, Лесли И. Кэри |- |''[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]'' (Vertigo) |Paramount Studio дыбыс департаменті, Джордж Даттон |- |''[[Жас арыстандар (фильм, 1958)|Жас арыстандар]]'' (The Young Lions) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Карлтон У. Фолкнер |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1960)|1960]]<br />{{small|(32-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''''' (Ben-Hur) | style="background:#FAEB86" | '''Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Франклин Милтон''' |- |''[[Жер ортасына саяхат (фильм, 1959)|Жер ортасына саяхат]]'' (Journey to the Center of the Earth) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Карлтон У. Фолкнер |- |''[[Жала (фильм, 1959)|Жала]]'' (Libel) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, А. У. Уоткинс |- |''[[Монахиня хикаясы (фильм)|Монахиня хикаясы]]'' (The Nun's Story) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Джордж Гроувз |- |''[[Порги мен Бесс (фильм)|Порги мен Бесс]]'' (Porgy and Bess) |Samuel Goldwyn Studio, Гордон Сойер; Todd-AO, Фред Хайнс |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:35%;"| Фильм ! style="width:60%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1961)|1961]]<br />{{small|(33-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Аламо (фильм, 1960)|Аламо]]''''' (The Alamo) | style="background:#FAEB86" | '''Todd-AO дыбыс департаменті, Фред Хайнс; Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер''' |- |''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]'' |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- |''[[Симаррон (фильм, 1960)|Симаррон]]'' (Cimarron) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Франклин Милтон |- |''[[Пепе (фильм, 1960)|Пепе]]'' (Pepe) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Чарльз Райс |- |''[[Кампобеллодағы күннің шығуы]]'' (Sunrise at Campobello) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Джордж Гроувз |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1962)|1962]]<br />{{small|(34-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]''''' (West Side Story) | style="background:#FAEB86" | '''Todd-AO дыбыс департаменті, Фред Хайнс; Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер''' |- |''[[Балалар сағаты (фильм)|Балалар сағаты]]'' (The Children's Hour) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- |''[[Гүлді барабан жыры (фильм)|Гүлді барабан жыры]]'' (Flower Drum Song) |Revue Studio дыбыс департаменті, Уолдон Уотсон |- |''[[Наварон аралының зеңбіректері (фильм)|Наварон аралының зеңбіректері]]'' (The Guns of Navarone) |Shepperton Studio дыбыс департаменті, Джон Кокс |- |''[[Ата-аналарға арналған тұзақ (фильм, 1961)|Ата-аналарға арналған тұзақ]]'' (The Parent Trap) |Walt Disney Studio дыбыс департаменті, Роберт Кук |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1963)|1963]]<br />{{small|(35-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]''''' | style="background:#FAEB86" | '''Shepperton Studio дыбыс департаменті, Джон Кокс''' |- |''[[Қайырлы сапар! (фильм, 1962)|Қайырлы сапар!]]'' (Bon Voyage!) |Walt Disney Studio дыбыс департаменті, Роберт Кук |- |''[[Музыка адамы (фильм, 1962)|Музыка адамы]]'' (The Music Man) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Джордж Гроувз |- |''[[Бұлғынның жанасуы (фильм)|Бұлғынның жанасуы]]'' (That Touch of Mink) |Universal City Studio дыбыс департаменті, Уолдон Уотсон |- |''[[Бэби Джейнмен не болды? (фильм)|Бэби Джейнмен не болды?]]'' (What Ever Happened to Baby Jane?) |Glen Glenn Sound дыбыс департаменті, Джозеф Келли |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (1964)|1964]]<br />{{small|(36-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Батыс қалай жаулап алынды (фильм)|Батыс қалай жаулап алынды]]''''' (How the West Was Won) | style="background:#FAEB86" | '''Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Франклин Милтон''' |- |''[[Қош бол, Берди (фильм)|Қош бол, Берди]]'' (Bye Bye Birdie) |Columbia Studio дыбыс департаменті, Чарльз Райс |- |''[[Капитан Ньюмен, медицина докторы]]'' (Captain Newman, M.D.) |Universal City Studio дыбыс департаменті, Уолдон Уотсон |- |''[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]]'' (Cleopatra) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Джеймс Коркоран; Todd-AO дыбыс департаменті, Фред Хайнс |- |''[[Бұл есі ауысқан, есі ауысқан, есі ауысқан әлем]]'' (It's a Mad, Mad, Mad, Mad World) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- ! colspan="2" | Үздік дыбыстық эффектілер |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Бұл есі ауысқан, есі ауысқан, есі ауысқан әлем]]''''' (It's a Mad, Mad, Mad, Mad World) | style="background:#FAEB86" | '''Уолтер Эллиотт''' |- |''[[Бүркіттер жиыны (фильм)|Бүркіттер жиыны]]'' (A Gathering of Eagles) |Роберт Браттон |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (1965)|1965]]<br />{{small|(37-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Менің сұлу ханымым (фильм)|Менің сұлу ханымым]]''''' (My Fair Lady) | style="background:#FAEB86" | '''Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Джордж Гроувз''' |- |''[[Бекет (фильм, 1964)|Бекет]]'' (Becket) |Shepperton Studio дыбыс департаменті, Джон Кокс |- |''[[Әкетай қаз (фильм)|Әкетай қаз]]'' (Father Goose) |Universal City Studio дыбыс департаменті, Уолдон Уотсон |- |''[[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]]'' (Mary Poppins) |Walt Disney Studio дыбыс департаменті, Роберт Кук |- |''[[Батып кетпейтін Молли Браун]]'' (The Unsinkable Molly Brown) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Франклин Милтон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыстық эффектілер |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Голдфингер (фильм)|Голдфингер]]''''' (Goldfinger) | style="background:#FAEB86" | '''Норман Уансталл''' |- |''[[Жанды жиынтық]]'' (The Lively Set) |Роберт Браттон |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (1966)|1966]]<br />{{small|(38-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]''''' | style="background:#FAEB86" | '''20th Century-Fox дыбыс департаменті, Джеймс Коркоран; Todd-AO дыбыс департаменті, Фред Хайнс''' |- |''[[Азап пен рақат (фильм)|Азап пен рақат]]'' (The Agony and the Ecstasy) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Джеймс Коркоран |- |''[[Доктор Живаго (фильм)|Доктор Живаго]]'' (Doctor Zhivago) |MGM British Studio дыбыс департаменті, А. У. Уоткинс; MGM Studio дыбыс департаменті, Франклин Милтон |- |''[[Үлкен бәйге (фильм, 1965)|Үлкен бәйге]]'' (The Great Race) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Джордж Гроувз |- |''[[Шенандоа (фильм)|Шенандоа]]'' (Shenandoah) |Universal City Studio дыбыс департаменті, Уолдон Уотсон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыстық эффектілер |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Үлкен бәйге (фильм, 1965)|Үлкен бәйге]]''''' (The Great Race) | style="background:#FAEB86" | '''Трег Браун''' |- |''[[Фон Райан экспресі (фильм)|Фон Райан экспресі]]'' (Von Ryan's Express) |Уолтер Росси |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (1967)|1967]]<br />{{small|(39-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Гран-при (фильм, 1966)|Гран-при]]''''' (Grand Prix) | style="background:#FAEB86" | '''Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті, Франклин Милтон''' |- |''[[Гамбит (фильм, 1966)|Гамбит]]'' (Gambit) |Universal City Studio дыбыс департаменті, Уолдон Уотсон |- |''[[Гавайи (фильм, 1966)|Гавайи]]'' (Hawaii) |Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті, Гордон Сойер |- |''[[Құмды малтатастар (фильм)|Құмды малтатастар]]'' (The Sand Pebbles) |20th Century-Fox дыбыс департаменті, Джеймс Коркоран |- |''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]]'' (Who's Afraid of Virginia Woolf?) |Warner Bros. Studio дыбыс департаменті, Джордж Гроувз |- ! colspan="2" | Үздік дыбыстық эффектілер |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Гран-при (фильм, 1966)|Гран-при]]''''' (Grand Prix) | style="background:#FAEB86" | '''Гордон Дэниэл''' |- |''[[Фантастикалық саяхат (фильм)|Фантастикалық саяхат]]'' (Fantastic Voyage) |Уолтер Росси |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (1968)|1968]]<br />{{small|(40-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Түннің ыстығында]]''''' (In the Heat of the Night) | style="background:#FAEB86" | '''Samuel Goldwyn Studio дыбыс департаменті''' |- |''[[Камелот (фильм)|Камелот]]'' (Camelot) |Warner Bros.-Seven Arts Studio дыбыс департаменті |- |''[[Жалдамалы өлтірушілер (фильм, 1967)|Жалдамалы өлтірушілер]]'' (The Dirty Dozen) |Metro-Goldwyn-Mayer дыбыс департаменті |- |''[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]]'' (Doctor Dolittle) |20th Century-Fox дыбыс департаменті |- |''[[Мүлдем заманауи Милли]]'' (Thoroughly Modern Millie) |Universal City Studio дыбыс департаменті |- ! colspan="2" | Үздік дыбыстық эффектілер |- | style="background:#FAEB86" | '''''[[Жалдамалы өлтірушілер (фильм, 1967)|Жалдамалы өлтірушілер]]''''' (The Dirty Dozen) | style="background:#FAEB86" | '''Джон Пойнер''' |- |''[[Түннің ыстығында]]'' (In the Heat of the Night) |Джеймс Ричард |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1969)|1969]]<br />{{small|(41-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Оливер! (фильм)|Оливер!]]''''' (Oliver!) | style="background:#FAEB86" | '''Shepperton Studio дыбыс департаменті''' |- |''[[Буллитт (фильм)|Буллитт]]'' (Bullitt) |Warner Bros.-Seven Arts Studio дыбыс департаменті |- |''[[Финиан кемпірқосағы (фильм)|Финиан кемпірқосағы]]'' (Finian's Rainbow) |Warner Bros.-Seven Arts Studio дыбыс департаменті |- |''[[Күлкілі қыз (фильм)|Күлкілі қыз]]'' (Funny Girl) |Columbia Studio дыбыс департаменті |- |''[[Жұлдыз! (фильм)|Жұлдыз!]]'' (Star!) |20th Century-Fox дыбыс департаменті |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1970)|1970]]<br />{{small|(42-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Сәлем, Долли! (фильм)|Сәлем, Долли!]]''''' (Hello, Dolly!) | style="background:#FAEB86" | '''Джек Соломон және Мюррей Спивак''' |- |''[[Мың күндік Анна (фильм)|Мың күндік Анна]]'' (Anne of the Thousand Days) |Джон Олдред |- |''[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]'' (Butch Cassidy and the Sundance Kid) |Уильям Эдмондсон және Дэвид Докендорф |- |''[[Көңілді, көңілді (фильм)|Көңілді, көңілді]]'' (Gaily, Gaily) |Роберт Мартин және Клем Портман |- |''[[Айдалада қалғандар (фильм, 1969)|Айдалада қалғандар]]'' (Marooned) |Лес Фрешольц және Артур Пиантадоси |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:35%;"| Фильм ! style="width:60%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1971)|1971]]<br />{{small|(43-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Паттон (фильм)|Паттон]]''''' (Patton) | style="background:#FAEB86" | '''Дуглас Уильямс және Дон Бассман''' |- |''[[Әуежай (фильм, 1970)|Әуежай]]'' (Airport) |Рональд Пирс және Дэвид Х. Мориарти |- |''[[Райанның қызы (фильм)|Райанның қызы]]'' (Ryan's Daughter) |Гордон Маккаллум және Джон Брамалл |- |''[[Тора! Тора! Тора!]]'' (Tora! Tora! Tora!) |Мюррей Спивак және Герман Льюис |- |''[[Вудсток (фильм)|Вудсток]]'' (Woodstock) |Дэн Уоллин және Ларри Джонсон |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1972)|1972]]<br />{{small|(44-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Төбедегі скрипкашы (фильм)|Төбедегі скрипкашы]]''''' (Fiddler on the Roof) | style="background:#FAEB86" | '''Гордон Маккаллум және Дэвид Хилдьярд''' |- |''[[Гауһар тастар мәңгілікке (фильм)|Гауһар тастар мәңгілікке]]'' (Diamonds Are Forever) |Гордон Маккаллум, Джон У. Митчелл және Эл Овертон |- |''[[Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы]]'' (The French Connection) |Теодор Содерберг және Кристофер Ньюман |- |''[[Котч (фильм)|Котч]]'' (Kotch) |Ричард Портман және Джек Соломон |- |''[[Мария — Шотландия патшайымы (фильм, 1971)|Мария — Шотландия патшайымы]]'' (Mary, Queen of Scots) |Боб Джонс және Джон Олдред |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1973)|1973]]<br />{{small|(45-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Кабаре (фильм, 1972)|Кабаре]]''''' (Cabaret) | style="background:#FAEB86" | '''Роберт Кнудсон және Дэвид Хилдьярд''' |- |''[[Көбелектер еркіндікте (фильм)|Көбелектер еркіндікте]]'' (Butterflies Are Free) |Артур Пиантадоси және Чарльз Т. Найт |- |''[[Үміткер (фильм, 1972)|Үміткер]]'' (The Candidate) |Ричард Портман және Джин Кантамесса |- |''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]'' (The Godfather) |Чарльз Гренцбах, Ричард Портман және Кристофер Ньюман |- |''[[«Посейдон» бастан кешкендері (фильм, 1972)|«Посейдон» бастан кешкендері]]'' (The Poseidon Adventure) |Теодор Содерберг және Герман Льюис |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1974)|1974]]<br />{{small|(46-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Жын қуушы (фильм)|Жын қуушы]]''''' (The Exorcist) | style="background:#FAEB86" | '''Роберт Кнудсон және Кристофер Ньюман''' |- |''[[Дельфин күні (фильм)|Дельфин күні]]'' (The Day of the Dolphin) |Ричард Портман және Ларри Йост |- |''[[Қағаз соңынан қуу (фильм)|Қағаз соңынан қуу]]'' (The Paper Chase) |Дональд О. Митчелл және Ларри Йост |- |''[[Қағаз ай (фильм)|Қағаз ай]]'' (Paper Moon) |Ричард Портман және Лес Фрешольц |- |''[[Афера]]'' (The Sting) |Рональд Пирс және Роберт Р. Бертранд |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1975)|1975]]<br />{{small|(47-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Жер сілкінісі (фильм, 1974)|Жер сілкінісі]]''''' (Earthquake) | style="background:#FAEB86" | '''Рональд Пирс және Мелвин Меткалф үлкен''' |- |''[[Қытай кварталы (фильм, 1974)|Қытай кварталы]]'' (Chinatown) |Чарльз Гренцбах және Ларри Йост |- |''[[Әңгіме (фильм, 1974)|Әңгіме]]'' (The Conversation) |Уолтер Мерч және Арт Рочестер |- |''[[Аспанмен таласқан тозақ (фильм)|Аспанмен таласқан тозақ]]'' (The Towering Inferno) |Теодор Содерберг және Герман Льюис |- |''[[Жас Франкенштейн]]'' (Young Frankenstein) |Ричард Портман және Джин Кантамесса |- ! rowspan="8" style="text-align:center" | [[Оскар (1976)|1976]]<br />{{small|(48-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" |'''''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]''''' (Jaws) | style="background:#FAEB86" |'''Роберт Хойт, Роджер Хеман кіші, Эрл Мэдери және Джон Картер''' |- |''[[Оқтан қорықпа (фильм)|Оқтан қорықпа]]'' (Bite the Bullet) |Артур Пиантадоси, Лес Фрешольц, Ричард Тайлер және Эл Овертон кіші |- |''[[Күлкілі ханым (фильм)|Күлкілі ханым]]'' (Funny Lady) |Ричард Портман, Дон Макдугалл, Керли Тирлвелл және Джек Соломон |- |''[[«Гинденбург» (фильм)|«Гинденбург»]]'' (The Hindenburg) |Леонард Петерсон, Джон А. Болджер кіші, Джон Л. Мак және Дон Шарплесс |- |''[[Жел және Арыстан (фильм)|Жел және Арыстан]]'' (The Wind and the Lion) |Гарри У. Тетрик, Аарон Рочин, Уильям Маккоги және Рой Чарман |- ! colspan="2" | Арнайы жетістіктері үшін (Дыбыс эффектілері) |- | style="background:#FAEB86" |'''''[[«Гинденбург» (фильм)|«Гинденбург»]]''''' (The Hindenburg) | style="background:#FAEB86" |'''Питер Беркос''' |- ! rowspan="6" style="text-align:center" | [[Оскар (1977)|1977]]<br />{{small|(49-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" |'''''[[Президенттің бүкіл жасағы (фильм)|Президенттің бүкіл жасағы]]''''' (All the President's Men) | style="background:#FAEB86" |'''Артур Пиантадоси, Лес Фрешольц, Дик Александр және Джим Уэбб''' |- |''[[Кинг Конг (фильм, 1976)|Кинг Конг]]'' (King Kong) |Гарри У. Тетрик (өлгеннен кейін), Уильям Маккоги, Аарон Рочин және Джек Соломон |- |''[[Рокки]]'' (Rocky) |Гарри У. Тетрик (өлгеннен кейін), Уильям Маккоги, Лайл Дж. Бербридж және Бад Алпер |- |''[[Күміс жебе (фильм)|Күміс жебе]]'' (Silver Streak) |Дональд О. Митчелл, Дуглас Уильямс, Ричард Тайлер және Гарольд М. Этерингтон |- |''[[Жұлдыз туды (фильм, 1976)|Жұлдыз туды]]'' (A Star Is Born) |Роберт Кнудсон, Дэн Уоллин, Роберт Гласс және Том Овертон |- ! rowspan="8" style="text-align:center" | [[Оскар (1978)|1978]]<br />{{small|(50-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" |'''''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]]''''' (Star Wars) | style="background:#FAEB86" |'''Дон Макдугалл, Рэй Вест, Боб Минклер және Дерек Болл''' |- |''[[Үшінші деңгейдегі жақын байланыстар]]'' (Close Encounters of the Third Kind) |Роберт Кнудсон, Роберт Гласс, Дон Макдугалл және Джин Кантамесса |- |''[[Тұңғиық (фильм, 1977)|Тұңғиық]]'' (The Deep) |Уолтер Госс, Дик Александр, Том Бекерт және Робин Грегори |- |''[[Қолбасшы (фильм)|Қолбасшы]]'' (Sorcerer) |Роберт Кнудсон, Роберт Гласс, Ричард Тайлер және Жан-Луи Дюкарм |- |''[[Бұрылыс кезеңі (фильм)|Бұрылыс кезеңі]]'' (The Turning Point) |Теодор Содерберг, Пол Уэллс, Дуглас Уильямс және Джерри Йост |- ! colspan="2" | Арнайы жетістіктері үшін (Дыбыс эффектілерін өңдеу) |- | style="background:#FAEB86" |'''''[[Үшінші деңгейдегі жақын байланыстар]]''''' (Close Encounters of the Third Kind) | style="background:#FAEB86" |'''Фрэнк Е. Уорнер''' |- ! rowspan="6" style="text-align:center" | [[Оскар (1979)|1979]]<br />{{small|(51-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" |'''''[[Бұғы аңшысы]]''''' (The Deer Hunter) | style="background:#FAEB86" |'''Ричард Портман, Уильям Маккоги, Аарон Рочин және Дарин Найт''' |- |''[[Бадди Холли хикаясы (фильм)|Бадди Холли хикаясы]]'' (The Buddy Holly Story) |Текс Рудлофф, Джоэл Фейн, Керли Тирлвелл және Уилли Д. Бертон |- |''[[Жұмақ күндері (фильм)|Жұмақ күндері]]'' (Days of Heaven) |Джон Уилкинсон, Роберт У. Гласс кіші, Джон Т. Рейтц және Барри Томас |- |''[[Хупер (фильм)|Хупер]]'' (Hooper) |Роберт Кнудсон, Роберт Гласс, Дон Макдугалл және Джек Соломон |- |''[[Супермен (фильм, 1978)|Супермен]]'' (Superman) |Гордон Маккаллум, Грэм В. Хартстоун, Николас Ле Мессурье және Рой Чарман |- ! rowspan="8" style="text-align:center" | [[Оскар (1980)|1980]]<br />{{small|(52-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- | style="background:#FAEB86" |'''''[[Бүгінгі заманның ақырет күні]]''''' (Apocalypse Now) | style="background:#FAEB86" |'''Уолтер Мерч, Марк Бергер, Ричард Беггс және Нат Боксер''' |- |''[[Электрлі шабандоз (фильм)|Электрлі шабандоз]]'' (The Electric Horseman) |Артур Пиантадоси, Лес Фрешольц, Майкл Минклер және Эл Овертон кіші |- |''[[Метеор (фильм)|Метеор]]'' (Meteor) |Уильям Маккоги, Аарон Рочин, Майкл Дж. Кохут және Джек Соломон |- |''[[1941 (фильм)|1941]]'' (1941) |Роберт Кнудсон, Роберт Гласс, Дон Макдугалл және Джин Кантамесса |- |''[[Роза (фильм, 1979)|Роза]]'' (The Rose) |Теодор Содерберг, Дуглас Уильямс, Пол Уэллс және Джим Уэбб |- ! colspan="2" | Арнайы жетістіктері үшін (Дыбыс өңдеу) |- | style="background:#FAEB86" |'''''[[Қара тұлпар (фильм, 1979)|Қара тұлпар]]''''' (The Black Stallion) | style="background:#FAEB86" |'''Алан Сплет''' |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:35%;"| Фильм ! style="width:60%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="5" style="text-align:center" | [[Оскар (1981)|1981]]<br />{{small|(53-ші)}} |'''''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод V - Империяның кері соққысы]]''''' (The Empire Strikes Back) |'''Билл Варни, Стив Маслоу, Грегг Ландакер және Питер Саттон''' |- |''[[Басқа күйлер (фильм)|Басқа күйлер]]'' (Altered States) |Артур Пиантадоси, Лес Фрешольц, Майкл Минклер және Уилли Д. Бертон |- |''[[Көміршінің қызы (фильм)|Көміршінің қызы]]'' (Coal Miner's Daughter) |Ричард Портман, Роджер Хеман кіші және Джеймс Р. Александр |- |''[[Даңқ (фильм, 1980)|Даңқ]]'' (Fame) |Майкл Дж. Кохут, Аарон Рочин, Джей М. Хардинг және Кристофер Ньюман |- |''[[Құтырған бұқа]]'' (Raging Bull) |Дональд О. Митчелл, Билл Николсон, Дэвид Дж. Кимболл және Лес Лазаровиц |- ! rowspan="8" style="text-align:center" | [[Оскар (1982)|1982]]<br />{{small|(54-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Индиана Джонс: Жоғалған сандықты іздеу]]''''' (Raiders of the Lost Ark) |'''Билл Варни, Стив Маслоу, Грегг Ландакер және Рой Чарман''' |- |''[[Алтын көлде (фильм, 1981)|Алтын көлде]]'' (On Golden Pond) |Ричард Портман және Дэвид М. Ронн |- |''[[Шалғайдағы мекен (фильм)|Шалғайдағы мекен]]'' (Outland) |Джон Уилкинсон, Роберт У. Гласс кіші, Роберт Тирлвелл және Робин Грегори |- |''[[Көктен жауған тиындар (фильм, 1981)|Көктен жауған тиындар]]'' (Pennies from Heaven) |Майкл Дж. Кохут, Джей М. Хардинг, Ричард Тайлер және Эл Овертон кіші |- |''[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]]'' (Reds) |Дик Ворисек, Том Флейшман және Саймон Кэй |- ! colspan="2" | Арнайы жетістіктері үшін (Дыбыс эффектілерін өңдеу) |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Индиана Джонс: Жоғалған сандықты іздеу]]''''' (Raiders of the Lost Ark) |'''Бен Бертт және Ричард Л. Андерсон''' |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1983)|1983]]<br />{{small|(55-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]''''' (E.T. the Extra-Terrestrial) |'''Роберт Кнудсон, Роберт Гласс, Дон Диджироламо және Джин Кантамесса''' |- |''[[Сүңгуір қайық (фильм, 1981)|Сүңгуір қайық]]'' (Das Boot) |Милан Бор, Тревор Пайк және Майк Ле Мар |- |''[[Ганди (фильм)|Ганди]]'' (Gandhi) |Джерри Хамфрис, Робин О'Донохью, Джонатан Бейтс және Саймон Кэй |- |''[[Тутси (фильм)|Тутси]]'' (Tootsie) |Артур Пиантадоси, Лес Фрешольц, Дик Александр және Лес Лазаровиц |- |''[[Трон]]'' (Tron) |Майкл Минклер, Боб Минклер, Ли Минклер және Джеймс ЛаРу |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]''''' (E.T. the Extra-Terrestrial) |'''Чарльз Л. Кэмпбелл және Бен Бертт''' |- |''[[Сүңгуір қайық (фильм, 1981)|Сүңгуір қайық]]'' (Das Boot) |Майк Ле Мар |- |''[[Полтергейст (фильм, 1982)|Полтергейст]]'' (Poltergeist) |Стивен Хантер Флик және Ричард Л. Андерсон |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (1984)|1984]]<br />{{small|(56-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Нағыз жігіттер (фильм)|Нағыз жігіттер]]''''' (The Right Stuff) |'''Рэнди Том, Марк Бергер, Том Скотт және Дэвид Макмиллан''' |- |''[[Қасқырдың соңынан ерме (фильм)|Қасқырдың соңынан ерме]]'' (Never Cry Wolf) |Рэнди Том, Дэвид Паркер, Тодд Бокелхайд және Алан Сплет |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы]]'' (Return of the Jedi) |Бен Бертт, Рэнди Том, Гэри Саммерс және Тони Доу |- |''[[Нәзіктік тілі (фильм)|Нәзіктік тілі]]'' (Terms of Endearment) |Дональд О. Митчелл, Рик Клайн, Кевин О'Коннелл және Джеймс Р. Александр |- |''[[Тартыс (фильм, 1983)|Тартыс]]'' (WarGames) |Майкл Дж. Кохут, Карлос Делариос, Аарон Рочин және Уилли Д. Бертон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Нағыз жігіттер (фильм)|Нағыз жігіттер]]''''' (The Right Stuff) |'''Джей Бокелхайд''' |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы]]'' (Return of the Jedi) |Бен Бертт |- ! rowspan="8" style="text-align:center" | [[Оскар (1985)|1985]]<br />{{small|(57-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Амадей (фильм)|Амадей]]''''' (Amadeus) |'''Марк Бергер, Том Скотт, Тодд Бокелхайд және Кристофер Ньюман''' |- |''[[Дөң (фильм, 1984)|Дөң]]'' (Dune) |Билл Варни, Стив Маслоу, Кевин О'Коннелл және Нельсон Столл |- |''[[Үндістанға сапар (фильм)|Үндістанға сапар]]'' (A Passage to India) |Грэм В. Хартстоун, Николас Ле Мессурье, Майкл А. Картер және Джон У. Митчелл |- |''[[Өзен (фильм, 1984)|Өзен]]'' (The River) |Ник Алфин, Роберт Тирлвелл, Ричард Портман және Дэвид М. Ронн |- |''[[2010: Байланыс жылы]]'' (2010: The Year We Make Contact) |Майкл Дж. Кохут, Аарон Рочин, Карлос Делариос және Джин Кантамесса |- ! colspan="2" | Арнайы жетістіктері үшін (Дыбыс эффектілерін өңдеу) |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Өзен (фильм, 1984)|Өзен]]''''' (The River) |'''Кэй Роуз''' |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1986)|1986]]<br />{{small|(58-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Африкадан (фильм)|Африкадан]]''''' (Out of Africa) |'''Крис Дженкинс, Гэри Александр, Ларри Стенсволд және Питер Хэндфорд''' |- |''[[Болашаққа оралу]]'' (Back to the Future) |Билл Варни, Б. Теннисон Себастьян II, Роберт Тирлвелл және Уильям Б. Каплан |- |''[[Кордебалет (фильм)|Кордебалет]]'' (A Chorus Line) |Дональд О. Митчелл, Майкл Минклер, Джерри Хамфрис және Кристофер Ньюман |- |''[[Леди-қаршыға (фильм)|Леди-қаршыға]]'' (Ladyhawke) |Лес Фрешольц, Дик Александр, Верн Пур және Бад Алпер |- |''[[Сильверадо (фильм)|Сильверадо]]'' (Silverado) |Дональд О. Митчелл, Рик Клайн, Кевин О'Коннелл және Дэвид М. Ронн |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Болашаққа оралу]]''''' (Back to the Future) |'''Чарльз Л. Кэмпбелл және Роберт Ратледж''' |- |''[[Леди-қаршыға (фильм)|Леди-қаршыға]]'' (Ladyhawke) |Роберт Дж. Хендерсон және Алан Роберт Мюррей |- |''[[Рэмбо: Алғашқы қан II бөлім]]'' (Rambo: First Blood Part II) |Фредерик Браун |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1987)|1987]]<br />{{small|(59-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Взвод (фильм)|Взвод]]''''' (Platoon) |'''Джон Уилкинсон, Ричард Роджерс, Чарльз Гренцбах және Саймон Кэй''' |- |''[[Бөтендер (фильм, 1986)|Бөтендер]]'' (Aliens) |Грэм В. Хартстоун, Николас Ле Мессурье, Майкл А. Картер және Рой Чарман |- |''[[Бұзылған тағдырлар соқпағы (фильм)|Бұзылған тағдырлар соқпағы]]'' (Heartbreak Ridge) |Лес Фрешольц, Дик Александр, Верн Пур және Билл Нельсон |- |''[[Жұлдызды жол IV: Үйге саяхат]]'' (Star Trek IV: The Voyage Home) |Терри Портер, Дэвид Дж. Хадсон, Мел Меткалф және Джин Кантамесса |- |''[[Үздік атқыш (фильм)|Үздік атқыш]]'' (Top Gun) |Кевин О'Коннелл, Дональд О. Митчелл, Рик Клайн және Уильям Б. Каплан |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Бөтендер (фильм, 1986)|Бөтендер]]''''' (Aliens) |'''Дон Шарп''' |- |''[[Жұлдызды жол IV: Үйге саяхат]]'' (Star Trek IV: The Voyage Home) |Марк Манджини |- |''[[Үздік атқыш (фильм)|Үздік атқыш]]'' (Top Gun) |Джордж Уоттерс II және Сесилия Холл |- ! rowspan="8" style="text-align:center" | [[Оскар (1988)|1988]]<br />{{small|(60-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Соңғы император]]''''' (The Last Emperor) |'''Билл Роу және Айван Шаррок''' |- |''[[Күн империясы (фильм)|Күн империясы]]'' (Empire of the Sun) |Роберт Кнудсон, Дон Диджироламо, Джон Бойд және Тони Доу |- |''[[Өлім қаруы (фильм, 1987)|Өлім қаруы]]'' (Lethal Weapon) |Лес Фрешольц, Дик Александр, Верн Пур және Билл Нельсон |- |''[[Робокоп (фильм, 1987)|Робокоп]]'' (RoboCop) |Майкл Дж. Кохут, Карлос Делариос, Аарон Рочин және Роберт Уолд |- |''[[Иствиктік мыстандар (фильм)|Иствиктік мыстандар]]'' (The Witches of Eastwick) |Уэйн Артман, Том Бекерт, Том Е. Даль және Арт Рочестер |- ! colspan="2" | Арнайы жетістіктері үшін (Дыбыс эффектілерін өңдеу) |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Робокоп (фильм, 1987)|Робокоп]]''''' (RoboCop) |'''Стивен Хантер Флик және Джон Посписил''' |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1989)|1989]]<br />{{small|(61-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Құс(фильм, 1988)|Құс]]''''' (Bird) |'''Лес Фрешольц, Дик Александр, Верн Пур және Уилли Д. Бертон''' |- |''[[Қатты жаңғақ (фильм, 1988)|Қатты жаңғақ]]'' (Die Hard) |Дон Дж. Бассман, Кевин Ф. Клири, Ричард Овертон және Эл Овертон кіші |- |''[[Тұмандағы гориллалар (фильм)|Тұмандағы гориллалар]]'' (Gorillas in the Mist) |Энди Нельсон, Брайан Сондерс және Питер Хэндфорд |- |''[[Миссисипи от ішінде (фильм)|Миссисипи от ішінде]]'' (Mississippi Burning) |Роберт Дж. Литт, Эллиот Тайсон, Рик Клайн және Дэнни Майкл |- |''[[Роджер қоянды кім тұзаққа түсірді?]]'' (Who Framed Roger Rabbit) |Роберт Кнудсон, Джон Бойд, Дон Диджироламо және Тони Доу |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Қоян Роджерге ор қазған кім]]''''' (Who Framed Roger Rabbit) |'''Чарльз Л. Кэмпбелл және Луис Эдеманн''' |- |''[[Қатты жаңғақ (фильм, 1988)|Қатты жаңғақ]]'' (Die Hard) |Стивен Хантер Флик және Ричард Шорр |- |''[[Уиллоу (фильм)|Уиллоу]]'' (Willow) |Бен Бертт және Ричард Химнс |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1990)|1990]]<br />{{small|(62-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Даңқ (фильм, 1989)|Даңқ]]''''' (Glory) |'''Дональд О. Митчелл, Грегг Рудлофф, Эллиот Тайсон және Расселл Уильямс II''' |- |''[[Тұңғиық (фильм, 1989)|Тұңғиық]]'' (The Abyss) |Дон Дж. Бассман, Кевин Ф. Клири, Ричард Овертон және Ли Орлофф |- |''[[Қара жаңбыр (фильм, 1989)|Қара жаңбыр]]'' (Black Rain) |Дональд О. Митчелл, Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Кит А. Вестер |- |''[[Төртінші шілдеде туғандар (фильм)|Төртінші шілдеде туғандар]]'' (Born on the Fourth of July) |Майкл Минклер, Грегори Х. Уоткинс, Уайли Стейтман және Тод А. Мейтленд |- |''[[Индиана Джонс және соңғы крест жорығы]]'' (Indiana Jones and the Last Crusade) |Бен Бертт, Гэри Саммерс, Шон Мерфи және Тони Доу |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Индиана Джонс және соңғы крест жорығы]]''''' (Indiana Jones and the Last Crusade) |'''Бен Бертт және Ричард Химнс''' |- |''[[Қара жаңбыр (фильм, 1989)|Қара жаңбыр]]'' (Black Rain) |Милтон Берроу және Уильям Мангер |- |''[[Өлім қаруы 2 (фильм)|Өлім қаруы 2]]'' (Lethal Weapon 2) |Роберт Дж. Хендерсон және Алан Роберт Мюррей |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:35%;"| Фильм ! style="width:60%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1991)|1991]]<br />{{small|(63-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Қасқырлармен билеу]]''''' (Dances With Wolves) |'''Джеффри Перкинс, Билл У. Бентон, Грегори Х. Уоткинс және Расселл Уильямс II''' |- |''[[Күн күркіреген күндер]]'' (Days of Thunder) |Кевин О'Коннелл, Дональд О. Митчелл, Рик Клайн және Чарльз М. Уилборн |- |''[[Дик Трейси (фильм, 1990)|Дик Трейси]]'' (Dick Tracy) |Крис Дженкинс, Дэвид Е. Кэмпбелл, Дуг Хемпхилл және Томас Кози |- |''[[«Қызыл қазан» үшін аңшылық (фильм)|«Қызыл қазан» үшін аңшылық]]'' (The Hunt for Red October) |Дон Дж. Бассман, Ричард Овертон, Кевин Ф. Клири және Ричард Брайс Гудман |- |''[[Бәрін еске түсіру (фильм, 1990)|Бәрін еске түсіру]]'' (Total Recall) |Майкл Дж. Кохут, Карлос Делариос, Аарон Рочин және Нельсон Столл |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[«Қызыл қазан» үшін аңшылық (фильм)|«Қызыл қазан» үшін аңшылық]]''''' (The Hunt for Red October) |'''Джордж Уоттерс II және Сесилия Холл''' |- |''[[Өліммен бетпе-бет (фильм, 1990)|Өліммен бетпе-бет]]'' (Flatliners) |Чарльз Л. Кэмпбелл және Ричард С. Франклин |- |''[[Бәрін еске түсіру (фильм, 1990)|Бәрін еске түсіру]]'' (Total Recall) |Стивен Хантер Флик |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1992)|1992]]<br />{{small|(64-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Терминатор 2: Ғарасат күні]]''''' (Terminator 2: Judgment Day) |'''Гэри Райдстром, Том Джонсон, Гэри Саммерс және Ли Орлофф''' |- |''[[Кері тарту (фильм)|Кері тарту]]'' (Backdraft) |Гэри Райдстром, Рэнди Том, Гэри Саммерс және Гленн Уильямс |- |''[[Сұлу мен Құбыжық (мультфильм, 1991)|Сұлу мен Құбыжық]]'' (Beauty and the Beast) |Терри Портер, Мел Меткалф, Дэвид Дж. Хадсон және Док Кейн |- |''[[JFK]]'' (JFK) |Майкл Минклер, Грегг Ландакер және Тод А. Мейтленд |- |''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]'' (The Silence of the Lambs) |Том Флейшман және Кристофер Ньюман |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Терминатор 2: Ғарасат күні]]''''' (Terminator 2: Judgment Day) |'''Гэри Райдстром және Глория С. Бордерс''' |- |''[[Кері тарту (фильм)|Кері тарту]]'' (Backdraft) |Гэри Райдстром және Ричард Химнс |- |''[[Жұлдызды жол VI: Ашылмаған өлке]]'' (Star Trek VI: The Undiscovered Country) |Джордж Уоттерс II және Ф. Хадсон Миллер |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1993)|1993]]<br />{{small|(65-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Могикандардың соңғысы (фильм, 1992)|Могикандардың соңғысы]]''''' (The Last of the Mohicans) |'''Крис Дженкинс, Дуг Хемпхилл, Марк Смит және Саймон Кэй''' |- |''[[Аладдин (мультфильм, 1992)|Аладдин]]'' (Aladdin) |Терри Портер, Мел Меткалф, Дэвид Дж. Хадсон және Док Кейн |- |''[[Бірнеше жақсы жігіт]]'' (A Few Good Men) |Кевин О'Коннелл, Рик Клайн және Роберт Эбер |- |''[[Қоршауда (фильм, 1992)|Қоршауда]]'' (Under Siege) |Дональд О. Митчелл, Фрэнк А. Монтаньо, Рик Харт және Скотт Д. Смит |- |''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]]'' (Unforgiven) |Лес Фрешольц, Верн Пур, Дик Александр және Роб Янг |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Брэм Стокердің Дракуласы (фильм, 1992)|Брэм Стокердің Дракуласы]]''''' (Bram Stoker's Dracula) |'''Том Маккарти және Дэвид Е. Стоун''' |- |''[[Аладдин (мультфильм, 1992)|Аладдин]]'' (Aladdin) |Марк Манджини |- |''[[Қоршауда (фильм, 1992)|Қоршауда]]'' (Under Siege) |Джон Левек және Брюс Стамблер |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1994)|1994]]<br />{{small|(66-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Юра кезеңінің саябағы (фильм)|Юра кезеңінің саябағы]]''''' (Jurassic Park) |'''Гэри Райдстром, Гэри Саммерс, Шон Мерфи және Рон Джадкинс''' |- |''[[Жар үстінде (фильм, 1993)|Жар үстінде]]'' (Cliffhanger) |Майкл Минклер, Боб Бимер және Тим Куни |- |''[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]]'' (The Fugitive) |Дональд О. Митчелл, Майкл Хербик, Фрэнк А. Монтаньо және Скотт Д. Смит |- |''[[Джеронимо: Америка аңызы]]'' (Geronimo: An American Legend) |Крис Карпентер, Дуг Хемпхилл, Билл У. Бентон және Ли Орлофф |- |''[[Шиндлердің тізімі]]'' (Schindler's List) |Энди Нельсон, Стив Педерсон, Скотт Миллан және Рон Джадкинс |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Юра кезеңінің саябағы (фильм)|Юра кезеңінің саябағы]]''''' (Jurassic Park) |'''Гэри Райдстром және Ричард Химнс''' |- |''[[Жар үстінде (фильм, 1993)|Жар үстінде]]'' (Cliffhanger) |Уайли Стейтман және Грегг Бакстер |- |''[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]]'' (The Fugitive) |Джон Левек және Брюс Стамблер |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1995)|1995]]<br />{{small|(67-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Жылдамдық (фильм, 1994)|Жылдамдық]]''''' (Speed) |'''Грегг Ландакер, Стив Маслоу, Боб Бимер және Дэвид Макмиллан''' |- |''[[Тікелей және нақты қауіп (фильм)|Тікелей және нақты қауіп]]'' (Clear and Present Danger) |Дональд О. Митчелл, Майкл Хербик, Фрэнк А. Монтаньо және Арт Рочестер |- |''[[Форрест Гамп]]'' (Forrest Gump) |Рэнди Том, Том Джонсон, Деннис С. Сэндс және Уильям Б. Каплан |- |''[[Күзгі аңыздар]]'' (Legends of the Fall) |Пол Мэсси, Дэвид Е. Кэмпбелл, Крис Дэвид және Дуглас Гантон |- |''[[Шоушенктен қашу]]'' (The Shawshank Redemption) |Роберт Дж. Литт, Эллиот Тайсон, Майкл Хербик және Уилли Д. Бертон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Жылдамдық (фильм, 1994)|Жылдамдық]]''''' (Speed) |'''Стивен Хантер Флик''' |- |''[[Тікелей және нақты қауіп (фильм)|Тікелей және нақты қауіп]]'' (Clear and Present Danger) |Брюс Стамблер және Джон Левек |- |''[[Форрест Гамп]]'' (Forrest Gump) |Рэнди Том және Глория С. Бордерс |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1996)|1996]]<br />{{small|(68-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Аполлон 13 (фильм)|Аполлон 13]]''''' (Apollo 13) |'''Рик Диор, Стив Педерсон, Скотт Миллан және Дэвид Макмиллан''' |- |''[[Бэтмен мәңгілік]]'' (Batman Forever) |Дональд О. Митчелл, Фрэнк А. Монтаньо, Майкл Хербик және Петур Хлиддал |- |''[[Ер жүрек]]'' (Braveheart) |Энди Нельсон, Скотт Миллан, Анна Белмер және Брайан Симмонс |- |''[[Қызыл толқын (фильм)|Қызыл толқын]]'' (Crimson Tide) |Кевин О'Коннелл, Рик Клайн, Грегори Х. Уоткинс және Уильям Б. Каплан |- |''[[Су әлемі (фильм, 1995)|Су әлемі]]'' (Waterworld) |Стив Маслоу, Грегг Ландакер және Кит А. Вестер |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Ер жүрек]]''''' (Braveheart) |'''Лон Бендер және Пер Халлберг''' |- |''[[Бэтмен мәңгілік]]'' (Batman Forever) |Джон Левек және Брюс Стамблер |- |''[[Қызыл толқын (фильм)|Қызыл толқын]]'' (Crimson Tide) |Джордж Уоттерс II |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1997)|1997]]<br />{{small|(69-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Ағылшын пациенті (фильм)|Ағылшын пациенті]]''''' (The English Patient) |'''Уолтер Мерч, Марк Бергер, Дэвид Паркер және Кристофер Ньюман''' |- |''[[Эвита (фильм, 1996)|Эвита]]'' (Evita) |Энди Нельсон, Анна Белмер және Кен Уэстон |- |''[[Тәуелсіздік күні (фильм, 1996)|Тәуелсіздік күні]]'' (Independence Day) |Крис Карпентер, Билл У. Бентон, Боб Бимер және Джефф Векслер |- |''[[Құз (фильм)|Құз]]'' (The Rock) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Кит А. Вестер |- |''[[Құйын (фильм, 1996)|Құйын]]'' (Twister) |Кевин О'Коннелл, Грегг Ландакер, Стив Маслоу және Джеффри Паттерсон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Елес пен Түнек]]''''' (The Ghost and the Darkness) |'''Брюс Стамблер''' |- |''[[Күндізгі жарық (фильм)|Күндізгі жарық]]'' (Daylight) |Ричард Л. Андерсон және Дэвид А. Уиттакер |- |''[[Өшіргіш (фильм, 1996)|Өшіргіш]]'' (Eraser) |Алан Роберт Мюррей және Баб Асман |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1998)|1998]]<br />{{small|(70-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]''''' (Titanic) |'''Гэри Райдстром, Том Джонсон, Гэри Саммерс және Марк Улано''' |- |''[[Президент борты (фильм)|Президент борты]]'' (Air Force One) |Пол Мэсси, Рик Клайн, Дуг Хемпхилл және Кит А. Вестер |- |''[[Әуе түрмесі (фильм)|Әуе түрмесі]]'' (Con Air) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Арт Рочестер |- |''[[Байланыс (фильм, 1997)|Байланыс]]'' (Contact) |Рэнди Том, Том Джонсон, Деннис С. Сэндс және Уильям Б. Каплан |- |''[[Лос-Анджелес құпиялары (фильм)|Лос-Анджелес құпиялары]]'' (L.A. Confidential) |Энди Нельсон, Анна Белмер және Кирк Фрэнсис |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]''''' (Titanic) |'''Кристофер Бойс және Том Беллфорт''' |- |''[[Бетперде (фильм, 1997)|Бетперде]]'' (Face/Off) |Марк П. Стокингер және Пер Халлберг |- |''[[Бесінші элемент (фильм)|Бесінші элемент]]'' (The Fifth Element) |Марк Манджини |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (1999)|1999]]<br />{{small|(71-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]]''''' (Saving Private Ryan) |'''Гэри Райдстром, Гэри Саммерс, Энди Нельсон және Рон Джадкинс''' |- |''[[Армагеддон (фильм, 1998)|Армагеддон]]'' (Armageddon) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Кит А. Вестер |- |''[[Зорроның бетпердесі (фильм, 1998)|Зорроның бетпердесі]]'' (The Mask of Zorro) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Пуд Кусак |- |''[[Ғашық болған Шекспир]]'' (Shakespeare in Love) |Робин О'Донохью, Доминик Лестер және Питер Глоссоп |- |''[[Жіңішке қызыл сызық (фильм, 1998)|Жіңішке қызыл сызық]]'' (The Thin Red Line) |Энди Нельсон, Анна Белмер және Пол Бринкат |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]]''''' (Saving Private Ryan) |'''Гэри Райдстром және Ричард Химнс''' |- |''[[Армагеддон (фильм, 1998)|Армагеддон]]'' (Armageddon) |Джордж Уоттерс II |- |''[[Зорроның бетпердесі (фильм, 1998)|Зорроның бетпердесі]]'' (The Mask of Zorro) |Дэйв Макмойлер |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (2000)|2000]]<br />{{small|(72-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Матрица (фильм)|Матрица]]''''' (The Matrix) |'''Джон Т. Рейтц, Грегг Рудлофф, Дэвид Е. Кэмпбелл және Дэвид Ли''' |- |''[[Жасыл миль (фильм)|Жасыл миль]]'' (The Green Mile) |Роберт Дж. Литт, Эллиот Тайсон, Майкл Хербик және Уилли Д. Бертон |- |''[[Өз адамы (фильм, 1999)|Өз адамы]]'' (The Insider) |Энди Нельсон, Дуг Хемпхилл және Ли Орлофф |- |''[[Мумия (фильм, 1999)|Мумия]]'' (The Mummy) |Лесли Шатц, Крис Карпентер, Рик Клайн және Крис Манро |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырын қауіп]]'' (Star Wars: Episode I – The Phantom Menace) |Гэри Райдстром, Том Джонсон, Шон Мерфи және Джон Миджли |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Матрица (фильм)|Матрица]]''''' (The Matrix) |'''Дейн А. Дэвис''' |- |''[[Төбелес клубы]]'' (Fight Club) |Рен Клайс және Ричард Химнс |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырын қауіп]]'' (Star Wars: Episode I – The Phantom Menace) |Бен Бертт және Том Беллфорт |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:35%;"| Фильм ! style="width:60%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (2001)|2001]]<br />{{small|(73-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]''''' |'''Скотт Миллан, Боб Бимер және Кен Уэстон''' |- |''[[Аралда қалу (фильм)|Аралда қалу]]'' (Cast Away) |Рэнди Том, Том Джонсон, Деннис С. Сэндс және Уильям Б. Каплан |- |''[[Патриот (фильм, 2000)|Патриот]]'' (The Patriot) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Ли Орлофф |- |''[[Мінсіз дауыл (фильм)|Мінсіз дауыл]]'' (The Perfect Storm) |Джон Т. Рейтц, Грегг Рудлофф, Дэвид Е. Кэмпбелл және Кит А. Вестер |- |''[[U-571 (фильм)|U-571]]'' (U-571) |Стив Маслоу, Грегг Ландакер, Рик Клайн және Айван Шаррок |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[U-571 (фильм)|U-571]]''''' (U-571) |'''Джон Джонсон''' |- |''[[Ғарыш ковбойлары (фильм)|Ғарыш ковбойлары]]'' (Space Cowboys) |Баб Асман және Алан Роберт Мюррей |- ! rowspan="9" style="text-align:center" | [[Оскар (2002)|2002]]<br />{{small|(74-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Қара қаршығаның құлауы (фильм)|Қара қаршығаның құлауы]]''''' (Black Hawk Down) |'''Майкл Минклер, Майрон Неттинга және Крис Манро''' |- |''[[Амели (фильм)|Амели]]'' (Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain) |Винсент Арнарди, Гийом Лериш және Жан Уманский |- |''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]]'' |Кристофер Бойс, Майкл Семаник, Гетин Криг және Хэммонд Пик |- |''[[Мулен Руж! (фильм, 2001)|Мулен Руж!]]'' (Moulin Rouge!) |Энди Нельсон, Анна Белмер, Роджер Сэвидж және Гунтис Сикс |- |''[[Перл-Харбор (фильм)|Перл-Харбор]]'' (Pearl Harbor) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Питер Дж. Девлин |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Перл-Харбор (фильм)|Перл-Харбор]]''''' (Pearl Harbor) |'''Джордж Уоттерс II және Кристофер Бойс''' |- |''[[Монстрлар корпорациясы]]'' |Гэри Райдстром және Майкл Силверс |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (2003)|2003]]<br />{{small|(75-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]]''''' |'''Майкл Минклер, Доминик Тавелла және Дэвид Ли''' |- |''[[Нью-Йорк бандалары]]'' (Gangs of New York) |Том Флейшман, Юджин Гирти және Айван Шаррок |- |''[[Сақиналар әміршісі: Екі қамал]]'' |Кристофер Бойс, Майкл Семаник, Майкл Хеджес және Хэммонд Пик |- |''[[Қарғыс атқан жол (фильм)|Қарғыс атқан жол]]'' (Road to Perdition) |Скотт Миллан, Боб Бимер және Джон Притчетт |- |''[[Өрмекші-адам (фильм, 2002)|Өрмекші-адам]]'' |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Эд Новик |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Сақиналар әміршісі: Екі қамал]]''''' |'''Итан Ван дер Рин және Майк Хопкинс''' |- |''[[Ерекше пікір (фильм)|Ерекше пікір]]'' (Minority Report) |Гэри Райдстром және Ричард Химнс |- |''[[Қарғыс атқан жол (фильм)|Қарғыс атқан жол]]'' (Road to Perdition) |Скотт А. Хекер |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (2004)|2004]]<br />{{small|(76-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]]''''' |'''Кристофер Бойс, Майкл Семаник, Майкл Хеджес және Хэммонд Пик''' |- |''[[Соңғы самурай]]'' (The Last Samurai) |Энди Нельсон, Анна Белмер және Джефф Векслер |- |''[[Теңіздер қожайыны: Дүниенің шетінде]]'' (Master and Commander: The Far Side of the World) |Пол Мэсси, Дуг Хемпхилл және Арт Рочестер |- |''[[Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара Маржан» қарғысы]]'' |Кристофер Бойс, Дэвид Паркер, Дэвид Е. Кэмпбелл және Ли Орлофф |- |''[[Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит]]'' (Seabiscuit) |Энди Нельсон, Анна Белмер және Тод А. Мейтленд |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Теңіздер қожайыны: Дүниенің шетінде]]''''' (Master and Commander: The Far Side of the World) |'''Ричард Кинг''' |- |''[[Немоны іздеу]]'' (Finding Nemo) |Гэри Райдстром және Майкл Силверс |- |''[[Кариб теңізінің қарақшылары: «Қара маржан» қарғысы]]'' |Кристофер Бойс және Джордж Уоттерс II |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (2005)|2005]]<br />{{small|(77-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Рэй (фильм)|Рэй]]''''' (Ray) |'''Скотт Миллан, Грег Орлофф, Боб Бимер және Стив Кантамесса''' |- |''[[Авиатор (фильм, 2004)|Авиатор]]'' (The Aviator) |Том Флейшман және Петур Хлиддал |- |''[[Суперотбасы]]'' |Рэнди Том, Гэри А. Риццо және Док Кейн |- |''[[Полярлық экспресс]]'' (The Polar Express) |Рэнди Том, Том Джонсон, Деннис С. Сэндс және Уильям Б. Каплан |- |''[[Өрмекші-адам 2]]'' (Spider-Man 2) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл, Джеффри Дж. Хабуш және Джозеф Гейсингер |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Суперотбасы]]''''' |'''Рэнди Том және Майкл Силверс''' |- |''[[Полярлық экспресс]]'' (The Polar Express) |Рэнди Том және Деннис Леонард |- |''[[Өрмекші-адам 2]]'' (Spider-Man 2) |Пол Н. Дж. Оттоссон |- ! rowspan="10" style="text-align:center" | [[Оскар (2006)|2006]]<br />{{small|(78-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Кинг Конг (фильм, 2005)|Кинг Конг]]''''' (King Kong) |'''Кристофер Бойс, Майкл Семаник, Майкл Хеджес және Хэммонд Пик''' |- |''[[Нарния хроникасы: Арыстан, мыстан және сиқырлы шкаф]]'' (The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe) |Терри Портер, Дин А. Зупанчич және Тони Джонсон |- |''[[Гейшаның естеліктері (фильм)|Гейшаның естеліктері]]'' (Memoirs of a Geisha) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл, Рик Клайн және Джон Притчетт |- |''[[Сызықтан аттау (фильм)|Сызықтан аттау]]'' (Walk the Line) |Пол Мэсси, Дуг Хемпхилл және Питер Курланд |- |''[[Әлемдер соғысы (фильм, 2005)|Әлемдер соғысы]]'' (War of the Worlds) |Энди Нельсон, Анна Белмер және Рон Джадкинс |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Кинг Конг (фильм, 2005)|Кинг Конг]]''''' (King Kong) |'''Майк Хопкинс және Итан Ван дер Рин''' |- |''[[Гейшаның естеліктері (фильм)|Гейшаның естеліктері]]'' (Memoirs of a Geisha) |Уайли Стейтман |- |''[[Әлемдер соғысы (фильм, 2005)|Әлемдер соғысы]]'' (War of the Worlds) |Ричард Кинг |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2007)|2007]]<br />{{small|(79-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Арман қыздары (фильм)|Арман қыздары]]''''' (Dreamgirls) |'''Майкл Минклер, Боб Бимер және Уилли Д. Бертон''' |- |''[[Апокалипсис (фильм)|Апокалипсис]]'' |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Фернандо Камара |- |''[[Қанды алмас (фильм)|Қанды алмас]]'' (Blood Diamond) |Энди Нельсон, Анна Белмер және Айван Шаррок |- |''[[Әкелеріміздің тулары (фильм)|Әкелеріміздің тулары]]'' (Flags of Our Fathers) |Джон Т. Рейтц, Дэвид Е. Кэмпбелл, Грегг Рудлофф және Уолт Мартин |- |''[[Кариб теңізінің қарақшылары: Өлген адамның сандығы]]'' (Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest) |Пол Мэсси, Кристофер Бойс және Ли Орлофф |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Иводзимадан хаттар]]''''' (Letters from Iwo Jima) |'''Алан Роберт Мюррей және Баб Асман''' |- |''[[Апокалипсис (фильм)|Апокалипсис]]'' |Шон Маккормак және Ками Асгар |- |''[[Қанды алмас (фильм)|Қанды алмас]]'' (Blood Diamond) |Лон Бендер |- |''[[Әкелеріміздің тулары (фильм)|Әкелеріміздің тулары]]'' (Flags of Our Fathers) |Алан Роберт Мюррей және Баб Асман |- |''[[Кариб теңізінің қарақшылары: Өлген адамның сандығы]]'' (Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest) |Кристофер Бойс және Джордж Уоттерс II |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2008)|2008]]<br />{{small|(80-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Борн ультиматумы (фильм)|Борн ультиматумы]]''''' (The Bourne Ultimatum) |'''Скотт Миллан, Дэвид Паркер және Кирк Фрэнсис''' |- |''[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]]'' |Скип Ливсей, Крейг Берки, Грег Орлофф және Питер Курланд |- |''[[Рататуй (мультфильм)|Рататуй]]'' |Рэнди Том, Майкл Семаник және Док Кейн |- |''[[Юмаға поезд (фильм, 2007)|Юмаға поезд]]'' (3:10 to Yuma) |Пол Мэсси, Дэвид Джаммарко және Джим Стубе |- |''[[Трансформерлер (фильм)|Трансформерлер]]'' (Transformers) |Кевин О'Коннелл, Грег П. Расселл және Питер Дж. Девлин |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Борн ультиматумы (фильм)|Борн ультиматумы]]''''' (The Bourne Ultimatum) |'''Карен Бейкер Ландерс және Пер Халлберг''' |- |''[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]]'' |Скип Ливсей |- |''[[Рататуй (мультфильм)|Рататуй]]'' |Рэнди Том және Майкл Силверс |- |''[[Мұнай (фильм)|Мұнай]]'' (There Will Be Blood) |Кристофер Скарабозио және Мэттью Вуд |- |''[[Трансформерлер (фильм)|Трансформерлер]]'' (Transformers) |Итан Ван дер Рин және Майк Хопкинс |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2009)|2009]]<br />{{small|(81-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Лашықтан шыққан миллионер]]''''' (Slumdog Millionaire) |'''Иан Тапп, Ричард Прайк және Ресул Пукутти''' |- |''[[Бенджамин Баттонның таңғажайып хикаясы (фильм)|Бенджамин Баттонның таңғажайып хикаясы]]'' (The Curious Case of Benjamin Button) |Рен Клайс, Майкл Семаник, Дэвид Паркер және Марк Уайнгартен |- |''[[Қара сері]]'' |Лора Хиршберг, Гэри А. Риццо және Эд Новик |- |''[[ВАЛЛ-И]]'' (WALL-E) |Том Майерс, Майкл Семаник және Бен Бертт |- |''[[Ерекше қауіпті (фильм, 2008)|Ерекше қауіпті]]'' (Wanted) |Крис Дженкинс, Фрэнк А. Монтаньо және Петр Форейт |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Қара сері]]''''' |'''Ричард Кинг''' |- |''[[Темір адам (фильм, 2008)|Темір адам]]'' (Iron Man) |Кристофер Бойс және Фрэнк Э. Юлнер |- |''[[Лашықтан шыққан миллионер]]'' (Slumdog Millionaire) |Гленн Фримантл және Том Сэйерс |- |''[[ВАЛЛ-И]]'' (WALL-E) |Ben Burtt және Мэттью Вуд |- |''[[Ерекше қауіпті (фильм, 2008)|Ерекше қауіпті]]'' (Wanted) |Уайли Стейтман |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2010)|2010]]<br />{{small|(82-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Дауыл билеушісі]]''''' |'''Пол Н. Дж. Оттоссон және Рэй Беккет''' |- |''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]'' |Кристофер Бойс, Гэри Саммерс, Энди Нельсон және Тони Джонсон |- |''[[Атақсыз шаталар]]'' |Майкл Минклер, Тони Ламберти және Марк Улано |- |''[[Жұлдызды жол (фильм, 2009)|Жұлдызды жол]]'' (Star Trek) |Энди Нельсон, Анна Белмер және Питер Дж. Девлин |- |''[[Трансформерлер: Кек]]'' |Грег П. Расселл, Гэри Саммерс және Джеффри Паттерсон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Дауыл билеушісі]]''''' |'''Пол Н. Дж. Оттоссон''' |- |''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]'' |Кристофер Бойс және Гвендолин Йейтс Уиттл |- |''[[Атақсыз шаталар]]'' |Уайли Стейтман |- |''[[Жұлдызды жол (фильм, 2009)|Жұлдызды жол]]'' (Star Trek) |Марк П. Стокингер және Алан Ранкин |- |''[[Жоғары (мультфильм)|Жоғары]]'' (Up) |Том Майерс және Майкл Силверс |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- style="background:#bebebe;" ! style="width:5%;"| Жыл ! style="width:35%;"| Фильм ! style="width:60%;"| Номинант(тар) |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2011)|2011]]<br />{{small|(83-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Бастау (фильм, 2010)|Бастау]]''''' (Inception) |'''Лора Хиршберг, Гэри А. Риццо және Эд Новик''' |- |''[[Патша сөзі]]'' (The King's Speech) |Пол Хамблин, Мартин Йенсен және Джон Миджли |- |''[[Солт (фильм)|Солт]]'' (Salt) |Джеффри Дж. Хабуш, Грег П. Расселл, Скотт Миллан және Уильям Сарокин |- |''[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]]'' (The Social Network) |Рен Клайс, Дэвид Паркер, Майкл Семаник және Марк Уайнгартен |- |''[[Төзімділік (фильм, 2010)|Төзімділік]]'' (True Grit) |Скип Ливсей, Крейг Берки, Грег Орлофф және Питер Курланд |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Бастау (фильм, 2010)|Бастау]]''''' (Inception) |'''Ричард Кинг''' |- |''[[Ойыншықтар хикаясы 3]]'' (Toy Story 3) |Том Майерс және Майкл Силверс |- |''[[Трон: Мұра]]'' (Tron: Legacy) |Гвендолин Йейтс Уиттл және Эддисон Тиг |- |''[[Төзімділік (фильм, 2010)|Төзімділік]]'' (True Grit) |Скип Ливсей және Крейг Берки |- |''[[Тоқтаусыз (фильм, 2010)|Тоқтаусыз]]'' (Unstoppable) |Марк П. Стокингер |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2012)|2012]]<br />{{small|(84-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Хьюго (фильм)|Хьюго]]''''' (Hugo) |'''Том Флейшман және Джон Миджли''' |- |''[[Айдаһар татуировкасы бар қыз (фильм, 2011)|Айдаһар татуировкасы бар қыз]]'' (The Girl with the Dragon Tattoo) |Рен Клайс, Майкл Семаник, Дэвид Паркер және Бо Перссон |- |''[[Ақша алқабы (фильм)|Ақша алқабы]]'' (Moneyball) |Деб Адэр, Рон Бочар, Дэйв Джаммарко және Эд Новик |- |''[[Трансформерлер: Айдың қараңғы беті]]'' (Transformers: Dark of the Moon) |Грег П. Расселл, Гэри Саммерс, Джеффри Дж. Хабуш және Питер Дж. Девлин |- |''[[Жорық аты (фильм)|Жорық аты]]'' (War Horse) |Гэри Райдстром, Том Джонсон, Энди Нельсон және Стюарт Уилсон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Хьюго (фильм)|Хьюго]]''''' (Hugo) |'''Филип Стоктон және Юджин Гирти''' |- |''[[Драйв (фильм, 2011)|Драйв]]'' (Drive) |Лон Бендер және Виктор Рэй Эннис |- |''[[Айдаһар татуировкасы бар қыз (фильм, 2011)|Айдаһар татуировкасы бар қыз]]'' (The Girl with the Dragon Tattoo) |Рен Клайс |- |''[[Трансформерлер: Айдың қараңғы беті]]'' (Transformers: Dark of the Moon) |Итан Ван дер Рин және Эрик Аадаль |- |''[[Жорық аты (фильм)|Жорық аты]]'' (War Horse) |Гэри Райдстром және Ричард Химнс |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2013)|2013]]<br />{{small|(85-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Аласталғандар (фильм, 2012)|Аласталғандар]]''''' (Les Misérables) |'''Энди Нельсон, Марк Патерсон және Саймон Хейз''' |- |''[[Арго (фильм)|Арго]]'' (Argo) |Джон Т. Рейтц, Грегг Рудлофф және Хосе Антонио Гарсия |- |''[[Пи өмірі]]'' (Life of Pi) |Рон Бартлетт, Д. М. Хемпхилл және Дрю Кунин |- |''[[Линкольн (фильм)|Линкольн]]'' (Lincoln) |Гэри Райдстром, Энди Нельсон және Рон Джадкинс |- |''[[Скайфолл]]'' (Skyfall) |Скотт Миллан, Грег П. Расселл және Стюарт Уилсон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Скайфолл]]''''' (Skyfall) <small>(ТЕҢ ТҮСТІ)</small> |'''Пер Халлберг және Карен Бейкер Ландерс''' |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Нөмірі бірінші мақсат]]''''' (Zero Dark Thirty) <small>(ТЕҢ ТҮСТІ)</small> |'''Пол Н. Дж. Оттоссон''' |- |''[[Арго (фильм)|Арго]]'' (Argo) |Эрик Аадаль және Итан Ван дер Рин |- |''[[Азат етілген Джанго]]'' (Django Unchained) |Уайли Стейтман |- |''[[Пи өмірі]]'' (Life of Pi) |Юджин Гирти және Филип Стоктон |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2014)|2014]]<br />{{small|(86-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]]''''' (Gravity) |'''Скип Ливсей, Нив Адири, Кристофер Бенстед және Крис Манро''' |- |''[[Капитан Филлипс (фильм)|Капитан Филлипс]]'' (Captain Phillips) |Крис Бердон, Марк Тейлор, Майк Прествуд Смит және Крис Манро |- |''[[Хоббит: Смаугтың тақыры|Хоббит: Смаугтың тақыры]]'' (The Hobbit: The Desolation of Smaug) |Кристофер Бойс, Майкл Семаник, Майкл Хеджес және Тони Джонсон |- |''[[Льюин Дэвистің ішінде]]'' (Inside Llewyn Davis) |Скип Ливсей, Грег Орлофф және Питер Курланд |- |''[[Тірі қалған (фильм, 2013)|Тірі қалған]]'' (Lone Survivor) |Энди Кояма, Бо Бордерс және Дэвид Браунлоу |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]]''''' (Gravity) |'''Гленн Фримантл''' |- |''[[Барлығы жоғалды]]'' (All Is Lost) |Стив Боеддекер және Ричард Химнс |- |''[[Капитан Филлипс (фильм)|Капитан Филлипс]]'' (Captain Phillips) |Оливер Тарни |- |''[[Хоббит: Смаугтың тақыры|Хоббит: Смаугтың тақыры]]'' (The Hobbit: The Desolation of Smaug) |Брент Бердж және Крис Уорд |- |''[[Тірі қалған (фильм, 2013)|Тірі қалған]]'' (Lone Survivor) |Уайли Стейтман |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2015)|2015]]<br />{{small|(87-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Шабыт (фильм)|Шабыт]]''''' (Whiplash) |'''Крейг Манн, Бен Уилкинс және Томас Керли''' |- |''[[Америкалық мерген]]'' (American Sniper) |Джон Т. Рейтц, Грегг Рудлофф және Уолт Мартин |- |''[[Бёрдмэн]]'' (Birdman) |Джон Тейлор, Фрэнк А. Монтаньо және Томас Варга |- |''[[Интерстеллар (фильм)|Интерстеллар]]'' (Interstellar) |Гэри А. Риццо, Грегг Ландакер және Марк Уайнгартен |- |''[[Сынбаған (фильм)|Сынбаған]]'' (Unbroken) |Джон Тейлор, Фрэнк А. Монтаньо және Дэвид Ли |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Америкалық мерген]]''''' (American Sniper) |'''Алан Роберт Мюррей және Баб Асман''' |- |''[[Бёрдмэн]]'' (Birdman) |Мартин Эрнандес және Аарон Гласкок |- |''[[Хоббит: Бес әскердің шайқасы]]'' (The Hobbit: The Battle of the Five Armies) |Брент Бердж және Джейсон Кановас |- |''[[Интерстеллар (фильм)|Интерстеллар]]'' (Interstellar) |Ричард Кинг |- |''[[Сынбаған (фильм)|Сынбаған]]'' (Unbroken) |Бекки Салливан және Эндрю ДеКристофаро |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2016)|2016]]<br />{{small|(88-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Ессіз Макс: Қаһарлы жол]]''''' (Mad Max: Fury Road) |'''Крис Дженкинс, Грегг Рудлофф және Бен Осмо''' |- |''[[Тыңшылар көпірі (фильм)|Тыңшылар көпірі]]'' (Bridge of Spies) |Гэри Райдстром, Энди Нельсон және Дрю Кунин |- |''[[Марстық (фильм)|Марстық]]'' (The Martian) |Пол Мэсси, Марк Тейлор және Мак Рут |- |''[[Тірі қалған (фильм, 2015)|Аман қалған]]'' (The Revenant) |Рэнди Том, Джон Тейлор, Фрэнк А. Монтаньо және Крис Дюстердик |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы]]'' (Star Wars: The Force Awakens) |Кристофер Скарабозио, Энди Нельсон және Стюарт Уилсон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Ессіз Макс: Қаһарлы жол]]''''' (Mad Max: Fury Road) |'''Марк Манджини және Дэвид Уайт''' |- |''[[Марстық (фильм)|Марстық]]'' (The Martian) |Оливер Тарни |- |''[[Тірі қалған (фильм, 2015)|Аман қалған]]'' (The Revenant) |Лон Бендер және Мартин Эрнандес |- |''[[Сикарио (фильм)|Сикарио]]'' (Sicario) |Алан Роберт Мюррей |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы]]'' (Star Wars: The Force Awakens) |Дэвид Акорд және Мэттью Вуд |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2017)|2017]]<br />{{small|(89-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Ар-ұждан азабы (фильм)|Ар-ұждан азабы]]''''' (Hacksaw Ridge) |'''Кевин O'Коннелл, Энди Райт, Роберт Маккензи және Питер Грейс''' |- |''[[Келу (фильм, 2016)|Келу]]'' (Arrival) |Бернар Гарипи Стробл және Клод Ла Хэй |- |''[[Ла-Ла Ленд]]'' (La La Land) |Энди Нельсон, Ай-Линг Ли және Стивен А. Морроу |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Жалғыз]]'' (Rogue One: A Star Wars Story) |Кристофер Скарабозио, Дэвид Паркер және Стюарт Уилсон |- |''[[13 сағат: Бенгазидің жасырын сарбаздары]]'' (13 Hours) |Гэри Саммерс, Джеффри Дж. Хабуш және Мак Рут |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Келу (фильм, 2016)|Келу]]''''' (Arrival) |'''Сильвен Белльмар''' |- |''[[Терең су көкжиегі (фильм)|Терең су көкжиегі]]'' (Deepwater Horizon) |Уайли Стейтман және Рене Тонделли |- |''[[Ар-ұждан азабы (фильм)|Ар-ұждан азабы]]'' (Hacksaw Ridge) |Роберт Маккензи және Энди Райт |- |''[[Ла-Ла Ленд]]'' (La La Land) |Ай-Линг Ли және Милдред Иатру Морган |- |''[[Салли (фильм)|Салли]]'' (Sully) |Алан Роберт Мюррей және Баб Асман |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2018)|2018]]<br />{{small|(90-шы)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Дюнкерк (фильм, 2017)|Дюнкерк]]''''' (Dunkirk) |'''Грегг Ландакер, Гэри А. Риццо және Марк Уайнгартен''' |- |''[[Драйвтағы бала]]'' (Baby Driver) |Джулиан Слейтер, Тим Кавагин және Мэри Х. Эллис |- |''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші 2049]]'' (Blade Runner 2049) |Рон Бартлетт, Дуг Хемпхилл және Мак Рут |- |''[[Су пішіні (фильм)|Су пішіні]]'' (The Shape of Water) |Кристиан Кук, Брэд Зоерн және Глен Готье |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Соңғы джедайлар]]'' (Star Wars: The Last Jedi) |Дэвид Паркер, Майкл Семаник, Рен Клайс және Стюарт Уилсон |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Дюнкерк (фильм, 2017)|Дюнкерк]]''''' (Dunkirk) |'''Ричард Кинг және Алекс Гибсон''' |- |''[[Драйвтағы бала]]'' (Baby Driver) |Джулиан Слейтер |- |''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші 2049]]'' (Blade Runner 2049) |Марк Манджини және Тео Грин |- |''[[Су пішіні (фильм)|Су пішіні]]'' (The Shape of Water) |Натан Робитайл және Нельсон Феррейра |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Соңғы джедайлар]]'' (Star Wars: The Last Jedi) |Рен Клайс және Мэттью Вуд |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2019)|2019]]<br />{{small|(91-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[Богемдық рапсодия (фильм)|Богемдық рапсодия]]''''' (Bohemian Rhapsody) |'''Пол Мэсси, Тим Кавагин және Джон Касали''' |- |''[[Қара қабылан (фильм, 2018)|Қара қабылан]]'' (Black Panther) |Стив Боеддекер, Брэндон Проктор және Питер Дж. Девлин |- |''[[Бірінші адам (фильм)|Бірінші адам]]'' (First Man) |Джон Тейлор, Фрэнк А. Монтаньо, Ай-Линг Ли және Мэри Х. Эллис |- |''[[Рома (фильм, 2018)|Рома]]'' (Roma) |Скип Ливсей, Крейг Хениган және Хосе Антонио Гарсия |- |''[[Жұлдыз туды (фильм, 2018)|Жұлдыз туды]]'' (A Star Is Born) |Том Озанич, Дин Зупанчич, Джейсон Рудер және Стив А. Морроу |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Богемдық рапсодия (фильм)|Богемдық рапсодия]]''''' (Bohemian Rhapsody) | '''Джон Уорхерст және Нина Хартстоун''' |- | ''[[Қара қабылан (фильм, 2018)|Қара қабылан]]'' (Black Panther) | Стив Боеддекер және Бенджамин А. Бертт |- | ''[[Бірінші адам (фильм)|Бірінші адам]]'' (First Man) | Ай-Линг Ли және Милдред Иатру Морган |- | ''[[Тыныш жер (фильм)|Тыныш жер]]'' (A Quiet Place) | Итан Ван дер Рин және Эрик Аадаль |- | ''[[Рома (фильм, 2018)|Рома]]'' (Roma) | Скип Ливсей және Серхио Диас |- ! rowspan="12" style="text-align:center" | [[Оскар (2020)|2020]]<br />{{small|(92-ші)}} ! colspan="2" | Үздік дыбыс |- style="background:#FAEB86" |'''''[[1917 (фильм)|1917]]''''' (1917) |'''Марк Тейлор және Стюарт Уилсон''' |- |''[[Жұлдыздарға (фильм)|Жұлдыздарға]]'' (Ad Astra) |Гэри Райдстром, Том Джонсон және Марк Улано |- |''[[Ford v Ferrari (фильм)|Ford v Ferrari]]'' (Ford v Ferrari) |Пол Мэсси, Дэвид Джаммарко және Стивен А. Морроу |- |''[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]]'' (Joker) |Том Озанич, Дин Зупанчич және Тод А. Мейтленд |- |''[[Голливудта болған оқиға]]'' (Once Upon a Time in Hollywood) |Майкл Минклер, Кристиан П. Минклер және Марк Улано |- ! colspan="2" | Үздік дыбыс өңдеу |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Ford v Ferrari (фильм)|Ford v Ferrari]]''''' (Ford v Ferrari) | '''Дональд Сильвестр''' |- | ''[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]]'' (Joker) | Алан Роберт Мюррей |- | ''[[1917 (фильм)|1917]]'' (1917) | Оливер Тарни және Рэйчел Тейт |- | ''[[Голливудта болған оқиға]]'' (Once Upon a Time in Hollywood) | Уайли Стейтман |- | ''[[Жұлдызды соғыстар: Скайуокер. Өрлеу]]'' (Star Wars: The Rise of Skywalker) | Мэттью Вуд және Дэвид Акорд |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="55%" | Номинант(тар) |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2021)|2021]]<br />{{small|(93-ші)}} | '''''[[Металл дыбысы]]''''' (''Sound of Metal'') | '''Николас Беккер, Хайме Бакшт, Мишель Куттоленк, Карлос Кортес және Филип Блад''' |- | ''[[Грейхаунд (фильм)|Грейхаунд]]'' (''Greyhound'') | Уоррен Шоу, Майкл Минклер, Бо Бордерс және Дэвид Уайман |- | ''[[Манк (фильм)|Манк]]'' (''Mank'') | Рен Клайс, Джереми Молод, Дэвид Паркер, Натан Нэнс және Дрю Кунин |- | ''[[Әлем жаңалықтары (фильм)|Әлем жаңалықтары]]'' (''News of the World'') | Оливер Тарни, Майк Прествуд Смит, Уильям Миллер және Джон Притчетт |- | ''[[Жан (мультфильм, 2020)|Жан]]'' (''Soul'') | Рен Клайс, Койя Эллиотт және Дэвид Паркер |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2022)|2022]]<br />{{small|(94-ші)}} | '''''[[Дөң (фильм, 2021)|Дөң]]''''' (''Dune'') | '''Мак Рут, Марк Манджини, Тео Грин, Даг Хемфилл және Рон Бартлетт''' |- | ''[[Белфаст (фильм)|Белфаст]]'' (''Belfast'') | Дениз Ярд, Саймон Чейз, Джеймс Мазер және Нив Адири |- | ''[[Өлуге уақыт жоқ]]'' (''No Time to Die'') | Саймон Хейс, Оливер Тарни, Джеймс Харрисон, Пол Мэсси және Марк Тейлор |- | ''[[Иттің билігі]]'' (''The Power of the Dog'') | Ричард Флинн, Роберт Маккензи және Тара Уэбб |- | ''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 2021)|Вестсайд хикаясы]]'' (''West Side Story'') | Тодд А. Мейтленд, Гэри Ридстром, Брайан Чамни, Энди Нельсон және Шон Мерфи |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2023)|2023]]<br />{{small|(95-ші)}} | '''''[[Топ Ган: Мэверик]]''''' (''Top Gun: Maverick'') | '''Марк Уайнгартен, Джеймс Х. Мазер, Эл Нельсон, Крис Бердон және Марк Тейлор''' |- | ''[[Батыс майданда еш өзгеріссіз (фильм, 2022)|Батыс майданда еш өзгеріссіз]]'' (''All Quiet on the Western Front'') | Виктор Прашил, Франк Крузе, Маркус Стемлер, Ларс Гинзель және Стефан Корте |- | ''[[Аватар: Су жолы]]'' (''Avatar: The Way of Water'') | Джулиан Ховарт, Гвендолин Йейтс Уиттл, Дик Бернстайн, Кристофер Бойс, Гэри Саммерс және Майкл Хеджес |- | ''[[Бэтмен (фильм, 2022)|Бэтмен]]'' (''The Batman'') | Стюарт Уилсон, Уильям Файлс, Дуглас Мюррей және Энди Нельсон |- | ''[[Элвис (фильм, 2022)|Элвис]]'' (''Elvis'') | Дэвид Ли, Уэйн Пашли, Энди Нельсон және Майкл Келлер |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2024)|2024]]<br />{{small|(96-шы)}} | '''''[[Қызығушылық аймағы]]''''' (''The Zone of Interest'') | '''Тарн Уиллерс және Джонни Берн''' |- | ''[[Жаратушы (фильм)|Жаратушы]]'' (''The Creator'') | Ян Фойгт, Эрик Аадаль, Итан Ван дер Рин, Том Озанич және Дин Зупанчич |- | ''[[Маэстро (фильм)|Маэстро]]'' (''Maestro'') | Стивен А. Морроу, Ричард Кинг, Джейсон Радер, Том Озанич және Дин Зупанчич |- | ''[[Орындалмас миссия: Өлім жазасы. Бірінші бөлім]]'' (''Mission: Impossible – Dead Reckoning Part One'') | Крис Мунро, Джеймс Х. Мазер, Крис Бердон және Марк Тейлор |- | ''[[Оппенгеймер (фильм)|Оппенгеймер]]'' (''Oppenheimer'') | Уилли Бертон, Ричард Кинг, Гэри А. Риццо және Кевин О’Коннелл |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2025)|2025]]<br />{{small|(97-ші)}} | '''''[[Дөң: Екінші бөлім]]''''' (''Dune: Part Two'') | '''Гарет Джонс, Ричард Кинг, Рон Бартлетт және Даг Хемфилл''' |- | ''[[Толықтай беймәлім]]'' (''A Complete Unknown'') | Тодд А. Мейтленд, Дональд Сильвестр, Тед Каплан, Пол Мэсси және Дэвид Джаммарко |- | ''[[Эмилия Перес]]'' (''Emilia Pérez'') | Эрван Керзанет, Эмерик Девольдер, Максенс Дюссер, Сирил Хольц және Нильс Барлетта |- | ''[[Уикед]]'' (''Wicked'') | Саймон Хейс, Нэнси Наджент Тайтл, Джек Долман, Энди Нельсон және Джон Маркис |- | ''[[Жабайы робот]]'' (''The Wild Robot'') | Рэнди Том, Брайан Чамни, Гэри А. Риццо және Лефф Леффертс |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2026)|2026]]<br />{{small|(98-ші)}} | '''''[[F1 (фильм)|F1]]''''' (''F1'') | '''Эл Нельсон, Гвендолин Йейтс Уиттл, Гэри Риццо, Хуан Перальта және Гарет Джон''' |- | ''[[Франкенштейн (фильм, 2025)|Франкенштейн]]'' (''Frankenstein'') | Грег Чапман, Натан Робитайл, Нельсон Феррейра, Кристиан Кук және Брэд Зорн |- | ''[[Шайқас артынан шайқас]]'' (''One Battle After Another'') | Хосе Антонио Гарсия, Кристофер Скарабозио және Тони Виллафлор |- | ''[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]'' (''Sinners'') | Крис Уэлкер, Бенджамин А. Бертт, Фелипе Пачеко, Брэндон Проктор және Стив Боддекер |- | ''[[Сират (фильм)|Сират]]'' (''Sirāt'') | Аманда Виллавьеха, Лайя Касановас және Ясмина Прадерас |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] 7tcaam3arkll88kess2o7yghhtrktrp 0 772054 3602092 3594418 2026-05-09T06:33:03Z TalgatSnow 143530 /* 1971—1980 */ 3602092 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы | суреті = [[Сурет:Ludwig Göransson 2018 Interview (cropped).jpg|250px]] | сурет атауы = 2026 жылғы жеңімпаз: Людвиг Йоранссон | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Original Score}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = фильмге арнайы жазылған үздік музыка (саундтрек) | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1934 | алғашқы иегері = Луис Сильверс («One Night of Love») | соңғы иегері = [[Людвиг Йоранссон]] («[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]») | барынша ұсынылған = | сайты = {{URL|https://www.oscars.org/}} }} '''Үздік фильм музыкасы үшін [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Original Score}}) — [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның 1934 жылдан бастап жыл сайын [[Сазгер|композитор]]ларға фильмге жазған түпнұсқалық музыкасы үшін берілетін беделді сыйлығы. Марапат тек фильмге арнайы жазылған (score) музыкалық шығармаларға беріледі. Академия фильмдерді музыкасы үшін марапаттауды 1935 жылы бастады. Бастапқыда номинация «Үздік музыкалық сүйемелдеу» (Best Scoring) деп аталды. Ол кезде үміткерлер мен жеңімпаздар тізімінде түпнұсқалық туындылар да, бұрыннан бар музыканың негізінде жасалған өңдеулер (адаптациялар) де аралас болды. 1938 жылы композиторы көрсетілмеген, тек классикалық музыканы пайдаланған «Жүз еркек және бір қыз» (One Hundred Men and a Girl) фильмі үшін Чарльз Превиннің жеңіске жетуі үлкен дау тудырды. Осыдан кейін, 1939 жылы Академия ресми түрде «Үздік түпнұсқалық музыка» (Best Original Score) номинациясын қосты.<ref>{{cite web|url=https://filmscoreclicktrack.com/1934-the-year-oscar-scored/|title=1934: The Year Oscar Scored|first=Jim|last=Lochner|date=18 May 2010|publisher=filmscoreclicktrack.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171124053135/https://filmscoreclicktrack.com/1934-the-year-oscar-scored/|archive-date=2017-11-24}}</ref> 1942 жылы екі музыкалық санаттың аражігі сәл өзгеріп, олардың атаулары «Драмалық фильмдегі үздік музыкалық партитура» (Best Music Score of a Dramatic Picture) және «Музыкалық фильмдегі үздік музыкалық сүйемелдеу» (Best Scoring of a Musical Picture) болып өзгертілді. Бұл номинацияның алғаш рет жанрларға бөлінуі еді. 1942 жылдан 1985 жылға дейін музыкалық фильмдердің ([[мюзикл]]дердің) саундтректері жеке санатта қарастырылды (тек 1958, 1981 және 1982 жылдарды қоспағанда). Осы уақыт ішінде екі номинацияның да атауы бірнеше рет өзгеріске ұшырады. «Дисней ренессансы» деп аталатын кезеңде, 1990-1995 жылдар аралығында Walt Disney Feature Animation студиясының төрт фильмі («Су перісі», «Сұлу мен Құбыжық», «[[Аладдин (мультфильм, 1992)|Аладдин]]» және «Арыстан Патша») алты жыл ішінде жеңіске жеткеннен кейін, «Үздік түпнұсқалық музыка» номинациясын тағы да жанрларға бөлу туралы шешім қабылданды. Бұл жолы комедиялар мен мюзиклдер бір санатқа біріктірілді. Академияның музыка бөлімінің төрағасы Алан Бергманның айтуынша: «Адамдар фондық музыка үшін емес, әндер үшін дауыс беріп жатты. Музыка бөлімінен тыс Академия мүшелері бұл екеуінің аражігін ажыратпайтынын сездік. Сондықтан «Арыстан Патша» сияқты музыка мен «[[Форрест Гамп]]» сияқты драма бәсекеге түскенде, бұл мүлдем екі бөлек нәрсені салыстырумен тең болды. Мәселе музыканың сапасында емес, оның фильмдегі атқаратын қызметінде. Бұл жерде үлкен айырмашылық бар».<ref name="auto">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/03/12/movies/oscar-films-oscar-films-the-rules-squeezing-music-into-pigeonholes.html|title=Oscar Films/The Rules – Squeezing Music Into Pigeonholes|first=Justine|last=Elias|date=12 March 2000|newspaper=The New York Times}}</ref> Осылайша, 1996 жылы номинация «Үздік түпнұсқалық драмалық музыка» және «Үздік түпнұсқалық музыкалық немесе комедиялық музыка» болып екіге бөлінді. Бұл өзгеріс Академияның басқа бөлімдерінде қолдау таппады. Академияның ережелер комитетінің төрағасы Чарльз Бернштейн «Оскардың басқа ешбір номинациясы фильмнің жанрына тәуелді емес» екенін және «романтикалық комедияға музыка жазу жұмысы ауыр драмамен жұмыс істеуден айтарлықтай ерекшеленбейтінін» атап өтті. Бұл бөлініс 2000 жылы қайтадан күшіне жойылып, номинациялар біріктірілді. 2020 жылы ережелерге өзгеріс енгізіліп, фильм музыкасының кемінде 60%-ы түпнұсқалық болуы талап етілді. Ал франшизалық фильмдер мен сиквелдерде жаңа музыканың үлесі кемінде 80% болуы тиіс деп бекітілді. 2021 жылы ережелер тағы да өзгеріп, түпнұсқалық музыканың ең төменгі пайызы фильмдегі жалпы музыканың 60%-ынан 35%-ына дейін төмендетілді.<ref>{{cite web |title=Award rules and campaign regulations approved for 94th Oscars |url=https://www.oscars.org/news/awards-rules-and-campaign-regulations-approved-94th-oscarsr |publisher=oscars.org |date=30 June 2021}}</ref> == Рекордтар == * '''Ең көп жеңіс:''' [[Альфред Ньюман]] — 9 марапат. * '''Ең көп номинация:''' [[Джон Уильямс]] — 49 номинация (осы санат бойынша). * '''Алғашқы иегері:''' Луис Сильверс (1934 жылы «One Night of Love» фильмі үшін). == Жеңімпаздар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1935—1940 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="3" | [[Оскар (1935)|1935]]<br />{{small|(7-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Махаббаттың бір түні]] (One Night of Love)''''' | style="background:#FAEB86" | '''[[Columbia Pictures|Columbia Studio Music Department]], [[Луис Силверс]], бөлім басшысы {{small|([[Виктор Шерзингер]] және [[Гас Кан]] жазған тақырыптық музыка)}}''' |- | ''[[Көңілді ажырасқан әйел]] (The Gay Divorcee)'' | RKO Radio Studio Music Department, Макс Стайнер, бөлім басшысы {{small|(Кеннет Уэбб және Сэмюэл Хоффенштейн жазған музыка)}} |- | ''[[Жоғалған патруль (фильм, 1934)|Жоғалған патруль]] (The Lost Patrol)'' | RKO Radio Studio Music Department, Стайнер, бөлім басшысы {{small|(Стайнер жазған музыка)}} |- ! rowspan="4" | [[Оскар (1936)|1936]]<br />{{small|(8-ші)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Хабаршы (фильм, 1935)|Хабаршы]] (The Informer)''''' | style="background:#FAEB86" | '''[[RKO Pictures|RKO Radio Studio Music Department]], [[Макс Стайнер]], бөлім басшысы {{small|(Стайнер жазған музыка)}}''' |- | ''[[Капитан Бладтың одиссеясы (фильм, 1935)|Капитан Блад]] (Captain Blood)'' | Warner Bros.-First National Studio Music Department, Лео Ф. Форбстайн, бөлім басшысы {{small|(Эрих Вольфганг Корнгольд жазған музыка)}} |- | ''[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]] (Mutiny on the Bounty)'' | Metro-Goldwyn-Mayer Studio Music Department, Нат У. Финстон, бөлім басшысы {{small|(Герберт Стотхарт жазған музыка)}} |- | ''[[Питер Иббетсон (фильм)|Питер Иббетсон]] (Peter Ibbetson)'' | Paramount Studio Music Department, Ирвин Талбот, бөлім басшысы {{small|(Эрнст Тох жазған музыка)}} |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1937)|1937]]<br />{{small|(9-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Энтони Эдверс]] (Anthony Adverse)''''' | style="background:#FAEB86" | '''[[Warner Bros.|Warner Bros. Studio Music Department]], [[Лео Ф. Форбстайн]], бөлім басшысы {{small|([[Эрих Вольфганг Корнгольд]] жазған музыка)}}''' |- | ''[[Жеңіл кавалерияның шабуылы (фильм, 1936)|Жеңіл кавалерияның шабуылы]] (The Charge of the Light Brigade)'' | Warner Bros. Studio Music Department, Форбстайн, бөлім басшысы {{small|(Макс Стайнер жазған музыка)}} |- | ''[[Аллаһ бағы (фильм, 1936)|Аллаһ бағы]] (The Garden of Allah)'' | Selznick International Pictures Music Department, Стайнер, бөлім басшысы {{small|(Стайнер жазған музыка)}} |- | ''[[Генерал таң алдында қайтыс болды]] (The General Died at Dawn)'' | Paramount Studio Music Department, Борис Моррос, бөлім басшысы {{small|(Вернер Янссен жазған музыка)}} |- | ''[[Винтерсет (фильм)|Винтерсет]] (Winterset)'' | RKO Radio Studio Music Department, Натаниел Шилкрет, бөлім басшысы {{small|(Шилкрет жазған музыка)}} |- ! rowspan="14" | [[Оскар (1938)|1938]]<br />{{small|(10-шы)}} | style="background:#FAEB86" | '''''[[Жүз еркек және бір қыз]] (One Hundred Men and a Girl)''''' | style="background:#FAEB86" | '''[[Universal Pictures|Universal Studio Music Department]], [[Чарльз Превин]], бөлім басшысы {{small|(композитор көрсетілмеген)}}''' |- | ''[[Дауыл (фильм, 1937)|Дауыл]] (The Hurricane)'' | Samuel Goldwyn Studio Music Department, Альфред Ньюман, бөлім басшысы {{small|(Ньюман жазған музыка)}} |- | ''[[Ескі Чикагода]] (In Old Chicago)'' | 20th Century-Fox Studio Music Department, Луис Силверс, бөлім басшысы {{small|(композитор көрсетілмеген)}} |- | ''[[Эмиль Золяның өмірі]] (The Life of Emile Zola)'' | Warner Bros. Studio Music Department, Лео Ф. Форбстайн, бөлім басшысы {{small|(Макс Стайнер жазған музыка)}} |- | ''[[Жоғалған көкжиек (фильм, 1937)|Жоғалған көкжиек]] (Lost Horizon)'' | Columbia Studio Music Department, Моррис Столофф, бөлім басшысы {{small|(Дмитрий Тёмкин жазған музыка)}} |- | ''[[Тілек айт (фильм, 1937)|Тілек айт]] (Make a Wish)'' | Principal Productions, Гюго Ризенфельд, бөлім басшысы {{small|(Ризенфельд жазған музыка)}} |- | ''[[Майтайм (фильм, 1937)|Майтайм]] (Maytime)'' | Metro-Goldwyn-Mayer Studio Music Department, Нат У. Финстон, бөлім басшысы {{small|(Герберт Стотхарт жазған музыка)}} |- | ''[[Поршия сот үстінде]] (Portia on Trial)'' | Republic Studio Music Department, Альберто Коломбо, бөлім басшысы {{small|(Коломбо жазған музыка)}} |- | ''[[Зенда тұтқыны (фильм, 1937)|Зенда тұтқыны]] (The Prisoner of Zenda)'' | Selznick International Pictures Music Department, Альфред Ньюман, бөлім басшысы {{small|(Ньюман жазған музыка)}} |- | ''[[Сапалы көше (фильм, 1937)|Сапалы көше]] (Quality Street)'' | RKO Radio Studio Music Department, Рой Уэбб, бөлім басшысы {{small|(Уэбб жазған музыка)}} |- | ''[[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]] (Snow White and the Seven Dwarfs)'' | Walt Disney Studio Music Department, Ли Харлайн, бөлім басшысы {{small|(Фрэнк Черчилль, Харлайн және Пол Смит жазған музыка)}} |- | ''[[Ән айтатын бірдеңе]] (Something to Sing About)'' | Grand National Studio Music Department, Константин Бакалейников, бөлім басшысы {{small|(Виктор Шерзингер жазған музыка)}} |- | ''[[Теңіздегі жандар]] (Souls at Sea)'' | Paramount Studio Music Department, Борис Моррос, бөлім басшысы {{small|(У. Франке Харлинг және Милан Родер жазған музыка)}} |- | ''[[Жабайы Батыс жолымен (фильм, 1937)|Жабайы Батыс жолымен]] (Way Out West)'' | Hal Roach Studio Music Department, Марвин Хэтли, бөлім басшысы {{small|(Хэтли жазған музыка)}} |- ! rowspan="24" | [[Оскар (1939)|1939]]<br />{{small|(11-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Робин Гудтың бастан кешкендері]] (The Adventures of Robin Hood)''''' | '''[[Эрих Вольфганг Корнгольд]]''' |- | ''[[Армия қызы]] (Army Girl)'' | Виктор Янг |- | ''[[Ақымақтар]] (Block-Heads)'' | Марвин Хэтли |- | ''[[Блокада (фильм, 1938)|Блокада]] (Blockade)'' | Вернер Янссен |- | ''[[Мұзды жару]] (Breaking the Ice)'' | Виктор Янг |- | ''[[Ковбой және ханым]] (The Cowboy and the Lady)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Егер мен патша болсам]] (If I Were King)'' | Ричард Хагеман |- | ''[[Мария-Антуанетта (фильм, 1938)|Мария-Антуанетта]] (Marie Antoinette)'' | Герберт Стотхарт |- | ''[[Тынық мұхит лайнері]] (Pacific Liner)'' | Рассел Беннетт |- | ''[[Суэц (фильм)|Суэц]] (Suez)'' | Луис Силверс |- | ''[[Жүрегі жастар]] (The Young in Heart)'' | Франц Ваксман |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық сүйемелдеу''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Александрдың регтайм-бенді]] (Alexander's Ragtime Band)''''' | '''[[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Қамсыз]] (Carefree)'' | Виктор Баравалле |- | ''[[Қыздар мектебі (фильм, 1938)|Қыздар мектебі]] (Girls' School)'' | Моррис Столофф және Грегори Стоун |- | ''[[Голдвин фоллилері]] (The Goldwyn Follies)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Иезавель (фильм, 1938)|Иезавель]] (Jezebel)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Музыкаға құмар]] (Mad About Music)'' | Чарльз Превин және Фрэнк Скиннер |- | ''[[Бенгалия үстіндегі дауыл]] (Storm Over Bengal)'' | Сай Файер |- | ''[[Сүйіктілер (фильм, 1938)|Сүйіктілер]] (Sweethearts)'' | Герберт Стотхарт |- | ''[[Жүрегім сонда]] (There Goes My Heart)'' | Марвин Хэтли |- | ''[[Тропикалық демалыс]] (Tropic Holiday)'' | Борис Моррос |- | ''[[Жүрегі жастар]] (The Young in Heart)'' | Франц Ваксман |- ! rowspan="27" | [[Оскар (1940)|1940]]<br />{{small|(12-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] (The Wizard of Oz)''''' | '''[[Герберт Стотхарт]]''' |- | ''[[Қараңғы жеңіс]] (Dark Victory)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Мәңгілік сенікі]] (Eternally Yours)'' | Вернер Янссен |- | ''[[Алтын бала (фильм, 1939)|Алтын бала]] (Golden Boy)'' | Виктор Янг |- | ''[[Желмен ұшқандар (фильм)|Желмен ұшқандар]] (Gone with the Wind)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Гулливердің саяхаты (мультфильм, 1939)|Гулливердің саяхаты]] (Gulliver's Travels)'' | Виктор Янг |- | ''[[Темір маска киген адам (фильм, 1939)|Темір маска киген адам]] (The Man in the Iron Mask)'' | Люд Глускин және Люсьен Моравек |- | ''[[Жеңімпаз адам]] (Man of Conquest)'' | Виктор Янг |- | ''[[Мейірбике Эдит Кэвелл]] (Nurse Edith Cavell)'' | Энтони Коллинз |- | ''[[Адамдар мен тышқандар туралы (фильм, 1939)|Адамдар мен тышқандар туралы]] (Of Mice and Men)'' | Аарон Копленд |- | ''[[Жаңбыр келді]] (The Rains Came)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]] (Wuthering Heights)'' | Альфред Ньюман |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық сүйемелдеу''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]] (Stagecoach)''''' | '''[[Ричард Хагеман]], [[У. Франке Харлинг]], [[Джон Лейполд]] және [[Лео Шукен]]''' |- | ''[[Қаруланған сәбилер]] (Babes in Arms)'' | Роджер Иденс және Джорджи Столл |- | ''[[Алғашқы махаббат (фильм, 1939)|Алғашқы махаббат]] (First Love)'' | Чарльз Превин |- | ''[[Ұлы Виктор Герберт]] (The Great Victor Herbert)'' | Фил Боутелье және Артур Ланж |- | ''[[Нотр-Дам бүкірі (фильм, 1939)|Нотр-Дам бүкірі]] (The Hunchback of Notre Dame)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Интермеццо (фильм, 1939)|Интермеццо]] (Intermezzo)'' | Луис Форбс |- | ''[[Мистер Смит Вашингтонға барады]] (Mr. Smith Goes to Washington)'' | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Адамдар мен тышқандар туралы (фильм, 1939)|Адамдар мен тышқандар туралы]] (Of Mice and Men)'' | Аарон Копленд |- | ''[[Элизабет пен Эссекстің жеке өмірі]] (The Private Lives of Elizabeth and Essex)'' | Эрих Вольфганг Корнгольд |- | ''[[Ол полицейге тұрмысқа шықты]] (She Married a Cop)'' | Сай Файер |- | ''[[Суани өзені (фильм, 1939)|Суани өзені]] (Swanee River)'' | Луис Силверс |- | ''[[Оларда музыка болады]] (They Shall Have Music)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Оңтүстікке жол]] (Way Down South)'' | Виктор Янг |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="28" | [[Оскар (1941)|1941]]<br />{{small|(13-ші)}} | colspan="2" style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Пиноккио (мультфильм, 1940)|Пиноккио]] (Pinocchio)''''' | '''[[Ли Харлайн]], [[Пол Смит (композитор)|Пол Смит]] және [[Нед Вашингтон]]''' |- | ''[[Аризона (фильм, 1940)|Аризона]] (Arizona)'' | rowspan="2"| Виктор Янг |- | ''[[Қара команда]] (Dark Command)'' |- | ''[[Өмір үшін күрес]] (The Fight for Life)'' | Луис Грюнберг |- | ''[[Ұлы диктатор]] (The Great Dictator)'' | Мередит Уиллсон |- | ''[[Жеті фронтонды үй (фильм)|Жеті фронтонды үй]] (The House of the Seven Gables)'' | Фрэнк Скиннер |- | ''[[Вирджиниялық Говардтар]] (The Howards of Virginia)'' | Ричард Хагеман |- | ''[[Хат (фильм, 1940)|Хат]] (The Letter)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Үйге ұзақ жол]] (The Long Voyage Home)'' | Ричард Хагеман |- | ''[[Зорро таңбасы (фильм, 1940)|Зорро таңбасы]] (The Mark of Zorro)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Менің сүйікті әйелім]] (My Favorite Wife)'' | Рой Уэбб |- | ''[[Солтүстік-батыс атты полициясы]] (North West Mounted Police)'' | Виктор Янг |- | ''[[Біздің заманға дейінгі миллион жыл (фильм, 1940)|Біздің заманға дейінгі миллион жыл]] (One Million B.C.)'' | Вернер Хейманн |- | ''[[Біздің қалашық (фильм, 1940)|Біздің қалашық]] (Our Town)'' | Аарон Копленд |- | ''[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] (Rebecca)'' | Франц Ваксман |- | ''[[Багдадтық ұры (фильм, 1940)|Багдадтық ұры]] (The Thief of Bagdad)'' | Миклош Рожа |- | ''[[Ватерлоо көпірі (фильм, 1940)|Ватерлоо көпірі]] (Waterloo Bridge)'' | Герберт Стотхарт |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық сүйемелдеу''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Тин Пэн Элли (фильм)|Тин Пэн Элли]] (Tin Pan Alley)''''' | '''[[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Тұр, менің махаббатым]] (Arise, My Love)'' | Виктор Янг |- | ''[[1941 жылдың хит-парады]] (Hit Parade of 1941)'' | Сай Файер |- | ''[[Ирен (фильм, 1940)|Ирен]] (Irene)'' | Энтони Коллинз |- | ''[[Біздің қалашық (фильм, 1940)|Біздің қалашық]] (Our Town)'' | Аарон Копленд |- | ''[[Теңіз қаршығасы (фильм, 1940)|Теңіз қаршығасы]] (The Sea Hawk)'' | Эрих Вольфганг Корнгольд |- | ''[[Екінші хор]] (Second Chorus)'' | Арти Шоу |- | ''[[Көктем шеруі]] (Spring Parade)'' | Чарльз Превин |- | ''[[Оркестрге дем беріңіздер]] (Strike Up the Band)'' | Роджер Иденс және Джорджи Столл |- ! rowspan="33" | [[Оскар (1942)|1942]]<br />{{small|(14-ші)}} |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Ібіліс пен Дэниел Уэбстер]] (The Devil and Daniel Webster)''''' | '''[[Бернард Херрманн]]''' |- | ''[[Артқы көше (фильм, 1941)|Артқы көше]] (Back Street)'' | Фрэнк Скиннер |- | ''[[Отты шар]] (Ball of Fire)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Бишоп бикеш үшін қошемет]] (Cheers for Miss Bishop)'' | Эдвард Уорд |- | ''[[Азамат Кейн]] (Citizen Kane)'' | Бернард Херрманн |- | ''[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд (фильм, 1941)|Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] (Dr. Jekyll and Mr. Hyde)'' | Франц Ваксман |- | ''[[Таңды бөгей тұрыңыз]] (Hold Back the Dawn)'' | Виктор Янг |- | ''[[Алқап қандай жасыл еді (фильм)|Алқап қандай жасыл еді]] (How Green Was My Valley)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Зомбилар патшасы]] (King of the Zombies)'' | Эдвард Кей |- | ''[[Оңашадағы ханымдар]] (Ladies in Retirement)'' | Моррис Столофф және Эрнст Тох |- | ''[[Кішкентай түлкілер (фильм)|Кішкентай түлкілер]] (The Little Foxes)'' | Мередит Уиллсон |- | ''[[Лидия (фильм, 1941)|Лидия]] (Lydia)'' | Миклош Рожа |- | ''[[Мейірім аралы]] (Mercy Island)'' | Сай Файер және Уолтер Шарф |- | ''[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]] (Sergeant York)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Осылайша біздің түн аяқталды]] (So Ends Our Night)'' | Луис Грюнберг |- | ''[[Күннің батуы (фильм, 1941)|Күннің батуы]] (Sundown)'' | Миклош Рожа |- | ''[[Күдік (фильм, 1941)|Күдік]] (Suspicion)'' | Франц Ваксман |- | ''[[Танкілерге рахмет]] (Tanks a Million)'' | Эдвард Уорд |- | ''[[Сол бір сенімсіз сезім]] (That Uncertain Feeling)'' | Вернер Хейманн |- | ''[[Бұл әйел менікі]] (This Woman Is Mine)'' | Ричард Хагеман |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Дамбо]] (Dumbo)''''' | '''[[Фрэнк Черчилль]] және [[Оливер Уоллес]]''' |- | ''[[Бүкіламерикалық студент]] (All-American Co-Ed)'' | Эдвард Уорд |- | ''[[Блюздің тууы]] (Birth of the Blues)'' | Роберт Эммет Долан |- | ''[[Рядовойлар]] (Buck Privates)'' | Чарльз Превин |- | ''[[Шоколадты солдат]] (The Chocolate Soldier)'' | Герберт Стотхарт және Бронислав Капер |- | ''[[Мұздағы каскадтар]] (Ice-Capades)'' | Сай Файер |- | ''[[Құлпынай сары]] (The Strawberry Blonde)'' | Хайнц Ромхельд |- | ''[[Күн алқабының серенадасы]] (Sun Valley Serenade)'' | Эмиль Ньюман |- | ''[[Санни (фильм, 1941)|Санни]] (Sunny)'' | Энтони Коллинз |- | ''[[Сен ешқашан байымайсың]] (You'll Never Get Rich)'' | Моррис Столофф |- ! rowspan="29" | [[Оскар (1943)|1943]]<br />{{small|(15-ші)}} |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Алға, саяхатшы]] (Now, Voyager)''''' | '''[[Макс Стайнер]]''' |- | ''[[Араб түндері (фильм, 1942)|Араб түндері]] (Arabian Nights)'' | Фрэнк Скиннер |- | ''[[Бэмби]] (Bambi)'' | Фрэнк Черчилль {{small|(қайтыс болған соң)}} және Эдвард Х. Пламб |- | ''[[Қара аққу (фильм, 1942)|Қара аққу]] (The Black Swan)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Корсикалық ағайындылар (фильм, 1941)|Корсикалық ағайындылар]] (The Corsican Brothers)'' | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Ұшатын жолбарыстар (фильм)|Ұшатын жолбарыстар]] (Flying Tigers)'' | Виктор Янг |- | ''[[Алтын безгек]] (The Gold Rush)'' | Макс Терр |- | ''[[Мен сиқыршыға үйлендім]] (I Married a Witch)'' | rowspan="2"| Рой Уэбб |- | ''[[Париждік Жанна]] (Joan of Paris)'' |- | ''[[Джунгли кітабы (фильм, 1942)|Джунгли кітабы]] (Jungle Book)'' | Миклош Рожа |- | ''[[Клондайк қаһары]] (Klondike Fury)'' | Эдвард Кей |- | ''[[Янкилердің мақтанышы]] (The Pride of the Yankees)'' | Ли Харлайн |- | ''[[Кездейсоқ өнім]] (Random Harvest)'' | Герберт Стотхарт |- | ''[[Шанхай қимылы]] (The Shanghai Gesture)'' | Ричард Хагеман |- | ''[[Күміс ханшайым]] (Silver Queen)'' | rowspan="2"| Виктор Янг |- | ''[[Хат жазыңыз, сүйіктім]] (Take a Letter, Darling)'' |- | ''[[Қала туралы әңгіме (фильм, 1942)|Қала туралы әңгіме]] (The Talk of the Town)'' | Фридрих Холландер және Моррис Столофф |- | ''[[Болу не болмау (фильм, 1942)|Болу не болмау]] (To Be or Not to Be)'' | Вернер Хейманн |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Янки Дудл Денди]] (Yankee Doodle Dandy)''''' | '''[[Рэй Хейндорф]] және [[Хайнц Ромхельд]]''' |- | ''[[Музыкамен ұшу]] (Flying with Music)'' | Эдвард Уорд |- | ''[[Мен және менің қызым үшін]] (For Me and My Gal)'' | Роджер Иденс және Джорджи Столл |- | ''[[Холидей Инн (фильм)|Холидей Инн]] (Holiday Inn)'' | Роберт Эммет Долан |- | ''[[Бәрі Евадан басталды]] (It Started with Eve)'' | Ганс Дж. Солтер және Чарльз Превин |- | ''[[Джонни Доубой]] (Johnny Doughboy)'' | Уолтер Шарф |- | ''[[Менің қызым Сэл]] (My Gal Sal)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Сен ешқашан бұрынғыдан да сүйкімді болмағансың]] (You Were Never Lovelier)'' | Ли Харлайн |- ! rowspan="29" | [[Оскар (1944)|1944]]<br />{{small|(16-ші)}} |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Бернадетт әні (фильм)|Бернадетт әні]] (The Song of Bernadette)''''' | '''[[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Таңғажайып миссис Холлидей]] (The Amazing Mrs. Holliday)'' | Фрэнк Скиннер және Ганс Дж. Солтер |- | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] (Casablanca)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Командос таң алдында шабуылдайды]] (Commandos Strike at Dawn)'' | Моррис Столофф және Луис Грюнберг |- | ''[[Құлаған торғай]] (The Fallen Sparrow)'' | Рой Уэбб және Константин Бакалейников |- | ''[[Қоңырау кімге соғылады (фильм)|Қоңырау кімге соғылады]] (For Whom the Bell Tolls)'' | Виктор Янг |- | ''[[Жендеттер де өледі!]] (Hangmen Also Die!)'' | Ганнс Эйслер |- | ''[[Хай Дидл Дидл]] (Hi Diddle Diddle)'' | Фил Боутелье |- | ''[[Ескі Оклахомада]] (In Old Oklahoma)'' | Уолтер Шарф |- | ''[[Джонни соңынан келеді]] (Johnny Come Lately)'' | Ли Харлайн |- | ''[[Канзастық (фильм)|Канзастық]] (The Kansan)'' | Джерард Карбонара |- | ''[[Бурлеск ханымы]] (Lady of Burlesque)'' | Артур Ланж |- | ''[[Мадам Кюри (фильм)|Мадам Кюри]] (Madame Curie)'' | Герберт Стотхарт |- | ''[[Ай мен алты пенни (фильм)|Ай мен алты пенни]] (The Moon and Sixpence)'' | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Солтүстік жұлдызы (фильм, 1943)|Солтүстік жұлдызы]] (The North Star)'' | Аарон Копленд |- | ''[[Әуе күштері арқылы жеңіс]] (Victory Through Air Power)'' | Эдвард Х. Пламб, Пол Смит және Оливер Уоллес |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Бұл — армия]] (This Is the Army)''''' | '''[[Рэй Хейндорф]]''' |- | ''[[Кони-Айленд (фильм, 1943)|Кони-Айленд]] (Coney Island)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[1943 жылдың хит-парады]] (Hit Parade of 1943)'' | Уолтер Шарф |- | ''[[Опера елесі (фильм, 1943)|Опера елесі]] (Phantom of the Opera)'' | Эдвард Уорд |- | ''[[Привет, друзья!]] (Saludos Amigos)'' | Эдвард Х. Пламб, Пол Смит және Чарльз Уолкотт |- | ''[[Аспан — шекара]] (The Sky's the Limit)'' | Ли Харлайн |- | ''[[Айқайлайтын бірдеңе]] (Something to Shout About)'' | Моррис Столофф |- | ''[[Сахналық есік буфеті]] (Stage Door Canteen)'' | Фред Рич |- | ''[[Жұлдызды ырғақ]] (Star Spangled Rhythm)'' | Роберт Эммет Долан |- | ''[[Мыңдаған қошемет]] (Thousands Cheer)'' | Герберт Стотхарт |- ! rowspan="37" | [[Оскар (1945)|1945]]<br />{{small|(17-ші)}} |- | colspan="2" style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Сен кеткеннен бері]] (Since You Went Away)''''' | '''[[Макс Стайнер]]''' |- | ''[[Мекен-жайы белгісіз]] (Address Unknown)'' | Моррис Столофф және Эрнст Тох |- | ''[[Марк Твеннің бастан кешкендері]] (The Adventures of Mark Twain)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Сан-Луис-Рей көпірі (фильм, 1944)|Сан-Луис-Рей көпірі]] (The Bridge of San Luis Rey)'' | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Казанова Браун]] (Casanova Brown)'' | Артур Ланж |- | ''[[Рождестволық демалыс]] (Christmas Holiday)'' | Ганс Дж. Солтер |- | ''[[Қос сақтандыру (фильм)|Қос сақтандыру]] (Double Indemnity)'' | Миклош Рожа |- | ''[[Жауынгер теңіз аралары]] (The Fighting Seabees)'' | Уолтер Шарф және Рой Уэбб |- | ''[[Түкті маймыл (фильм)|Түкті маймыл]] (The Hairy Ape)'' | Мишель Мишле және Эдвард Пол |- | ''[[Бұл ертең болды]] (It Happened Tomorrow)'' | Роберт Штольц |- | ''[[Джек Лондон (фильм, 1943)|Джек Лондон]] (Jack London)'' | Фред Рич |- | ''[[Кисмет (фильм, 1944)|Кисмет]] (Kismet)'' | Герберт Стотхарт |- | ''[[Жалғыз жүректен басқа ештеңе емес]] (None but the Lonely Heart)'' | Константин Бакалейников және Ганнс Эйслер |- | ''[[Ханшайым және қарақшы]] (The Princess and the Pirate)'' | Дэвид Роуз |- | ''[[Жазғы дауыл (фильм, 1944)|Жазғы дауыл]] (Summer Storm)'' | Карл Хайос |- | ''[[Үш орыс қызы]] (Three Russian Girls)'' | Франке Харлинг |- | ''[[Мэйблдің бөлмесінде (фильм)|Мэйблдің бөлмесінде]] (Up in Mabel's Room)'' | Эдвард Пол |- | ''[[Желдегі дауыс]] (Voice in the Wind)'' | Мишель Мишле |- | ''[[Уилсон (фильм, 1944)|Уилсон]] (Wilson)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Қала әйелі]] (The Woman of the Town)'' | Миклош Рожа |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Мұқабадағы қыз (фильм)|Мұқабадағы қыз]] (Cover Girl)''''' | '''[[Моррис Столофф]] және [[Кармен Драгон]]''' |- | ''[[Бразилия (фильм, 1944)|Бразилия]] (Brazil)'' | Уолтер Шарф |- | ''[[Биік және биігірек]] (Higher and Higher)'' | Константин Бакалейников |- | ''[[Голливудтық асхана (фильм)|Голливудтық асхана]] (Hollywood Canteen)'' | Рэй Хейндорф |- | ''[[Ирландиялық көздер күлімдейді]] (Irish Eyes Are Smiling)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Никербокер демалысы]] (Knickerbocker Holiday)'' | Вернер Хейманн және Курт Вайль |- | ''[[Қараңғыдағы ханым]] (Lady in the Dark)'' | Роберт Эммет Долан |- | ''[[Ханым, билейік]] (Lady, Let's Dance)'' | Эдвард Кей |- | ''[[Мені Сент-Луисте кездестір]] (Meet Me in St. Louis)'' | Джорджи Столл |- | ''[[Көңілді Монахандар]] (The Merry Monahans)'' | Ганс Дж. Солтер |- | ''[[Минстрель (фильм)|Минстрель]] (Minstrel Man)'' | Ферде Грофе және Лео Эрдоди |- | ''[[1945 жылдың сенсациялары]] (Sensations of 1945)'' | Малон Меррик |- | ''[[Ашық жол әні]] (Song of the Open Road)'' | Чарльз Превин |- | ''[[Қаруланған]] (Up in Arms)'' | Луис Форбс және Рэй Хейндорф |- ! rowspan="36" | [[Оскар (1946)|1946]]<br />{{small|(18-ші)}} |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Арбау (фильм, 1945)|Арбау]] (Spellbound)''''' | '''[[Миклош Рожа]]''' |- | ''[[Әулие Мария қоңыраулары]] (The Bells of St. Mary's)'' | Роберт Эммет Долан |- | ''[[Брюстер миллиондары (фильм, 1945)|Брюстер миллиондары]] (Brewster's Millions)'' | Луис Форбс |- | ''[[Капитан Кидд (фильм)|Капитан Кидд]] (Captain Kidd)'' | Вернер Янссен |- | ''[[Таңғажайып коттедж]] (The Enchanted Cottage)'' | Рой Уэбб |- | ''[[Варварлық жағалау оты]] (Flame of Barbary Coast)'' | Morton Scott және Dale Butts |- | ''[[Сарбаздың бал айы]] (G. I. Honeymoon)'' | Эдвард Кей |- | ''[[Джоннидің оқиғасы]] (Story of G. I. Joe)'' | Луис Эпплбаум және Анн Ронелл |- | ''[[Үйдегі қонақ]] (Guest in the House)'' | Вернер Янссен |- | ''[[Қонақ әйел]] (Guest Wife)'' | Даниэле Амфитеатров |- | ''[[Патшалықтың кілттері (фильм)|Патшалықтың кілттері]] (The Keys of the Kingdom)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Жоғалған уик-энд (фильм)|Жоғалған уик-энд]] (The Lost Weekend)'' | Миклош Рожа |- | ''[[Махаббат хаттары (фильм, 1945)|Махаббат хаттары]] (Love Letters)'' | Виктор Янг |- | ''[[Жалғыз жүрген адам]] (The Man Who Walked Alone)'' | Карл Хайос |- | ''[[Бирмадағы мақсат!]] (Objective, Burma!)'' | Франц Ваксман |- | ''[[Париж астыртын ұйымы]] (Paris Underground)'' | Александр Тансман |- | ''[[Есте сақталатын ән]] (A Song to Remember)'' | Миклош Рожа және Моррис Столофф |- | ''[[Оңтүстіктік (фильм)|Оңтүстіктік]] (The Southerner)'' | Вернер Янссен |- | ''[[Біздің бұл махаббатымыз]] (This Love of Ours)'' | Ганс Дж. Солтер |- | ''[[Шешім алқабы]] (The Valley of Decision)'' | Герберт Стотхарт |- | ''[[Терезедегі әйел (фильм, 1944)|Терезедегі әйел]] (The Woman in the Window)'' | Артур Ланж және Хьюго Фридхофер |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Зәкірді көтеріңдер (фильм)|Зәкірді көтеріңдер]] (Anchors Aweigh)''''' | '''[[Джорджи Столл]]''' |- | ''[[Юкон аруы]] (Belle of the Yukon)'' | Артур Ланж |- | ''[[Ән айтпай тұра алмаймын]] (Can't Help Singing)'' | Джером Керн {{small|(қайтыс болған соң)}} және Ганс Дж. Солтер |- | ''[[Бақытқа сапар]] (Hitchhike to Happiness)'' | Morton Scott |- | ''[[Жалынды аққұба]] (Incendiary Blonde)'' | Роберт Эммет Долан |- | ''[[Көк түсті рапсодия (фильм)|Көк түсті рапсодия]] (Rhapsody in Blue)'' | Рэй Хейндорф және Макс Стайнер |- | ''[[Мемлекеттік жәрмеңке (фильм, 1945)|Мемлекеттік жәрмеңке]] (State Fair)'' | Альфред Ньюман және Чарльз Хендерсон |- | ''[[Санбоннет Сью]] (Sunbonnet Sue)'' | Эдвард Кей |- | ''[[Үш кабальеро]] (The Three Caballeros)'' | Эдвард Х. Пламб, Пол Смит және Чарльз Уолкотт |- | ''[[Бүгін түнде және күн сайын]] (Tonight and Every Night)'' | Марлин Скилз және Моррис Столофф |- | ''[[Неге қыздар үйден кетеді]] (Why Girls Leave Home)'' | Уолтер Грин |- | ''[[Ғажайып адам (фильм)|Ғажайып адам]] (Wonder Man)'' | Луис Форбс және Рэй Хейндорф |- ! rowspan="13" | [[Оскар (1947)|1947]]<br />{{small|(19-ші)}} |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Өміріміздің үздік жылдары]] (The Best Years of Our Lives)''''' | '''[[Хьюго Фридхофер]]''' |- | ''[[Анна және Сиам патшасы (фильм)|Анна және Сиам патшасы]] (Anna and the King of Siam)'' | Бернард Херрманн |- | ''[[Генрих V (фильм, 1944)|Генрих V]] (Henry V)'' | Уильям Уолтон |- | ''[[Юмореска (фильм, 1946)|Юмореска]] (Humoresque)'' | Франц Ваксман |- | ''[[Өлтірушілер (фильм, 1946)|Өлтірушілер]] (The Killers)'' | Миклош Рожа |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Джолсон хикаясы]] (The Jolson Story)''''' | '''[[Моррис Столофф]]''' |- | ''[[Көк аспан (фильм, 1946)|Көк аспан]] (Blue Skies)'' | Роберт Эммет Долан |- | ''[[Сентениал жазы]] (Centennial Summer)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Харви қыздары]] (The Harvey Girls)'' | Ленни Хейтон |- | ''[[Түн мен күн (фильм, 1946)|Түн мен күн]] (Night and Day)'' | Рэй Хейндорф және Макс Стайнер |- ! rowspan="13" | [[Оскар (1948)|1948]]<br />{{small|(20-ші)}} |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Қос өмір (фильм, 1947)|Қос өмір]] (A Double Life)''''' | '''[[Миклош Рожа]]''' |- | ''[[Епископтың әйелі]] (The Bishop's Wife)'' | Хьюго Фридхофер |- | ''[[Кастилиядан келген капитан]] (Captain from Castile)'' | Альфред Ньюман |- | ''[[Мәңгілік Амбер (фильм)|Мәңгілік Амбер]] (Forever Amber)'' | Дэвид Раксин |- | ''[[Әкемен бірге өмір (фильм)|Әкемен бірге өмір]] (Life with Father)'' | Макс Стайнер |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Анасы трико киген]] (Mother Wore Tights)''''' | '''[[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Фиеста (фильм, 1947)|Фиеста]] (Fiesta)'' | Джонни Грин |- | ''[[Менің жабайы ирландиялық раушаным]] (My Wild Irish Rose)'' | Рэй Хейндорф және Макс Стайнер |- | ''[[Риоға жол]] (Road to Rio)'' | Роберт Эммет Долан |- | ''[[Оңтүстік әні]] (Song of the South)'' | Даниэле Амфитеатров, Пол Смит және Чарльз Уолкотт |- ! rowspan="13" | [[Оскар (1949)|1949]]<br />{{small|(21-ші)}} |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Қызыл кебіс (фильм, 1948)|Қызыл кебіс]] (The Red Shoes)''''' | '''[[Брайан Исдейл]]''' |- | ''[[Гамлет (фильм, 1948)|Гамлет]] (Hamlet)'' | Уильям Уолтон |- | ''[[Жанна д'Арк (фильм, 1948)|Жанна д'Арк]] (Joan of Arc)'' | Хьюго Фридхофер |- | ''[[Джонни Белинда (фильм, 1948)|Джонни Белинда]] (Johnny Belinda)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Жылан орлы]] (The Snake Pit)'' | Альфред Ньюман |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Пасха шеруі (фильм)|Пасха шеруі]] (Easter Parade)''''' | '''[[Джонни Грин]] және [[Роджер Иденс]]''' |- | ''[[Император вальсі]] (The Emperor Waltz)'' | Виктор Янг |- | ''[[Қарақшы (фильм, 1948)|Қарақшы]] (The Pirate)'' | Ленни Хейтон |- | ''[[Ашық теңіздегі роман]] (Romance on the High Seas)'' | Рэй Хейндорф |- | ''[[Менің сәбиім маған күлімдегенде]] (When My Baby Smiles at Me)'' | Альфред Ньюман |- ! rowspan="9" | [[Оскар (1950)|1950]]<br />{{small|(22-ші)}} |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Мұрагер ханым (фильм)|Мұрагер ханым]] (The Heiress)''''' | '''[[Аарон Копленд]]''' |- | ''[[Орман артында]] (Beyond the Forest)'' | Макс Стайнер |- | ''[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] (Champion)'' | Дмитрий Тёмкин |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Қалада (фильм)|Қалада]] (On the Town)''''' | '''[[Роджер Иденс]] және [[Ленни Хейтон]]''' |- | ''[[Джолсон қайтадан ән салады]] (Jolson Sings Again)'' | Моррис Столофф және Джордж Дунинг |- | ''[[Күміс астарды ізде]] (Look for the Silver Lining)'' | Рэй Хейндорф |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1951)|1951]]<br />{{small|(23-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]''''' (''Sunset Boulevard'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Франц Ваксман]]''' |- | ''[[Барлығы Ева туралы]]'' (''All About Eve'') | Альфред Ньюман |- | ''[[Жалындаған жебе]]'' (''The Flame and the Arrow'') | Макс Стайнер |- | ''[[Самсон мен Далила (фильм, 1949)|Самсон мен Далила]]'' (''Samson and Delilah'') | Виктор Янг |- | ''[[Мен үшін мұңды ән айтпа]]'' (''No Sad Songs for Me'') | Джордж Дунинг |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Мылтығыңды ал, Энни (фильм)|Мылтығыңды ал, Энни]]''''' (''Annie Get Your Gun'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Адольф Дойч]] және [[Роджер Иденс]]''' |- | ''[[Күлше қыз (мультфильм, 1950)|Күлше қыз]]'' (''Cinderella'') | Пол Смит және Оливер Уоллес |- | ''[[Үш кішкентай сөз]]'' (''Three Little Words'') | Андре Превин |- | ''[[Уэст-Пойнт хикаясы]]'' (''The West Point Story'') | Рэй Хейндорф |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1952)|1952]]<br />{{small|(24-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]]''''' (''A Place in the Sun'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Франц Ваксман]]''' |- | ''[[Дәуіт пен Вирсавия (фильм)|Дәуіт пен Вирсавия]]'' (''David and Bathsheba'') | Альфред Ньюман |- | ''[[Коммивояжердің қазасы (фильм, 1951)|Коммивояжердің қазасы]]'' (''Death of a Salesman'') | Алекс Норт |- | ''[[Камо Грядеши (фильм, 1951)|Камо Грядеши]]'' (''Quo Vadis'') | Миклош Рожа |- | ''[[«Тілек» трамвайы (фильм, 1951)|«Тілек» трамвайы]]'' (''A Streetcar Named Desire'') | Алекс Норт |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Париждегі американдық (фильм, 1951)|Париждегі американдық]]''''' (''An American in Paris'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Сол Чаплин]] және [[Джонни Грин]]''' |- | ''[[Алиса ғажайыптар елінде (мультфильм, 1951)|Алиса ғажайыптар елінде]]'' (''Alice in Wonderland'') | Оливер Уоллес |- | ''[[Ұлы Карузо]]'' (''The Great Caruso'') | Питер Герман Адлер және Джонни Грин |- | ''[[Ривьерада (фильм)|Ривьерада]]'' (''On the Riviera'') | Альфред Ньюман |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1953)|1953]]<br />{{small|(25-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]]''''' (''High Noon'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Дмитрий Тёмкин]]''' |- | ''[[Айвенго (фильм, 1952)|Айвенго]]'' (''Ivanhoe'') | Миклош Рожа |- | ''[[Фатима құдайының кереметі]]'' (''The Miracle of Our Lady of Fatima'') | Макс Стайнер |- | ''[[Ұры (фильм, 1952)|Ұры]]'' (''The Thief'') | Хершел Бурк Гилберт |- | ''[[Вива Сапата!]]'' (''Viva Zapata!'') | Алекс Норт |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жүрегімдегі әнмен (фильм)|Жүрегімдегі әнмен]]''''' (''With a Song in My Heart'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Ханс Кристиан Андерсен (фильм)|Ханс Кристиан Андерсен]]'' (''Hans Christian Andersen'') | Уолтер Шарф |- | ''[[Джаз әншісі (фильм, 1952)|Джаз әншісі]]'' (''The Jazz Singer'') | Рэй Хейндорф және Макс Стайнер |- | ''[[Жаңбыр астындағы ән (фильм)|Жаңбыр астындағы ән]]'' (''Singin' in the Rain'') | Ленни Хейтон |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1954)|1954]]<br />{{small|(26-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Лили (фильм, 1953)|Лили]]''''' (''Lili'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Бронислав Капер]]''' |- | ''[[Осыдан мәңгілікке дейін (фильм)|Осыдан мәңгілікке дейін]]'' (''From Here to Eternity'') | Джордж Дунинг және Моррис Столофф |- | ''[[Юлий Цезарь (фильм, 1953)|Юлий Цезарь]]'' (''Julius Caesar'') | Миклош Рожа |- | ''[[Шектен тыс (фильм, 1952)|Шектен тыс]]'' (''Above and Beyond'') | Хьюго Фридхофер |- | ''[[Бұл — Синерама]]'' (''This Is Cinerama'') | Луис Форбс |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Маған мадам деп айтыңыз]]''''' (''Call Me Madam'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Доктор Т.-ның 5000 саусағы]]'' (''The 5,000 Fingers of Dr. T.'') | Фридрих Холлаендер және Моррис Столофф |- | ''[[Театр фургоны (фильм)|Театр фургоны]]'' (''The Band Wagon'') | Адольф Дойч |- | ''[[Кейт мені сүй]]'' (''Kiss Me Kate'') | Сол Чаплин және Андре Превин |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1955)|1955]]<br />{{small|(27-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Биік және құдіретті (фильм)|Биік және құдіретті]]''''' (''The High and the Mighty'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Дмитрий Тёмкин]]''' |- | ''[[Кейндегі бүлік (фильм, 1954)|Кейндегі бүлік]]'' (''The Caine Mutiny'') | Макс Стайнер |- | ''[[Жеңевьева (фильм)|Жеңевьева]]'' (''Genevieve'') | Ларри Адлер |- | ''[[Портта (фильм, 1954)|Портта]]'' (''On the Waterfront'') | Леонард Бернстайн |- | ''[[Күміс тостаған (фильм)|Күміс тостаған]]'' (''The Silver Chalice'') | Франц Ваксман |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жеті ағайындыға жеті келін]]''''' (''Seven Brides for Seven Brothers'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Сол Чаплин]] және [[Адольф Дойч]]''' |- | ''[[Кармен Джонс (фильм)|Кармен Джонс]]'' (''Carmen Jones'') | Хершел Бурк Гилберт |- | ''[[Гленн Миллер хикаясы]]'' (''The Glenn Miller Story'') | Джозеф Гершенсон және Генри Манчини |- | ''[[Жұлдыз туды (фильм, 1954)|Жұлдыз туды]]'' (''A Star Is Born'') | Рэй Хейндорф |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1956)|1956]]<br />{{small|(28-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Махаббат — ең керемет нәрсе]]''''' (''Love Is a Many-Splendored Thing'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Жауынгерлік ұран (фильм)|Жауынгерлік ұран]]'' (''Battle Cry'') | Макс Стайнер |- | ''[[Алтын қолы бар адам (фильм)|Алтын қолы бар адам]]'' (''The Man with the Golden Arm'') | Элмер Бернстайн |- | ''[[Пикник (фильм, 1955)|Пикник]]'' (''Picnic'') | Джордж Дунинг |- | ''[[Раушан гүлінің татуировкасы (фильм)|Раушан гүлінің татуировкасы]]'' (''The Rose Tattoo'') | Алекс Норт |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Оклахома! (фильм, 1955)|Оклахома!]]''''' (''Oklahoma!'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Роберт Расселл Беннетт]], [[Джей Блэктон]] және [[Адольф Дойч]]''' |- | ''[[Жігіттер мен қыздар (фильм)|Жігіттер мен қыздар]]'' (''Guys and Dolls'') | Джей Блэктон және Сирил Дж. Мокридж |- | ''[[Әрқашан тамаша ауа райы]]'' (''It's Always Fair Weather'') | Андре Превин |- | ''[[Мені сүй немесе таста]]'' (''Love Me or Leave Me'') | Перси Фэйт және Джорджи Столл |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1957)|1957]]<br />{{small|(29-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[80 күн ішінде жер шарын айналу (фильм, 1956)|80 күн ішінде жер шарын айналу]]''''' (''Around the World in 80 Days'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Виктор Янг]]''' |- | ''[[Анастасия (фильм, 1956)|Анастасия]]'' (''Anastasia'') | Альфред Ньюман |- | ''[[Алып (фильм, 1956)|Алып]]'' (''Giant'') | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Жаңбыр жасаушы (фильм)|Жаңбыр жасаушы]]'' (''The Rainmaker'') | Алекс Норт |- | ''[[Көк пен тозақ арасында]]'' (''Between Heaven and Hell'') | Хьюго Фридхофер |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Патша мен мен (фильм, 1956)|Патша мен мен]]''''' (''The King and I'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Кен Дарби]] және [[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Эдди Дучин хикаясы]]'' (''The Eddy Duchin Story'') | Джордж Дунинг және Моррис Столофф |- | ''[[Жоғарғы қоғам (фильм, 1956)|Жоғарғы қоғам]]'' (''High Society'') | Сол Чаплин және Джонни Грин |- | ''[[Лас-Вегаста кездесейік]]'' (''Meet Me in Las Vegas'') | Джонни Грин және Джорджи Столл |- ! rowspan="6" | [[Оскар (1958)|1958]]<br />{{small|(30-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Квай өзенінен өткен көпір (фильм)|Квай өзенінен өткен көпір]]''''' (''The Bridge on the River Kwai'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Малкольм Арнольд]]''' |- | ''[[Естен кетпес махаббат (фильм, 1957)|Естен кетпес махаббат]]'' (''An Affair to Remember'') | Хьюго Фридхофер |- | ''[[Дельфин мінген бала]]'' (''Boy on a Dolphin'') | Хьюго Фридхофер |- | ''[[Перри (фильм)|Перри]]'' (''Perri'') | Пол Смит |- | ''[[Рейнтри округі (фильм)|Рейнтри округі]]'' (''Raintree County'') | Джонни Грин |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1959)|1959]]<br />{{small|(31-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Шал мен теңіз (фильм, 1958)|Шал мен теңіз]]''''' (''The Old Man and the Sea'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Дмитрий Тёмкин]]''' |- | ''[[Үлкен ел (фильм, 1958)|Үлкен ел]]'' (''The Big Country'') | Джером Моросс |- | ''[[Бөлек үстелдер (фильм)|Бөлек үстелдер]]'' (''Separate Tables'') | Дэвид Раксин |- | ''[[Жас арыстандар (фильм, 1958)|Жас арыстандар]]'' (''The Young Lions'') | Хьюго Фридхофер |- | ''[[Ақ шөл дала]]'' (''White Wilderness'') | Оливер Уоллес |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жижи (фильм, 1958)|Жижи]]''''' (''Gigi'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Андре Превин]]''' |- | ''[[Үлкен балет (фильм)|Үлкен балет]]'' (''The Bolshoi Ballet'') | Юрий Файер және Геннадий Рождественский |- | ''[[Қарғыс атқан янкилер]]'' (''Damn Yankees'') | Рэй Хейндорф |- | ''[[Тынық мұхиттың оңтүстігі (фильм)|Тынық мұхиттың оңтүстігі]]'' (''South Pacific'') | Кен Дарби және Альфред Ньюман |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1960)|1960]]<br />{{small|(32-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]''''' (''Ben-Hur'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Миклош Рожа]]''' |- | ''[[Анна Франк күнделігі (фильм, 1959)|Анна Франк күнделігі]]'' (''The Diary of Anne Frank'') | Альфред Ньюман |- | ''[[Монах әйелдің хикаясы (фильм)|Монах әйелдің хикаясы]]'' (''The Nun's Story'') | Франц Ваксман |- | ''[[Жағада (фильм, 1959)|Жағада]]'' (''On the Beach'') | Эрнест Голд |- | ''[[Жастықпен сырласу (фильм)|Жастықпен сырласу]]'' (''Pillow Talk'') | Фрэнк Де Вол |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Порги мен Бесс (фильм)|Порги мен Бесс]]''''' (''Porgy and Bess'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Кен Дарби]] және [[Андре Превин]]''' |- | ''[[Бес пенни (фильм)|Бес пенни]]'' (''The Five Pennies'') | Лейт Стивенс |- | ''[[Ұйқыдағы ару (мультфильм, 1959)|Ұйқыдағы ару]]'' (''Sleeping Beauty'') | Джордж Брунс |- | ''[[Маған біреуін айт (фильм)|Маған біреуін айт]]'' (''Say One for Me'') | Лайонел Ньюман |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1961)|1961]]<br />{{small|(33-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Шығу(фильм, 1960)|Шығу]]''''' (''Exodus'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эрнест Голд]]''' |- | ''[[Аламо (фильм, 1960)|Аламо]]'' (''The Alamo'') | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Элмер Гантри (фильм)|Элмер Гантри]]'' (''Elmer Gantry'') | Андре Превин |- | ''[[Ғажайып жетілік (фильм, 1960)|Ғажайып жетілік]]'' (''The Magnificent Seven'') | Элмер Бернстайн |- | ''[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]]'' (''Spartacus'') | Алекс Норт |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Аяқталмаған ән (фильм)|Аяқталмаған ән]]''''' (''Song Without End'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Моррис Столофф]] және [[Гарри Сукман]]''' |- | ''[[Қоңыраулар соғылуда (фильм)|Қоңыраулар соғылуда]]'' (''Bells Are Ringing'') | Андре Превин |- | ''[[Канкан (фильм, 1960)|Канкан]]'' (''Can-Can'') | Нельсон Риддл |- | ''[[Пепе (фильм, 1960)|Пепе]]'' (''Pepe'') | Джонни Грин |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1962)|1962]]<br />{{small|(34-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық немесе комедиялық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Тиффанидегі таңғы ас (фильм)|Тиффанидегі таңғы ас]]''''' (''Breakfast at Tiffany's'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Генри Манчини]]''' |- | ''[[Эль Сид (фильм)|Эль Сид]]'' (''El Cid'') | Миклош Рожа |- | ''[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]]'' (''Fanny'') | Моррис Столофф және Гарри Сукман |- | ''[[Наварон аралының зеңбіректері (фильм)|Наварон аралының зеңбіректері]]'' (''The Guns of Navarone'') | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Жаз және түтін (фильм)|Жаз және түтін]]'' (''Summer and Smoke'') | Элмер Бернстайн |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]''''' (''West Side Story'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Сол Чаплин]], [[Джонни Грин]], [[Ирвин Костал]] және [[Сид Рамин]]''' |- | ''[[Ойыншықтар еліндегі сәбилер]]'' (''Babes in Toyland'') | Джордж Брунс |- | ''[[Хованщина (фильм, 1959)|Хованщина]]'' (''Khovanshchina'') | Дмитрий Шостакович |- | ''[[Париж блюзі (фильм)|Париж блюзі]]'' (''Paris Blues'') | Дюк Эллингтон |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1963)|1963]]<br />{{small|(35-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]''''' (''Lawrence of Arabia'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Морис Жарр]]''' |- | ''[[Фрейд: Құпия құштарлық]]'' (''Freud'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1962)|Баунтидегі бүлік]]'' (''Mutiny on the Bounty'') | Бронислав Капер |- | ''[[Тарас Бульба (фильм, 1962)|Тарас Бульба]]'' (''Taras Bulba'') | Франц Ваксман |- | ''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]'' (''To Kill a Mockingbird'') | Элмер Бернстайн |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу (Адаптация)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Музыкант (фильм, 1962)|Музыкант]]''''' (''The Music Man'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Рэй Хейндорф]]''' |- | ''[[Билли Роуздың «Джамбосы»]]'' (''Billy Rose's Jumbo'') | Джорджи Столл |- | ''[[Жиго (фильм)|Жиго]]'' (''Gigot'') | Мишель Мань |- | ''[[Сыған қызы (фильм, 1962)|Сыған қызы]]'' (''Gypsy'') | Фрэнк Перкинс |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1964)|1964]]<br />{{small|(36-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Том Джонс (фильм, 1963)|Том Джонс]]''''' (''Tom Jones'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Эддисон]]''' |- | ''[[Пекиндегі 55 күн]]'' (''55 Days at Peking'') | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]]'' (''Cleopatra'') | Алекс Норт |- | ''[[Батыс қалай жаулап алынды (фильм)|Батыс қалай жаулап алынды]]'' (''How the West Was Won'') | Альфред Ньюман және Кен Дарби |- | ''[[Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз әлем]]'' (''It's a Mad, Mad, Mad, Mad World'') | Эрнест Голд |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу (Адаптация)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Нәзік Ирма (фильм)|Нәзік Ирма]]''''' (''Irma la Douce'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Андре Превин]]''' |- | ''[[Қош бол, құсшам (фильм)|Қош бол, құсшам]]'' (''Bye Bye Birdie'') | Джонни Грин |- | ''[[Кибела жексенбілері]]'' (''Sundays and Cybele'') | Морис Жарр |- | ''[[Тастағы қылыш (мультфильм)|Тастағы қылыш]]'' (''The Sword in the Stone'') | Джордж Брунс |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1965)|1965]]<br />{{small|(37-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Мэри Поппинс (фильм, 1964)|Мэри Поппинс]]''''' (''Mary Poppins'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ричард М. Шерман]] және [[Роберт Б. Шерман]]''' |- | ''[[Бекет (фильм, 1964)|Бекет]]'' (''Becket'') | Лоуренс Розенталь |- | ''[[Рим империясының құлауы (фильм)|Рим империясының құлауы]]'' (''The Fall of the Roman Empire'') | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Қызғылт пантера (фильм, 1963)|Қызғылт пантера]]'' (''The Pink Panther'') | Генри Манчини |- | ''[[Тсс... тсс, сүйікті Шарлотта]]'' (''Hush...Hush, Sweet Charlotte'') | Фрэнк Де Вол |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу (Адаптация)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Менің сұлу ледиім (фильм)|Менің сұлу ледиім]]''''' (''My Fair Lady'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Андре Превин]]''' |- | ''[[Ауыр күннің кеші (фильм)|Ауыр күннің кеші]]'' (''A Hard Day's Night'') | Джордж Мартин |- | ''[[Мэри Поппинс (фильм, 1964)|Мэри Поппинс]]'' (''Mary Poppins'') | Ирвин Костал |- | ''[[Робин және 7 қарақшы]]'' (''Robin and the 7 Hoods'') | Нельсон Риддл |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1966)|1966]]<br />{{small|(38-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Доктор Живаго (фильм, 1965)|Доктор Живаго]]''''' (''Doctor Zhivago'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Морис Жарр]]''' |- | ''[[Азап пен қуаныш (фильм)|Азап пен қуаныш]]'' (''The Agony and the Ecstasy'') | Алекс Норт |- | ''[[Ең ұлы хикая (фильм)|Ең ұлы хикая]]'' (''The Greatest Story Ever Told'') | Альфред Ньюман |- | ''[[Көгілдір жамау (фильм)|Көгілдір жамау]]'' (''A Patch of Blue'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Шербур қолшатырлары (фильм)|Шербур қолшатырлары]]'' (''The Umbrellas of Cherbourg'') | Мишель Легран және Жак Деми |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу (Адаптация)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Ирвин Костал]]''' |- | ''[[Кэт Баллу (фильм)|Кэт Баллу]]'' (''Cat Ballou'') | Фрэнк Де Вол |- | ''[[Мың клоун (фильм)|Мың клоун]]'' (''A Thousand Clowns'') | Дон Уокер |- | ''[[Шербур қолшатырлары (фильм)|Шербур қолшатырлары]]'' (''The Umbrellas of Cherbourg'') | Мишель Легран |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1967)|1967]]<br />{{small|(39-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Еркін туған (фильм, 1966)|Еркін туған]]''''' (''Born Free'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Барри (композитор)|Джон Барри]]''' |- | ''[[Библия (фильм, 1966)|Библия]]'' (''The Bible: In the Beginning...'') | Тосиро Маюдзуми |- | ''[[Гавайи (фильм, 1966)|Гавайи]]'' (''Hawaii'') | Элмер Бернстайн |- | ''[[Құмды малтатастар (фильм, 1966)|Құмды малтатастар]]'' (''The Sand Pebbles'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады? (фильм)|Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]]'' (''Who's Afraid of Virginia Woolf?'') | Алекс Норт |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу (Адаптация)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Форумға барар жолдағы қызықты оқиға]]''''' (''A Funny Thing Happened on the Way to the Forum'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Кен Торн]]''' |- | ''[[Матай бойынша Інжіл (фильм)|Матай бойынша Інжіл]]'' (''The Gospel According to St. Matthew'') | Луис Бакалов |- | ''[[Жетіліктің оралуы (фильм)|Жетіліктің оралуы]]'' (''Return of the Seven'') | Элмер Бернстайн |- | ''[[Әнші монах әйел (фильм)|Әнші монах әйел]]'' (''The Singing Nun'') | Гарри Сукман |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1968)|1968]]<br />{{small|(40-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қазіргі заманғы Милли]]''''' (''Thoroughly Modern Millie'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Элмер Бернстайн]]''' |- | ''[[Суық қанды люк (фильм)|Суық қанды люк]]'' (''Cool Hand Luke'') | Лало Шифрин |- | ''[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]]'' (''Doctor Dolittle'') | Лесли Брикасс |- | ''[[Есіріп бара жатқан тобырдан жырақ (фильм, 1967)|Есіріп бара жатқан тобырдан жырақ]]'' (''Far from the Madding Crowd'') | Ричард Родни Беннетт |- | ''[[Суық қанды өлтіру (фильм, 1967)|Суық қанды өлтіру]]'' (''In Cold Blood'') | Куинси Джонс |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу (Адаптация)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Камелот (фильм)|Камелот]]''''' (''Camelot'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Кен Дарби]] және [[Альфред Ньюман]]''' |- | ''[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]]'' (''Doctor Dolittle'') | Александр Кураж және Лайонел Ньюман |- | ''[[Тағы да Милли]]'' (''Thoroughly Modern Millie'') | Андре Превин және Джозеф Гершенсон |- | ''[[Қуыршақтар алқабы (фильм)|Қуыршақтар алқабы]]'' (''Valley of the Dolls'') | Джон Уильямс |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1969)|1969]]<br />{{small|(41-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка (мюзикл емес)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қыстағы арыстан (фильм, 1968)|Қыстағы арыстан]]''''' (''The Lion in Winter'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Барри (композитор)|Джон Барри]]''' |- | ''[[Түлкі (фильм, 1967)|Түлкі]]'' (''The Fox'') | Лало Шифrin |- | ''[[Маймылдар планетасы (фильм, 1968)|Маймылдар планетасы]]'' (''Planet of the Apes'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Балықшының кебісі (фильм)|Балықшының кебісі]]'' (''The Shoes of the Fisherman'') | Алекс Норт |- | ''[[Томас Краун аферасы (фильм, 1968)|Томас Краун аферасы]]'' (''The Thomas Crown Affair'') | Мишель Легран |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка (түпнұсқа немесе бейімделу)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Оливер! (фильм)|Оливер!]]''''' (''Oliver!'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джонни Грин]]''' |- | ''[[Финианның кемпірқосағы (фильм)|Финианның кемпірқосағы]]'' (''Finian's Rainbow'') | Рэй Хейндорф |- | ''[[Күлкілі қыз (фильм)|Күлкілі қыз]]'' (''Funny Girl'') | Уолтер Шарф |- | ''[[Рошфор қыздары (фильм)|Рошфор қыздары]]'' (''The Young Girls of Rochefort'') | Мишель Легран және Жак Деми |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1970)|1970]]<br />{{small|(42-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік түпнұсқалық музыка (мюзикл емес)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]''''' (''Butch Cassidy and the Sundance Kid'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Берт Бакарак]]''' |- | ''[[Мың күндік Анна (фильм)|Мың күндік Анна]]'' (''Anne of the Thousand Days'') | Жорж Делерю |- | ''[[Рейверлер (фильм)|Рейверлер]]'' (''The Reivers'') | Джон Уильямс |- | ''[[Санта-Виттория құпиясы]]'' (''The Secret of Santa Vittoria'') | Эрнест Голд |- | ''[[Жайбасар тобы (фильм)|Жайбасар тобы]]'' (''The Wild Bunch'') | Джерри Филдинг |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзиклдегі үздік музыка (түпнұсқа немесе бейімделу)''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сәлем, Долли! (фильм)|Сәлем, Долли!]]''''' (''Hello, Dolly!'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ленни Хейтон]] және [[Лайонел Ньюман]]''' |- | ''[[Қош бол, мистер Чипс (фильм, 1969)|Қош бол, мистер Чипс]]'' (''Goodbye, Mr. Chips'') | Лесли Брикасс және Джон Уильямс |- | ''[[Тәтті Чарити (фильм)|Тәтті Чарити]]'' (''Sweet Charity'') | Сай Коулмэн |- | ''[[Олар атылған жылқыларды атпай ма?]]'' (''They Shoot Horses, Don't They?'') | Джонни Грин және Альберт Вудбери |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1971)|1971]]<br />{{small|(43-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Махаббат хикаясы (фильм, 1970)|Махаббат хикаясы]]''''' (''Love Story'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Франсис Ле]]''' |- | ''[[Әуежай (фильм, 1970)|Әуежай]]'' (''Airport'') | Альфред Ньюман |- | ''[[Кромвель (фильм)|Кромвель]]'' (''Cromwell'') | Фрэнк Корделл |- | ''[[Паттон (фильм)|Паттон]]'' (''Patton'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Күнбағыстар (фильм, 1970)|Күнбағыстар]]'' (''Sunflower'') | Генри Манчини |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік ән музыкасы''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Олай болсын (фильм)|Олай болсын]]''''' (''Let It Be'') |style="background:#FAEB86" |'''[[The Beatles]]''' |- | ''[[Нәресте жасаушы]]'' (''The Baby Maker'') | Фред Карлин және Тилвит Кимри |- | ''[[Чарли Браун есімді ұл]]'' (''A Boy Named Charlie Brown'') | Род Маккюэн, Джон Скотт Троттер, Билл Мелендес, Эл Шин және Винс Гуаральди |- | ''[[Сүйікті Лили]]'' (''Darling Lili'') | Генри Манчини және Джонни Мерсер |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1972)|1972]]<br />{{small|(44-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік драмалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[42-ші жылдың жазы]]''''' (''Summer of '42'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Мишель Легран]]''' |- | ''[[Шотландия патшайымы Мария]]'' (''Mary, Queen of Scots'') | Джон Барри |- | ''[[Николай мен Александра]]'' (''Nicholas and Alexandra'') | Ричард Родни Беннетт |- | ''[[Шафт (фильм, 1971)|Шафт]]'' (''Shaft'') | Айзек Хейз |- | ''[[Сабан төбеттер (фильм, 1971)|Сабан төбеттер]]'' (''Straw Dogs'') | Джерри Филдинг |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу және үздік ән музыкасы''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Шатырдағы скрипкашы (фильм)|Шатырдағы скрипкашы]]''''' (''Fiddler on the Roof'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Уильямс]]''' |- | ''[[Төсек бағаналары мен сыпырғыш таяқтар]]'' (''Bedknobs and Broomsticks'') | Шерман ағайындылары және Ирвин Костал |- | ''[[Чайковский (фильм)|Чайковский]]'' (''Tchaikovsky'') | Дмитрий Тёмкин |- | ''[[Вилли Вонка және шоколад фабрикасы]]'' (''Willy Wonka & the Chocolate Factory'') | Лесли Брикасс, Энтони Ньюли және Уолтер Шарф |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1973)|1973]]<br />{{small|(45-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік драмалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Рампа шамдары (фильм)|Рампа шамдары]]''''' (''Limelight'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Чарли Чаплин]], [[Рэймонд Раш]] және [[Ларри Расселл]]''' |- | ''[[Бейнелер (фильм)|Бейнелер]]'' (''Images'') | Джон Уильямс |- | ''[[Наполеон мен Саманта]]'' (''Napoleon and Samantha'') | Бадди Бейкер |- | ''[[«Посейдон» хикаясы]]'' (''The Poseidon Adventure'') | Джон Уильямс |- | ''[[Іздеуші (фильм, 1972)|Іздеуші]]'' (''Sleuth'') | Джон Эддисон |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу және үздік ән музыкасы''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]]''''' (''Cabaret'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ральф Бернс]]''' |- | ''[[Леди блюз айтады]]'' (''Lady Sings the Blues'') | Гил Аски |- | ''[[Ламанчалық адам (фильм)|Ламанчалық адам]]'' (''Man of La Mancha'') | Лоуренс Розенталь |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1974)|1974]]<br />{{small|(46-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік драмалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Біз қандай болдық (фильм)|Біз қандай болдық]]''''' (''The Way We Were'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Марвин Хэмлиш]]''' |- | ''[[Синдерелла Либерти]]'' (''Cinderella Liberty'') | Джон Уильямс |- | ''[[Дельфин күні]]'' (''The Day of the Dolphin'') | Жорж Делерю |- | ''[[Көбелек (фильм, 1973)|Көбелек]]'' (''Papillon'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Сән-салтанатпен (фильм)|Сән-салтанатпен]]'' (''A Touch of Class'') | Джон Кэмерон |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу және үздік ән музыкасы''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Афера]]''''' (''The Sting'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Марвин Хэмлиш]]''' |- | ''[[Иисус Христос — супержұлдыз (фильм)|Иисус Христос — супержұлдыз]]'' (''Jesus Christ Superstar'') | Андре Превин, Герберт Спенсер және Эндрю Ллойд Уэббер |- | ''[[Том Сойер (фильм, 1973)|Том Сойер]]'' (''Tom Sawyer'') | Шерман ағайындылары және Джон Уильямс |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1975)|1975]]<br />{{small|(47-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік драмалық музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Өкіл әке 2]]''''' (''The Godfather Part II'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Нино Рота]] және [[Кармин Коппола]]''' |- | ''[[Қытай кварталы (фильм, 1974)|Қытай кварталы]]'' (''Chinatown'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[«Шығыс экспресіндегі» қаза (фильм, 1974)|«Шығыс экспресіндегі» қаза]]'' (''Murder on the Orient Express'') | Ричард Родни Беннетт |- | ''[[Шэнкс (фильм)|Шэнкс]]'' (''Shanks'') | Алекс Норт |- | ''[[Аспандағы тозақ (фильм, 1974)|Аспандағы тозақ]]'' (''The Towering Inferno'') | Джон Уильямс |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу және үздік ән музыкасы''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ұлы Гэтсби (фильм, 1974)|Ұлы Гэтсби]]''''' (''The Great Gatsby'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Нельсон Риддл]]''' |- | ''[[Кішкентай ханзада (фильм, 1974)|Кішкентай ханзада]]'' (''The Little Prince'') | Алан Джей Лернер, Фредерик Лоу, Дуглас Гэмли және Анджела Морли |- | ''[[Жұмақ елесі (фильм)|Жұмақ елесі]]'' (''Phantom of the Paradise'') | Пол Уильямс және Джордж Типтон |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1976)|1976]]<br />{{small|(48-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жақ (фильм)|Жақ]]''''' (''Jaws'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Уильямс]]''' |- | ''[[Құстар да, аралар да оны жасайды]]'' (''Birds Do It, Bees Do It'') | Джеральд Фрид |- | ''[[Оқты ауызбен қап (фильм)|Оқты ауызбен қап]]'' (''Bite the Bullet'') | Алекс Норт |- | ''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]'' (''One Flew Over the Cuckoo's Nest'') | Джек Ницше |- | ''[[Жел мен Арыстан]]'' (''The Wind and the Lion'') | Джерри Голдсмит |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу және үздік ән музыкасы''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Барри Линдон]]''''' (''Barry Lyndon'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Леонард Розенман]]''' |- | ''[[Күлкілі ханым]]'' (''Funny Lady'') | Питер Мац |- | ''[[Томми (фильм)|Томми]]'' (''Tommy'') | Пит Таунсенд |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1977)|1977]]<br />{{small|(49-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Омен (фильм, 1976)|Омен]]''''' (''The Omen'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джерри Голдсмит]]''' |- | ''[[Елігу (фильм, 1976)|Елігу]]'' (''Obsession'') | Бернард Херрманн |- | ''[[Джоси Уэйлс — заңнан тыс адам]]'' (''The Outlaw Josey Wales'') | Джерри Филдинг |- | ''[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]]'' (''Taxi Driver'') | Бернард Херрманн |- | ''[[Қарғыс атқандардың саяхаты]]'' (''Voyage of the Damned'') | Лало Шифрин |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік ән музыкасы және оның бейімделуі''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Даңққа бет бұру (фильм, 1976)|Даңққа бет бұру]]''''' (''Bound for Glory'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Леонард Розенман]]''' |- | ''[[Багси Мэлоун]]'' (''Bugsy Malone'') | Пол Уильямс |- | ''[[Жұлдыз туды (фильм, 1976)|Жұлдыз туды]]'' (''A Star Is Born'') | Роджер Келлауэй |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1980)|1978]]<br />{{small|(50-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]]''''' (''Star Wars'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Уильямс]]''' |- | ''[[Үшінші дәрежелі жақын байланыстар]]'' (''Close Encounters of the Third Kind'') | Джон Уильямс |- | ''[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]]'' (''Julia'') | Жорж Делерю |- | ''[[Мұхаммед — Алланың елшісі (фильм)|Мұхаммед — Алланың елшісі]]'' (''The Message'') | Морис Жарр |- | ''[[Мені сүйген тыңшы]]'' (''The Spy Who Loved Me'') | Марвин Хэмлиш |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік ән музыкасы және оның бейімделуі''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Кішкентай түнгі сезім (фильм)|Кішкентай түнгі сезім]]''''' (''A Little Night Music'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джонатан Туник]]''' |- | ''[[Питтің айдаһары (фильм, 1977)|Питтің айдаһары]]'' (''Pete's Dragon'') | Джоэл Хиршхорн, Эл Каша және Ирвин Костал |- | ''[[Кебіс пен раушан]]'' (''The Slipper and the Rose'') | Шерман ағайындылары және Анджела Морли |- ! rowspan="8" | [[Оскар (1979)|1979]]<br />{{small|(51-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Түнгі экспресс (фильм)|Түнгі экспресс]]''''' (''Midnight Express'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джорджо Мородер]]''' |- | ''[[Бразилиядан келген ұлдар (фильм)|Бразилиядан келген ұлдар]]'' (''The Boys from Brazil'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Жұмақ күндері (фильм)|Жұмақ күндері]]'' (''Days of Heaven'') | Эннио Морриконе |- | ''[[Аспан күте тұрады (фильм)|Аспан күте тұрады]]'' (''Heaven Can Wait'') | Дэйв Грузин |- | ''[[Супермен (фильм, 1978)|Супермен]]'' (''Superman'') | Джон Уильямс |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Музыкалық бейімделу''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Бадди Холли хикаясы]]''''' (''The Buddy Holly Story'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джо Рензетти]]''' |- ! rowspan="8" | [[Оскар (1980)|1980]]<br />{{small|(52-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Кішкене роман]]''''' (''A Little Romance'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Жорж Делерю]]''' |- | ''[[10 (фильм, 1979)|10]]'' (''10'') | Генри Манчини |- | ''[[Амитивилль қорқынышы (фильм, 1979)|Амитивилль қорқынышы]]'' (''The Amityville Horror'') | Лало Шифрин |- | ''[[Чемпион (фильм, 1979)|Чемпион]]'' (''The Champ'') | Дэйв Грузин |- | ''[[Жұлдызды жол: Фильм]]'' (''Star Trek: The Motion Picture'') | Джерри Голдсмит |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік ән музыкасы және оның бейімделуі''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Барлық осы джаз (фильм)|Барлық осы джаз]]''''' (''All That Jazz'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ральф Бернс]]''' |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1981)|1981]]<br />{{small|(53-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Даңқ (фильм, 1980)|Даңқ]]''''' (''Fame'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Майкл Гор]]''' |- | ''[[Басқа күйлер]]'' (''Altered States'') | Джон Корильяно |- | ''[[Піл-адам (фильм)|Піл-адам]]'' (''The Elephant Man'') | Джон Моррис |- | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод V - Империяның кері соққысы]]'' (''The Empire Strikes Back'') | Джон Уильямс |- | ''[[Тэсс]]'' (''Tess'') | Филипп Сард |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1982)|1982]]<br />{{small|(54-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Отты арбалар (фильм)|Отты арбалар]]''''' (''Chariots of Fire'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Вангелис]]''' |- | ''[[Айдаһар өлтіруші]]'' (''Dragonslayer'') | Алекс Норт |- | ''[[Алтын көлде (фильм, 1981)|Алтын көлде]]'' (''On Golden Pond'') | Дэйв Грузин |- | ''[[Рэгтайм (фильм)|Рэгтайм]]'' (''Ragtime'') | Рэнди Ньюман |- | ''[[Индиана Джонс: Жоғалған сандықты іздеу]]'' (''Raiders of the Lost Ark'') | Джон Уильямс |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1983)|1983]]<br />{{small|(55-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жат планеталық (фильм)|Жат планеталық]]''''' (''E.T. the Extra-Terrestrial'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Уильямс]]''' |- | ''[[Ганди (фильм)|Ганди]]'' (''Gandhi'') | Джордж Фентон және Рави Шанкар |- | ''[[Офицер және джентльмен]]'' (''An Officer and a Gentleman'') | Джек Ницше |- | ''[[Полтергейст (фильм, 1982)|Полтергейст]]'' (''Poltergeist'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Софидің таңдауы (фильм)|Софидің таңдауы]]'' (''Sophie's Choice'') | Марвин Хэмлиш |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік ән музыкасы немесе оның бейімделуі''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Виктор/Виктория]]''''' (''Victor/Victoria'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Генри Манчини]] және [[Лесли Брикасс]]''' |- | ''[[Энни (фильм, 1982)|Энни]]'' (''Annie'') | Ральф Бернс |- | ''[[Шын жүректен шыққан (фильм, 1982)|Шын жүректен шыққан]]'' (''One from the Heart'') | Том Уэйтс |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1984)|1984]]<br />{{small|(56-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Керектілер (фильм, 1983)|Керектілер]]''''' (''The Right Stuff'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Билл Конти]]''' |- | ''[[Кросс-Крик (фильм)|Кросс-Крик]]'' (''Cross Creek'') | Леонард Розенман |- | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы]]'' (''Return of the Jedi'') | Джон Уильямс |- | ''[[Нәзіктік тілі (фильм)|Нәзіктік тілі]]'' (''Terms of Endearment'') | Майкл Гор |- | ''[[От астында (фильм, 1983)|От астында]]'' (''Under Fire'') | Джерри Голдсмит |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік ән музыкасы немесе оның бейімделуі''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Йентл (фильм)|Йентл]]''''' (''Yentl'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Мишель Легран]], [[Алан Бергман]] және [[Мэрилин Бергман]]''' |- | ''[[Афера 2]]'' (''The Sting II'') | Лало Шифрин |- | ''[[Орындарымызды ауыстырайық (фильм)|Орындарымызды ауыстырайық]]'' (''Trading Places'') | Элмер Бернстайн |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1985)|1984]]<br />{{small|(57-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Үндістанға саяхат (фильм)|Үндістанға саяхат]]''''' (''A Passage to India'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Морис Жарр]]''' |- | ''[[Индиана Джонс және тағдыр ғибадатханасы]]'' (''Indiana Jones and the Temple of Doom'') | Джон Уильямс |- | ''[[Тума (фильм, 1984)|Тума]]'' (''The Natural'') | Рэнди Ньюман |- | ''[[Өзен (фильм, 1984)|Өзен]]'' (''The River'') | Джон Уильямс |- | ''[[Жанартау астында (фильм)|Жанартау астында]]'' (''Under the Volcano'') | Алекс Норт |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Үздік ән музыкасы''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Күлгін жаңбыр (фильм)|Күлгін жаңбыр]]''''' (''Purple Rain'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Принс (музыкант)|Принс]]''' |- | ''[[Маппеттер Манхэттенді жаулап алуда]]'' (''The Muppets Take Manhattan'') | Джефф Мосс |- | ''[[Ән жазушы (фильм)|Ән жазушы]]'' (''Songwriter'') | Крис Кристофферсон |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1986)|1986]]<br />{{small|(58-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Африкадан (фильм)|Африкадан]]''''' (''Out of Africa'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Барри (композитор)|Джон Барри]]''' |- | ''[[Құдайдың Агнессасы]]'' (''Agnes of God'') | Жорж Делерю |- | ''[[Күлгін түс (фильм, 1985)|Күлгін түс]]'' (''The Color Purple'') | Куинси Джонс және т.б. |- | ''[[Сильверадо (фильм)|Сильверадо]]'' (''Silverado'') | Брюс Бротон |- | ''[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]]'' (''Witness'') | Морис Жарр |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1987)|1987]]<br />{{small|(59-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Түн ортасына таман (фильм)|Түн ортасына таман]]''''' (''Round Midnight'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Херби Хэнкок]]''' |- | ''[[Бөтен планеталықтар (фильм, 1986)|Бөтен планеталықтар]]'' (''Aliens'') | Джеймс Хорнер |- | ''[[Индианалықтар (фильм, 1986)|Индианалықтар]]'' (''Hoosiers'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]]'' (''The Mission'') | Эннио Морриконе |- | ''[[Жұлдызды жол IV: Үйге саяхат]]'' (''Star Trek IV: The Voyage Home'') | Леонард Розенман |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1988)|1988]]<br />{{small|(60-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Соңғы император (фильм)|Соңғы император]]''''' (''The Last Emperor'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Рюити Сакамото]], [[Дэвид Бирн]] және [[Цун Су]]''' |- | ''[[Бостандық зары]]'' (''Cry Freedom'') | Джордж Фентон және Джонас Гвангва |- | ''[[Күн империясы (фильм)|Күн империясы]]'' (''Empire of the Sun'') | Джон Уильямс |- | ''[[Тиіспейтіндер (фильм, 1987)|Тиіспейтіндер]]'' (''The Untouchables'') | Эннио Морриконе |- | ''[[Иствиктік мыстандар (фильм)|Иствиктік мыстандар]]'' (''The Witches of Eastwick'') | Джон Уильямс |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1989)|1989]]<br />{{small|(61-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Милагродағы үрмебұршақ соғысы]]''''' (''The Milagro Beanfield War'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Дэйв Грузин]]''' |- | ''[[Еріксіз саяхатшы (фильм)|Еріксіз саяхатшы]]'' (''The Accidental Tourist'') | Джон Уильямс |- | ''[[Қауіпті байланыстар (фильм, 1988)|Қауіпті байланыстар]]'' (''Dangerous Liaisons'') | Джордж Фентон |- | ''[[Тұмандағы гориллалар]]'' (''Gorillas in the Mist'') | Морис Жарр |- | ''[[Жаңбыр адамы (фильм)|Жаңбыр адамы]]'' (''Rain Man'') | Ханс Циммер |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1990)|1990]]<br />{{small|(62-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Су перісі (мультфильм, 1989)|Су перісі]]''''' (''The Little Mermaid'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Алан Менкен]]''' |- | ''[[Төртінші шілдеде туғандар (фильм)|Төртінші шілдеде туғандар]]'' (''Born on the Fourth of July'') | Джон Уильямс |- | ''[[Ғажайып ағайынды Бейкерлер]]'' (''The Fabulous Baker Boys'') | Дэйв Грузин |- | ''[[Армандар алаңы (фильм)|Армандар алаңы]]'' (''Field of Dreams'') | Джеймс Хорнер |- | ''[[Индиана Джонс және соңғы крест жорығы]]'' (''Indiana Jones and the Last Crusade'') | Джон Уильямс |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1991)|1991]]<br />{{small|(63-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қасқырлармен билеу (фильм)|Қасқырлармен билеу]]''''' (''Dances With Wolves'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Барри (композитор)|Джон Барри]]''' |- | ''[[Авалон (фильм, 1990)|Авалон]]'' (''Avalon'') | Рэнди Ньюман |- | ''[[Елес (фильм, 1990)|Елес]]'' (''Ghost'') | Морис Жарр |- | ''[[Гавана (фильм)|Гавана]]'' (''Havana'') | Дэйв Грузин |- | ''[[Үйде жалғыз қалғанда]]'' (''Home Alone'') | Джон Уильямс |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1992)|1992]]<br />{{small|(64-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сұлу мен Құбыжық (мультфильм, 1991)|Сұлу мен Құбыжық]]''''' (''Beauty and the Beast'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Алан Менкен]]''' |- | ''[[Багси]]'' (''Bugsy'') | Эннио Морриконе |- | ''[[Патша-балықшы (фильм)|Патша-балықшы]]'' (''The Fisher King'') | Джордж Фентон |- | ''[[JFK]]'' (''JFK'') | Джон Уильямс |- | ''[[Толқындар ханзадасы (фильм)|Толқындар ханзадасы]]'' (''The Prince of Tides'') | Джеймс Ньютон Ховард |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1993)|1993]]<br />{{small|(65-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Аладдин (мультфильм, 1992)|Аладдин]]''''' (''Aladdin'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Алан Менкен]]''' |- | ''[[Негізгі түйсік (фильм)|Негізгі түйсік]]'' (''Basic Instinct'') | Джерри Голдсмит |- | ''[[Чаплин (фильм)|Чаплин]]'' (''Chaplin'') | Джон Барри |- | ''[[Говардс-Энд (фильм)|Говардс-Энд]]'' (''Howards End'') | Ричард Роббинс |- | ''[[Өзен ағады (фильм)|Өзен ағады]]'' (''A River Runs Through It'') | Mark Isham |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1994)|1994]]<br />{{small|(66-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Шиндлердің тізімі]]''''' (''Schindler's List'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Уильямс]]''' |- | ''[[Пәктік дәуірі (фильм)|Пәктік дәуірі]]'' (''The Age of Innocence'') | Элмер Бернстайн |- | ''[[Фирма (фильм, 1993)|Фирма]]'' (''The Firm'') | Дэйв Грузин |- | ''[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]]'' (''The Fugitive'') | Джеймс Ньютон Ховард |- | ''[[Күннен қалған белгі (фильм)|Күннен қалған белгі]]'' (''The Remains of the Day'') | Ричард Роббинс |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1995)|1995]]<br />{{small|(67-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Арыстан Патша (мультфильм, 1994)|Арыстан Патша]]''''' (''The Lion King'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ханс Циммер]]''' |- | ''[[Форрест Гамп]]'' (''Forrest Gump'') | Алан Сильвестри |- | ''[[Вампирмен сұхбат (фильм)|Вампирмен сұхбат]]'' (''Interview with the Vampire'') | Эллиот Голденталь |- | ''[[Кішкентай әйелдер (фильм, 1994)|Кішкентай әйелдер]]'' (''Little Women'') | Томас Ньюман |- | ''[[Шоушенктен қашу (фильм)|Шоушенктен қашу]]'' (''The Shawshank Redemption'') | Томас Ньюман |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1996)|1996]]<br />{{small|(68-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Пошташы (фильм, 1994)|Пошташы]]''''' (''Il Postino'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Луис Бакалов]]''' |- | ''[[Аполлон-13 (фильм)|Аполлон-13]]'' (''Apollo 13'') | Джеймс Хорнер |- | ''[[Ер жүрек]]'' (''Braveheart'') | Джеймс Хорнер |- | ''[[Никсон (фильм)|Никсон]]'' (''Nixon'') | Джон Уильямс |- | ''[[Ақыл мен сезім (фильм)|Ақыл мен сезім]]'' (''Sense and Sensibility'') | Патрик Дойл |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзикл немесе комедиядағы үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Покахонтас (мультфильм)|Покахонтас]]''''' (''Pocahontas'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Алан Менкен]] және [[Стивен Шварц]]''' |- | ''[[Америкалық президент]]'' (''The American President'') | Марк Шайман |- | ''[[Ойыншықтар хикаясы (мультфильм)|Ойыншықтар хикаясы]]'' (''Toy Story'') | Рэнди Ньюман |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1997)|1997]]<br />{{small|(69-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ағылшын пациенті (фильм)|Ағылшын пациенті]]''''' (''The English Patient'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Габриэль Яред]]''' |- | ''[[Гамлет (фильм, 1996)|Гамлет]]'' (''Hamlet'') | Патрик Дойл |- | ''[[Майкл Коллинз (фильм)|Майкл Коллинз]]'' (''Michael Collins'') | Эллиот Голденталь |- | ''[[Жылтыр (фильм)|Жылтыр]]'' (''Shine'') | Дэвид Хиршфельдер |- | ''[[Ұйықтап жатқандар (фильм)|Ұйықтап жатқандар]]'' (''Sleepers'') | Джон Уильямс |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзикл немесе комедиядағы үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Эмма (фильм, 1996)|Эмма]]''''' (''Emma'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Рейчел Портман]]''' |- | ''[[Нотр-Дам бүкірі (мультфильм, 1996)|Нотр-Дам бүкірі]]'' (''The Hunchback of Notre Dame'') | Алан Менкен және Стивен Шварц |- | ''[[Уағызшының әйелі]]'' (''The Preacher's Wife'') | Ханс Циммер |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1998)|1998]]<br />{{small|(70-шы)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]''''' (''Titanic'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джеймс Хорнер]]''' |- | ''[[Амистад (фильм)|Амистад]]'' (''Amistad'') | Джон Уильямс |- | ''[[Ақылды Уилл Хантинг (фильм)|Ақылды Уилл Хантинг]]'' (''Good Will Hunting'') | Дэнни Эльфман |- | ''[[Кундун]]'' (''Kundun'') | Филип Гласс |- | ''[[Лос-Анджелес құпиялары (фильм)|Лос-Анджелес құпиялары]]'' (''L.A. Confidential'') | Джерри Голдсмит |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзикл немесе комедиядағы үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Еркектер жалаңаштанғанда]]''''' (''The Full Monty'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Энн Дадли]]''' |- | ''[[Анастасия (мультфильм, 1997)|Анастасия]]'' (''Anastasia'') | Стивен Флаэрти, Линн Аренс және Дэвид Ньюман |- | ''[[Жақсырақ болып болмайды]]'' (''As Good as It Gets'') | Ханс Циммер |- ! rowspan="10" | [[Оскар (1999)|1999]]<br />{{small|(71-ші)}} | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Драмалық фильмдегі үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Көркем тіршілік]]''''' (''Life Is Beautiful'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Никола Пиовани]]''' |- | ''[[Елизавета (фильм)|Елизавета]]'' (''Elizabeth'') | Дэвид Хиршфельдер |- | ''[[Плезантвиль (фильм)|Плезантвиль]]'' (''Pleasantville'') | Рэнди Ньюман |- | ''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]]'' (''Saving Private Ryan'') | Джон Уильямс |- | ''[[Жіңішке қызыл сызық (фильм, 1998)|Жіңішке қызыл сызық]]'' (''The Thin Red Line'') | Ханс Циммер |- | colspan=2 style="text-align:center; background:#EBECF0" | '''Мюзикл немесе комедиядағы үздік музыка''' |- |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ғашық болған Шекспир]]''''' (''Shakespeare in Love'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Стивен Уорбек]]''' |- | ''[[Мулан (мультфильм, 1998)|Мулан]]'' (''Mulan'') | Мэттью Уайлдер, Дэвид Зиппель және Джерри Голдсмит |- | ''[[Мысыр ханзадасы (мультфильм)|Мысыр ханзадасы]]'' (''The Prince of Egypt'') | Стивен Шварц және Ханс Циммер |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2000)|2000]]<br />{{small|(72-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қызыл скрипка (фильм)|Қызыл скрипка]]''''' (''The Red Violin'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Корильяно]]''' |- | ''[[Америкалық сұлу (фильм)|Америкалық сұлу]]'' (''American Beauty'') | Томас Ньюман |- | ''[[Анджеланың күлі (фильм)|Анджеланың күлі]]'' (''Angela's Ashes'') | Джон Уильямс |- | ''[[Шарап жасаушылардың ережесі (фильм)|Шарап жасаушылардың ережесі]]'' (''The Cider House Rules'') | Рейчел Портман |- | ''[[Дарынды мистер Рипли (фильм)|Дарынды мистер Рипли]]'' (''The Talented Mr. Ripley'') | Габриэль Яред |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2001)|2001]]<br />{{small|(73-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Тань Дунь]]''' |- | ''[[Шоколад (фильм, 2000)|Шоколад]]'' (''Chocolat'') | Рейчел Портман |- | ''[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]'' | Ханс Циммер |- | ''[[Малена (фильм)|Малена]]'' (''Malèna'') | Эннио Морриконе |- | ''[[Патриот (фильм, 2000)|Патриот]]'' (''The Patriot'') | Джон Уильямс |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2002)|2002]]<br />{{small|(74-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Говард Шор]]''' |- | ''[[Жасанды интеллект (фильм)|Жасанды интеллект]]'' (''A.I. Artificial Intelligence'') | Джон Уильямс |- | ''[[Тамаша ақыл (фильм)|Тамаша ақыл]]'' (''A Beautiful Mind'') | Джеймс Хорнер |- | ''[[Хәрри Поттер мен Пәлсапа тас (фильм)|Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]]'' | Джон Уильямс |- | ''[[Монстрлар корпорациясы]]'' | Рэнди Ньюман |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2003)|2003]]<br />{{small|(75-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Фрида (фильм)|Фрида]]''''' (''Frida'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эллиот Голденталь]]''' |- | ''[[Қолыңнан келсе, ұстап көр]]'' (''Catch Me If You Can'') | Джон Уильямс |- | ''[[Жұмақтан алыс]]'' (''Far from Heaven'') | Элмер Бернстайн |- | ''[[Сағаттар (фильм)|Сағаттар]]'' (''The Hours'') | Филип Гласс |- | ''[[Қарғыс атқан жол]]'' (''Road to Perdition'') | Томас Ньюман |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2004)|2004]]<br />{{small|(76-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Говард Шор]]''' |- | ''[[Үлкен балық (фильм)|Үлкен балық]]'' (''Big Fish'') | Дэнни Эльфман |- | ''[[Суық тау (фильм)|Суық тау]]'' (''Cold Mountain'') | Габриэль Яред |- | ''[[Немоны іздеу]]'' (''Finding Nemo'') | Томас Ньюман |- | ''[[Құм мен тұманнан жасалған үй]]'' (''House of Sand and Fog'') | Джеймс Хорнер |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2005)|2005]]<br />{{small|(77-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қиял әлемі (фильм)|Қиял әлемі]]''''' (''Finding Neverland'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ян Качмарек]]''' |- | ''[[Хәрри Поттер мен Азкабан тұтқыны (фильм)|Хәрри Поттер мен Азкабан тұтқыны]]'' | Джон Уильямс |- | ''[[Лемони Сникет: Сәтсіз оқиғалар]]'' (''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'') | Томас Ньюман |- | ''[[Христостың азапталуы]]'' (''The Passion of the Christ'') | Джон Дебни |- | ''[[Құпия орман (фильм, 2004)|Құпия орман]]'' (''The Village'') | Джеймс Ньютон Ховард |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2006)|2006]]<br />{{small|(78-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Бүкір тау]]''''' (''Brokeback Mountain'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Густаво Сантаолалья]]''' |- | ''[[Адал бағбан (фильм)|Адал бағбан]]'' (''The Constant Gardener'') | Альберто Иглесиас |- | ''[[Гейшаның мемуарлары (фильм)|Гейшаның мемуарлары]]'' (''Memoirs of a Geisha'') | Джон Уильямс |- | ''[[Мюнхен (фильм)|Мюнхен]]'' (''Munich'') | Джон Уильямс |- | ''[[Тәкәппарлық пен соқыр сенім (фильм, 2005)|Тәкәппарлық пен соқыр сенім]]'' (''Pride & Prejudice'') | Дарио Марианелли |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2007)|2007]]<br />{{small|(79-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Густаво Сантаолалья]]''' |- | ''[[Жақсы неміс]]'' (''The Good German'') | Томас Ньюман |- | ''[[Бір жанжалдың жазбалары (фильм)|Бір жанжалдың жазбалары]]'' (''Notes on a Scandal'') | Филип Гласс |- | ''[[Фавн лабиринті]]'' | Хавьер Наваррете |- | ''[[Патшайым (фильм, 2006)|Патшайым]]'' (''The Queen'') | Александр Деспла |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2008)|2008]]<br />{{small|(80-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Өтеу (фильм, 2007)|Өтеу]]''''' (''Atonement'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Дарио Марианелли]]''' |- | ''[[Юмаға пойыз (фильм, 2007)|Юмаға пойыз]]'' (''3:10 to Yuma'') | Марко Белтрами |- | ''[[Батпырауық қуған бала (фильм)|Батпырауық қуған бала]]'' (''The Kite Runner'') | Альберто Иглесиас |- | ''[[Майкл Клейтон]]'' (''Michael Clayton'') | Джеймс Ньютон Ховард |- | ''[[Рататуй (мультфильм)|Рататуй]]'' | Майкл Джаккино |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2009)|2009]]<br />{{small|(81-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Лашықтан шыққан миллионер]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[А. Р. Рахман]]''' |- | ''[[Бенджамин Баттонның жұмбақ хикаясы (фильм)|Бенджамин Баттонның жұмбақ хикаясы]]'' (''The Curious Case of Benjamin Button'') | Александр Деспла |- | ''[[Қарсылық (фильм, 2008)|Қарсылық]]'' (''Defiance'') | Джеймс Ньютон Ховард |- | ''[[Харви Милк (фильм)|Милк]]'' (''Milk'') | Дэнни Эльфман |- | ''[[ВАЛЛ-И]]'' (''WALL-E'') | Томас Ньюман |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2010)|2010]]<br />{{small|(82-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жоғары (мультфильм)|Жоғары]]''''' (''Up'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Майкл Джаккино]]''' |- | ''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]]'' | Джеймс Хорнер |- | ''[[Теңдессіз Фокс мырза]]'' | Александр Деспла |- | ''[[Дауыл билеушісі]]'' | Марко Белтрами және Бак Сандерс |- | ''[[Шерлок Холмс (фильм, 2009)|Шерлок Холмс]]'' (''Sherlock Holmes'') | [[Ханс Циммер]] |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2011)|2011]]<br />{{small|(83-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]]''''' (''The Social Network'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Трент Резнор]] және [[Аттикус Росс]]''' |- |''[[127 сағат]]'' (''127 Hours'') |А. Р. Рахман |- |''[[Айдаһарды қалай қолға үйретуге болады (мультфильм)|Айдаһарды қалай қолға үйретуге болады]]'' (''How to Train Your Dragon'') |Джон Пауэлл |- |''[[Бастау (фильм, 2010)|Бастау]]'' (''Inception'') |[[Ханс Циммер]] |- |''[[Патша сөйлейді!]]'' (''The King's Speech'') |Александр Деспла |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2012)|2012]]<br />{{small|(84-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Әртіс (фильм)|Әртіс]]''''' (''The Artist'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Людовик Бурс]]''' |- |''[[Тинтиннің басынан кешкендері: Бірмүйіздің құпиясы]]'' (''The Adventures of Tintin'') |Джон Уильямс |- |''[[Хьюго (фильм)|Хьюго]]'' (''Hugo'') |Говард Шор |- |''[[Тыңшы, шық!]]'' (''Tinker Tailor Soldier Spy'') |Альберто Иглесиас |- |''[[Жауынгер ат (фильм)|Жауынгер ат]]'' (''War Horse'') |Джон Уильямс |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2013)|2013]]<br />{{small|(85-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Пи өмірі]]''''' (''Life of Pi'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Майкл Данна]]''' |- |''[[Анна Каренина (фильм, 2012)|Анна Каренина]]'' (''Anna Karenina'') |Дарио Марианелли |- |''[[«Арго» операциясы (фильм)|«Арго» операциясы]]'' (''Argo'') |Александр Деспла |- |''[[Линкольн (фильм)|Линкольн]]'' (''Lincoln'') |Джон Уильямс |- |''[[007:«Скайфолл»]]'' (''Skyfall'') |Томас Ньюман |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2014)|2014]]<br />{{small|(86-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]]''''' (''Gravity'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Стивен Прайс]]''' |- |''[[Кітап ұрысы (фильм)|Кітап ұрысы]]'' (''The Book Thief'') |Джон Уильямс |- |''[[Ол (фильм, 2013)|Ол]]'' (''Her'') |Уилл Батлер және Оуэн Паллетт |- |''[[Филомена (фильм)|Филомена]]'' (''Philomena'') |Александр Деспла |- |''[[Мистер Бэнксті құтқару]]'' (''Saving Mr. Banks'') |Томас Ньюман |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2015)|2015]]<br />{{small|(87-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Гранд Будапешт қонақ үйі]]''''' (''The Grand Budapest Hotel'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Александр Деспла]]''' |- |''[[Имитациялық ойын]]'' (''The Imitation Game'') |Александр Деспла |- |''[[Интерстеллар (фильм)|Интерстеллар]]'' (''Interstellar'') |[[Ханс Циммер]] |- |''[[Мистер Тернер (фильм)|Мистер Тернер]]'' (''Mr. Turner'') |Гэри Ершон |- |''[[Бәрінің теориясы (фильм)|Бәрінің теориясы]]'' (''The Theory of Everything'') |Йохан Йоханнссон |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2016)|2016]]<br />{{small|(88-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жексұрын сегіздік]]''''' (''The Hateful Eight'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эннио Морриконе]]''' |- |''[[Тыңшылар көпірі (фильм)|Тыңшылар көпірі]]'' (''Bridge of Spies'') |Томас Ньюман |- |''[[Кэрол (фильм)|Кэрол]]'' (''Carol'') |Картер Бёруэлл |- |''[[Сикарио (фильм, 2015)|Сикарио]]'' (''Sicario'') |Йохан Йоханнссон |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы]]'' (''Star Wars: The Force Awakens'') |Джон Уильямс |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2017)|2017]]<br />{{small|(89-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ла-Ла Ленд]]''''' (''La La Land'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джастин Гурвиц]]''' |- |''[[Джеки (фильм, 2016)|Джеки]]'' (''Jackie'') |Мика Леви |- |''[[Арыстан (фильм, 2016)|Арыстан ]]'' (''Lion'') |Дастин О'Хэллоран және Фолькер Бертельманн |- |''[[Ай жарығы (фильм)|Ай жарығы]]'' (''Moonlight'') |Николас Брителл |- |''[[Жолаушылар (фильм, 2016)|Жолаушылар]]'' (''Passengers'') |Томас Ньюман |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2018)|2018]]<br />{{small|(90-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Су пішіні (фильм)|Су пішіні]]''''' (''The Shape of Water'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Александр Деспла]]''' |- |''[[Дюнкерк (фильм)|Дюнкерк]]'' (''Dunkirk'') |[[Ханс Циммер]] |- |''[[Елес жіп]]'' (''Phantom Thread'') |Джонни Гринвуд |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Соңғы джедайлар]]'' (''Star Wars: The Last Jedi'') |Джон Уильямс |- |''[[Миссури, Эббинг шекарасындағы үш билборд]]'' (''Three Billboards Outside Ebbing, Missouri'') |Картер Бёруэлл |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2019)|2019]]<br />{{small|(91-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қара қабылан (фильм, 2018)|Қара қабылан]]''''' (''Black Panther'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Людвиг Йоранссон]]''' |- |''[[Қара кланшы]]'' (''BlacKkKlansman'') |Теренс Бланшар |- |''[[Егер Бил-стрит сөйлей алса]]'' (''If Beale Street Could Talk'') |Николас Брителл |- |''[[Иттер аралы (мультфильм)|Иттер аралы]]'' (''Isle of Dogs'') |Александр Деспла |- |''[[Мэри Поппинс оралады]]'' (''Mary Poppins Returns'') |Марк Шайман |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2020)|2020]]<br />{{small|(92-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]]''''' (''Joker'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Хильдур Гуднадоттир]]''' |- |''[[Кішкентай әйелдер (фильм, 2019)|Кішкентай әйелдер]]'' (''Little Women'') |Александр Деспла |- |''[[Неке қию тарихы (фильм, 2019)|Неке қию тарихы]]'' (''Marriage Story'') |Рэнди Ньюман |- |''[[1917 (фильм)|1917]]'' (''1917'') |Томас Ньюман |- |''[[Жұлдызды соғыстар: Скайуокер. Өрлеу]]'' (''Star Wars: The Rise of Skywalker'') |Джон Уильямс |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Жыл ! width="35%" | Фильм ! width="60%" | Номинант(тар) |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2021)|2021]]<br />{{small|(93-ші)}} | '''''[[Жан (мультфильм, 2020)|Жан]]''''' (''Soul'') | '''[[Трент Резнор]], [[Аттикус Росс]] және [[Джон Батист]]''' |- | ''[[Да 5 қандас]]'' (''Da 5 Bloods'') | Теренс Бланшар |- | ''[[Манк (фильм)|Манк]]'' (''Mank'') | Трент Резнор және Аттикус Росс |- | ''[[Минари]]'' (''Minari'') | Эмиль Моссери |- | ''[[Әлем жаңалықтары (фильм)|Әлем жаңалықтары]]'' (''News of the World'') | Джеймс Ньютон Ховард |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2022)|2022]]<br />{{small|(94-ші)}} | '''''[[Дөң (фильм, 2021)|Дөң]]''''' (''Dune'') | '''[[Ханс Циммер]]''' |- | ''[[Жоғарыға қарама]]'' (''Don't Look Up'') | Николас Брителл |- | ''[[Энканто]]'' (''Encanto'') | Джермейн Франко |- | ''[[Параллель аналар]]'' (''Parallel Mothers'') | Альберто Иглесиас |- | ''[[Иттің билігі]]'' (''The Power of the Dog'') | Джонни Гринвуд |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2023)|2023]]<br />{{small|(95-ші)}} | '''''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 2022)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]]''''' (''All Quiet on the Western Front'') | '''[[Фолькер Бертельманн]]''' |- | ''[[Вавилон (фильм, 2022)|Вавилон]]'' (''Babylon'') | Джастин Гурвиц |- | ''[[Инишерин Баншилері]]'' (''The Banshees of Inisherin'') | Картер Бёруэлл |- | ''[[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]]'' (''Everything Everywhere All at Once'') | Son Lux |- | ''[[Фабельмандар]]'' (''The Fabelmans'') | Джон Уильямс |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2024)|2024]]<br />{{small|(96-шы)}} | '''''[[Оппенгеймер (фильм)|Оппенгеймер]]''''' (''Oppenheimer'') | '''[[Людвиг Йоранссон]]''' |- | ''[[Америкалық шығарма]]'' (''American Fiction'') | Лора Карпман |- | ''[[Индиана Джонс және тағдыр дөңгелегі]]'' (''Indiana Jones and the Dial of Destiny'') | Джон Уильямс |- | ''[[Гүлді айын өлтіргендер]]'' (''Killers of the Flower Moon'') | Робби Робертсон {{small|(қайтыс болғаннан кейін)}} |- | ''[[Байғұс жандар]]'' (''Poor Things'') | Джерскин Фендрикс |- style="background:#FAEB86" ! rowspan="5" |[[Оскар (2025)|2025]]<br />{{small|(97-ші)}} | '''''[[Бруталист]]''''' (''The Brutalist'') | '''[[Дэниел Блумберг]]''' |- | ''[[Конклав (фильм)|Конклав]]'' (''Conclave'') | Фолькер Бертельманн |- | ''[[Эмилия Перес]]'' (''Emilia Pérez'') | Клеман Дюколь және Камиль |- | ''[[Уикед]]'' (''Wicked'') | Джон Пауэлл және Стивен Шварц |- | ''[[Жабайы робот]]'' (''The Wild Robot'') | Крис Бауэрс |- ! rowspan="6" |[[Оскар (2026)|2026]]<br />{{small|(98-ші)}} |- style="background:#FAEB86" | '''''[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]''''' | '''[[Людвиг Йоранссон]]''' |- | ''[[Шайқас артынан шайқас]]'' | [[Джонни Гринвуд]] |- | ''[[Бугония]]'' | Джерскин Фендрикс |- | ''[[Франкенштейн (фильм, 2025)|Франкенштейн]]'' | [[Александр Деспла]] |- | ''[[Хамнет (фильм)|Хамнет]]'' | Макс Рихтер |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] r3n7pkb8or319hwc8naj76v9da1j8qc 2 773613 3601984 3601018 2026-05-08T20:18:15Z 1nter pares 146705 3601984 wikitext text/x-wiki {{Жасырын |Рамкасы = |Тақырыпша_орны = |Тақырыпша = |Мазмұны = <pre> {| class="wikitable collapsible" ! scope="col" | Ғасыр ! scope="col" | Мақала ! scope="col" | Саны |- |<center>XII<center> |[[Глогув қоршауы]] |<center>1<center> |- |<center>XIV<center> |[[Войт Альберттің көтерілісі]] – [[Флориан псалтыры]] |<center>2<center> |- |<center>XV<center> |[[Мәскеу қоршауы (1439)]] – [[Түріктердің Қырымды жаулап алуы (1475)]] |<center>2<center> |- |<center>XVI<center> |[[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] – [[Банат көтерілісі]] – [[Бағи-Шамал шайқасы]] |<center>3<center> |- |<center>XVII<center> |[[Кальмар соғысы]] – [[Кальмар шайқасы]] – [[Ташкент шайқасы (1627)]] – [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] – [[Хотин шайқасы (1673)]] |<center>5<center> |- |<center>XVIII<center> |[[Каспийдегі қазақ шапқыншылықтары]] – [[Париж келісімі (1783)]] – [[Неервинден шайқасы (1793)]] |<center>3<center> |- |<center>XIX<center> |[[Мишар шайқасы]] – [[Орыс-бұхара келісімі (1868)]] – [[Рукин экспедициясы]] – [[Версаль келісімі (1871)]] – [[Шаар келісімі]] – [[Серб-Черногор-Түрік соғысы]] – [[Ақал келісімі]] – [[Пирот шайқасы]] – [[Восе көтерілісі]] |<center>9<center> |- |<center>XX<center> |[[Араб-Израиль қақтығысы]] – [[Ұлыбритания мандатындағы Палестина]] – [[Француз мандатындағы Ливан мен Сирия]] – [[Трансиордания Әмірлігі]] – [[Перу-Эквадор соғысы]] – [[Каир конференциясы (1943)]] – [[Вроцлавтағы шешек індеті (1963)]] – [[Бірінші Ливан соғысы (1982)]] – [[Михаил Обренович ескерткіші]] |<center>9<center> |- |<center>XXI<center> |'''2006:''' [[Екінші Ливан соғысы (2006)]]<br>'''2009:''' [[Акселератор операциясы]]<br>'''2011:''' [[Сириядағы азаматтық соғыс хронологиясы (2011–2012)]]<br>'''2012:''' [[Алепподағы терактілер (2012)]]<br>'''2019:''' [[Молдовадағы саяси дағдарыс (2019)]]<br>'''2020:''' [[Армениядағы ресейлік МИ-24 тікұшағының жойылуы]]<br>'''2022:''' [[Көктем қалқаны операциясы]] – [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]<br>'''2023:''' [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының ES-11/6 қарары]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2023)]] – [[Судандағы үшінші азамат соғысы]] – [[Ислам Ынтымақтастығы Ұйымының Төтенше өткен IX саммиті]] – [[Қызыл теңіздегі дағдарыс]] – [[Маңғыстау облысындағы ереуіл]]<br>'''2024:''' [[Йемендегі әуе шабуылдары (2024 жылдан)]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (сәуір 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (сәуір 2024)]] – [[Покровск үшін шайқас]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (қазан 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (қазан 2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысы (2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысының хронологиясы (2024)]] – [[Грузиядағы парламент сайлауынан кейінгі наразылықтар (2024 жылдан)]] – [[Испаниядағы су тасқыны (2024)]] – [[Керіш бұғазындағы мазут төгілуі (2024)]] – [[Сочидегі су тасқыны (2024)]] – [[Абхазиядағы наразылықтар (2024)]] – [[Жаңаөзендегі ереуіл (2024)]] – [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі]] – [[Сирия оппозициясының шабуылы (2024)]] – [[Алеппо үшін шайқас (2024)]] – [[Сирияның оңтүстігіндегі шабуыл (2024)]] – [[Хамаға шабуыл (2024)]] – [[Корея Республикасындағы әскери жағдай (2024)]] – [[Хомсқа шабуыл (2024)]] – [[Дамаскінің құлауы (2024)]] – [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] – [[Магдебургтегі көлік шабуылы (2024)]] – [[Ақтаудағы ұшақ апаты]]<br>'''2025:''' [[Жаңа Орлеандағы теракт (2025)]] – [[Цетинедегі жаппай кісі өлтіру (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2025)]] – [[Израиль мен ХАМАС арасындағы үш кезеңдік атысты тоқтату туралы келісім]] – [[Карталкая курортындағы өрт]] – [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] – [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] – [[АҚШ-тағы жаппай депортацияға қарсы наразылықтар]] – [[Гома үшін шайқас (2025)]] – [[Вашингтондағы ұшақ апаты (2025)]] – [[Филадельфиядағы ұшақ апаты (2025)]] – [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] • [[Букаву үшін шайқас (2025)]] – [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы (2025)]] – [[АҚШ пен Ресей делегацияларының Эр-Риядтағы кездесуі (2025)]] – [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім]] – [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)]] – [[Дональд Трамптың Конгрестің бірлескен отырысындағы сөзі (2025)]] – [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] – [[Экрем Имамоглудың тұтқындалуы]] – [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] – [[Кривой Рог қаласына жасалған зымыран соққысы (4 сәуір, 2025)]] – [[Сумы қаласына жасалған зымыран соққысы (13 сәуір, 2025)]] – [[Конгодағы кеме апаты (2025)]] – [[Пахалгамдағы теракт]] – [[Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс (2025)]] – [[Шахид Раджаи портындағы жарылыс]] – [[Еуропаның энергетикалық жүйесіндегі ақау (2025)]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2025)]] – [[2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан соққылары]] – [[Буньян уль-Марсус операциясы]] – [[Ресейдегі көпірлер жарылысы (2025)]] – [[«Өрмек» операциясы]] – [[Орталық Сулавесидегі жер сілкінісі (2025)]] – [[АҚШ-тың Венесуэла катеріне соққысы (2025)]] – [[Мадагаскардағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[No Kings наразылықтары (2025)]] – [[Луврдағы ұрлық (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2025)]] – [[Балхтағы жер сілкінісі (2025)]] – [[Бакудегі әскери парад (2025)]] – [[БҰҰ-ның климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясы (2025)]] – [[Нигер штатындағы мектеп оқушыларын ұрлау (2025)]] – [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] – [[Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[Гонконгтегі тұрғын үй кешеніндегі өрт]] – [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] – [[Сиднейдегі теракт (2025)]] – [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]<br>'''2026:''' [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]] – [[Аденнің құлауы (2026)]] – [[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)]] – [[Еуропалық одақ пен Меркосур арасындағы серіктестік келісім]] – [[Рубайя шахтасындағы апат (2026)]] – [[Ирандағы соғыс (2026)]] – [[Ливандағы соғыс (2026)]] – [[Карачидегі АҚШ консулдығына шабуыл]] – [[Aramco мұнай өңдеу зауытына жасалған шабуыл (2026)]] – [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)]] – [[Исламабад келіссөздері]] – [[Washington Hilton қонақ үйіндегі атыс (2026)]] – [[Бостандық жобасы операциясы]] – [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы]] |<center>?<center> |} === Аумақтар === : [[Сирия Палестиналық]] • [[Тартус]] • [[Дейр-эз-Зор]] • [[Төменгі Бавария]] • [[Швабия]] • [[Магдебург]] • [[Турда шатқалы]] • [[Пэдуря Домняскэ]] • [[Джурджулешты (порт)]] • [[Кагул]] • [[Григориополь]] • [[Комрат Республикасы]] • [[Турианчай қорығы]] • [[Махмудчала]] • [[Торағай]] • [[Язы-дюзю]] • [[1-Айлы болысы]] • [[2-Айлы болысы]] – [[Базардюзю]] – [[Флегрей алаңдары]]<br>'''Ғимараттар:''' [[Ескі мешіт (Едирне)]] • [[Едирне музейі]] • [[Анкира монументі]] • [[Асланхан мешіті]] • [[Шишли мешіті]] • [[Измир Ататүрік]] • [[Көк медресе (Сивас)]] • [[Ильяс-бей мешіті]] • [[Гүл пасажы]] • [[Аккёпрю көпірі]] • [[Ала ад-Дин мешіті (Конья)]] • [[Қасиетті Поликарп шіркеуі (Измир)]] • [[Хаджи Бекташ-и Вели кесенесі]] • [[Узункёпрю көпірі]] • [[Әулие Вукол шіркеуі]] • [[Сұлтан Селим Явуз көпірі]] • [[Измит сағат мұнарасы]] • [[Мраморье]] === Саясат === : [[Гирчи — Көбірек еркіндік]] • [[Хайят Тахрир аш-Шам]] • [[Сирияның бірінші өтпелі үкіметі]] • [[Сирияның екінші өтпелі үкіметі]] • [[23 наурыз қозғалысы]] • [[Гәнжа дәлізі]] • [[Чили-Эквадор қатынастары]] • [[Аргентина-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Венесуэла қатынастары]] • [[АҚШ-Эквадор қатынастары]] • [[АҚШ-Аргентина қатынастары]] • [[АҚШ-Уругвай қатынастары]] • [[Канада-Уругвай қатынастары]] • [[Грекия-Уругвай қатынастары]] • [[Уругвай-Жапония қатынастары]] • [[Италия-Уругвай қатынастары]] • [[Армения-Уругвай қатынастары]] • [[Қытай-Уругвай қатынастары]] • [[Перу-Уругвай қатынастары]] • [[Боливия-Перу қатынастары]] • [[Аргентина-Боливия қатынастары]] • [[Боливия-Қытай қатынастары]] • [[Ангола-Аргентина қатынастары]] • [[Ангола-Конго ДР қатынастары]] • [[Ұлыбритания-Конго ДР қатынастары]] • [[Абхазия-Венесуэла қатынастары]] • [[Абхазия-Сирия қатынастары]] • [[Аустрия-Болгария қатынастары]] • [[Аустрия-Германия қатынастары]] • [[Аустрия-Грузия қатынастары]] • [[Аустрия-Италия қатынастары]] • [[Аустрия-Қытай қатынастары]] • [[Аустрия-Колумбия қатынастары]] • [[Аустрия-Моңғолия қатынастары]] • [[Аустрия-Сауд Арабиясы қатынастары]] • [[Аустрия-Солтүстік Македония қатынастары]] • [[Аустрия-Словакия қатынастары]] • [[Аустрия-Словения қатынастары]] • [[Аустрия-Уругвай қатынастары]] • [[Аустрия-Франция қатынастары]] • [[Аустрия-Черногория қатынастары]] • [[Аустрия-Түрікменстан қатынастары]] • [[Аустрия-Чили қатынастары]] • [[Аустрия-Швейцария қатынастары]] • [[Аустрия-Жапония қатынастары]] • [[Албания-Аустрия қатынастары]] • [[Албания-Беларусь қатынастары]] • [[Албания-Мажарстан қатынастары]] • [[Албания-Грузия қатынастары]] • [[Албания-Италия қатынастары]] • [[Албания-Косово қатынастары]] • [[Габон-Израиль қатынастары]] • [[Андорра-Израиль қатынастары]] • [[Гвинея-Израиль қатынастары]] • [[Аустрия-АҚШ қатынастары]] • [[Албания-АҚШ қатынастары]] • [[Литва-Өзбекстан қатынастары]] === Тұлғалар === [[Диниш Инканья]] • [[Эндрю Тейт]] • [[Сайрус Гриффин]] • [[Бэррон Трамп]] • [[Тревор Блэквелл]] * [[Елу бірінші штат]], [[Темірлан. Соңғы жаулаушының өрлеуі]] == txnom == [[Ортохантавирус]] – [[Hantaviridae]] === Басқа === : [[Ұлттық атлас]] • [[Адай Ата кешеніндегі Амал мерекесі]] • [[Балықшы рулары]] • [[Ақпан рулары]] • [[Румыниядағы қырым татарлары]] • [[Nuclearelectrica]] • [[Молдовагаз]] • [[Молдова Ұлттық банкі]] • [[Мокэницэ]] • [[Лысица (тау)]] • [[Польша аумағындағы тас дәуірі]] • [[Польша мемлекетінің мыңжылдығы]] • [[Obywatel G.C.]] • [[Praesens]] • [[Сербияның мемлекеттік рәміздері]] • [[Grokipedia]] • [[Grok]] • [[Gemini]] • [[DeepSeek]] • [[OpenAI o1]] • [[OpenAI o3]] • [[Qwen]] • [[LaMDA]] • [[Ernie Bot]] • [[GPT-4]] • [[Галлюцинация (жасанды интеллект)]] • [[Генеративті жасанды интеллект]] • [[Claude]] • [[Меркалли шкаласы]] • [[Рихтер шкаласы]] • [[BlackRock]] • [[The Vanguard Group]] • [[Sora]] • [[WeChat]] • [[Жасанды интеллект бумы]] • [[DALL-E]] • [[Брейнрот]] • [[Сигма-еркек]] • [[Figure AI]] • [[Figure 01 (робот)]] • [[Кисмет (робот)]] • [[GigaChat]] • [[Жасанды интеллект контентін анықтау]], [[ChatGPT Deep Research]],[[Eco-Shop]] • [[Есімбет (Әшібек)]] • [[Wargaming.net]] • [[World of Tanks Blitz]] • [[Информатика тарихы]] • [[МЕРКОСУР]] • [[Мыстангер (кітаптар сериясы)]] • [[Эпштейн файлдары]] • [[Қытай Жаңа жылы]] • [[Бнито]] • [[Абаттандыру]] • [[Абдалдар]] • [[Спенсер-хаус]] • [[Барон]] • [[Кеңсе әзілі]] • [[Барония]] • [[Фрайгерр]] • [[Шин-Лайн]] – [[Үшінші дүниежүзілік соғыс]] {| class="wikitable collapsible" ! scope="col" | Ұлт ! scope="col" | Мақала ! scope="col" | Саны |- |<center>Ағылшындар<center> |[[Артур Кёстлер]] – [[Робин Джордж Коллингвуд]] |<center>?<center> |- |<center>Еврейлер<center> |[[Амшель Майер Ротшильд]] – [[Соломо‌н Ма‌йер Ро‌тшильд]] – [[Натан Майер Ротшильд]] – [[Карл Майер Ротшильд]] – [[Джеймс Майер Ротшильд]] – [[Натан Ротшильд, 1-барон Ротшильд]] – [[Уолтер Ротшильд, 2-барон Ротшильд]] – [[Виктор Ротшильд, 3-барон Ротшильд]] – [[Джейкоб Ротшильд, 4-барон Ротшильд]] – [[Натаниэль Ротшильд, 5-барон Ротшильд]] – [[Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Амшель Ротшильд]] – [[Бенжамен де Ротшильд]] – [[Ги де Ротшильд]] – [[Давид Рене де Ротшильд]] – [[Дэвид Майер де Ротшильд]] – [[Лайонел де Ротшильд]] – [[Луи Натаниэль де Ротшильд]] – [[Майер Карл фон Ротшильд]] – [[Морис де Ротшильд]] – [[Чарльз Ротшильд]] – [[Эдмон Джеймс де Ротшильд]] – [[Эдмон Адольф де Ротшильд]] – [[Эдуард Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Адольф Карл фон Ротшильд]] – [[Артур де Ротшильд]] – [[Ларри Финк]] – [[Джаред Кушнер]] – [[Эдин Дэвид Росс]] |<center>?<center> |- |<center>Қазақтар<br>(Қазақстан аумағы)<center> |[[Мұңал батыр Келімбердіұлы]] – [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] – [[Текей Райымбердіұлы]] – [[Абыз би Әтембекұлы]] – [[Томан би]] – [[Малайсары би Тілеукеұлы]] – [[Бекайдар би Әлменбетұлы]] – [[Мөңке би Төлеұлы]] – [[Киікбай би Айтуғанұлы]] – [[Жабай би]] – [[Мая би Әнетұлы]] – [[Қырымқұл би Әнетұлы]] – [[Дәулеталы батыр Жарыұлы]] – [[Қашаған би Әуелұлы]] – [[Сарыбай би Айдосұлы]] – [[Қожамжар шешен Қазиұлы]] – [[Шағырай батыр Жәдікұлы]] – [[Сарымерген би Қосжанұлы]] – [[Еркебұлан Шәкіртұлы Мырзағалиев]] – [[Шомбыр батыр Болатұлы]] – [[Әнияр Қожабайұлы Молдабаев]] – [[Нұрлан Абызұлы Құлбаев]] – [[Сағыр Төлебайұлы]] – [[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]] – [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] – [[Абдаллах Қарабай]] – [[Тәуке сұлтан]] – [[Елена Анкудинова (шахматшы)]] – [[Алуа Ернарқызы Нұрман]] |<center>?<center> |- |<center>Хиуалықтар<br>(Хиуа аумағы)<center> |[[Арабшах әулеті]] – [[Хорезм ханы]] – [[Елбарыс хан]] – [[Сұлтан Қажы хан]] – [[Хасанқұл хан]] – [[Суфиян хан]] – [[Буджуга хан]] – [[Аванеш хан]] – [[Қал хан]] – [[Ағатай хан]] – [[Дост хан]] – [[Қажы Мұхаммед хан (Хиуа ханы)|Қажы Мұхаммед хан]] – [[Араб Мұхаммед хан]] – [[Елбарыс сұлтан]] – [[Исфандияр хан]] – [[Құдайдат хан]] – [[Ерең хан]] – [[Жошы хан (Хиуа ханы)|Жошы хан]] – [[Уәли хан (Хиуа ханы)|Уәли хан]] – [[Шахнияз хан]] – [[Шахбахт хан]] – [[Сайид Әли хан]] – [[Мұса хан]] – [[Жәдігер хан (Хиуа ханы)|Жәдігер хан]] – [[Тахир хан (Хиуа ханы)|Тахир хан]] – [[Темір Ғазы хан]] – [[Мұхаммед Әмин инақ]] – [[Аваз инақ]] – [[Елтүзер хан]] – [[I Мұхаммед Рахым хан]] – [[Аллақұл хан]] – [[Рахымқұл хан]] – [[Мұхаммед Әмин хан]] – [[Абдулла хан (Хиуа ханы)]] – [[Құтлық Мұрат хан]] – [[Сейіт Мұхаммед хан]] – [[II Мұхаммед Рахым хан]] – [[Асфандияр хан]] – [[Сейіт Абдулла хан]] – [[Шукруллабай Мискинов]] – [[Атажан Абдалов]] – [[Әбдіжаппар]] |<center>?<center> |- |<center>Бұхаралықтар<br>(Бұхара аумағы)<center> |[[Бұхара ханы]] – [[Бұхара құшбегісі]] – [[Маңғышлақ хан]] – [[Сүйінішқожа хан]] – [[Келді Мұхаммед]] – [[Наурыз Ахмет хан]] – [[Әбділәтіп хан]] – [[Әбділазиз хан (Шайбани)]] – [[Бұрхан сұлтан]] – [[Жар Мұхаммед]] – [[Жәни Мұхаммед]] – [[Дін Мұхаммед]] – [[Нәдір Мұхаммед]] – [[Әбділазиз хан (Аштархан)]] – [[Сұбханқұл хан]] – [[II Ұбайдулла хан]] – [[Әбілпейіз хан]] – [[Әбділмүмін хан]] – [[III Ұбайдулла хан]] – [[Әбілғазы хан (Аштархан)]] – [[Фазыл би]] – [[Барат сұлтан]] – [[Бақи Мұхаммед]] – [[Уәли Мұхаммед]] – [[Абдулла би]] – [[Жаушан]] – [[Мір Мұхаммед Әмин-и Бұхари]] – [[Абдулла Насруллаһи]] – [[Мұхаммед Жар ибн Араб қатаған]] – [[Әбдірахман-и Тали]] – [[Әбдікәрім]] – [[Әбділуаххаб Мырза]] – [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]] – [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]] – [[Мырза Садық мүнши]] – [[Мирий]] – [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]] – [[Абдалазим Сами]] – [[Хумули]] – [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] – [[Әбді Мирабдулқожа]] – [[Әбдірахман Танбури Самарқанди]] – [[Әмір Әли Акбар Самарқанди]] – [[Дәруіш Бозғала Самарқанди]] – [[Тұрақұл би]] – [[Әзиз би]] – [[Өткір би]] – [[Низамаддин Урганжи]] – [[Мырза Сәлімбек]] – [[Мырза Насрулла]] – [[Астанқұл би]] – [[Мұхаммед би (құшбегі)]] – [[Мұхаммед Шәріп (Бұхара әмірлігі)]] – [[Хайдарқұлбек би]] – [[Сейіт Әбділмүмін]] – [[Сейіт Нұраддин]] – [[Қасым хан (Бұхара әмірлігі)]] – [[Сейіт Акрам]] – [[Мұхаммед Жақып би]] – [[Сары хан]], |<center>?<center> |- |<center>Қоқандықтар<br>(Қоқан аумағы)<center> |[[Қоқан ханы]] – [[Атын]] – [[Алтын Бесік]] – [[Шахрух би]] – [[Әбдірахым би]] – [[Әбдікәрім би]] – [[Бобобек]] – [[Ердене би]] – [[Мұхаммед Әли хан]] – [[Шерәлі хан]] – [[Мұрат хан]] – [[Малла хан]] – [[Шахмұрат хан]] – [[Насриддин хан]] – [[Анбар Атын]] – [[Фурқат]] |<center>?<center> |- |<center>Түрікмендер<center> |[[Жәуміт тайпасы]], [[Теке тайпасы]], [[Сарық тайпасы]], [[Гөклен тайпасы]], [[Сақар тайпасы]], [[Оғыржалы тайпасы]], [[Алайонтлы тайпасы]], [[Мүршелі тайпасы]] |<center>8<center> |- |<center>Парсылар<center> |[[Абдаллаһ ибн Абд әр-Рашид]] – [[Әлиреза Арафи]] |<center>?<center> |- |<center>Румындар<center> |[[Овидий Котруш]] – [[Василе Кристя]] – [[Эракле Арион]] – [[Крин Антонеску]] – [[Джордже Симион]] |<center>?<center> |- |<center>Молдовандар<center> |[[Вадим Пистринчук]] – [[Лука Арбор]] |<center>?<center> |- |<center>Поляктар<center> |[[Каролина Витгенштейн]] |<center>?<center> |- |<center>Сербтер<center> |[[Михайло Милованович]] – [[Любомир Иванович]] – [[Милош Джурич]] – [[Миша Анастасиевич]] |<center>?<center> |} </pre> }} 1amf5fyoglj2tle27jm74k6u30imppp 0 775193 3602060 3555517 2026-05-09T03:24:21Z Casserium 68287 3602060 wikitext text/x-wiki Бұл мақалада [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] жанында жұмыс істейтін консультативтік-кеңесші органдар тізімі. == Тізімі == {| class="wikitable" ! Консультативтік-кеңесші орган атауы !! Төрағасы !! Төрағасының орынбасары !! Хатшысы !! Жұмыс органы !! Құрылған жылы |- | [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] || үш орынбасар || – || Президент әкімшілігі || 1995 жыл |- | [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]] || Қасым-Жомарт Тоқаев || – || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] || Президент әкімшілігі || 1991 жыл |- | [[Ұлттық құрылтай]] || Қасым-Жомарт Тоқаев || [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]], Бибігүл Жексенбай || [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] || [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] || 2022 жыл<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір жарлықтарының күші жойылды деп тану туралы]</ref> |- | [[Адам құқықтары жөніндегі комиссия]] || [[Жақып Қажманұлы Асанов|Жақып Асанов]] || екі орынбасар || Президенті әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің сектор меңгерушісі || Президент әкімшілігі || 1994 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U030001042_ Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанындағы Адам құқықтары жөнiндегi комиссия туралы]</ref> |- | Азаматтық мәселелер жөніндегі комиссия || Мемлекеттік кеңесші || Президенттің құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі || Президенті Әкімшілігі Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Президент әкімшілігі || 2014 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U060000198_ Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссия туралы]</ref> |- | «Астана» халықаралық қаржы орталығын басқару жөніндегі кеңес || Президент || Премьер-министр || бір хатшы || «Астана» халықаралық қаржы орталығының әкімшілігі» АҚ || 2015 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1500000160 "Астана" халықаралық қаржы орталығын басқару жөніндегі кеңес туралы ережені және оның құрамын бекіту туралы]</ref> |- | [[Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия]] || [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] || төрт орынбасар || Гаухар Нұрахметова || Президент әкімшілігі || 1998 жыл (2006 жылға дейін Отбасы және әйелдер iстерi жөнiндегi ұлттық комиссия, 2008 жылға дейін Отбасы iстерi және гендерлiк саясат жөнiндегi ұлттық комиссия)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U060000056_ Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөнiндегi ұлттық комиссия туралы]</ref> |- | әл-Фараби атындағы ғылым мен техника және А. Байтұрсынұлы атындағы гуманитарлық ғылымдар саласындағы мемлекеттік сыйлықтарын беру жөніндегі комиссия || Мемлекеттік кеңесші || екі орынбасар || Ғылым және жоғары білім вице-министрі || Ғылым және жоғары білім министрлігі || 2015 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1500000993 Қазақстан Республикасының әл-Фараби атындағы ғылым мен техника, А. Байтұрсынұлы атындағы гуманитарлық ғылымдар және Абай атындағы әдебиет пен өнер саласындағы мемлекеттік сыйлықтары туралы]</ref> |- | Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңес || Президент || – || Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі || Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі || 2025 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2500000881 Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңес құру туралы]</ref> |- | «Жасыл экономикаға» көшу жөніндегі кеңес || Премьер-министр || Премьер-министрінің бірінші орынбасары || Экология жəне табиғи ресурстар вице-министрі || Экология жəне табиғи ресурстар министрлігі || 2014 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1400000823 Қазақстан Республикасы Президентінің жанынан "Жасыл экономикаға" көшу жөніндегі кеңес құру туралы]</ref> |- | Кешiрiм жасау мәселелерi жөнiндегi комиссия || Марат Бәшімов || Президентінің құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі || – || Президент әкімшілігі || 199? жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U060000140_ Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанындағы Кешiрiм жасау мәселелерi жөнiндегi комиссия туралы]</ref> |- | Құқықтық саясат жөніндегі кеңес || Президенттің құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі || Бас прокурор || – || Президент әкімшілігі || 2002 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N020000303_ Қазақстан Республикасы Президентінің жанында Құқықтық саясат жөніндегі кеңес құру туралы]</ref> |- | Реформалар жөніндегі жоғары кеңес || Президент || – || – || ? || 2020 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1500000160 Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Реформалар жөніндегі жоғары кеңес туралы]</ref> |- | Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия || Мемлекеттік кеңесші || – || Президенті Әкімшілігінің Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі || Сыртқы істер министрлігінің Инвестициялар комитеті || 2002 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U020000839_ Қазақстан Республикасы Президентінің жанынан Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия құру туралы]</ref> |- | Ұлттық инвесторлар кеңесі || Премьер-министр || – || – || Ұлттық экономика министрлігі || 2014 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1400000791 Қазақстан Республикасының Президенті жанынан Ұлттық инвесторлар кеңесін құру туралы]</ref><ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1900000060 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық инвесторлар кеңесінің дербес құрамы туралы]</ref> |- | ҚР Ұлттық қорын басқару жөніндегі кеңес || Президент || – || – || Президент әкімшілігі || 2001 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2500000932 Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын басқару жөніндегі кеңестің кейбір мәселелері туралы]</ref> |- | Ұлттық қорынан бөлінген қаражаттың жұмсалуын мониторингтеу жөніндегі комиссия || Жоғары аудиторлық палата төрағасы || – || – || ? || 2014 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2500000879 Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан бөлінген қаражаттың жұмсалуын мониторингтеу жөніндегі комиссия туралы]</ref> |- | ҚР-нда цифрландыруды енгізу мәселелері жөніндегі комиссия || Премьер-министр || Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі || Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі || Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі || 2018 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1800000621 Қазақстан Республикасы Президентінің жанынан Қазақстан Республикасында цифрландыруды енгізу мәселелері жөніндегі комиссия құру туралы]</ref> |- | Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия || Мемлекеттік кеңесші || Ғылым және жоғары білім министрі || Ғылым және жоғары білім вице-министрі || Ғылым және жоғары білім министрлігі || 2000 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U000000470_ Шетелде кадрлар даярлау жөнiндегi республикалық комиссия туралы]</ref> |- | Шетелдiк инвесторлар кеңесi || Қасым-Жомарт Тоқаев || – || – || Сыртқы істер министрлігінің Инвестициялар комитеті || 1998 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U980003985_ Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанында Шетелдiк инвесторлар кеңесiн құру туралы]</ref><ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N2400000174 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Шетелдік инвесторлар кеңесінің дербес құрамы туралы]</ref> |- | Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымымен өзара іс-қимыл жөніндегі кеңес || Премьер-министр || үш орынбасар || – || Ұлттық экономика министрлігі || 2014 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1400000266 Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымымен өзара іс-қимыл жөніндегі кеңес туралы]</ref> |- | ҚР экономикасын жаңғырту мәселелері жөніндегі мемлекеттік комиссия || Премьер-министр || – || – || Ұлттық экономика министрлігі || 2007 жыл<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U070000314_ Қазақстан Республикасының экономикасын жаңғырту жөніндегі шаралар туралы]</ref> |- | Энергетикалық кеңес || Премьер-министр || екі орынбасар || Энергетика вице-министрі || Энергетика министрлігі || 2012 жыл (2022 жылға дейін Мұнай-газ кеңесі)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1200000285 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Энергетикалық кеңес туралы]</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар|*]] sgppv2qkbkkt485i97ghhe65njqn084 4 775564 3602058 3601376 2026-05-09T03:06:43Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3602058 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 44011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 52747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71985] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 46338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 115174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 360537] |- |3 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 63249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 284158] |- |4 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 20505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40967] |- |5 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 20228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 42084] |- |6 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 30631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 52691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 217917] |- |7 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 10949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 39920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 116432] |- |8 |[[Арқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 11412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 13993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 17289] |- |9 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 136649] |- |10 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 11004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 22184] |- |11 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 122564] |- |12 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 32577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 70310] |- |13 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26997] |- |14 |[[Түпті жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 9407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11247] |- |15 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 6940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17262] |- |16 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 15044] |- |17 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 5205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 12926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 26648] |- |18 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 90241] |- |19 |[[Қазақстан музейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8837] |- |20 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 29589] |- |21 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 103949] |- |22 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 18380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 69519] |- |23 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32917] |- |24 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10956] |- |25 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50262] |- |26 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 62238] |- |27 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27614] |- |28 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 125937] |- |29 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29832] |- |30 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 5859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 13255] |- |31 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60767] |- |32 |[[Жуніс Сахиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 5492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9356] |- |33 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 56228] |- |34 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 4297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 29296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 59586] |- |35 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 79605] |- |36 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40364] |- |37 |[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7798] |- |38 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6247] |- |39 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21290] |- |40 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6822] |- |41 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55962] |- |42 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15464] |- |43 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 20388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 84891] |- |44 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 17666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 122984] |- |45 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53032] |- |46 |[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6305] |- |47 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 4456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 7808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18455] |- |48 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 59230] |- |49 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 5471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 28547] |- |50 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86055] |- |51 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19823] |- |52 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11446] |- |53 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 17036] |- |54 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 11875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43820] |- |55 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36107] |- |56 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40615] |- |57 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 3478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25261] |- |58 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16363] |- |59 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41228] |- |60 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 41442] |- |61 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47106] |- |62 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30802] |- |63 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22438] |- |64 |[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 5974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 8794] |- |65 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 3441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 28203] |- |66 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27671] |- |67 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 2831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8366] |- |68 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 33541] |- |69 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 10854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23995] |- |70 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15267] |- |71 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 8001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 26211] |- |72 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17017] |- |73 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63102] |- |74 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36961] |- |75 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 29656] |- |76 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 38757] |- |77 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16196] |- |78 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 8903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 50573] |- |79 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10317] |- |80 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 50224] |- |81 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12841] |- |82 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 7043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 30132] |- |83 |[[Түменбай Қуандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4315] |- |84 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12501] |- |85 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 42806] |- |86 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20708] |- |87 |[[Асқар Алтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 5396] |- |88 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18561] |- |89 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 17746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 68953] |- |90 |[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4361] |- |91 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 2867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 11149] |- |92 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 22985] |- |93 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17661] |- |94 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 13898] |- |95 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26412] |- |96 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 3130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 3364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4594] |- |97 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15210] |- |98 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 7538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33542] |- |99 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 42297] |- |100 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 7691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 66720] |- |101 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33703] |- |102 |[[Ғарышкер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 2282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 3390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 6506] |- |103 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27569] |- |104 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 66722] |- |105 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20669] |- |106 |[[Темірхан Медетбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4988] |- |107 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14160] |- |108 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21907] |- |109 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29105] |- |110 |[[Юрий Алексеевич Гагарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5370] |- |111 |[[Тахауи Ахтанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6647] |- |112 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18676] |- |113 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25669] |- |114 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 9989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 84194] |- |115 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 6112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19551] |- |116 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28631] |- |117 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 31022] |- |118 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60575] |- |119 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47783] |- |120 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8110] |- |121 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38119] |- |122 |[[Жәркен Бөдешұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6876] |- |123 |[[Тынымбай Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6667] |- |124 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 13029] |- |125 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 28076] |- |126 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22391] |- |127 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 25706] |- |128 |[[Ерлан Жүніс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 4036] |- |129 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 64815] |- |130 |[[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3219] |- |131 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41920] |- |132 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 3801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 12019] |- |133 |[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8838] |- |134 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12820] |- |135 |[[Жүйелік блок]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 6822] |- |136 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26768] |- |137 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 8003] |- |138 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22502] |- |139 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 8146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 32939] |- |140 |[[Бесқонақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 1756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4434] |- |141 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 22134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30292] |- |142 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 41879] |- |143 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38468] |- |144 |[[Ғарышкерлер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2543] |- |145 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 7342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28753] |- |146 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 6864] |- |147 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 5030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20054] |- |148 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16287] |- |149 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13668] |- |150 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29062] |- |151 |[[Отырар кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3989] |- |152 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 5310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 25500] |- |153 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17058] |- |154 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 4774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21255] |- |155 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 3403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 5037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 21452] |- |156 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 27366] |- |157 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 34464] |- |158 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 5696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 26526] |- |159 |[[Нұрдәулет Бәбиханұлы Ақыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 2233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 3499] |- |160 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13830] |- |161 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33269] |- |162 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32397] |- |163 |[[Авторлық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4031] |- |164 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37232] |- |165 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15480] |- |166 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 5026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30731] |- |167 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24172] |- |168 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 5362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23266] |- |169 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10063] |- |170 |[[Барыс (жануар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 2800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 10029] |- |171 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8533] |- |172 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 46564] |- |173 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20657] |- |174 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13807] |- |175 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28632] |- |176 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36677] |- |177 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31207] |- |178 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21474] |- |179 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 7108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 34148] |- |180 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22609] |- |181 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 2268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4046] |- |182 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 58838] |- |183 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 24382] |- |184 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30529] |- |185 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11307] |- |186 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17395] |- |187 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16015] |- |188 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22359] |- |189 |[[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 10623] |- |190 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11069] |- |191 |[[Александрия кiтапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2596] |- |192 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32460] |- |193 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23692] |- |194 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23951] |- |195 |[[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 4826] |- |196 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21379] |- |197 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 4822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 25768] |- |198 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17575] |- |199 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7210] |- |200 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 5831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20655] |- |201 |[[Құралайдың салқыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7230] |- |202 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9636] |- |203 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6043] |- |204 |[[Қарлығаштар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 2592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 8792] |- |205 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27881] |- |206 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24055] |- |207 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 6329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29331] |- |208 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16528] |- |209 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26566] |- |210 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24247] |- |211 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30311] |- |212 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32877] |- |213 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20709] |- |214 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 15305] |- |215 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21996] |- |216 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25349] |- |217 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13408] |- |218 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17089] |- |219 |[[Ғарыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 2268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 5284] |- |220 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26449] |- |221 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18825] |- |222 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17836] |- |223 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 6890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25746] |- |224 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19300] |- |225 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 14836] |- |226 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17942] |- |227 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24269] |- |228 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27093] |- |229 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2833] |- |230 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20158] |- |231 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25682] |- |232 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20226] |- |233 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 25190] |- |234 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39884] |- |235 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11665] |- |236 |[[Қазақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 6014] |- |237 |[[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 4335] |- |238 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11005] |- |239 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17865] |- |240 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 4447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26539] |- |241 |[[Алдаркөсе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7994] |- |242 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31431] |- |243 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26723] |- |244 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 24084] |- |245 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19067] |- |246 |[[Принтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 2762] |- |247 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 14967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 21068] |- |248 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13434] |- |249 |[[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3710] |- |250 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 4493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18338] |- |251 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17649] |- |252 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 4125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17796] |- |253 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60220] |- |254 |[[Қазақстан кітапханалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2064] |- |255 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13608] |- |256 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28134] |- |257 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12837] |- |258 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21707] |- |259 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17736] |- |260 |[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7117] |- |261 |[[Алгоритм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 2217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 8344] |- |262 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17905] |- |263 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18972] |- |264 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30563] |- |265 |[[Тінтуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 2120] |- |266 |[[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3861] |- |267 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6133] |- |268 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 4926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19302] |- |269 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 2351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 12276] |- |270 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 13024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23118] |- |271 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17119] |- |272 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6532] |- |273 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9599] |- |274 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 7226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 23082] |- |275 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6916] |- |276 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8121] |- |277 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32756] |- |278 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 4610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 15353] |- |279 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 29785] |- |280 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 10025] |- |281 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20567] |- |282 |[[Рим империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9824] |- |283 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21836] |- |284 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19737] |- |285 |[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1605] |- |286 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38733] |- |287 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 23735] |- |288 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 11223] |- |289 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8145] |- |290 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15712] |- |291 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 41718] |- |292 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11974] |- |293 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13592] |- |294 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12673] |- |295 |[[Галактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3442] |- |296 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16920] |- |297 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 3247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 18288] |- |298 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 7959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37655] |- |299 |[[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2918] |- |300 |[[Марс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 5258] |- |301 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22232] |- |302 |[[Үй құстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1893] |- |303 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3681] |- |304 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10076] |- |305 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 18210] |- |306 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8734] |- |307 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23877] |- |308 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7719] |- |309 |[[Жаһандану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 2082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 10635] |- |310 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 2991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9734] |- |311 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9394] |- |312 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9837] |- |313 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1849] |- |314 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 6564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29774] |- |315 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17338] |- |316 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14659] |- |317 |[[Жеңіс күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6726] |- |318 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19571] |- |319 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17543] |- |320 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26949] |- |321 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10959] |- |322 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17441] |- |323 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14153] |- |324 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15656] |- |325 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16605] |- |326 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 13237] |- |327 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12898] |- |328 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7458] |- |329 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14530] |- |330 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20882] |- |331 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13900] |- |332 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16760] |- |333 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 18609] |- |334 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6171] |- |335 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12975] |- |336 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 9283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30725] |- |337 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13742] |- |338 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15731] |- |339 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12614] |- |340 |[[Тел өскен ұл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1991] |- |341 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 11390] |- |342 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19746] |- |343 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7882] |- |344 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27661] |- |345 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10728] |- |346 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12490] |- |347 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 26539] |- |348 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 4074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15881] |- |349 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12379] |- |350 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14241] |- |351 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12438] |- |352 |[[Көктем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 4782] |- |353 |[[Қазақстандағы туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6488] |- |354 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15509] |- |355 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23464] |- |356 |[[Қазақстанның сыртқы саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7937] |- |357 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11239] |- |358 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12189] |- |359 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20057] |- |360 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25249] |- |361 |[[ЮНЕСКО]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 2051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6411] |- |362 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16007] |- |363 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4957] |- |364 |[[Монитор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 3620] |- |365 |[[Леонардо да Винчи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 4570] |- |366 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13485] |- |367 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14528] |- |368 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 20107] |- |369 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15540] |- |370 |[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6373] |- |371 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 7318] |- |372 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16274] |- |373 |[[Кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6381] |- |374 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9240] |- |375 |[[Мекемтас Мырзахметұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4677] |- |376 |[[Медеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 8136] |- |377 |[[Шолпан (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 6162] |- |378 |[[Галстук]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2398] |- |379 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16692] |- |380 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12986] |- |381 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 3843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15520] |- |382 |[[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3126] |- |383 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15241] |- |384 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25528] |- |385 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16521] |- |386 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18891] |- |387 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16861] |- |388 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11912] |- |389 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17463] |- |390 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12982] |- |391 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 25908] |- |392 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 11880] |- |393 |[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5467] |- |394 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13994] |- |395 |[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8721] |- |396 |[[Тыныс белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9335] |- |397 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 4384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 25251] |- |398 |[[Франция Ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1422] |- |399 |[[Қазақтың ұлттық тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19074] |- |400 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37458] |- |401 |[[Қайта құру кезеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 7447] |- |402 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4022] |- |403 |[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1446] |- |404 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13474] |- |405 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 14316] |- |406 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8698] |- |407 |[[Театр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6508] |- |408 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8302] |- |409 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7220] |- |410 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9660] |- |411 |[[Плагиат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 2191] |- |412 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17453] |- |413 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10033] |- |414 |[[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1212] |- |415 |[[Қазақ солдаты (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3924] |- |416 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13130] |- |417 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12887] |- |418 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14777] |- |419 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 7409] |- |420 |[[Жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1889] |- |421 |[[Кеңес Одағының Батыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 5365] |- |422 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33055] |- |423 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24730] |- |424 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 6556] |- |425 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7705] |- |426 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32531] |- |427 |[[Аспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3345] |- |428 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5289] |- |429 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5450] |- |430 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8131] |- |431 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9605] |- |432 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 15167] |- |433 |[[Тәттімбет Қазанғапұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7401] |- |434 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8968] |- |435 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10079] |- |436 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 13072] |- |437 |[[Қояндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11282] |- |438 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12522] |- |439 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13475] |- |440 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11064] |- |441 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4524] |- |442 |[[Мона Лиза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 3599] |- |443 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12030] |- |444 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7018] |- |445 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12505] |- |446 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19485] |- |447 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16423] |- |448 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8310] |- |449 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2296] |- |450 |[[Лувр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 2971] |- |451 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11573] |- |452 |[[Электронды пошта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 4146] |- |453 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11941] |- |454 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5064] |- |455 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12418] |- |456 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3135] |- |457 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20258] |- |458 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15230] |- |459 |[[Шұғаның белгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14723] |- |460 |[[Бейсенбай Кенжебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2918] |- |461 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8613] |- |462 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13509] |- |463 |[[Киелі жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1475] |- |464 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8238] |- |465 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18391] |- |466 |[[Гераклит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1571] |- |467 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10775] |- |468 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 5382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23965] |- |469 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 13312] |- |470 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11158] |- |471 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15383] |- |472 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16043] |- |473 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15643] |- |474 |[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 8401] |- |475 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 3092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 19828] |- |476 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19935] |- |477 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12524] |- |478 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9481] |- |479 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19717] |- |480 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32068] |- |481 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7921] |- |482 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12223] |- |483 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 8407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 33264] |- |484 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15630] |- |485 |[[Келес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1826] |- |486 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1957] |- |487 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11345] |- |488 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6867] |- |489 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 23783] |- |490 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 31021] |- |491 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10941] |- |492 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9146] |- |493 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13114] |- |494 |[[Орыс асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1636] |- |495 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15982] |- |496 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 19302] |- |497 |[[Мысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 1685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 6391] |- |498 |[[Аңыздың ақыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19130] |- |499 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6905] |- |500 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12839] |- |501 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 3096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 18825] |- |502 |[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9681] |- |503 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13014] |- |504 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12687] |- |505 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21485] |- |506 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6284] |- |507 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11729] |- |508 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9965] |- |509 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10141] |- |510 |[[Қатысушы:1nter pares]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 2337] |- |511 |[[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10391] |- |512 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 24286] |- |513 |[[Қатысушы:Rasulbek Adil]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2515] |- |514 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10302] |- |515 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9212] |- |516 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16714] |- |517 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18351] |- |518 |[[Әсет Найманбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3546] |- |519 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27765] |- |520 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 16085] |- |521 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11439] |- |522 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7236] |- |523 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6419] |- |524 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8097] |- |525 |[[Ай (серік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 6573] |- |526 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 23548] |- |527 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12017] |- |528 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9646] |- |529 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18355] |- |530 |[[Аралас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4360] |- |531 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12347] |- |532 |[[Дүниежүзілік көрме (2017)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 2362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 12050] |- |533 |[[Есім ханның ескі жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5684] |- |534 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10088] |- |535 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12980] |- |536 |[[Нұралы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6597] |- |537 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8656] |- |538 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14830] |- |539 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10978] |- |540 |[[Гиннесс рекордтар кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2452] |- |541 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18514] |- |542 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5971] |- |543 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15990] |- |544 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12856] |- |545 |[[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3438] |- |546 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5366] |- |547 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4988] |- |548 |[[Илон Маск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 4239] |- |549 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7634] |- |550 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12858] |- |551 |[[Аққан жұлдыз (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3340] |- |552 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11564] |- |553 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12775] |- |554 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9293] |- |555 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16228] |- |556 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17645] |- |557 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16208] |- |558 |[[Қазан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10091] |- |559 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11867] |- |560 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6783] |- |561 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11755] |- |562 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10115] |- |563 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 22826] |- |564 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 13061] |- |565 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17349] |- |566 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7553] |- |567 |[[Чернобыль апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 2999] |- |568 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 7677] |- |569 |[[Кітапхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4152] |- |570 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16076] |- |571 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12458] |- |572 |[[Балықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10021] |- |573 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3727] |- |574 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7215] |- |575 |[[Күләш Ділдәқызы Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4511] |- |576 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 17314] |- |577 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21704] |- |578 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7920] |- |579 |[[Құс жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3998] |- |580 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9167] |- |581 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8951] |- |582 |[[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2233] |- |583 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14872] |- |584 |[[Робот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 2775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 10758] |- |585 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7869] |- |586 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11333] |- |587 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13424] |- |588 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9456] |- |589 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9147] |- |590 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13670] |- |591 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 2940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 13146] |- |592 |[[Татарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3458] |- |593 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3978] |- |594 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3624] |- |595 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12019] |- |596 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8931] |- |597 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6606] |- |598 |[[Роза Мұқанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4591] |- |599 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10390] |- |600 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17915] |- |601 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13364] |- |602 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11769] |- |603 |[[Мұражай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5796] |- |604 |[[Мөде қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5480] |- |605 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9065] |- |606 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5192] |- |607 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7138] |- |608 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13640] |- |609 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9117] |- |610 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8197] |- |611 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15673] |- |612 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15606] |- |613 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8013] |- |614 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8974] |- |615 |[[Бақбақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4329] |- |616 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11663] |- |617 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7966] |- |618 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 11401] |- |619 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9704] |- |620 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5691] |- |621 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 5110] |- |622 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7592] |- |623 |[[Мәлік Ғабдуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13030] |- |624 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11640] |- |625 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3655] |- |626 |[[Өзбектер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4392] |- |627 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10621] |- |628 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3765] |- |629 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29726] |- |630 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15352] |- |631 |[[Шығай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7286] |- |632 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13455] |- |633 |[[Кемпірқосақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 3771] |- |634 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 10825] |- |635 |[[Қырғыз асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1585] |- |636 |[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6955] |- |637 |[[Наурыз көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8320] |- |638 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 8146] |- |639 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9457] |- |640 |[[Таласбек Әсемқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3236] |- |641 |[[Қазақтың 500 ән-күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 2106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 13695] |- |642 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9957] |- |643 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14354] |- |644 |[[Сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8623] |- |645 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 3448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11678] |- |646 |[[Қарағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 5028] |- |647 |[[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3947] |- |648 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 11095] |- |649 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 14089] |- |650 |[[Иосиф Виссарионович Сталин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7123] |- |651 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10844] |- |652 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9196] |- |653 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 12150] |- |654 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8435] |- |655 |[[Шарана шайқау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7396] |- |656 |[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4998] |- |657 |[[Николай Коперник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 4424] |- |658 |[[Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3850] |- |659 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16743] |- |660 |[[Ежелгі Рим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 4532] |- |661 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9797] |- |662 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15192] |- |663 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12921] |- |664 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7053] |- |665 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9655] |- |666 |[[Раушангүлділер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5915] |- |667 |[[Шоқжұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 4670] |- |668 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10894] |- |669 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9242] |- |670 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6499] |- |671 |[[Ақсақ құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 5243] |- |672 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14096] |- |673 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8570] |- |674 |[[Қант диабеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 12054] |- |675 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12830] |- |676 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14218] |- |677 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26317] |- |678 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13639] |- |679 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12663] |- |680 |[[КСРО ыдырауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 6076] |- |681 |[[Тiлеуке Құлекеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3145] |- |682 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9664] |- |683 |[[Бейбітшілік және келісім сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5766] |- |684 |[[Спорт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 4661] |- |685 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8997] |- |686 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5825] |- |687 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14666] |- |688 |[[Геродот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 6827] |- |689 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11445] |- |690 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 20049] |- |691 |[[Көтеш Райымбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2053] |- |692 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8819] |- |693 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8673] |- |694 |[[:Сурет:Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |- |695 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9023] |- |696 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8301] |- |697 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8651] |- |698 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8503] |- |699 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11094] |- |700 |[[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2196] |- |701 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20059] |- |702 |[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21731] |- |703 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7168] |- |704 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11339] |- |705 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 9972] |- |706 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4460] |- |707 |[[Мәскеу шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2924] |- |708 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6645] |- |709 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 11107] |- |710 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 11118] |- |711 |[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4498] |- |712 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2259] |- |713 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9485] |- |714 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16896] |- |715 |[[Астана Опера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4422] |- |716 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24712] |- |717 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8910] |- |718 |[[Қазақстан халқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7047] |- |719 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13451] |- |720 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4431] |- |721 |[[Семирамида аспалы бағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 10189] |- |722 |[[Украин асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 811] |- |723 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10483] |- |724 |[[Иса Мәсіх]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 4976] |- |725 |[[Алғашқы көмек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 5994] |- |726 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6547] |- |727 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6970] |- |728 |[[Балбырауын (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 4066] |- |729 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12256] |- |730 |[[Бразилия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6643] |- |731 |[[Көпен Әмірбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3561] |- |732 |[[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2716] |- |733 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13506] |- |734 |[[Оқшау сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 6030] |- |735 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8938] |- |736 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18387] |- |737 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11071] |- |738 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4606] |- |739 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 18928] |- |740 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6795] |- |741 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 1949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 9922] |- |742 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8357] |- |743 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7952] |- |744 |[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5974] |- |745 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15451] |- |746 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17868] |- |747 |[[Үркер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 2516] |- |748 |[[Арыстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4793] |- |749 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10912] |- |750 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9488] |- |751 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 2382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8796] |- |752 |[[Балуан Шолақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6085] |- |753 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14567] |- |754 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9692] |- |755 |[[Әдемі инелік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 918] |- |756 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8261] |- |757 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10646] |- |758 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4630] |- |759 |[[Ленинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2690] |- |760 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10021] |- |761 |[[Адам даму индексі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 3777] |- |762 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 31053] |- |763 |[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1202] |- |764 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6885] |- |765 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11048] |- |766 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8754] |- |767 |[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6059] |- |768 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8484] |- |769 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2922] |- |770 |[[Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6207] |- |771 |[[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 872] |- |772 |[[Меркурий (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 4567] |- |773 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6306] |- |774 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7134] |- |775 |[[:Санат:Айтыс ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7378] |- |776 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6834] |- |777 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6744] |- |778 |[[Үмбетей Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6305] |- |779 |[[Адай күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6250] |- |780 |[[Ұлықбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3220] |- |781 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9485] |- |782 |[[Нәзира Қожахметқызы Дәулетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 842] |- |783 |[[Байқоңыр (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3438] |- |784 |[[Тәж Махал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 5472] |- |785 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7444] |- |786 |[[Шиебөрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 2240] |- |787 |[[Қазақстандағы су қоймаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5405] |- |788 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15329] |- |789 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6150] |- |790 |[[Алматы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11196] |- |791 |[[Қоқиқаздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 3996] |- |792 |[[Ғылыми-техникалық революция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 5552] |- |793 |[[Альберт Эйнштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 5947] |- |794 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17783] |- |795 |[[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5097] |- |796 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6544] |- |797 |[[Дамыған елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8275] |- |798 |[[Пароль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 1458] |- |799 |[[Ғарышқа ұшқан жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2169] |- |800 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11058] |- |801 |[[Өркениеттер қақтығысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2993] |- |802 |[[Қарагөз (трагедия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5971] |- |803 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4263] |- |804 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17581] |- |805 |[[Ирандағы соғыс (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1385] |- |806 |[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4874] |- |807 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8624] |- |808 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4699] |- |809 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13338] |- |810 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 12040] |- |811 |[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 2337] |- |812 |[[Аққулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7641] |- |813 |[[Еуразия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11853] |- |814 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5224] |- |815 |[[Шайтанкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2683] |- |816 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8927] |- |817 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1480] |- |818 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4261] |- |819 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6893] |- |820 |[[:Санат:Қазақстан мұражайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2186] |- |821 |[[Қартқожа (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5025] |- |822 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24085] |- |823 |[[Зәр шығару жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11173] |- |824 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12123] |- |825 |[[Құлагер (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12043] |- |826 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11214] |- |827 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8315] |- |828 |[[Әскери коммунизм саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8717] |- |829 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17971] |- |830 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11737] |- |831 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9694] |- |832 |[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7316] |- |833 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11999] |- |834 |[[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2953] |- |835 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 8708] |- |836 |[[Хромосомалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5140] |- |837 |[[Қазақ КСР-нің "мемлекеттік егемендігі туралы" декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3192] |- |838 |[[Адамның кейбір кездері...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 1442] |- |839 |[[Баубек Бұлқышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 2989] |- |840 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10223] |- |841 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18691] |- |842 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9586] |- |843 |[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 6286] |- |844 |[[Смағұл Сәдуақасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7250] |- |845 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8275] |- |846 |[[Тұмар ханша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 9568] |- |847 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9739] |- |848 |[[Рауғаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 2074] |- |849 |[[Ықылас Дүкенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4114] |- |850 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9689] |- |851 |[[Мария Кюри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1973] |- |852 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 10029] |- |853 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5904] |- |854 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6515] |- |855 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3858] |- |856 |[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8163] |- |857 |[[Анықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10993] |- |858 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9387] |- |859 |[[Надежда Андреевна Лушникова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1514] |- |860 |[[Юпитер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 4414] |- |861 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5907] |- |862 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7101] |- |863 |[[Тынық мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11221] |- |864 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8204] |- |865 |[[:Санат:Қазақстан актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2504] |- |866 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5330] |- |867 |[[Спартак көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1852] |- |868 |[[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4472] |- |869 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8684] |- |870 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 5036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14886] |- |871 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9899] |- |872 |[[Қорық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 4198] |- |873 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5228] |- |874 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7604] |- |875 |[[Көлеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2711] |- |876 |[[Жұқпалы аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7611] |- |877 |[[Ғұмар Қараш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4462] |- |878 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8557] |- |879 |[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2959] |- |880 |[[Үлгі:Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5478] |- |881 |[[Дүниежүзілік денсаулық күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 949] |- |882 |[[Қайың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4565] |- |883 |[[Тамыз бүлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3444] |- |884 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 10026] |- |885 |[[Даун синдромы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 7885] |- |886 |[[Сатурн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 3614] |- |887 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15824] |- |888 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6719] |- |889 |[[Дәнеш Рақышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1853] |- |890 |[[Жұбан Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9052] |- |891 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15426] |- |892 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3027] |- |893 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17050] |- |894 |[[Конгресс кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1172] |- |895 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9313] |- |896 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 14876] |- |897 |[[Кенелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2488] |- |898 |[[Антивирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5535] |- |899 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8612] |- |900 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15812] |- |901 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6958] |- |902 |[[Бауырымен жорғалаушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4787] |- |903 |[[Ауыл шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9452] |- |904 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5621] |- |905 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8798] |- |906 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6799] |- |907 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14426] |- |908 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11654] |- |909 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 4331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 14165] |- |910 |[[Британ мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 767] |- |911 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14851] |- |912 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4522] |- |913 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8561] |- |914 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17430] |- |915 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8066] |- |916 |[[Жануарлар қалай үндейді (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 4027] |- |917 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6245] |- |918 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11174] |- |919 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5760] |- |920 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8590] |- |921 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5315] |- |922 |[[Дәрумен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7968] |- |923 |[[Қазанғап Тілепбергенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3614] |- |924 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10195] |- |925 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7253] |- |926 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26153] |- |927 |[[:Санат:Қазақстан театрлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1706] |- |928 |[[Хеопс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 3385] |- |929 |[[Желшешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 8848] |- |930 |[[Киіз үй жабдықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5884] |- |931 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5910] |- |932 |[[Өркениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 11248] |- |933 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9777] |- |934 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20369] |- |935 |[[Митоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 1616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8778] |- |936 |[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5210] |- |937 |[[Сілтеме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 1784] |- |938 |[[Бәйтерек (мифология)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3868] |- |939 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 606] |- |940 |[[Ұлттық кітап күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 546] |- |941 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19990] |- |942 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9882] |- |943 |[[Эрмитаж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 2007] |- |944 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 16726] |- |945 |[[Азамат соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9129] |- |946 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 11106] |- |947 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2314] |- |948 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 2470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 13198] |- |949 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5582] |- |950 |[[Инеліктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2042] |- |951 |[[Ілия Жақанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3508] |- |952 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10655] |- |953 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8207] |- |954 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 14214] |- |955 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10240] |- |956 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9711] |- |957 |[[Күйші (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3890] |- |958 |[[Қуыршақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1826] |- |959 |[[Алкандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5607] |- |960 |[[:Санат:Қазақстан театр актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1240] |- |961 |[[Жұлын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 5831] |- |962 |[[Алкендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3637] |- |963 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6998] |- |964 |[[Туберкулез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 7216] |- |965 |[[Бір жасушалылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2573] |- |966 |[[Сталинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2398] |- |967 |[[Төлеген Тоқтаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2830] |- |968 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7378] |- |969 |[[Швейцария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 5537] |- |970 |[[Емен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3326] |- |971 |[[Смағұл Абатұлы Елубай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5325] |- |972 |[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4142] |- |973 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14388] |- |974 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11996] |- |975 |[[Қалқаман – Мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4666] |- |976 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 9927] |- |977 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7748] |- |978 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 13882] |- |979 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8298] |- |980 |[[Айша бибі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 6117] |- |981 |[[Торғайлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2551] |- |982 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6473] |- |983 |[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 7492] |- |984 |[[Сәбит Дөнентаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4194] |- |985 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10199] |- |986 |[[Эрнест Хемингуэй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 4130] |- |987 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7535] |- |988 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10560] |- |989 |[[Үлкен деректер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2101] |- |990 |[[Аутизм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5582] |- |991 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9183] |- |992 |[[Үстірт қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8223] |- |993 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7728] |- |994 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5864] |- |995 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13256] |- |996 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9982] |- |997 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 2129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8091] |- |998 |[[Қарахан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5793] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} atzin6yaehte9rmllw6cbs225zz7yc2 0 775847 3602159 3574592 2026-05-09T09:34:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602159 wikitext text/x-wiki '''Казус белли''' ([[Латын тілі|лат]]. ''casus belli'' — «соғысқа себеп болатын жағдай», «әскери оқиға») — [[рим құқығы]] дәуірінен шыққан [[Құқықтану|заң]] [[Құқықтану|ұғымы]]: [[Соғыс жариялау|соғыс жариялауға]] формалды себеп.<ref>Казус белли // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — <abbr>М.</abbr> : Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref> Алғашқы мағынасында ''casus belli'' [[Ежелгі Рим|ежелгі Римнің]] арнайы құқық жүйесіне жататын заң санаты болды. Оны [[Сенат (Ежелгі Рим)|сенат]] шешімдерін жүзеге асыру кезінде [[Коллегия (Ежелгі Рим)|абыздар алқасының]] мүшелері қолданған, бұл шешімдер көршілес халықтарға қойылған талаптарды қамтыған. Сенаттың [[ультиматум]] түрінде қойылған талаптарына белгіленген мерзімде жауап берілмесе, немесе жауап теріс не қанағаттандырмайтын болса, бұл [[Әскери қимылдар|әскери әрекеттерді]] бастауға себеп ретінде қарастырылған.<ref name=":0">''Макушев П. В. и Хридочкин А. В.'' [https://books.google.ca/books?id=kysqDwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT247#v=onepage&q&f=false Казус белли] // Международное право. Словарь-справочник. — <abbr>М.</abbr>: Прометей, 2017. — ISBN 978-5-906879-40-0.</ref> XX ғасырда соғысты ұлттық саясаттың құралы ретінде [[Соғыс құқығы|қолдану құқығы]] жойылғаннан кейін, ''casus belli'' ұғымы кейбір мемлекеттер үшін ескірген деп есептеледі.<ref>''Борисов А. Б.'' [https://books.google.ca/books?id=YZ0QDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA269#v=onepage&q&f=false Большой юридический словарь] — <abbr>М.</abbr>: Книжный мир, 2010. — С. 269. — ISBN 978-5-8041-042-8.</ref> Сонымен бірге [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысы|БҰҰ Жарғысы]] қарулы шабуыл жасалған жағдайда мемлекеттердің жеке немесе ұжымдық өзін-өзі қорғау мақсатында әскери әрекеттер жүргізуіне мүмкіндік береді. Сондай-ақ халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау, бейбітшілікке төнген қатерді, бейбітшіліктің бұзылуын немесе агрессия актісін жою үшін халықаралық қарулы күштерді қолдану мүмкіндігі қарастырылған, егер бұл мәселелерді басқа құралдармен шешу мүмкін болмаса.<ref name=":0" /> == Терминология == ''Casus belli'' термині Еуропада XVII–XVIII ғасырларда кең тарады. Бұл ең алдымен [[Гуго Гроций]] (1653), [[Корнелиус ван Бейнкерсхук|Корнелиус ван]] [[Корнелиус ван Бейнкерсхук|Бейнкерсхук]] (1707) және [[Жан-Жак Бурламаки]] (1732) сияқты ойшылдардың еңбектері арқылы, сондай-ақ ''[[Соғыс құқығы|jus ad bellum]]'' («[[әділетті соғыс теориясы]]<nowiki/>») саяси [[Доктрина|доктринасының]] дамуына байланысты болды.<ref>Russell, Frederick H. (1997). ''The Just War in the Middle Ages''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-29276-X.</ref><ref>Childress, James F. [https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/004056397803900302 Just-War Theories: The Bases, Interrelations, Priorities, and Functions of Their Criteria] ''Theological Studies''. '''39''' (3): 427–45.</ref> Термин бейресми түрде де қолданылып, мемлекет қақтығысқа кіру үшін алға тартатын кез келген «әділетті себепті» білдіруі мүмкін. Ол сондай-ақ бұл ұғым кең таралғанға дейін соғысқа негіз болған жағдайларды сипаттау үшін,<ref>Zorich, Zach (June 2016). "The First Casus Belli". ''Archeology''. "ең жақсы аң аулау алқаптарына қол жеткізу"</ref> әрі [[Соғыс жариялау|ресми соғыс жарияланбаған]] кезде де әскери әрекеттердің негіздемесін түсіндіру үшін қолданылады (мысалы, [[Тонкин қарары|Тонкин шығанағы қарары]] қабылданар алдындағы жағдайды сипаттағанда). ''Casus belli''-ді ресми түрде жариялаған кезде үкімет әдетте соғысқа барудың себептерін, соғысты жүргізудің жоспарланған тәсілдерін және басқа тараптардың соғыстың алдын алу үшін қандай қадамдар жасай алатынын түсіндіреді. Осы арқылы мемлекет соғысқа тек ең соңғы шара ретінде (''[[ultima ratio]]'') жүгінетінін және оған «әділетті себеп» бар екенін көрсетуге тырысады. Қазіргі [[халықаралық құқық]] соғыс жүргізудің кемінде үш заңды негізін мойындайды: өзін-өзі қорғау, шарт талаптарына сәйкес одақтасты қорғау және [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымының]] мақұлдауы. == Пайдалану себептері == Мемлекеттер басқа бір елге шабуыл жасауды ақтау үшін қоғам алдында белгілі бір негіздеме қажет деп есептеуі мүмкін. Бұл соғысқа ішкі қолдауды күшейту үшін де, сондай-ақ ықтимал одақтастардың қолдауын алу үшін де маңызды. [[Екінші дүниежүзілік соғысы салдары|Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін]] қабылданған [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысы|БҰҰ Жарғысы]] қол қойған мемлекеттерге соғыс жүргізуге тыйым салады, тек мына жағдайлардан басқа: * Агрессияға қарсы өзін қорғау немесе шарттық міндеттемелерге сәйкес одақтасты қорғау мақсатында. * БҰҰ ұйымы операцияға алдын ала рұқсат берген жағдайда. Сонымен қатар БҰҰ агрессиялық соғыс бастаған, бірақ ұйымға мүше емес мемлекеттерге қарсы әрекет ету үшін мүше елдерден араласуды талап ету құқығын да өзінде қалдырады.<ref>[https://www.un.org/en/about-us/un-charter/chapter-7 United Nations Charter, Chapter VII] ''www.un.org''</ref> == Тарихи мысалдар == Бұл бөлімде қазіргі заманда болған casus belli-дің ең белгілі және/немесе даулы бірнеше жағдайлары сипатталады. === Екінші апиын соғысы === {{Main|Екінші апиын соғысы}} [[File:Auguste Chapdelaine.jpg|thumb|[[Париждің Шетелдік миссиялар қоғамы|Париждің Шетелдік миссиялар қоғамының]] [[Миссионерлік|миссионері]] [[Огюст Шапделен|Огюст Шапделеннің]] өлім жазасына кесілуі Францияның [[Екінші апиын соғысы|Екінші апиын соғысына]] қатысуының ресми себебі болды]] Еуропалықтар [[Бірінші апиын соғысы|Бірінші апиын соғысынан]] кейін жасалған [[Нанкин келісімшарты|Нанкин]] [[Нанкин келісімшарты|келісімшартына]] сәйкес Қытай порттарына қол жеткізе алды. Франция [[Екінші апиын соғысы|Екінші апиын соғысына]] себеп ретінде [[Огюст Шапделен|Огюст Шапделеннің]] өлімін (''casus belli'') пайдаланды. 1856 жылғы 29 ақпанда француз миссионері Шапделен шетелдіктерге кіруге рұсат етілмеген [[Гуанси-Чжуан автономды ауданы|Гуанси]] провинциясында өлтірілді. Бұған жауап ретінде британдық және француз әскерлері тез арада [[Гуанчжоу]] (Кантон) қаласын бақылауға алды.<ref>[https://www.napoleon.org/en/history-of-the-two-empires/timelines/the-franco-british-expedition-to-china-1860/ The Franco-British expedition to China, 1860] ''napoleon.org''</ref><ref>[https://chiculture.org.hk/en/photo-story/1206 The Invasion of China by the Anglo-French Alliance] ''chiculture.org.hk''</ref> === Америкадағы азамат соғысы === {{Main|Америкадағы азамат соғысы}} [[File:"The Attack on Fort Sumter.".jpg||thumb|«Форт Самтерге шабуыл» - Конфедераттар Форт Самтерді атқылауда (гравюра, шамамен 1861–1865 жж.). Миссури тарих мұражайы]] [[Солтүстік құрама штаттар|Солтүстік]] және [[Оңтүстік құрама штаттар|Оңтүстік]] штаттар арасындағы ұзаққа созылған қайшылықтар (негізінен [[АҚШ-тағы құлдық|құлдық]] мәселесіне байланысты моральдық даулар мен әлеуметтік-экономикалық айырмашылықтар) [[Америкадағы азамат соғысы|Америкадағы азамат соғысының]] негізгі себептері болды. Алайда [[Американың Конфедерация штаттары|Конфедерация]] әскерінің [[Форт Самтер шайқасы|Форт Самтерге шабуылы]] (1861 ж. 12–14 сәуір) [[Одақ (АҚШ)|Одақ]] үшін соғыстың ''casus belli''-і, яғни ресми басталуына себеп болған оқиғаға айналды.<ref name=":1">Watson, William (1887). [https://books.google.kz/books?id=VJpBAAAAYAAJ&pg=PA113&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Life in the Confederate Army: Being the Observations and Experiences of an Alien in the South During the American Civil War''] United States: Chapman & Hall. p. 113. ISBN 9780722282977.</ref> Тарихшы [[Дэвид Герберт Дональд]] (1996) президент [[Авраам Линкольн|Авраам Линкольннің]] «инаугурациядан Форт Самтерге оқ атылғанға дейінгі айларда қақтығысты болдырмауға қайта-қайта тырысқанын» атап көрсетеді. Бұл оның «бауырластық қанын бірінші болып төкпеу» туралы уәдесін ұстанғанын білдіреді. Сонымен қатар ол бекіністерді беріп жібермеуге де ант берген еді. Осы қарама-қайшы ұстанымдардың жалғыз шешімі Конфедерацияның бірінші болып оқ атуы болатын — және дәл солай болды.<ref>Donald, David Herbert. [https://books.google.kz/books?id=G-t-3BfE-bUC&redir_esc=y Lincoln] p. 293. Simon & Schuster. ISBN 978-0-684-82535-9.</ref> Конфедерация ардагері [[Уильям Уотсон]] 1887 жылы сол уақытқа дейін АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы [[Уильям Генри Сьюард|Уильям]] [[Уильям Генри Сьюард|Г. Сьюард]] «бөлініп шыққан штаттарға қарсы соғыс жариялау үшін әділ себеп таба алмағанын», ал Самтер оқиғасы оған «іздеген ''casus belli''-ін бергенін» жазған.<ref name=":1" /> Уотсон [[Джефферсон Дэвис]] пен басқа Конфедерация жетекшілерінің Самтердегі жеңісті мақтан тұтып тойлағанын сынға алады. Оның пікірінше, олар бірінші болып шабуыл жасау Конфедерацияға халықаралық деңгейде агрессор ретінде жағымсыз бедел әкелгенін және Сьюардқа «Солтүстіктің толық қолдауына» ие болуға мүмкіндік бергенін ұмытып кетті.<ref name=":1" /> === Испан-Америка соғысы === {{Main|Испан-Америка соғысы}} [[File:Independence Seaport Museum 226.JPG|thumb|1898 ж. шамасында салынған Испанияға ескерту жасап тұрған соғысқұмар [[Сэм ағай|Сэм ағайды]] бейнелейтін карикатура]] «[[USS Maine (ACR-1)|Мэн]]<nowiki/>» — 1898 жылғы 15 ақпанда [[Куба генерал-капитандығы|Испаниялық Кубадағы]] Гавана айлағында батып кеткен [[АҚШ Әскери-теңіз күштері|АҚШ Әскери-теңіз күштерінің]] кемесі. «Мэн» кемесінің жойылуы Испанияға қарсы соғыстың бірден жариялануына әкелмегенімен, бейбіт шешім мүмкіндігін іс жүзінде жоққа шығарған саяси ахуал қалыптастырды.<ref>Musicant, Ivan. [[iarchive:empirebydefaults00musi|''Empire by Default: The Spanish–American War and the Dawn of the American Century'']]. New York: Henry Holt and Company. pp. 151–152. ISBN 978-0-8050-3500-1.</ref> Испандық тергеу жарылыс көмір қоймаларындағы өздігінен тұтанудан болды деген қорытындыға келді, ал АҚШ-тың Сэмпсон комиссиясының тергеу соты жарылыс сырттан жасалған, яғни [[Торпеда|торпедадан]] болған деп шешті. [[Уильям Мак-Кинли|Мак-Кинли әкімшілігі]] бұл жарылысты ресми түрде ''casus belli'' ретінде көрсетпегенімен, кейбіреулер Кубадағы қатыгездік әрекеттер мен Испанияның бақылауды жоғалтуы туралы пікірлерге байланысты Испаниямен соғысуды бұрыннан жақтаған еді.<ref>Reilly, John C.; Scheina, Robert L. (1980). ''American Battleships 1886–1923: Predreadnought Design and Construction''. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. p. 30. ISBN 978-0-87021-524-7.</ref> Соғыс жақтастары «Мэнді еске алыңдар! Испанияға қарғыс болсын!» деген ұранды кеңінен қолданды.<ref>Frankie Witzenburg. [https://www.usni.org/remember-maine-hell-spain 'Remember the Maine, to Hell With Spain!'] U.S. Naval Institute. www.usni.org</ref><ref>O. P. Jons. [https://scispace.com/pdf/remember-the-maine-5c6lufzzrj.pdf Remember the “MAINE”] Computer Sciences Corporation (CSC), Advanced Marine Center (AMC), Washington, D.C., USA. Maritime Heritage and Modern Ports. Second International Conference on Maritime Heritage and the Fourth International Conference on Maritime Engineering, Ports and Waterways. WIT Press. pp. 133–142.</ref> === Бірінші дүниежүзілік соғыс === {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = DC-1914-27-d-Sarajevo-cropped.jpg | caption1 = 1914 жылғы 12 шілдеде шыққан италиялық ''La Domenica del Corriere'' газетінде жарияланған қастандық көрінісі. Суретші Акилле Белтраме салған | image2 = Cartoon for a Telegram.jpg | caption2 = 1917 жылғы Циммерман жеделхаты туралы саяси карикатура | align = right | perrow = 2 | total_width = | caption_align = center }} {{Main|Бірінші дүниежүзілік соғыс}} 1914 жылдың шілдесінде [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстанның]] [[Сербия Корольдігі|Сербияға]] қарсы ''casus belli''-і [[Сараево|Сараевода]] Австрия [[Эрцгерцог|эрцгерцогі]] [[Франц Фердинанд|Франц Фердинандты]] [[Сараеводағы қастандық|өлтірген]] қастандықшыларды қаруландыруға, дайындауға және қаржыландыруға сербиялық мемлекеттік қызметкерлердің қатысы бар-жоғын тергеуден Сербияның бас тартуына негізделді. Соғыс Франц Фердинандтың өлімінен бір ай өткен соң Сербия үкіметі Аустрияның ресми талап-нотасынан бас тартқаннан кейін, [[Аустрия-Мажарстан]] соғыс жариялауымен басталды.<ref>Mutschlechner, Martin. [https://ww1.habsburger.net/en/chapters/last-steps-war The last steps into the war] ''Der Erste Weltkrieg''</ref><ref>Johnson, Lonnie (1989). ''Introducing Austria: A Short History''. Studies in Austrian Literature, Culture, and Thought. Ariadne Press. pp. 52–54. ISBN 0-929497-03-1.</ref> Франц Фердинандтың қастандықпен өлтірілуі Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең тікелей себебі ретінде қарастырылады.<ref>John McCannon. ''AP World History''. Copyright 2010, 2008, Barron's Educational Series, Inc. page 9.</ref> 1917 жылы Германия империясы Мексикаға [[Циммерман жеделхаты|Циммерман жеделхатын]] жіберді. Онда [[Мексика|Мексиканы]] соғысқа қосылып, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] қарсы соғысуға көндіруге тырысты; оның орнына Мексикаға бұрын өзіне тиесілі болған [[Техас]], [[Нью-Мексико]] және [[Аризона]] аумақтарын қайтару уәде етілді. Бұл жеделхатты британ барлау қызметі тарапынан ұсталып, Әскери-теңіз басқармасының криптографиялық қызметі («[[40-бөлме]]<nowiki/>») арқылы дешифрланды.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/people/historical-notes-184-king-s-road-tighnabruaich-1117153.html Historical Notes: 184 King's Road, Tighnabruaich] The Independent, 8 September 1999</ref> Жеделхат белгілі бір дипломатиялық сақтық шаралары қабылданғаннан кейін жеделхат АҚШ-қа беріліп, 1 наурыз күні баспасөзде жарияланды.<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-38581861 Why was the Zimmermann Telegram so important?] BBC News, 17.01.2017</ref>{{efn|Дипломатиялық қиындықтарды болдырмау үшін іс телеграмма туралы ақпарат британ барлауынан емес, америкалық барлауынан шыққандай етіп көрсетілді ([http://www.bbc.com/news/uk-38581861 «Why was the Zimmerman Telegram so important?»] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/news/uk-38581861 |date=20170117135038 }}, BBC News, 17.01.2017)}} Нәтижесінде президент [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вильсон]] осы жеделхатты [[АҚШ Конгрессі|Конгресті]] АҚШ-ты Бірінші дүниежүзілік соғысқа [[Антанта]] жағында қатысуға көндіру үшін пайдаланды. Циммерман жеделхатының мазмұны Америкада антигермандық көңіл-күйдің күрт өсуіне әкелді. 1917 жылғы 6 сәуірде АҚШ Конгресі [[АҚШ-тың Германияға соғыс жариялауы (1917)|Германияға ресми түрде соғыс жариялады]].<ref>Link, Arthur S. (1972). ''Woodrow Wilson and the Progressive Era, 1910–1917''. New York: Harper & Row. pp. 252–282.</ref> Сол кездегі [[Мексика]] президенті [[Венустиано Карранса]] бұл ұсыныстың жүзеге асу мүмкіндігін әскери комиссияға тексертіп, комиссия бірқатар себептерге байланысты мұның мүмкін еместігі туралы қорытындыға келді.<ref>[https://www.archives.gov/publications/prologue/2016/winter/zimmermann-telegram#:~:text=Zimmermann's%20alliance%20proposal%20did%20reach,no%20benefit%20in%20accepting%20it. "The Zimmermann Telegram"] ''The U.S. National Archives and Records Administration''</ref> === Екінші дүниежүзілік соғыс === {{Main|Екінші дүниежүзілік соғыс}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = The USS Arizona (BB-39) burning after the Japanese attack on Pearl Harbor - NARA 195617 - Edit.jpg | caption1 = | image2 = USS Nevada passing seaplane ramp prior to first grounding NARA 80-G-32894.jpg | caption2 = [[Жапония империясы|Жапондықтардың]] [[Перл-Харбор|Перл-Харборға]] жасаған шабуылдың салдары | align = right | perrow = 2 | total_width = | caption_align = center }} [[Маньчжоу-го]] аумағында [[Жапония империясы]] 1937 жылы [[Лугоуцяо көпіріндегі оқиға|Марко Поло көпірі оқиғасын]] ұйымдастырып, оны [[Қытай-жапон соғысы (1937—1945)|Екінші қытай-жапон соғысын]] бастау үшін ''casus belli'' ретінде пайдаланды. Бұл соғыс көбіне Екінші дүниежүзілік соғыстың [[Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты майданы|Тынық мұхиты майданының]] басталуы ретінде қарастырылады.<ref>[http://world-war-2.info/battles/bt_17.php Battle of Lugou Bridge] world-war-2.info</ref> [[Адольф Гитлер]] өзінің «[[Менің күресім (Гитлер)|Mein Kampf]]<nowiki/>» атты өмірбаяндық еңбегінде 1920-жылдары [[Немістер|неміс халқы]] үшін ''Lebensraum'' («[[Тіршілік кеңістігі теориясы|тіршілік кеңістігі]]<nowiki/>») саясатын жақтаған, бұл іс жүзінде [[Нацистік Германия|Германияның]] [[Шығыс Еуропа|Шығыс Еуропаға]] қарай аумақтық кеңеюін білдіретін.<ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/lebensraum Lebensraum] Holocaust Encyclopedia. encyclopedia.ushmm.org</ref> 1939 жылдың тамызында осы саясаттың алғашқы кезеңін жүзеге асыру үшін Гитлер басқаратын нацистік Германия үкіметі [[Глайвиц оқиғасы|Глайвиц оқиғасын]] ұйымдастырды. 31 тамызда нацистік күштер [[Нацистік Германияның концлагерьлері|концлагерь]] тұтқындарын поляктардың кейпіне енгізіп, Германияның [[Жоғарғы Силезия]] аймағындағы Глайвиц қаласында (қазіргі [[Польша|Польшадағы]] [[Гливице]]) орналасқан ''Sender Gleiwitz'' [[Радиостанция|радиостанциясына]] шабуыл жасады. Бұл оқиға [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстың]] қарсаңында орын алды. Осы оқиға келесі айда [[Польшаға вермахттың басып кіруі|Польшаға басып кіру үшін]] ''casus belli'' ретінде пайдаланылды.<ref>James J. Wirtz, Roy Godson. ''[https://books.google.kz/books?id=PzfQSlTJTXkC&dq=Gleiwitz+incident&pg=PA100&redir_esc=y#v=onepage&q=Gleiwitz%20incident&f=false Strategic Denial and Deception: The Twenty-First Century Challenge]'' Transaction Publishers, 2002, ISBN 0-7658-0898-6</ref> 1941 жылғы 7 желтоқсанда [[Жапония империясы]] [[Гавайи|Гавайидегі]] [[Оаху]] аралында орналасқан [[Перл-Харбор]] әскери-теңіз базасындағы [[АҚШ-тың Тынық мұхиты флоты|АҚШ-тың Тынық мұхиты флотына]] күтпеген әскери шабуыл жасады. Сол кезде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] Екінші дүниежүзілік соғыста [[Екінші дүниежүзілік соғыста бейтарап елдер|бейтарап ел]] болатын. Әуе шабуылы әуе кеметасушылардан ұшқан ұшақтар арқылы жүзеге асырылды. Перл-Харборға жасалған бұл шабуылдың нәтижесінде АҚШ келесі күні Жапонияға соғыс жариялады.<ref>Morison, Samuel Eliot (2001), ''The Rising Sun in the Pacific, 1931 – April 1942'', History of United States Naval Operations in World War II, University of Illinois Press, ISBN 0-252-06973-0.</ref> === Вьетнам соғысы === {{Main|Вьетнам соғысы}} [[File:Karte - Tonkin-Zwischenfall.jpg|thumb|250px|1964 жылғы 4 тамызда болған оқиғаның АҚШ сипаттамасы]] Көптеген тарихшылар [[Тонкин шығанағы|Тонкин шығанағындағы]] екінші [[Тонкин шығанағындағы оқиға|оқиға]] [[Вьетнам соғысы|Вьетнам соғысына]] қолдан жасалған сылтау болды деген болжам жасайды. [[Вьетнам Демократиялық Республикасы|Солтүстік Вьетнамның]] Әскери-теңіз күштерінің өкілдері екінші оқиға кезінде Солтүстік Вьетнам әскери күштері тарапынан [[USS Maddox (DD-731)|USS Maddox]] кемесіне ешқашан оқ атылмағанын ашық мәлімдеді.<ref>Kathy Wilhelm. [https://archive.seattletimes.com/archive/19951109/2151509/mcnamara-asks-for-truth-about-gulf-of-tonkin----giap-there-was-no-attack Mcnamara Asks For Truth About Gulf Of Tonkin -- Giap: There Was No Attack] seattletimes.com</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2014/01/02/world/the-cold-war-landmark-documentary CNN Cold War – Interviews: Robert McNamara] Cable News Network</ref> «[[Соғыс тұманы (фильм)|Соғыс тұманы]]<nowiki/>» (The Fog of War) деректі фильмінде сол кездегі [[АҚШ Қорғаныс министрі]] [[Роберт Стрейндж Макнамара|Роберт Макнамара]] екінші оқиға кезінде шабуылдың болмағанын мойындайды, дегенмен ол өзі мен президент [[Линдон Бэйнс Джонсон|Джонсонның]] сол уақытта бұған сенгенін айтады.<ref>Fred Kaplan. [https://slate.com/culture/2003/12/the-lies-of-the-fog-of-war.html The Evasions of Robert McNamara] slate.com</ref> Тонкин шығанағындағы бірінші оқиғаны (2 тамыз) Тонкин шығанағындағы екінші оқиғамен (4 тамыз) шатастырмау керек. 1 тамызға қарай Солтүстік Вьетнамның патрульдік катерлері Солтүстік Вьетнам суларына жақын маңда сигналдық барлаумен айналысып жүрген АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеці ''Maddox''-ты бақылай бастады, ал ұсталған бірнеше хабарлама олардың шабуылға дайындалып жатқанын көрсетті. ''Maddox'' шегінгенімен, келесі күні ең жоғары жылдамдығы 28 [[Түйін (өлшем бірлігі)|түйін]] құрайтын бұл кеме өзінің күнделікті патрульдеуін қайта бастады. Содан кейін оның соңынан ең жоғары жылдамдығы 50 түйін болатын Солтүстік Вьетнамның үш [["Комсомолец" торпедалық катерлер|''P-4'' торпедалық катері]] ілесті. Торпедалық катерлер жақындаған кезде, ''Maddox'' үш ескерту оғын атты. Содан кейін Солтүстік Вьетнам катерлері шабуылға көшті, ал ''Maddox'' үш катердің шабуылына ұшырағаны туралы радиоарна арқылы хабарлады.<ref name=":2">Hanyok, Robert J. [https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/gulf-of-tonkin/articles/release-1/rel1_skunks_bogies.pdf "Skunks, Bogies, Silent Hounds, and the Flying Fish"] p. 1–55. ''Cryptologic Quarterly''. 19/20 (4/1). Fort Meade: National Security Agency.</ref> Вьетнам соғысының басталуына себеп болған жағдай (casus belli) — екінші оқиға. 4 тамызда бірінші оқиғадан кейін «өз күшін көрсету» мақсатында USS ''Maddox'' пен ''Turner Joy'' әскери кемелері Солтүстік Вьетнам жағалауына бағытталды. Ауа райы бұзылып, теңіз толқындаған кеште эсминецтер Солтүстік Вьетнам әскери-теңіз флотының кезекті шабуылы ретінде қабылданған радарлық, сонарлық және радиосигналдар алды. Шамамен екі сағат бойы (жергілікті уақытпен сағат 21:40-тан 23:35-ке дейін) кемелер радарлық нысаналарға оқ жаудырып, жау туралы электронды және визуалды мәлімдемелер арасында белсенді маневрлер жасады. Әскери-теңіз күштері шабуылдаған екі торпедалық катердің суға батырылғанын алға тартқанына қарамастан, оқиға орнында ешқандай сынықтар, қаза тапқан Солтүстік Вьетнам [[Матрос|матростарының]] денелері немесе болжамды қақтығыстың басқа да физикалық дәлелдері табылмады.<ref>Prados, John. [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB132/essay.htm "Electronic Briefing Book No. 132 - Essay: 40th Anniversary of the Gulf of Tonkin Incident"] ''National Security Archive at George Washington University''.</ref><ref name=":2" /> АҚШ билігі Вьетнамның екі катері USS Maddox-қа шабуыл жасамақ болғанын және олардың суға батырылғанын мәлімдеді. Солтүстік Вьетнам үкіметі екінші оқиғаны толығымен жоққа шығарды. 4 тамызда түн ортасына таман Джонсон ұлттық телеарнада сөзін бөліп, хабарлама жасады. Ол өз мәлімдемесінде Ханойды/[[Хо Ши Мин|Хо Ши Минді]] агрессор ретінде көрсетіп, Солтүстік Вьетнам кемелерінің АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екі әскери кемесіне — ''Maddox'' пен ''Turner Joy''-ға — жасаған шабуылын сипаттап, әскери жауап қайтаруға өкілеттік сұрады.<ref>Ball, Moya Ann (1991). [https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0957926591002003002 "Revisiting the Gulf of Tonkin Crisis: An Analysis of the Private Communication of President Johnson and his Advisers".] ''Discourse & Society''. '''2''' (3). p. 281–296.</ref> Кейінгі тергеу амалдары 4 тамыздағы шабуылдың мүлдем болмағанын анықтады; ол жерде Солтүстік Вьетнамның ешқандай кемелері болмаған. Оқиғадан кейін көп ұзамай АҚШ Қорғаныс министрлігінің агенттігі — [[Ұлттық Қауіпсіздік Агенттігі|Ұлттық қауіпсіздік агенттігі]] (NSA) — шабуыл жасалды деген әсер қалдыру үшін барлау мәліметтерін әдейі бұрмалаған.<ref>Paul, Erik Charles. "The Construction of East Asia". [https://link.springer.com/book/10.1057/9781137272782 ''Neoliberal Australia and US Imperialism in East Asia''] p. 114–145. Basingstoke: Palgrave Macmillan</ref><ref>Fujimoto, Hiroshi. The legacy of the Gulf of Tonkin Incident : “Real American war” in Vietnam p. 113–121. ''Nanzan Review of American Studies''. '''36'''. Nagoya: Nanzan University</ref> === Араб-Израиль соғысы === {{Main|Алты күндік соғыс}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = Stationierung der UNEF-Truppen auf dem Sinai.gif | caption1 = [[Синай түбегі|Синайдағы]] БҰҰ-ның төтенше күштерінің (UNEF) орналасуы ([[Газа секторы|Газа секторындағы]] орналасу орындары бұл картада көрсетілмеген) | image2 = 1967 Six Day War - conquest of Sinai 5-6 June.jpg | caption2 = Синайды басып алу картасы. 1967 жылдың 5–6 маусым күндері | align = right | perrow = 2 | total_width = | caption_align = center }} 1956 жылғы [[Суэц дағдарысы|Суэц дағдарысынан]] кейін, [[Мысыр]] барлық тараптардың 1949 жылғы бітімгершілік келісімдерін сақтауын қамтамасыз ету үшін [[Синай түбегі|Синай түбегінде]] [[БҰҰ-ның Төтенше Күштері|Біріккен Ұлттар Ұйымының Төтенше Күштерін]] (UNEF) орналастыруға келісті.<ref>Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja; Lailach, Martin, eds. [https://books.google.kz/books?id=AyM4AAAAIAAJ&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&pg=PA30&redir_esc=y#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946-1996] p. 30. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-59704-3.</ref><ref>Sachar, Howard M. (2007). ''A History of Israel: From the Rise of Zionism to Our Time'' (3rd ed.). pp. 504, 507–508. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-375-71132-9.</ref> Кейінгі жылдары [[Израиль]] мен оның араб көршілері, әсіресе [[Сирия]] арасында көптеген ұсақ шекаралық қақтығыстар орын алды. 1966 жылдың қараша айының басында Сирия президенті [[Нұреддин әл-Атасси]] Мысырмен [[Ұжымдық қауіпсіздік|өзара қорғаныс туралы келісімге]] қол қойды.<ref>Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. p. 5. Greenwood Press. ISBN 978-0-313-31302-8. "Кейбір дереккөздер келісімді 4 қарашаға, ал басқалары 7 қарашаға жатқызады. Көптеген дереккөздер жай ғана қараша деп айтады."</ref> Осыдан көп ұзамай, [[Палестинаны азат ету ұйымы|Палестинаны азат ету ұйымының]] (ПАЗҰ) партизандық әрекеттеріне,<ref>Schiff, Zeev (1974) ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books. p. 145</ref><ref>Churchill, Randolph; Churchill, Winston (1967). ''The Six Day War''. p. 21. Houghton Mifflin Company. ISBN 978-0-395-07532-6.</ref> соның ішінде үш адамның өмірін қиған мина шабуылына жауап ретінде,<ref>Pollack, Kenneth M. [https://books.google.kz/books?id=sSHYdGR_xvoC&redir_esc=y Arabs at War: Military Effectiveness, 1948-1991] p. 290. U of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-0686-1.</ref> [[Израиль қорғаныс әскері|Израиль қорғаныс]] [[Израиль қорғаныс әскері|әскері]] (IDF) Иорданның [[Иордан өзенінің батыс жағалауы|Батыс жағалауындағы]] [[ас-Саму]] ауылына шабуыл жасады.<ref>Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East''. pp. 149–152. Metropolitan Books. ISBN 978-0-8050-7057-6</ref> Израильдіктермен шайқасқа түскен Иордания бөлімшелері тез арада кері шегіндірілді.<ref>Hart, Alan (1989). ''Arafat, A political biography''. p. 226. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-32711-6.</ref> [[Иордания]] королі [[Хусейн ибн Талал|Хусейн]] Мысыр президенті [[Гамаль Абдель Насер|Гамаль Абдель Насерді]] Иорданияға көмекке келмегені және «БҰҰ күштерінің етегіне тығылып отырғаны» үшін сынға алды.<ref>Oren, Michael B. [[iarchive:sixdaysofwarjune0000oren|''Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East'']]. p. 312. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515174-9.</ref><ref>Burrowes, Robert; Muzzio, Douglas. [https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002200277201600206 "The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67".] ''The Journal of Conflict Resolution''. '''16''' (2). pp. 224–225. Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium: 211–226.</ref><ref>Shemesh, Moshe. [https://books.google.kz/books?id=4u-ZheMnqf8C&pg=PA118&redir_esc=y Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War: The Crystallization of Arab Strategy and Nasir's Descent to War, 1957-1967] Sussex Academic Press. p. 118. ISBN 978-1-84519-188-7. "Иордания басшылығының Самудағы шабуылдың зардаптарына берген бағасы Король Хусейннің 1967 жылғы 30 мамырда Мысырмен бірлескен қорғаныс пактісіне қол қою арқылы Насердің «соғыс арбасына» қосылу туралы шешіміне негізгі фактор болды. Бұл жақын арада басталатын соғысқа Иорданияның қатысуына себеп болған шешуші фактор еді... Самудағы шабуылдан кейін Израильдің стратегиялық мақсаты Батыс жағалау екеніне көзі жеткен Хусейн, ауқымды соғыс бола қалған жағдайда, Иордания оған белсенді түрде қатысса да, қатыспаса да, Израиль Батыс жағалауға басып кіреді деген шынайы қорқынышпен Насермен одақтасты."</ref><ref>Tessler, Mark A. [[iarchive:historyofisraeli00tess_0|''A History of the Israeli-Palestinian Conflict'']]. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-35848-6. p. 378. "1967 жылғы маусым соғысына қарай жағдай: Өңірдегі шиеленістің күшеюі Израильдің қараша айында Самуға және Батыс жағалаудағы басқа екі қалаға жасаған шабуылынан көп уақыт бұрын анық байқалған болатын. Шабуылдар мен оған қайтарылған қарымта соққылардың өршіп бара жатқан спиралі әлдеқашан іске қосылып қойған еді."</ref> 1967 жылғы мамырда Насер [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағынан]] Израильдің Сирия шекарасына әскер жинап жатқаны туралы жалған мәліметтер алды.<ref>Herzog, Chaim (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. p. 148. Arms & Armour Press. ISBN 978-0-85368-367-4.</ref> Насер Израиль шекарасындағы Синай түбегінде өз әскерлерін екі қорғаныс шебіне жинай бастады (16 мамыр),<ref>Quigley, John. [https://books.google.kz/books?id=0zEi3qGWLFIC&redir_esc=y The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War] p. 32. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-03206-4.</ref> БҰҰ-ның төтенше күштерін (UNEF) [[Газа секторы|Газа]] мен Синайдан шығарды (19 мамыр) және [[Тиран бұғазы|Тиран бұғазына]] қарап тұрған [[Шарм-эш-Шейх|Шарм-әл-Шейхтегі]] БҰҰ позицияларын иеленді.<ref>Shlaim, Avi (2007). ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace''. p. 238. Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7828-8.</ref><ref>Mutawi, Samir A. [https://books.google.kz/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Jordan in the 1967 War] Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52858-0. p. 93: "Эшколь мырза мысырлықтарды айыптағанымен, оның бұл жағдайға білдірген реакциясы ұстамдылықтың үлгісі болды. Оның 21 мамырдағы сөйлеген сөзі Насерден өз әскерлерін Синайдан шығаруды талап еткенімен, БҰҰ-ның төтенше күштерін (UNEF) бұғаздан әкету туралы немесе бұғаз Израиль кемелері үшін жабылған жағдайда Израильдің не істейтіні туралы ештеңе айтпады. Келесі күні Насер әлемді таңғалдырған бұдан былай бұғаздың барлық израильдік кемелер үшін шынымен де жабық екенін мәлімдеме жариялады."</ref> Израиль 1957 жылы жасаған мәлімдемелерін қайталап, бұғаздың кез келген жабылуы соғыс қимылы немесе соғысқа сылтау ретінде қарастырылатынын ескертті.<ref>Cohen, Raymond (1988). "Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war". p. 12. ''Review of International Studies''. '''14''' (1): 1–16.</ref> Бірақ 22–23 мамырда Насер бұғазды Израиль кемелері үшін жабуға бұйрық берді.<ref>Morris, Benny (1999). ''Righteous Victims: A History of the Zionist–Arab Conflict, 1881–1998''. p. 306. Random House. ISBN 978-0-679-42120-7.</ref><ref>Gat, Moshe. [https://books.google.kz/books?id=ntLdA8QIgXIC&redir_esc=y Britain and the Conflict in the Middle East, 1964-1967: The Coming of the Six-Day War] p. 202. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-275-97514-2.</ref><ref>Colonomos, Ariel. [https://books.google.kz/books?id=_YSWUQvAIEUC&q=Egypt+carried+out+mass+mobilization+of+its+troops+on+the+Israeli+border+and+during+the+night+of+May+22%E2%80%9323,+Nasser+decided+to+close+the+Straits+of+Tiran,+which+control+access+to+the+Red+Sea,+to+Israeli+shipping&pg=PA25&redir_esc=y#v=snippet&q=Egypt%20carried%20out%20mass%20mobilization%20of%20its%20troops%20on%20the%20Israeli%20border%20and%20during%20the%20night%20of%20May%2022%E2%80%9323%2C%20Nasser%20decided%20to%20close%20the%20Straits%20of%20Tiran%2C%20which%20control%20access%20to%20the%20Red%20Sea%2C%20to%20Israeli%20shipping&f=false The Gamble of War: Is It Possible to Justify Preventive War?] Palgrave Macmillan. p. 25. ISBN 978-1-137-01894-6.</ref> 30 мамырда Иордания мен Мысыр қорғаныс пактісіне қол қойды. 31 мамырда бұған дейін Хусейннің Иорданияға әскер жіберу туралы ұсынысынан бас тартқан [[Ирак]] президенті [[Абдул Рахман Ариф]] Израильге қарсы тұру үшін Иорданияға әскер мен бронетанктік бөлімшелерді орналастыруға келісті.<ref>Churchill, Randolph; Churchill, Winston (1967). ''The Six Day War''. pp. 52 & 77. Houghton Mifflin Company. ISBN 978-0-395-07532-6.</ref> Кейінірек олар мысырлық контингентпен күшейтілді. 1 маусымда Израиль өз кабинетін кеңейту арқылы [[Ұлттық бірлік үкіметі|Ұлттық бірлік үкіметін]] құрды, ал 4 маусымда соғысқа шығу туралы шешім қабылданды. Келесі күні таңертең Израиль соғысты бастаған [["Мокед" операциясы|«Мокед»]] ([[Иврит тілі|ивритше]] מבצע מוקד‎ — «фокус») операциясын — күтпеген әуе шабуылын жасап, [[алты күндік соғыс]] басталды.<ref>Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. ISBN 978-0-7432-3095-7.</ref> === Қытай-Вьетнам соғысы === {{Main|Қытай-Вьетнам соғысы}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = Sino Vietnamese War 1979 map english.svg | caption1 = [[Қытай]] шабуыл жасаған [[Вьетнам]] қалаларының картасы | image2 = VTA Airlift Routes to Vietnam, 1979.png | caption2 = [[КСРО|КСРО-дан]] [[Вьетнам|Вьетнамға]] [[Қытай|Қытайды]] айналып өтетін, өзара көмек туралы шарт бойынша Вьетнам халық әскеріне арналған әскери жүктерді жеткізу үшін пайдаланылған кеңестік [[Әскери-көлік авиациясы|әскери-көлік авиациясының]] әуе бағыттары | align = right | perrow = 2 | total_width = | caption_align = center }} 1979 жылғы ақпанда Қытай әскерлері Солтүстік Вьетнамға күтпеген жерден басып кіріп, шекара маңындағы бірнеше қаланы тез арада басып алды. Сол жылдың 6 наурызында Қытай өзінің «жазалау миссиясы» орындалғанын жариялады. Осыдан кейін Қытай әскерлері Вьетнамнан шығарылды. Вьетнам Камбоджаны 1989 жылға дейін басып алуын жалғастырды, бұл Қытайдың Вьетнамды Камбоджа ісіне араласудан бас тартқызу туралы алға қойған мақсаттарының біріне қол жеткізе алмағанын аңғартады. Дегенмен, Қытайдың бұл операциясы Вьетнамды [[Ханой|Ханойдың]] қорғанысын күшейту үшін Камбоджаға басып кірген күштердің құрамынан 2-ші корпусты кері қайтаруға мәжбүр етті.<ref>Vn, Baotintuc. [https://baotintuc.vn/chinh-tri/nghe-thuat-chi-dao-dau-tranh-trong-cuoc-chien-dau-bao-ve-bien-gioi-phia-bac-20190218075647669.htm Nghệ thuật chỉ đạo đấu tranh trong Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc] ''baotintuc.vn''</ref> Бұған қоса, бұл оқиға Қытайдың [[Қырғи қабақ соғысы|қырғи қабақ соғыстағы]] коммунистік қарсыласы — Кеңес Одағының өзінің вьетнамдық одақтасын қорғай алмағанын көрсетті.<ref>Elleman, Bruce A. [https://books.google.kz/books/about/Modern_Chinese_Warfare_1795_1989.html?id=EfrJ94gA1BoC&redir_esc=y Modern Chinese Warfare, 1795-1989] Routledge. p. 297. ISBN 0415214742.</ref> Вьетнам коммунистері мен Қызыл кхмерлер бұған дейін өзара ынтымақтастықта болғанымен, 1975 жылғы 17 сәуірде Қызыл кхмерлер басшысы [[Пол Пот]] билікке келіп, «[[Демократиялық Кампучия|Демократиялық Кампучияны]]<nowiki/>» құрғаннан кейін қарым-қатынас нашарлап кетті. Екінші жағынан, [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]] [[Камбоджадағы азаматтық соғыс]] кезінде және кейіннен елді басып алу барысында [[Лон Нол]] режиміне қарсы [[Маоизм|маоистік]] Қызыл кхмерлерді қолдады. Қытай Қызыл кхмерлер билігі кезінде оларға ауқымды саяси, логистикалық және әскери қолдау көрсетті.<ref>Storey, Ian. [https://jamestown.org/chinas-tightening-relationship-with-cambodia/ "China's tightening relationship with Cambodia"] ''China Brief''. '''6''' (9).</ref> Вьетнам мен Камбоджа арасындағы шекарада болған көптеген [[Кампучия-Вьетнам соғысы|қақтығыстардан]] кейін және Шығыс аймақтағы тазартулардан қашқан Қызыл кхмерлердің [[Қашқындық|дезертирлерінің]] итермелеуімен Вьетнам 1978 жылғы 25 желтоқсанда Камбоджаға басып кірді. 1979 жылғы 7 қаңтарға қарай вьетнамдық күштер Пномпеньге кіріп, Қызыл кхмерлер басшылығы Камбоджаның батысына қарай қашты. Бұл шабуыл қытайлықтарды аяқ асты қалдырды, [[Пномпень|Пномпеньдегі]] Қытай елшілігі Қызыл кхмерлермен бірге [[Джунгли|джунглиге]] қашып, сонда 15 күн бойы бой тасалауға мәжбүр болды.<ref>Suisheng Zhao. [https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9781503634152/html The Dragon Roars Back. Transformational Leaders and Dynamics of Chinese Foreign Policy] Stanford University Press. ISBN 978-1-5036-3415-2.</ref> Дегенмен, Қызыл кхмерлердің құлауы күтпеген жағдай емес еді, бірақ Қытайдың көзқарасы бойынша, Вьетнамның Камбоджаны иеленіп алуы Қытайдың [[Үндіқытай түбегі|Үндіқытай түбегіндегі]] мүдделеріне және [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы]] коммунистік емес [[Оңтүстік-шығыс Азия елдерінің ассоциациясы|Оңтүстік-Шығыс Азия елдері қауымдастығының]] (АСЕАН) мемлекеттері арасындағы позициясына қауіп төндірді.<ref>Daniel Tretiak. [https://www.jstor.org/stable/653041 China's Vietnam War and Its Consequences] ''The China Quarterly''. '''80''' (80): 740–767. ISSN 0305-7410.</ref> АСЕАН мүшелері Вьетнамның Камбоджаға басып кіруін халықаралық шекараларды ашық бұзу және агрессиялық акт ретінде қабылдады.<ref>[https://www.straitstimes.com/singapore/sovereignty-principle-was-at-stake-in-vietnams-invasion-of-cambodia-in-1978 Sovereignty principle was at stake in Vietnam's invasion of Cambodia in 1978] ''The Straits Times''</ref> Қытай бұл шабуылды Вьетнамның 1978 жылы Камбоджаға басып кіріп, оны иеленуіне және соның нәтижесінде «Қызыл кхмерлер» билігінің аяқталуына жауап ретінде бастады. Қақтығыс шамамен бір айға созылды, 1979 жылдың наурыз айында Қытай өз әскерлерін кері қайтарды. 1979 жылғы [[Қытай-Вьетнам соғысы]] кезінде Қытай басшысы [[Дэн Сяопин]] [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] [[Вьетнам|Вьетнаммен]] соғысу жоспары Вьетнамның Қытайдың одақтасы болған [[Камбоджа|Камбоджадағы]] «[[Қызыл Кхмерлер|Қызыл кхмерлер]]<nowiki/>» режимін [[Кампучия-Вьетнам соғысы|құлатқаны үшін]] кек алу екенін айтты. Дегенмен, қытайлық ұлтшылдар соғыстың нақты себебі (casus belli) Вьетнамдағы этникалық қытайларға көрсетілген нашар көзқарас, сондай-ақ Вьетнамның [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] қолдауымен Камбоджаны өзіне қосып алуға тырысуы деген күдік болғанын алға тартады.<ref>Rachel Lu. [https://foreignpolicy.com/2014/02/19/chinas-little-secret/ China’s Little Secret] foreignpolicy.com</ref> === 2003 жылғы АҚШ-тың Иракқа басып кіруі === {{Main|2003 жылғы АҚШ-тың одақтастарымен Иракқа басып кіруі}} {{Main|Ирак соғысы}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = Colin Powell anthrax vial. 5 Feb 2003 at the UN.jpg | caption1 = 2003 жылғы 5 ақпанда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде баяндама жасап тұрған кезде АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Колин Пауэлл қолында күйдіргі (антракс) үлгісін бейнелейтін құты ұстап тұрған сәті | image2 = SaddamSpiderHole.jpg | caption2 = 2003 жылғы 13 желтоқсанда «Қызыл таң» операциясы кезінде Саддам Хусейн жасырынған жерінен ұсталып шығарылуда | align = right | perrow = 2 | total_width = | caption_align = center }} 2003 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Ирак|Иракқа]] [[2003 жылғы АҚШ-тың одақтастарымен Иракқа басып кіруі|басып кірген кезде]], ол 1990–1991 жылдардағы [[Шығанақ соғысы|Парсы шығанағы соғысына]] қатысты бітім шарттарын Ирактың орындамауын, сондай-ақ 1993 жылы бұрынғы президент [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Бушқа]] жасалған қастандық әрекетін жоспарлауын және [[Ұшуға тыйым салынған аймақтар (Ирак)|ұшуға тыйым салынған аймақтарды]] бақылап жүрген коалиция ұшақтарына оқ атуды өзінің ''casus belli'' ретінде көрсетті.<ref>[https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/10/20021002-2.html Joint Resolution to Authorize the Use of United States Armed Forces Against Iraq] Office of the Press Secretary</ref> [[Джордж Уокер Буш|Джордж У. Буш]] [[Джордж У. Буш президенттілігі|әкімшілігі]] 2001 жылдың соңында Иракқа қарсы әскери араласуды белсенді түрде қолдай бастады. Ирак соғысының негізгі негіздемесі [[АҚШ Конгрессі|АҚШ Конгресінің]] [[Бірлескен қарар (АҚШ)|бірлескен қарары]] — «[[2002 жылғы Иракқа қарсы әскери күш қолдануға рұқсат беру туралы қарар|Ирак жөніндегі қарар]]<nowiki/>» арқылы тұжырымдалды. АҚШ-тың мақсаты «Ирактағы [[Жаппай қырып-жою қаруы|жаппай қырып-жою қарулары]] (ЖҚҚ) бағдарламасын жою, [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан]] кейін оның «[[Әл-Қағида|Әл-Каидамен]]<nowiki/>» байланысын үзу мен Саддам Хусейннің терроризмді қолдауын тоқтату және Ирак халқын азат ету» деп жарияланды.<ref>[https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030322.html President Discusses Beginning of Operation Iraqi Freedom] georgewbush-whitehouse.archives.gov</ref> Әкімшілік Ирак [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ның]] бұрынғы қарарларына сәйкес қарусыздану жөніндегі міндеттемелерін орындамағанын, ал [[Саддам Хусейн]] ядролық қару жасауға ұмтылып, қолда бар химиялық және биологиялық қару арсеналын кеңейтуге тырысқанын мәлімдеді. 2001 жылдың соңынан 2003 жылдың басына дейін Буш әкімшілігі Иракқа басып кіруді негіздеу үшін дәлелдер жинаумен айналысты; бұл үдеріс 2003 жылғы ақпанда сол кездегі мемлекеттік хатшы Колин Пауэллдің Қауіпсіздік Кеңесіндегі баяндамасымен аяқталды. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы [[Колин Пауэлл]] 2003 жылғы 5 ақпанда [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі|БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің]] [[Колин Пауэллдің БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесіндегі баяндамасы|пленарлық отырысында]] осы себептерді әскери әрекеттерді ақтау үшін келтірді.<ref>[https://2001-2009.state.gov/secretary/former/powell/remarks/2003/17300.htm Remarks to the United Nations Security Council] US Department of State. Archive</ref> Басып кіруден кейін көп ұзамай [[Орталық барлау агенттігі|Орталық барлау басқармасы]], [[АҚШ Қорғаныс Министрлігінің барлау агенттігі|Қорғаныс барлау агенттігі]] және басқа да барлау органдары Ирактың қаруларына қатысты дәлелдер мен «Әл-Каидамен» байланысы туралы мәліметтерді жоққа шығаратын ақпарат ұсынды. Кейін құпиялығы алынған [[Ұлттық барлау бағалаулары]] (NIE) бұл негіздемелердегі сенімділік дәрежесінің асыра көрсетілген болуы мүмкін екенін көрсетеді; алайда бұл асыра бағалаудың көлемін, шығу тегін және мақсатын аталған құжаттар негізінде нақты анықтау мүмкін емес.<ref>[https://sofrep.com/news/cia-just-declassified-document-supposedly-justified-iraq-invasion/ The CIA Just Declassified the Document That Supposedly Justified the Iraq Invasion] BY SOFREP News Team / March 22, 2016</ref> Кейін Буш пен [[Тони Блэр|Блэр]] әкімшіліктері соғысқа қосымша негіздемелер келтірді, соның ішінде Саддам Хусейн үкіметінің [[Адам құқықтары|адам құқықтарын бұзуы]] және Иракта демократияны дамыту қажеттілігі аталды.<ref>''R. Jeffrey Smith.'' [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/04/05/AR2007040502263.html Hussein's Prewar Ties To Al-Qaeda Discounted] Washington Post. Friday, April 6, 2007</ref><ref>Marc Sandalow. [https://www.sfgate.com/politics/article/NEWS-ANALYSIS-Record-shows-Bush-shifting-on-2690938.php NEWS ANALYSIS / Record shows Bush shifting on Iraq war / President's rationale for the invasion continues to evolve] The San Francisco Chronicle</ref> === Ресей-Украина соғысы === ==== Қырым аннексиясы ==== {{Main|Қырым аннексиясы}} {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = Vladimir Putin answered journalists’ questions on the situation in Ukraine (2014-03-04).jpeg | caption1 = [[Ресей]] президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] (ортада, отырған) 2014 жылғы 4 наурызда баспасөз алдында сөйлеп, [[Украин төңкерісі (2014)|Ар-намыс төңкерісін ]] «конституцияға қайшы төңкеріс» деп айыптап, Мәскеудің [[Украина|Украинадағы]] [[орыстар|орыстарды]] қорғауға құқығы бар екенін мәлімдеді | image2 = VOA-Crimea-unmarked-soldiers.jpg | caption2 = | image3 = VOA-armed men 01-03-14.jpg | caption3 = [[Кішкентай жасыл адамдар|Айырым белгілері жоқ ресейлік арнайы жасақтар]] [[Қырым|Қырымды ]] басып алуда. | align = right | perrow = 2 | total_width = | caption_align = center }} 2014 жылдың ақпан–наурыз айларында [[Ресей]] [[Украина]] құрамындағы [[Қырым|Қырым түбегіне]] басып кіріп, кейін оны [[Аннексия|аннексиялады]]. Бұл оқиғалар [[Украин төңкерісі (2014)|Ар-намыс]] [[Украин төңкерісі (2014)|төңкерісінен]] кейін қалыптасқан салыстырмалы [[билік вакуумы]] жағдайында өтті.<ref>[https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR1400/RR1498/RAND_RR1498.pdf Lessons from Russia's Operations in Crimea and Eastern Ukraine] 19-бет, 2017 жылы RAND Corporation жариялаған. "Янукович биліктен кеткеннен кейін Украина үкіметі өтпелі кезеңде болды. Соның салдарынан Ресей операциясы басталған кезде оған дереу жауап бере алмады. Киевтегі көтерілістен кейін әдетте болатын абыржу мен ретсіздік Ресейдің әрекетін біршама жеңілдетті. Мәскеу Қырымдағы шиеленіс пен белгісіздікті, сондай-ақ Украинаның уақытша үкіметінің тәжірибесіздігін тиімді пайдаланды. Украина басшылығы арасындағы талқылаулардың жазбалары олардың алаңдаушылығының жоғары болғанын, жағдайға қатысты сенімсіздік пен қақтығыстың ұлғаюынан қауіптеніп, әрекет етуден тартынғанын көрсетеді."</ref> Бұл [[Орыс-украин соғысы|Ресей–Украина соғысының]] басталуын білдірді. 2014 жылғы 22 ақпанда [[Киев|Киевтегі]] оқиғалар нәтижесінде Украина президенті [[Виктор Фёдорович Янукович|Виктор Янукович]] биліктен кетірілді, бұл Қырымда ресейшіл және сепаратизмге қарсы [[Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялау хронологиясы|демонстрациялардың басталуына]] түрткі болды. Сол уақытта Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] қауіпсіздік қызметінің басшыларына «Қырымды Ресейге қайтару» бойынша жұмыс бастауға бұйрық берді. 27 ақпанда [[Кішкентай жасыл адамдар|айырым белгілері жоқ ресейлік арнайы жасақтар]]<ref>Weaver, Courtney. [https://www.ft.com/content/41873ed2-cb60-11e4-8ad9-00144feab7de Putin was ready to put nuclear weapons on alert in Crimea crisis] ''Financial Times''</ref> Қырымдағы стратегиялық нысандарды басып алды.<ref>Simon Shuster. [https://time.com/19097/putin-crimea-russia-ukraine-aksyonov/ Putin's Man in Crimea Is Ukraine's Worst Nightmare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328085629/https://time.com/19097/putin-crimea-russia-ukraine-aksyonov/ |date=2022-03-28 }} ''Time''. "27 ақпанда таң атпай тұрып, кемінде екі ондаған ауыр қаруланған адамдар Қырым парламенті ғимаратына және оған жақын орналасқан аймақтық үкіметтің штаб-пәтеріне басып кірді, олар өздерімен бірге автоматтар мен реактивті гранаталар қорын алып келді. Бірнеше сағаттан кейін Аксёнов парламентке келіп, қарулы адамдармен қысқа келіссөздерден соң палата депутаттарының кворумын жинай бастады."</ref><ref>De Carbonnel, Alissa. [https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-aksyonov-idINL6N0M93AH20140313/ INSIGHT-How the separatists delivered Crimea to Moscow] "Қарулы адамдар жергілікті парламентке Ресей туын тіккеннен кейін небәрі бір апта өткен соң, Аксёнов пен оның жақтастары тағы бір дауыс беру өткізіп, парламент Қырымды Ресейге қосу туралы Путинге жүгінетінін мәлімдеді."</ref> Алғашында Ресей бұл іске қатысын жоққа шығарды,<ref>Baczynska, Gabriela; Toyer, Julien. [https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-lavrov-spain-idUSBREA240NF20140305/ Russia says cannot order Crimean 'self-defense' units back to base] ''Reuters''.</ref> бірақ кейін Путин олардың ресейлік әскер екенін мойындады.<ref name=":3">[https://www.bbc.com/news/world-europe-31796226 Putin reveals secrets of Russia's Crimea takeover plot] ''BBC News''.</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-putin-crimea-idUSKBN0M51DG20150309/ Putin says plan to take Crimea hatched before referendum] Reuters.</ref> Қарулы адамдар [[Қырым парламентін басып алу|Қырым парламентін бақылауға алғаннан кейін]], ол [[Қырым Автономиялық Республикасының Министрлер Кеңесі|Қырым үкіметін]] таратып, ресейшіл [[Сергей Валерьевич Аксёнов|Аксёнов]] үкіметін орнатты және Қырымның [[Қырымның мәртебесіне қатысты референдум (2014)|мәртебесі туралы референдум]] жариялады. Референдум Ресей әскерінің бақылауымен өтті және Ресей қолдайтын биліктің мәліметі бойынша, оның нәтижесі Ресейге қосылуды басым көпшілік қолдағанын көрсетті. Келесі күні, 2014 жылғы 17 наурызда Қырым билігі [[Қырым Автономиялық Республикасы мен Севастополь қаласының тәуелсіздігі туралы декларация|тәуелсіздігін жариялап]], Ресей құрамына кіру туралы өтініш білдірді.<ref>Ilya Somin. [https://www.washingtonpost.com/news/volokh-conspiracy/wp/2014/05/06/russian-government-agency-reveals-fraudulent-nature-of-the-crimean-referendum-results/ "Russian government agency reveals fraudulent nature of the Crimean referendum results"] ''The Washington Post''.</ref> Ресей 2014 жылғы 18 наурызда Қырымды [[Қырым Республикасы (Ресей)|Қырым Республикасы]] және [[Ақиар|Севастополь]] [[Федералдық маңызы бар қала|федералдық қаласы]] ретінде ресми түрде өз құрамына қосты.<ref>[https://www.regjeringen.no/en/historical-archive/solbergs-government/Ministries/ud/news/2018/crimea_annexion/id2593565/ Four years since Russia's illegal annexation of Crimea] Government.no</ref><ref name=":3" /> Ресей Федерациясы Қырымды аннексиялағаннан кейін, Ресей президенті Владимир Путин Қырым мен басқа да өңірлер XVIII ғасырда алынғаннан кейін «Украинаның құрамында болмағанын» алға тартты. Қырымдағы және Шығыс Украинадағы этникалық [[Орыстар|орыс халқының]] болуы Ресейдің аннексиясын ақтауға арналған ''casus belli'' ретінде қарастырылды.<ref>[http://warincontext.org/2014/05/02/ethnic-russians-pretext-for-putins-ukraine-invasion/ Ethnic Russians: Pretext for Putin’s Ukraine invasion?] warincontext.org</ref> Ресей Сыртқы істер министрлігі Украина Қырымдағы үкімет ғимараттарын басып алуға тырысты деп мәлімдеп, мұны да ''casus belli'' ретінде келтірді.<ref>Michael Bohm. [https://www.themoscowtimes.com/2014/03/10/top-5-myths-about-russias-invasion-of-crimea-a32835 Top 5 Myths About Russia's Invasion of Crimea] themoscowtimes.com</ref> Аннексиядан кейін<ref>[https://www.uawarexplained.com/annexation-of-crimea/?version=sixty-minutes Annexation of Crimea] ''UaWarExplained.com''</ref> Ресей түбекті милитаризациялап, сыртқы араласуға қарсы ескерту жасады.<ref>Zachary Keck. [https://thediplomat.com/2014/07/russia-threatens-nuclear-strikes-over-crimea/ Russia Threatens Nuclear Strikes Over Crimea] thediplomat.com</ref> ==== Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022 - қазіргі кез) ==== {{Main|Ресейдің Украинаға басып кіруі}} 2021 жылғы шілдеде [[Владимир Владимирович Путин|Путин]] «[[Орыстар мен украиндардың тарихи бірлігі туралы]]<nowiki/>» атты мақаласын жариялап, онда [[Украина|Украинаны]] «тарихи тұрғыдан орыс жерлері» деп атап, «[[Украиндар|украин халқының]] [[Орыстар|орыстардан]] бөлек ұлт ретінде қалыптасуының тарихи негізі жоқ» деп мәлімдеді.<ref>Björn Alexander Düben. [https://ppr.lse.ac.uk/articles/10.31389/lseppr.86 Revising History and ‘Gathering the Russian Lands’: Vladimir Putin and Ukrainian Nationhood] ''LSE Public Policy Review''. '''3''' (1) 4.</ref> Путин [[Ресей империализмі|Ресей империализмін]], [[Тарихи ревизионизм|тарихи ревизионизмді]] және [[Дезинформация|жалған ақпарат таратуды]] насихаттады деп айыпталды.<ref>Timothy Snyder. [https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine How to think about war in Ukraine] ''Thinking about... (newsletter)''</ref> 2021 жылғы желтоқсанда Ресей [[НАТО|Батысқа]] [[ультиматум]] қойып, онда НАТО-ның [[Шығыс Еуропа|Шығыс Еуропадағы]] мүше елдеріндегі барлық қызметін тоқтатуды және Украинаның немесе бұрынғы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағына]] кірген кез келген басқа мемлекеттің ешқашан альянсқа қосылмауын талап етті.<ref>Roth, Andrew. [https://www.theguardian.com/world/2021/dec/17/russia-issues-list-demands-tensions-europe-ukraine-nato Russia issues list of demands it says must be met to lower tensions in Europe] ''the Guardian''</ref><ref name=":4">Gabrielle Tétrault-Farber and Tom Balmforth. [https://www.reuters.com/world/russia-unveils-security-guarantees-says-western-response-not-encouraging-2021-12-17/ Russia demands NATO roll back from East Europe and stay out of Ukraine] ''Reuters''</ref> Батыстың бірнеше саяси сарапшылары Ресей өз талаптарының «орындалмайтынын» алдын ала білгенін, бұл оған басып кіру үшін сылтау жасауға мүмкіндік бергенін айтты.<ref name=":4" /><ref>Steven Pifer. [https://www.brookings.edu/articles/russias-draft-agreements-with-nato-and-the-united-states-intended-for-rejection/ Russia’s draft agreements with NATO and the United States: Intended for rejection?] ''Brookings Institution''</ref> Путин Ресей талаптарының «ескерусіз қалғанын» айтып, әскер шоғырлануы жалғаса берді.<ref>Zachary Basu. [https://www.axios.com/2022/02/01/putin-nato-demands-ukraine-orban Putin: U.S. and NATO have "ignored" Russia's main security demands] ''Axios''</ref> {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = Luhansk thermal power plant after shelling, 2022-02-22 (01).jpg | caption1 = [[Луганск]] [[электр станциясы]] Донбаста Ресей қолдайтын күштердің атқылауынан кейін, 2022 жылғы 22 ақпан | image2 = Bucha_main_street,_2022-04-06_(0804).jpg | caption2 = 27 ақпанда [[Буча|Бучада]] [[Бучадағы шайқас|жойылған]] ресейлік колоннаның қалдықтары. | image3 = VOA_video_of_Eastern_Ukraine_during_2022_Russian_invasion.webm | caption3 = Украинаның шығысындағы басып кіру кезіндегі көріністер | align = right | perrow = 2 | total_width = | caption_align = center }} [[Франция]] президенті [[Эммануэль Макрон]]<ref>Michel Rose and Pavel Polityuk. [https://www.reuters.com/world/kremlin-denies-putin-promised-not-hold-manoeuvres-near-ukraine-2022-02-08/ France's Macron calls for calm to resolve Ukraine crisis] reuters.com</ref> мен [[Германия]] [[Канцлер|канцлері]] [[Олаф Шольц]] 2022 жылғы ақпанда Путинмен кездесіп, оны басып кіруден бас тартуға көндіруге тырысты. Шольцтың айтуынша, Путин оған Украина тәуелсіз мемлекет болмауы тиіс деп айтқан.<ref>[https://www.dw.com/en/germanys-scholz-says-putin-started-war-for-completely-absurd-reasons/a-62880926 Scholz: Putin started war for 'completely absurd' reasons] ''Deutsche Welle''</ref> Ресей әскерлері Украина шекараларына шоғырланған кезде, Ресей қолдайтын күштер Донбасста украин әскерлеріне қарсы мыңдаған шабуыл жасады.<ref>[https://cdn.osce.org/sites/default/files/f/documents/2/0/488998.pdf Ongoing Violations of International Law and Defiance of OSCE Principles and Commitments by the Russian Federation in Ukraine] (PDF). United States Mission to the OSCE</ref> Құрамына Украина мен Ресей де кіретін [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының]] (ЕҚЫҰ) бақылаушылары 2021 жыл бойы атысты тоқтату режимінің 90 000-нан астам бұзылуын тіркеді; олардың басым бөлігі Ресей бақылауындағы аумақта болды.<ref>[https://cdn.osce.org/sites/default/files/f/documents/2/a/511327.pdf "2021 trends and observations"] (PDF). Organization for Security and Co-operation in Europe. 2022</ref> 2022 жылғы 17 ақпаннан бастап Донбастағы қақтығыстар күшейе түсті.<ref>MacKinnon, Mark; Morrow, Adrian. "Putin orders snap nuclear drill". ''The Globe and Mail''. Phillip Crawley. p. A3. ISSN 0319-0714.</ref> Украина мен Ресей қолдайтын [[Сепаратизм|сепаратистер]] бір-бірін өз аумақтарына оқ атқаны үшін айыптады.<ref>David Brown. [https://www.bbc.com/news/world-europe-60158694 Ukraine conflict: Where are Russia's troops?] BBC News</ref><ref>Thomas Kingsley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-ukraine-shelling-donass-war-b2017352.html West accuses Russia of trying to create pretext for war after shelling in east Ukraine] independent.co.uk</ref> 18 ақпанда [[Донецк облысы|Донецк]] және [[Луганск облысы|Луганск]] «халық республикалары» [[Эвакуация|барлық бейбіт тұрғындарға астаналарынан кетуге]] бұйрық берді,<ref>Alexander Smith. [https://www.nbcnews.com/news/world/east-ukraine-shelling-russian-invasion-fears-putin-pretext-rcna16773 Russian-backed separatists announce civilian evacuation from eastern Ukraine as escalation stokes invasion fears] nbcnews.com</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-60443504 Ukraine conflict: Rebels declare general mobilisation as fighting grows]''BBC News''</ref> алайда бақылаушылар толық [[эвакуация]] бірнеше айға созылуы мүмкін екенін атап өтті.<ref>Felix Light. [https://www.themoscowtimes.com/2022/02/20/in-the-closest-russian-city-to-ukraines-separatist-region-there-are-few-signs-of-refugees-a76473 In the Closest Russian City to Ukraine’s Separatist Region, There Are Few Signs of Refugees] themoscowtimes.com</ref> Украина бұқаралық ақпарат құралдары Донбаста Ресей қолдайтын күштердің артиллериялық атысты күрт күшейткенін хабарлап, мұны Украина әскерін арандату әрекеті ретінде бағалады.<ref>Illia Ponomarenko. [https://kyivindependent.com/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/ 47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas] ''The Kyiv Independent''</ref><ref>Ярослава Вольвач. [https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive] NV.UA</ref> Сепаратистік көшбасшылар Украина жақын арада шабуыл бастайды деп мәлімдеді, бірақ ешқандай дәлел келтірмеді; ал ''[[The Guardian]]'' газеті Украина үшін Донбасқа шабуыл жасау «өте қауіпті» болатынын, әсіресе Ресей әскерлері шекараға шоғырланған кезде, атап өтті.<ref name=":5">[https://www.theguardian.com/world/2022/apr/12/civilian-flee-eastern-ukraine-ahead-new-russian-offensive Governor of Luhansk urges people to evacuate as Vladimir Putin insists Moscow will achieve its ‘noble’ aims] theguardian.co</ref> [[Владимир Александрович Зеленский|Зеленский]] Украина әскері арандатуларға жауап бермейтінін айтты.<ref name=":6">[https://www.bbc.com/news/world-europe-60448638 Ukraine will not respond to provocations, Zelensky says] bbc.com</ref> 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруіне дейін Ресей [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] пен [[Луганск Халық Республикасы|Лугансктегі]] сепаратистік республикаларды танып, олардың арасындағы одақ тиісті парламенттерде ратификацияланды, осылайша қолдануға болатын ''casus belli'' қалыптастырылды.<ref>[https://insiderpaper.com/putin-signs-friendship-and-aid-agreements-with-ukraine-separatist-leaders/ Putin signs friendship and aid agreements with Ukraine separatist leaders] ''Insider Paper''. AFP</ref> Ресей сондай-ақ Украинада орыс тілінде сөйлейтіндерге қарсы [[Неонацизм|неонацистік топтар]] тарапынан [[геноцид]] жасалып жатыр және [[Украина министрлер кабинеті|Украина үкіметі]] неонацистерден тұрады деп мәлімдеді.<ref>[https://spectator.com/article/full-text-putin-s-declaration-of-war-on-ukraine/ Full text: Putin’s declaration of war on Ukraine] The Spectator</ref> Басып кіруге дейінгі күндері [[Ресейлік дезинформация әрекеттері|Ресей үкіметі дезинформация]] науқанын күшейтті. Украина мен Батыс елдерінің басшылары Ресейді басып кіруге сылтау жасау үшін [[Жалған жалау операциясы|жалған жалау операцияларын]] ұйымдастырды деп айыптады.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> Ресейдің мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдары Украина әскерлері Донбасста орыстарға шабуыл жасап жатыр деген мазмұндағы қолдан жасалған бейнероликтерді көрсетті; кейін бұл «шабуылдар», жарылыстар мен эвакуациялар Ресей тарапынан ұйымдастырылғаны анықталды. 17 ақпанда Ресей қолдайтын күштер балабақшаны атқылап, оны Украинаға жапты, алайда балабақша Украина бақылауындағы аумақта орналасқан еді.<ref name=":5" /> 21 ақпанда Ресей [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|Федералды қауіпсіздік қызметінің]] (ФҚҚ) басшысы Ресей әскерлері Ресей аумағына өткен бес украин «диверсантын» жойып, бір украин әскери қызметкерін тұтқындап, екі бронды техниканы жойғанын мәлімдеді. Украина бұл мәлімдемені жоққа шығарып, мұны Ресейдің басып кіруге қосымша негіз іздеп жатқанын көрсетті деп бағалады. ''[[The Sunday Times]]'' бұл оқиғаны «Путиннің соғыс жоспарының алғашқы қадамы» деп сипаттады.<ref>Philp, Catherine. [https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/ukraine-saboteurs-claim-shows-putins-war-plan-has-now-begun-9bsrvvhj3 Russian claim of sabotage ‘the first move in Putin’s war plan] ''The Sunday Times''. News UK</ref><ref>[https://www.barrons.com/news/russian-army-says-killed-5-saboteurs-from-ukraine-on-russian-territory-01645449007 Russian Army Says Killed 5 'Saboteurs' From Ukraine On Russian Territory] ''Barron's''</ref> Ресей үкіметінің мүшелері, соның ішінде Путин, басып кіруден бір күн бұрынға дейін Украинаға шабуыл жасау немесе басып кіру жоспарлары бар екенін жоққа шығарды.<ref>Taylor, Adam. [https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ "Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack"] ''The Washington Post''</ref><ref>Eugene Kiely ''and'' Robert Farley. [https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead] factcheck.org</ref><ref>Fořtová, Klára. [https://www.idnes.cz/zpravy/domaci/jevhen-perebyjnis-alexandr-zmejevskij-velvyslanec-rusko-ukrajina.A220307_095550_domaci_klf Velvyslanec Ukrajiny v Česku denně promlouvá, ruský mlčí a je „neviditelný“] Змеевский: «Біз Ресейдің Украинаға қарсы дайындық жүргізіп жатыр деген айыптауларын, агрессия туралы мәлімдемелерін және ресейлік әскерлердің Украина аумағына кірді деген қауесеттерді негізсіз деп қатаң түрде жоққа шығардық», — деді.</ref> == Ескертпелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Соғыс заңы]] [[Санат:Рим құқығы ұғымдары]] 2rgfh35dk5qbe20nie83w3ltf1cp881 10 777897 3602152 3600954 2026-05-09T08:56:54Z Мағыпар 100137 3602152 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Витебск облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Витебск облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Барань]]{{•}} [[Браслав]]{{•}} [[Верхнедвинск]]{{•}} [[Витебск]]{{•}} [[Глубокое (қала)|Глубокое]]{{•}} [[Городок (қала, Беларусь)|Городок]]{{•}} [[Дисна (қала)|Дисна]]{{•}} [[Докшицы]]{{•}} [[Дубровно]]{{•}} [[Лепель]]{{•}} [[Минск]]{{•}} [[Миоры]]{{•}} [[Новолукомль]]{{•}} [[Новополоцк]]{{•}} [[Орша]]{{•}} [[Полоцк]]{{•}} [[Поставы]]{{•}} [[Сенно]]{{•}} [[Толочин]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Витебск облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kryed515xoz7c0wc604urj4hsnkukco 102 777916 3601959 3600965 2026-05-08T18:56:18Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3601959 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]], [[Қарқара (Қырғызстан)]], [[Көпіребазар]], [[Қызылүңгір]], [[Таранбазар]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |21 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]], [[Ажар (хикаят)]], [[Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы]], [[Қырғызстан тарихы]], [[Давань]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |57 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] tepgtp3ertqpxegh7ndekwyifogot9c 3602081 3601959 2026-05-09T06:24:39Z MuratbekErkebulan 162992 /* Қатысушылар */ 3602081 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]], [[Қарқара (Қырғызстан)]], [[Көпіребазар]], [[Қызылүңгір]], [[Таранбазар]], [[Гава (Қырғызстан)]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |22 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]], [[Ажар (хикаят)]], [[Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы]], [[Қырғызстан тарихы]], [[Давань]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |57 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] c8s97ninfnnc6cqpzoeif7p5i0dsf4e 3602116 3602081 2026-05-09T07:32:02Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3602116 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]], [[Қарқара (Қырғызстан)]], [[Көпіребазар]], [[Қызылүңгір]], [[Таранбазар]], [[Гава (Қырғызстан)]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |22 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]], [[Ажар (хикаят)]], [[Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы]], [[Қырғызстан тарихы]], [[Давань]], [[Қырғызстан аудандары]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |58 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] tpj61v70zl67hazgf1pggovcthqx246 3602149 3602116 2026-05-09T08:48:19Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3602149 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]], [[Қарқара (Қырғызстан)]], [[Көпіребазар]], [[Қызылүңгір]], [[Таранбазар]], [[Гава (Қырғызстан)]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |22 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]], [[Ажар (хикаят)]], [[Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы]], [[Қырғызстан тарихы]], [[Давань]], [[Қырғызстан аудандары]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]]<br />{{ту|Әзербайжан}} [[Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов]] |59 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] 8gjjgytrdfcdtc2eh241luuzgub8jzg 0 778621 3602018 3585921 2026-05-08T22:54:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602018 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма |Атауы = Қылыштар дауылы |Шынайы атауы = {{lang-en|A Storm of Swords}} |Сурет = |Сурет сипаттамасы = |Жанр = фэнтези |Авторы = Джордж Р. Р. Мартин |Түпнұсқа тілі = |Жазылды = |Жариялануы = 2000 тамыз |Жеке басылым = |Баспа = Bantam Spectra (АҚШ)<br />Voyager Books (Ұлыбритания) АСТ (Ресей) |isbn = |Аударма = |Цикл = [[Мұз бен от жыры]] |Алдыңғысы = [[Патшалар шайқасы]] |Келесі = [[Құзғындар думаны]] |Lib = |Уикикітап = }} '''«Қылыштар дауылы»''' ({{lang-en|A Storm of Swords}}) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] жазушы [[Джордж Р. Р. Мартин]]нің эпикалық фэнтези жанрындағы романы, «[[Мұз бен от жыры]]» сагасының үшінші бөлімі. Роман алғаш рет [[Ұлыбритания]]да [[2000 жыл]]ғы [[8 тамыз]]да жарық көрді <ref name="Locus 2000-11">{{cite web|url=http://www.locusmag.com/2000/Reviews/BookReview11bMillerOnMartin.html|title=Locu Online Reviews: ''A Storm of Swords'' (August 2000)|last=Miller|first=Faren|date=November 2000|work=[[Locus (magazine)|Locus]]|access-date=March 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109121710/http://www.locusmag.com/2000/Reviews/BookReview11bMillerOnMartin.html|archive-date=November 9, 2013|url-status=live}}</ref>. Бұл кітап, серияның алдыңғы «[[Патшалар шайқасы]]» романы сияқты, 2001 жылы «Локус» сыйлығын жеңіп алып, сондай-ақ «Небьюла» және «Хьюго» сыйлықтарына ұсынылды. Аталған кітапқа дейін Айдаһар жолы повесі жарияланған болатын, ол «Қылыштар дауылы» романындағы [[Дейенерис Таргариен]] туралы тараулардан құралған. Қылыштар дауылы [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] телесериалының үшінші және төртінші маусымдарына (кітап көлемі өте үлкен болғандықтан) негіз болды. Кейбір кейіпкерлердің соңғы тараулары, атап айтқанда Дейенерис Таргариен, [[Джон Сноу (кейіпкер)|Джон Сноу]] және Сэмвелл Тарли, сериалдың бесінші маусымында пайдаланылды. == Композиция ерекшеліктері == Қылыштар дауылы романында баяндау үшінші жақтан, әртүрлі кейіпкерлердің көзқарасы арқылы жүргізіледі. Бұл ретте барлық сюжет желілері дәстүрлі мағынада бір-бірімен толық қиыса бермейді. Әр тарау белгілі бір кейіпкерге арналады: '''Пролог''': *Четт — Түнгі күзеттің мүшесі. *[[Джейме Ланнистер]] — Тайвин Ланнистердің үлкен ұлы, Тирион Ланнистердің ағасы, Риверранда Солтүстік патшасының тұтқыны. *[[Джон Сноу (кейіпкер)|Джон Сноу]] — Эддард Старктың некесіз ұлы, Түнгі күзеттің мүшесі. *[[Кейтелин Старк]] — Талли әулетінен шыққан, Эддард Старктің жары. *[[Тирион Ланнистер]] — Тайвиннің кенже ұлы, ергежейлі, Джейменің інісі. *[[Санса Старк]] — Эддард пен Кейтелиннің үлкен қызы, Джоффри Баратеон патшаның тұтқынында, Корольдік айлақта. *[[Арья Старк]] — олардың кіші қызы, жоғалып кеткен және өлді деп саналады. *[[Бран Старк]] — Винтерфелл ханзадасы, Солтүстіктің мұрагері, өлді деп есептеледі. *Сэмвелл Тарли — лорд Тарлидің ұлы, бұрынғы мұрагері, Түнгі күзеттің мүшесі. *Давос Сиворт — бұрынғы контрабандист, Станнис Баратеон патшаның қызметіндегі рыцарь. *[[Дейенерис Таргариен]] — Айдаһар текті әулеттен шыққан ханшайым, «Дауылда туған». '''Эпилог''': Мерретт Фрей — лорд Уолдер Фрейдің тоғызыншы ұлы. == Сюжет == Вестероста кенеттен көбейіп кеткен патшалар елді азаматтық соғысқа батырады. [[Станнис Баратеон]] патша Джоффри Баратеонға қарсы соғысады, ал Джоффри өз кезегінде Станниспен және Солтүстіктің патшасы Робб Старкпен шайқасады. [[Робб Старк]] Джоффридің вассалдары — Ланнистер әулетін ығыстырып жатқанда, оның тылында Теңіз патшасы Бейлон Грейджой солтүстік жерлерді басып алады, ал оның ұлы [[Теон Грейджой]] Старктардың ежелгі ордасы — Уинтерфеллді жаулап алады. Қиыр солтүстікте [[Манс Шапқыншы]] өзін Қабырғаның ар жағындағы патша деп жариялап, жабайылар әскерін бастап Вестеросқа шабуыл жасауға дайындалып жатыр. Ал басқа құрлықта, Тар теңіздің ар жағында, жас «айдаһарлар анасы» [[Дейенерис Таргариен]] өз әкесінің Темір тағын қайтарып алу үшін әскер жинауда; ол тақта қазір Джоффри отыр. Бұл «қылыштар дауылында» қарапайым адамдар да қатты зардап шегеді: қауіп-қатер кез келген жерде күтіп тұрады, қауіпсіз орындар дерлік қалмаған. Көптеген адамдар туған жері мен жақындарынан айырылып, Орман бауырларына қосылады. Бұл кітап — соғыстың шарықтау шегі әрі оның аяқталуы. Сюжет шамамен бір жылға созылады: Вестерос жыл санауы бойынша (Эйгонның қонуынан кейін) 299 жылдың соңынан 300 жылға дейінгі кезеңді қамтиды. == Марапаттар мен сыйлықтар == === Жүлделер === *«Локус» (Locus Award), 2001 — фэнтези романы *«Мәрмәр фавн», 2002 — аударма кітап (Ресей) *«Геффен» (Geffen Award), 2002 — роман (Израиль) *«Игнотус» (Ignotus Award), 2006 — роман (Испания) === Номинациялар === *«Небьюла» (Nebula Award), 2001 — роман *«Хьюго» (Hugo Award), 2001 — роман <ref>{{Cite web |url=http://fantlab.ru/work4080 |title=Джордж Р. Р. Мартин «Буря мечей» |access-date=2013-05-12 |archive-date=2013-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516090548/http://fantlab.ru/work4080 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://7kingdoms.ru/wiki/%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%B9 |title=Буря Мечей |access-date=2013-06-01 |archive-date=2013-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806144237/http://7kingdoms.ru/wiki/%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%B9 |url-status=live }}</ref><ref>[http://7kingdoms.ru/2009/nagrady-dzh-r-r-martina/ Награды Джорджа Мартина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529183640/http://7kingdoms.ru/2009/nagrady-dzh-r-r-martina/ |date=2013-05-29 }}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] nwdmu7yq5tnsmivgs4bnsmce81rlqm2 0 778652 3602021 3583602 2026-05-08T23:41:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602021 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма |Атауы = Құзғындар думаны |Шынайы атауы = {{lang-en|A Feast for Crows}} |Сурет = |Сурет сипаттамасы = |Жанр = фэнтези |Авторы = [[Джордж Р. Р. Мартин]] |Түпнұсқа тілі = ағылшын тілі |Жазылды = |Жариялануы = 2005 жыл қазан |Жеке басылым = |Баспа = Bantam Spectra (АҚШ)<br />Voyager Books (Ұлыбритания)<br />АСТ (Ресей) |isbn = |Аударма = |Алдыңғысы = [[Қылыштар дауылы]] |Келесі = [[Айдаһарлармен би]] |Lib = |Уикикітап = }} '''«Құзғындар думаны»''' ({{lang-en|A Feast for Crows}}) — америкалық жазушы [[Джордж Р. Р. Мартин]] жазған эпикалық [[фэнтези]] жанрындағы роман, [[Мұз бен от жыры]] сагасының төртінші бөлімі. Жанры — хоррор элементтері бар эпикалық фэнтези. Роман алғаш рет 2005 жылғы 17 қазанда [[Ұлыбритания]]да жарияланды, <ref>[https://www.amazon.com/dp/0002247437/ ''A Feast for Crows'': Product Details (UK)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106052850/https://www.amazon.com/dp/0002247437/ |date=2015-11-06 }} Amazon.com 17.10.2005</ref><ref>[https://www.amazon.com/dp/0553801503/ ''A Feast for Crows'': Product Details (US)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106052852/https://www.amazon.com/dp/0553801503/ |date=2015-11-06 }} Amazon.com. 08.11.2005</ref> ал [[2005 жыл]]ғы 8 қарашада [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та жарық көрді. Бастапқыда Мартин «Құзғындар думаны» мен [[Айдаһарлармен би]] романдарын төртінші кітаптың бірінші және екінші бөліктері ретінде жоспарлаған. Алайда кейіпкерлер санының, сюжеттік желілердің көптігі және қолжазбаның көлемі тым үлкен болғандықтан, 2005 жылдың мамыр айында ол кітапты екі бөлек романға бөлуді ұйғарғанын мәлімдеді. Бұл екі шығармада кейіпкерлер құрамы әртүрлі болғанымен, оқиғалар бір мезгілде өрбиді. Сондай-ақ Мартин Мұз бен от жыры сагасы енді, ең ықтимал нұсқа бойынша, жеті кітаптан тұратынын атап өтті<ref>Джордж Мартин {{cite web |url=http://www.georgerrmartin.com/done.html |title=Архивированная копия |access-date=2015-05-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/66ffAGyXU?url=http://www.georgerrmartin.com/done.html |archive-date=2012-04-04 }} Официальный сайт писателя. 29.05.2005</ref>. «Құзғындар думаны» романы алдыңғы кітаптар сияқты [[The New York Times]] бестселлерлер тізіміне еніп қана қоймай, оны бастап та шықты. 2006 жылы шығарма «Локус», «Хьюго» және «Британдық фэнтези сыйлығы» (BFS) марапаттарына «үздік фантастикалық роман» номинациясы бойынша ұсынылды. Бұл роман Айдаһарлар биі кітабымен бірге Тақтар таласы телехикаясының бесінші маусымы аясында экрандалды, өйткені «Құзғындар тойы» мен «Айдаһарлармен би» оқиғалары бір уақытта өтеді. Алайда Бриена Тарт, Санса Старк (Алейна Стоун) және Серсея Ланнистер сияқты кейіпкерлердің кейбір тараулары бұған дейін төртінші маусымда қолданылған. Сондай-ақ [[Джейме Ланнистер]], Бриенна Тарт, Сэмуелл Тарли, Виктарион Грейджой және Аарон Грейджой секілді кейіпкерлердің тараулары төртінші және бесінші маусымдарда көрсетілмегендіктен, алтыншы маусымда пайдаланылды. Кітап көптеген тілдерге аударылған, ал орыс тілінде AST Publishing House баспасында жарық көрген. == Композиция ерекшеліктері == Алдыңғы кітаптардағыдай, роман оқиғалары үшінші жақтан, әртүрлі кейіпкерлердің көзқарасы арқылы баяндалады. Сонымен қатар бірнеше бір-бірімен қиылыспайтын сюжеттік желілер бар. *«Құзғындар тойы» негізінен Оңтүстікте — Дорнда, Патшалық жерлерінде, Темір аралдарында және Өзенді жерлерде болып жатқан оқиғаларды қамтиды. *Алдыңғы кітаптардағы кейбір POV кейіпкерлер — Тирион Ланнистер, Дейенерис Таргариен, Бран Старк және Давос Сиворт — бұл кітапта тек аталып өтеді. Тек Джон Сноу ғана Сэмуелл Тарли тарауларында қосалқы кейіпкер ретінде көрінеді. Сондай-ақ алдыңғы кітаптардың негізгі POV кейіпкерлерінің бірі Бриенна Тарт тарауында пайда болады. Жеке тараулар арналған кейіпкерлер: *Пролог: Пейт — Ескіқала (Старомест) шәкірті. *[[Серсея Ланнистер]] — патшайым-регент. *Аарон Грейджой — «Суға батқандар құдайының» қызметшісі (Утонувший құдай), «Пайғамбар», «Суға батқандар адамы». *[[Джейме Ланнистер]] — Патша гвардиясының лорд-қолбасшысы. *Ааро Хота — Дорн әміршісі Доран Мартеллдің күзет басшысы. *Ариа Старк — «Мысық Кэт» атымен, Қара-ақ үйде (Бетсіздер орденінде) оқуды бастайды. *[[Санса Старк]] — Петир Бейлиштің заңсыз қызы Алейна Стоун болып көрінеді. *Сэмуелл Тарли — Рендилл Тарлидің ұлы, Түнгі күзет бауыры. *Аша Грейджой — Темір аралдарының ханшайымы, Бейлон Грейджойдың қызы («Кракеннің қызы»). *Виктарион Грейджой — ұлы адмирал, Бейлонның ағасы («Темір капитан», «Орақшы»). *[[Бриенна Тарт]] — ірі әрі өте күшті әйел, Санса мен Арьяны іздеуде. *Арис Охарт — Патша гвардиясының рыцары, Мирцелла ханшайымның қорғаушысы. *Ариан Мартелл — Дорн ханзадасының қызы («Мұнарадағы ханшайым»). == Сюжет == Бес Патшаның соғысы аяқталды. Соңғы патша [[Станнис Баратеон]] Қабырғаға қашып кетті, ал қалғандары — Ренли Баратеон, [[Джоффри Баратеон]], Бейлон Грейджой және [[Робб Старк]] — қаза тапты. Бірақ көптен күткен бейбітшілік Вестеросқа әлі де келмеді. Жараланған, әлсіреген жеті патшалық аталған елдің жеріне бұрынғыдай түрлі жаулап алушы «құзғындар» үймелеп келіп жатыр. Король Қаласында Темір Тақта сегіз жастағы Томмен Баратеон отыр. Оны екі рет жесір қалған Марджери Тиреллге үйлендірген (Ренли Баратеон да, оның ағасы Джоффри де бұл некені толық бекітіп үлгермеген). Регент-королева Серсея өз айналасынан қандай да бір қабілетті, ықпалды адамдардың бәрін аластатып жатыр, себебі олар оның билігіне қайтадан кедергі жасай ма деп қорқады. Оны ерекше алаңдататыны — жас патшайым Марджери, ол бала-корольді өз ықпалына бағындыруға тырысып жүр. Дорнда Джоффридің өлімінен кейін тақ мұрагері болуы мүмкін деп саналатын, дорндық ханзада Тристан Мартеллге тұрмысқа берілуі тиіс ханшайым Мирцелла өмір сүреді. Ол Томменнен бір жас үлкен және Дорн заңдары бойынша (бірақ Жеті Патшалық заңдары бойынша емес) Джоффри өлгеннен кейін таққа отыруға құқылы. Кейбір дорндықтар бұл қызды Темір Таққа отырғызуды қалайды. Арианна Мартеллдің құпия жоспары сәтсіз аяқталса да, болашақта оқиғалар әлі алда. Бейлон Грейджойдің өлімінен кейін Темір Аралдардың капитандары жиналып, вечеде оның ағасы Эурон Грейджойды — «Қарға Көзі» деген лақап аты бар адамды — патша етіп сайлайды. Жаңа жаулаушының жоспары — Айдаһарлардың Анасы Дейенерис Таргариенді олжа ретінде қолға түсіріп, оған үйлену және жеңілмейтін айдаһарлардың қанатымен бүкіл Вестеросты бағындыру. Әзірге оның кемелері жағалаудағы жерлерді тонап жүр, себебі Тар теңізді кесіп өтіп жорық жасау үшін көп қаржы қажет. «Шынашақ» лақап атымен танылған [[Петир Бейлиш]] король қазынашысы қызметінен кетіп, Харренхолл лорды деген құрметті атаққа ие болады. Қамал қазір қираған үйінді, жері — күйген дала болса да, бұл даңқты титул Бейлишке Лиза Арренге үйленуге жол ашады. Лиза оны жас кезінен бері жақсы көретін. Осылайша ол Аррен Алқабының лорд-регенті атанып, Леди Аррен мен оның марқұм күйеуінің ұлына қамқоршылық алады. Сапарға шығар алдында Бейлиш Король Қаласынан Санса Старкты қашырып жібереді. Санса Старкты Тирион Ланнистерге күштеп күйеуге берген еді, бірақ карлик қызға қатысты ерлі-зайыптылық міндеттерін талап етпей, Санса әлі де пәк күйінде қалады. Бейлиш оны өзінің некесіз қызы Алейна ретінде таныстырып, сол атпен Қыран Ұясына (Орлиное Гнездо) алып келеді. Қызғанышқа берілген Лиза Арренді ол терезеден құлатып, оның өлімін сарай әншісін өлтіргені ретінде мойындатуға мәжбүр етеді. Енді Бейлиштің қолында Харренхолл, Алқаптағы билік және Винтерфеллді бақылауға алу мүмкіндігі бар, өйткені бәрі Старктардың Сансадан басқа тірі мұрагері жоқ деп ойлайды. Бейлиш сөз бен айла арқылы мемлекеттерді қылышсыз-ақ жаулап алуға болады деп сенеді… Оқиғалар шамамен Вестерос күнтізбесі бойынша 300 жылдың маңында өтеді. == Марапаттар мен сыйлықтар == === Марапаттар === *Фантлаб нұсқасы бойынша «Жыл кітабы», 2007 // Шетел авторының ең үздік кітабы (Ресей) === Сыйлықтарға номинациялар === *Британдық фэнтези сыйлығы / British Fantasy Award, 2006 // Роман — Август Дерлет атындағы сыйлық *Хьюго / Hugo Award, 2006 // Роман *Локус / Locus Award, 2006 // Фэнтези романы *Квилл / Quill Award, 2006 // Роман *«Мраморлы фавн», 2007 // Аударылған кітап (Ресей) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мұз бен от жыры]] 9p9c1ntx8kiciju67s4fl4qhxl74feg 0 778723 3602097 3591638 2026-05-09T06:42:13Z TalgatSnow 143530 3602097 wikitext text/x-wiki {{AFI 100 Years... series}} [[Америка кино институты]]ның нұсқасы бойынша '''үздік 100 америкалық фильм'''нің тізімі алғаш рет 1998 жылы жасалып, кейін 2007 жылы жаңартылды. Тізім 400 үміткердің арасынан іріктелді. Оны таңдауға киноиндустрияның 1500-ден астам өкілі (режиссерлер, сценаристер, актерлер, операторлар және т.б.), сондай-ақ кино тарихшылары мен киносыншылар қатысты. 1998 және 2007 жылғы нұсқалардың екеуінде де [[Орсон Уэллс]]тің «[[Азамат Кейн]]» туындысы ең үздік фильм деп танылып, рейтингтің көшін бастады. == Критерийлері == Фильмдер келесі критерийлер бойынша бағаланды<ref>{{Cite web|url=https://www.filmsite.org/afi100films.html|title=100 Greatest American Movies by AFI - Film Series|website=www.filmsite.org}}</ref>: * '''Толықметражды фильм:''' Көркем фильм форматындағы, ұзақтығы кемінде 60 минут болатын туындылар. * '''Америкалық фильм:''' Фильм ағылшын тілінде түсіріліп, негізгі қаржыландыру немесе өндірістік жұмыстары АҚШ-қа тиесілі болуы тиіс. (Кейбір туындылар, атап айтқанда, «[[Үшінші адам]]», «[[2001: Ғарыш одиссеясы]]» және «[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]» — [[Ұлыбритания]]да жасалған, бірақ америкалық студиялар тарапынан қаржыландырылып, таратылған. «[[Сақиналар әміршісі (кинотрилогия)|Сақиналар әміршісі]]» [[Жаңа Зеландия]]да түсірілгенімен, америкалық инвестиция есебінен жасалған). * '''Сыншылардың мойындауы:''' Баспасөз беттерінде ресми түрде жоғары бағалануы. * '''Негізгі марапаттардың иегері:''' Киноқоғамдастық ұйымдары мен ірі кинофестивальдердің бәсекелі марапаттарына ие болуы. * '''Уақыт сынынан өткен танымалдылық:''' Инфляцияны есепке алғандағы кассалық түсімдер, телетрансляциялар және бейнебасылымдардың сатылымы мен жалға алу көрсеткіштері. * '''Тарихи маңыздылығы:''' Техникалық жаңашылдық, тың баяндау тәсілдері немесе басқа да іргелі жетістіктері арқылы кино өнерінің тарихында із қалдыруы. * '''Мәдени ықпалы:''' Фильмнің стиль мен мазмұн тұрғысынан америкалық қоғамға тигізген әсері. == Тізім == {| class="wikitable sortable" border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="font-size: 85%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse; text-align: middle;" |- ! style="background:#B0C4DE"|№ ! style="background:#B0C4DE; width:20%;"|1998 жылғы тізім ! style="background:#B0C4DE; width:20%;"|Режиссері ! style="background:#B0C4DE"|Жыл ! style="background:#B0C4DE"|2007 ж қарай<br>позицияның өзгеруі ! style="background:#B0C4DE" class="unsortable"| ! style="background:#B0C4DE"|1998 ж бері<br>позицияның өзгеруі ! style="background:#B0C4DE; width:20%;"|2007 жылғы тізім ! style="background:#B0C4DE; width:20%;"|Режиссері ! style="background:#B0C4DE"|Жыл |- | 1 | ''[[Азамат Кейн]]'' | [[Орсон Уэллс]] | [[1941 жыл|1941]] | align="center" | {{steady}} | | align="center" | {{steady}} | ''[[Азамат Кейн]]'' | [[Орсон Уэллс]] | [[1941 жыл|1941]] |- | 2 | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]'' | [[Майкл Кёртис]] | [[1942 жыл|1942]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">1</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | ''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]'' | [[Фрэнсис Форд Коппола]] | [[1972 жыл|1972]] |- | 3 | ''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]'' | [[Фрэнсис Форд Коппола]] | [[1972 жыл|1972]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">1</font> | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]'' | [[Майкл Кёртис]] | [[1942 жыл|1942]] |- | 4 | ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]'' | [[Виктор Флеминг]] | [[1939 жыл|1939]] | align="center" |{{decrease}} <font color="red">2</font> | | align="center" |{{increase}} <font color="green">20</font> | ''[[Құтырған бұқа]]'' | [[Мартин Скорсезе]] | [[1980 жыл|1980]] |- | 5 | ''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]'' | [[Дэвид Лин]] | [[1962 жыл|1962]] | align="center" |{{decrease}} <font color="red">2</font> | | align="center" | {{increase}} <font color="green">5</font> | ''[[Жаңбыр астында ән салу]]'' | [[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]] | [[1952 жыл|1952]] |- | 6 | ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]'' | [[Виктор Флеминг]] | [[1939 жыл|1939]] | align="center" | {{decrease}} <font color="red">4</font> | | align="center" | {{decrease}} <font color="red">2</font> | ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]'' | [[Виктор Флеминг]] | [[1939 жыл|1939]] |- | 7 | ''[[Түлек (фильм)|Түлек]]'' | [[Майк Николс]] | [[1967 жыл|1967]] | align="center" |{{decrease}} <font color="red">10</font> | | align="center" |{{decrease}} <font color="red">2</font> | ''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]'' | [[Дэвид Лин]] | [[1962 жыл|1962]] |- | 8 | ''[[Портта]]'' | [[Элиа Казан]] | [[1954 жыл|1954]] | align="center" |{{decrease}} <font color="red">11</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | ''[[Шиндлердің тізімі]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1993 жыл|1993]] |- | 9 | ''[[Шиндлердің тізімі]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1993 жыл|1993]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">52</font> | ''[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]'' | [[Альфред Хичкок]] | [[1958 жыл|1958]] |- | 10 | ''[[Жаңбыр астында ән салу]]'' | [[Стэнли Донен]] және [[Джин Келли]] | [[1952 жыл|1952]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">5</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">4</font> | ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]'' | [[Виктор Флеминг]] | [[1939 жыл|1939]] |- | 11 | ''[[Бұл ғажайып өмір]]'' | [[Фрэнк Капра]] | [[1946 жыл|1946]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">9</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">65</font> | ''[[Үлкен қаланың оттары]]'' | [[Чарли Чаплин]] | [[1931 жыл|1931]] |- | 12 | ''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]'' | [[Билли Уайлдер]] | [[1950 жыл|1950]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">4</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">84</font> | ''[[Іздеушілер (фильм)|Іздеушілер]]'' | [[Джон Форд]] | [[1956 жыл|1956]] |- | 13 | ''[[Квай өзеніндегі көпір]]'' | [[Дэвид Лин]] | [[1957 жыл|1957]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">23</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]]'' | [[Джордж Лукас]] | [[1977 жыл|1977]] |- | 14 | ''[[Джазда тек қана қыздар]]'' | [[Билли Уайлдер]] | [[1959 жыл|1959]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">8</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">4</font> | ''[[Психо]]'' | [[Альфред Хичкок]] | [[1960 жыл|1960]] |- | 15 | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]]'' | [[Джордж Лукас]] | [[1977 жыл|1977]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">7</font> | ''[[2001: Ғарыш одиссеясы]]'' | [[Стэнли Кубрик]] | [[1968 жыл|1968]] |- | 16 | ''[[Барлығы Ева туралы]]'' | [[Джозеф Лео Манкевич]] | [[1950 жыл|1950]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">12</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">4</font> | ''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]'' | [[Билли Уайлдер]] | [[1950 жыл|1950]] |- | 17 | ''[[Африкалық патшайым (фильм)|Африкалық патшайым]]'' | [[Джон Хьюстон]] | [[1951 жыл|1951]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">48</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">10</font> | ''[[Түлек (фильм)|Түлек]]'' | [[Майк Николс]] | [[1967 жыл|1967]] |- | 18 | ''[[Психо]]'' | [[Альфред Хичкок]] | [[1960 жыл|1960]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">4</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]]'' | [[Клайд Бракмэн]] және [[Бастер Китон]] | [[1926 жыл|1926]] |- | 19 | ''[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]]'' | [[Роман Полански]] | [[1974 жыл|1974]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">2</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">11</font> | ''[[Портта]]'' | [[Элиа Казан]] | [[1954 жыл|1954]] |- | 20 | ''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]'' | [[Милош Форман]] | [[1975 жыл|1975]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">13</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">9</font> | ''[[Бұл ғажайып өмір]]'' | [[Фрэнк Капра]] | [[1946 жыл|1946]] |- | 21 | ''[[Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы]]'' | [[Джон Форд]] | [[1940 жыл|1940]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">2</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">2</font> | ''[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]]'' | [[Роман Полански]] | [[1974 жыл|1974]] |- | 22 | ''[[2001: Ғарыш одиссеясы]]'' | [[Стэнли Кубрик]] | [[1968 жыл|1968]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">7</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">8</font> | ''[[Джазда тек қана қыздар]]'' | [[Билли Уайлдер]] | [[1959 жыл|1959]] |- | 23 | ''[[Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары]]'' | [[Джон Хьюстон]] | [[1941 жыл|1941]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">8</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">2</font> | ''[[Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы]]'' | [[Джон Форд]] | [[1940 жыл|1940]] |- | 24 | ''[[Құтырған бұқа]]'' | [[Мартин Скорсезе]] | [[1980 жыл|1980]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">20</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | ''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1982 жыл|1982]] |- | 25 | ''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1982 жыл|1982]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">9</font> | ''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]'' | [[Роберт Маллиган]] | [[1962 жыл|1962]] |- | 26 | ''[[Доктор Стрейнджлав]]'' | [[Стэнли Кубрик]] | [[1964 жыл|1964]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">13</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">3</font> | ''[[Мистер Смит Вашингтонға барады]]'' | [[Фрэнк Капра]] | [[1939 жыл|1939]] |- | 27 | ''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]]'' | [[Артур Пенн]] | [[1967 жыл|1967]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">15</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">6</font> | ''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]]'' | [[Фред Циннеман]] | [[1952 жыл|1952]] |- | 28 | ''[[Бүгінгі күннің ақыретзаманы]]'' | [[Фрэнсис Форд Коппола]] | [[1979 жыл|1979]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">2</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">12</font> | ''[[Барлығы Ева туралы]]'' | [[Джозеф Лео Манкевич]] | [[1950 жыл|1950]] |- | 29 | ''[[Мистер Смит Вашингтонға барады]]'' | [[Фрэнк Капра]] | [[1939 жыл|1939]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">3</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">9</font> | ''[[Қос сақтандыру]]'' | [[Билли Уайлдер]] | [[1944 жыл|1944]] |- | 30 | ''[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]]'' | [[Джон Хьюстон]] | [[1948 жыл|1948]] | align="center" |{{decrease}} <font color="red">8</font> | | align="center" |{{decrease}} <font color="red">2</font> | ''[[Бүгінгі күннің ақыретзаманы]]'' | [[Фрэнсис Форд Коппола]] | [[1979 жыл|1979]] |- |- | 31 | ''[[Энни Холл]]'' | [[Вуди Аллен]] | [[1977 жыл|1977]] | align="center" |{{decrease}} <font color="red">4</font> | | align="center" |{{decrease}} <font color="red">8</font> | ''[[Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары]]'' | [[Джон Хьюстон]] | [[1941 жыл|1941]] |- | 32 | ''[[Өкіл әке 2]]'' | [[Фрэнсис Форд Коппола]] | [[1974 жыл|1974]] | align="center" | {{steady}} | | align="center" | {{steady}} | ''[[Өкіл әке 2]]'' | [[Фрэнсис Форд Коппола]] | [[1974 жыл|1974]] |- | 33 | ''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]]'' | [[Фред Циннеман]] | [[1952 жыл|1952]] | align="center" |{{increase}} <font color="green">6</font> | | align="center" |{{decrease}} <font color="red">13</font> | ''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]'' | [[Милош Форман]] | [[1975 жыл|1975]] |- | 34 | ''[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]]'' | [[Роберт Маллиган]] | [[1962 жыл|1962]] | align="center" |{{increase}} <font color="green">9</font> | | align="center" |{{increase}} <font color="green">15</font> | ''[[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]]'' | [[Дэвид Хэнд]] | [[1937 жыл|1937]] |- | 35 | ''[[Бір түнде болған оқиға]]'' | [[Фрэнк Капра]] | [[1934 жыл|1934]] | align="center" |{{decrease}} <font color="red">11</font> | | align="center" |{{decrease}} <font color="red">4</font> | ''[[Энни Холл]]'' | [[Вуди Аллен]] | [[1977 жыл|1977]] |- | 36 | ''[[Түнгі ковбой]]'' | [[Джон Шлезингер]] | [[1969 жыл|1969]] | align="center" |{{decrease}} <font color="red">7</font> | | align="center" |{{decrease}} <font color="red">23</font> | ''[[Квай өзеніндегі көпір]]'' | [[Дэвид Лин]] | [[1957 жыл|1957]] |- | 37 | ''[[Өміріміздің үздік жылдары]]'' | [[Уильям Уайлер]] | [[1946 жыл|1946]] | align="center" | {{steady}} | | align="center" | {{steady}} | ''[[Өміріміздің үздік жылдары]]'' | [[Уильям Уайлер]] | [[1946 жыл|1946]] |- | 38 | ''[[Қос сақтандыру]]'' | [[Билли Уайлдер]] | [[1944 жыл|1944]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">9</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">8</font> | ''[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]]'' | [[Джон Хьюстон]] | [[1948 жыл|1948]] |- | 39 | ''[[Доктор Живаго (фильм, 1965)|Доктор Живаго]]'' | [[Дэвид Лин]] | [[1965 жыл|1965]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">13</font> | ''[[Доктор Стрейнджлав]]'' | [[Стэнли Кубрик]] | [[1964 жыл|1964]] |- | 40 | ''[[Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай]]'' | [[Альфред Хичкок]] | [[1959 жыл|1959]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">15</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">15</font> | ''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]'' | [[Роберт Уайз]] | [[1965 жыл|1965]] |- | 41 | ''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]'' | [[Джером Роббинс]] және [[Роберт Уайз]] | [[1961 жыл|1961]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">10</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | ''[[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]]'' | [[Мериан Купер]] және [[Эрнест Шодсак]] | [[1933 жыл|1933]] |- | 42 | ''[[Аулаға қараған терезе]]'' | [[Альфред Хичкок]] | [[1954 жыл|1954]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">6</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">15</font> | ''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]]'' | [[Артур Пенн]] | [[1967 жыл|1967]] |- | 43 | ''[[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]]'' | [[Мериан Купер]] және [[Эрнест Шодсак]] | [[1933 жыл|1933]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">7</font> | ''[[Түнгі ковбой]]'' | [[Джон Шлезингер]] | [[1969 жыл|1969]] |- | 44 | ''[[Ұлттың тууы]]'' | [[Дэвид Уорк Гриффит]] | [[1915 жыл|1915]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">7</font> | ''[[Филадельфия хикаясы]]'' | [[Джордж Кьюкор]] | [[1940 жыл|1940]] |- | 45 | ''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]'' | [[Элиа Казан]] | [[1951 жыл|1951]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">2</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">24</font> | ''[[Шейн (фильм)|Шейн]]'' | [[Джордж Стивенс]] | [[1953 жыл|1953]] |- | 46 | ''[[Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин]]'' | [[Стэнли Кубрик]] | [[1971 жыл|1971]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">24</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">11</font> | ''[[Бір түнде болған оқиға]]'' | [[Фрэнк Капра]] | [[1934 жыл|1934]] |- | 47 | ''[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]]'' | [[Мартин Скорсезе]] | [[1976 жыл|1976]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">5</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">2</font> | ''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]'' | [[Элиа Казан]] | [[1951 жыл|1951]] |- | 48 | ''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1975 жыл|1975]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">8</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">6</font> | ''[[Аулаға қараған терезе]]'' | [[Альфред Хичкок]] | [[1954 жыл|1954]] |- | 49 | ''[[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]]'' | [[Дэвид Хэнд]] | [[1937 жыл|1937]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">15</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Төзімсіздік (фильм)|Төзімсіздік]]'' | [[Дэвид Уорк Гриффит]] | [[1916 жыл|1916]] |- | 50 | ''[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]'' | [[Джордж Рой Хилл]] | [[1969 жыл|1969]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">23</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]]'' | [[Питер Джексон]] | [[2001 жыл|2001]] |- | 51 | ''[[Филадельфия хикаясы]]'' | [[Джордж Кьюкор]] | [[1940 жыл|1940]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">7</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">10</font> | ''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]'' | [[Джером Роббинс]] және [[Роберт Уайз]] | [[1961 жыл|1961]] |- | 52 | ''[[Осыдан кейін мәңгілікке (фильм)|Осыдан кейін мәңгілікке]]'' | [[Фред Циннеман]] | [[1953 жыл|1953]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">5</font> | ''[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]]'' | [[Мартин Скорсезе]] | [[1976 жыл|1976]] |- | 53 | ''[[Амадей (фильм)|Амадей]]'' | [[Милош Форман]] | [[1984 жыл|1984]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">26</font> | ''[[Бұғы аңшысы]]'' | [[Майкл Чимино]] | [[1978 жыл|1978]] |- | 54 | ''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]]'' | [[Льюис Майлстоун]] | [[1930 жыл|1930]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | ''[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]'' | [[Роберт Олтмен]] | [[1970 жыл|1970]] |- | 55 | ''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]]'' | [[Роберт Уайз]] | [[1965 жыл|1965]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">15</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">15</font> | ''[[Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай]]'' | [[Альфред Хичкок]] | [[1959 жыл|1959]] |- | 56 | ''[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]'' | [[Роберт Олтмен]] | [[1970 жыл|1970]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">8</font> | ''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1975 жыл|1975]] |- | 57 | ''[[Үшінші адам]]'' | [[Кэрол Рид]] | [[1949 жыл|1949]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">21</font> | ''[[Рокки]]'' | [[Джон Эвилдсен]] | [[1976 жыл|1976]] |- | 58 | ''[[Фантазия (мультфильм)|Фантазия]]'' | Сэмюель Армстронг және т.б. | [[1940 жыл|1940]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">16</font> | ''[[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]]'' | [[Чарли Чаплин]] | [[1925 жыл|1925]] |- | 59 | ''[[Себепсіз бүлікші]]'' | [[Николас Рэй]] | [[1955 жыл|1955]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Нэшвилл (фильм)|Нэшвилл]]'' | [[Роберт Олтмен]] | [[1975 жыл|1975]] |- | 60 | ''[[Индиана Джонс: Жоғалған кеме іздеуінде]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1981 жыл|1981]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">6</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">25</font> | ''[[Үйрек сорпасы (фильм)|Үйрек сорпасы]]'' | [[Лео Маккэри]] | [[1933 жыл|1933]] |- | 61 | ''[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]'' | [[Альфред Хичкок]] | [[1958 жыл|1958]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">52</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Салливанның саяхаты]]'' | [[Престон Стёрджес]] | [[1941 жыл|1941]] |- | 62 | ''[[Тутси (фильм)|Тутси]]'' | [[Сидни Поллак]] | [[1982 жыл|1982]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">7</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">15</font> | ''[[Америкалық граффити]]'' | [[Джордж Лукас]] | [[1973 жыл|1973]] |- | 63 | ''[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]]'' | [[Джон Форд]] | [[1939 жыл|1939]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]]'' | [[Боб Фосс]] | [[1972 жыл|1972]] |- | 64 | ''[[Үшінші дәрежелі жақын байланыстар]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1977 жыл|1977]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | ''[[Тележелі]]'' | [[Сидни Люмет]] | [[1976 жыл|1976]] |- | 65 | ''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]'' | [[Джонатан Демми]] | [[1991 жыл|1991]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">9</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">48</font> | ''[[Африкалық патшайым (фильм)|Африкалық патшайым]]'' | [[Джон Хьюстон]] | [[1951 жыл|1951]] |- | 66 | ''[[Тележелі]]'' | [[Сидни Люмет]] | [[1976 жыл|1976]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">6</font> | ''[[Индиана Джонс: Жоғалған кеме іздеуінде]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1981 жыл|1981]] |- | 67 | ''[[Маньчжуриялық кандидат (фильм, 1962)|Маньчжуриялық кандидат]]'' | [[Джон Франкенхаймер]] | [[1962 жыл|1962]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады? (фильм)|Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]]'' | [[Майк Николс]] | [[1966 жыл|1966]] |- | 68 | ''[[Париждегі америкалық (фильм)|Париждегі америкалық]]'' | [[Винсент Миннелли]] | [[1951 жыл|1951]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">30</font> | ''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]]'' | [[Клинт Иствуд]] | [[1992 жыл|1992]] |- | 69 | ''[[Шейн (фильм)|Шейн]]'' | [[Джордж Стивенс]] | [[1953 жыл|1953]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">24</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">7</font> | ''[[Тутси (фильм)|Тутси]]'' | [[Сидни Поллак]] | [[1982 жыл|1982]] |- | 70 | ''[[Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы]]'' | [[Уильям Фридкин]] | [[1971 жыл|1971]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">23</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">24</font> | ''[[Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин]]'' | [[Стэнли Кубрик]] | [[1971 жыл|1971]] |- | 71 | ''[[Форрест Гамп]]'' | [[Роберт Земекис]] | [[1994 жыл|1994]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">5</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]]'' | [[Стивен Спилберг]] | [[1998 жыл|1998]] |- | 72 | ''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]'' | [[Уильям Уайлер]] | [[1959 жыл|1959]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">28</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Шоушенктен қашу]]'' | [[Фрэнк Дарабонт]] | [[1994 жыл|1994]] |- | 73 | ''[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]]'' | [[Уильям Уайлер]] | [[1939 жыл|1939]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">23</font> | ''[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]'' | [[Джордж Рой Хилл]] | [[1969 жыл|1969]] |- | 74 | ''[[Алтын безгегі (фильм)|Алтын безгегі]]'' | [[Чарли Чаплин]] | [[1925 жыл|1925]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">16</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">9</font> | ''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]'' | [[Джонатан Демми]] | [[1991 жыл|1991]] |- | 75 | ''[[Қасқырлармен билеу]]'' | [[Кевин Костнер]] | [[1990 жыл|1990]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Оңтүстіктің аптап түнінде (фильм)|Оңтүстіктің аптап түнінде]]'' | [[Норман Джуисон]] | [[1967 жыл|1967]] |- | 76 | ''[[Үлкен қаланың оттары]]'' | [[Чарли Чаплин]] | [[1931 жыл|1931]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">65</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">5</font> | ''[[Форрест Гамп]]'' | [[Роберт Земекис]] | [[1994 жыл|1994]] |- | 77 | ''[[Америкалық граффити]]'' | [[Джордж Лукас]] | [[1973 жыл|1973]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">15</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Президенттің бүкіл жасағы]]'' | [[Алан Пакула]] | [[1976 жыл|1976]] |- | 78 | ''[[Рокки]]'' | [[Джон Эвилдсен]] | [[1976 жыл|1976]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">21</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">3</font> | ''[[Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман]]'' | [[Чарли Чаплин]] | [[1936 жыл|1936]] |- | 79 | ''[[Бұғы аңшысы]]'' | [[Майкл Чимино]] | [[1978 жыл|1978]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">26</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | ''[[Жабайы топ (фильм)|Жабайы топ]]'' | [[Сэм Пекинпа]] | [[1969 жыл|1969]] |- | 80 | ''[[Жабайы топ (фильм)|Жабайы топ]]'' | [[Сэм Пекинпа]] | [[1969 жыл|1969]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">13</font> | ''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]'' | [[Билли Уайлдер]] | [[1960 жыл|1960]] |- | 81 | ''[[Жаңа заман (фильм)|Жаңа заман]]'' | [[Чарли Чаплин]] | [[1936 жыл|1936]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">3</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]]'' | [[Стэнли Кубрик]] | [[1960 жыл|1960]] |- | 82 | ''[[Алып (фильм)|Алып]]'' | [[Джордж Стивенс]] | [[1956 жыл|1956]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Күннің шығуы (фильм)|Күннің шығуы]]'' | [[Фридрих Вильгельм Мурнау]] | [[1927 жыл|1927]] |- | 83 | ''[[Взвод (фильм)|Взвод]]'' | [[Оливер Стоун]] | [[1986 жыл|1986]] | align="center"|{{decrease}} <font color="red">3</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]'' | [[Джеймс Кэмерон]] | [[1997 жыл|1997]] |- | 84 | ''[[Фарго (фильм)|Фарго]]'' | [[Ағайынды Коэн]] | [[1996 жыл|1996]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">4</font> | ''[[Жеңіл шабандоз]]'' | [[Дэннис Хоппер]] | [[1969 жыл|1969]] |- | 85 | ''[[Үйрек сорпасы (фильм)|Үйрек сорпасы]]'' | [[Лео Маккэри]] | [[1933 жыл|1933]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">25</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Операдағы кеш]]'' | [[Сэм Вуд]] | [[1935 жыл|1935]] |- | 86 | ''[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]]'' | [[Фрэнк Ллойд]] | [[1935 жыл|1935]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">3</font> | ''[[Взвод (фильм)|Взвод]]'' | [[Оливер Стоун]] | [[1986 жыл|1986]] |- | 87 | ''[[Франкенштейн (фильм, 1931)|Франкенштейн]]'' | [[Джеймс Уэйл]] | [[1931 жыл|1931]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]]'' | [[Сидни Люмет]] | [[1957 жыл|1957]] |- | 88 | ''[[Жеңіл шабандоз]]'' | [[Дэннис Хоппер]] | [[1969 жыл|1969]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">4</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">9</font> | ''[[Сәбиді тәрбиелеу]]'' | [[Говард Хоукс]] | [[1938 жыл|1938]] |- | 89 | ''[[Паттон (фильм)|Паттон]]'' | [[Франклин Шеффнер]] | [[1970 жыл|1970]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Алтыншы сезім (фильм, 1999)|Алтыншы сезім]]'' | [[М. Найт Шьямалан]] | [[1999 жыл|1999]] |- | 90 | ''[[Джаз әншісі (фильм, 1927)|Джаз әншісі]]'' | [[Алан Кросланд]] | [[1927 жыл|1927]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Свинг уақыты (фильм)|Свинг уақыты]]'' | [[Джордж Стивенс]] | [[1936 жыл|1936]] |- | 91 | ''[[Менің сұлу ледиім (фильм, 1964)|Менің сұлу ледиім]]'' | [[Джордж Кьюкор]] | [[1964 жыл|1964]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Софидің таңдауы (фильм)|Софидің таңдауы]]'' | [[Алан Пакула]] | [[1982 жыл|1982]] |- | 92 | ''[[Күн астындағы орын (фильм)|Күн астындағы орын]]'' | [[Джордж Стивенс]] | [[1951 жыл|1951]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | ''[[Жақсы жігіттер]]'' | [[Мартин Скорсезе]] | [[1990 жыл|1990]] |- | 93 | ''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]]'' | [[Билли Уайлдер]] | [[1960 жыл|1960]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">13</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">23</font> | ''[[Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы]]'' | [[Уильям Фридкин]] | [[1971 жыл|1971]] |- | 94 | ''[[Жақсы жігіттер]]'' | [[Мартин Скорсезе]] | [[1990 жыл|1990]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | ''[[Қойыртпақ шығарма]]'' | [[Квентин Тарантино]] | [[1994 жыл|1994]] |- | 95 | ''[[Қойыртпақ шығарма]]'' | [[Квентин Тарантино]] | [[1994 жыл|1994]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">1</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Соңғы киносеанс]]'' | [[Питер Богданович]] | [[1971 жыл|1971]] |- | 96 | ''[[Іздеушілер (фильм)|Іздеушілер]]'' | [[Джон Форд]] | [[1956 жыл|1956]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">84</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Дұрыс жаса! (фильм)|Дұрыс жаса!]]'' | [[Спайк Ли]] | [[1989 жыл|1989]] |- | 97 | ''[[Сәбиді тәрбиелеу]]'' | [[Говард Хоукс]] | [[1938 жыл|1938]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">9</font> | | align="center"|Жаңа | ''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші]]'' | [[Ридли Скотт]] | [[1982 жыл|1982]] |- | 98 | ''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]]'' | [[Клинт Иствуд]] | [[1992 жыл|1992]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">30</font> | | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | ''[[Янки Дудл Денди]]'' | [[Майкл Кёртис]] | [[1942 жыл|1942]] |- | 99 | ''[[Түскі асқа кім келетінін тап?]]'' | [[Стэнли Крамер]] | [[1967 жыл|1967]] | align="center"|Шығып қалды | | align="center"|Жаңа | ''[[Ойыншықтар хикаясы]]'' | [[Джон Лассетер]] | [[1995 жыл|1995]] |- | 100 | ''[[Янки Дудл Денди]]'' | [[Майкл Кёртис]] | [[1942 жыл|1942]] | align="center"|{{increase}} <font color="green">2</font> | | align="center"|{{decrease}} <font color="red">28</font> | ''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]'' | [[Уильям Уайлер]] | [[1959 жыл|1959]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.afi.com/100years/movies.aspx Ресми сайт] (1998) {{ref-en}} * [http://www.afi.com/100years/movies10.aspx Ресми сайт] (2007) {{ref-en}} * [http://www.afi.com/Docs/100Years/movies400.pdf Номинанттар тізімі (400)] (1998) {{ref-en}} * [http://www.afi.com/Docs/100Years/Movies_ballot_06.pdf Номинанттар тізімі (400)] (2007) {{ref-en}} [[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]] [[Санат:Фильмдер тізімі]] [[Санат:AFI 100 жыл]] nw2ng5nk9jchfpsg2y7zybka6n9i25f 0 778810 3602102 3591655 2026-05-09T06:46:09Z TalgatSnow 143530 /* Тізім */ 3602102 wikitext text/x-wiki {{AFI 100 Years... series}} «'''AFI 100 жыл...'''» топтамасы аясында жарық көрген «'''AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік кино дәйексөзі'''» тізімі — америкалық кинематографтағы ең таңдаулы 100 дәйексөздің жиынтығы.<ref>{{cite web |title=AFI 100 Years...100 Movie Quotes: The 100 Greatest Movie Quotes Of All Time |url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-movie-quotes/ |publisher=[[Америка кино институты]]}}</ref> [[Америка кино институты]] бұл тізімді 2005 жылы 21 маусымда [[CBS]] арнасындағы үш сағаттық телебағдарламада жариялады. Бағдарламаны [[Пирс Броснан]] жүргізді, ал көптеген Голливуд актерлері мен кинематографистері өз пікірлерін білдірді. 1500 кино маманынан, сыншылардан және тарихшылардан құралған қазылар алқасы 1939 жылғы [[Америкадағы азамат соғысы]] туралы түсірілген «[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]» эпикалық фильміндегі [[Кларк Гейбл]]дің ([[Ретт Батлер]] рөлінде) айтқан «'''Шынымды айтсам, жаным, маған бәрібір'''» (Frankly, my dear, I don't give a damn) деген сөзін барлық уақыттағы ең есте қаларлық америкалық кино цитатасы деп таныды. == Критерийлері == Қазылар алқасына таңдау жасау кезінде келесі критерийлерді негізге алу ұсынылды: * '''Кинодағы дәйексөз''': Америкалық фильмдердің бірінде айтылған фразалар немесе қысқаша диалогтар. Ән мәтіндері қарастырылмайды. * '''Мәдени ықпалы''': Көрермендердің күнделікті өмірі мен әртүрлі жағдайларда қолданатын цитаталары; поп-мәдениетте кең таралып, ұлттық лексиканың бір бөлігіне айналған сөздер. * '''Тарихи мұра''': Көрермендер белгілі бір фильмді еске түсіру үшін қолданатын, сол арқылы туындының тарихи мұрасын сақтайтын және жаңғыртатын дәйексөздер. == Тізім == {| class="wikitable sortable" style="font-size:1.00em; line-height:1.5em;" ! Орын ! Дәйексөз ! Аударма ! Кейіпкер ! Актер / Актриса ! Фильм ! Жылы |- | 1 | «Frankly, my dear, I don't give a damn.» | «Шынымды айтсам, жаным, маған бәрібір.» | [[Ретт Батлер]] | [[Кларк Гейбл]] | ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]'' | [[1939 жыл|1939]] |- |2 | «I'm gonna make him an offer he can't refuse.» | «Мен оған бас тарта алмайтындай ұсыныс жасаймын.» | Вито Корлеоне | [[Марлон Брандо]] | ''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]'' | [[1972 жыл|1972]] |- |3 | «You don't understand! I coulda had class. I coulda been a contender. I could've been somebody, instead of a bum, which is what I am.» | «Сен түсінбейсің! Мен де тұлға бола алар едім. Мен де үміткер бола алар едім. Қазіргідей қаңғыбас емес, біреу бола алар едім.» | Терри Маллой | [[Марлон Брандо]] | ''[[Портта (фильм)|Портта]]'' | [[1954 жыл|1954]] |- |4 | «Toto, I've a feeling we're not in Kansas anymore.» | «Тото, меніңше, біз енді Канзаста емеспіз.» | Дороти Гейл | [[Джуди Гарленд]] | ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]'' | [[1939 жыл|1939]] |- |5 | «Here's looking at you, kid.» | «Сенің құрметіңе, балақай.» | Рик Блейн | [[Хамфри Богарт]] | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |6 | «Go ahead, make my day.» | «Кәне, көңілімді көтерші.» | Гарри Каллахан | [[Клинт Иствуд]] | ''[[Кенеттен болатын соққы (фильм)|Кенеттен болатын соққы]]'' | [[1983 жыл|1983]] |- |7 | «All right, Mr. DeMille, I'm ready for my close-up.» | «Жақсы, Демилль мырза, мен ірі планға түсуге дайынмын.» | Норма Десмонд | [[Глория Свенсон]] | ''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]'' | [[1950 жыл|1950]] |- |8 | «May the Force be with you.» | «Қуат сенімен бірге болсын.» | Хан Соло | [[Харрисон Форд]] | ''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]]'' | [[1977 жыл|1977]] |- |9 | «Fasten your seatbelts. It's going to be a bumpy night.» | «Қауіпсіздік белдіктерін тағыңыздар. Түн тыныш болмайтын түрі бар.» | Марго Ченнинг | [[Бетт Дэвис]] | ''[[Барлығы Ева туралы]]'' | [[1950 жыл|1950]] |- |10 | «You talkin' to me?» | «Сен менімен сөйлесіп тұрсың ба?» | Трэвис Бикл | [[Роберт Де Ниро]] | ''[[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]]'' | [[1976 жыл|1976]] |- |11 | «What we've got here is failure to communicate.» | «Біздегі басты мәселе — өзара түсіністіктің жоқтығы.» | Капитан | [[Строзер Мартин]] | ''[[Салқынқанды Люк (фильм)|Салқынқанды Люк]]'' | [[1967 жыл|1967]] |- |12 | «I love the smell of napalm in the morning.» | «Таңертеңгі напалмның иісін жақсы көремін.» | Билл Килгор | [[Роберт Дюваль]] | ''[[Бүгінгі күннің ақырет заманы (фильм)|Бүгінгі күннің ақырет заманы]]'' | [[1979 жыл|1979]] |- |13 | «Love means never having to say you're sorry.» | «Махаббат — бұл ешқашан кешірім сұрауға мәжбүр болмау.» | Дженнифер Каваллери, Оливер Барретт IV | [[Эли Макгроу]], [[Райан О’Нил]] | ''[[Махаббат хикаясы (фильм, 1970)|Махаббат хикаясы]]'' | [[1970 жыл|1970]] |- |14 | «The stuff that dreams are made of.» | «Армандар неден жаралса, бұл да содан.» | Сэм Спейд | [[Хамфри Богарт]] | ''[[Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары]]'' | [[1941 жыл|1941]] |- |15 | «E.T. phone home.» | «И-Ти үйге телефон соғады.» | И-Ти | [[Пэт Уэлш]] | ''[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]]'' | [[1982 жыл|1982]] |- |16 | «They call me Mister Tibbs!» | «Олар мені Мистер Тиббс дейді!» | Вирджил Тиббс | [[Сидни Пуатье]] | ''[[Түнгі аптапта (фильм)|Түнгі аптапта]]'' | [[1967 жыл|1967]] |- |17 | «Rosebud.» | «Раушан бүршігі.» | Чарльз Фостер Кейн | [[Орсон Уэллс]] | ''[[Азамат Кейн]]'' | [[1941 жыл|1941]] |- |18 | «Made it, Ma! Top of the world!» | «Мен жасадым, Ана! Әлемнің шыңындамын!» | Артур «Коди» Джарретт | [[Джеймс Кэгни]] | ''[[Ақ қызу (фильм)|Ақ қызу]]'' | [[1949 жыл|1949]] |- |19 | «I'm as mad as hell, and I'm not going to take this anymore!» | «Менің қаным қайнап тұр, бұдан былай бұған шыдамаймын!» | Говард Бил | [[Питер Финч]] | ''[[Тележелі (фильм)|Тележелі]]'' | [[1976 жыл|1976]] |- |20 | «Louis, I think this is the beginning of a beautiful friendship.» | «Луи, меніңше, бұл тамаша достықтың бастауы.» | Рик Блейн | [[Хамфри Богарт]] | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |21 | «A census taker once tried to test me. I ate his liver with some fava beans and a nice Chianti.» | «Бірде халық санағын жүргізуші мені тексермек болды. Мен оның бауырын бұршақпен және тамаша Кьянти шарабымен қосып жеп қойдым.» | Ганнибал Лектер | [[Энтони Хопкинс]] | ''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]'' | [[1991 жыл|1991]] |- |22 | «Bond. James Bond.» | «Бонд. Джеймс Бонд.» | Джеймс Бонд | [[Шон Коннери]] | ''[[Доктор Ноу (фильм)|Доктор Ноу]]'' | [[1962 жыл|1962]] |- |23 | «There's no place like home.» | «Өз үйіңнен артық жер жоқ.» | Дороти Гейл | [[Джуди Гарленд]] | ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]'' | [[1939 жыл|1939]] |- |24 | «I am big! It's the pictures that got small.» | «Мен әлі де ұлымын! Тек кинолар ұсақталып кетті.» | Норма Десмонд | [[Глория Свенсон]] | ''[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]]'' | [[1950 жыл|1950]] |- |25 | «Show me the money!» | «Маған ақшаны көрсет!» | Род Тидуэлл | [[Кьюба Гудинг (кіші)]] | ''[[Джерри Магуайер (фильм)|Джерри Магуайер]]'' | [[1996 жыл|1996]] |- |26 | «Why don't you come up sometime and see me?» | «Маған неге бір соғып кетпейсің?» | Леди Лу | [[Мэй Уэст]] | ''[[Ол оған дұрыс істемеді (фильм)|Ол оған дұрыс істемеді]]'' | [[1933 жыл|1933]] |- |27 | «I'm walkin' here! I'm walkin' here!» | «Мен осы жерде келе жатырмын! Мен келе жатырмын!» | «Ратсо» Риццо | [[Дастин Хоффман]] | ''[[Түнгі ковбой (фильм)|Түнгі ковбой]]'' | [[1969 жыл|1969]] |- |28 | «Play it, Sam. Play 'As Time Goes By.'» | «Ойнашы, Сэм. 'As Time Goes By' әуенін ойнашы.» | Ильза Лунд | [[Ингрид Бергман]] | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |29 | «You can't handle the truth!» | «Шындыққа тіке қарай алмайсың!» | Натан Джессеп | [[Джек Николсон]] | ''[[Бірнеше жақсы жігіттер (фильм)|Бірнеше жақсы жігіттер]]'' | [[1992 жыл|1992]] |- |30 | «I want to be alone.» | «Жалғыз қалғым келеді.» | Грузинская | [[Грета Гарбо]] | ''[[Гранд Отель (фильм)|Гранд Отель]]'' | [[1932 жыл|1932]] |- |31 | «After all, tomorrow is another day!» | «Қалай болғанда да, ертең жаңа күн туады!» | [[Скарлетт О’Хара]] | [[Вивьен Ли]] | ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]'' | [[1939 жыл|1939]] |- |32 | «Round up the usual suspects.» | «Әдеттегі күдіктілерді жинаңдар.» | Луи Рено | [[Клод Рейнс]] | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |33 | «I'll have what she's having.» | «Маған да соныкінен әкеліңіз.» | Клиент | [[Эстелл Райнер]] | ''[[Гарри Саллиді жолықтырғанда]]'' | [[1989 жыл|1989]] |- |34 | «You know how to whistle, don't you, Steve? You just put your lips together and blow.» | «Ысқыруды білесің ғой, Стив? Ерініңді түйістіресің де, үрлейсің.» | Мари «Слим» Браунинг | [[Лорен Бэколл]] | ''[[Бар болу не жоқ болу (фильм)|Бар болу не жоқ болу]]'' | [[1944 жыл|1944]] |- |35 | «You're gonna need a bigger boat.» | «Саған үлкенірек қайық керек болады.» | Мартин Броуди | [[Рой Шайдер]] | ''[[Жақтар (фильм)|Жақтар]]'' | [[1975 жыл|1975]] |- |36 | «Badges? We ain't got no badges! We don't need no badges! I don't have to show you any stinking badges!» | «Жетон? Бізде ешқандай жетон жоқ! Бізге ешқандай жетонның керегі жоқ! Саған лас жетондарымды көрсетіп жатпаймын!» | Алтын қалпақ | [[Альфонсо Бедойя]] | ''[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]]'' | [[1948 жыл|1948]] |- |37 | «I'll be back.» | «Мен қайтып ораламын.» | Терминатор | [[Арнольд Шварценеггер]] | ''[[Терминатор (фильм)|Терминатор]]'' | [[1984 жыл|1984]] |- |38 | «Today, I consider myself the luckiest man on the face of the Earth.» | «Бүгін мен өзімді жер бетіндегі ең бақытты адаммын деп есептеймін.» | Лу Гериг | [[Гэри Купер]] | ''[[Янкилер мақтанышы (фильм)|Янкилер мақтанышы]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |39 | «If you build it, he will come.» | «Егер оны салсаң, ол келеді.» | Джо Джексон | [[Рэй Лиотта]] (дауысы) | ''[[Армандар алаңы (фильм)|Армандар алаңы]]'' | [[1989 жыл|1989]] |- |40 | «My mama always said life was like a box of chocolates. You never know what you're gonna get.» | «Анам әрқашан өмірді шоколад қорабына ұқсататын. Ішінен не шығатынын ешқашан білмейсің.» | Форрест Гамп | [[Том Хэнкс]] | ''[[Форрест Гамп]]'' | [[1994 жыл|1994]] |- |41 | «We rob banks.» | «Біз банк тонаймыз.» | Клайд Бэрроу | [[Уоррен Битти]] | ''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]]'' | [[1967 жыл|1967]] |- |42 | «Plastics.» | «Пластик.» | Мырза Макгуайр | [[Уолтер Брук]] | ''[[Түлек (фильм)|Түлек]]'' | [[1967 жыл|1967]] |- |43 | «We'll always have Paris.» | «Париж мәңгі біздің жадымызда қалады.» | Рик Блейн | [[Хамфри Богарт]] | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |44 | «I see dead people.» | «Мен өлі адамдарды көремін.» | Коул Сиэр | [[Хэйли Джоэл Осмент]] | ''[[Алтыншы сезім (фильм)|Алтыншы сезім]]'' | [[1999 жыл|1999]] |- |45 | «Stella! Hey, Stella!» | «Стелла! Ей, Стелла!» | Стэнли Ковальски | [[Марлон Брандо]] | ''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]'' | [[1951 жыл|1951]] |- |46 | «Oh, Jerry, don't let's ask for the moon. We have the stars.» | «О, Джерри, айды аңсап қайтеміз. Бізде жұлдыздар бар ғой.» | Шарлотта Вейл | [[Бетт Дэвис]] | ''[[Алға, саяхатшы (фильм)|Алға, саяхатшы]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |47 | «Shane. Shane. Come back!» | «Шейн. Шейн. Қайтып кел!» | Джои Старретт | [[Брэндон де Уайлд]] | ''[[Шейн (фильм)|Шейн]]'' | [[1953 жыл|1953]] |- |48 | «Well, nobody's perfect.» | «Ешкім мінсіз емес.» | Осгуд Филдинг III | [[Джо Э. Браун]] | ''[[Джазда тек қана қыздар]]'' | [[1959 жыл|1959]] |- |49 | «It's alive! It's alive!» | «Ол тірі! Ол тірі!» | Генри Франкенштейн | [[Колин Клайв]] | ''[[Франкенштейн (фильм, 1931)|Франкенштейн]]'' | [[1931 жыл|1931]] |- |50 | «Houston, we have a problem.» | «Хьюстон, бізде мәселе туындады.» | Джим Ловелл | [[Том Хэнкс]] | ''[[Аполлон 13 (фильм)|Аполлон 13]]'' | [[1995 жыл|1995]] |- |51 | «You've got to ask yourself one question: 'Do I feel lucky?' Well, do ya, punk?» | «Өзіңе бір ғана сұрақ қой: 'Бүгін жолым болар ма екен?' Сонымен, жолың болар ма екен, жексұрын?» | Гарри Каллахан | [[Клинт Иствуд]] | ''[[Лас Гарри (фильм)|Лас Гарри]]'' | [[1971 жыл|1971]] |- |52 | «You had me at 'hello.'» | «Мені сол 'сәлем' деген сөзіңмен-ақ баурап алдың.» | Дороти Бойд | [[Рене Зеллвегер]] | ''[[Джерри Магуайер]]'' | [[1996 жыл|1996]] |- |53 | «One morning I shot an elephant in my pajamas. How he got in my pajamas, I don't know.» | «Бірде таңертең пижама киіп жүріп піл атып алдым. Оның менің пижамама қалай кіріп кеткенін білмеймін.» | Джеффри Сполдинг | [[Граучо Маркс]] | ''[[Мәдениетсіздер (фильм, 1930)|Мәдениетсіздер]]'' | [[1930 жыл|1930]] |- |54 | «There's no crying in baseball!» | «Бейсболда жылауға болмайды!» | Джимми Дуган | [[Том Хэнкс]] | ''[[Өздерінің жеке лигасы (фильм)|Өздерінің жеке лигасы]]'' | [[1992 жыл|1992]] |- |55 | «La-dee-da, la-dee-da.» | «Ла-ди-да, ла-ди-да.» | Энни Холл | [[Дайан Китон]] | ''[[Энни Холл]]'' | [[1977 жыл|1977]] |- |56 | «A boy's best friend is his mother.» | «Баланың ең жақын досы — оның анасы.» | Норман Бейтс | [[Энтони Перкинс]] | ''[[Психо]]'' | [[1960 жыл|1960]] |- |57 | «Greed, for lack of a better word, is good.» | «Ашкөздік — басқаша айтқанда, жақсы нәрсе.» | Гордон Гекко | [[Майкл Дуглас]] | ''[[Уолл-стрит (фильм, 1987)|Уолл-стрит]]'' | [[1987 жыл|1987]] |- |58 | «Keep your friends close, but your enemies closer.» | «Достарыңды жақын ұста, ал жауларыңды одан да жақын ұста.» | Майкл Корлеоне | [[Аль Пачино]] | ''[[Өкіл әке 2]]'' | [[1974 жыл|1974]] |- |59 | «As God is my witness, I'll never be hungry again.» | «Құдай куә, бұдан былай ешқашан аш болмаймын.» | [[Скарлетт О’Хара]] | [[Вивьен Ли]] | ''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]'' | [[1939 жыл|1939]] |- |60 | «Well, here's another nice mess you've gotten me into!» | «Міне, мені тағы бір пәлеге душар еттің!» | Оливер | [[Оливер Харди]] | ''[[Шөл дала ұлдары (фильм)|Шөл дала ұлдары]]'' | [[1933 жыл|1933]] |- |- |61 | «Say 'hello' to my little friend!» | «Менің кішкентай досыма сәлем бер!» | Тони Монтана | [[Аль Пачино]] | ''[[Тыртық бет (фильм, 1983)|Тыртық бет]]'' | [[1983 жыл|1983]] |- |62 | «What a dump.» | «Нағыз қоқыс үйіндісі.» | Роза Молин | [[Бетт Дэвис]] | ''[[Орман арғы жағында (фильм)|Орман арғы жағында]]'' | [[1949 жыл|1949]] |- |63 | «Mrs. Robinson, you're trying to seduce me. Aren't you?» | «Миссис Робинсон, сіз мені азғырғыңыз келіп тұр. Солай емес пе?» | Бенджамин Брэддок | [[Дастин Хоффман]] | ''[[Түлек (фильм)|Түлек]]'' | [[1967 жыл|1967]] |- |64 | «Gentlemen, you can't fight in here! This is the War Room!» | «Мырзалар, мұнда төбелесуге болмайды! Бұл — Әскери кеңес залы!» | Президент Меркин Маффли | [[Питер Селлерс]] | ''[[Доктор Стрейнджлав]]'' | [[1964 жыл|1964]] |- |65 | «Elementary, my dear Watson.» | «Өте қарапайым, қымбатты Ватсон.» | Шерлок Холмс | [[Бэзил Рэтбоун]] | ''[[Шерлок Холмстың бастан кешкендері (фильм)|Шерлок Холмстың бастан кешкендері]]'' | [[1939 жыл|1939]] |- |66 | «Take your stinking paws off me, you damned dirty ape.» | «Қолыңды тарт, лас маймыл!» | Джордж Тейлор | [[Чарлтон Хестон]] | ''[[Маймылдар ғаламшары (фильм, 1968)|Маймылдар ғаламшары]]'' | [[1968 жыл|1968]] |- |67 | «Of all the gin joints in all the towns in all the world, she walks into mine.» | «Дүние жүзіндегі барлық қалалардың барлық дәмханаларының ішінен ол дәл менікіне келді.» | Рик Блейн | [[Хамфри Богарт]] | ''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |68 | «Here's Johnny!» | «Міне, Джонни!» | Джек Торранс | [[Джек Николсон]] | ''[[Жарқыл (фильм)|Жарқыл]]'' | [[1980 жыл|1980]] |- |69 | «They're here!» | «Олар осында!» | Кэрол Энн Фрилинг | [[Хезер О’Рурк]] | ''[[Полтергейст (фильм, 1982)|Полтергейст]]'' | [[1982 жыл|1982]] |- |70 | «Is it safe?» | «Бұл қауіпсіз бе?» | Доктор Кристиан Зелл | [[Лоуренс Оливье]] | ''[[Марафоншы (фильм)|Марафоншы]]'' | [[1976 жыл|1976]] |- |71 | «Wait a minute, wait a minute. You ain't heard nothin' yet!» | «Бір минут күте тұрыңдар. Сендер әлі ештеңе естіген жоқсыңдар!» | Джеки Рабиновиц | [[Эл Джолсон]] | ''[[Джаз әншісі]]'' | [[1927 жыл|1927]] |- |72 | «No wire hangers, ever!» | «Ешқашан сым ілгіштерді қолданба!» | Джоан Кроуфорд | [[Фэй Данауэй]] | ''[[Қымбатты анашым (фильм)|Қымбатты анашым]]'' | [[1981 жыл|1981]] |- |73 | «Mother of mercy, is this the end of Rico?» | «Уа, Рақымды Ана, бұл Риконың соңы ма?» | Рико Банделло | [[Эдвард Г. Робинсон]] | ''[[Кішкентай Цезарь (фильм)|Кішкентай Цезарь]]'' | [[1931 жыл|1931]] |- |74 | «Forget it, Jake, it's Chinatown.» | «Ұмыт оны, Джейк, бұл — Чайнатаун.» | Лоуренс Уолш | [[Джо Мантелл]] | ''[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]]'' | [[1974 жыл|1974]] |- |75 | «I have always depended on the kindness of strangers.» | «Мен әрқашан бейтаныс жандардың мейірімділігіне сенетінмін.» | Бланш Дюбуа | [[Вивьен Ли]] | ''[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]]'' | [[1951 жыл|1951]] |- |76 | «Hasta la vista, baby.» | «Кездескенше, сәулем.» | Терминатор | [[Арнольд Шварценеггер]] | ''[[Терминатор 2: Ғарасат күні]]'' | [[1991 жыл|1991]] |- |77 | «Soylent Green is people!» | «Зеңгір сойлент — бұл адамдар!» | Роберт Торн | [[Чарлтон Хестон]] | ''[[Зеңгір сойлент (фильм)|Зеңгір сойлент]]'' | [[1973 жыл|1973]] |- |78 | «Open the pod bay doors, HAL.» | «Шлюз есіктерін аш, HAL.» | Дэйв Боуман | [[Кир Дуллеа]] | ''[[2001: Ғарыш одиссеясы]]'' | [[1968 жыл|1968]] |- |79 | Striker: «Surely you can't be serious.» Rumack: «I am serious ... and don't call me Shirley.» | Страйкер: «Сіз мұны шындап айтып тұрған жоқсыз ба?» Румак: «Шындап айтып тұрмын... Маған Шерли (Шындап) деп айтпа.» | Тед Страйкер және Доктор Румак | [[Роберт Хейз]] және [[Лесли Нильсен]] | ''[[Аэроплан! (фильм)|Аэроплан!]]'' | [[1980 жыл|1980]] |- |80 | «Yo, Adrian!» | «Ей, Адриан!» | Рокки Бальбоа | [[Сильвестр Сталлоне]] | ''[[Рокки]]'' | [[1976 жыл|1976]] |- |81 | «Hello, gorgeous.» | «Сәлем, сұлуым.» | Фанни Брайс | [[Барбра Стрейзанд]] | ''[[Күлкілі қыз (фильм)|Күлкілі қыз]]'' | [[1968 жыл|1968]] |- |82 | «Toga! Toga!» | «Тога! Тога!» | Джон «Блуто» Блутарски | [[Джон Белуши]] | ''[[Ұлттық шамшырақ: Аңдар үйі (фильм)|Аңдар үйі]]'' | [[1978 жыл|1978]] |- |83 | «Listen to them. Children of the night. What music they make.» | «Тыңдашы оларды. Түн балалары. Қандай әуен шығарады.» | Граф Дракула | [[Бела Лугоши]] | ''[[Дракула (фильм, 1931)|Дракула]]'' | [[1931 жыл|1931]] |- |84 | «Oh, no, it wasn't the airplanes. It was Beauty killed the Beast.» | «Жоқ, бұл ұшақтар емес. Құбыжықты Сұлулық өлтірді.» | Карл Денхэм | [[Роберт Армстронг]] | ''[[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]]'' | [[1933 жыл|1933]] |- |85 | «My precious.» | «Менің қымбаттым.» | Голлум | [[Энди Серкис]] | ''[[Сақиналар әміршісі: Екі қамал]]'' | [[2002 жыл|2002]] |- |86 | «Attica! Attica!» | «Аттика! Аттика!» | Сонни Вортзик | [[Аль Пачино]] | ''[[Ит талтүс]]'' | [[1975 жыл|1975]] |- |87 | «Sawyer, you're going out a youngster, but you've got to come back a star!» | «Сойер, сен мұнда жас болып келіп тұрсың, бірақ жұлдыз болып оралуың керек!» | Джулиан Марш | [[Уорнер Бакстер]] | ''[[42-ші көше (фильм)|42-ші көше]]'' | [[1933 жыл|1933]] |- |88 | «Listen to me, mister. You're my knight in shining armor. Don't you forget it. You're going to get back on that horse, and I'm going to be right behind you, holding on tight, and away we're gonna go, go, go!» | «Маған қарашы, мырза. Сен — менің жарқыраған сауыттағы рыцарімсің. Оны ұмытпа. Сен атқа қайта мінесің, мен сенің артыңда бекем ұстап отырамын, сосын біз алысқа шауып кетеміз!» | Этель Тэйер | [[Кэтрин Хепбёрн]] | ''[[Алтын көлде (фильм)|Алтын көлде]]'' | [[1981 жыл|1981]] |- |89 | «Tell 'em to go out there with all they got and win just one for the Gipper.» | «Оларға бар күшін салсын деп айт, Гиппер үшін бір рет жеңіске жетсін.» | Джордж Гипп | [[Рональд Рейган]] | ''[[Кнут Рокне — нағыз америкалық (фильм)|Кнут Рокне — нағыз америкалық]]'' | [[1940 жыл|1940]] |- |90 | «A martini. Shaken, not stirred.» | «Мартини. Араластырмай, шайқап беріңіз.» | Джеймс Бонд | [[Шон Коннери]] | ''[[Голдфингер (фильм)|Голдфингер]]'' | [[1964 жыл|1964]] |- |91 | «Who's on first.» | «Кім бірінші базада?» | Декстер | [[Бад Эбботт]] | ''[[Шалу аяқ тоқсаныншы (фильм)|Шалу аяқ тоқсаныншы]]'' | [[1945 жыл|1945]] |- |92 | «Cinderella story. Outta nowhere. A former greenskeeper, now, about to become the Masters champion. It looks like a mirac...It's in the hole! It's in the hole! It's in the hole!» | «Күлбикештің хикаясы. Кенеттен пайда болды. Бұрынғы көгал күтушісі, енді Мастерс чемпионы атанғалы тұр. Бұл ғажайып сияқты... Шұңқырда! Ол шұңқырда! Ол шұңқырда!» | Карл Спэклер | [[Билл Мюррей]] | ''[[Гольф-клуб (фильм)|Гольф-клуб]]'' | [[1980 жыл|1980]] |- |93 | «Life is a banquet, and most poor suckers are starving to death!» | «Өмір — бұл мерекелік ас, бірақ сорлылардың көбі аштан өліп жатыр!» | Мэйм Деннис | [[Розалинд Расселл]] | ''[[Мэйм тәте (фильм)|Мэйм тәте]]'' | [[1958 жыл|1958]] |- |94 | «I feel the need—the need for speed!» | «Маған жылдамдық керек — шұғыл жылдамдық!» | Пит Митчелл және Ник Брэдшоу | [[Том Круз]] және [[Энтони Эдвардс]] | ''[[Үздік атқыш (фильм)|Үздік атқыш]]'' | [[1986 жыл|1986]] |- |95 | «Carpe diem. Seize the day, boys. Make your lives extraordinary.» | «Carpe diem. Сәтті пайдаланып қалыңдар, балалар. Өмірлеріңді ерекше етіңдер.» | Джон Китинг | [[Робин Уильямс]] | ''[[Өлі ақындар қоғамы (фильм)|Өлі ақындар қоғамы]]'' | [[1989 жыл|1989]] |- |96 | «Snap out of it!» | «Есіңді жи!» | Лоретта Касторини | [[Шер]] | ''[[Айдың билігі (фильм)|Айдың билігі]]'' | [[1987 жыл|1987]] |- |97 | «My mother thanks you. My father thanks you. My sister thanks you. And I thank you.» | «Анам сізге алғыс айтады. Әкем сізге алғыс айтады. Қарындасым сізге алғыс айтады. Және мен сізге алғыс айтамын.» | Джордж М. Кохан | [[Джеймс Кэгни]] | ''[[Янки Дудл Денди (фильм)|Янки Дудл Денди]]'' | [[1942 жыл|1942]] |- |98 | «Nobody puts Baby in a corner.» | «Ешкім Сәбиді бұрышқа қоймайды.» | Джонни Касл | [[Патрик Суэйзи]] | ''[[Лас билер (фильм)|Лас билер]]'' | [[1987 жыл|1987]] |- |99 | «I'll get you, my pretty, and your little dog too!» | «Сені де қолға түсіремін, сұлуым, сенің кішкентай итіңді де!» | Батыстың зұлым мыстаны | [[Маргарет Хэмилтон]] | ''[[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]]'' | [[1939 жыл|1939]] |- |100 | «I'm the king of the world!» | «Мен — әлемнің патшасымын!» | Джек Доусон | [[Леонардо Ди Каприо]] | ''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]'' | [[1997 жыл|1997]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.afi.com/100Years/quotes.aspx Ресми сайт]{{ref-en}} * [http://www.afi.com/Docs/100Years/quotes400.pdf Номинанттар тізімі (400)]{{ref-en}} * [http://www.afi.com/Docs/100Years/quotes100.pdf Жеңімпаздар тізімі (100)]{{ref-en}} [[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]] [[Санат:Дәйексөз]] [[Санат:AFI 100 жыл]] rat2rmzbn5ahpco0nln6ptmcmtdmkmf 0 778831 3602101 3591639 2026-05-09T06:44:58Z TalgatSnow 143530 3602101 wikitext text/x-wiki {{AFI 100 Years... series}} «'''AFI 100 жыл...'''» топтамасының бір бөлігі болып табылатын '''«AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік шытырман оқиғалы фильм»''' тізімі — америкалық кинематографтағы ең қызықты әрі шиеленіске толы 100 туындының жиынтығы. [[Америка кино институты]] бұл тізімді 2001 жылы 12 маусымда [[CBS]] арнасындағы арнайы телебағдарламада жариялады. Бағдарламаны [[Харрисон Форд]] жүргізді. Тізімге [[Альфред Хичкок]]тың тоғыз фильмі енді, бұл «қорқыныш пен үрей шеберінің» ең көп танылған режиссер екенін көрсетті. == Тізім == {| class="wikitable sortable" style="font-size:1.00em; line-height:1.5em;" ! № ! Фильм атауы ! Режиссері ! Жылы |- | 1 || [[Психо]] || [[Альфред Хичкок]] || [[1960 жыл|1960]] |- | 2 || {{iw|Жақтар (фильм)|Жақтар|en|Jaws (film)}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1975 жыл|1975]] |- | 3 || {{iw|Экзорцист (фильм)|Экзорцист|en|The Exorcist}} || [[Уильям Фридкин]] || [[1973 жыл|1973]] |- | 4 || {{iw|Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай|Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай|en|North by Northwest}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1959 жыл|1959]] |- | 5 || [[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]] || [[Джонатан Демми]] || [[1991 жыл|1991]] |- | 6 || {{iw|Бөтен (фильм)|Бөтен|en|Alien (film)}} || [[Ридли Скотт]] || [[1979 жыл|1979]] |- | 7 || {{iw|Құстар (фильм)|Құстар|en|The Birds (film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1963 жыл|1963]] |- | 8 || {{iw|Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы|en|The French Connection (film)}} || [[Уильям Фридкин]] || [[1971 жыл|1971]] |- | 9 || {{iw|Розмаридің сәбиі (фильм)|Розмаридің сәбиі|en|Rosemary's Baby (film)}} || [[Роман Полански]] || [[1968 жыл|1968]] |- | 10 || {{iw|Жоғалған кемені іздеушілер|Жоғалған кемені іздеушілер|en|Raiders of the Lost Ark}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1981 жыл|1981]] |- | 11 || [[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] || [[Фрэнсис Форд Коппола]] || [[1972 жыл|1972]] |- | 12 || [[Кинг Конг (фильм, 1933)|Кинг Конг]] || [[Мериан К. Купер]] || [[1933 жыл|1933]] |- | 13 || {{iw|Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд|en|Bonnie and Clyde (film)}} || [[Артур Пенн]] || [[1967 жыл|1967]] |- | 14 || {{iw|Аулаға қараған терезе|Аулаға қараған терезе|en|Rear Window}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1954 жыл|1954]] |- | 15 || {{iw|Құтылу (фильм, 1972)|Құтылу|en|Deliverance}} || [[Джон Бурмен]] || [[1972 жыл|1972]] |- | 16 || {{iw|Қытай кварталы (фильм, 1974)|Қытай кварталы|en|Chinatown (1974 film)}} || [[Роман Полански]] || [[1974 жыл|1974]] |- | 17 || {{iw|Маньчжуриялық кандидат (фильм, 1962)|Маньчжуриялық кандидат|en|The Manchurian Candidate (1962 film)}} || [[Джон Франкенхаймер]] || [[1962 жыл|1962]] |- | 18 || [[Вертиго (фильм)|Вертиго]] || [[Альфред Хичкок]] || [[1958 жыл|1958]] |- | 19 || {{iw|Ұлы қашу (фильм)|Ұлы қашу|en|The Great Escape (film)}} || [[Джон Стерджес]] || [[1963 жыл|1963]] |- | 20 || {{iw|Тал түс|Тал түс|en|High Noon}} || [[Фред Циннеман]] || [[1952 жыл|1952]] |- | 21 || {{iw|Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин|en|A Clockwork Orange (film)}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1971 жыл|1971]] |- | 22 || [[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]] || [[Мартин Скорсезе]] || [[1976 жыл|1976]] |- | 23 || [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] || [[Дэвид Лин]] || [[1962 жыл|1962]] |- | 24 || {{iw|Қос сақтандыру (фильм)|Қос сақтандыру|en|Double Indemnity}} || [[Билли Уайлдер]] || [[1944 жыл|1944]] |- | 25 || [[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] || [[Джеймс Кэмерон]] || [[1997 жыл|1997]] |- | 26 || {{iw|Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары|en|The Maltese Falcon (1941 film)}} || [[Джон Хьюстон]] || [[1941 жыл|1941]] |- | 27 || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]] || [[Джордж Лукас]] || [[1977 жыл|1977]] |- | 28 || {{iw|Қатерлі әуестік|Қатерлі әуестік|en|Fatal Attraction}} || [[Эдриан Лайн]] || [[1987 жыл|1987]] |- | 29 || {{iw|Жарқырау (фильм)|Жарқырау|en|The Shining (film)}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1980 жыл|1980]] |- | 30 || {{iw|Киік аулаушы (фильм)|Киік аулаушы|en|The Deer Hunter}} || [[Майкл Чимино]] || [[1978 жыл|1978]] |- | 31 || {{iw|Үшінші дәрежелі жақын байланыстар|Үшінші дәрежелі жақын байланыстар|en|Close Encounters of the Third Kind}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1977 жыл|1977]] |- | 32 || {{iw|Поездағы бейтаныстар|Поездағы бейтаныстар|en|Strangers on a Train (film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1951 жыл|1951]] |- | 33 || {{iw|Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын|en|The Fugitive (1993 film)}} || [[Эндрю Дэвис]] || [[1993 жыл|1993]] |- | 34 || {{iw|Аңшы түні|Аңшы түні|en|The Night of the Hunter (film)}} || [[Чарльз Лоутон]] || [[1955 жыл|1955]] |- | 35 || [[Юра кезеңінің саябағы (фильм)|Юра кезеңінің саябағы]] || [[Стивен Спилберг]] || [[1993 жыл|1993]] |- | 36 || {{iw|Буллитт|Буллитт|en|Bullitt}} || [[Питер Йетс]] || [[1968 жыл|1968]] |- | 37 || [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] || [[Майкл Кертис]] || [[1942 жыл|1942]] |- | 38 || {{iw|Әйгілі (фильм, 1946)|Әйгілі|en|Notorious (1946 film)}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1946 жыл|1946]] |- | 39 || {{iw|Қатты жаңғақ (фильм, 1988)|Қатты жаңғақ|en|Die Hard}} || [[Джон Мактирнан]] || [[1988 жыл|1988]] |- | 40 || [[2001: Ғарыш одиссеясы]] || [[Стэнли Кубрик]] || [[1968 жыл|1968]] |- | 41 || {{iw|Лас Гарри|Лас Гарри|en|Dirty Harry}} || [[Дон Сигел]] || [[1971 жыл|1971]] |- | 42 || [[Терминатор (фильм)|Терминатор]] || [[Джеймс Кэмерон]] || [[1984 жыл|1984]] |- | 43 || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] || [[Виктор Флеминг]] || [[1939 жыл|1939]] |- | 44 || {{iw|Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық|en|E.T. the Extra-Terrestrial}} || [[Стивен Спилберг]] || [[1982 жыл|1982]] |- | 45 || [[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] || [[Стивен Спилберг]] || [[1998 жыл|1998]] |- | 46 || {{iw|Кэрри (фильм, 1976)|Кэрри|en|Carrie (1976 film)}} || [[Брайан Де Пальма]] || [[1976 жыл|1976]] |- | 47 || {{iw|Дене ұрлаушылардың басып кіруі (фильм, 1956)|Дене ұрлаушылардың басып кіруі|en|Invasion of the Body Snatchers}} || [[Дон Сигел]] || [[1956 жыл|1956]] |- | 48 || {{iw|Кісі өлтіру болса, «М»-ді теріңіз|Кісі өлтіру болса, «М»-ді теріңіз|en|Dial M for Murder}} || [[Альфред Хичкок]] || [[1954 жыл|1954]] |- | 49 || [[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] || [[Уильям Уайлер]] || [[1959 жыл|1959]] |- | 50 || {{iw|Марафоншы (фильм)|Марафоншы|en|Marathon Man (film)}} || [[Джон Шлезингер]] || [[1976 жыл|1976]] |- | 51 || {{iw|Құтырған бұқа|Құтырған бұқа|en|Raging Bull}} || [[Мартин Скорсезе]] || [[1980 жыл|1980]] |- | 52 || [[Рокки]] || [[Джон Г. Эвилдсен]] || [[1976 жыл|1976]] |- | 53 || [[Қойыртпақ шығарма]] || [[Квентин Тарантино]] || [[1994 жыл|1994]] |- | 54 || {{iw|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|en|Butch Cassidy and the Sundance Kid}} || [[Джордж Рой Хилл]] || [[1969 жыл|1969]] |- | 55 || {{iw|Қараңғы түскенше күте тұр|Қараңғы түскенше күте тұр|en|Wait Until Dark (film)}} || [[Теренс Янг]] || [[1967 жыл|1967]] |- | 56 || {{iw|Франкенштейн (фильм, 1931)|Франкенштейн|en|Frankenstein (1931 film)}} || [[Джеймс Уэйл]] || [[1931 жыл|1931]] |- | 57 || [[Президенттің бүкіл жасағы]] || [[Алан Дж. Пакула]] || [[1976 жыл|1976]] |- | 58 || {{iw|Квай өзеніндегі көпір|Квай өзеніндегі көпір|en|The Bridge on the River Kwai}} || [[Дэвид Лин]] || [[1957 жыл|1957]] |- | 59 || [[Маймылдар ғаламшары (фильм, 1968)|Маймылдар ғаламшары]] || [[Франклин Дж. Шаффнер]] || [[1968 жыл|1968]] |- | 60 || [[Алтыншы сезім (фильм)|Алтыншы сезім]] || [[М. Найт Шьямалан]] || [[1999 жыл|1999]] |- | 61 || {{iw|Қорқыныш мүйісі (фильм, 1962)|Қорқыныш мүйісі|en|Cape Fear (1962 film)}} || [[Дж. Ли Томпсон]] || [[1962 жыл|1962]] |- | 62 || {{iw|Спартак (фильм)|Спартак|en|Spartacus (film)}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1960 жыл|1960]] |- | 63 || {{iw|Бэби Джейнмен не болды?|Бэби Джейнмен не болды?|en|What Ever Happened to Baby Jane? (film)}} || [[Роберт Олдрич]] || [[1962 жыл|1962]] |- | 64 || {{iw|Зұлымдық ізі (фильм)|Зұлымдық ізі|en|Touch of Evil}} || [[Орсон Уэллс]] || [[1958 жыл|1958]] |- | 65 || {{iw|Лас дюжина|Лас дюжина|en|The Dirty Dozen}} || [[Роберт Олдрич]] || [[1967 жыл|1967]] |- | 66 || [[Матрица (фильм)|Матрица]] || [[Лана және Лилли Вачовски|Вачовскилер]] || [[1999 жыл|1999]] |- | 67 || {{iw|Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы|en|The Treasure of the Sierra Madre (film)}} || [[Джон Хьюстон]] || [[1948 жыл|1948]] |- | 68 || {{iw|Хэллоуин (фильм, 1978)|Хэллоуин|en|Halloween (1978 film)}} || [[Джон Карпентер]] || [[1978 жыл|1978]] |- | 69 || {{iw|Жабайы топ (фильм)|Жабайы топ|en|The Wild Bunch}} || [[Сэм Пекинпа]] || [[1969 жыл|1969]] |- | 70 || [[Ит талтүс|Иттің тал түсі]] || [[Сидни Люмет]] || [[1975 жыл|1975]] |- | 71 || {{iw|Голдфингер (фильм)|Голдфингер|en|Goldfinger (film)}} || [[Гай Хэмилтон]] || [[1964 жыл|1964]] |- | 72 || {{iw|Взвод (фильм)|Взвод|en|Platoon (film)}} || [[Оливер Стоун]] || [[1986 жыл|1986]] |- | 73 || {{iw|Лора (фильм, 1944)|Лора|en|Laura (1944 film)}} || [[Отто Премингер]] || [[1944 жыл|1944]] |- | 74 || [[Ұстараның жүзімен жүгіруші]] || [[Ридли Скотт]] || [[1982 жыл|1982]] |- | 75 || [[Үшінші адам]] || [[Кэрол Рид]] || [[1949 жыл|1949]] |- | 76 || {{iw|Тельма мен Луиза|Тельма мен Луиза|en|Thelma & Louise}} || [[Ридли Скотт]] || [[1991 жыл|1991]] |- | 77 || [[Терминатор 2: Ғарасат күні]] || [[Джеймс Кэмерон]] || [[1991 жыл|1991]] |- | 78 || {{iw|Газлайт (фильм, 1944)|Газлайт|en|Gaslight (1944 film)}} || [[Джордж Кьюкор]] || [[1944 жыл|1944]] |- | 79 || {{iw|Ғажайып жетеу (фильм, 1960)|Ғажайып жетеу|en|The Magnificent Seven}} || [[Джон Стерджес]] || [[1960 жыл|1960]] |- | 80 || [[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] || [[Альфред Хичкок]] || [[1940 жыл|1940]] |- | 81 || {{iw|Омен (фильм, 1976)|Омен|en|The Omen}} || [[Ричард Доннер]] || [[1976 жыл|1976]] |- | 82 || {{iw|Жер тоқтаған күн (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күн|en|The Day the Earth Stood Still}} || [[Роберт Уайз]] || [[1951 жыл|1951]] |- | 83 || {{iw|Опера елесі (фильм, 1925)|Опера елесі|en|The Phantom of the Opera (1925 film)}} || [[Руперт Джулиан]] || [[1925 жыл|1925]] |- | 84 || {{iw|Полтергейст (фильм, 1982)|Полтергейст|en|Poltergeist (1982 film)}} || [[Тоуб Хупер]] || [[1982 жыл|1982]] |- | 85 || {{iw|Дракула (фильм, 1931)|Дракула|en|Dracula (1931 English-language film)}} || [[Тод Браунинг]] || [[1931 жыл|1931]] |- | 86 || {{iw|Дориан Грейдің суреті (фильм, 1945)|Дориан Грейдің суреті|en|The Picture of Dorian Gray (1945 film)}} || [[Альберт Левин]] || [[1945 жыл|1945]] |- | 87 || {{iw|Басқа әлемнен келген нәрсе|Басқа әлемнен келген нәрсе|en|The Thing from Another World}} || [[Кристиан Найби]] || [[1951 жыл|1951]] |- | 88 || [[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]] || [[Сидни Люмет]] || [[1957 жыл|1957]] |- | 89 || {{iw|Наварон аралының зеңбіректері (фильм)|Наварон аралының зеңбіректері|en|The Guns of Navarone (film)}} || [[Дж. Ли Томпсон]] || [[1961 жыл|1961]] |- | 90 || {{iw|Посейдон хикаясы (фильм, 1972)|Посейдон хикаясы|en|The Poseidon Adventure (1972 film)}} || [[Рональд Ним]] || [[1972 жыл|1972]] |- | 91 || [[Ер жүрек]] || [[Мел Гибсон]] || [[1995 жыл|1995]] |- | 92 || {{iw|Дене қызуы (фильм, 1981)|Дене қызуы|en|Body Heat}} || [[Лоуренс Кэздан]] || [[1981 жыл|1981]] |- | 93 || {{iw|Тірі өліктердің түні|Тірі өліктердің түні|en|Night of the Living Dead}} || [[Джордж Ромеро]] || [[1968 жыл|1968]] |- | 94 || {{iw|Қытай синдромы (фильм)|Қытай синдромы|en|The China Syndrome}} || [[Джеймс Бриджес]] || [[1979 жыл|1979]] |- | 95 || {{iw|Тұтас металл қабықша|Тұтас металл қабықша|en|Full Metal Jacket}} || [[Стэнли Кубрик]] || [[1987 жыл|1987]] |- | 96 || [[Көк барқыт]] || [[Дэвид Линч]] || [[1986 жыл|1986]] |- | 97 || {{iw|Соңғы кезектегі қауіпсіздік!|Соңғы кезектегі қауіпсіздік!|en|Safety Last!}} || [[Фред С. Ньюмейер]]<br>[[Сэм Тейлор]] || [[1923 жыл|1923]] |- | 98 || {{iw|Жай ғана қан|Жай ғана қан|en|Blood Simple}} || [[Ағайынды Коэн]] || [[1984 жыл|1984]] |- | 99 || {{iw|Жылдамдық (фильм, 1994)|Жылдамдық|en|Speed (1994 film)}} || [[Ян де Бонт]] || [[1994 жыл|1994]] |- | 100 || {{iw|Робин Гудтың бастан кешкендері (фильм)|Робин Гудтың бастан кешкендері|en|The Adventures of Robin Hood}} || [[Майкл Кертис]] || [[1938 жыл|1938]] |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.afi.com/100Years/thrills.aspx Ресми сайт] {{ref-en}} * [http://www.afi.com/Docs/100Years/thrills100.pdf Жеңімпаздар тізімі (100)] {{ref-en}} * [http://www.afi.com/Docs/100Years/thrills400.pdf Номинанттар тізімі (400)] {{ref-en}} [[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]] [[Санат:Фильмдер тізімі]] [[Санат:AFI 100 жыл]] fim6em2xs1vuaghcue4pktm010di51i 0 778832 3602099 3591646 2026-05-09T06:43:34Z TalgatSnow 143530 /* Зұлымдар */ 3602099 wikitext text/x-wiki {{AFI 100 Years... series}} «'''AFI 100 жыл...'''» топтамасының бір бөлігі болып табылатын '''«AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік қаһарман мен зұлым»''' тізімі — [[Америка кино институты]] 2003 жылдың маусымында таңдап алған америкалық кинематографтағы ең үздік жүз экрандық кейіпкердің (қаһарман мен зұлым санаттарының әрқайсысы бойынша елуден) жиынтығы. Тізім алғаш рет [[CBS]] арнасындағы арнайы бағдарламада таныстырылды, оны [[Арнольд Шварценеггер]] жүргізді. Бұл телебағдарлама «Үздік деректі арнайы шығарылым» номинациясы бойынша «[[Эмми]]» сыйлығына ұсынылды.<ref>{{Cite web |url=http://www.emmys.org/primetime/2004/awards/nonfiction.php |title=The 56th Annual Primetime Emmy Awards<!-- Bot generated title --> |access-date=May 1, 2007 |archive-date=October 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003183723/http://www.emmys.org/primetime/2004/awards/nonfiction.php |url-status=dead }}</ref> == Тізім == === Қаһармандар === AFI анықтамасы бойынша, қаһарман — бұл «төтенше жағдайларда жеңіске жететін және адамгершілік, батылдық пен мақсаттылықты бейнелейтін кейіпкер(лер). Олар екіұшты немесе кемшіліктері бар тұлғалар болса да, адамзаттың ең жақсы қырларын көрсету үшін жиі өздерін құрбан етеді».<ref name=":0">{{Cite web|title=AFI's 100 YEARS…100 HEROES & VILLAINS|url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-heroes-villians/|access-date=2021-05-09|website=American Film Institute|language=en}}</ref> {|class="wikitable sortable" |- ! style="background:#e9e9e9;" | № ! style="background:#e9e9e9;" | Кейіпкер ! style="background:#e9e9e9;" | Актер ! style="background:#e9e9e9;" | Фильм |- | 1 || '''Аттикус Финч''' || [[Грегори Пек]] || [[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]] |- | 2 || '''Индиана Джонс''' || [[Харрисон Форд]] || {{iw|Жоғалған кемені іздеушілер|Жоғалған кемені іздеушілер|en|Raiders of the Lost Ark}} |- | 3 || '''Джеймс Бонд''' || [[Шон Коннери]] || {{iw|Доктор Ноу (фильм)|Доктор Ноу|en|Dr. No}} |- | 4 || '''Рик Блейн''' || [[Хамфри Богарт]] || [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |- | 5 || '''Уилл Кейн''' || [[Гэри Купер]] || {{iw|Тал түс|Тал түс|en|High Noon}} |- | 6 || '''Клариса Старлинг''' || [[Джоди Фостер]] || [[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]] |- | 7 || '''Рокки Бальбоа''' || [[Сильвестр Сталлоне]] || [[Рокки]] |- | 8 || '''Эллен Рипли''' || [[Сигурни Уивер]] || {{iw|Бөтендер (фильм, 1986)|Бөтендер|en|Aliens (film)}} |- | 9 || '''Джордж Бейли''' || [[Джеймс Стюарт]] || [[Бұл ғажайып өмір]] |- | 10 || '''Т. Э. Лоуренс''' || [[Питер О’Тул]] || [[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] |- | 11 || '''Джефферсон Смит''' || [[Джеймс Стюарт]] || {{iw|Мистер Смит Вашингтонға барады|Мистер Смит Вашингтонға барады|en|Mr. Smith Goes to Washington}} |- | 12 || '''Том Джоуд''' || [[Генри Фонда]] || {{iw|Ыза шоғы (фильм)|Ыза шоғы|en|The Grapes of Wrath (film)}} |- | 13 || '''[[Оскар Шиндлер]]''' || [[Лиам Нисон]] || [[Шиндлердің тізімі]] |- | 14 || '''Хан Соло''' || [[Харрисон Форд]] || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]] |- | 15 || '''Норма Рэй Уэбстер''' || [[Салли Филд]] || {{iw|Норма Рэй|Норма Рэй|en|Norma Rae}} |- | 16 || '''Шейн''' || [[Алан Лэдд]] || {{iw|Шейн (фильм)|Шейн|en|Shane (film)}} |- | 17 || '''Гарри Каллахан''' || [[Клинт Иствуд]] || {{iw|Лас Гарри|Лас Гарри|en|Dirty Harry}} |- | 18 || '''[[Робин Гуд]]''' || [[Эррол Флинн]] || {{iw|Робин Гудтың бастан кешкендері (фильм)|Робин Гудтың бастан кешкендері|en|The Adventures of Robin Hood}} |- | 19 || '''Вирджил Тиббс''' || [[Сидни Пуатье]] || {{iw|Түн иірімінде (фильм)|Түн иірімінде|en|In the Heat of the Night (film)}} |- | 20 || '''Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид''' || [[Пол Ньюман]] және [[Роберт Редфорд]] || {{iw|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|en|Butch Cassidy and the Sundance Kid}} |- | 21 || '''[[Махатма Ганди]]''' || [[Бен Кингсли]] || {{iw|Ганди (фильм)|Ганди|en|Gandhi (film)}} |- | 22 || '''[[Спартак]]''' || [[Кирк Дуглас]] || {{iw|Спартак (фильм)|Спартак|en|Spartacus (film)}} |- | 23 || '''Терри Маллой''' || [[Марлон Брандо]] || {{iw|Портта (фильм)|Портта|en|On the Waterfront}} |- | 24 || '''Тельма Дикинсон және Луиза Сойер''' || [[Джина Дэвис]] және [[Сьюзен Сарандон]] || {{iw|Тельма мен Луиза|Тельма мен Луиза|en|Thelma & Louise}} |- | 25 || '''Лу Гериг''' || [[Гэри Купер]] || {{iw|Янкилердің мақтанышы|Янкилердің мақтанышы|en|The Pride of the Yankees}} |- | 26 || '''[[Супермен]]''' || [[Кристофер Рив]] || {{iw|Супермен (фильм, 1978)|Супермен|en|Superman (1978 film)}} |- | 27 || '''Боб Вудворд және Карл Бернштейн''' || [[Роберт Редфорд]] және [[Дастин Хоффман]] || [[Президенттің бүкіл жасағы]] |- | 28 || '''№8 алқаби''' || [[Генри Фонда]] || [[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]] |- | 29 || '''Джордж С. Паттон''' || [[Джордж К. Скотт]] || {{iw|Паттон (фильм)|Паттон|en|Patton (film)}} |- | 30 || '''Люк Джексон''' || [[Пол Ньюман]] || {{iw|Салқынқанды Люк|Салқынқанды Люк|en|Cool Hand Luke}} |- | 31 || '''Эрин Брокович''' || [[Джулия Робертс]] || {{iw|Эрин Брокович (фильм)|Эрин Брокович|en|Erin Brockovich (film)}} |- | 32 || '''Филип Марлоу''' || [[Хамфри Богарт]] || {{iw|Терең ұйқы (фильм, 1946)|Терең ұйқы|en|The Big Sleep (1946 film)}} |- | 33 || '''Мардж Гандерсон''' || [[Фрэнсис Макдорманд]] || {{iw|Фарго (фильм)|Фарго|en|Fargo (film)}} |- | 34 || '''Тарзан''' || [[Джонни Вайсмюллер]] || {{iw|Тарзан: Маймыл адам (фильм, 1932)|Тарзан: Маймыл адам|en|Tarzan the Ape Man (1932 film)}} |- | 35 || '''Элвин Йорк''' || [[Гэри Купер]] || {{iw|Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк|en|Sergeant York (film)}} |- | 36 || '''Рустер Когберн''' || [[Джон Уэйн]] || {{iw|Шынайы батылдық (фильм, 1969)|Шынайы батылдық|en|True Grit (1969 film)}} |- | 37 || '''Оби-Ван Кеноби''' || [[Алек Гиннесс]] || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]] |- | 38 || '''Қаңғыбас''' || [[Чарли Чаплин]] || {{iw|Үлкен қаланың оттары|Үлкен қаланың оттары|en|City Lights}} |- | 39 || '''Лесси''' || Пал (ит) || {{iw|Лесси, үйге қайт (фильм)|Лесси, үйге қайт|en|Lassie Come Home}} |- | 40 || '''Фрэнк Серпико''' || [[Аль Пачино]] || {{iw|Серпико|Серпико|en|Serpico}} |- | 41 || '''Артур Чиппинг''' || [[Роберт Донат]] || {{iw|Сау бол, мистер Чипс (фильм, 1939)|Сау бол, мистер Чипс|en|Goodbye, Mr. Chips (1939 film)}} |- | 42 || '''Эдвард Дж. Флэнаган әкей''' || [[Спенсер Трейси]] || {{iw|Ұлдар қалашығы (фильм)|Ұлдар қалашығы|en|Boys Town (film)}} |- | 43 || '''[[Мұса пайғамбар|Мұса]]''' || [[Чарлтон Хестон]] || {{iw|Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет|en|The Ten Commandments (1956 film)}} |- | 44 || '''Джимми «Попай» Дойл''' || [[Джин Хэкмен]] || {{iw|Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы|en|The French Connection (film)}} |- | 45 || '''Зорро''' || [[Тайрон Пауэр]] || {{iw|Зорро белгісі (фильм, 1940)|Зорро белгісі|en|The Mark of Zorro (1940 film)}} |- | 46 || '''[[Бэтмен]]''' || [[Майкл Китон]] || {{iw|Бэтмен (фильм, 1989)|Бэтмен|en|Batman (1989 film)}} |- | 47 || '''Карен Силквуд''' || [[Мерил Стрип]] || {{iw|Силквуд|Силквуд|en|Silkwood}} |- | 48 || '''Терминатор''' || [[Арнольд Шварценеггер]] || [[Терминатор 2: Ғарасат күні]] |- | 49 || '''Эндрю Беккет''' || [[Том Хэнкс]] || {{iw|Филадельфия (фильм)|Филадельфия|en|Philadelphia (film)}} |- | 50 || '''Максимус Децим Меридий''' || [[Рассел Кроу]] || [[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |} === Зұлымдар === AFI анықтамасы бойынша, зұлым — бұл «ойының зұлымдығы, мінезінің өзімшілдігі және билікке құштарлығы кейде сұлулық пен тектілік тасасында жасырылатын, ал кейде ашық түрде көрініс табатын кейіпкер(лер). Олар шектен шыққан қатыгез немесе асқан күлкілі болуы мүмкін, бірақ соңында бәрібір трагедиялық кейіпкер болып қалады».<ref name=":0" /> {|class="wikitable sortable" |- ! style="background:black; color:white;" | № ! style="background:black; color:white;" | Кейіпкер ! style="background:black; color:white;" | Актер ! style="background:black; color:white;" | Фильм |- | 1 || '''Ганнибал Лектер''' || [[Энтони Хопкинс]] || [[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]] |- | 2 || '''Норман Бейтс''' || [[Энтони Перкинс]] || [[Психо]] |- | 3 || '''Дарт Вейдер''' || [[Дэвид Проуз]] (даусы: [[Джеймс Эрл Джонс]]) || [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жұлдызды соғыстар]] |- | 4 || '''Батыстың зұлым мыстаны''' || [[Маргарет Хэмилтон]] || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] |- | 5 || '''Мейірбике Рэтчед''' || [[Луиза Флетчер]] || [[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |- | 6 || '''Мистер Поттер''' || [[Лайонел Берримор]] || [[Бұл ғажайып өмір]] |- | 7 || '''Алекс Форрест''' || [[Гленн Клоуз]] || {{iw|Қатерлі әуестік|Қатерлі әуестік|en|Fatal Attraction}} |- | 8 || '''Филлис Дитрихсон''' || [[Барбара Стенвик]] || {{iw|Қос сақтандыру (фильм)|Қос сақтандыру|en|Double Indemnity}} |- | 9 || '''Риган Макнилл''' || [[Линда Блэр]] (даусы: [[Мерседес Маккэмбридж]]) || {{iw|Экзорцист (фильм)|Экзорцист|en|The Exorcist}} |- | 10 || '''Қатыгез патшайым''' || даусы: Люсиль Ла Верн || [[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]] |- | 11 || '''Майкл Корлеоне''' || [[Аль Пачино]] || [[Өкіл әке 2]] |- | 12 || '''Алекс ДеЛардж''' || [[Малкольм Макдауэлл]] || {{iw|Бұрандалы апельсин (фильм)|Бұрандалы апельсин|en|A Clockwork Orange (film)}} |- | 13 || '''HAL 9000''' || даусы: Дуглас Рейн || [[2001: Ғарыш одиссеясы]] |- | 14 || '''Ксеноморф''' || Боладжи Бадеджо || {{iw|Бөтен (фильм)|Бөтен|en|Alien (film)}} |- | 15 || '''Амон Гёт''' || [[Рэйф Файнс]] || [[Шиндлердің тізімі]] |- | 16 || '''Ноа Кросс''' || [[Джон Хьюстон]] || {{iw|Қытай кварталы (фильм, 1974)|Қытай кварталы|en|Chinatown (1974 film)}} |- | 17 || '''Энни Уилкс''' || [[Кэти Бейтс]] || {{iw|Мизери (фильм)|Мизери|en|Misery (film)}} |- | 18 || '''[[Үлкен ақ акула|Акула]]''' || «Брюс» || {{iw|Жақтар (фильм)|Жақтар|en|Jaws (film)}} |- | 19 || '''Капитан Блай''' || [[Чарльз Лоутон]] || {{iw|Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік|en|Mutiny on the Bounty (1935 film)}} |- | 20 || '''Аңшы''' || даусы: Пол Старрс || {{iw|Бэмби (мультфильм)|Бэмби|en|Bambi}} |- | 21 || '''Миссис Айзелин''' || [[Анджела Лэнсбери]] || {{iw|Маньчжуриялық кандидат (фильм, 1962)|Маньчжуриялық кандидат|en|The Manchurian Candidate (1962 film)}} |- | 22 || '''Терминатор''' || [[Арнольд Шварценеггер]] || [[Терминатор (фильм)|Терминатор]] |- | 23 || '''Ева Харрингтон''' || [[Энн Бакстер]] || [[Барлығы Ева туралы]] |- | 24 || '''Гордон Гекко''' || [[Майкл Дуглас]] || {{iw|Уолл-стрит (фильм, 1987)|Уолл-стрит|en|Wall Street (1987 film)}} |- | 25 || '''Джек Торранс''' || [[Джек Николсон]] || {{iw|Жарқырау (фильм)|Жарқырау|en|The Shining (film)}} |- | 26 || '''Коди Джаррет''' || [[Джеймс Кэгни]] || {{iw|Ақ қызу (фильм, 1949)|Ақ қызу|en|White Heat}} |- | 27 || '''Марстықтар''' || — || {{iw|Әлемдер соғысы (фильм, 1953)|Әлемдер соғысы|en|The War of the Worlds (1953 film)}} |- | 28 || '''Макс Кэйди''' || [[Роберт Митчем]] || {{iw|Қорқыныш мүйісі (фильм, 1962)|Қорқыныш мүйісі|en|Cape Fear (1962 film)}} |- | 29 || '''Гарри Пауэлл''' || [[Роберт Митчем]] || {{iw|Аңшы түні|Аңшы түні|en|The Night of the Hunter (film)}} |- | 30 || '''Трэвис Бикл''' || [[Роберт Де Ниро]] || [[Такси жүргізушісі (фильм, 1976)|Такси жүргізушісі]] |- | 31 || '''Миссис Дэнверс''' || [[Джудит Андерсон]] || [[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] |- | 32 || '''Бонни және Клайд''' || [[Фэй Данауэй]] және [[Уоррен Битти]] || {{iw|Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд|en|Bonnie and Clyde (film)}} |- | 33 || '''Граф Дракула''' || [[Бела Лугоши]] || {{iw|Дракула (фильм, 1931)|Дракула|en|Dracula (1931 film)}} |- | 34 || '''Доктор Кристиан Зелл''' || [[Лоренс Оливье]] || {{iw|Марафоншы (фильм)|Марафоншы|en|Marathon Man (film)}} |- | 35 || '''Дж. Дж. Хансекер''' || [[Берт Ланкастер]] || {{iw|Табыстың тәтті иісі|Табыстың тәтті иісі|en|Sweet Smell of Success}} |- | 36 || '''Фрэнк Бут''' || [[Деннис Хоппер]] || [[Көк барқыт]] |- | 37 || '''Гарри Лайм''' || [[Орсон Уэллс]] || [[Үшінші адам]] |- | 38 || '''Рико Банделло''' || [[Эдвард Г. Робинсон]] || {{iw|Кішкентай Цезарь (фильм)|Кішкентай Цезарь|en|Little Caesar (film)}} |- | 39 || '''Круэлла Де Виль''' || даусы: [[Бетти Лу Джерсон]] || {{iw|101 далматин (мультфильм)|101 далматин|en|One Hundred and One Dalmatians}} |- | 40 || '''Фредди Крюгер''' || [[Роберт Инглунд]] || {{iw|Элм көшесіндегі сұмдық|Элм көшесіндегі сұмдық|en|A Nightmare on Elm Street}} |- | 41 || '''Джоан Кроуфорд''' || [[Фэй Данауэй]] || {{iw|Қымбатты анашым (фильм)|Қымбатты анашым|en|Mommie Dearest (film)}} |- | 42 || '''Том Пауэрс''' || [[Джеймс Кэгни]] || {{iw|Қоғам жауы|Қоғам жауы|en|The Public Enemy}} |- | 43 || '''Реджина Гидденс''' || [[Бетт Дэвис]] || {{iw|Түлкілер (фильм, 1941)|Түлкілер|en|The Little Foxes (film)}} |- | 44 || '''Бэби Джейн Хадсон''' || [[Бетт Дэвис]] || {{iw|Бэби Джейнмен не болды?|Бэби Джейнмен не болды?|en|What Ever Happened to Baby Jane? (film)}} |- | 45 || '''[[Джокер (DC Comics)|Джокер]]''' || [[Джек Николсон]] || {{iw|Бэтмен (фильм, 1989)|Бэтмен|en|Batman (1989 film)}} |- | 46 || '''Ганс Грубер''' || [[Алан Рикман]] || {{iw|Қатты жаңғақ (фильм, 1988)|Қатты жаңғақ|en|Die Hard}} |- | 47 || '''Тони Камонте''' || [[Пол Муни]] || [[Тыртық бет (фильм, 1983)|Тыртық бет]] |- | 48 || '''Роджер «Болтун» Кинт''' || [[Кевин Спейси]] || {{iw|Күдікті тұлғалар|Күдікті тұлғалар|en|The Usual Suspects}} |- | 49 || '''Аурик Голдфингер''' || [[Герт Фрёбе]] || {{iw|Голдфингер (фильм)|Голдфингер|en|Goldfinger (film)}} |- | 50 || '''Алонзо Харрис''' || [[Дензел Вашингтон]] || {{iw|Жаттығу күні|Жаттығу күні|en|Training Day}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.afi.com/100Years/handv.aspx Ресми сайт] {{ref-en}} * [https://devaficalmjediwestussa.blob.core.windows.net/images/2019/08/handv100.pdf Жеңімпаздар тізімі (100)] {{ref-en}} * [http://www.afi.com/Docs/100Years/handv400.pdf Номинанттар тізімі (400)] {{ref-en}} [[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]] [[Санат:AFI 100 жыл]] 2380afnx3qycrk6n515r550f6rl5r9t 0 779130 3602062 3588831 2026-05-09T04:21:41Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602062 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Әзиз би | Шынайы есімі = {{lang-uz|Aziz}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Бұхара құшбегісі]] | Ту = Flag of the Emirate of Bukhara.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 1837 | Басқаруын аяқтады = 1860 | Президент = | Ізашары = Мұхаммед Хәкім би | Ізбасары = Мұхаммед Жақып би | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = Белгісіз | Туған жері = [[Бұхара әмірлігі]] | Қайтыс болған күні = 1860 | Қайтыс болған жері = [[Бұхара әмірлігі]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Равшанкұл бек<ref name=Sami>[http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext2. Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа]. — {{М.}}, 1962.</ref> | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Әзиз би''' (Әзизқұл, Мырза Әзиз) ({{lang-uz|Aziz}}; [[Бұхара әмірлігі]] — [[1860 жыл|1860]], [[Бұхара әмірлігі]]) — мемлекет және әскери қайраткері, дипломат. Бұхара әмірлігінің бас зекетшісі (қаржы министрі) және құшбегі — бас уәзірі (1837—1860).<ref name=Ignatiev>[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XIX/1840-1860/Ignatiev/text5.htm Миссия в Хиву и Бухару в 1858 г. флигель-адъютанта полковника Н. Игнатьева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180823104440/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XIX/1840-1860/Ignatiev/text5.htm |date=2018-08-23 }}. — {{СПб.}}, 1897.</ref><ref name=Donish>''Ахмад Дониш''. [http://www.vostlit.info/Texts/rus5/Donis/frametext2.htm История мангитской династии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180823094635/http://www.vostlit.info/Texts/rus5/Donis/frametext2.htm |date=2018-08-23 }}. — Душанбе: Дониш, 1967.</ref> Әзиз би өзбектің маңғыт руынан шыққан<ref name=Sami/> және әскери бөлімше бастығы — тоқсаба<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus9/Termezi/primtext3.phtml |title=Туксаба — должностное лицо, в обязанность которого первоначально входило отведать пищу, предназначенную для хана, и поставить её перед ним, в более позднее время — начальник войскового подразделения |access-date=2018-08-10 |archive-date=2017-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606050713/http://www.vostlit.info/Texts/rus9/Termezi/primtext3.phtml |url-status=live }}</ref> шенін иеленген. == Саяси қызметі == ​Әзиз би Насрулла әмірдің тұсында ресми түрде бас зекетші — қаржы министрі қызметін атқарды. Сонымен қатар, оған әмірліктің барлық сауда және дипломатиялық істері сеніп тапсырылды.<ref name=Ignatiev /> Әмір астанада болмаған кездерде, ол құшбегі — бас уәзірдің міндетін атқарып, іс жүзінде әмірліктің барлық істерін басқарды.<ref name=Ignatiev /> == Қызықты деректер == ​1858 жылы [[Хиуа]] мен [[Бұхара]]ға жіберілген әскери-дипломатиялық миссияның басшысы Н.П. Игнатьев Әзиз бимен тығыз байланыста жұмыс істеді. Әскери-дипломатиялық миссия мүшелері Бұхараға келген сапарында оларды [[Қаракөл (қала, Өзбекстан)|Қаракөлде]] Әзиз бидің туыстары қарсы алды. ​Кейіннен Н.П. Игнатьев Насрулла әмірмен сауда шартын сәтті жасасып, әмірдің тұтқынында болған барлық Ресей азаматтарын босатты.<ref name=Ignatiev /> == Отбасы == ​Әзиз бидің ұлы Равшанкұл бек [[Сейіт Әбдімәлік]]ке қызмет етті. Сейіт Әбдімәлік өз әкесі — Бұхара әміріне қарсы көтеріліс бастаған кезде, Равшанкұл бек Мұзаффардың жағына өтіп, мирахұр шенін иеленді. == Қазасы == ​Әзиз би Мұзаффар әмірдің тұсында өлтірілді.<ref name=Donish /> == Әдебиет == * Миссия в Хиву и Бухару в 1858 г. флигель-адъютанта полковника Н. Игнатьева. СПб. 1897 * Ахмад Дониш. История мангитской династии. Душанбе. Дониш. 1967 * [[Абдалазим Сами]]. Та’рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]] [[Санат:Бұхара құшбегілері]] rkv5d0cwz2uufp1v1y85e21i0l0fpyj 0 779336 3602074 3586338 2026-05-09T06:16:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3602074 wikitext text/x-wiki '''Өзбекстан тарихы''' ({{Lang-uz|Oʻzbekiston tarixi}}) — Өзбекстан тарихы ұзақ тарихи кезеңді қамтиды: қазіргі аумағына адамның қоныстануынан бастап ежелгі дәуір оқиғалары мен тарихи үдерістерін және қазіргі заман оқиғаларына дейінгі аралықты қамтиды. == Алғашқы қауымдық жүйе == === Палеолит === Қазіргі Өзбекстан аумағы ([[Ферғана]] мен [[Бұхара]] өңірлерінен табылған тас құралдар олжалары көрсеткендей) ерте палеолит дәуірінде ежелгі адамдармен қоныстанған.<ref>Гентшке В. Л. «Этнический атлас Узбекистана» Ташкент: 2002 г. Издание: «ООФС — Узбекистан»</ref> Өзбекстан аумағындағы ерте кезеңдер ерте палеолит пен мустье дәуіріне жатады. Байсунтау тауларында жерлеу орны табылған, [[Самарқан]]та тұрғын үй мен еңбек құралдары анықталған. Төрттік кезеңде климат анағұрлым жұмсақ болып, бұл адамның кеңірек қоныстануына жағдай жасаған; олардың тіршілік іздері [[Қарақұм]] мен [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]] шөлдерінен де табылған.<ref> {{кітап |Авторы = Воронцов М.Э. |тақырыбы = Воронцов М.Э. "История народов Узбекистана" |ссылка = |орны = Л. |баспасы = АН УзССР |жыл = 1950 |беттері = 476 |страницы = 17—18 |тираж = }} </ref> Самарқан облысындағы [[Аманқұтан]] карст үңгірінде 1947 жылы археолог Д. Н. Лев адамның сан сүйегінің сынығын тапқан. Байсунтау тауларындағы Әмір Темур үңгірі [[Мустье мәдениеті|мустье]] дәуірі адамдарына уақытша паналау орны қызметін атқарған.<ref>''Окладников А. П.'' Амир-Темир, новый памятник каменного века в горах Байсун-Тау (Узбекистан)]</ref> 1931—1948 жылдары Г. В. Парфёнов пен [[Алексей Павлович Окладников|А. П. Окладников]] қатысқан экспедиция [[Сұрқандария облысы]]ндағы [[Тесік-Тас үңгірі]]нде [[Һомо Неандертал|неандерталь]] адамның қаңқасын тапты. Атап айтқанда, 8–9 жастағы баланың жерленуі анықталды, бұл [[посткеңестік кеңістік]] аумағындағы ең ежелгі жерлеу рәсімдерінің бірі туралы айтуға негіз береді. Бұл жерлеу [[мустье мәдениеті]]не жатады.<ref> {{кітап |Авторы = Воронцов М.Э. |тақырыбы = Воронцов М.Э. "История народов Узбекистана" |ссылка = |орны = Л. |баспасы = АН УзССР |жыл = 1950 |беттері = 476 |страницы = 22—23 |тираж = }} </ref> 2003 жылы Қашқадария облысында, Зеравшан жотасының оңтүстік етегінде (Гиссар жотасының солтүстігінде), Тешик-Таштан солтүстік-батысқа қарай орналасқан Ангиляк үңгірінде мустье дәуіріне жататын еңбек құралдары және адамның бесінші табанның ортаңғы сүйегі табылды. Бұл сүйектің өлшемдері неандерталь мен анатомиялық қазіргі адам арасындағы вариация шегінде орналасқан. Табылған заттардың жасы 38–44 мың жыл деп анықталған.<ref>''[[Дробышевский, Станислав Владимирович|Дробышевский С. В.]]'' Палеоантропы, 2006. М.:КомКнига ISBN 5-484-00426-8 Серия: Предшественники. Предки?</ref><ref>[http://anthropology.colostate.edu/wp-content/files/2013/05/Glantz.JournalHumanEvolution2008.pdf Glantz, M., B. Viola, P. Wrinn, T. Chikisheva, A. Derevianko, A. Krivoshapkin, U. Islamov, R. Suleimanov and T. Ritzman, 2008 New Hominin Remains from Uzbekistan. Journal of Human Evolution 55 (2): 223—237.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304142752/http://anthropology.colostate.edu/wp-content/files/2013/05/Glantz.JournalHumanEvolution2008.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> Аманқұтансай өзені аңғарындағы Аманқұтан үңгірінде мустье дәуіріне жататын Аманқұтан алғашқы адамдар тұрақ-орны орналасқан. Булбұлзарсай өзенінің жағасында Такаликсай тұрақ-орны (кейінгі мустье дәуірі) табылған. [[Аһангаран (өзен)|Аһангаран]] өзенінің орта ағысында орналасқан Эрташсай-12 және Куксарай-2 тұрақтарында қабаттар орта және жоғары палеолит кезеңіне жатады.<ref>''Павленок К. К.'' и др. [http://www.paeas.ru/Articleru/518 Новые стратифицированные палеолитические местонахождения в долине р. Ахангаран (Узбекистан)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220212183110/http://www.paeas.ru/Articleru/518 |date=2022-02-12 }} // Проблемы археологии, этнографии, антропологии Сибири и сопредельных территорий. 2021. Том XXVII</ref> Жоғарғы палеолитке Самарқанд тұрақ-орнынан табылған фрагменттік бас сүйектер жатады. Кульбұлақ және Самарқан тұрақтарының мәдени қабаттарында ошақ іздері анықталған, олардың айналасында кейінгі палеолит дәуіріндегі адамдардың негізгі тіршілік әрекеті шоғырланған. Типтік жоғарғы палеолиттік 2.2 және 2.1 қабаттары Кульбұлақ мәдениетінің біртұтас дамуының кезең-кезеңмен қалыптасуын көрсетеді (39–11 мың жыл бұрын).<ref>{{Cite web |url=http://cheloveknauka.com/problemy-paleolita-sredney-azii-i-yuzhnogo-kazahstana-po-materialam-mnogosloynoy-paleoliticheskoy-stoyanki-kulbulak |title=''Касымов М. Р.'' Проблемы палеолита Средней Азии и Южного Казахстана (по материалам многослойной палеолитической стоянки Кульбулак) |accessdate=2016-09-11 |archivedate=2015-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626140939/http://cheloveknauka.com/problemy-paleolita-sredney-azii-i-yuzhnogo-kazahstana-po-materialam-mnogosloynoy-paleoliticheskoy-stoyanki-kulbulak |url-status=live }}</ref><ref>''[[Павленок, Константин Константинович|Павленок К. К.]], Шнайдер С. В., Колобова К. А., Лазарев С. Ю., Раджабов А.'' [http://cyberleninka.ru/article/n/zubchatoe-mustie-stoyanki-kulbulak-novye-dannye-i-interpretatsii «Зубчатое мустье» стоянки Кульбулак: новые данные и интерпретации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326233245/http://cyberleninka.ru/article/n/zubchatoe-mustie-stoyanki-kulbulak-novye-dannye-i-interpretatsii |date=2020-03-26 }} // Известия Алтайского государственного университета № 4 (84) / том 1 / 2014.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстан тарихы]] 06b1thkp7j2j60dsxofmh7ynuo4f2jc 3 780668 3601896 3599210 2026-05-08T16:19:20Z 1nter pares 146705 /* Ескерту */ жаңа бөлім 3601896 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Baratrass}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 16:17, 2026 ж. мамырдың 3 (+05) == Ескерту == Қайырлы кеш. Өңдемелеріңіз кері қайтарылды, себебі сіз вандализммен айналысып жатырсыз. Осылай жалғаса берсе, бұғатталуыңыз мүмкін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:19, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) k6zeadc0zh6gi47tb0rkmzjl9me21a6 0 780820 3601895 3600329 2026-05-08T16:17:30Z 1nter pares 146705 3601895 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Qoʻqon xonligi xaritasi.jpg|нобай|212x212 нүкте|Қоқан хандығы картасы]] '''Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы''' ({{Lang-ky|Кокон хандыгынын Кыргызстанды каратып алышы}}) — XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасыр бойында [[Қоқан хандығы]] тарапынан қазіргі Қырғызстан аумағының үлкен бөлігіне саяси және әскери бақылау орнату үдерісі. Бұл жағдай [[Ферғана аңғары]]нда Қоқан мемлекетінің күшеюі, оның солтүстік және шығыс аймақтарға кеңеюі, жергілікті қырғыз ру-тайпаларының қарсылығы жағдайында жүрген.<ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:1792|title=XIX кылымдын биринчи чейрегинде кокон хандыгынын Теңир-Тоо кыргыздарын басып алышы|author=Г. Ж. Чодолдоева|date=2013-08-12|work=|publisher=akipress.org|accessdate=2026-05-05|lang=ky}}</ref> Қоқан хандығының Қырғызстанды өз қарамағына алуы кезеңінде Қоқан билеушілері Қырғызстан аумағында бекіністер, әскери тірек пункттерін құрып, салық жүйесін енгізіп, жергілікті халықтан алым-салық жинауға тырысқан. Алайда қырғыздардың кейбір өңірлердегі көтерілістері, ішкі саяси тұрақсыздық және хандықтағы дағдарыс бұл билікті әлсіретті. XIX ғасырдың екінші жартысында Қоқан хандығының құлау үдерісі күшейіп, 1876 жылы хандық жойылуымен бірге оның Қырғызстан аумағындағы саяси үстемдігі де аяқталды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/kyrgyz/kyrgyzstan/2014/02/140220_history|title=Кокон хандыгы кыргызга канчалык тиешелүү?|author=|date=2014-02-20|work=|publisher=bbc.com|accessdate=2026-05-05|lang=}}</ref> == Тарихы == Қоқан хандығының саяси-әкімшілік жағынан одан әрі дамуы нәтижесінде дербес ішкі және сыртқы саясат қалыптасты. Ферғана аңғарының экономикалық жағдайы нығайды. Қоқан хандығы Ферғана аңғарынан тыс жатқан аумақтарды өзіне бағындырды.<ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:17871|title=Кыргызы и уйгуры между великими государствами – Восстание кыргызов в 1875-1876 гг. было использовано русскими как повод для ликвидации Кокандского ханства|author=Ярослав Пилипчук|date=2020-08-14|work=|publisher=akipress.org|accessdate=2026-05-05|lang=ru}}</ref> Қоқан хандығындағы саяси-әлеуметтік дағдарыс және құлау кезеңі — 1842–1876 жылдар аралығында Қоқан хандығы аумағында саяси-әлеуметтік дағдарыстардың күшеюі және хандықтың құлау кезеңі. Бұл уақытта әлеуметтік топтар мен феодалдық қауымдар арасындағы ішкі қайшылықтар артып, мемлекеттік құрылым толық реформаланбады, орталық биліктің феодалдық қанауы күшейді. Соның салдарынан саяси дағдарыстар, азаматтық қақтығыстар мен көтерілістер жиілеген. 1873–1876 жылдары халық қозғалысы Қоқан мемлекетін түбегейлі жойды. Нәтижесінде Ферғана аңғарын Ресей отаршыларының қол астына өтуіне қолайлы жағдай қалыптасты. 1741–1750 жылдары Ферғанаға қалмақтар бірнеше рет басып кірген. Сыртқы қауіп кезінде Қоқан–қырғыз одағы құрылды. Қоқан бегі Абдулкарим, [[Фазыл би]] және жергілікті қырғыз-қыпшақ тайпалары қалмақтарға қарсы бірлесіп күрес жүргізді. Қақтығыстар Ақсу маңында қатты өтті. Бұл жерде Құтлық Саййид әулеті қалмақтарға белсенді қарсылық көрсеткен.<ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:7197|title=Бийликти легитимдештирүүдөгү тек «мифологиясынын» ролу (Кокон хандыгынын тарыхынын мисалындагы тарыхый-салыштырма анализ)|author=Жээнбек Алымбаев|date=2016-02-29|work=|publisher=akipress.org|accessdate=2026-05-05|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қоқан хандығы тарихы]] [[Санат:Қырғызстан тарихындағы мемлекеттер]] mzwtukun2kj50vv344vwh119e8h6q61 4 780876 3601847 3601318 2026-05-08T15:00:28Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3601847 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-05-07'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1303" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 303] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="554" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 554] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="528" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 528] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="507" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 507] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Бірқазандар]] | data-sort-value="446" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 446] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="434" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 434] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="418" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 418] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="357" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 357] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]] | data-sort-value="317" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 317] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="262" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 262] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Жоба:Уики-көктем 2026]] | data-sort-value="250" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 250] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="216" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 216] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="214" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 214] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="212" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 212] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Кенжебай Мәденов]] | data-sort-value="205" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 205] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="188" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 188] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="180" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 180] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="170" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 170] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="153" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 153] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="149" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 149] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 143] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] | data-sort-value="140" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 140] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 134] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="123" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 123] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="114" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 114] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 112] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 112] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 107] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Zheka Fatbelly]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 105] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 102] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 98] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Бұғана]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0 95] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Жеңіс күні]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 95] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 93] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 91] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 89] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[КСРО азық-түлік өнеркәсібі халық комиссариаты]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%82%D1%8B 88] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 87] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 87] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Арғын]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 84] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 84] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 83] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 81] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 77] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 76] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 75] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 74] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Қасым Қайсенов]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 73] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 68] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 68] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Сіз кімсіз, Ка мырза?]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B7_%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%81%D1%96%D0%B7%2C_%D0%9A%D0%B0_%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%3F 67] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 67] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Құнды қағаздар]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 67] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 65] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 65] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Әже]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 63] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 60] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 59] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 59] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Роза Мұқанова]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 59] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 59] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 59] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 58] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 57] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары|Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 56] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 55] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 53] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[КешYOU]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 53] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 53] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 53] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 52] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 52] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 52] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 50] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 50] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Роман Васильевич Скляр]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 49] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 49] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 49] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 48] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 48] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 48] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 47] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 47] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Квадраттық функция]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 46] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 46] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 46] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 46] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 46] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 46] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 45] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 45] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 43] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 43] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Жау тылындағы бала]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 43] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Табын]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 43] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Құман Тастанбеков]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Әділет (демократиялық партия)]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 42] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 42] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Сақтар]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 42] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 41] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Ілия Жақанов]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 40] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 40] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 40] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Майкл Джексон]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 39] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 39] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 38] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 37] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 37] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Әбенов Зияда Әбенұлы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%B0_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 37] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 36] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Жәмила Керімбайқызы Отарбекова]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 36] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 36] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 36] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 36] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Ысты]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 36] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 36] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 35] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 35] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 35] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Нұркен Әбдіров]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Ресей]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 34] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 34] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 33] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 33] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 33] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 33] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 32] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 32] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Еуропа]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 32] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 32] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 32] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Албан руы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 32] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Есім хан]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 31] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 31] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Салауат]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 31] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 31] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 30] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 30] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Астана]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 30] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 30] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Қазақ фольклортану ғылымы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 30] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Даңқ ордені]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 30] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 29] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 29] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 29] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Сұлтанахмет Қоңырқожаұлы Қожықов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Алматы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Азия]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 29] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 29] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 29] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 29] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Наймандар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Құралайдың салқыны]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 28] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 28] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Қазақстан ғалымдары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 28] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Беріш]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 28] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Айбын ордені]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D1%8B%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 28] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Александр Сергеевич Пушкин]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 27] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 27] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Жаныс]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 27] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Қазақстан көлдері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Қатысушы:Casserium/зертхана]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ACasserium%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 26] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 26] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Байбақты]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 26] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 26] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 26] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Төле би]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 25] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 25] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 25] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Солтүстік Корея]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 24] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Барлас]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 24] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Шежіре]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 24] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 24] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 24] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 24] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 24] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 24] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Бесеудің хаты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Әділет (партия, 2002)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%2C_2002%29 24] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Дулат]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 24] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 24] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Байұлы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 24] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 24] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Қатысушы:Rasulbek Adil]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 24] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Сарыжылан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Қытай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Медиана (археологиялық орын)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%28%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%29 24] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Қожа]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 23] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 23] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Инерциялық өлшеу модулі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BB%D1%96 23] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Мұзафар Әлімбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 23] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Медуза]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D1%83%D0%B7%D0%B0 23] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Есімдік]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 23] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 23] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 23] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Қатысушы:1nter pares]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 23] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Біржан мен Сара айтысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Үстеу]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 23] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Фольклор]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 22] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Ақша]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 22] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 22] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Адай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Таз руы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Мәлік Ғабдуллин]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 22] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Құран]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Исатай-Махамбет көтерілісі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 22] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Балуан Шолақ]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 22] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 22] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 22] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Мұрат Мөңкеұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 22] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Ғұмар Қараш]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 21] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 21] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Атырау]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 21] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Күшала]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0 21] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 21] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Қартқожа (роман)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 21] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 21] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Желшешек]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 21] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 21] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 21] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Қаһар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 20] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Керей хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Жүзу]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 20] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Жаппас]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 20] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Аңсаған Скендерұлы Балтабеков]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Рауан Кенжеханұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Джек Лондон]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 20] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 20] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Қ]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 20] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 20] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Ғылым]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 20] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Ералы Дадабаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Асабай Мамытұлы Мамытов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 19] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Шортанбай Қанайұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 19] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Қазақстанның Қызыл кітабы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 19] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Масқар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Сабақтас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 19] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Мысық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 19] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Балқаш]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 19] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 19] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Рауғаш]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 19] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Жетіру]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 19] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Галилео Галилей]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BE_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B9 19] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Қызмет көрсету]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D1%81%D0%B5%D1%82%D1%83 19] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 19] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Ғұндар мемлекеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Ботбай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл мерейтойлық медалі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_40_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 18] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Шымыр]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 18] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Ом заңы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 18] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Батыр Баян (поэма)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 18] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Кипарис тұқымдасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%81_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Тыныс белгілері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Оқжылан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Владимир Ильич Ленин]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD 18] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Мұнай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Бұйра бірқазан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 18] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Дулат Бабатайұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 18] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 18] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Үмбетей Тілеуұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 18] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Қазақстан премьер-министрі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Секіргіштер (мультфильм)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80_%28%D0%BC%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 17] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Жәркен Бөдешұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Құтты болсын айту]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 17] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 17] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Борис Төкенұлы Керімбаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Оспан батыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Бағаналы (ру)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 17] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 17] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Галстук]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 17] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Шернияз Жарылғасұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 17] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[:Санат:Қазақстан суретшілері|Санат:Қазақстан суретшілері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 17] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Ысық]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 17] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 17] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Николай Коперник]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 17] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 17] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Үлгілі бала]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 17] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 17] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 17] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 17] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Кеңес Одағының Батыры]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 17] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Сұлтан епе жер асты мешіті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BF%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Әл-Кәусәр сүресі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Жазықбай Аханов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 17] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 17] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%9C%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Етістік]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Алтын Қыран ордені]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 16] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Отан ордені]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 16] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Төлеген Тоқтаров]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 16] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Баубек Бұлқышев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Әзілхан Нұршайықов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 16] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Бейбіт Сейдуалиева]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Нұрмұхан Сейітахметұлы Жантөрин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Отырар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Сиқым]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 16] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[АҚШ қалалары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 16] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 16] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Андроново мәдениеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Сара Тастанбекқызы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 15] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Кенелер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Жақайым]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 15] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Тау-кен ісі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%96%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Әсет Найманбайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Шыбын]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 15] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 15] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 15] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақ киносы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Ас беру]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 15] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Өтебай Тұрманжанов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Қуандық Рахым]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 15] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Айша бибі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 15] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Термометр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 15] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Домалақ ана кесенесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Ұлбике Жанкелдіқызы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 15] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Айтыс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 15] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Пысықтауыш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 15] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Тұманбай Молдағалиев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Шекті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Эссе]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 15] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 15] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 15] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Сын есім]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Мұстафа Кемал Ататүрік]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 15] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 15] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Нанотехнология]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Көз]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 15] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Расул Хамзатұлы Хамзатов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Ақылбай Абайұлы Құнанбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Білім инновациялық лицейлері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Kapital.kz]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kapital.kz 15] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Бақбақ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 15] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Айқап]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 15] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Ноғай ордасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Жаңа білім беру жүйесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Германия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Үш Жүз партиясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Биология]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Хирургиялық құралдар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Экои]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%B8 14] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 14] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 14] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Меруерт Балғабайқызы Түсіпбаева]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Шымбұлақ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 14] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Екінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 14] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Жуніс Сахиев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Балағат сөз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 14] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Одағай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Ұйқас]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81 14] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Онлайн Мектеп]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 14] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Әріп Тәңірбергенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BF_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Темекі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 14] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Жылқы аурулары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Түркістан автономиясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Нұржан Наушабаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Жабайы алма (повесть)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 14] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Қазақтардың зергерлік бұйымдары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 14] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Il’han Ihsan]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 14] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Тобықты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Қызғалдақ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 14] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 14] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Божбан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Қазақстанның ежелгі қалалары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Сан есім]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 14] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[:Санат:Қазақ ғалымдары|Санат:Қазақ ғалымдары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Болашақ (стипендия)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 13] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Жусан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Ауған соғысы (1979–1989)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%281979%E2%80%931989%29 13] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Қазақстан халқының бірлігі күні]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Сөйлем]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 13] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Өскемен]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 13] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Жер қазғандар (повесть)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Шымкент]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 13] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 13] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Тiлеуке Құлекеұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Биосфера]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 13] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Жай сан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Танымал қазақтардың тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Келінжан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Қайып хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Дәурен Серікбекұлы Серғазин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Аборт]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 13] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[ДУА]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%A3%D0%90 13] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Зат есім]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 13] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Шылау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Тама]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 13] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Тұрмағамбет Ізтілеуұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%86%D0%B7%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Аңыздың ақыры]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Жауғашты руы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 13] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Отан қорғау күні]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Оқжетпес]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81 13] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Есімше]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 13] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 13] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Иван Васильевич Панфилов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[:Санат:Түркістан облысы аудандары|Санат:Түркістан облысы аудандары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 13] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Қуандық Қыстықбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Қосай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%81%D2%AF%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Эрнест Хемингуэй]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 13] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Философия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Оразкелді (Қоңырат)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Баланы шомылдыру]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 13] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Ақтау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Жасыл балдырлар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BB_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Көкпар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Жарқанаттар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 12] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Қарашаш Ана кесенесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%88_%D0%90%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[:Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары|Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 12] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 12] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Медициналық жабдықтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Сібір хандығы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 12] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 12] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Төртқара]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 12] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 12] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Баба түкті Шашты Әзіз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 12] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Әміре Қашаубаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Бақтыораз Бейсекбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Жер құрылымы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Мұхит]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 12] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Сартай батыр Байжанұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Құрбандық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 12] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Динара Болатқызы Зәкиева]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 12] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Есім ханның ескі жолы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Ерлігі үшін медалі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 12] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Сәбит Дөнентаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Батырлар жыры]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Балқадиша әні]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 12] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Жер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Дюссельдорф]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8E%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%BE%D1%80%D1%84 12] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Сүре]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 12] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Әнуар Абыханұлы Молдабеков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B1%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Шайтанкөл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 12] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Шолпан (ғаламшар)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 12] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Әсем Орынбай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Жайық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Қарақастек]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA 12] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Сегізаяқ (өлең)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 12] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Ерте токсикоз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 12] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 12] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Медеу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 12] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Брендон Ури]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%A3%D1%80%D0%B8 12] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Ақын өлімі туралы аңыз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7 12] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Синтаксис]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 12] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Алла Илчун]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%BB%D1%87%D1%83%D0%BD 12] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Күн (жұлдыз)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 12] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Ислам]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 12] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Құқық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[ХХ ғасырдың 20-30-жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси, мәдени жағдайы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 12] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Жанғара Дәдебаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 12] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Төре]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 12] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Нұралы хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[IC 544]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 12] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Жаяу Мұса Байжанұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[:Санат:Қазақстан ақындары|Санат:Қазақстан ақындары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Дәрия Әбдімәлікқызы Жүсіп]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF 11] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Қызылқұрт]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 11] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Қатысушы талқылауы:1nter pares]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A1nter_pares 11] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Халықаралық әйелдер күні]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 11] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARasulbek_Adil 11] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Құстар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Алтын Орда хандарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Педагогика]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Едіге]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 11] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Жыныс мүшелері аурулары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Үгедей хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Ньютон заңдары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Уикипедия:Форум/Техникалық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Доспамбет жырау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 11] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Грамматикалық категория]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Жәнібек батыр Бердәулетұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Мұхаммед Шайбани]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8 11] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Қайым Мұқамедханов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Мақұлбек Байгелдиев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Қазақ театры]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Жеңіс Ермағанбетқызы Ысқақова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Салалас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Қалқаман – Мамыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Жұбан Молдағалиев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Намазды бұзатын нәрселер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BD%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[НАТО]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%90%D0%A2%D0%9E 11] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Испания]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Kaspi.kz]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 11] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Түркия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Жыланкөз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%B7 11] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Әл-Фалақ сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Исатай-Махамбет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 11] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Құрбан айт]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 11] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Таза заттар мен қоспалар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Филипп Исаевич Голощёкин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Ыстанбұл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D0%BB 11] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Етіс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 11] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Көктөбе (төбе)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 11] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[7 мамыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=7_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Көнерген сөздер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Еділ қаған]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Ерлан Әбділдаұлы Біләл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D3%99%D0%BB 11] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Ер Төстік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 11] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Қатерлі ісік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Мұса пайғамбар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Өтте тас байлану]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 11] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Етеккір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Ғаламдық экологиялық проблемалар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Ерлік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 11] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Ерте темір дәуірі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Әди Шәріпов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B8_%D0%A8%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Суан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 11] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Владимир Ксаверьевич Судравский]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 11] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Шытыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[:Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер|Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AISBN_%D1%81%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Қазақстан 2050]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 10] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Айғаным Сарғалдаққызы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 10] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Кіріспе]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D1%96%D1%81%D0%BF%D0%B5 10] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Телескоп]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 10] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Мәтін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Ертіс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 10] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Домбыра]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 10] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Қазақ хандығы (телесериал)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 10] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Қызғылт бірқазан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%82_%D0%B1%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 10] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Есет Көкіұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Шек беру]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 10] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Шығай хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Орда Ежен хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Морфология (лингвистика)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[:Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері|Санат:Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы) елді мекендері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Тайыр Жарықұлы Жароков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Тоғылық Темір хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Торы (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Сібір қырғыздары туралы жарғы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Сұлтанмұрат Өтешұлы Абжалов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B1%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Тана]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Италия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Бәйтерек (мифология)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 10] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Африка өзендері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Құрманғазы ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер|Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Жыл күндерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Тарақты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Созақ шайқасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Атығай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Қайсар (футбол клубы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Жалғау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 10] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Арал ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Қазақстандағы ғылым]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 10] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Сандэнс кинофестивалі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%81_%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%96 10] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Іш өту]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 10] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Еңлікгүл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B3%D2%AF%D0%BB 10] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Қанат, Айткүл Құдайбергеновтер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%2C_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BA%D2%AF%D0%BB_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Қарақытай мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Джордано Бруно]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE_%D0%91%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%BE 10] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Есентемір]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Сиыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Аңыз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 10] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Сабыр Омарұлы Рахимов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Швейцария]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 10] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Зорлау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Бөгде сөз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Қыз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7 10] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[1993 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1993_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Қазақстан (корпорация)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%29 10] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Уақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Түйежапырақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Интернет]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 10] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Сарттар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Ауыл шаруашылығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Сырбай Мәуленов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Үлгі:Еуропа елдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Намаз уақыты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Нобель сыйлығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Еңлік — Кебек (пьеса)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[Түрген (Алматы облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 10] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[Қақсал]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BB 10] |- | data-sort-value="952" | 952 | [[Қазақ халқының антропологиялық деректер бойынша қалыптасуы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="953" | 953 | [[Періште (Ислам)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5_%28%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="954" | 954 | [[Ескендір Өтегенұлы Хасанғалиев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="955" | 955 | [[Әбілмәмбет хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="956" | 956 | [[Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="957" | 957 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="958" | 958 | [[Бәсентиін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="959" | 959 | [[Уәжіп]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BF 10] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} efvcj7fermmcgnnzdtw1t7kla9hnkcn 0 780959 3602055 3601708 2026-05-09T02:15:01Z Madi Dos 18369 сілтеме 3602055 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|сурет=Sultanahmet_Square_(Hippodrome),_Istanbul.jpg|сурет атауы=Алаң көрінісі|ел={{TUR}}|орналасуы=[[Ыстамбұл]], Түркия}}'''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. [[Сурет:A view from The Sphendone of the Hippodrome.jpg|солға|нобай|500x500 нүкте|[[Византия империясы|Византия дәуіріндегі]] Константинопольдің виртуалды бейнесі , сол жақта ипподром.]] 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі [[Айя-София]] сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. [[Санат:Ыстанбұл алаңдары]] [[Санат:Түркия сәулеті]] 8ceo8fm64bcmmj48472aookncgsq0ro 3602056 3602055 2026-05-09T02:16:43Z Madi Dos 18369 Сілтемелер қостым 3602056 wikitext text/x-wiki {{Алаң|атауы=Сұлтанахмет алаңы|сурет=Sultanahmet_Square_(Hippodrome),_Istanbul.jpg|сурет атауы=Алаң көрінісі|ел={{TUR}}|орналасуы=[[Ыстамбұл]], Түркия}}'''Константинополь ипподромы''' ([[Грек тілі|грек]]. ''Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως'', [[Латын тілі|лат]]. ''Circus Maximus Constantinopolitanus'', [[Түрік тілі|түр]]. ''Hipodrom'') — Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольдегі спорттық әрі қоғамдық өмірдің басты орталығы болған ежелгі цирк пен ат жарысы алаңы. Қазіргі кезде оның орны Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласындағы Сұлтанахмет алаңы (''Sultanahmet Meydanı'') деп аталады. «Ипподром» сөзі гректің ''hippos'' — «ат» және ''dromos'' — «жол», «алаң» деген сөздерінен шыққан. Осыған байланысты түрік тілінде ол ''Atmeydanı'' («Ат алаңы») деп те аталады. Ежелгі дүниеде ат жарысы мен күйме жарыстары кең таралған ойын-сауық түрі болғандықтан, ипподромдар эллинистік, римдік және византиялық қалалардың маңызды нысандарының бірі саналды. == Тарихы == === Құрылысы === Константинополь ипподромы империялық астана кезеңінен бұрын салынған. Алғашқы ипподром қала әлі Византий (''Byzantium'') аталған кезде тұрғызылды. Б.з. 203 жылы император Септимий Север қаланы қайта құрып, қорған қабырғаларын кеңейтті және күйме жарыстары мен басқа да ойын-сауықтарға арналған ипподром салдырды. [[Сурет:A view from The Sphendone of the Hippodrome.jpg|солға|нобай|500x500 нүкте|[[Византия империясы|Византия дәуіріндегі]] Константинопольдің виртуалды бейнесі , сол жақта ипподром.]] 324 жылы император Ұлы Константин Хрисополис шайқасындағы жеңісінен кейін Византий қаласын қайта құрып, оны ''Nova Roma'' («Жаңа Рим») деп атады. Кейін қала Константинополь атауымен белгілі болды. Константин қаланы айтарлықтай кеңейтіп, ипподромды қайта жөндеуден өткізді. Константин дәуіріндегі ипподромның ұзындығы шамамен 450 метр, ені 130 метр болған. Жарыстың бастапқы қақпалары (''carceres'') солтүстік бөлігінде, ал жартылай дөңгелек трибунасы — ''сфендон'' оңтүстігінде орналасқан. Жарыс жолының ортасындағы бөгет — ''спина'' әртүрлі ескерткіштермен безендірілген. Трибуналар шамамен 100 мың көрерменді сыйдыра алған. Жарыс жолы U тәрізді болған. Император ложасы — ''Kathisma'' — шығыс бөлікте орналасып, Үлкен сараймен арнайы өткел арқылы байланысқан. == Безендірілуі == Ипподром құдайлар, императорлар, жануарлар мен батырлардың мүсіндерімен әшекейленген. Олардың арасында Лисипп жасаған Геракл мүсіні, Ромул мен Рем туралы композиция және әйгілі Жылан бағанасы болған. Бастапқы қақпалардың үстінде алтын жалатылған төрт қола ат мүсіні тұрған. Кейін олар Төртінші крест жорығы кезінде Венецияға әкетіліп, қазіргі Әулие Марк соборының қасбетіне орнатылды. Император VII Константин Багрянородный өз еңбегі ''De Ceremoniis''-те ипподромның салтанатты безендірілуін сипаттаған. == Қызметі == Византия кезеңінде ипподром қаладағы қоғамдық өмірдің орталығы болды. Мұнда күйме жарыстары ұйымдастырылып, төрт негізгі команда жарысқан: * Көктер (''Venetoi'') * Жасылдар (''Prasinoi'') * Қызылдар (''Rousioi'') * Ақтар (''Leukoi'') Кейін Қызылдар мен Ақтар әлсіреп, Көктер мен Жасылдарға қосылды. Әр жарысқа төрт ат жеккен сегіз күйме қатысқан. Бұл жарыстар тек спорттық шара ғана емес, сонымен бірге император мен халықтың бір жерде бас қосатын сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. Саяси пікірталастар мен халықтық толқулар да жиі осы ипподромда өткен. 532 жылғы әйгілі «Ника көтерілісі» кезінде шамамен 30 мың адам қаза тауып, көптеген ғимараттар, соның ішінде Айя-София шіркеуі қираған. Қазіргі [[Айя София]] сол көтерілістен кейін император I Юстинианның бұйрығымен қайта салынды. Соңғы белгілі күйме жарысы 1200 жылы өткізілген. == Құлдырауы == 1204 жылғы Төртінші крест жорығынан кейін Константинополь қатты қирады. Венециялықтар ипподромдағы көптеген қазыналарды алып кеткен. 1453 жылы Осман сұлтаны II Мехмед қаланы жаулап алғаннан кейін ипподром біртіндеп қараусыз қалды. Османдар күйме жарыстарына қызығушылық танытпады, алайда алаң толықтай жойылып кетпеді. Кейін оның тастары құрылыс материалы ретінде пайдаланылды. == Ипподром ескерткіштері == === Жылан бағанасы === [[Сурет:Snake column Hippodrome Constantinople 2007.jpg|нобай|Жылан бағанасы]] '''Жылан бағанасы''' (''Serpent Column'') алғашында б.з.д. V ғасырда гректердің парсыларды жеңу құрметіне Дельфыдағы Аполлон ғибадатханасында орнатылған. Ұлы Константин оны Константинопольге көшіріп әкеліп, ипподромның ортасына қойғызды. Бағананың жоғарғы бөлігінде үш жылан басы ұстап тұрған алтын тостаған болған. XVII ғасырдың соңында жылан бастары сындырылған. Олардың бөліктері қазіргі кезде Ыстанбұл археологиялық музейінде сақтаулы. === Феодосий обелискі === '''Феодосий обелискісі''' бастапқыда Мысыр перғауыны III Тутмос заманында Карнак ғибадатханасында орнатылған. 390 жылы император I Феодосий оны Константинопольге әкелдіріп, ипподромның ортасына орнатқан. Қызғылт граниттен жасалған обелиск бүгінге дейін жақсы сақталған. === Қабырғалы обелиск === X ғасырда император VII Константин Порфирогенит ипподромның екінші шетіне тағы бір обелиск орнаттырған. Ол бастапқыда алтын жалатылған қола тақталармен қапталған, бірақ Төртінші крест жорығы кезінде тоналған. Қазіргі кезде оның тас өзегі ғана сақталған. === Порфирий мүсіндері === VI ғасырдағы атақты күймеші Порфирийдің құрметіне ипподромда жеті мүсін орнатылған. Олар сақталмағанымен, екі тұғыры Ыстанбұл археологиялық музейінде тұр. == Қазіргі жағдайы == Қазіргі кезде ипподром орны ресми түрде '''Сұлтанахмет алаңы''' деп аталады. Ежелгі жарыс жолының бағыты тас төсемдер арқылы белгіленгенімен, бастапқы жол қазіргі деңгейден шамамен екі метр төмен жатыр. [[Сурет:Istanbul asv2021-11 img36 German Fountain.jpg|солға|нобай|Неміс субұрқағы]] Ипподромнан бүгінге дейін үш негізгі ескерткіш сақталған: * Феодосий обелискі * Қабырғалы обелиск * Жылан бағанасы 1900 жылы Германия үкіметі герман императоры II Вильгельмнің Ыстанбұлға сапары құрметіне салдырған неовизантиялық стильдегі '''Неміс субұрқағы''' ипподромның солтүстік бөлігінде орналасқан. 1950–1951 жылдары түрік археологы Рүстем Дүйұран ипподром аумағында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі зерттеулер барысында трибуналардың қалдықтары мен бағаналар табылды. 1953–1976 жылдары шығарылған түрік 500 лира банкнотасының артқы бетінде Константинополь ипподромы бейнеленген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Cyril Mango. ''Byzantium: The Empire of New Rome''. * Onofrio Panvinio. ''De Ludis Circensibus''. Venice, 1600. * Janin, Raymond. ''Constantinople Byzantine''. Paris, 1964. * Sarah Bassett. ''The Urban Image of Late Antique Constantinople''. * Constantine Porphyrogenitus. ''De Ceremoniis''. * Hesychius of Miletus. ''Patria of Constantinople''. * Procopius. ''Wars''. * Alan Cameron. ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. * Jonathan Harris. ''Byzantium and the Crusades''. * Philip Mansel. ''Constantinople: City of the World's Desire''. * Istanbul Archaeological Museums catalogue. * Rüstem Duyuran excavation reports, 1950–1951. [[Санат:Ыстанбұл алаңдары]] [[Санат:Түркия сәулеті]] 4n9lh6jekjh28d7bio1mypqeeaqnoep 0 780965 3601723 3601721 2026-05-08T12:11:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601723 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] g28q5aebgy6ltr3mibpahf6et7jngtr 3601724 3601723 2026-05-08T12:13:28Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3601724 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] qmll0z9ot38at1tkbkawxauatf2g2bf 3601747 3601724 2026-05-08T12:33:10Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601747 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіленді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] 0hzaftikftc1hdbwg8dx0zvn0ys2p6g 3601751 3601747 2026-05-08T12:34:08Z Мағыпар 100137 /* Көрнекі орындары */ дереккөз 3601751 wikitext text/x-wiki '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] 2az2uz3njs4dkyy50x3kojc6c9uoeyi 3601758 3601751 2026-05-08T12:35:53Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3601758 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] c8imzozb59zonkdliswrz9vyffp4ulw 3601761 3601758 2026-05-08T12:37:10Z Мағыпар 100137 үлгі 3601761 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] e6n7rhjq1163hrsrt6sv5rdfjiqcdfh 3601763 3601761 2026-05-08T12:39:27Z Мағыпар 100137 үлгі 3601763 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] km9j9nwusf7pam6dddqy7dcnolzld1k 3601764 3601763 2026-05-08T12:40:28Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601764 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |ту = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] j34w2uxhy23a6ivunvtheupldxwmkf7 3601767 3601764 2026-05-08T12:41:00Z Мағыпар 100137 үлгі 3601767 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |ту = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] s09iiwagoq5m9evb0zmloobicotquwq 3601770 3601767 2026-05-08T12:42:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601770 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |ту = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =25 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =42 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] 55a39iokddfpcz75dn0cmbmvz7a3dkd 3601772 3601770 2026-05-08T12:43:43Z Мағыпар 100137 үлгі 3601772 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |ту = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =25 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =42 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Толочин ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] dv5pmrroyysap24k2wk5vtmbqbztmut 3601774 3601772 2026-05-08T12:44:56Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601774 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |ту = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =25 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =42 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Толочин ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2136 |пошта индексі = 211092 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] 3s16oo11v5d6gsmut0wvre6593sxk9u 3601777 3601774 2026-05-08T12:47:12Z Мағыпар 100137 үлгі 3601777 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |ту = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =25 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =42 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Толочин ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1433 |бұрынғы атаулары = Друцк |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 199 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 200 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2136 |пошта индексі = 211092 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Talachyn |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Витебск облысы]] ecr76p0fcmogqcy8m4t9ujkb4u5ddj2 3602151 3601777 2026-05-09T08:55:31Z Мағыпар 100137 үлгі 3602151 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Толочин |шынайы атауы = {{lang-be|Талачы́н}} |сурет = Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |ту = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =25 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =42 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Витебск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Толочин ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1433 |бұрынғы атаулары = Друцк |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 199 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 200 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2136 |пошта индексі = 211092 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Talachyn |сайты = |сайт тілі = }} '''Толочин''' ({{lang-be|Талачы́н}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Витебск облысы]]ндағы қала. [[Толочин ауданы]]ның әкімшілік орталығы және Толочин теміржол стансасы орналасқан. Толочин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 10 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/by/cities/talachyn?ysclid=mowqj4zpro325520697|title=Население Толочина 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Друт өзенінің жағасында, [[Орша]]дан 56 км, [[Витебск]]іден 128 км, [[Минск]]іден 177 км және Ресей Федерациясымен шекарадан 124 км қашықтықта орналасқан. Минск-Мәскеу темір жолы, сондай-ақ P19 Толочин-Крупки, P25 Витебск-Толочин және P26 Толочин-Круглое-Нежково автомобиль жолдары қала арқылы өтеді. M1 Брест-Мәскеу тас жолы қаладан 5 км қашықтықта орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=73_Tolochin|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегіне қатысты екі болжам бар. Біріншісіне сәйкес, бұл атау ескі славян тіліндегі «толока» сөзімен байланысты, яғни бірлескен жұмыс үшін жиналатын адамдар. Басқа зерттеушілер Толочиннің «тольчея» сөзінен шыққанын, бұл елді мекеннің сауда бағытына немесе халқының тығыз орналасуына нұсқайды деп болжайды. Қалай болғанда да, 1433 жылы Толочин Литва княздігінің құрамындағы қала ретінде аталған. Сол кезде моңғол шапқыншылығына дейінгі шағын князьдіктің астанасы болған ежелгі Друцк қаласы құлдырауға ұшыраған еді. 1772 жылы Польшаның (Польша-Литва Достастығы) алғашқы бөлінуі болды, бұл Толочинге де әсер етті. Қаланың Друт өзенінің шығыс жағалауында орналасқан бөлігі Ресейге беріліп, Ескі (орыс) Толочин деп аталды. Толочиннің батыс бөлігі Польшаның Жаңа немесе Заречный Толочин деген атауымен қалды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының таралуымен Толочиннің екі бөлігі қайта біріктірілді. Толочин әскери қақтығыстар кезінде қатты зардап шекті. 1812 жылы қаланың жартысын Наполеон әскерлері қиратты, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы Кайзер Германиясының армиясы, ал Ұлы Отан соғысы кезінде неміс нацистері қиратты.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9265-Tolochin.html|title=Европа. Белоруссия. Витебская область. Толочинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1920 жылдан бастап ол РСФСР Витебск губернаторлығының құрамына кірді. 1924 жылдың 17 маусымынан бастап Толочин Орша округінің құрамындағы ауданның орталығы, ал 1938 жылдан бастап Витебск облысының құрамына кірді. 1938 жылдың 27 қыркүйегінен бастап қалалық типтегі елді мекен болды. Толочин Ұлы Отан соғысынан кейін қалпына келтіріліп, 1955 жылы оған қала мәртебесі берілді.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/tolochin/|title=Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Толочинде бірнеше ірі кәсіпорындар орналасқан: крахмал зауыттары, зығыр зауыттары, май және ірімшік зауыты, тоқыма фабрикасы, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс және жол жөндеу компаниялары орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://marshryt.by/object/tolochin/|title=Витебская область Толочинский район Города и поселения Толочин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қалада экскурсия орталық алаңда басталады, онда XIX ғасырдағы классикалық беларусь классицизмінің жарқын үлгісі қалалық әкімдік бар. Жақын жерде аймақ тарихына арналған өлкетану мұражайы орналасқан: археологиялық олжалар, фольклорлық артефактілер және әйгілі жергілікті тұрғындардың жеке заттары көрмеге қойылған. 1860 жылдардағы фрескалары мен қаланың панорамалық көрінісін ұсынатын қоңырау мұнарасы бар Падуялық Әулие Антоний шіркеуі бар. Туристер ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емендері мен жаяу жүргіншілер жолымен қалалық саябақты, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының құрметіне арналған мемориалдық кешенді көре алады. Мұнда әр жазда халық музыкасы фестивальдері өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD?ysclid=mowqakkq68478505290|title=Толочин: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Витебск облысы}} [[Санат:Витебск облысы]] 5r2hvdchg4hiqgn7o733hpuwmigcy7w 0 780967 3601800 3601711 2026-05-08T13:40:19Z 1nter pares 146705 3601800 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{тұлға |Есімі = Ізғұтты Айтықов | Туған күні = 20 қаңтар 1922 жыл | Туған жеі = Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Ұранхай (қазіргі Тарғын) ауылы | Қайтыс болған күні = 1944 жыл, Зарасай қаласы, Литва | Әскери атағы = гвардия аға сержанты | Марапаттары = «Қызыл Жұлдыз» ордені, І–ІІІ дәрежелі «Даңқ» ордендері, «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі, Кеңес Одағының Батыры (1944)}} '''Ізғұтты Құрманбайұлы Айтықов (1922–1944)''' — Ұлы Отан соғысының даңқты қатысушысы, Кеңес Одағы Батыры атағына ие болған қазақстандық барлаушы. Ол ерлігімен Қазақстан мен бұрынғы КСРО көлемінде ерекше құрметке ие болды. Батырдың есімімен мектептер, көшелер және елді мекендер аталады. == Ерлік жолы == Ізғұтты Айтықов 1942 жылы майданға аттанып, 51-гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында шайқасты. Ол Сталинград, Калинин, Курск және Белгород облыстарын азат ету ұрыстарына қатысты. Барлаушы ретінде жау тылына бірнеше рет өтіп, 50-ге жуық жауын жойып, 22 тұтқынды («тілді») әкелген. 1944 жылы Батыс Двина өзенінен өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.<ref>https://almatyatau.kz/names/662?utm_source=chatgpt.com</ref> == Мұрасы == Ізғұтты Айтықовтың есімі туған өңірі мен өзен бойындағы ауылдарға берілген. Полоцк қаласында ескерткіш орнатылған, ал Шығыс Қазақстан облысында мектеп пен көше оның атымен аталады. 1976 жылы Николаев қаласындағы "Океан" кеме жасау зауыты оның құрметіне теңіз теплоходын суға түсірді. Батырдың 100 жылдығы 2022 жылы кеңінен аталып өтті.<ref>https://ustinka.kz/kz/vko/75325.html?utm_source=chatgpt.com</ref> == Маңызы мен естелігі == Ізғұтты Айтықовтың өмірі мен ерлігі жас ұрпаққа отансүйгіштіктің символы ретінде үлгі. Туған ауылындағы мұражай мен мектептегі экспозициялар оның майдандағы хаттары мен жеке заттарын сақтайды. Оның бейнесі қазақ халқының ерлік рухының көрінісі ретінде ел жадында мәңгі қалды.<ref>https://altaitv.kz/kz/news/14874?utm_source=chatgpt.com</ref> 7l1wfoj61fqwc7085yx7znpoig668gb 3601801 3601800 2026-05-08T13:40:49Z 1nter pares 146705 3601801 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{тұлға |Есімі = Ізғұтты Айтықов | Туған күні = 20 қаңтар 1922 жыл | Туған жеі = Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Ұранхай (қазіргі Тарғын) ауылы | Қайтыс болған күні = 1944 жыл, Зарасай қаласы, Литва | Әскери атағы = гвардия аға сержанты | Марапаттары = «Қызыл Жұлдыз» ордені, І–ІІІ дәрежелі «Даңқ» ордендері, «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі, Кеңес Одағының Батыры (1944)}} '''Ізғұтты Құрманбайұлы Айтықов''' (1922–1944) — Ұлы Отан соғысының даңқты қатысушысы, Кеңес Одағы Батыры атағына ие болған қазақстандық барлаушы. Ол ерлігімен Қазақстан мен бұрынғы КСРО көлемінде ерекше құрметке ие болды. Батырдың есімімен мектептер, көшелер және елді мекендер аталады. == Ерлік жолы == Ізғұтты Айтықов 1942 жылы майданға аттанып, 51-гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында шайқасты. Ол Сталинград, Калинин, Курск және Белгород облыстарын азат ету ұрыстарына қатысты. Барлаушы ретінде жау тылына бірнеше рет өтіп, 50-ге жуық жауын жойып, 22 тұтқынды («тілді») әкелген. 1944 жылы Батыс Двина өзенінен өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.<ref>https://almatyatau.kz/names/662?utm_source=chatgpt.com</ref> == Мұрасы == Ізғұтты Айтықовтың есімі туған өңірі мен өзен бойындағы ауылдарға берілген. Полоцк қаласында ескерткіш орнатылған, ал Шығыс Қазақстан облысында мектеп пен көше оның атымен аталады. 1976 жылы Николаев қаласындағы "Океан" кеме жасау зауыты оның құрметіне теңіз теплоходын суға түсірді. Батырдың 100 жылдығы 2022 жылы кеңінен аталып өтті.<ref>https://ustinka.kz/kz/vko/75325.html?utm_source=chatgpt.com</ref> == Маңызы мен естелігі == Ізғұтты Айтықовтың өмірі мен ерлігі жас ұрпаққа отансүйгіштіктің символы ретінде үлгі. Туған ауылындағы мұражай мен мектептегі экспозициялар оның майдандағы хаттары мен жеке заттарын сақтайды. Оның бейнесі қазақ халқының ерлік рухының көрінісі ретінде ел жадында мәңгі қалды.<ref>https://altaitv.kz/kz/news/14874?utm_source=chatgpt.com</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9smk8h0f7p9zgj5fseos3wsrkbjsg44 3601802 3601801 2026-05-08T13:41:04Z 1nter pares 146705 /* */ 3601802 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{тұлға |Есімі = Ізғұтты Айтықов | Туған күні = 20.01.1922 | Туған жеі = Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Ұранхай (қазіргі Тарғын) ауылы | Қайтыс болған күні = 1944 жыл, Зарасай қаласы, Литва | Әскери атағы = гвардия аға сержанты | Марапаттары = «Қызыл Жұлдыз» ордені, І–ІІІ дәрежелі «Даңқ» ордендері, «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі, Кеңес Одағының Батыры (1944)}} '''Ізғұтты Құрманбайұлы Айтықов''' (1922–1944) — Ұлы Отан соғысының даңқты қатысушысы, Кеңес Одағы Батыры атағына ие болған қазақстандық барлаушы. Ол ерлігімен Қазақстан мен бұрынғы КСРО көлемінде ерекше құрметке ие болды. Батырдың есімімен мектептер, көшелер және елді мекендер аталады. == Ерлік жолы == Ізғұтты Айтықов 1942 жылы майданға аттанып, 51-гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында шайқасты. Ол Сталинград, Калинин, Курск және Белгород облыстарын азат ету ұрыстарына қатысты. Барлаушы ретінде жау тылына бірнеше рет өтіп, 50-ге жуық жауын жойып, 22 тұтқынды («тілді») әкелген. 1944 жылы Батыс Двина өзенінен өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.<ref>https://almatyatau.kz/names/662?utm_source=chatgpt.com</ref> == Мұрасы == Ізғұтты Айтықовтың есімі туған өңірі мен өзен бойындағы ауылдарға берілген. Полоцк қаласында ескерткіш орнатылған, ал Шығыс Қазақстан облысында мектеп пен көше оның атымен аталады. 1976 жылы Николаев қаласындағы "Океан" кеме жасау зауыты оның құрметіне теңіз теплоходын суға түсірді. Батырдың 100 жылдығы 2022 жылы кеңінен аталып өтті.<ref>https://ustinka.kz/kz/vko/75325.html?utm_source=chatgpt.com</ref> == Маңызы мен естелігі == Ізғұтты Айтықовтың өмірі мен ерлігі жас ұрпаққа отансүйгіштіктің символы ретінде үлгі. Туған ауылындағы мұражай мен мектептегі экспозициялар оның майдандағы хаттары мен жеке заттарын сақтайды. Оның бейнесі қазақ халқының ерлік рухының көрінісі ретінде ел жадында мәңгі қалды.<ref>https://altaitv.kz/kz/news/14874?utm_source=chatgpt.com</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lnjmlnylzxlqglyoxeh8jvkr0s19x33 0 780969 3601725 2026-05-08T12:15:44Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Марал Шатулақызы Қалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.09.1959 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Шу|Шуда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері =... 3601725 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Шатулақызы Қалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.09.1959 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Шу|Шуда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Саяси |Жұмыс орны = [[Мемлекет тарихы институты]] |Ғылыми дәрежесі = Саяси ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009); * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2020). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Марал Шатулақызы Қалиева''' — саяси ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор (2009). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 қыркүйекте [[Жамбыл облысы]], [[Шу]] қаласында туған.<br> [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н ([[1984 жыл|1984]]) және аспирантурасын ([[1999 жыл|1999]]) бітірген.<br> Шу қаласында білім саласында қызметкер (1984-[[1993 жыл|93]]), [[Ақтау]] қаласы әкімдігінде (1993-[[1994 жыл|94]]), Ақтау мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]) аға оқытушы (1994-[[2002 жыл|2002]]) қызметтерін атқарған, 2002 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор. Қазіргі уақытта [[Мемлекет тарихы институты]]ның бас ғылыми қызметкері. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан Республикасының саяси модернизация үдерісіндегі қоғамның идеялық консолидациясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылымыи еңбектің авторы. == Марапаттары == * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2020). <ref>[https://history-state.kz/derektanu-tarihnama-zhane-otan-tarihy-bolymy/ Қалиева Марал Шатулақызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Саяси ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] nqhx3h1ne886a5thcjvz7rmt8un0k6y 3601726 3601725 2026-05-08T12:16:39Z Салиха 17167 «[[Санат:Саяси ғылымдарының докторлары|Саяси ғылымдарының докторлары]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары|Саясаттану ғылымының докторлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601726 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Шатулақызы Қалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.09.1959 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Шу|Шуда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Саяси |Жұмыс орны = [[Мемлекет тарихы институты]] |Ғылыми дәрежесі = Саяси ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009); * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2020). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Марал Шатулақызы Қалиева''' — саяси ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор (2009). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 қыркүйекте [[Жамбыл облысы]], [[Шу]] қаласында туған.<br> [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н ([[1984 жыл|1984]]) және аспирантурасын ([[1999 жыл|1999]]) бітірген.<br> Шу қаласында білім саласында қызметкер (1984-[[1993 жыл|93]]), [[Ақтау]] қаласы әкімдігінде (1993-[[1994 жыл|94]]), Ақтау мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]) аға оқытушы (1994-[[2002 жыл|2002]]) қызметтерін атқарған, 2002 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор. Қазіргі уақытта [[Мемлекет тарихы институты]]ның бас ғылыми қызметкері. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан Республикасының саяси модернизация үдерісіндегі қоғамның идеялық консолидациясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылымыи еңбектің авторы. == Марапаттары == * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2020). <ref>[https://history-state.kz/derektanu-tarihnama-zhane-otan-tarihy-bolymy/ Қалиева Марал Шатулақызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] 9b2jb10s9ezrvq7zs391djs48rhrxgn 3601727 3601726 2026-05-08T12:17:19Z Салиха 17167 «[[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері|Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601727 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Шатулақызы Қалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.09.1959 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Шу|Шуда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Саяси |Жұмыс орны = [[Мемлекет тарихы институты]] |Ғылыми дәрежесі = Саяси ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009); * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2020). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Марал Шатулақызы Қалиева''' — саяси ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор (2009). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 қыркүйекте [[Жамбыл облысы]], [[Шу]] қаласында туған.<br> [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н ([[1984 жыл|1984]]) және аспирантурасын ([[1999 жыл|1999]]) бітірген.<br> Шу қаласында білім саласында қызметкер (1984-[[1993 жыл|93]]), [[Ақтау]] қаласы әкімдігінде (1993-[[1994 жыл|94]]), Ақтау мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]) аға оқытушы (1994-[[2002 жыл|2002]]) қызметтерін атқарған, 2002 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор. Қазіргі уақытта [[Мемлекет тарихы институты]]ның бас ғылыми қызметкері. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан Республикасының саяси модернизация үдерісіндегі қоғамның идеялық консолидациясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылымыи еңбектің авторы. == Марапаттары == * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2020). <ref>[https://history-state.kz/derektanu-tarihnama-zhane-otan-tarihy-bolymy/ Қалиева Марал Шатулақызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] sgo6u1kwfzdg5dj79j13k7li13ojtuv 3601728 3601727 2026-05-08T12:18:06Z Салиха 17167 3601728 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Шатулақызы Қалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.09.1959 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Шу|Шуда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Саяси |Жұмыс орны = [[Мемлекет тарихы институты]] |Ғылыми дәрежесі = Саяси ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009); * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2020). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Марал Шатулақызы Қалиева''' — саяси ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор (2009). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 қыркүйекте [[Жамбыл облысы]], [[Шу]] қаласында туған.<br> [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н ([[1984 жыл|1984]]) және аспирантурасын ([[1999 жыл|1999]]) бітірген.<br> Шу қаласында білім саласында қызметкер (1984-[[1993 жыл|93]]), [[Ақтау]] қаласы әкімдігінде (1993-[[1994 жыл|94]]), Ақтау мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]) аға оқытушы (1994-[[2002 жыл|2002]]) қызметтерін атқарған, 2002 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор. Қазіргі уақытта [[Мемлекет тарихы институты]]ның бас ғылыми қызметкері. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан Республикасының саяси модернизация үдерісіндегі қоғамның идеялық консолидациясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылымыи еңбектің авторы. == Марапаттары == * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2020). <ref>[https://history-state.kz/derektanu-tarihnama-zhane-otan-tarihy-bolymy/ Қалиева Марал Шатулақызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] 41w513kyvxqhwb8zphx4wgwedn41b5e 3601729 3601728 2026-05-08T12:18:48Z Салиха 17167 3601729 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Шатулақызы Қалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.09.1959 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Шу|Шуда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Саяси |Жұмыс орны = [[Мемлекет тарихы институты]] |Ғылыми дәрежесі = Саяси ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009); * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2020). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Марал Шатулақызы Қалиева''' — саяси ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор (2009). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 қыркүйекте [[Жамбыл облысы]], [[Шу]] қаласында туған.<br> [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н ([[1984 жыл|1984]]) және аспирантурасын ([[1999 жыл|1999]]) бітірген.<br> Шу қаласында білім саласында қызметкер (1984-[[1993 жыл|93]]), [[Ақтау]] қаласы әкімдігінде (1993-[[1994 жыл|94]]), Ақтау мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]) аға оқытушы (1994-[[2002 жыл|2002]]) қызметтерін атқарған, 2002 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор. Қазіргі уақытта [[Мемлекет тарихы институты]]ның бас ғылыми қызметкері. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан Республикасының саяси модернизация үдерісіндегі қоғамның идеялық консолидациясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылымыи еңбектің авторы. == Марапаттары == * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2020).<ref>[https://history-state.kz/derektanu-tarihnama-zhane-otan-tarihy-bolymy/ Қалиева Марал Шатулақызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] 77et0j7sl2mmz8luax69a9t7e65eylg 3601730 3601729 2026-05-08T12:19:28Z Салиха 17167 3601730 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Шатулақызы Қалиева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 23.09.1959 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Шу|Шуда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Саяси |Жұмыс орны = [[Мемлекет тарихы институты]] |Ғылыми дәрежесі = Саяси ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009); * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2020). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Марал Шатулақызы Қалиева''' — саяси ғылымының докторы ([[2009 жыл|2009]]), профессор (2009). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 23 қыркүйекте [[Жамбыл облысы]], [[Шу]] қаласында туған.<br> [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н ([[1984 жыл|1984]]) және аспирантурасын ([[1999 жыл|1999]]) бітірген.<br> Шу қаласында білім саласында қызметкер (1984-[[1993 жыл|93]]), [[Ақтау]] қаласы әкімдігінде (1993-[[1994 жыл|94]]), Ақтау мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]) аға оқытушы (1994-[[2002 жыл|2002]]) қызметтерін атқарған, 2002 жылдан [[Еуразия ұлттық университеті]]нде доцент, профессор. Қазіргі уақытта [[Мемлекет тарихы институты]]ның бас ғылыми қызметкері. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан Республикасының саяси модернизация үдерісіндегі қоғамның идеялық консолидациясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 70-тен астам ғылымыи еңбектің авторы. == Марапаттары == * Еуразия ұлттық университеті медалі (2008); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> * Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі (1990); * Қазақстан Республикасының "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]" (2020).<ref>[https://history-state.kz/derektanu-tarihnama-zhane-otan-tarihy-bolymy/ Қалиева Марал Шатулақызы.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] 2t4n6yer2h3cg994do9flnaym9xdv88 3 780970 3601784 2026-05-08T12:54:55Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601784 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=TiraTim}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:54, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) joc0y1f09whmszp0n187qq76008tzaf 0 780971 3601785 2026-05-08T12:56:44Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 06.02.1959 |Туған жері = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Талғар|Талғарда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс б... 3601785 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 06.02.1959 |Туған жері = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Талғар|Талғарда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қазақ дене тәрбиесі институты (қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2004) |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2002 жыл|2002]]), профессор ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 6 ақпанда [[Алматы облысы]], [[Талғар]] қаласында туған.<br> Қазақ дене тәрбиесі институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]) бітірген.<br> 1980-[[1983 жыл|83]] жылдары [[Алматы]] қаласындағы №1 республикалық Олимпиялық даярлау училищесінде хатшы, 1983-[[1991 жыл|91]] жылдары республикалық Балалар сарайында аға әдіскер, 1991-[[1997 жыл|97]] жылдары Алматы қаласындағы №3 республикалық Олимпиялық даярлау училищесінде директордың орынбасары, 1997-[[2001 жыл|2001]] жылдары республикалық Оқу-әдістемелік кабинеттің директоры, Қазақ білім академиясында зертхана меңгерушісі, 2001-[[2004 жыл|04]] жылдары ҚР БҒМ Ұлттық ғылыми-практикалық дене тәрбиесі орталығында зертхана меңгерушісі қызметтерін атқарған. 2004 жылдан осы орталықтың бас директорының орынбасары, [[2007 жыл|2007]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде кафедра меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Научно-педагогические основы формирование физической культуры учащихся молодежи" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 120-дан астам ғылымыи еңбектің, оның ішінде 3 монография, 4 оқулық, 22 оқу-әдістемелік құралдың авторы, 10 авторлық куәліктің иегері. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2004);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] t9xz3hpno19km8wq4rpnpgeauxmnreb 3601786 3601785 2026-05-08T12:57:22Z Салиха 17167 «[[Санат:Педагогика ғылымының докторлары|Педагогика ғылымының докторлары]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары|Педагогика ғылымдарының докторлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601786 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 06.02.1959 |Туған жері = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Талғар|Талғарда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қазақ дене тәрбиесі институты (қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2004) |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2002 жыл|2002]]), профессор ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 6 ақпанда [[Алматы облысы]], [[Талғар]] қаласында туған.<br> Қазақ дене тәрбиесі институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]) бітірген.<br> 1980-[[1983 жыл|83]] жылдары [[Алматы]] қаласындағы №1 республикалық Олимпиялық даярлау училищесінде хатшы, 1983-[[1991 жыл|91]] жылдары республикалық Балалар сарайында аға әдіскер, 1991-[[1997 жыл|97]] жылдары Алматы қаласындағы №3 республикалық Олимпиялық даярлау училищесінде директордың орынбасары, 1997-[[2001 жыл|2001]] жылдары республикалық Оқу-әдістемелік кабинеттің директоры, Қазақ білім академиясында зертхана меңгерушісі, 2001-[[2004 жыл|04]] жылдары ҚР БҒМ Ұлттық ғылыми-практикалық дене тәрбиесі орталығында зертхана меңгерушісі қызметтерін атқарған. 2004 жылдан осы орталықтың бас директорының орынбасары, [[2007 жыл|2007]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде кафедра меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Научно-педагогические основы формирование физической культуры учащихся молодежи" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 120-дан астам ғылымыи еңбектің, оның ішінде 3 монография, 4 оқулық, 22 оқу-әдістемелік құралдың авторы, 10 авторлық куәліктің иегері. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2004);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] 16lpaq3k6qhmrfqg4nvf7qag2yvt1jy 3601787 3601786 2026-05-08T12:57:51Z Салиха 17167 «[[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері|Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601787 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 06.02.1959 |Туған жері = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Талғар|Талғарда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қазақ дене тәрбиесі институты (қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2004) |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2002 жыл|2002]]), профессор ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 6 ақпанда [[Алматы облысы]], [[Талғар]] қаласында туған.<br> Қазақ дене тәрбиесі институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]) бітірген.<br> 1980-[[1983 жыл|83]] жылдары [[Алматы]] қаласындағы №1 республикалық Олимпиялық даярлау училищесінде хатшы, 1983-[[1991 жыл|91]] жылдары республикалық Балалар сарайында аға әдіскер, 1991-[[1997 жыл|97]] жылдары Алматы қаласындағы №3 республикалық Олимпиялық даярлау училищесінде директордың орынбасары, 1997-[[2001 жыл|2001]] жылдары республикалық Оқу-әдістемелік кабинеттің директоры, Қазақ білім академиясында зертхана меңгерушісі, 2001-[[2004 жыл|04]] жылдары ҚР БҒМ Ұлттық ғылыми-практикалық дене тәрбиесі орталығында зертхана меңгерушісі қызметтерін атқарған. 2004 жылдан осы орталықтың бас директорының орынбасары, [[2007 жыл|2007]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде кафедра меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Научно-педагогические основы формирование физической культуры учащихся молодежи" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 120-дан астам ғылымыи еңбектің, оның ішінде 3 монография, 4 оқулық, 22 оқу-әдістемелік құралдың авторы, 10 авторлық куәліктің иегері. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2004);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] huasrmiy4ym137omflg1iimzz9ddi93 3601788 3601787 2026-05-08T12:58:37Z Салиха 17167 «[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары|Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601788 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 06.02.1959 |Туған жері = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Талғар|Талғарда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қазақ дене тәрбиесі институты (қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2004) |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Сәуле Ілиясқызы Қасымбекова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2002 жыл|2002]]), профессор ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 6 ақпанда [[Алматы облысы]], [[Талғар]] қаласында туған.<br> Қазақ дене тәрбиесі институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]) бітірген.<br> 1980-[[1983 жыл|83]] жылдары [[Алматы]] қаласындағы №1 республикалық Олимпиялық даярлау училищесінде хатшы, 1983-[[1991 жыл|91]] жылдары республикалық Балалар сарайында аға әдіскер, 1991-[[1997 жыл|97]] жылдары Алматы қаласындағы №3 республикалық Олимпиялық даярлау училищесінде директордың орынбасары, 1997-[[2001 жыл|2001]] жылдары республикалық Оқу-әдістемелік кабинеттің директоры, Қазақ білім академиясында зертхана меңгерушісі, 2001-[[2004 жыл|04]] жылдары ҚР БҒМ Ұлттық ғылыми-практикалық дене тәрбиесі орталығында зертхана меңгерушісі қызметтерін атқарған. 2004 жылдан осы орталықтың бас директорының орынбасары, [[2007 жыл|2007]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде кафедра меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Научно-педагогические основы формирование физической культуры учащихся молодежи" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 120-дан астам ғылымыи еңбектің, оның ішінде 3 монография, 4 оқулық, 22 оқу-әдістемелік құралдың авторы, 10 авторлық куәліктің иегері. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2004);<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары]] ft52u6i2h9k2hw2kp45gwk3wj23fivk 3 780972 3601799 2026-05-08T13:39:29Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601799 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Xylomar}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:39, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 1dmxvpe4uajd5uripaytu7gdg2sg7ax 0 780973 3601804 2026-05-08T13:48:30Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] 3601804 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] ej4y42lbi4vnkk1s3gfojhswr98q8jg 3601806 3601804 2026-05-08T13:56:51Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601806 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. Ескерткіш көп деңгейлі қатарлардан, баспалдақтардан, тас бағаналардан және құрылымды қоршаған әртүрлі өсімдіктерден тұрады. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан. Пирамида-кесененің әр бұрышында 12 метрлік алып обелисктер орналасқан. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] kjgvuvmlgtgyqm6ey0z6wexiqbqedds 3601810 3601806 2026-05-08T14:17:07Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601810 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. Кесененің ұзындығы 96 метр және ені 70 метр. Төменгі терраса, өлшемі 93 х 62 метр және екі баспалдақ бұрыштарындағы өрт сөндіру камераларымен аяқталады. Өлшемі 45 х 32 метр болатын жоғарғы террасада, сондай-ақ екі баспалдақта әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және сонымен бірге Штефаник жұмыс істеген төрт елді бейнелейді. Ескерткіш көп деңгейлі қатарлардан, баспалдақтардан, тас бағаналардан және құрылымды қоршаған әртүрлі өсімдіктерден тұрады. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан. Пирамида-кесененің әр бұрышында 12 метрлік алып обелисктер орналасқан. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] jjiqxwfod7tqepbdaxg4ief19qc0a0z 3601828 3601810 2026-05-08T14:29:54Z Мағыпар 100137 нақтылау 3601828 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Сипаттама == Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] ly2rho28f1e27lpg46xusa4nrom2kmh 3601831 3601828 2026-05-08T14:32:05Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ дереккөз 3601831 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Сипаттама == Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] km9e9r44x91pua6x8pjzdxh273wj8iq 3601842 3601831 2026-05-08T14:53:39Z Мағыпар 100137 толықтыру 3601842 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Сипаттама == Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] 2lb9y2yjj230rxju7ks05z0nhyd2exe 3601860 3601842 2026-05-08T15:14:48Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3601860 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Сипаттама == Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Тарихы == Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] ddzja193r3qg99iulw0378b2t1pz54n 3601863 3601860 2026-05-08T15:17:48Z Мағыпар 100137 дереккөз 3601863 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Тарихы == Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.brezova.sk/zivot-v-meste/turizmus/pamatihodnosti/mohyla-mrstefanika/|title=Курган М.Р.Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Сипаттама == Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] 5cok04wkt9wmgp2wxi24lxj10w66zue 3601869 3601863 2026-05-08T15:24:35Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3601869 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Тарихы == Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.brezova.sk/zivot-v-meste/turizmus/pamatihodnosti/mohyla-mrstefanika/|title=Курган М.Р.Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1968 жылы ол ұлттық мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2009 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Сипаттама == Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] d19bmi5yq1aq2rjp1zwyy1xkcyjt4t9 3601871 3601869 2026-05-08T15:25:40Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ дереккөз 3601871 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Тарихы == Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.brezova.sk/zivot-v-meste/turizmus/pamatihodnosti/mohyla-mrstefanika/|title=Курган М.Р.Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1968 жылы ол ұлттық мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2009 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Сипаттама == Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.bradlo.sk/|title=Курган Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] jdk2za7rthz4dssgj6jib70m8i2kigs 3601872 3601871 2026-05-08T15:28:57Z Мағыпар 100137 сурет қою 3601872 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Тарихы == [[Сурет:Mohyla Milana Rastislava Stefanika.jpg|нобай|оңға|200px|2003 жылғы кесене]] Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.brezova.sk/zivot-v-meste/turizmus/pamatihodnosti/mohyla-mrstefanika/|title=Курган М.Р.Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1968 жылы ол ұлттық мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2009 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Сипаттама == Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.bradlo.sk/|title=Курган Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] sh88fd3ya8ztummq4ud5wwgqxpo1jtx 3601873 3601872 2026-05-08T15:30:36Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ сурет қою 3601873 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Тарихы == [[Сурет:Mohyla Milana Rastislava Stefanika.jpg|нобай|оңға|200px|2003 жылғы кесене]] Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.brezova.sk/zivot-v-meste/turizmus/pamatihodnosti/mohyla-mrstefanika/|title=Курган М.Р.Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1968 жылы ол ұлттық мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2009 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Сипаттама == [[Сурет:Priepasné mohyla 04.jpg|нобай|оңға|250px|Оңтүстік ескерткіш тақтасы]] Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.bradlo.sk/|title=Курган Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] 4w62qg7ptu3wamjnpqg9y2bvt49j2iq 3601874 3601873 2026-05-08T15:30:54Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ 3601874 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Тарихы == [[Сурет:Mohyla Milana Rastislava Stefanika.jpg|нобай|оңға|250px|2003 жылғы кесене]] Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.brezova.sk/zivot-v-meste/turizmus/pamatihodnosti/mohyla-mrstefanika/|title=Курган М.Р.Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1968 жылы ол ұлттық мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2009 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Сипаттама == [[Сурет:Priepasné mohyla 04.jpg|нобай|оңға|250px|Оңтүстік ескерткіш тақтасы]] Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.bradlo.sk/|title=Курган Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] b8l6bj89nvqn5lpu0zlnqahq8ehrddt 3601875 3601874 2026-05-08T15:31:46Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Словакиядағы туристік орындар|Словакиядағы туристік орындар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601875 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Тарихы == [[Сурет:Mohyla Milana Rastislava Stefanika.jpg|нобай|оңға|250px|2003 жылғы кесене]] Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.brezova.sk/zivot-v-meste/turizmus/pamatihodnosti/mohyla-mrstefanika/|title=Курган М.Р.Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1968 жылы ол ұлттық мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2009 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Сипаттама == [[Сурет:Priepasné mohyla 04.jpg|нобай|оңға|250px|Оңтүстік ескерткіш тақтасы]] Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.bradlo.sk/|title=Курган Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] [[Санат:Словакиядағы туристік орындар]] s6md4t61suro1if9l9dof6y2st0jbvd 3601877 3601875 2026-05-08T15:35:34Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Словакиядағы туристік орындар|Словакиядағы туристік орындар]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Словакия туристік орындары|Словакия туристік орындары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601877 wikitext text/x-wiki '''Милан Растислав Штефаниктің кесенесі''' ({{lang-sk|Mohyla Milana Rastislava Štefánika}}) — [[Словакия|словак]] саясаткері, дипломаты, ұшқышы және астрономы Милан Растислав Стефаниктің қабірі. == Тарихы == [[Сурет:Mohyla Milana Rastislava Stefanika.jpg|нобай|оңға|250px|2003 жылғы кесене]] Кесене сәулетші Душан Юрковичтің туындысы. Юркович М.Р.Штефаниктің қайғылы қазасы туралы білген бойда «генерал Штефаникті Брадлоға жерлеуді» шешті. Бұл идея құзыретті органдар мен Штефаниктің отбасының келісімінен кейін жүзеге асты. 1919 жылы 11 мамырда генерал Штефаник және онымен бірге қайтыс болған итальяндық ұшқыштар Г.Агиунти, У.Мерлино және Манчинелли Скотти Брадло төбесіне жерленді (Манчинелли Скоттидің сүйегі 1921 жылы отанына қайтарылды). Қорғанның алғашқы жобасы 1920 жылы ұсынылды. Келесі жылы генерал Милан Растислав Штефаникке ескерткіш салу қауымдастығы құрылып, құрылысқа қаражат жинай бастады. Шығындарды азайту үшін кесененің жобасы бірнеше рет қайта қаралды. Қорғанның іргетасы 1924 жылы 4 мамырда салтанатты түрде қаланды. Құрылыс 1927 жылдың 11 шілдесінен 1928 жылдың 20 қыркүйегіне дейін 280 жұмыс күніне созылды.<ref>{{citeweb|url=https://www.brezova.sk/zivot-v-meste/turizmus/pamatihodnosti/mohyla-mrstefanika/|title=Курган М.Р.Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> 1968 жылы ол ұлттық мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2009 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қалпына келтіру жұмыстары мұнда 1989 жылдан 1996 жылға дейін жүргізілді. == Сипаттама == [[Сурет:Priepasné mohyla 04.jpg|нобай|оңға|250px|Оңтүстік ескерткіш тақтасы]] Милан Растислав Штефаниктің бейіті Миявска тауындағы Брадло төбесінде орналасқан. Биіктігі 543 метрлік төбе болашақ атақты словак саясаткері, генерал Штефаник дүниеге келген Брезова-под Брадлом қаласы мен Кошириска ауылын байланыстыратын жолдың үстімен орналасқан. Кесененің ұзындығы 96 метр, ені 70 метр болатын құрылым. Төменгі терраса, өлшемі 93 метр x 62 метр, үстінде екі баспалдақ бар, бұрыштарында шамдар орнатылған. Өлшемі 45 метр x 32 метр, үстінде екі баспалдақ бар жоғарғы террасада әрқайсысының биіктігі 12,5 метр болатын төрт обелиск бар. Обелисктер ұшақ апатының төрт құрбанын және Штефаник қызмет еткен төрт елді бейнелейді. Қорғанның жоғарғы жағы құлпытаспен безендірілген, ал бүйірлерінде жазулар бар. Кесене екі террасадан және қабір құрылымынан тұрады. Генералдың табыты осы құрылымның ортасында орналасқан, оның аяғына итальяндық атқыш-механик Августи Габриэле жерленген. Оң жақта лейтенант Скотти Манчинеллидің, ал сол жақта сержант Умберто Мерлинидің табыты орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.votpusk.ru/article/attractions/slovakiya/trenchanskii-krai/mogila_milana_rastislava_shtefanika-a|title=Могила Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.bradlo.sk/|title=Курган Милана Растислава Штефаника|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-8|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия ескерткіштері]] [[Санат:Словакия туристік орындары]] pfo16x1ufiu4yp6r6rpmoais3rsx0we 3 780974 3601807 2026-05-08T14:04:18Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601807 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Likaasaasa}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:04, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 5k3thod7z5em71u0wsdwebgqxiz4icv 0 780975 3601808 2026-05-08T14:14:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг =... 3601808 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. aajdsle0ahlfe5xqq16xeqpelhqletj 3601809 3601808 2026-05-08T14:16:23Z 1nter pares 146705 3601809 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. Хантавирустар негізінен кеміргіштердің нәжісі бар [[аэрозоль]]дер мен тамшылар арқылы, сондай-ақ ластанған тағам, тістеу және тырнау арқылы жұғады. Жауын-шашын, температура және ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторлары вирустың таралуына әсер етеді. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыз бен қанның пайда болуымен сипатталатын бүйрек ауруымен ерекшеленеді. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім деңгейі вирусқа байланысты 1%-дан аз көрсеткіштен 15%-ға дейін ауытқиды. Жиі «эпидемиялық нефропатия» деп аталатын БСГҚ-ның жеңіл түрін көбіне [[Puumala]] және [[Dobrava-Belgrade]] вирустары қоздырады. Хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) алғашқы белгілері тұмауға ұқсас келеді: дене қызуы көтеріледі, бас және бұлшықеттер ауырады, кейіннен кенеттен тыныс алу жеткіліксіздігіне ұласады. ХӨС-тағы өлім-жітім көрсеткіші БСГҚ-ға қарағанда жоғары болып, 30–60%-ды құрайды. БСГҚ мен ХӨС жағдайларында да ауру қан тамырлары өткізгіштігінің артуы, тромбоциттер санының азаюы және иммундық жүйенің шамадан тыс реакциясының нәтижесі болып табылады. ma6l2wea5rs8p4j1abp6xgo2si8wjnc 3601814 3601809 2026-05-08T14:22:24Z 1nter pares 146705 3601814 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. Хантавирустар негізінен кеміргіштердің нәжісі бар [[аэрозоль]]дер мен тамшылар арқылы, сондай-ақ ластанған тағам, тістеу және тырнау арқылы жұғады. Жауын-шашын, температура және ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторлары вирустың таралуына әсер етеді. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыз бен қанның пайда болуымен сипатталатын бүйрек ауруымен ерекшеленеді. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім деңгейі вирусқа байланысты 1%-дан аз көрсеткіштен 15%-ға дейін ауытқиды. Жиі «эпидемиялық нефропатия» деп аталатын БСГҚ-ның жеңіл түрін көбіне [[Puumala]] және [[Dobrava-Belgrade]] вирустары қоздырады. Хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) алғашқы белгілері тұмауға ұқсас келеді: дене қызуы көтеріледі, бас және бұлшықеттер ауырады, кейіннен кенеттен тыныс алу жеткіліксіздігіне ұласады. ХӨС-тағы өлім-жітім көрсеткіші БСГҚ-ға қарағанда жоғары болып, 30–60%-ды құрайды. БСГҚ мен ХӨС жағдайларында да ауру қан тамырлары өткізгіштігінің артуы, тромбоциттер санының азаюы және иммундық жүйенің шамадан тыс реакциясының нәтижесі болып табылады. Хантавирус геномы әрқайсысы бір белокты кодтайтын үш бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ сегментінен тұрады: РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), спайк гликопротеин ізашары және N белогы. Сегменттер N белоктарымен қапталып, әрқайсысына бір RdRp көшірмесі бекітілген рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендер түзеді. РНП кешендері бетінен [[Пепломер|спайк белоктары]] шығып тұратын липидті қабықшамен қоршалған. Репликация спайктар жасуша бетіне жабысқан кезде басталады. Жасуша ішіне енгеннен кейін, қабықша эндосомалармен және [[лизосома]]лармен қосылып, РНП-ны цитоплазмаға босатады. Содан кейін RdRp вирустық белоктарды түзу үшін хост рибосомалары арқылы [[Транскрипция (биология)|трансляцияланатын]] [[ақпараттық РНҚ]] (аРНҚ) өндіру мақсатында геномды [[Трансляция (биология)|трансляциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномды репликациялайды. Ескі дүние хантавирустары [[Гольджи аппараты]]нда жинақталып, одан қабықша алады, содан соң [[экзоцитоз]] арқылы жасушадан шығу үшін жасуша мембранасына тасымалданады. Жаңа дүние хантавирустары жасуша мембранасының жанында жинақталып, оның бетінен бүршіктену арқылы шығу барысында қабықшаны сол мембранадан алады. qxoh8tayd31exbjc72sv6ndi3ph1n4s 3601835 3601814 2026-05-08T14:37:52Z 1nter pares 146705 3601835 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. Хантавирустар негізінен кеміргіштердің нәжісі бар [[аэрозоль]]дер мен тамшылар арқылы, сондай-ақ ластанған тағам, тістеу және тырнау арқылы жұғады. Жауын-шашын, температура және ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторлары вирустың таралуына әсер етеді. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыз бен қанның пайда болуымен сипатталатын бүйрек ауруымен ерекшеленеді. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім деңгейі вирусқа байланысты 1%-дан аз көрсеткіштен 15%-ға дейін ауытқиды. Жиі «эпидемиялық нефропатия» деп аталатын БСГҚ-ның жеңіл түрін көбіне [[Puumala]] және [[Dobrava-Belgrade]] вирустары қоздырады. Хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) алғашқы белгілері тұмауға ұқсас келеді: дене қызуы көтеріледі, бас және бұлшықеттер ауырады, кейіннен кенеттен тыныс алу жеткіліксіздігіне ұласады. ХӨС-тағы өлім-жітім көрсеткіші БСГҚ-ға қарағанда жоғары болып, 30–60%-ды құрайды. БСГҚ мен ХӨС жағдайларында да ауру қан тамырлары өткізгіштігінің артуы, тромбоциттер санының азаюы және иммундық жүйенің шамадан тыс реакциясының нәтижесі болып табылады. Хантавирус геномы әрқайсысы бір белокты кодтайтын үш бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ сегментінен тұрады: РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), спайк гликопротеин ізашары және N белогы. Сегменттер N белоктарымен қапталып, әрқайсысына бір RdRp көшірмесі бекітілген рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендер түзеді. РНП кешендері бетінен [[Пепломер|спайк белоктары]] шығып тұратын липидті қабықшамен қоршалған. Репликация спайктар жасуша бетіне жабысқан кезде басталады. Жасуша ішіне енгеннен кейін, қабықша эндосомалармен және [[лизосома]]лармен қосылып, РНП-ны цитоплазмаға босатады. Содан кейін RdRp вирустық белоктарды түзу үшін хост рибосомалары арқылы [[Транскрипция (биология)|трансляцияланатын]] [[ақпараттық РНҚ]] (аРНҚ) өндіру мақсатында геномды [[Трансляция (биология)|трансляциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномды репликациялайды. Ескі дүние хантавирустары [[Гольджи аппараты]]нда жинақталып, одан қабықша алады, содан соң [[экзоцитоз]] арқылы жасушадан шығу үшін жасуша мембранасына тасымалданады. Жаңа дүние хантавирустары жасуша мембранасының жанында жинақталып, оның бетінен бүршіктену арқылы шығу барысында қабықшаны сол мембранадан алады. Хантавирустар алғаш рет [[Корей соғысы]]нан кейін табылды. Соғыс кезінде [[Хантаң өзені]]нің маңында орналасқан сарбаздар арасында бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) жиі кездесетін ауру болды. Алғашқы хантавирус 1978 жылы Оңтүстік Кореяда оқшауланып, Хантаң вирусы ([[Hantaan virus]]) деп аталды. Оның соғыс кезіндегі індетке жауапты екені дәлелденді. Бірнеше жыл ішінде бүкіл Еуразия аумағында БСГҚ тудыратын басқа да хантавирустар табылды. 1982 жылы [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] БСГҚ-ға ресми атауын берсе, 1987 жылы хантавирустар алғаш рет жеке тек ретінде жіктелді. 1993 жылы АҚШ-тың «Төрт бұрыш» аймағында хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) өршуі орын алып, бұл патогенді Жаңа дүние хантавирустарының және хантавирустар тудыратын екінші аурудың ашылуына әкелді. Содан бері хантавирустар тек кеміргіштерден ғана емес, сонымен қатар [[көртышқан]]дардан, [[жертесерлер]] мен [[жарқанат]]тардан да табылды. dgbuxf97lu2usf90fcbbznpkugxzcdm 3601841 3601835 2026-05-08T14:53:00Z 1nter pares 146705 3601841 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. Хантавирустар негізінен кеміргіштердің нәжісі бар [[аэрозоль]]дер мен тамшылар арқылы, сондай-ақ ластанған тағам, тістеу және тырнау арқылы жұғады. Жауын-шашын, температура және ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторлары вирустың таралуына әсер етеді. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыз бен қанның пайда болуымен сипатталатын бүйрек ауруымен ерекшеленеді. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім деңгейі вирусқа байланысты 1%-дан аз көрсеткіштен 15%-ға дейін ауытқиды. Жиі «эпидемиялық нефропатия» деп аталатын БСГҚ-ның жеңіл түрін көбіне [[Puumala]] және [[Dobrava-Belgrade]] вирустары қоздырады. Хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) алғашқы белгілері тұмауға ұқсас келеді: дене қызуы көтеріледі, бас және бұлшықеттер ауырады, кейіннен кенеттен тыныс алу жеткіліксіздігіне ұласады. ХӨС-тағы өлім-жітім көрсеткіші БСГҚ-ға қарағанда жоғары болып, 30–60%-ды құрайды. БСГҚ мен ХӨС жағдайларында да ауру қан тамырлары өткізгіштігінің артуы, тромбоциттер санының азаюы және иммундық жүйенің шамадан тыс реакциясының нәтижесі болып табылады. Хантавирус геномы әрқайсысы бір белокты кодтайтын үш бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ сегментінен тұрады: РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), спайк гликопротеин ізашары және N белогы. Сегменттер N белоктарымен қапталып, әрқайсысына бір RdRp көшірмесі бекітілген рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендер түзеді. РНП кешендері бетінен [[Пепломер|спайк белоктары]] шығып тұратын липидті қабықшамен қоршалған. Репликация спайктар жасуша бетіне жабысқан кезде басталады. Жасуша ішіне енгеннен кейін, қабықша эндосомалармен және [[лизосома]]лармен қосылып, РНП-ны цитоплазмаға босатады. Содан кейін RdRp вирустық белоктарды түзу үшін хост рибосомалары арқылы [[Транскрипция (биология)|трансляцияланатын]] [[ақпараттық РНҚ]] (аРНҚ) өндіру мақсатында геномды [[Трансляция (биология)|трансляциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномды репликациялайды. Ескі дүние хантавирустары [[Гольджи аппараты]]нда жинақталып, одан қабықша алады, содан соң [[экзоцитоз]] арқылы жасушадан шығу үшін жасуша мембранасына тасымалданады. Жаңа дүние хантавирустары жасуша мембранасының жанында жинақталып, оның бетінен бүршіктену арқылы шығу барысында қабықшаны сол мембранадан алады. Хантавирустар алғаш рет [[Корей соғысы]]нан кейін табылды. Соғыс кезінде [[Хантаң өзені]]нің маңында орналасқан сарбаздар арасында бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) жиі кездесетін ауру болды. Алғашқы хантавирус 1978 жылы Оңтүстік Кореяда оқшауланып, Хантаң вирусы ([[Hantaan virus]]) деп аталды. Оның соғыс кезіндегі індетке жауапты екені дәлелденді. Бірнеше жыл ішінде бүкіл Еуразия аумағында БСГҚ тудыратын басқа да хантавирустар табылды. 1982 жылы [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] БСГҚ-ға ресми атауын берсе, 1987 жылы хантавирустар алғаш рет жеке тек ретінде жіктелді. 1993 жылы АҚШ-тың «Төрт бұрыш» аймағында хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) өршуі орын алып, бұл патогенді Жаңа дүние хантавирустарының және хантавирустар тудыратын екінші аурудың ашылуына әкелді. Содан бері хантавирустар тек кеміргіштерден ғана емес, сонымен қатар [[көртышқан]]дардан, [[жертесерлер]] мен [[жарқанат]]тардан да табылды. == Ауру == ​Хантавирустар Африка, Азия және Еуропада бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) тудыратын Ескі дүние хантавирустары (OWHV) және Америка құрлықтарында хантавирустық өкпе синдромымен (ХӨС) байланысты Жаңа дүние хантавирустары (NWHV) болып жіктеледі. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім көрсеткіші 1%-дан аз мөлшерден 15%-ға дейін ауытқиды, ал ХӨС үшін бұл көрсеткіш 30–60%-ды құрайды.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=toledo >{{cite journal|vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S|title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review|journal=J Infect Dis|volume=226|issue=8|pages=1362–1371|date=17 October 2022|pmid=34515290|pmc=9574657|doi=10.1093/infdis/jiab461}}</ref><ref name=kim >{{cite journal|vauthors=Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW|title=Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses|journal=Front Cell Infect Microbiol|volume=10|issue=|article-number=532388|date=8 January 2021|pmid=33489927|pmc=7819890|doi=10.3389/fcimb.2020.532388|doi-access=free}}</ref><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> БСГҚ симптомдарының ауырлығы вирусқа байланысты: [[Хантаң вирусы]] ауыр деңгейдегі БСГҚ, [[Сеул вирусы]] орташа, [[Пуумала вирусы]] жеңіл деңгейдегі БСГҚ тудырады,<ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> ал [[Добрава-Белград]] вирусының инфекциясы генотипіне байланысты жеңілден ауырға дейін өзгереді.<ref name=klempa2013 >{{cite journal|vauthors=Klempa B, Avsic-Zupanc T, Clement J, Dzagurova TK, Henttonen H, Heyman P, Jakab F, Kruger DH, Maes P, Papa A, Tkachenko EA, Ulrich RG, Vapalahti O, Vaheri A|title=Complex evolution and epidemiology of Dobrava-Belgrade hantavirus: definition of genotypes and their characteristics|journal=Arch Virol|volume=158|issue=3|pages=521–529|year=2013|pmid=23090188|pmc=3586401|doi=10.1007/s00705-012-1514-5}}</ref> Пуумала және Добрава-Белград вирустары тудыратын БСГҚ-ның жеңіл түрі жиі «эпидемиялық нефропатия» (ЭН) деп аталады.<ref name=ricco>{{cite journal|vauthors=Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N|title=Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis|journal=Viruses|volume=13|issue=11|page=2150|date=25 October 2021|pmid=34834957|pmc=8621010|doi=10.3390/v13112150|doi-access=free}}</ref><ref name=afzal >{{cite journal|vauthors=Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J|title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection|journal=Front Microbiol|volume=14|issue=|article-number=1233433|date=12 October 2023|pmid=37901807|pmc=10601933|doi=10.3389/fmicb.2023.1233433|doi-access=free}}</ref> Хантавирустарды қайта жұқтыру жағдайлары байқалмаған, сондықтан инфекциядан жазылып шыққаннан кейін өмір бойы иммунитет қалыптасуы мүмкін.<ref name=hansen>{{cite journal|vauthors=Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P|title=Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review|journal=Int J Infect Dis|volume=33|issue=|pages=212–218|date=April 2015|pmid= 25704595|pmc=|doi=10.1016/j.ijid.2015.02.010|hdl=2440/94644|hdl-access=free}}</ref><ref name=kruger2011 >{{cite journal|vauthors=Krüger DH, Schönrich G, Klempa B|title=Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection|journal=Hum Vaccin|volume=7|issue=6|pages=685–693|date=June 2011|pmid=21508676|pmc=3219076|doi=10.4161/hv.7.6.15197}}</ref> r1cddif82yen1o0jt93bqpgtqzcakrk 3601851 3601841 2026-05-08T15:07:10Z 1nter pares 146705 3601851 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. Хантавирустар негізінен кеміргіштердің нәжісі бар [[аэрозоль]]дер мен тамшылар арқылы, сондай-ақ ластанған тағам, тістеу және тырнау арқылы жұғады. Жауын-шашын, температура және ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторлары вирустың таралуына әсер етеді. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыз бен қанның пайда болуымен сипатталатын бүйрек ауруымен ерекшеленеді. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім деңгейі вирусқа байланысты 1%-дан аз көрсеткіштен 15%-ға дейін ауытқиды. Жиі «эпидемиялық нефропатия» деп аталатын БСГҚ-ның жеңіл түрін көбіне [[Puumala]] және [[Dobrava-Belgrade]] вирустары қоздырады. Хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) алғашқы белгілері тұмауға ұқсас келеді: дене қызуы көтеріледі, бас және бұлшықеттер ауырады, кейіннен кенеттен тыныс алу жеткіліксіздігіне ұласады. ХӨС-тағы өлім-жітім көрсеткіші БСГҚ-ға қарағанда жоғары болып, 30–60%-ды құрайды. БСГҚ мен ХӨС жағдайларында да ауру қан тамырлары өткізгіштігінің артуы, тромбоциттер санының азаюы және иммундық жүйенің шамадан тыс реакциясының нәтижесі болып табылады. Хантавирус геномы әрқайсысы бір белокты кодтайтын үш бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ сегментінен тұрады: РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), спайк гликопротеин ізашары және N белогы. Сегменттер N белоктарымен қапталып, әрқайсысына бір RdRp көшірмесі бекітілген рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендер түзеді. РНП кешендері бетінен [[Пепломер|спайк белоктары]] шығып тұратын липидті қабықшамен қоршалған. Репликация спайктар жасуша бетіне жабысқан кезде басталады. Жасуша ішіне енгеннен кейін, қабықша эндосомалармен және [[лизосома]]лармен қосылып, РНП-ны цитоплазмаға босатады. Содан кейін RdRp вирустық белоктарды түзу үшін хост рибосомалары арқылы [[Транскрипция (биология)|трансляцияланатын]] [[ақпараттық РНҚ]] (аРНҚ) өндіру мақсатында геномды [[Трансляция (биология)|трансляциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномды репликациялайды. Ескі дүние хантавирустары [[Гольджи аппараты]]нда жинақталып, одан қабықша алады, содан соң [[экзоцитоз]] арқылы жасушадан шығу үшін жасуша мембранасына тасымалданады. Жаңа дүние хантавирустары жасуша мембранасының жанында жинақталып, оның бетінен бүршіктену арқылы шығу барысында қабықшаны сол мембранадан алады. Хантавирустар алғаш рет [[Корей соғысы]]нан кейін табылды. Соғыс кезінде [[Хантаң өзені]]нің маңында орналасқан сарбаздар арасында бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) жиі кездесетін ауру болды. Алғашқы хантавирус 1978 жылы Оңтүстік Кореяда оқшауланып, Хантаң вирусы ([[Hantaan virus]]) деп аталды. Оның соғыс кезіндегі індетке жауапты екені дәлелденді. Бірнеше жыл ішінде бүкіл Еуразия аумағында БСГҚ тудыратын басқа да хантавирустар табылды. 1982 жылы [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] БСГҚ-ға ресми атауын берсе, 1987 жылы хантавирустар алғаш рет жеке тек ретінде жіктелді. 1993 жылы АҚШ-тың «Төрт бұрыш» аймағында хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) өршуі орын алып, бұл патогенді Жаңа дүние хантавирустарының және хантавирустар тудыратын екінші аурудың ашылуына әкелді. Содан бері хантавирустар тек кеміргіштерден ғана емес, сонымен қатар [[көртышқан]]дардан, [[жертесерлер]] мен [[жарқанат]]тардан да табылды. == Ауру == ​Хантавирустар Африка, Азия және Еуропада бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) тудыратын Ескі дүние хантавирустары (OWHV) және Америка құрлықтарында хантавирустық өкпе синдромымен (ХӨС) байланысты Жаңа дүние хантавирустары (NWHV) болып жіктеледі. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім көрсеткіші 1%-дан аз мөлшерден 15%-ға дейін ауытқиды, ал ХӨС үшін бұл көрсеткіш 30–60%-ды құрайды.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=toledo >{{cite journal|vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S|title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review|journal=J Infect Dis|volume=226|issue=8|pages=1362–1371|date=17 October 2022|pmid=34515290|pmc=9574657|doi=10.1093/infdis/jiab461}}</ref><ref name=kim >{{cite journal|vauthors=Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW|title=Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses|journal=Front Cell Infect Microbiol|volume=10|issue=|article-number=532388|date=8 January 2021|pmid=33489927|pmc=7819890|doi=10.3389/fcimb.2020.532388|doi-access=free}}</ref><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> БСГҚ симптомдарының ауырлығы вирусқа байланысты: [[Хантаң вирусы]] ауыр деңгейдегі БСГҚ, [[Сеул вирусы]] орташа, [[Пуумала вирусы]] жеңіл деңгейдегі БСГҚ тудырады,<ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> ал [[Добрава-Белград]] вирусының инфекциясы генотипіне байланысты жеңілден ауырға дейін өзгереді.<ref name=klempa2013 >{{cite journal|vauthors=Klempa B, Avsic-Zupanc T, Clement J, Dzagurova TK, Henttonen H, Heyman P, Jakab F, Kruger DH, Maes P, Papa A, Tkachenko EA, Ulrich RG, Vapalahti O, Vaheri A|title=Complex evolution and epidemiology of Dobrava-Belgrade hantavirus: definition of genotypes and their characteristics|journal=Arch Virol|volume=158|issue=3|pages=521–529|year=2013|pmid=23090188|pmc=3586401|doi=10.1007/s00705-012-1514-5}}</ref> Пуумала және Добрава-Белград вирустары тудыратын БСГҚ-ның жеңіл түрі жиі «эпидемиялық нефропатия» (ЭН) деп аталады.<ref name=ricco>{{cite journal|vauthors=Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N|title=Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis|journal=Viruses|volume=13|issue=11|page=2150|date=25 October 2021|pmid=34834957|pmc=8621010|doi=10.3390/v13112150|doi-access=free}}</ref><ref name=afzal >{{cite journal|vauthors=Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J|title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection|journal=Front Microbiol|volume=14|issue=|article-number=1233433|date=12 October 2023|pmid=37901807|pmc=10601933|doi=10.3389/fmicb.2023.1233433|doi-access=free}}</ref> Хантавирустарды қайта жұқтыру жағдайлары байқалмаған, сондықтан инфекциядан жазылып шыққаннан кейін өмір бойы иммунитет қалыптасуы мүмкін.<ref name=hansen>{{cite journal|vauthors=Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P|title=Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review|journal=Int J Infect Dis|volume=33|issue=|pages=212–218|date=April 2015|pmid= 25704595|pmc=|doi=10.1016/j.ijid.2015.02.010|hdl=2440/94644|hdl-access=free}}</ref><ref name=kruger2011 >{{cite journal|vauthors=Krüger DH, Schönrich G, Klempa B|title=Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection|journal=Hum Vaccin|volume=7|issue=6|pages=685–693|date=June 2011|pmid=21508676|pmc=3219076|doi=10.4161/hv.7.6.15197}}</ref> Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бес кезеңмен сипатталады: қызба (фебрильді), гипотензивті (қан қысымының төмендеуі), [[олигурия]] (зәр шығарудың азаюы), [[полиурия]] (зәр шығарудың көбеюі) және сауығу кезеңдері. Ауру белгілері әдетте вирус жұқтырғаннан кейін 12–16 күннен соң пайда болады.<ref name=zhang >{{cite journal|vauthors=Zhang Y, Ma R, Wang Y, Sun W, Yang Z, Han M, Han T, Wu XA, Liu R|title=Viruses Run: The Evasion Mechanisms of the Antiviral Innate Immunity by Hantavirus|journal=Front Microbiol|volume=12|issue=|article-number=759198|date=30 September 2021|pmid=34659193|pmc=8516094|doi=10.3389/fmicb.2021.759198|doi-access=free}}</ref> Бүйректің жедел зақымдануы бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыздың ([[протеинурия]]) және қанның ([[гематурия]]) артық мөлшерде болуымен жүреді. Басқа симптомдарға бас ауруы, белдің ауруы, жүрек айну, құсу, диарея, нәжісте қан болуы, теріде ұсақ қанды дақтардың (петехиялар) пайда болуы және тыныс алу жолдарындағы қан кетулер жатады.<ref name=chen /><ref name=sehgal >{{cite journal|vauthors=Sehgal A, Mehta S, Sahay K, Martynova E, Rizvanov A, Baranwal M, Chandy S, Khaiboullina S, Kabwe E, Davidyuk Y|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome in Asia: History, Pathogenesis, Diagnosis, Treatment, and Prevention|journal=Viruses|volume=15|issue=2|page=561|date=18 February 2023|pmid=36851775|pmc=9966805|doi=10.3390/v15020561|doi-access=free}}</ref> Бүйрек жеткіліксіздігі олигурияға әкеледі, ал бүйрек жұмысының қалпына келуі полиуриямен бірге жүреді.<ref name=chen /><ref name=tariq /> Сауығу процесі әдетте бірнеше айға созылады.<ref name=lupusoru >{{cite journal|vauthors=Lupuşoru G, Lupuşoru M, Ailincăi I, Bernea L, Berechet A, Spătaru R, Ismail G|title=Hanta hemorrhagic fever with renal syndrome: A pathology in whose diagnosis kidney biopsy plays a major role (Review)|journal=Exp Ther Med|volume=22|issue=33|article-number=984|date=September 2021|pmid=34345266|pmc=8311249|doi=10.3892/etm.2021.10416}}</ref> Жеңіл жағдайларда БСГҚ-ның әртүрлі кезеңдерін ажырату қиын болуы мүмкін<ref name=avsic >{{cite journal|vauthors=Avšič-Županc T, Saksida A, Korva M|title=Hantavirus infections|journal=Clin Microbiol Infect|volume=21S|issue=|pages=e6–e16|date=April 2019|pmid=24750436|pmc=|doi=10.1111/1469-0691.12291|doi-access=free}}</ref> немесе кейбір кезеңдері мүлдем байқалмауы ықтимал, ал ауыр жағдайларда бұл кезеңдер бір-бірімен қабысып кетуі мүмкін.<ref name=tariq /> h0wxebzfh3s71evzai8z3szdketf4nj 3601858 3601851 2026-05-08T15:10:03Z 1nter pares 146705 3601858 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. Хантавирустар негізінен кеміргіштердің нәжісі бар [[аэрозоль]]дер мен тамшылар арқылы, сондай-ақ ластанған тағам, тістеу және тырнау арқылы жұғады. Жауын-шашын, температура және ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторлары вирустың таралуына әсер етеді. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыз бен қанның пайда болуымен сипатталатын бүйрек ауруымен ерекшеленеді. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім деңгейі вирусқа байланысты 1%-дан аз көрсеткіштен 15%-ға дейін ауытқиды. Жиі «эпидемиялық нефропатия» деп аталатын БСГҚ-ның жеңіл түрін көбіне [[Puumala]] және [[Dobrava-Belgrade]] вирустары қоздырады. Хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) алғашқы белгілері тұмауға ұқсас келеді: дене қызуы көтеріледі, бас және бұлшықеттер ауырады, кейіннен кенеттен тыныс алу жеткіліксіздігіне ұласады. ХӨС-тағы өлім-жітім көрсеткіші БСГҚ-ға қарағанда жоғары болып, 30–60%-ды құрайды. БСГҚ мен ХӨС жағдайларында да ауру қан тамырлары өткізгіштігінің артуы, тромбоциттер санының азаюы және иммундық жүйенің шамадан тыс реакциясының нәтижесі болып табылады. Хантавирус геномы әрқайсысы бір белокты кодтайтын үш бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ сегментінен тұрады: РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), спайк гликопротеин ізашары және N белогы. Сегменттер N белоктарымен қапталып, әрқайсысына бір RdRp көшірмесі бекітілген рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендер түзеді. РНП кешендері бетінен [[Пепломер|спайк белоктары]] шығып тұратын липидті қабықшамен қоршалған. Репликация спайктар жасуша бетіне жабысқан кезде басталады. Жасуша ішіне енгеннен кейін, қабықша эндосомалармен және [[лизосома]]лармен қосылып, РНП-ны цитоплазмаға босатады. Содан кейін RdRp вирустық белоктарды түзу үшін хост рибосомалары арқылы [[Транскрипция (биология)|трансляцияланатын]] [[ақпараттық РНҚ]] (аРНҚ) өндіру мақсатында геномды [[Трансляция (биология)|трансляциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномды репликациялайды. Ескі дүние хантавирустары [[Гольджи аппараты]]нда жинақталып, одан қабықша алады, содан соң [[экзоцитоз]] арқылы жасушадан шығу үшін жасуша мембранасына тасымалданады. Жаңа дүние хантавирустары жасуша мембранасының жанында жинақталып, оның бетінен бүршіктену арқылы шығу барысында қабықшаны сол мембранадан алады. Хантавирустар алғаш рет [[Корей соғысы]]нан кейін табылды. Соғыс кезінде [[Хантаң өзені]]нің маңында орналасқан сарбаздар арасында бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) жиі кездесетін ауру болды. Алғашқы хантавирус 1978 жылы Оңтүстік Кореяда оқшауланып, Хантаң вирусы ([[Hantaan virus]]) деп аталды. Оның соғыс кезіндегі індетке жауапты екені дәлелденді. Бірнеше жыл ішінде бүкіл Еуразия аумағында БСГҚ тудыратын басқа да хантавирустар табылды. 1982 жылы [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] БСГҚ-ға ресми атауын берсе, 1987 жылы хантавирустар алғаш рет жеке тек ретінде жіктелді. 1993 жылы АҚШ-тың «Төрт бұрыш» аймағында хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) өршуі орын алып, бұл патогенді Жаңа дүние хантавирустарының және хантавирустар тудыратын екінші аурудың ашылуына әкелді. Содан бері хантавирустар тек кеміргіштерден ғана емес, сонымен қатар [[көртышқан]]дардан, [[жертесерлер]] мен [[жарқанат]]тардан да табылды. == Ауру == ​Хантавирустар Африка, Азия және Еуропада бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) тудыратын Ескі дүние хантавирустары (OWHV) және Америка құрлықтарында хантавирустық өкпе синдромымен (ХӨС) байланысты Жаңа дүние хантавирустары (NWHV) болып жіктеледі. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім көрсеткіші 1%-дан аз мөлшерден 15%-ға дейін ауытқиды, ал ХӨС үшін бұл көрсеткіш 30–60%-ды құрайды.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=toledo >{{cite journal|vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S|title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review|journal=J Infect Dis|volume=226|issue=8|pages=1362–1371|date=17 October 2022|pmid=34515290|pmc=9574657|doi=10.1093/infdis/jiab461}}</ref><ref name=kim >{{cite journal|vauthors=Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW|title=Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses|journal=Front Cell Infect Microbiol|volume=10|issue=|article-number=532388|date=8 January 2021|pmid=33489927|pmc=7819890|doi=10.3389/fcimb.2020.532388|doi-access=free}}</ref><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> БСГҚ симптомдарының ауырлығы вирусқа байланысты: [[Хантаң вирусы]] ауыр деңгейдегі БСГҚ, [[Сеул вирусы]] орташа, [[Пуумала вирусы]] жеңіл деңгейдегі БСГҚ тудырады,<ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> ал [[Добрава-Белград]] вирусының инфекциясы генотипіне байланысты жеңілден ауырға дейін өзгереді.<ref name=klempa2013 >{{cite journal|vauthors=Klempa B, Avsic-Zupanc T, Clement J, Dzagurova TK, Henttonen H, Heyman P, Jakab F, Kruger DH, Maes P, Papa A, Tkachenko EA, Ulrich RG, Vapalahti O, Vaheri A|title=Complex evolution and epidemiology of Dobrava-Belgrade hantavirus: definition of genotypes and their characteristics|journal=Arch Virol|volume=158|issue=3|pages=521–529|year=2013|pmid=23090188|pmc=3586401|doi=10.1007/s00705-012-1514-5}}</ref> Пуумала және Добрава-Белград вирустары тудыратын БСГҚ-ның жеңіл түрі жиі «эпидемиялық нефропатия» (ЭН) деп аталады.<ref name=ricco>{{cite journal|vauthors=Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N|title=Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis|journal=Viruses|volume=13|issue=11|page=2150|date=25 October 2021|pmid=34834957|pmc=8621010|doi=10.3390/v13112150|doi-access=free}}</ref><ref name=afzal >{{cite journal|vauthors=Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J|title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection|journal=Front Microbiol|volume=14|issue=|article-number=1233433|date=12 October 2023|pmid=37901807|pmc=10601933|doi=10.3389/fmicb.2023.1233433|doi-access=free}}</ref> Хантавирустарды қайта жұқтыру жағдайлары байқалмаған, сондықтан инфекциядан жазылып шыққаннан кейін өмір бойы иммунитет қалыптасуы мүмкін.<ref name=hansen>{{cite journal|vauthors=Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P|title=Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review|journal=Int J Infect Dis|volume=33|issue=|pages=212–218|date=April 2015|pmid= 25704595|pmc=|doi=10.1016/j.ijid.2015.02.010|hdl=2440/94644|hdl-access=free}}</ref><ref name=kruger2011 >{{cite journal|vauthors=Krüger DH, Schönrich G, Klempa B|title=Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection|journal=Hum Vaccin|volume=7|issue=6|pages=685–693|date=June 2011|pmid=21508676|pmc=3219076|doi=10.4161/hv.7.6.15197}}</ref> Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бес кезеңмен сипатталады: қызба (фебрильді), гипотензивті (қан қысымының төмендеуі), [[олигурия]] (зәр шығарудың азаюы), [[полиурия]] (зәр шығарудың көбеюі) және сауығу кезеңдері. Ауру белгілері әдетте вирус жұқтырғаннан кейін 12–16 күннен соң пайда болады.<ref name=zhang >{{cite journal|vauthors=Zhang Y, Ma R, Wang Y, Sun W, Yang Z, Han M, Han T, Wu XA, Liu R|title=Viruses Run: The Evasion Mechanisms of the Antiviral Innate Immunity by Hantavirus|journal=Front Microbiol|volume=12|issue=|article-number=759198|date=30 September 2021|pmid=34659193|pmc=8516094|doi=10.3389/fmicb.2021.759198|doi-access=free}}</ref> Бүйректің жедел зақымдануы бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыздың ([[протеинурия]]) және қанның ([[гематурия]]) артық мөлшерде болуымен жүреді. Басқа симптомдарға бас ауруы, белдің ауруы, жүрек айну, құсу, диарея, нәжісте қан болуы, теріде ұсақ қанды дақтардың (петехиялар) пайда болуы және тыныс алу жолдарындағы қан кетулер жатады.<ref name=chen /><ref name=sehgal >{{cite journal|vauthors=Sehgal A, Mehta S, Sahay K, Martynova E, Rizvanov A, Baranwal M, Chandy S, Khaiboullina S, Kabwe E, Davidyuk Y|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome in Asia: History, Pathogenesis, Diagnosis, Treatment, and Prevention|journal=Viruses|volume=15|issue=2|page=561|date=18 February 2023|pmid=36851775|pmc=9966805|doi=10.3390/v15020561|doi-access=free}}</ref> Бүйрек жеткіліксіздігі олигурияға әкеледі, ал бүйрек жұмысының қалпына келуі полиуриямен бірге жүреді.<ref name=chen /><ref name=tariq /> Сауығу процесі әдетте бірнеше айға созылады.<ref name=lupusoru >{{cite journal|vauthors=Lupuşoru G, Lupuşoru M, Ailincăi I, Bernea L, Berechet A, Spătaru R, Ismail G|title=Hanta hemorrhagic fever with renal syndrome: A pathology in whose diagnosis kidney biopsy plays a major role (Review)|journal=Exp Ther Med|volume=22|issue=33|article-number=984|date=September 2021|pmid=34345266|pmc=8311249|doi=10.3892/etm.2021.10416}}</ref> Жеңіл жағдайларда БСГҚ-ның әртүрлі кезеңдерін ажырату қиын болуы мүмкін<ref name=avsic >{{cite journal|vauthors=Avšič-Županc T, Saksida A, Korva M|title=Hantavirus infections|journal=Clin Microbiol Infect|volume=21S|issue=|pages=e6–e16|date=April 2019|pmid=24750436|pmc=|doi=10.1111/1469-0691.12291|doi-access=free}}</ref> немесе кейбір кезеңдері мүлдем байқалмауы ықтимал, ал ауыр жағдайларда бұл кезеңдер бір-бірімен қабысып кетуі мүмкін.<ref name=tariq /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a2hcvcafc7gpitfubgyc18gis2ql4gv 3601859 3601858 2026-05-08T15:13:19Z 1nter pares 146705 +[[Санат:Hantaviridae]]; +[[Санат:Геморрагиялық қызбалар]]; +[[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]]; +[[Санат:Вирустық аурулар]]; +[[Санат:Вирус тектері]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601859 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. Хантавирустар негізінен кеміргіштердің нәжісі бар [[аэрозоль]]дер мен тамшылар арқылы, сондай-ақ ластанған тағам, тістеу және тырнау арқылы жұғады. Жауын-шашын, температура және ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторлары вирустың таралуына әсер етеді. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыз бен қанның пайда болуымен сипатталатын бүйрек ауруымен ерекшеленеді. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім деңгейі вирусқа байланысты 1%-дан аз көрсеткіштен 15%-ға дейін ауытқиды. Жиі «эпидемиялық нефропатия» деп аталатын БСГҚ-ның жеңіл түрін көбіне [[Puumala]] және [[Dobrava-Belgrade]] вирустары қоздырады. Хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) алғашқы белгілері тұмауға ұқсас келеді: дене қызуы көтеріледі, бас және бұлшықеттер ауырады, кейіннен кенеттен тыныс алу жеткіліксіздігіне ұласады. ХӨС-тағы өлім-жітім көрсеткіші БСГҚ-ға қарағанда жоғары болып, 30–60%-ды құрайды. БСГҚ мен ХӨС жағдайларында да ауру қан тамырлары өткізгіштігінің артуы, тромбоциттер санының азаюы және иммундық жүйенің шамадан тыс реакциясының нәтижесі болып табылады. Хантавирус геномы әрқайсысы бір белокты кодтайтын үш бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ сегментінен тұрады: РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), спайк гликопротеин ізашары және N белогы. Сегменттер N белоктарымен қапталып, әрқайсысына бір RdRp көшірмесі бекітілген рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендер түзеді. РНП кешендері бетінен [[Пепломер|спайк белоктары]] шығып тұратын липидті қабықшамен қоршалған. Репликация спайктар жасуша бетіне жабысқан кезде басталады. Жасуша ішіне енгеннен кейін, қабықша эндосомалармен және [[лизосома]]лармен қосылып, РНП-ны цитоплазмаға босатады. Содан кейін RdRp вирустық белоктарды түзу үшін хост рибосомалары арқылы [[Транскрипция (биология)|трансляцияланатын]] [[ақпараттық РНҚ]] (аРНҚ) өндіру мақсатында геномды [[Трансляция (биология)|трансляциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномды репликациялайды. Ескі дүние хантавирустары [[Гольджи аппараты]]нда жинақталып, одан қабықша алады, содан соң [[экзоцитоз]] арқылы жасушадан шығу үшін жасуша мембранасына тасымалданады. Жаңа дүние хантавирустары жасуша мембранасының жанында жинақталып, оның бетінен бүршіктену арқылы шығу барысында қабықшаны сол мембранадан алады. Хантавирустар алғаш рет [[Корей соғысы]]нан кейін табылды. Соғыс кезінде [[Хантаң өзені]]нің маңында орналасқан сарбаздар арасында бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) жиі кездесетін ауру болды. Алғашқы хантавирус 1978 жылы Оңтүстік Кореяда оқшауланып, Хантаң вирусы ([[Hantaan virus]]) деп аталды. Оның соғыс кезіндегі індетке жауапты екені дәлелденді. Бірнеше жыл ішінде бүкіл Еуразия аумағында БСГҚ тудыратын басқа да хантавирустар табылды. 1982 жылы [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] БСГҚ-ға ресми атауын берсе, 1987 жылы хантавирустар алғаш рет жеке тек ретінде жіктелді. 1993 жылы АҚШ-тың «Төрт бұрыш» аймағында хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) өршуі орын алып, бұл патогенді Жаңа дүние хантавирустарының және хантавирустар тудыратын екінші аурудың ашылуына әкелді. Содан бері хантавирустар тек кеміргіштерден ғана емес, сонымен қатар [[көртышқан]]дардан, [[жертесерлер]] мен [[жарқанат]]тардан да табылды. == Ауру == ​Хантавирустар Африка, Азия және Еуропада бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) тудыратын Ескі дүние хантавирустары (OWHV) және Америка құрлықтарында хантавирустық өкпе синдромымен (ХӨС) байланысты Жаңа дүние хантавирустары (NWHV) болып жіктеледі. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім көрсеткіші 1%-дан аз мөлшерден 15%-ға дейін ауытқиды, ал ХӨС үшін бұл көрсеткіш 30–60%-ды құрайды.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=toledo >{{cite journal|vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S|title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review|journal=J Infect Dis|volume=226|issue=8|pages=1362–1371|date=17 October 2022|pmid=34515290|pmc=9574657|doi=10.1093/infdis/jiab461}}</ref><ref name=kim >{{cite journal|vauthors=Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW|title=Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses|journal=Front Cell Infect Microbiol|volume=10|issue=|article-number=532388|date=8 January 2021|pmid=33489927|pmc=7819890|doi=10.3389/fcimb.2020.532388|doi-access=free}}</ref><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> БСГҚ симптомдарының ауырлығы вирусқа байланысты: [[Хантаң вирусы]] ауыр деңгейдегі БСГҚ, [[Сеул вирусы]] орташа, [[Пуумала вирусы]] жеңіл деңгейдегі БСГҚ тудырады,<ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> ал [[Добрава-Белград]] вирусының инфекциясы генотипіне байланысты жеңілден ауырға дейін өзгереді.<ref name=klempa2013 >{{cite journal|vauthors=Klempa B, Avsic-Zupanc T, Clement J, Dzagurova TK, Henttonen H, Heyman P, Jakab F, Kruger DH, Maes P, Papa A, Tkachenko EA, Ulrich RG, Vapalahti O, Vaheri A|title=Complex evolution and epidemiology of Dobrava-Belgrade hantavirus: definition of genotypes and their characteristics|journal=Arch Virol|volume=158|issue=3|pages=521–529|year=2013|pmid=23090188|pmc=3586401|doi=10.1007/s00705-012-1514-5}}</ref> Пуумала және Добрава-Белград вирустары тудыратын БСГҚ-ның жеңіл түрі жиі «эпидемиялық нефропатия» (ЭН) деп аталады.<ref name=ricco>{{cite journal|vauthors=Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N|title=Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis|journal=Viruses|volume=13|issue=11|page=2150|date=25 October 2021|pmid=34834957|pmc=8621010|doi=10.3390/v13112150|doi-access=free}}</ref><ref name=afzal >{{cite journal|vauthors=Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J|title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection|journal=Front Microbiol|volume=14|issue=|article-number=1233433|date=12 October 2023|pmid=37901807|pmc=10601933|doi=10.3389/fmicb.2023.1233433|doi-access=free}}</ref> Хантавирустарды қайта жұқтыру жағдайлары байқалмаған, сондықтан инфекциядан жазылып шыққаннан кейін өмір бойы иммунитет қалыптасуы мүмкін.<ref name=hansen>{{cite journal|vauthors=Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P|title=Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review|journal=Int J Infect Dis|volume=33|issue=|pages=212–218|date=April 2015|pmid= 25704595|pmc=|doi=10.1016/j.ijid.2015.02.010|hdl=2440/94644|hdl-access=free}}</ref><ref name=kruger2011 >{{cite journal|vauthors=Krüger DH, Schönrich G, Klempa B|title=Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection|journal=Hum Vaccin|volume=7|issue=6|pages=685–693|date=June 2011|pmid=21508676|pmc=3219076|doi=10.4161/hv.7.6.15197}}</ref> Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бес кезеңмен сипатталады: қызба (фебрильді), гипотензивті (қан қысымының төмендеуі), [[олигурия]] (зәр шығарудың азаюы), [[полиурия]] (зәр шығарудың көбеюі) және сауығу кезеңдері. Ауру белгілері әдетте вирус жұқтырғаннан кейін 12–16 күннен соң пайда болады.<ref name=zhang >{{cite journal|vauthors=Zhang Y, Ma R, Wang Y, Sun W, Yang Z, Han M, Han T, Wu XA, Liu R|title=Viruses Run: The Evasion Mechanisms of the Antiviral Innate Immunity by Hantavirus|journal=Front Microbiol|volume=12|issue=|article-number=759198|date=30 September 2021|pmid=34659193|pmc=8516094|doi=10.3389/fmicb.2021.759198|doi-access=free}}</ref> Бүйректің жедел зақымдануы бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыздың ([[протеинурия]]) және қанның ([[гематурия]]) артық мөлшерде болуымен жүреді. Басқа симптомдарға бас ауруы, белдің ауруы, жүрек айну, құсу, диарея, нәжісте қан болуы, теріде ұсақ қанды дақтардың (петехиялар) пайда болуы және тыныс алу жолдарындағы қан кетулер жатады.<ref name=chen /><ref name=sehgal >{{cite journal|vauthors=Sehgal A, Mehta S, Sahay K, Martynova E, Rizvanov A, Baranwal M, Chandy S, Khaiboullina S, Kabwe E, Davidyuk Y|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome in Asia: History, Pathogenesis, Diagnosis, Treatment, and Prevention|journal=Viruses|volume=15|issue=2|page=561|date=18 February 2023|pmid=36851775|pmc=9966805|doi=10.3390/v15020561|doi-access=free}}</ref> Бүйрек жеткіліксіздігі олигурияға әкеледі, ал бүйрек жұмысының қалпына келуі полиуриямен бірге жүреді.<ref name=chen /><ref name=tariq /> Сауығу процесі әдетте бірнеше айға созылады.<ref name=lupusoru >{{cite journal|vauthors=Lupuşoru G, Lupuşoru M, Ailincăi I, Bernea L, Berechet A, Spătaru R, Ismail G|title=Hanta hemorrhagic fever with renal syndrome: A pathology in whose diagnosis kidney biopsy plays a major role (Review)|journal=Exp Ther Med|volume=22|issue=33|article-number=984|date=September 2021|pmid=34345266|pmc=8311249|doi=10.3892/etm.2021.10416}}</ref> Жеңіл жағдайларда БСГҚ-ның әртүрлі кезеңдерін ажырату қиын болуы мүмкін<ref name=avsic >{{cite journal|vauthors=Avšič-Županc T, Saksida A, Korva M|title=Hantavirus infections|journal=Clin Microbiol Infect|volume=21S|issue=|pages=e6–e16|date=April 2019|pmid=24750436|pmc=|doi=10.1111/1469-0691.12291|doi-access=free}}</ref> немесе кейбір кезеңдері мүлдем байқалмауы ықтимал, ал ауыр жағдайларда бұл кезеңдер бір-бірімен қабысып кетуі мүмкін.<ref name=tariq /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Hantaviridae]] [[Санат:Геморрагиялық қызбалар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Вирус тектері]] km0zrylwmcogt10km23t1bw52c0w5n4 3601876 3601859 2026-05-08T15:34:09Z 1nter pares 146705 /* Ауру */ 3601876 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Orthohantavirus |суреті = Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = туыс |латын = ''Orthohantavirus'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = Mammantavirinae |Ұлы туыс = |Туыс = Orthohantavirus |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = ''Hantavirus'' |типі = |туынды атауы = Түрлері |туындылар = [[#Жіктелуі|Жіктелуі]] |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Orthohantavirus |commons = Orthohantavirus |ictv = Orthohantavirus |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Ортохантавирус''' ({{lang-la|Orthohantavirus}}) — адамдарда ауру тудыратын барлық хантавирустарды ([[Hantaviridae]] тұқымдасы) біріктіретін [[вирус]]тар тегі. Хантавирустар табиғатта негізінен [[кеміргіштер]]де кездеседі. Жалпы алғанда, хантавирустың әрбір түрі белгілі бір кеміргіш түрі арқылы таралады және хантавирус тасымалдаушысы болып табылатын әрбір кеміргіш вирустың бір ғана түрін тасымалдайды. Өздерінің табиғи резервуарларында хантавирустар әдетте симптомсыз, созылмалы инфекция тудырады. Алайда, адамдарда хантавирустар екі түрлі ауруға себеп болады: [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (HFRS) және [[хантавирустық өкпе синдромы]] (HPS). Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) негізінен Африка, Азия және Еуропадағы «Ескі дүние хантавирустары» деп аталатын түрлері, ал өкпе синдромын әдетте Америкадағы «[[Жаңа дүние]] хантавирустары» тудырады. Хантавирустар негізінен кеміргіштердің нәжісі бар [[аэрозоль]]дер мен тамшылар арқылы, сондай-ақ ластанған тағам, тістеу және тырнау арқылы жұғады. Жауын-шашын, температура және ылғалдылық сияқты қоршаған орта факторлары вирустың таралуына әсер етеді. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыз бен қанның пайда болуымен сипатталатын бүйрек ауруымен ерекшеленеді. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім деңгейі вирусқа байланысты 1%-дан аз көрсеткіштен 15%-ға дейін ауытқиды. Жиі «эпидемиялық нефропатия» деп аталатын БСГҚ-ның жеңіл түрін көбіне [[Puumala]] және [[Dobrava-Belgrade]] вирустары қоздырады. Хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) алғашқы белгілері тұмауға ұқсас келеді: дене қызуы көтеріледі, бас және бұлшықеттер ауырады, кейіннен кенеттен тыныс алу жеткіліксіздігіне ұласады. ХӨС-тағы өлім-жітім көрсеткіші БСГҚ-ға қарағанда жоғары болып, 30–60%-ды құрайды. БСГҚ мен ХӨС жағдайларында да ауру қан тамырлары өткізгіштігінің артуы, тромбоциттер санының азаюы және иммундық жүйенің шамадан тыс реакциясының нәтижесі болып табылады. Хантавирус геномы әрқайсысы бір белокты кодтайтын үш бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ сегментінен тұрады: РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), спайк гликопротеин ізашары және N белогы. Сегменттер N белоктарымен қапталып, әрқайсысына бір RdRp көшірмесі бекітілген рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендер түзеді. РНП кешендері бетінен [[Пепломер|спайк белоктары]] шығып тұратын липидті қабықшамен қоршалған. Репликация спайктар жасуша бетіне жабысқан кезде басталады. Жасуша ішіне енгеннен кейін, қабықша эндосомалармен және [[лизосома]]лармен қосылып, РНП-ны цитоплазмаға босатады. Содан кейін RdRp вирустық белоктарды түзу үшін хост рибосомалары арқылы [[Транскрипция (биология)|трансляцияланатын]] [[ақпараттық РНҚ]] (аРНҚ) өндіру мақсатында геномды [[Трансляция (биология)|трансляциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномды репликациялайды. Ескі дүние хантавирустары [[Гольджи аппараты]]нда жинақталып, одан қабықша алады, содан соң [[экзоцитоз]] арқылы жасушадан шығу үшін жасуша мембранасына тасымалданады. Жаңа дүние хантавирустары жасуша мембранасының жанында жинақталып, оның бетінен бүршіктену арқылы шығу барысында қабықшаны сол мембранадан алады. Хантавирустар алғаш рет [[Корей соғысы]]нан кейін табылды. Соғыс кезінде [[Хантаң өзені]]нің маңында орналасқан сарбаздар арасында бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) жиі кездесетін ауру болды. Алғашқы хантавирус 1978 жылы Оңтүстік Кореяда оқшауланып, Хантаң вирусы ([[Hantaan virus]]) деп аталды. Оның соғыс кезіндегі індетке жауапты екені дәлелденді. Бірнеше жыл ішінде бүкіл Еуразия аумағында БСГҚ тудыратын басқа да хантавирустар табылды. 1982 жылы [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] БСГҚ-ға ресми атауын берсе, 1987 жылы хантавирустар алғаш рет жеке тек ретінде жіктелді. 1993 жылы АҚШ-тың «Төрт бұрыш» аймағында хантавирустық өкпе синдромының (ХӨС) өршуі орын алып, бұл патогенді Жаңа дүние хантавирустарының және хантавирустар тудыратын екінші аурудың ашылуына әкелді. Содан бері хантавирустар тек кеміргіштерден ғана емес, сонымен қатар [[көртышқан]]дардан, [[жертесерлер]] мен [[жарқанат]]тардан да табылды. == Ауру == ​Хантавирустар Африка, Азия және Еуропада бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбаны (БСГҚ) тудыратын Ескі дүние хантавирустары (OWHV) және Америка құрлықтарында хантавирустық өкпе синдромымен (ХӨС) байланысты Жаңа дүние хантавирустары (NWHV) болып жіктеледі. БСГҚ кезіндегі өлім-жітім көрсеткіші 1%-дан аз мөлшерден 15%-ға дейін ауытқиды, ал ХӨС үшін бұл көрсеткіш 30–60%-ды құрайды.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=toledo >{{cite journal|vauthors=Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S|title=Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review|journal=J Infect Dis|volume=226|issue=8|pages=1362–1371|date=17 October 2022|pmid=34515290|pmc=9574657|doi=10.1093/infdis/jiab461}}</ref><ref name=kim >{{cite journal|vauthors=Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW|title=Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses|journal=Front Cell Infect Microbiol|volume=10|issue=|article-number=532388|date=8 January 2021|pmid=33489927|pmc=7819890|doi=10.3389/fcimb.2020.532388|doi-access=free}}</ref><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> БСГҚ симптомдарының ауырлығы вирусқа байланысты: [[Хантаң вирусы]] ауыр деңгейдегі БСГҚ, [[Сеул вирусы]] орташа, [[Пуумала вирусы]] жеңіл деңгейдегі БСГҚ тудырады,<ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> ал [[Добрава-Белград]] вирусының инфекциясы генотипіне байланысты жеңілден ауырға дейін өзгереді.<ref name=klempa2013 >{{cite journal|vauthors=Klempa B, Avsic-Zupanc T, Clement J, Dzagurova TK, Henttonen H, Heyman P, Jakab F, Kruger DH, Maes P, Papa A, Tkachenko EA, Ulrich RG, Vapalahti O, Vaheri A|title=Complex evolution and epidemiology of Dobrava-Belgrade hantavirus: definition of genotypes and their characteristics|journal=Arch Virol|volume=158|issue=3|pages=521–529|year=2013|pmid=23090188|pmc=3586401|doi=10.1007/s00705-012-1514-5}}</ref> Пуумала және Добрава-Белград вирустары тудыратын БСГҚ-ның жеңіл түрі жиі «эпидемиялық нефропатия» (ЭН) деп аталады.<ref name=ricco>{{cite journal|vauthors=Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N|title=Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis|journal=Viruses|volume=13|issue=11|page=2150|date=25 October 2021|pmid=34834957|pmc=8621010|doi=10.3390/v13112150|doi-access=free}}</ref><ref name=afzal >{{cite journal|vauthors=Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J|title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection|journal=Front Microbiol|volume=14|issue=|article-number=1233433|date=12 October 2023|pmid=37901807|pmc=10601933|doi=10.3389/fmicb.2023.1233433|doi-access=free}}</ref> Хантавирустарды қайта жұқтыру жағдайлары байқалмаған, сондықтан инфекциядан жазылып шыққаннан кейін өмір бойы иммунитет қалыптасуы мүмкін.<ref name=hansen>{{cite journal|vauthors=Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P|title=Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review|journal=Int J Infect Dis|volume=33|issue=|pages=212–218|date=April 2015|pmid= 25704595|pmc=|doi=10.1016/j.ijid.2015.02.010|hdl=2440/94644|hdl-access=free}}</ref><ref name=kruger2011 >{{cite journal|vauthors=Krüger DH, Schönrich G, Klempa B|title=Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection|journal=Hum Vaccin|volume=7|issue=6|pages=685–693|date=June 2011|pmid=21508676|pmc=3219076|doi=10.4161/hv.7.6.15197}}</ref> Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба (БСГҚ) бес кезеңмен сипатталады: қызба (фебрильді), гипотензивті (қан қысымының төмендеуі), [[олигурия]] (зәр шығарудың азаюы), [[полиурия]] (зәр шығарудың көбеюі) және сауығу кезеңдері. Ауру белгілері әдетте вирус жұқтырғаннан кейін 12–16 күннен соң пайда болады.<ref name=zhang >{{cite journal|vauthors=Zhang Y, Ma R, Wang Y, Sun W, Yang Z, Han M, Han T, Wu XA, Liu R|title=Viruses Run: The Evasion Mechanisms of the Antiviral Innate Immunity by Hantavirus|journal=Front Microbiol|volume=12|issue=|article-number=759198|date=30 September 2021|pmid=34659193|pmc=8516094|doi=10.3389/fmicb.2021.759198|doi-access=free}}</ref> Бүйректің жедел зақымдануы бүйректің ісінуімен, зәрде ақуыздың ([[протеинурия]]) және қанның ([[гематурия]]) артық мөлшерде болуымен жүреді. Басқа симптомдарға бас ауруы, белдің ауруы, жүрек айну, құсу, диарея, нәжісте қан болуы, теріде ұсақ қанды дақтардың (петехиялар) пайда болуы және тыныс алу жолдарындағы қан кетулер жатады.<ref name=chen /><ref name=sehgal >{{cite journal|vauthors=Sehgal A, Mehta S, Sahay K, Martynova E, Rizvanov A, Baranwal M, Chandy S, Khaiboullina S, Kabwe E, Davidyuk Y|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome in Asia: History, Pathogenesis, Diagnosis, Treatment, and Prevention|journal=Viruses|volume=15|issue=2|page=561|date=18 February 2023|pmid=36851775|pmc=9966805|doi=10.3390/v15020561|doi-access=free}}</ref> Бүйрек жеткіліксіздігі олигурияға әкеледі, ал бүйрек жұмысының қалпына келуі полиуриямен бірге жүреді.<ref name=chen /><ref name=tariq /> Сауығу процесі әдетте бірнеше айға созылады.<ref name=lupusoru >{{cite journal|vauthors=Lupuşoru G, Lupuşoru M, Ailincăi I, Bernea L, Berechet A, Spătaru R, Ismail G|title=Hanta hemorrhagic fever with renal syndrome: A pathology in whose diagnosis kidney biopsy plays a major role (Review)|journal=Exp Ther Med|volume=22|issue=33|article-number=984|date=September 2021|pmid=34345266|pmc=8311249|doi=10.3892/etm.2021.10416}}</ref> Жеңіл жағдайларда БСГҚ-ның әртүрлі кезеңдерін ажырату қиын болуы мүмкін<ref name=avsic >{{cite journal|vauthors=Avšič-Županc T, Saksida A, Korva M|title=Hantavirus infections|journal=Clin Microbiol Infect|volume=21S|issue=|pages=e6–e16|date=April 2019|pmid=24750436|pmc=|doi=10.1111/1469-0691.12291|doi-access=free}}</ref> немесе кейбір кезеңдері мүлдем байқалмауы ықтимал, ал ауыр жағдайларда бұл кезеңдер бір-бірімен қабысып кетуі мүмкін.<ref name=tariq /> Хантавирустық өкпе синдромын (ХӨС) негізінен екі вирус қоздырады: [[Анд вирусы]] және [[Син Номбре вирусы]]. Аурудың үш кезеңі бар: продромальды (ерте), кардиопульмоналды (жүрек-өкпе) және сауығу кезеңдері. Ауру белгілері вирус жұқтырғаннан кейін шамамен 1–8 аптадан соң пайда болады. Ерте симптомдарға дене қызуының көтерілуі, бас ауруы, бұлшықет ауруы, тыныс тарылуы ([[Ентікпе|ентігу]]) және тромбоциттер санының азаюы (тромбоцитопения) жатады. Кардиопульмоналды кезеңде жүрек соғысының жиілеуі ([[тахикардия]]), жүрек ырғағының бұзылуы ([[Тыныс алу аритмиясы|аритмия]]) және кардиогендік шок байқалады. Өкпе капиллярларының өткізгіштігі өкпенің жедел респираторлық дистресс-синдромына, өкпеде сұйықтықтың жиналуына (өкпе ісінуі), гипотензияға және кеуде қуысында сұйықтық жиналуына (плевралық жалқық) әкелуі мүмкін. Бұл белгілер кенеттен болатын өлімге себеп болуы ықтимал.<ref name=chen /><ref name=jacob /><ref name=koehler >{{cite journal|vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V|title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management|journal=Clin Kidney J|volume=15|issue=7|pages=1231–1252|date=29 January 2022|pmid=35756741|pmc=9217627|doi=10.1093/ckj/sfac008|doi-access=free}}</ref> Кардиопульмоналды кезең аяқталғаннан кейін, сауығу процесі әдетте 3 айдан 6 айға дейін созылады<ref name=koehler /> және полиуриямен бірге жүреді. БСГҚ бүйрек ауруымен, ал ХӨС жүрек-өкпе ауруымен байланысты болғанымен, кейде БСГҚ кезінде ХӨС-қа тән жүрек-өкпе белгілері, ал ХӨС кезінде БСГҚ-ға тән бүйрек белгілері байқалуы мүмкін.<ref name=koehler /><ref name=noack >{{cite journal|vauthors=Noack D, Goeijenbier M, Reusken CB, Koopmans MP, Rockx BH|title=Orthohantavirus Pathogenesis and Cell Tropism|journal=Front Cell Infect Microbiol|volume=10|issue=|article-number=399|date=4 August 2020|pmid=32903721|pmc=7438779|doi=10.3389/fcimb.2020.00399|doi-access=free}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Hantaviridae]] [[Санат:Геморрагиялық қызбалар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Вирус тектері]] 3z57c1jfzkdvlgf014qd35bvbdvv30y 14 780976 3601861 2026-05-08T15:15:11Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Bunyavirales]] [[Санат:Тұқымдастар бойынша вирустар]] 3601861 wikitext text/x-wiki [[Санат:Bunyavirales]] [[Санат:Тұқымдастар бойынша вирустар]] jzlkgqmcbvryf8rikwxl5rgejigw821 14 780977 3601862 2026-05-08T15:16:21Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Negarnaviricota]] 3601862 wikitext text/x-wiki [[Санат:Negarnaviricota]] apr25sf8nyqg62mm5mwqs1h7aa2i1qm 14 780978 3601864 2026-05-08T15:18:23Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Кеміргіштер және адамдар]] [[Санат:Зооноздар]] [[Санат:Таралу жолдары бойынша жұқпалы аурулар]] 3601864 wikitext text/x-wiki [[Санат:Кеміргіштер және адамдар]] [[Санат:Зооноздар]] [[Санат:Таралу жолдары бойынша жұқпалы аурулар]] 5qlk3efy5ka8r08csod2837s9qbx0fv 14 780979 3601865 2026-05-08T15:19:53Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Кеміргіштер]] [[Санат:Сүтқоректілер және адамдар]] 3601865 wikitext text/x-wiki [[Санат:Кеміргіштер]] [[Санат:Сүтқоректілер және адамдар]] 644dyoea2a72ls8uik1brmrwe0hxaok 14 780980 3601866 2026-05-08T15:21:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Сүтқоректілер]] [[Санат:Омыртқалылар және адамдар]] 3601866 wikitext text/x-wiki [[Санат:Сүтқоректілер]] [[Санат:Омыртқалылар және адамдар]] 0ayoooty7qed7fsr8elc4yc07ldqcc6 14 780981 3601867 2026-05-08T15:23:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Омыртқалылар зоологиясы]] [[Санат:Жануарлар және адам]] 3601867 wikitext text/x-wiki [[Санат:Омыртқалылар зоологиясы]] [[Санат:Жануарлар және адам]] ingicxwmwz9toye6g8w0f6f9z3udgf5 14 780982 3601868 2026-05-08T15:24:29Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Хордалылар зоологиясы]] [[Санат:Омыртқалылар]] 3601868 wikitext text/x-wiki [[Санат:Хордалылар зоологиясы]] [[Санат:Омыртқалылар]] 4lfmr0aawvg5rvk1sbs9tf5yjg3g0rs 14 780983 3601870 2026-05-08T15:25:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Хордалылар]] [[Санат:Зоология]] 3601870 wikitext text/x-wiki [[Санат:Хордалылар]] [[Санат:Зоология]] m1b7aw2pepv1szxkss2tzlqcvzw70k6 3 780984 3601915 2026-05-08T17:11:18Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601915 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Drain1213}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 22:11, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) iuxrvmt3rlfh1awpj9v5eujzicqgs7b 2 780985 3601917 2026-05-08T17:22:15Z Kuralbayev Almas 180943 Жаңа бетте: Куралбаев Алмас Ахметкаримович Тараз қаласында 1979 жылы қаңтар айының 29 жұлдызында дүние келген. Орта мектепті Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Қандөз елді мекенінде 11 жылдық сынып негізінде бітіріп, 1996 жылы Жамбыл облысы, Тараз қаласындағы Жамбыл гидр... 3601917 wikitext text/x-wiki Куралбаев Алмас Ахметкаримович Тараз қаласында 1979 жылы қаңтар айының 29 жұлдызында дүние келген. Орта мектепті Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Қандөз елді мекенінде 11 жылдық сынып негізінде бітіріп, 1996 жылы Жамбыл облысы, Тараз қаласындағы Жамбыл гидромелиоративтік құрылыс институтына, Аграрлық өнеркәсіп кешендер экономикасы мен менеджменті мамандығына түсті. Аталған оқу орны 1999 жылы М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті болып қайта құрылып, 2001 жылы инженер-экономист мамандығы бойынша аяқтап шықты. l0zz39sivs3cxxvicz8bo2njhy0xtf1 10 780986 3601925 2026-05-08T18:00:46Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-05-09|POTD 2026-05-09]]: filename only 3601925 wikitext text/x-wiki Staircase of Liesikuja parking hall in Myyrmäki, Vantaa, Finland, 2022 May.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> s30mckjwithwwi8sw1c29f19o9yzi2g 3 780987 3601927 2026-05-08T18:07:35Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601927 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tsvetaevist}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 23:07, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) hhwria89hk12phx6hiobhacjw5d9o29 3 780988 3601929 2026-05-08T18:12:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601929 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=BuickCentury04}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 23:12, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) nar00m3sfncb46hbwh17zatagozclz1 0 780989 3601931 2026-05-08T18:22:01Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). 1986... 3601931 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. onhyl1ox3ao0cschalyqiudr7eqqpyd 3601932 3601931 2026-05-08T18:22:17Z С.Жания 172404 «[[Санат:1940 жж. туғандар|1940 жж. туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601932 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:1940 жж. туғандар]] 5fgwzpmpxvhleb377g2wmtzudq92rik 3601934 3601932 2026-05-08T18:23:12Z С.Жания 172404 «[[Санат:2025 жж. қайтыс болғандар|2025 жж. қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601934 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:1940 жж. туғандар]] [[Санат:2025 жж. қайтыс болғандар]] elo92ap2n5bf7ohf005h4wdd1dj48f3 3601935 3601934 2026-05-08T18:23:20Z С.Жания 172404 «[[Санат:2025 жж. қайтыс болғандар|2025 жж. қайтыс болғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601935 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:1940 жж. туғандар]] 5fgwzpmpxvhleb377g2wmtzudq92rik 3601936 3601935 2026-05-08T18:23:31Z С.Жания 172404 «[[Санат:Кишиневте туғандар|Кишиневте туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601936 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:1940 жж. туғандар]] [[Санат:Кишиневте туғандар]] r0sdvkhib4rtsauclty3cxxvsc8w995 3601937 3601936 2026-05-08T18:23:56Z С.Жания 172404 «[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар|Мәскеуде қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601937 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:1940 жж. туғандар]] [[Санат:Кишиневте туғандар]] [[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]] 1ge60erranpozs5aukx1no8b31u64j6 3601939 3601937 2026-05-08T18:24:07Z С.Жания 172404 «[[Санат:Актрисалар|Актрисалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601939 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:1940 жж. туғандар]] [[Санат:Кишиневте туғандар]] [[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]] [[Санат:Актрисалар]] m47sl4x4b2z21uakggmx6fl52d8an21 3601949 3601939 2026-05-08T18:42:16Z 1nter pares 146705 «[[Санат:1940 жж. туғандар|1940 жж. туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601949 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:Кишиневте туғандар]] [[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]] [[Санат:Актрисалар]] h38o1xipkalwa8zh9zujr6jxlzig7v9 3601950 3601949 2026-05-08T18:42:21Z 1nter pares 146705 «[[Санат:Кишиневте туғандар|Кишиневте туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601950 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]] [[Санат:Актрисалар]] amrp5wozhl7kmmigtuumyu1ptjecqlu 3601951 3601950 2026-05-08T18:42:25Z 1nter pares 146705 «[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар|Мәскеуде қайтыс болғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601951 wikitext text/x-wiki '''Татьяна Николаевна Говорова''' ([[1940 жыл|1940]] жылғы [[10 қыркүйек]], [[Кишинев|Кишинёв]] — [[2025 жыл|2025]] жылғы [[9 наурыз]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және [[Ресей|ресейлік]] театр және кино [[Актриса|актрисасы]], М. Н. Ермолова атындағы [[Мәскеу]] драма театры әртісі (1961—2025). [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі атағын алған. == Өмірбаяны == Татьяна Николаевна Говорова 1940 жылғы 10 қыркүйекте Кишинёв қаласында дүниеге келген. [[1961 жыл|1961]] жылы Орталық балалар театры жанындағы драма студиясын ([[Мария Кнебель]] курсы) тәмамдады. Одан кейін Орталық балалар театрында жұмыс істеді. 1961 жылы М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры құрамына қабылданып, өмірінің соңына дейін осы театрда қызмет етті. Сол театрда [[1965 жыл|1965]] жылдың мамыр айында өзінің жалғыз махаббаты — актер [[Виктор Павловпен]] танысты. Олар 40 жыл некеде өмір сүрді. Киноға [[1969 жыл|1969]] жылдан бастап түсе бастады. Негізінен күйеуімен бірге фильмдерге түскен: өзі қатысқан 28 фильмнің тек бесеуінде ғана Виктор Павлов ойнамаған. [[1986 жыл|1986]] жылы [[РКФСР]]-дің еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. 2025 жылғы 9 наурыз кешінде Мәскеу қаласында жедел жәрдем көлігінде 85 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кейбір мәліметтер бойынша, өлім себебі жүрек жеткіліксіздігі болған. Кунцево зиратында күйеуі, актер Виктор Павловтың қасына жерленді. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ermolova.ru/persones/troupe/view/95/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театры сайтында. * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/govorova-tatyana-nikolaevna/ Татьяна Николаевна Говорова] туралы мәлімет «Мосфильм» киноконцерні сайтында. * [https://kulturologia.ru/blogs/260618/39452/ Виктор Павлов және Татьяна Николаевна Говорова: әйел айлакерлігінен басталған 40 жылдық бақыт туралы мақала] — «Культурология» сайтында. [[Санат:Актрисалар]] 329ofg8k4ebhgrbworeb7m6cml19398 3 780990 3601933 2026-05-08T18:23:03Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601933 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Martinxxl}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 23:23, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) nborpjpcutrlh2fzkz5x8yn8jbsi7o6 3 780991 3601942 2026-05-08T18:28:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601942 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=SardonyxGold}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 23:28, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) 9txk3i5fxp23vj4n4qt5ljzxrkeoubc 0 780992 3601945 2026-05-08T18:31:12Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Давань''' (дәлірек атауы — '''Даюань''') — б.з.д. III ғасырдан бастап өмір сүрген, [[Ферғана аңғары|Ферғана аңғарының]] орталық және шығыс бөлігін алып жатқан ежелгі Орталық Азия мемлекеті. Давань мемлекетінің гүлдену кезеңі Мархамат археологиялық мәдениетінің д... 3601945 wikitext text/x-wiki '''Давань''' (дәлірек атауы — '''Даюань''') — б.з.д. III ғасырдан бастап өмір сүрген, [[Ферғана аңғары|Ферғана аңғарының]] орталық және шығыс бөлігін алып жатқан ежелгі Орталық Азия мемлекеті. Давань мемлекетінің гүлдену кезеңі Мархамат археологиялық мәдениетінің дамуымен сәйкес келеді.<ref>{{cite web|url=https://e-history.kz/media/scorm/265/309/text/text.htm|title=ҚАҢЛЫ МЕМЛЕКЕТІ|author=|date=|work=|publisher=e-history.kz|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:648|title=Древнее государство Давань (Паргана)|author=Турусбек Мадылбай|date=2011-03-10|work=|publisher=kghistory.akipress.org|accessdate=2026-05-08|lang=ru}}</ref> == Үкімет == Фуго-ванг және Фу-ван деген титулдары бар аға және кіші король (ванг) бар. == Қалалары == Қабырғалармен қоршалған және қала маңы бар 70-тен астам қала. Жалпы халық саны бірнеше жүз мың адамды құрайды. == Халқы == Давань халқының тілі Анси және басқа тайпалардың тіліне ұқсас болғаны қытай деректерінде айтылған. Бұл иран тілдерінің өзара тармақталып дамығанын көрсетеді. Тұрғындарының көздері шүңірек, сақалдары қалың болған және саудаға бейім келген. Әйелдердің ер адамдарға ықпалы өте күшті болғаны да атап өтіледі. Даваньдықтар Ғұндардан қауіптеніп, олардың елшілері мен князьдерін күтіп, көңілін табуға тырысқан. Алғашында қытайлар бәрін сатып алатын болса, кейін [[Хуханье]] кезеңінен соң даваньдықтар қытай елшілерін де өздері қамтамасыз ете бастаған.<ref>{{cite web|url=https:/https://qalam.global/kk/articles/qazaq-qytai-qarym-qatynasy-kz|title=ЕЖЕЛГІ ҚЫТАЙ МЕН ДАЛАЛЫҚ ИМПЕРИЯЛАР|author=Нәбижан Мұқаметханұлы|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8ada46ya2bssmbtykeg96t0ojbs77na 3601957 3601945 2026-05-08T18:52:52Z TheNomadEditor 120280 3601957 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер|атауы=Давань|өз атауы={{lang-zh|大宛}}|p1=Эйлатан-Ақтам мәдениеті|p2=Сако-Массагет үйірмесінің мәдениеттері|құрылуы=б.з.б. ІІІ ғасыр|ыдырауы=V ғасыр|s1=Бохань|карта=Western Regions 1st century BC(en).png|астана=Эрши|тілі=ферғана және соғдиана тілі|аумағы=80 мың км²|халқы=300—500 мың адам}} '''Давань''' (дәлірек атауы — '''Даюань''') — б.з.д. III ғасырдан бастап өмір сүрген, [[Ферғана аңғары]]ның орталық және шығыс бөлігін алып жатқан ежелгі Орталық Азия мемлекеті. Давань мемлекетінің гүлдену кезеңі Мархамат археологиялық мәдениетінің дамуымен сәйкес келеді.<ref>{{cite web|url=https://e-history.kz/media/scorm/265/309/text/text.htm|title=ҚАҢЛЫ МЕМЛЕКЕТІ|author=|date=|work=|publisher=e-history.kz|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:648|title=Древнее государство Давань (Паргана)|author=Турусбек Мадылбай|date=2011-03-10|work=|publisher=kghistory.akipress.org|accessdate=2026-05-08|lang=ru}}</ref> == Аталуы == Парсылар бұл мемлекетті «[[Соғдиана|Соғд]]» деп атаған. Алайда ең ықтимал атауы — Давань (Даюань, Да-юань, Та-юань), яғни «Ұлы Юань», сөзбе-сөз мағынасы — «Ұлы иондықтар». Қытайлар Ферғана аңғарында Парканамен алғашқы байланыс кезінде эллинденген халықпен кездескен. V ғасырда Бэйши дерегінде «Лона» немесе «Полона» деген топонимдер кездеседі. VI–VII ғасырларда Давань аумағы Боханна немесе Бохан атауымен белгілі болған. VII ғасыр мен VIII ғасырдың басында Таншунда Ферғана «Ниньюань» деп аталған. Жоғарыда аталған барлық деректер бұл атаулардың «Давань» немесе «Тайюань» топонимдерімен сәйкес келетінін көрсетеді. Айта кету керек, «Ферғана» атауы ежелгі дәуір деректерінде кездеспейді. VI–VIII ғасырларда Ферғана шетелдік деректерде Фейхань, Бохань, Паханна деп аталған. Бұл топонимнің негізін ерте орта ғасырлардан іздеу қажет. Зерттеушілер мұны сақ-соғды синтезімен байланыстырады. Осы транскрипциялар мен Ферғананың соғдыша атауына сүйене отырып, көне дыбысталуы Фар[а]ғана немесе Фрагана түрінде қалпына келтіріледі.<ref>[[Бобожан Ғафурұлы Ғафуров|Ғафуров Б. Ғ.]] ''Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история''. стр. [https://books.google.com/books?id=e4b_AgAAQBAJ&pg=PA369&lpg=PA369 369].</ref> Грек нұсқасында Париканаға айналуы мүмкін болмаған деп есептеледі.<ref>[[Лившиц, Владимир Аронович|Лившиц В. А.]] Согдийский посол в Чаче / / Советская этнография. 1960. Вып. 2. стр. 103.</ref> Эрнст Херцфельд және оны қолдаған көптеген зерттеушілер бұл атауды ортокорибанттармен бірге аталған париканий тайпасымен байланыстырған. Алайда бұл теория бірнеше рет сынға ұшыраған. Тағы бір нұсқа бойынша, «паргона» атауы иран диалектілерінен «тау жоталарымен қоршалған қазаншұңқыр» немесе «тауаралық аңғар» деген мағына береді. Өңір атауы парсының «فرقانه» (Farghaneh) сөзінен шыққан болуы мүмкін, оның мағынасы — «алуан түрлі» немесе «әртүрлі».<ref name="Аюбов2">Аюбов А. Р. Население древней Ферганы: саки или парикане? // Номаи донишгоҳ. Учёные записки. Scientific notes. № 3 (52). 2017.</ref> == Үкімет == Фуго-ванг және Фу-ван деген титулдары бар аға және кіші король (ванг) бар. == Қалалары == Қабырғалармен қоршалған және қала маңы бар 70-тен астам қала. Жалпы халық саны бірнеше жүз мың адамды құрайды. == Халқы == Давань халқының тілі Анси және басқа тайпалардың тіліне ұқсас болғаны қытай деректерінде айтылған. Бұл иран тілдерінің өзара тармақталып дамығанын көрсетеді. Тұрғындарының көздері шүңірек, сақалдары қалың болған және саудаға бейім келген. Әйелдердің ер адамдарға ықпалы өте күшті болғаны да атап өтіледі. Даваньдықтар Ғұндардан қауіптеніп, олардың елшілері мен князьдерін күтіп, көңілін табуға тырысқан. Алғашында қытайлар бәрін сатып алатын болса, кейін [[Хуханье]] кезеңінен соң даваньдықтар қытай елшілерін де өздері қамтамасыз ете бастаған.<ref>{{cite web|url=https://qalam.global/kk/articles/qazaq-qytai-qarym-qatynasy-kz|title=ЕЖЕЛГІ ҚЫТАЙ МЕН ДАЛАЛЫҚ ИМПЕРИЯЛАР|author=Нәбижан Мұқаметханұлы|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} plt6ubio1d0g6na7s6v6ezzgy0xce2e 3601958 3601957 2026-05-08T18:54:49Z TheNomadEditor 120280 3601958 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер|атауы=Давань|өз атауы={{lang-zh|大宛}}|p1=Эйлатан-Ақтам мәдениеті|p2=Сако-Массагет үйірмесінің мәдениеттері|құрылуы=б.з.б. ІІІ ғасыр|ыдырауы=V ғасыр|s1=Бохань|карта=Western Regions 1st century BC(en).png|астана=Эрши|тілі=ферғана және соғдиана тілі|аумағы=80 мың км²|халқы=300—500 мың адам}} '''Давань''' (дәлірек атауы — '''Даюань''') — б.з.д. III ғасырдан бастап өмір сүрген, [[Ферғана аңғары]]ның орталық және шығыс бөлігін алып жатқан ежелгі Орталық Азия мемлекеті. Давань мемлекетінің гүлдену кезеңі Мархамат археологиялық мәдениетінің дамуымен сәйкес келеді.<ref>{{cite web|url=https://e-history.kz/media/scorm/265/309/text/text.htm|title=ҚАҢЛЫ МЕМЛЕКЕТІ|author=|date=|work=|publisher=e-history.kz|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:648|title=Древнее государство Давань (Паргана)|author=Турусбек Мадылбай|date=2011-03-10|work=|publisher=kghistory.akipress.org|accessdate=2026-05-08|lang=ru}}</ref> == Аталуы == Парсылар бұл мемлекетті «[[Соғдиана|Соғд]]» деп атаған. Алайда ең ықтимал атауы — Давань (Даюань, Да-юань, Та-юань), яғни «Ұлы Юань», сөзбе-сөз мағынасы — «Ұлы иондықтар». Қытайлар Ферғана аңғарында Парканамен алғашқы байланыс кезінде эллинденген халықпен кездескен. V ғасырда Бэйши дерегінде «Лона» немесе «Полона» деген топонимдер кездеседі. VI–VII ғасырларда Давань аумағы Боханна немесе Бохан атауымен белгілі болған. VII ғасыр мен VIII ғасырдың басында Таншунда Ферғана «Ниньюань» деп аталған. Жоғарыда аталған барлық деректер бұл атаулардың «Давань» немесе «Тайюань» топонимдерімен сәйкес келетінін көрсетеді. Айта кету керек, «Ферғана» атауы ежелгі дәуір деректерінде кездеспейді. VI–VIII ғасырларда Ферғана шетелдік деректерде Фейхань, Бохань, Паханна деп аталған. Бұл топонимнің негізін ерте орта ғасырлардан іздеу қажет. Зерттеушілер мұны сақ-соғды синтезімен байланыстырады. Осы транскрипциялар мен Ферғананың соғдыша атауына сүйене отырып, көне дыбысталуы Фар[а]ғана немесе Фрагана түрінде қалпына келтіріледі.<ref>[[Бобожан Ғафурұлы Ғафуров|Ғафуров Б. Ғ.]] ''Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история''. стр. [https://books.google.com/books?id=e4b_AgAAQBAJ&pg=PA369&lpg=PA369 369].</ref> Грек нұсқасында Париканаға айналуы мүмкін болмаған деп есептеледі.<ref>[[Лившиц, Владимир Аронович|Лившиц В. А.]] Согдийский посол в Чаче / / Советская этнография. 1960. Вып. 2. стр. 103.</ref> Эрнст Херцфельд және оны қолдаған көптеген зерттеушілер бұл атауды ортокорибанттармен бірге аталған париканий тайпасымен байланыстырған. Алайда бұл теория бірнеше рет сынға ұшыраған. Тағы бір нұсқа бойынша, «паргона» атауы иран диалектілерінен «тау жоталарымен қоршалған қазаншұңқыр» немесе «тауаралық аңғар» деген мағына береді. Өңір атауы парсының «فرقانه» (Farghaneh) сөзінен шыққан болуы мүмкін, оның мағынасы — «алуан түрлі» немесе «әртүрлі».<ref name="Аюбов2">Аюбов А. Р. Население древней Ферганы: саки или парикане? // Номаи донишгоҳ. Учёные записки. Scientific notes. № 3 (52). 2017.</ref> == Үкімет == Фуго-ванг және Фу-ван деген титулдары бар аға және кіші король (ванг) бар. == Қалалары == Қабырғалармен қоршалған және қала маңы бар 70-тен астам қала. Жалпы халық саны бірнеше жүз мың адамды құрайды. == Халқы == Давань халқының тілі Анси және басқа тайпалардың тіліне ұқсас болғаны қытай деректерінде айтылған. Бұл иран тілдерінің өзара тармақталып дамығанын көрсетеді. Тұрғындарының көздері шүңірек, сақалдары қалың болған және саудаға бейім келген. Әйелдердің ер адамдарға ықпалы өте күшті болғаны да атап өтіледі. Даваньдықтар Ғұндардан қауіптеніп, олардың елшілері мен князьдерін күтіп, көңілін табуға тырысқан. Алғашында қытайлар бәрін сатып алатын болса, кейін [[Хуханье]] кезеңінен соң даваньдықтар қытай елшілерін де өздері қамтамасыз ете бастаған.<ref>{{cite web|url=https://qalam.global/kk/articles/qazaq-qytai-qarym-qatynasy-kz|title=ЕЖЕЛГІ ҚЫТАЙ МЕН ДАЛАЛЫҚ ИМПЕРИЯЛАР|author=Нәбижан Мұқаметханұлы|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Иран халықтары]] [[Санат:Өзбекстан тарихындағы мемлекеттер]] [[Санат:Қырғызстан тарихындағы мемлекеттер]] [[Санат:Қытай тарихындағы бұрынғы мемлекеттер]] ae6g0ykx2smhthv6xrp3r16cwrdm6e3 3602065 3601958 2026-05-09T04:57:24Z TheNomadEditor 120280 3602065 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер|атауы=Давань|өз атауы={{lang-zh|大宛}}|p1=Эйлатан-Ақтам мәдениеті|p2=Сако-Массагет үйірмесінің мәдениеттері|құрылуы=б.з.д. ІІІ ғасыр|ыдырауы=V ғасыр|s1=Бохань|карта=Western Regions 1st century BC(en).png|астана=Эрши|тілі=ферғана және соғдиана тілі|аумағы=80 мың км²|халқы=300—500 мың адам}} '''Давань''' (дәлірек атауы — '''Даюань''') — б.з.д. III ғасырдан бастап өмір сүрген, [[Ферғана аңғары]]ның орталық және шығыс бөлігін алып жатқан ежелгі Орталық Азия мемлекеті. Давань мемлекетінің гүлдену кезеңі Мархамат археологиялық мәдениетінің дамуымен сәйкес келеді.<ref>{{cite web|url=https://e-history.kz/media/scorm/265/309/text/text.htm|title=ҚАҢЛЫ МЕМЛЕКЕТІ|author=|date=|work=|publisher=e-history.kz|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:648|title=Древнее государство Давань (Паргана)|author=Турусбек Мадылбай|date=2011-03-10|work=|publisher=kghistory.akipress.org|accessdate=2026-05-08|lang=ru}}</ref> == Аталуы == Парсылар бұл мемлекетті «[[Соғдиана|Соғд]]» деп атаған. Алайда ең ықтимал атауы — Давань (Даюань, Да-юань, Та-юань), яғни «Ұлы Юань», сөзбе-сөз мағынасы — «Ұлы иондықтар». Қытайлар Ферғана аңғарында Парканамен алғашқы байланыс кезінде эллинденген халықпен кездескен. V ғасырда Бэйши дерегінде «Лона» немесе «Полона» деген топонимдер кездеседі. VI–VII ғасырларда Давань аумағы Боханна немесе Бохан атауымен белгілі болған. VII ғасыр мен VIII ғасырдың басында Таншунда Ферғана «Ниньюань» деп аталған. Жоғарыда аталған барлық деректер бұл атаулардың «Давань» немесе «Тайюань» топонимдерімен сәйкес келетінін көрсетеді. Айта кету керек, «Ферғана» атауы ежелгі дәуір деректерінде кездеспейді. VI–VIII ғасырларда Ферғана шетелдік деректерде Фейхань, Бохань, Паханна деп аталған. Бұл топонимнің негізін ерте орта ғасырлардан іздеу қажет. Зерттеушілер мұны сақ-соғды синтезімен байланыстырады. Осы транскрипциялар мен Ферғананың соғдыша атауына сүйене отырып, көне дыбысталуы Фар[а]ғана немесе Фрагана түрінде қалпына келтіріледі.<ref>[[Бобожан Ғафурұлы Ғафуров|Ғафуров Б. Ғ.]] ''Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история''. стр. [https://books.google.com/books?id=e4b_AgAAQBAJ&pg=PA369&lpg=PA369 369].</ref> Грек нұсқасында Париканаға айналуы мүмкін болмаған деп есептеледі.<ref>[[Лившиц, Владимир Аронович|Лившиц В. А.]] Согдийский посол в Чаче / / Советская этнография. 1960. Вып. 2. стр. 103.</ref> Эрнст Херцфельд және оны қолдаған көптеген зерттеушілер бұл атауды ортокорибанттармен бірге аталған париканий тайпасымен байланыстырған. Алайда бұл теория бірнеше рет сынға ұшыраған. Тағы бір нұсқа бойынша, «паргона» атауы иран диалектілерінен «тау жоталарымен қоршалған қазаншұңқыр» немесе «тауаралық аңғар» деген мағына береді. Өңір атауы парсының «فرقانه» (Farghaneh) сөзінен шыққан болуы мүмкін, оның мағынасы — «алуан түрлі» немесе «әртүрлі».<ref name="Аюбов2">Аюбов А. Р. Население древней Ферганы: саки или парикане? // Номаи донишгоҳ. Учёные записки. Scientific notes. № 3 (52). 2017.</ref> == Үкімет == Фуго-ванг және Фу-ван деген титулдары бар аға және кіші король (ванг) бар. == Қалалары == Қабырғалармен қоршалған және қала маңы бар 70-тен астам қала. Жалпы халық саны бірнеше жүз мың адамды құрайды. == Халқы == Давань халқының тілі Анси және басқа тайпалардың тіліне ұқсас болғаны қытай деректерінде айтылған. Бұл иран тілдерінің өзара тармақталып дамығанын көрсетеді. Тұрғындарының көздері шүңірек, сақалдары қалың болған және саудаға бейім келген. Әйелдердің ер адамдарға ықпалы өте күшті болғаны да атап өтіледі. Даваньдықтар Ғұндардан қауіптеніп, олардың елшілері мен князьдерін күтіп, көңілін табуға тырысқан. Алғашында қытайлар бәрін сатып алатын болса, кейін [[Хуханье]] кезеңінен соң даваньдықтар қытай елшілерін де өздері қамтамасыз ете бастаған.<ref>{{cite web|url=https://qalam.global/kk/articles/qazaq-qytai-qarym-qatynasy-kz|title=ЕЖЕЛГІ ҚЫТАЙ МЕН ДАЛАЛЫҚ ИМПЕРИЯЛАР|author=Нәбижан Мұқаметханұлы|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Иран халықтары]] [[Санат:Өзбекстан тарихындағы мемлекеттер]] [[Санат:Қырғызстан тарихындағы мемлекеттер]] [[Санат:Қытай тарихындағы бұрынғы мемлекеттер]] 2rlunlk0nvpmeqki0qf1xyufaxlylpi 3 780993 3601946 2026-05-08T18:38:33Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601946 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Vattenbord}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 23:38, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) dh8ggsayur2gqh6tlfabq1jz09n7hpw 3 780994 3601948 2026-05-08T18:41:33Z Mfield 175533 Mfield [[Қатысушы талқылауы:Aydinguluzada]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Aydin Guluzada]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Aydinguluzada|Aydinguluzada]]" to "[[Special:CentralAuth/Aydin Guluzada|Aydin Guluzada]]" 3601948 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Aydin Guluzada]] 2055gy9g84vpkdwvpmnrdgr8929v3t7 0 780995 3601952 2026-05-08T18:45:43Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox_Spacecraft | Name = ''Союз — Аполлон'' | Image = [[Сурет:ASTP patch.png|150px|Миссияның эмблемасы]] | Caption = | Organization = | Major_Contractors = North American Rockwell, НПО «Энергия» | Mission_Type = ғылыми серіктестік | Launch = Союз: 15 шілде<br>12:20:00 [[UTC]], [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<br>Аполлон: 15 шілде<br>19:50:00 UTC, [... 3601952 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Spacecraft | Name = ''Союз — Аполлон'' | Image = [[Сурет:ASTP patch.png|150px|Миссияның эмблемасы]] | Caption = | Organization = | Major_Contractors = North American Rockwell, НПО «Энергия» | Mission_Type = ғылыми серіктестік | Launch = Союз: 15 шілде<br>12:20:00 [[UTC]], [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<br>Аполлон: 15 шілде<br>19:50:00 UTC, [[Кеннеди ғарыштық орталығы]] | Launch_Vehicle = Союз-У зымыраны<br>Сатурн-1B зымыраны | Mission_Duration = Союз: 6 күн<br>Аполлон: 9 күн | NSSDC_ID = 1975-065A<br>1975-066A | Webpage = | Mass = Союз: 6790 кг<br>Аполлон: 14 768 кг | Power = }} '''Союз — Аполлон тәжірибелік ұшуы''' ({{lang-en|Apollo–Soyuz Test Project}}) — 1975 жылдың шілдесінде орын алған кеңестік [[Союз (ғарыш кемесі)|Союз-19]] бен америкалық [[Аполлон (ғарыш кемелері)|Аполлон]] аппараттарының ғарышқа ұшып, тоғысуымен аяқталған бірлескен миссиясы. Оның саяси маңыздылығына орай '''ғарыштағы қол алысу''' деген балама атау да кең тараған болатын. [[Қырғи қабақ соғысы]] жағдайында болған екі елдің серіктестікке мүмкіндігі бар екенін көрсеткен бұл ұшу алғашқы халықаралық экипажды миссия болды. Оны өткізу туралы шешім 1972 жылдың 24 мамырында қабылданды. Ғарышқа ұшыру, бос кеӊістікте тоғысу және қону теледидардан көрсетілген болатын. Кеңестер үшін бұл тікелей эфирде көрсетілген алғашқы ғарыш миссиясы болды.<ref name="Space Sciences 1976">Committee on Aeronautical and Space Sciences, Soviet Space Programs, 1971–75. Washington: U.S. Govt. Print. Off., 1976.</ref> [[Сурет:Portrait of ASTP crews - restoration.jpg|нобай|240px|Алдағы қатарда: [[Доналд Слейтон|Слейтон]], [[Вэнс Бранд|Бранд]], [[Валерий Николаевич Кубасов|Кубасов]]; екінші қатарда: [[Томас Стаффорд|Стаффорд]], [[Алексей Архипович Леонов|Леонов]].]] == Экипаж == * {{ту|КСРО}} [[Алексей Архипович Леонов|Алексей Леонов]] — командир (екінші ұшуы) * {{ту|КСРО}} [[Валерий Николаевич Кубасов|Валерий Кубасов]] — бортинженер (екінші ұшуы) * {{ту|АҚШ}} [[Томас Стаффорд]] — командир (төртінші және соӊғы ұшуы) * {{ту|АҚШ}} [[Вэнс Бранд]] — басқару модулінің ұшқышы (алғашқы ұшуы) * {{ту|АҚШ}} [[Доналд Слейтон]] — тоғысу модулінің ұшқышы (жалғыз ұшуы) == Галерея == <gallery> 500Souz-ApoloR.jpg|Қазақстан теңгесі ASTPDockTest.gif| </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ—КСРО қатынастары]] 597yqv1853pbfgaau90v8r9fsig4zod 0 780996 3601953 2026-05-08T18:46:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Таксон |атауы = Hantaviridae |суреті = Sin Nombre hanta virus TEM PHIL 1136 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг... 3601953 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Hantaviridae |суреті = Sin Nombre hanta virus TEM PHIL 1136 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = тұқымдас |латын = ''Hantaviridae'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = |Ұлы туыс = |Туыс = |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = |типі = |туынды атауы = Кіші тұқымдастары мен туыстары |туындылар = Мәтінді қараңыз |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = |commons = Hantaviridae |ictv = Hantaviridae |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Hantaviridae''' — [[Bunyaviricetes]] класына жататын теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ вирустарының тұқымдасы.<ref>{{cite web|title=History of the taxon: Family: ''Hantaviridae'' (2024 Release, MSL #40)|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202400018&taxon_name=Hantaviridae|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last1=Afzal |first1=Samia |last2=Ali |first2=Liaqat |last3=Batool |first3=Anum |last4=Afzal |first4=Momina |last5=Kanwal |first5=Nida |last6=Hassan |first6=Muhammad |last7=Safdar |first7=Muhammad |last8=Ahmad |first8=Atif |last9=Yang |first9=Jing |date=2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Frontiers in Microbiology |volume=14 |article-number=1233433 |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |doi-access=free |issn=1664-302X |pmc=10601933 |pmid=37901807}}</ref> Bunyaviricetes қатарының басқа өкілдерінен айырмашылығы — хантавирустар шағатын жәндіктер арқылы таралмайды, керісінше кеміргіштердің ағзасына ешқандай нұқсан келтірмей, оларда тұрақты тіршілік етеді.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Hart |first1=C. A. |last2=Bennett |first2=M. |date=1999-12-01 |title=Hantavirus infections: epidemiology and pathogenesis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1286457999002385 |journal=Microbes and Infection |volume=1 |issue=14 |pages=1229–1237 |doi=10.1016/S1286-4579(99)00238-5 |pmid=10580279 |issn=1286-4579}}</ref> ​Бұл атау алғашқы індет ошағы бақыланған [[Оңтүстік Корея]]дағы Хантаң өзенінің құрметіне қойылған.<ref name="ICTV9">{{cite web |title=ICTV 9th Report (2011) ''Bunyaviridae'' |url=https://ictv.global/report/chapter/peribunyaviridae |website=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |access-date=31 January 2019 |language=en |quote=Hanta: from Hantaan, river in South Korea near where type virus was isolated. |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010501/https://talk.ictvonline.org/ictv-reports/ictv_9th_report/negative-sense-rna-viruses-2011/w/negrna_viruses/205/bunyaviridae |archive-date=11 December 2018 |url-status=live }}</ref> 4g7yzz186modziabd0azrg6wj0q6pkw 3601954 3601953 2026-05-08T18:46:50Z 1nter pares 146705 3601954 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Hantaviridae |суреті = Sin Nombre hanta virus TEM PHIL 1136 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = тұқымдас |латын = ''Hantaviridae'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = |Ұлы туыс = |Туыс = |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = |типі = |туынды атауы = Кіші тұқымдастары мен туыстары |туындылар = Мәтінді қараңыз |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = |commons = Hantaviridae |ictv = Hantaviridae |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Hantaviridae''' — [[Bunyaviricetes]] класына жататын теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ вирустарының тұқымдасы.<ref>{{cite web|title=History of the taxon: Family: ''Hantaviridae'' (2024 Release, MSL #40)|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202400018&taxon_name=Hantaviridae|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last1=Afzal |first1=Samia |last2=Ali |first2=Liaqat |last3=Batool |first3=Anum |last4=Afzal |first4=Momina |last5=Kanwal |first5=Nida |last6=Hassan |first6=Muhammad |last7=Safdar |first7=Muhammad |last8=Ahmad |first8=Atif |last9=Yang |first9=Jing |date=2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Frontiers in Microbiology |volume=14 |article-number=1233433 |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |doi-access=free |issn=1664-302X |pmc=10601933 |pmid=37901807}}</ref> Bunyaviricetes қатарының басқа өкілдерінен айырмашылығы — хантавирустар шағатын жәндіктер арқылы таралмайды, керісінше кеміргіштердің ағзасына ешқандай нұқсан келтірмей, оларда тұрақты тіршілік етеді.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Hart |first1=C. A. |last2=Bennett |first2=M. |date=1999-12-01 |title=Hantavirus infections: epidemiology and pathogenesis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1286457999002385 |journal=Microbes and Infection |volume=1 |issue=14 |pages=1229–1237 |doi=10.1016/S1286-4579(99)00238-5 |pmid=10580279 |issn=1286-4579}}</ref> ​Бұл атау алғашқы індет ошағы бақыланған [[Оңтүстік Корея]]дағы Хантаң өзенінің құрметіне қойылған.<ref name="ICTV9">{{cite web |title=ICTV 9th Report (2011) ''Bunyaviridae'' |url=https://ictv.global/report/chapter/peribunyaviridae |website=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |access-date=31 January 2019 |language=en |quote=Hanta: from Hantaan, river in South Korea near where type virus was isolated. |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010501/https://talk.ictvonline.org/ictv-reports/ictv_9th_report/negative-sense-rna-viruses-2011/w/negrna_viruses/205/bunyaviridae |archive-date=11 December 2018 |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lpx487j82dgfurrkae7mur0q5u86wv1 3601955 3601954 2026-05-08T18:47:22Z 1nter pares 146705 /* */ 3601955 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Hantaviridae |суреті = Sin Nombre hanta virus TEM PHIL 1136 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = тұқымдас |латын = ''Hantaviridae'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = |Ұлы туыс = |Туыс = |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = |типі = |туынды атауы = Кіші тұқымдастары мен туыстары |туындылар = Мәтінді қараңыз |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Hantaviridae |commons = Hantaviridae |ictv = Hantaviridae |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Hantaviridae''' — [[Bunyaviricetes]] класына жататын теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ вирустарының тұқымдасы.<ref>{{cite web|title=History of the taxon: Family: ''Hantaviridae'' (2024 Release, MSL #40)|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202400018&taxon_name=Hantaviridae|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last1=Afzal |first1=Samia |last2=Ali |first2=Liaqat |last3=Batool |first3=Anum |last4=Afzal |first4=Momina |last5=Kanwal |first5=Nida |last6=Hassan |first6=Muhammad |last7=Safdar |first7=Muhammad |last8=Ahmad |first8=Atif |last9=Yang |first9=Jing |date=2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Frontiers in Microbiology |volume=14 |article-number=1233433 |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |doi-access=free |issn=1664-302X |pmc=10601933 |pmid=37901807}}</ref> Bunyaviricetes қатарының басқа өкілдерінен айырмашылығы — хантавирустар шағатын жәндіктер арқылы таралмайды, керісінше кеміргіштердің ағзасына ешқандай нұқсан келтірмей, оларда тұрақты тіршілік етеді.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Hart |first1=C. A. |last2=Bennett |first2=M. |date=1999-12-01 |title=Hantavirus infections: epidemiology and pathogenesis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1286457999002385 |journal=Microbes and Infection |volume=1 |issue=14 |pages=1229–1237 |doi=10.1016/S1286-4579(99)00238-5 |pmid=10580279 |issn=1286-4579}}</ref> ​Бұл атау алғашқы індет ошағы бақыланған [[Оңтүстік Корея]]дағы Хантаң өзенінің құрметіне қойылған.<ref name="ICTV9">{{cite web |title=ICTV 9th Report (2011) ''Bunyaviridae'' |url=https://ictv.global/report/chapter/peribunyaviridae |website=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |access-date=31 January 2019 |language=en |quote=Hanta: from Hantaan, river in South Korea near where type virus was isolated. |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010501/https://talk.ictvonline.org/ictv-reports/ictv_9th_report/negative-sense-rna-viruses-2011/w/negrna_viruses/205/bunyaviridae |archive-date=11 December 2018 |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9y5ngqjd0tf7sdswuja3ikahd67aeuo 3601962 3601955 2026-05-08T19:03:57Z 1nter pares 146705 3601962 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Hantaviridae |суреті = Sin Nombre hanta virus TEM PHIL 1136 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = тұқымдас |латын = ''Hantaviridae'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = |Ұлы туыс = |Туыс = |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = |типі = |туынды атауы = Кіші тұқымдастары мен туыстары |туындылар = Мәтінді қараңыз |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Hantaviridae |commons = Hantaviridae |ictv = Hantaviridae |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Hantaviridae''' — [[Bunyaviricetes]] класына жататын теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ вирустарының тұқымдасы.<ref>{{cite web|title=History of the taxon: Family: ''Hantaviridae'' (2024 Release, MSL #40)|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202400018&taxon_name=Hantaviridae|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last1=Afzal |first1=Samia |last2=Ali |first2=Liaqat |last3=Batool |first3=Anum |last4=Afzal |first4=Momina |last5=Kanwal |first5=Nida |last6=Hassan |first6=Muhammad |last7=Safdar |first7=Muhammad |last8=Ahmad |first8=Atif |last9=Yang |first9=Jing |date=2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Frontiers in Microbiology |volume=14 |article-number=1233433 |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |doi-access=free |issn=1664-302X |pmc=10601933 |pmid=37901807}}</ref> Bunyaviricetes қатарының басқа өкілдерінен айырмашылығы — хантавирустар шағатын жәндіктер арқылы таралмайды, керісінше кеміргіштердің ағзасына ешқандай нұқсан келтірмей, оларда тұрақты тіршілік етеді.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Hart |first1=C. A. |last2=Bennett |first2=M. |date=1999-12-01 |title=Hantavirus infections: epidemiology and pathogenesis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1286457999002385 |journal=Microbes and Infection |volume=1 |issue=14 |pages=1229–1237 |doi=10.1016/S1286-4579(99)00238-5 |pmid=10580279 |issn=1286-4579}}</ref> ​Бұл атау алғашқы індет ошағы бақыланған [[Оңтүстік Корея]]дағы Хантаң өзенінің құрметіне қойылған.<ref name="ICTV9">{{cite web |title=ICTV 9th Report (2011) ''Bunyaviridae'' |url=https://ictv.global/report/chapter/peribunyaviridae |website=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |access-date=31 January 2019 |language=en |quote=Hanta: from Hantaan, river in South Korea near where type virus was isolated. |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010501/https://talk.ictvonline.org/ictv-reports/ictv_9th_report/negative-sense-rna-viruses-2011/w/negrna_viruses/205/bunyaviridae |archive-date=11 December 2018 |url-status=live }}</ref> == Әсері == ​Дүниежүзі бойынша хантавирустар жыл сайын шамамен 200 000 адамға әсер етеді деп есептеледі және олар адамдарда екі түрлі жедел қызба ауруын тудыруға жауапты: [[хантавирустық өкпе синдромы]] (ХӨС) және [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (БСГҚ).<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite journal |last1=Tian |first1=Huaiyu |last2=Stenseth |first2=Nils Chr |date=2019 |title=The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |volume=13 |issue=2 |pages=e0006901 |doi=10.1371/journal.pntd.0006901 |doi-access=free |issn=1935-2735 |pmc=6383869 |pmid=30789905}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Vial |first1=Pablo A. |last2=Ferrés |first2=Marcela |last3=Vial |first3=Cecilia |last4=Klingström |first4=Jonas |last5=Ahlm |first5=Clas |last6=López |first6=René |last7=Corre |first7=Nicole Le |last8=Mertz |first8=Gregory J. |date=2023-09-01 |title=Hantavirus in humans: a review of clinical aspects and management |url=https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(23)00128-7/abstract |journal=The Lancet Infectious Diseases |language=English |volume=23 |issue=9 |pages=e371–e382 |doi=10.1016/S1473-3099(23)00128-7 |issn=1473-3099 |pmid=37105214}}</ref> ​Қазіргі таңда хантавирусқа қарсы лицензияланған емдеу әдістері немесе вакциналар жоқ, десек те, [[лактоферрин]], [[рибавирин]], [[фавипиравир]] және [[вандетаниб]] сияқты бірнеше препараттардың өмір сүру деңгейін жақсартатыны дәлелденді.<ref name=":0" /> ​Адамдардың хантавирустарды жұқтыруы әдетте вируспен ластанған аэрозольдердің әсерінен немесе вирустың табиғи иесі болып табылатын инфекцияланған кеміргіштермен жанасудан болады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Бұл заңдылықтан жалғыз белгілі ерекшелік — Анд вирусы, ол адамнан адамға жұғуы тіркелген жалғыз хантавирус түрі болып табылады.<ref name=":2" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sknjgdmytz6xfvcaby5nnb2ys7q74yh 3601963 3601962 2026-05-08T19:06:11Z 1nter pares 146705 3601963 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Hantaviridae |суреті = Sin Nombre hanta virus TEM PHIL 1136 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = тұқымдас |латын = ''Hantaviridae'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = |Ұлы туыс = |Туыс = |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = |типі = |туынды атауы = Кіші тұқымдастары мен туыстары |туындылар = Мәтінді қараңыз |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Hantaviridae |commons = Hantaviridae |ictv = Hantaviridae |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Hantaviridae''' — [[Bunyaviricetes]] класына жататын теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ вирустарының тұқымдасы.<ref>{{cite web|title=History of the taxon: Family: ''Hantaviridae'' (2024 Release, MSL #40)|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202400018&taxon_name=Hantaviridae|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last1=Afzal |first1=Samia |last2=Ali |first2=Liaqat |last3=Batool |first3=Anum |last4=Afzal |first4=Momina |last5=Kanwal |first5=Nida |last6=Hassan |first6=Muhammad |last7=Safdar |first7=Muhammad |last8=Ahmad |first8=Atif |last9=Yang |first9=Jing |date=2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Frontiers in Microbiology |volume=14 |article-number=1233433 |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |doi-access=free |issn=1664-302X |pmc=10601933 |pmid=37901807}}</ref> Bunyaviricetes қатарының басқа өкілдерінен айырмашылығы — хантавирустар шағатын жәндіктер арқылы таралмайды, керісінше кеміргіштердің ағзасына ешқандай нұқсан келтірмей, оларда тұрақты тіршілік етеді.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Hart |first1=C. A. |last2=Bennett |first2=M. |date=1999-12-01 |title=Hantavirus infections: epidemiology and pathogenesis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1286457999002385 |journal=Microbes and Infection |volume=1 |issue=14 |pages=1229–1237 |doi=10.1016/S1286-4579(99)00238-5 |pmid=10580279 |issn=1286-4579}}</ref> ​Бұл атау алғашқы індет ошағы бақыланған [[Оңтүстік Корея]]дағы Хантаң өзенінің құрметіне қойылған.<ref name="ICTV9">{{cite web |title=ICTV 9th Report (2011) ''Bunyaviridae'' |url=https://ictv.global/report/chapter/peribunyaviridae |website=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |access-date=31 January 2019 |language=en |quote=Hanta: from Hantaan, river in South Korea near where type virus was isolated. |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010501/https://talk.ictvonline.org/ictv-reports/ictv_9th_report/negative-sense-rna-viruses-2011/w/negrna_viruses/205/bunyaviridae |archive-date=11 December 2018 |url-status=live }}</ref> == Әсері == ​Дүниежүзі бойынша хантавирустар жыл сайын шамамен 200 000 адамға әсер етеді деп есептеледі және олар адамдарда екі түрлі жедел қызба ауруын тудыруға жауапты: [[хантавирустық өкпе синдромы]] (ХӨС) және [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (БСГҚ).<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite journal |last1=Tian |first1=Huaiyu |last2=Stenseth |first2=Nils Chr |date=2019 |title=The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |volume=13 |issue=2 |pages=e0006901 |doi=10.1371/journal.pntd.0006901 |doi-access=free |issn=1935-2735 |pmc=6383869 |pmid=30789905}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Vial |first1=Pablo A. |last2=Ferrés |first2=Marcela |last3=Vial |first3=Cecilia |last4=Klingström |first4=Jonas |last5=Ahlm |first5=Clas |last6=López |first6=René |last7=Corre |first7=Nicole Le |last8=Mertz |first8=Gregory J. |date=2023-09-01 |title=Hantavirus in humans: a review of clinical aspects and management |url=https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(23)00128-7/abstract |journal=The Lancet Infectious Diseases |language=English |volume=23 |issue=9 |pages=e371–e382 |doi=10.1016/S1473-3099(23)00128-7 |issn=1473-3099 |pmid=37105214}}</ref> ​Қазіргі таңда хантавирусқа қарсы лицензияланған емдеу әдістері немесе вакциналар жоқ, десек те, [[лактоферрин]], [[рибавирин]], [[фавипиравир]] және [[вандетаниб]] сияқты бірнеше препараттардың өмір сүру деңгейін жақсартатыны дәлелденді.<ref name=":0" /> ​Адамдардың хантавирустарды жұқтыруы әдетте вируспен ластанған аэрозольдердің әсерінен немесе вирустың табиғи иесі болып табылатын инфекцияланған кеміргіштермен жанасудан болады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Бұл заңдылықтан жалғыз белгілі ерекшелік — Анд вирусы, ол адамнан адамға жұғуы тіркелген жалғыз хантавирус түрі болып табылады.<ref name=":2" /> == Классификациясы == ​Бұл тұқымдас келесі қосалқы тұқымдастар мен тектерді қамтиды (мұндағы -virinae жұрнағы қосалқы тұқымдасты, ал -virus жұрнағы текті білдіреді):<ref>{{cite web|title=Virus Taxonomy: 2024 Release|url=https://ictv.global/taxonomy|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref> * ''[[Actantavirinae]]'' ** ''[[Actinovirus]]'' ** ''[[Percilovirus]]'' * ''[[Agantavirinae]]'' ** ''[[Agnathovirus]]'' * ''[[Mammantavirinae]]'' ** ''[[Loanvirus]]'' ** ''[[Mobatvirus]]'' ** ''[[Orthohantavirus]]'' ** ''[[Thottimvirus]]'' * ''[[Repantavirinae]]'' ** ''[[Reptillovirus]]'' == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0m14g4p61y1p6j9bgoy3h37k7sd2dhd 3601964 3601963 2026-05-08T19:09:47Z 1nter pares 146705 3601964 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Hantaviridae |суреті = Sin Nombre hanta virus TEM PHIL 1136 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = тұқымдас |латын = ''Hantaviridae'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = |Ұлы туыс = |Туыс = |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = |типі = |туынды атауы = Кіші тұқымдастары мен туыстары |туындылар = Мәтінді қараңыз |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Hantaviridae |commons = Hantaviridae |ictv = Hantaviridae |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Hantaviridae''' — [[Bunyaviricetes]] класына жататын теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ вирустарының тұқымдасы.<ref>{{cite web|title=History of the taxon: Family: ''Hantaviridae'' (2024 Release, MSL #40)|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202400018&taxon_name=Hantaviridae|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last1=Afzal |first1=Samia |last2=Ali |first2=Liaqat |last3=Batool |first3=Anum |last4=Afzal |first4=Momina |last5=Kanwal |first5=Nida |last6=Hassan |first6=Muhammad |last7=Safdar |first7=Muhammad |last8=Ahmad |first8=Atif |last9=Yang |first9=Jing |date=2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Frontiers in Microbiology |volume=14 |article-number=1233433 |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |doi-access=free |issn=1664-302X |pmc=10601933 |pmid=37901807}}</ref> Bunyaviricetes қатарының басқа өкілдерінен айырмашылығы — хантавирустар шағатын жәндіктер арқылы таралмайды, керісінше кеміргіштердің ағзасына ешқандай нұқсан келтірмей, оларда тұрақты тіршілік етеді.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Hart |first1=C. A. |last2=Bennett |first2=M. |date=1999-12-01 |title=Hantavirus infections: epidemiology and pathogenesis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1286457999002385 |journal=Microbes and Infection |volume=1 |issue=14 |pages=1229–1237 |doi=10.1016/S1286-4579(99)00238-5 |pmid=10580279 |issn=1286-4579}}</ref> ​Бұл атау алғашқы індет ошағы бақыланған [[Оңтүстік Корея]]дағы Хантаң өзенінің құрметіне қойылған.<ref name="ICTV9">{{cite web |title=ICTV 9th Report (2011) ''Bunyaviridae'' |url=https://ictv.global/report/chapter/peribunyaviridae |website=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |access-date=31 January 2019 |language=en |quote=Hanta: from Hantaan, river in South Korea near where type virus was isolated. |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010501/https://talk.ictvonline.org/ictv-reports/ictv_9th_report/negative-sense-rna-viruses-2011/w/negrna_viruses/205/bunyaviridae |archive-date=11 December 2018 |url-status=live }}</ref> == Әсері == ​Дүниежүзі бойынша хантавирустар жыл сайын шамамен 200 000 адамға әсер етеді деп есептеледі және олар адамдарда екі түрлі жедел қызба ауруын тудыруға жауапты: [[хантавирустық өкпе синдромы]] (ХӨС) және [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (БСГҚ).<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite journal |last1=Tian |first1=Huaiyu |last2=Stenseth |first2=Nils Chr |date=2019 |title=The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |volume=13 |issue=2 |pages=e0006901 |doi=10.1371/journal.pntd.0006901 |doi-access=free |issn=1935-2735 |pmc=6383869 |pmid=30789905}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Vial |first1=Pablo A. |last2=Ferrés |first2=Marcela |last3=Vial |first3=Cecilia |last4=Klingström |first4=Jonas |last5=Ahlm |first5=Clas |last6=López |first6=René |last7=Corre |first7=Nicole Le |last8=Mertz |first8=Gregory J. |date=2023-09-01 |title=Hantavirus in humans: a review of clinical aspects and management |url=https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(23)00128-7/abstract |journal=The Lancet Infectious Diseases |language=English |volume=23 |issue=9 |pages=e371–e382 |doi=10.1016/S1473-3099(23)00128-7 |issn=1473-3099 |pmid=37105214}}</ref> ​Қазіргі таңда хантавирусқа қарсы лицензияланған емдеу әдістері немесе вакциналар жоқ, десек те, [[лактоферрин]], [[рибавирин]], [[фавипиравир]] және [[вандетаниб]] сияқты бірнеше препараттардың өмір сүру деңгейін жақсартатыны дәлелденді.<ref name=":0" /> ​Адамдардың хантавирустарды жұқтыруы әдетте вируспен ластанған аэрозольдердің әсерінен немесе вирустың табиғи иесі болып табылатын инфекцияланған кеміргіштермен жанасудан болады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Бұл заңдылықтан жалғыз белгілі ерекшелік — Анд вирусы, ол адамнан адамға жұғуы тіркелген жалғыз хантавирус түрі болып табылады.<ref name=":2" /> == Классификациясы == ​Бұл тұқымдас келесі қосалқы тұқымдастар мен тектерді қамтиды (мұндағы -virinae жұрнағы қосалқы тұқымдасты, ал -virus жұрнағы текті білдіреді):<ref>{{cite web|title=Virus Taxonomy: 2024 Release|url=https://ictv.global/taxonomy|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref> * ''[[Actantavirinae]]'' ** ''[[Actinovirus]]'' ** ''[[Percilovirus]]'' * ''[[Agantavirinae]]'' ** ''[[Agnathovirus]]'' * ''[[Mammantavirinae]]'' ** ''[[Loanvirus]]'' ** ''[[Mobatvirus]]'' ** ''[[Orthohantavirus]]'' ** ''[[Thottimvirus]]'' * ''[[Repantavirinae]]'' ** ''[[Reptillovirus]]'' == Хантавирус індеттері == ​Өткен ғасырда хантавирустың екі ірі індеті тіркелді: алғашқысы Корей соғысы кезінде (1950–1953) орын алып, одан АҚШ-тың 3000-ға жуық сарбазы зардап шекті. Екінші індет 1993 жылы Америка Құрама Штаттарының «[[Төрт бұрыш]]<nowiki/>» аймағында құжатталды.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> ​Hantaviridae тұқымдасы 2026 жылғы [[MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті]]не себепші болды.<ref>{{Cite web |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |access-date=2026-05-07 |website=www.who.int |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o44n34cq5pb8qaqngy6ztavvye943y8 3601965 3601964 2026-05-08T19:11:32Z 1nter pares 146705 +[[Санат:Hantaviridae]]; +[[Санат:Вирус тұқымдастары]]; +[[Санат:Bunyavirales]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3601965 wikitext text/x-wiki {{Таксон |атауы = Hantaviridae |суреті = Sin Nombre hanta virus TEM PHIL 1136 lores.jpg |сурет атауы = |сурет сипаттамасы = [[Sin Nombre virus|Sin Nombre вирусының]] трансмиссиялық электрондық микрографиясы |сурет жиынтығы = |патшалық = Orthornavirae |туыстары = |ранг = тұқымдас |латын = ''Hantaviridae'' |автор = |домен = Riboviria |ұлы патшалығы = |кіші патшалығы = |Ұлы тип = |Тип = Negarnaviricota |Кіші тип = |Инфра тип = |Ұлы бөлім = |Бөлім = |Кіші бөлім = |Ұлы класс = |Класс = Bunyaviricetes |Кіші класс = |Инфра класс = |Ұлы отряд = |Отряд = Elliovirales |Кіші отряд = |Ұлы қатар = |Қатар = |Кіші қатар = |Ұлы тұқымдас = |Тұқымдас = Hantaviridae |Кіші тұқымдас = |Ұлы туыс = |Туыс = |Кіші туыс = |Ұлы түр = |Түр = |Кіші түр = |син = |типі = |туынды атауы = Кіші тұқымдастары мен туыстары |туындылар = Мәтінді қараңыз |ранг картасы = |ранг картасының атауы = |ранг картасының ені = |ранг аңызы = |ХТҚО статусы = |ХТҚО = |Балтимур бойынша тобы = |wikispecies = Hantaviridae |commons = Hantaviridae |ictv = Hantaviridae |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Hantaviridae''' — [[Bunyaviricetes]] класына жататын теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ вирустарының тұқымдасы.<ref>{{cite web|title=History of the taxon: Family: ''Hantaviridae'' (2024 Release, MSL #40)|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202400018&taxon_name=Hantaviridae|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last1=Afzal |first1=Samia |last2=Ali |first2=Liaqat |last3=Batool |first3=Anum |last4=Afzal |first4=Momina |last5=Kanwal |first5=Nida |last6=Hassan |first6=Muhammad |last7=Safdar |first7=Muhammad |last8=Ahmad |first8=Atif |last9=Yang |first9=Jing |date=2023 |title=Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection |journal=Frontiers in Microbiology |volume=14 |article-number=1233433 |doi=10.3389/fmicb.2023.1233433 |doi-access=free |issn=1664-302X |pmc=10601933 |pmid=37901807}}</ref> Bunyaviricetes қатарының басқа өкілдерінен айырмашылығы — хантавирустар шағатын жәндіктер арқылы таралмайды, керісінше кеміргіштердің ағзасына ешқандай нұқсан келтірмей, оларда тұрақты тіршілік етеді.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Hart |first1=C. A. |last2=Bennett |first2=M. |date=1999-12-01 |title=Hantavirus infections: epidemiology and pathogenesis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1286457999002385 |journal=Microbes and Infection |volume=1 |issue=14 |pages=1229–1237 |doi=10.1016/S1286-4579(99)00238-5 |pmid=10580279 |issn=1286-4579}}</ref> ​Бұл атау алғашқы індет ошағы бақыланған [[Оңтүстік Корея]]дағы Хантаң өзенінің құрметіне қойылған.<ref name="ICTV9">{{cite web |title=ICTV 9th Report (2011) ''Bunyaviridae'' |url=https://ictv.global/report/chapter/peribunyaviridae |website=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |access-date=31 January 2019 |language=en |quote=Hanta: from Hantaan, river in South Korea near where type virus was isolated. |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010501/https://talk.ictvonline.org/ictv-reports/ictv_9th_report/negative-sense-rna-viruses-2011/w/negrna_viruses/205/bunyaviridae |archive-date=11 December 2018 |url-status=live }}</ref> == Әсері == ​Дүниежүзі бойынша хантавирустар жыл сайын шамамен 200 000 адамға әсер етеді деп есептеледі және олар адамдарда екі түрлі жедел қызба ауруын тудыруға жауапты: [[хантавирустық өкпе синдромы]] (ХӨС) және [[бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба]] (БСГҚ).<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite journal |last1=Tian |first1=Huaiyu |last2=Stenseth |first2=Nils Chr |date=2019 |title=The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |volume=13 |issue=2 |pages=e0006901 |doi=10.1371/journal.pntd.0006901 |doi-access=free |issn=1935-2735 |pmc=6383869 |pmid=30789905}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Vial |first1=Pablo A. |last2=Ferrés |first2=Marcela |last3=Vial |first3=Cecilia |last4=Klingström |first4=Jonas |last5=Ahlm |first5=Clas |last6=López |first6=René |last7=Corre |first7=Nicole Le |last8=Mertz |first8=Gregory J. |date=2023-09-01 |title=Hantavirus in humans: a review of clinical aspects and management |url=https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(23)00128-7/abstract |journal=The Lancet Infectious Diseases |language=English |volume=23 |issue=9 |pages=e371–e382 |doi=10.1016/S1473-3099(23)00128-7 |issn=1473-3099 |pmid=37105214}}</ref> ​Қазіргі таңда хантавирусқа қарсы лицензияланған емдеу әдістері немесе вакциналар жоқ, десек те, [[лактоферрин]], [[рибавирин]], [[фавипиравир]] және [[вандетаниб]] сияқты бірнеше препараттардың өмір сүру деңгейін жақсартатыны дәлелденді.<ref name=":0" /> ​Адамдардың хантавирустарды жұқтыруы әдетте вируспен ластанған аэрозольдердің әсерінен немесе вирустың табиғи иесі болып табылатын инфекцияланған кеміргіштермен жанасудан болады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Бұл заңдылықтан жалғыз белгілі ерекшелік — Анд вирусы, ол адамнан адамға жұғуы тіркелген жалғыз хантавирус түрі болып табылады.<ref name=":2" /> == Классификациясы == ​Бұл тұқымдас келесі қосалқы тұқымдастар мен тектерді қамтиды (мұндағы -virinae жұрнағы қосалқы тұқымдасты, ал -virus жұрнағы текті білдіреді):<ref>{{cite web|title=Virus Taxonomy: 2024 Release|url=https://ictv.global/taxonomy|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=17 March 2025}}</ref> * ''[[Actantavirinae]]'' ** ''[[Actinovirus]]'' ** ''[[Percilovirus]]'' * ''[[Agantavirinae]]'' ** ''[[Agnathovirus]]'' * ''[[Mammantavirinae]]'' ** ''[[Loanvirus]]'' ** ''[[Mobatvirus]]'' ** ''[[Orthohantavirus]]'' ** ''[[Thottimvirus]]'' * ''[[Repantavirinae]]'' ** ''[[Reptillovirus]]'' == Хантавирус індеттері == ​Өткен ғасырда хантавирустың екі ірі індеті тіркелді: алғашқысы Корей соғысы кезінде (1950–1953) орын алып, одан АҚШ-тың 3000-ға жуық сарбазы зардап шекті. Екінші індет 1993 жылы Америка Құрама Штаттарының «[[Төрт бұрыш]]<nowiki/>» аймағында құжатталды.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> ​Hantaviridae тұқымдасы 2026 жылғы [[MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті]]не себепші болды.<ref>{{Cite web |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |access-date=2026-05-07 |website=www.who.int |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Hantaviridae]] [[Санат:Вирус тұқымдастары]] [[Санат:Bunyavirales]] 18y8p6qhb6bafot65yumk382zuh3x3h 14 780997 3601966 2026-05-08T19:13:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Вирустар таксономиясы]] [[Санат:Тұқымдастар (биология)]] 3601966 wikitext text/x-wiki [[Санат:Вирустар таксономиясы]] [[Санат:Тұқымдастар (биология)]] ica8dstdq1t0t0mz1pxo63w8jkcnuqe 14 780998 3601967 2026-05-08T19:16:56Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Вирустар]] [[Санат:Таксономия (биология)]] 3601967 wikitext text/x-wiki [[Санат:Вирустар]] [[Санат:Таксономия (биология)]] bnuxpvnwb8p11etur9e6vhxretc0jxa 0 780999 3601968 2026-05-08T19:17:35Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Сурет:Kyrgyzstan districts numbered.png|нобай|Қырғызстан ауылдық аудандары]] '''Қырғызстан аудандары''' ({{Lang-ky|Кыргызстандын райондору}}) — 40 аудан бар. Республикалық маңызы бар қалалардың аудандары дербес әкімшілік-аумақтық бірлік болып саналмайды.<ref>{{Cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/... 3601968 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kyrgyzstan districts numbered.png|нобай|Қырғызстан ауылдық аудандары]] '''Қырғызстан аудандары''' ({{Lang-ky|Кыргызстандын райондору}}) — 40 аудан бар. Республикалық маңызы бар қалалардың аудандары дербес әкімшілік-аумақтық бірлік болып саналмайды.<ref>{{Cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202276/10?mode=tekst|title=Закон КР от 25 апреля 2008 года № 65 "Об административно-территориальном устройстве Кыргызской Республики"|publisher=cbd.minjust.gov.kg|accessdate=2018-01-21|archivedate=2018-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180122001214/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202276/10?mode=tekst|url-status=live}}</ref> == Баткен облысы == # [[Лейлек ауданы]] # [[Қадамжай ауданы]] # [[Баткен ауданы]] == Жалалабат облысы == # [[Ақсы ауданы]] # [[Алабұқа ауданы]] # [[Базарқорған ауданы]] # [[Наукен ауданы]] # [[Созақ ауданы (Қырғызстан)|Созақ ауданы]] # [[Тоғызтарау ауданы (Қырғызстан)|Тоғызтарау ауданы]] # [[Тоқтағұл ауданы]] # [[Шатқал ауданы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} aituh47xdhjn7j1bhcrdpyxrtq92cn2 3601969 3601968 2026-05-08T19:21:59Z TheNomadEditor 120280 3601969 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kyrgyzstan districts numbered.png|нобай|Қырғызстан ауылдық аудандары]] '''Қырғызстан аудандары''' ({{Lang-ky|Кыргызстандын райондору}}) — 40 аудан бар. Республикалық маңызы бар қалалардың аудандары дербес әкімшілік-аумақтық бірлік болып саналмайды.<ref>{{Cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202276/10?mode=tekst|title=Закон КР от 25 апреля 2008 года № 65 "Об административно-территориальном устройстве Кыргызской Республики"|publisher=cbd.minjust.gov.kg|accessdate=2018-01-21|archivedate=2018-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180122001214/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202276/10?mode=tekst|url-status=live}}</ref> == Баткен облысы == # [[Лейлек ауданы]] # [[Қадамжай ауданы]] # [[Баткен ауданы]] == Жалалабат облысы == # [[Ақсы ауданы]] # [[Алабұқа ауданы]] # [[Базарқорған ауданы]] # [[Наукен ауданы]] # [[Созақ ауданы (Қырғызстан)|Созақ ауданы]] # [[Тоғызтарау ауданы (Қырғызстан)|Тоғызтарау ауданы]] # [[Тоқтағұл ауданы]] # [[Шатқал ауданы]] == Ыстықкөл облысы == # [[Ақсу ауданы (Қырғызстан)|Ақсу ауданы]] # [[Жетіөгіз ауданы]] # [[Ыстықкөл ауданы]] # [[Тоң ауданы]] # [[Түп ауданы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан аудандары]] 34g4pj3guhx3o6c883n0iblww61hbfm 3602112 3601969 2026-05-09T07:25:40Z TheNomadEditor 120280 /* Ыстықкөл облысы */ 3602112 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kyrgyzstan districts numbered.png|нобай|Қырғызстан ауылдық аудандары]] '''Қырғызстан аудандары''' ({{Lang-ky|Кыргызстандын райондору}}) — 40 аудан бар. Республикалық маңызы бар қалалардың аудандары дербес әкімшілік-аумақтық бірлік болып саналмайды.<ref>{{Cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202276/10?mode=tekst|title=Закон КР от 25 апреля 2008 года № 65 "Об административно-территориальном устройстве Кыргызской Республики"|publisher=cbd.minjust.gov.kg|accessdate=2018-01-21|archivedate=2018-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180122001214/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202276/10?mode=tekst|url-status=live}}</ref> == Баткен облысы == # [[Лейлек ауданы]] — (#1, аудан орталығы — [[Раззақов (қала)|Раззақов]]) # [[Қадамжай ауданы]] — (#3, аудан орталығы — [[Қадамжай]]) # [[Баткен ауданы]] — (#2, аудан орталығы — [[Баткен]]) == Жалалабат облысы == # [[Ақсы ауданы]] — (#14, аудан орталығы — [[Керуен (қала)|Керуен]]) # [[Алабұқа ауданы]] — (#15, аудан орталығы — [[Алабұқа]]) # [[Базарқорған ауданы]] — (#12, аудан орталығы — [[Базарқорған]]) # [[Наукен ауданы]] — (#13, аудан орталығы — [[Масы (Қырғызстан)|Масы]]) # [[Созақ ауданы (Қырғызстан)|Созақ ауданы]] — (#11, аудан орталығы — [[Созақ (Қырғызстан)|Созақ]]) # [[Тоғызтарау ауданы (Қырғызстан)|Тоғызтарау ауданы]] — (#18, аудан орталығы — [[Қазарман]]) # [[Тоқтағұл ауданы]] — (#17, аудан орталығы — [[Тоқтағұл]]) # [[Шатқал ауданы]] — (#16, аудан орталығы — [[Қаныш-Қия]]) == Ыстықкөл облысы == # [[Ақсу ауданы (Қырғызстан)|Ақсу ауданы]] — (#40, аудан орталығы — [[Ақсу (Ыстықкөл облысы)|Керуен]]) # [[Жетіөгіз ауданы]] — (#39, аудан орталығы — [[Қызылсу (Ыстықкөл облысы)|Керуен]]) # [[Ыстықкөл ауданы]] — (#36, аудан орталығы — [[Шолпаната]]) # [[Тоң ауданы]] — (#38, аудан орталығы — [[Бөкенбаев]]) # [[Түп ауданы]] — (#37, аудан орталығы — Түп) == Нарын облысы == # [[Ақдала ауданы]] — (#33, аудан орталығы — [[Баетов]]) # [[Атбасы ауданы]] — (#35, аудан орталығы — [[Атбасы (Нарын облысы)|Атбасы]]) # [[Жұмғал ауданы]] — (#31, аудан орталығы — Чаек) # [[Қошқар ауданы]] — (#32, аудан орталығы — [[Қошқар (ауыл)|Қошқар]]) # [[Нарын ауданы (Қырғызстан)|Нарын ауданы]] — (#34, аудан орталығы — [[Нарын]]) == Ош облысы == # [[Алай ауданы]] — (#8, аудан орталығы — [[Гүлше]]) # [[Араван ауданы]] — (#6, аудан орталығы — [[Араван (Араван ауданы)|Араван]]) # [[Қарақұлжа ауданы]] — (#10, аудан орталығы — [[Қарақұлжа]]) # [[Қарасу ауданы (Қырғызстан)|Қарасу ауданы]] — (#7, аудан орталығы — [[Қарасу (қала, Ош облысы)|Қарасу]]) # [[Науқат ауданы]] — (#5, аудан орталығы — [[Науқат]]) # [[Өзген ауданы]] — (#9, аудан орталығы — [[Өзген]]) # [[Чоң Алай ауданы]] — (#4, аудан орталығы — [[Дараут-Қорған]]) == Талас облысы == # [[Бақайата ауданы]] — (#20, аудан орталығы — [[Бақайата]]) # [[Айтматов ауданы]] — (#19, аудан орталығы — [[Қызыладыр (Қырғызстан)|Қызыладыр]]) # [[Манас ауданы]] — (#21, аудан орталығы — [[Семетей (Қырғызстан)|Семетей]]) # [[Талас ауданы (Қырғызстан)|Талас ауданы]] — (#22, аудан орталығы — Манас) == Шу облысы == # [[Аламүдін ауданы]] — (#27, аудан орталығы — [[Лебединовка]]) # [[Жайыл ауданы]] — (#24, аудан орталығы — [[Қарабалта]]) # [[Кемин ауданы]] — (#30, аудан орталығы — [[Кемин]]) # [[Мәскеу ауданы (Қырғызстан)|Мәскеу ауданы]] — (#25, аудан орталығы — [[Беловодское (Шу облысы)|Беловодское]]) # [[Панфилов ауданы (Қырғызстан)|Панфилов ауданы]] — (#23, аудан орталығы — [[Қайыңды (Шу облысы)|Қайыңды]]) # [[Соқылық ауданы]] — (#26, аудан орталығы — Соқылық) # [[Шу ауданы (Қырғызстан)|Шу ауданы]] — (#29, аудан орталығы — [[Тоқмақ]]) # [[Ыстықата ауданы]] — (#28, аудан орталығы — [[Қант (қала)|Қант]]) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан аудандары]] g59zymp4wf62tbqq7id8t0n9caavmus 3602115 3602112 2026-05-09T07:30:37Z TheNomadEditor 120280 /* Шу облысы */ 3602115 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kyrgyzstan districts numbered.png|нобай|Қырғызстан ауылдық аудандары]] '''Қырғызстан аудандары''' ({{Lang-ky|Кыргызстандын райондору}}) — 40 аудан бар. Республикалық маңызы бар қалалардың аудандары дербес әкімшілік-аумақтық бірлік болып саналмайды.<ref>{{Cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202276/10?mode=tekst|title=Закон КР от 25 апреля 2008 года № 65 "Об административно-территориальном устройстве Кыргызской Республики"|publisher=cbd.minjust.gov.kg|accessdate=2018-01-21|archivedate=2018-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180122001214/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/202276/10?mode=tekst|url-status=live}}</ref> == Баткен облысы == # [[Лейлек ауданы]] — (#1, аудан орталығы — [[Раззақов (қала)|Раззақов]]) # [[Қадамжай ауданы]] — (#3, аудан орталығы — [[Қадамжай]]) # [[Баткен ауданы]] — (#2, аудан орталығы — [[Баткен]]) == Жалалабат облысы == # [[Ақсы ауданы]] — (#14, аудан орталығы — [[Керуен (қала)|Керуен]]) # [[Алабұқа ауданы]] — (#15, аудан орталығы — [[Алабұқа]]) # [[Базарқорған ауданы]] — (#12, аудан орталығы — [[Базарқорған]]) # [[Наукен ауданы]] — (#13, аудан орталығы — [[Масы (Қырғызстан)|Масы]]) # [[Созақ ауданы (Қырғызстан)|Созақ ауданы]] — (#11, аудан орталығы — [[Созақ (Қырғызстан)|Созақ]]) # [[Тоғызтарау ауданы (Қырғызстан)|Тоғызтарау ауданы]] — (#18, аудан орталығы — [[Қазарман]]) # [[Тоқтағұл ауданы]] — (#17, аудан орталығы — [[Тоқтағұл]]) # [[Шатқал ауданы]] — (#16, аудан орталығы — [[Қаныш-Қия]]) == Ыстықкөл облысы == # [[Ақсу ауданы (Қырғызстан)|Ақсу ауданы]] — (#40, аудан орталығы — [[Ақсу (Ыстықкөл облысы)|Керуен]]) # [[Жетіөгіз ауданы]] — (#39, аудан орталығы — [[Қызылсу (Ыстықкөл облысы)|Керуен]]) # [[Ыстықкөл ауданы]] — (#36, аудан орталығы — [[Шолпаната]]) # [[Тоң ауданы]] — (#38, аудан орталығы — [[Бөкенбаев]]) # [[Түп ауданы]] — (#37, аудан орталығы — Түп) == Нарын облысы == # [[Ақдала ауданы]] — (#33, аудан орталығы — [[Баетов]]) # [[Атбасы ауданы]] — (#35, аудан орталығы — [[Атбасы (Нарын облысы)|Атбасы]]) # [[Жұмғал ауданы]] — (#31, аудан орталығы — Чаек) # [[Қошқар ауданы]] — (#32, аудан орталығы — [[Қошқар (ауыл)|Қошқар]]) # [[Нарын ауданы (Қырғызстан)|Нарын ауданы]] — (#34, аудан орталығы — [[Нарын]]) == Ош облысы == # [[Алай ауданы]] — (#8, аудан орталығы — [[Гүлше]]) # [[Араван ауданы]] — (#6, аудан орталығы — [[Араван (Араван ауданы)|Араван]]) # [[Қарақұлжа ауданы]] — (#10, аудан орталығы — [[Қарақұлжа]]) # [[Қарасу ауданы (Қырғызстан)|Қарасу ауданы]] — (#7, аудан орталығы — [[Қарасу (қала, Ош облысы)|Қарасу]]) # [[Науқат ауданы]] — (#5, аудан орталығы — [[Науқат]]) # [[Өзген ауданы]] — (#9, аудан орталығы — [[Өзген]]) # [[Чоң Алай ауданы]] — (#4, аудан орталығы — [[Дараут-Қорған]]) == Талас облысы == # [[Бақайата ауданы]] — (#20, аудан орталығы — [[Бақайата]]) # [[Айтматов ауданы]] — (#19, аудан орталығы — [[Қызыладыр (Қырғызстан)|Қызыладыр]]) # [[Манас ауданы]] — (#21, аудан орталығы — [[Семетей (Қырғызстан)|Семетей]]) # [[Талас ауданы (Қырғызстан)|Талас ауданы]] — (#22, аудан орталығы — Манас) == Шу облысы == # [[Аламүдін ауданы]] — (#27, аудан орталығы — [[Лебединовка]]) # [[Жайыл ауданы]] — (#24, аудан орталығы — [[Қарабалта]]) # [[Кемин ауданы]] — (#30, аудан орталығы — [[Кемин]]) # [[Мәскеу ауданы (Қырғызстан)|Мәскеу ауданы]] — (#25, аудан орталығы — [[Беловодское (Шу облысы)|Беловодское]]) # [[Панфилов ауданы (Қырғызстан)|Панфилов ауданы]] — (#23, аудан орталығы — [[Қайыңды (Шу облысы)|Қайыңды]]) # [[Соқылық ауданы]] — (#26, аудан орталығы — Соқылық) # [[Шу ауданы (Қырғызстан)|Шу ауданы]] — (#29, аудан орталығы — [[Тоқмақ]]) # [[Ыстықата ауданы]] — (#28, аудан орталығы — [[Қант (қала)|Қант]])<ref>{{cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/zhambyl-oblysynyn-korday-zhane-merke-audandary-kyrgyzstannan-tolyk-koleminde-suarmaly-su-alady_a2718815|title=Жамбыл облысының Қордай және Мерке аудандары Қырғызстаннан толық көлемінде суармалы су алады|author=|date=2014-11-21|work=|publisher=inform.kz|accessdate=2026-05-08|lang=kk}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан аудандары]] rsehdqpomkm9esbbqttei82efdsnuox 3 781000 3601971 2026-05-08T19:28:18Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601971 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Alejandro(alv)}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 00:28, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) 7k4k6p9rose18xa1gomup79cd5r3hfu 10 781001 3601974 2026-05-08T19:59:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: <includeonly>{{Инфобокс |үлгі_атауы = Індет |үсті = {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|{{PAGENAME}}}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|250px}}]]}} |сурет_атауы = {{{Сурет тақырыбы|}}} |тақырыпша1 = Жалпы мәліметі |белгі2 = Ауруы |мәтін2... 3601974 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |үлгі_атауы = Індет |үсті = {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|{{PAGENAME}}}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|250px}}]]}} |сурет_атауы = {{{Сурет тақырыбы|}}} |тақырыпша1 = Жалпы мәліметі |белгі2 = Ауруы |мәтін2 = {{{Ауруы|}}} |белгі3 = Вирус штамы |мәтін3 = {{{Вирус штамы|}}} |белгі4 = Қоздырғышы |мәтін4 = {{{Қоздырғышы|}}} |белгі5 = Орналасуы |мәтін5 = {{{Орналасуы|}}} |белгі6 = Бастапқы ошағы |мәтін6 = {{{Бастапқы ошағы|}}} |белгі7 = Алғашқы жағдай |мәтін7 = {{{Алғашқы жағдай|}}} |белгі8 = Күні |мәтін8 = {{{Күні|}}} |тақырыпша9 = Статистикасы |белгі10 = Расталған жағдайлар |мәтін10 = {{{Расталған жағдайлар|}}} |белгі11 = Күдікті жағдайлар |мәтін11 = {{{Күдікті жағдайлар|}}} |белгі12 = Қайтыс болғандар |мәтін12 = {{{Қайтыс болғандар|}}} |белгі13 = Жазылғандар |мәтін13 = {{{Жазылғандар|}}} |белгі14 = Өлім көрсеткіші |мәтін14 = {{{Өлім көрсеткіші|}}} |тақырыпша15 = Басқа мәліметтері |белгі16 = Денсаулық сақтау ұйымы |мәтін16 = {{{Денсаулық сақтау ұйымы|}}} |белгі17 = Веб-сайты |мәтін17 = {{URL|{{{Веб-сайты|}}}}} |асты = {{{Ауруы|}}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 83shvn3z3lrxgrxgz8i0b2me3ss4tuo 3601977 3601974 2026-05-08T20:03:27Z 1nter pares 146705 3601977 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |үлгі_атауы = Індет |үсті = {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|{{PAGENAME}}}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|220px}}|Сурет]]}} |сурет_атауы = {{#if:{{{Сурет тақырыбы|}}} | <small>{{{Сурет тақырыбы}}}</small>}} |тақырыпша1 = Жалпы мәліметі |белгі2 = Ауруы |мәтін2 = {{{Ауруы|}}} |белгі3 = Вирус штамы |мәтін3 = {{{Вирус штамы|}}} |белгі4 = Қоздырғышы |мәтін4 = {{{Қоздырғышы|}}} |белгі5 = Орналасуы |мәтін5 = {{{Орналасуы|}}} |белгі6 = Бастапқы ошағы |мәтін6 = {{{Бастапқы ошағы|}}} |белгі7 = Алғашқы жағдай |мәтін7 = {{{Алғашқы жағдай|}}} |белгі8 = Күні |мәтін8 = {{{Күні|}}} |тақырыпша9 = Статистикасы |белгі10 = Расталған жағдайлар |мәтін10 = {{{Расталған жағдайлар|}}} |белгі11 = Күдікті жағдайлар |мәтін11 = {{{Күдікті жағдайлар|}}} |белгі12 = Қайтыс болғандар |мәтін12 = {{{Қайтыс болғандар|}}} |белгі13 = Жазылғандар |мәтін13 = {{{Жазылғандар|}}} |белгі14 = Өлім көрсеткіші |мәтін14 = {{{Өлім көрсеткіші|}}} |тақырыпша15 = Басқа мәліметтері |белгі16 = Денсаулық сақтау ұйымы |мәтін16 = {{{Денсаулық сақтау ұйымы|}}} |белгі17 = Веб-сайты |мәтін17 = {{URL|{{{Веб-сайты|}}}}} |асты = {{{Ауруы|}}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 0wz74yjea90cn2imr1r0jtzl6okaavj 3601978 3601977 2026-05-08T20:07:05Z 1nter pares 146705 3601978 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |үлгі_атауы = Індет |үсті = {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|{{PAGENAME}}}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|220px}}|Сурет]]}} |сурет_атауы = {{#if:{{{Сурет тақырыбы|}}} | <small>{{{Сурет тақырыбы}}}</small>}} |тақырыпша1 = Жалпы мәліметі |белгі2 = Ауруы |мәтін2 = {{{Ауруы|}}} |белгі3 = Вирус штамы |мәтін3 = {{{Вирус штамы|}}} |белгі4 = Қоздырғышы |мәтін4 = {{{Қоздырғышы|}}} |белгі5 = Орналасуы |мәтін5 = {{{Орналасуы|}}} |белгі6 = Бастапқы ошағы |мәтін6 = {{{Бастапқы ошағы|}}} |белгі7 = Алғашқы жағдай |мәтін7 = {{{Алғашқы жағдай|}}} |белгі8 = Күні |мәтін8 = {{{Күні|}}} |тақырыпша9 = Статистикасы |белгі10 = Расталған жағдайлар |мәтін10 = {{{Расталған жағдайлар|}}} |белгі11 = Күдікті жағдайлар |мәтін11 = {{{Күдікті жағдайлар|}}} |белгі12 = Қайтыс болғандар |мәтін12 = {{{Қайтыс болғандар|}}} |белгі13 = Жазылғандар |мәтін13 = {{{Жазылғандар|}}} |белгі14 = Өлім көрсеткіші |мәтін14 = {{{Өлім көрсеткіші|}}} |тақырыпша15 = Басқа мәліметтері |белгі16 = Денсаулық сақтау ұйымы |мәтін16 = {{{Денсаулық сақтау ұйымы|}}} |белгі17 = Веб-сайты |мәтін17 = {{URL|{{{Веб-сайты|}}}}} |тақырыпша+8 = {{#if: {{{Ортаққор|}}} |[[Сурет:Commons-logo.svg|15px|link=Ортаққор]] '''[[:commons:Category:{{{Ортаққор}}}|{{{Атауы}}}]]'''}} |асты = {{{Ауруы|}}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> m6gue2f993a0fa9dnjxwhiq0ch59bnl 3601981 3601978 2026-05-08T20:08:33Z 1nter pares 146705 3601981 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |үлгі_атауы = Індет |үсті = {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|{{PAGENAME}}}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|220px}}|Сурет]]}} |сурет_атауы = {{#if:{{{Сурет тақырыбы|}}} | <small>{{{Сурет тақырыбы}}}</small>}} |тақырыпша1 = Жалпы мәліметі |белгі2 = Ауруы |мәтін2 = {{{Ауруы|}}} |белгі3 = Вирус штамы |мәтін3 = {{{Вирус штамы|}}} |белгі4 = Қоздырғышы |мәтін4 = {{{Қоздырғышы|}}} |белгі5 = Орналасуы |мәтін5 = {{{Орналасуы|}}} |белгі6 = Бастапқы ошағы |мәтін6 = {{{Бастапқы ошағы|}}} |белгі7 = Алғашқы жағдай |мәтін7 = {{{Алғашқы жағдай|}}} |белгі8 = Күні |мәтін8 = {{wikidata/p569|{{{Күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |тақырыпша9 = Статистикасы |белгі10 = Расталған жағдайлар |мәтін10 = {{{Расталған жағдайлар|}}} |белгі11 = Күдікті жағдайлар |мәтін11 = {{{Күдікті жағдайлар|}}} |белгі12 = Қайтыс болғандар |мәтін12 = {{{Қайтыс болғандар|}}} |белгі13 = Жазылғандар |мәтін13 = {{{Жазылғандар|}}} |белгі14 = Өлім көрсеткіші |мәтін14 = {{{Өлім көрсеткіші|}}} |тақырыпша15 = Басқа мәліметтері |белгі16 = Денсаулық сақтау ұйымы |мәтін16 = {{{Денсаулық сақтау ұйымы|}}} |белгі17 = Веб-сайты |мәтін17 = {{URL|{{{Веб-сайты|}}}}} |тақырыпша+8 = {{#if: {{{Ортаққор|}}} |[[Сурет:Commons-logo.svg|15px|link=Ортаққор]] '''[[:commons:Category:{{{Ортаққор}}}|{{{Атауы}}}]]'''}} |асты = {{{Ауруы|}}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> i0cwwsopctzvkqz4lkafcf7shpt3i63 3602071 3601981 2026-05-09T06:10:27Z 1nter pares 146705 3602071 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |үлгі_атауы = Індет |үсті = {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|{{PAGENAME}}}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|220px}}|Сурет]]}} |сурет_атауы = {{#if:{{{Сурет тақырыбы|}}} | <small>{{{Сурет тақырыбы}}}</small>}} |тақырыпша1 = Жалпы мәліметі |белгі2 = Ауруы |мәтін2 = {{{Ауруы|}}} |белгі3 = Вирус штамы |мәтін3 = {{{Вирус штамы|}}} |белгі4 = Қоздырғышы |мәтін4 = {{{Қоздырғышы|}}} |белгі5 = Орналасуы |мәтін5 = {{{Орналасуы|}}} |белгі6 = Бастапқы ошағы |мәтін6 = {{{Бастапқы ошағы|}}} |белгі7 = Алғашқы жағдай |мәтін7 = {{{Алғашқы жағдай|}}} |белгі8 = Дата |мәтін8 = {{{date|{{{дата|}}}}}} |тақырыпша9 = Статистикасы |белгі10 = Расталған жағдайлар |мәтін10 = {{{Расталған жағдайлар|}}} |белгі11 = Күдікті жағдайлар |мәтін11 = {{{Күдікті жағдайлар|}}} |белгі12 = Қайтыс болғандар |мәтін12 = {{{Қайтыс болғандар|}}} |белгі13 = Жазылғандар |мәтін13 = {{{Жазылғандар|}}} |белгі14 = Өлім көрсеткіші |мәтін14 = {{{Өлім көрсеткіші|}}} |тақырыпша15 = Басқа мәліметтері |белгі16 = Денсаулық сақтау ұйымы |мәтін16 = {{{Денсаулық сақтау ұйымы|}}} |белгі17 = Веб-сайты |мәтін17 = {{URL|{{{Веб-сайты|}}}}} |тақырыпша+8 = {{#if: {{{Ортаққор|}}} |[[Сурет:Commons-logo.svg|15px|link=Ортаққор]] '''[[:commons:Category:{{{Ортаққор}}}|{{{Атауы}}}]]'''}} |асты = {{{Ауруы|}}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 79mqdcr202wis4c8l8ox13uuhnbh6ah 3602075 3602071 2026-05-09T06:17:09Z 1nter pares 146705 3602075 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |үлгі_атауы = Індет |үсті = {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|{{PAGENAME}}}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|220px}}|Сурет]]}} |сурет_атауы = {{#if:{{{Сурет тақырыбы|}}} | <small>{{{Сурет тақырыбы}}}</small>}} |тақырыпша1 = Жалпы мәліметі |белгі2 = Ауруы |мәтін2 = {{{Ауруы|}}} |белгі3 = Вирус штамы |мәтін3 = {{{Вирус штамы|}}} |белгі4 = Қоздырғышы |мәтін4 = {{{Қоздырғышы|}}} |белгі5 = Орналасуы |мәтін5 = {{{Орналасуы|}}} |белгі6 = Бастапқы ошағы |мәтін6 = {{{Бастапқы ошағы|}}} |белгі7 = Алғашқы жағдай |мәтін7 = {{{Алғашқы жағдай|}}} |белгі8 = Дата |мәтін8 = {{{дата|}}} |тақырыпша9 = Статистикасы |белгі10 = Расталған жағдайлар |мәтін10 = {{{Расталған жағдайлар|}}} |белгі11 = Күдікті жағдайлар |мәтін11 = {{{Күдікті жағдайлар|}}} |белгі12 = Қайтыс болғандар |мәтін12 = {{{Қайтыс болғандар|}}} |белгі13 = Жазылғандар |мәтін13 = {{{Жазылғандар|}}} |белгі14 = Өлім көрсеткіші |мәтін14 = {{{Өлім көрсеткіші|}}} |тақырыпша15 = Басқа мәліметтері |белгі16 = Денсаулық сақтау ұйымы |мәтін16 = {{{Денсаулық сақтау ұйымы|}}} |белгі17 = Веб-сайты |мәтін17 = {{URL|{{{Веб-сайты|}}}}} |тақырыпша+8 = {{#if: {{{Ортаққор|}}} |[[Сурет:Commons-logo.svg|15px|link=Ортаққор]] '''[[:commons:Category:{{{Ортаққор}}}|{{{Атауы}}}]]'''}} |асты = {{{Ауруы|}}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> aejpz9wxmo91pndkbi74b3oengjeuo6 3602077 3602075 2026-05-09T06:18:26Z 1nter pares 146705 3602077 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |үлгі_атауы = Індет |үсті = {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|{{PAGENAME}}}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|220px}}|Сурет]]}} |сурет_атауы = {{#if:{{{Сурет тақырыбы|}}} | <small>{{{Сурет тақырыбы}}}</small>}} |тақырыпша1 = Жалпы мәліметі |белгі2 = Ауруы |мәтін2 = {{{Ауруы|}}} |белгі3 = Вирус штамы |мәтін3 = {{{Вирус штамы|}}} |белгі4 = Қоздырғышы |мәтін4 = {{{Қоздырғышы|}}} |белгі5 = Орналасуы |мәтін5 = {{{Орналасуы|}}} |белгі6 = Бастапқы ошағы |мәтін6 = {{{Бастапқы ошағы|}}} |белгі7 = Алғашқы жағдай |мәтін7 = {{{Алғашқы жағдай|}}} |белгі8 = Дата |мәтін8 = {{{Дата|}}} |тақырыпша9 = Статистикасы |белгі10 = Расталған жағдайлар |мәтін10 = {{{Расталған жағдайлар|}}} |белгі11 = Күдікті жағдайлар |мәтін11 = {{{Күдікті жағдайлар|}}} |белгі12 = Қайтыс болғандар |мәтін12 = {{{Қайтыс болғандар|}}} |белгі13 = Жазылғандар |мәтін13 = {{{Жазылғандар|}}} |белгі14 = Өлім көрсеткіші |мәтін14 = {{{Өлім көрсеткіші|}}} |тақырыпша15 = Басқа мәліметтері |белгі16 = Денсаулық сақтау ұйымы |мәтін16 = {{{Денсаулық сақтау ұйымы|}}} |белгі17 = Веб-сайты |мәтін17 = {{URL|{{{Веб-сайты|}}}}} |тақырыпша+8 = {{#if: {{{Ортаққор|}}} |[[Сурет:Commons-logo.svg|15px|link=Ортаққор]] '''[[:commons:Category:{{{Ортаққор}}}|{{{Атауы}}}]]'''}} |асты = {{{Ауруы|}}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> k5nqml6k0k6mrvqi9hpfiliibhjf9px 10 781002 3601975 2026-05-08T20:00:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: == Қолданылуы == <pre> {{Індет |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Ауруы = |Вирус штамы = |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Күні = |Расталған жағдайла... 3601975 wikitext text/x-wiki == Қолданылуы == <pre> {{Індет |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Ауруы = |Вирус штамы = |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Күні = |Расталған жағдайлар = |Күдікті жағдайлар = |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} </pre> pn2k7222zdpyl2b6j713otf0ns0x4kj 3602072 3601975 2026-05-09T06:10:39Z 1nter pares 146705 3602072 wikitext text/x-wiki == Қолданылуы == <pre> {{Індет |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Ауруы = |Вирус штамы = |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = |Расталған жағдайлар = |Күдікті жағдайлар = |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} </pre> 2xdj7r1k6adhiy2wmlsrbt7x60wpmf3 3 781003 3601990 2026-05-08T20:48:40Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3601990 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Санжар666}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 01:48, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) ko7qc5l9qs1vnrh1tf9hfwm9m64nd9m 0 781004 3601991 2026-05-08T20:49:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы Шпицбергендегі MV Hondius |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өк... 3601991 wikitext text/x-wiki {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы Шпицбергендегі MV Hondius |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Күні = |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 9<ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. evvrojk6nlnmxlpthh0cz4oqu10wid3 3601992 3601991 2026-05-08T20:49:45Z 1nter pares 146705 3601992 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы Шпицбергендегі MV Hondius |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Күні = |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 9<ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 932gox7icaq7lj43sk7k4dvg76wc9xu 3601995 3601992 2026-05-08T20:56:26Z 1nter pares 146705 3601995 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы Шпицбергендегі MV Hondius |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Күні = |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 9<ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8bzbsy5u1fmyo0kss4dwrolifrveizg 3601996 3601995 2026-05-08T20:57:39Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3601996 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы Шпицбергендегі MV Hondius |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Күні = |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 9<ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} hnta3b3xc2rj9bkw3ijgiuueyskkikx 3602073 3601996 2026-05-09T06:11:59Z 1nter pares 146705 /* */ 3602073 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы Шпицбергендегі MV Hondius |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 9<ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} ovfnpblktvvxoqxz1u4gkyeueoruno2 3602076 3602073 2026-05-09T06:17:45Z 1nter pares 146705 /* */ 3602076 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы Шпицбергендегі MV Hondius |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Дата = 01.04.2026 |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 9<ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} nym7b74st3polwegpmvo9c738fyugsw 3602078 3602076 2026-05-09T06:19:20Z 1nter pares 146705 /* */ 3602078 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы Шпицбергендегі MV Hondius |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 9<ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} ovfnpblktvvxoqxz1u4gkyeueoruno2 3602085 3602078 2026-05-09T06:26:40Z 1nter pares 146705 /* */ 3602085 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 9<ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} hjyfcxru528mc5kyykwwgoaydpbe6pc 3602086 3602085 2026-05-09T06:27:26Z 1nter pares 146705 /* */ 3602086 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = [[1 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} c1vijet1x06gp4a6rqax12abn6u2t8j 3602087 3602086 2026-05-09T06:27:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3602087 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} hchyfkjcf0isrli6dobb4csgyj86els 3602173 3602087 2026-05-09T10:06:55Z 1nter pares 146705 /* */ 3602173 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} 56nqegwhms5w9wsifalp789l1bgrz03 3602174 3602173 2026-05-09T10:15:05Z 1nter pares 146705 3602174 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Хантавирус == ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} a9j9qdjedrujgk5cgpad7wdwq7wwszm 3602175 3602174 2026-05-09T10:15:44Z 1nter pares 146705 /* Хантавирус */ 3602175 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Хантавирус == {{Негізгі мақала|Ортохантавирус}} ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} 7diosvoyodz4kgoc69cw9wrmlgcx3fc 3602179 3602175 2026-05-09T10:27:46Z 1nter pares 146705 /* Хантавирус */ 3602179 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Хантавирус == {{Негізгі мақала|Ортохантавирус}} ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> 6 мамырда індеттің таралуына әдетте Оңтүстік Америкада кездесетін [[Анд вирусы]] себеп болғаны расталды.<ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Hantavirus: What is the cruise ship virus and how is it spread? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8r8j1l6j0go |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Hughes |first1=Dominic |last2=Roxby |first2=Philippa |last3=Mundasad |first3=Smitha }}</ref><ref name="parakozov-2026a" /> Хантавирустар, әдетте, тек кеміргіштер арқылы таралғанымен, Анд вирусының сирек жағдайларда, әсіресе тығыз немесе ұзақ уақыт жанасқан адамдар арасында жұғатыны құжатталған.<ref name="aikman-2026" /><ref name="parakozov-2026a">{{Cite news |last1=Parakozov |first1=Sfundo |last2=Peyton |first2=Nellie |date=6 May 2026 |title=Hantavirus-hit cruise ship to sail to Spain; rare Andes strain confirmed |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/two-cases-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-ship-south-africa-says-2026-05-06/ |work=Reuters |ref={{harvid|Parakozov|2026a}} }}</ref> «Hondius» бортындағы індеттің таралуына ішінара адамнан адамға жұғу механизмі себеп болды деп есептеледі.<ref name="roberts-2026">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=How worried should we be about getting Hantavirus? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c98r199e195o |access-date=7 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last=Roberts |first=Michelle }}</ref> Бұған дейінгі індет ошақтарының ішінде Аргентинадағы «супер-таратқыш» оқиғасы белгілі, онда вирустың бір рет енуі 34 адамның инфекция жұқтыруына әкелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Martínez |first1=V. P. |last2=Di Paola |first2=N. |last3=Alonso |first3=D. O. |last4=Pérez-Sautu |first4=U. |last5=Bellomo |first5=C. M. |last6=Iglesias |first6=A. A. |last7=Coelho |first7=R. M. |last8=López |first8=B. |last9=Periolo |first9=N. |last10=Larson |first10=P. A. |last11=Nagle |first11=E. R. |last12=Chitty |first12=J. A. |last13=Pratt |first13=C. B. |last14=Díaz |first14=J. |last15=Cisterna |first15=D. |last16=Campos |first16=J. |last17=Sharma |first17=H. |last18=Dighero-Kemp |first18=B. |last19=Biondo |first19=E. |last20=Lewis |first20=L. |last21=Anselmo |first21=C. |last22=Olivera |first22=C. P. |last23=Pontoriero |first23=F. |last24=Lavarra |first24=E. |last25=Kuhn |first25=J. H. |last26=Strella |first26=T. |last27=Edelstein |first27=A. |last28=Burgos |first28=M. I. |last29=Kaler |first29=M. |last30=Rubinstein |first30=A. |display-authors=1 |title="Super-Spreaders" and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina |url=https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2009040 |access-date=7 May 2026 |journal=The New England Journal of Medicine |date=2020 |volume=383 |issue=23 |pages=2230–2241 |language=en |doi=10.1056/NEJMoa2009040 |pmid=33264545 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} ft3ruh7o2l37o9dcrxwtjz4h763n0kl 3602180 3602179 2026-05-09T10:30:01Z 1nter pares 146705 /* Алғышарттар */ 3602180 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Алғышарттар == === Хантавирус === {{Негізгі мақала|Ортохантавирус}} ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> 6 мамырда індеттің таралуына әдетте Оңтүстік Америкада кездесетін [[Анд вирусы]] себеп болғаны расталды.<ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Hantavirus: What is the cruise ship virus and how is it spread? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8r8j1l6j0go |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Hughes |first1=Dominic |last2=Roxby |first2=Philippa |last3=Mundasad |first3=Smitha }}</ref><ref name="parakozov-2026a" /> Хантавирустар, әдетте, тек кеміргіштер арқылы таралғанымен, Анд вирусының сирек жағдайларда, әсіресе тығыз немесе ұзақ уақыт жанасқан адамдар арасында жұғатыны құжатталған.<ref name="aikman-2026" /><ref name="parakozov-2026a">{{Cite news |last1=Parakozov |first1=Sfundo |last2=Peyton |first2=Nellie |date=6 May 2026 |title=Hantavirus-hit cruise ship to sail to Spain; rare Andes strain confirmed |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/two-cases-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-ship-south-africa-says-2026-05-06/ |work=Reuters |ref={{harvid|Parakozov|2026a}} }}</ref> «Hondius» бортындағы індеттің таралуына ішінара адамнан адамға жұғу механизмі себеп болды деп есептеледі.<ref name="roberts-2026">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=How worried should we be about getting Hantavirus? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c98r199e195o |access-date=7 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last=Roberts |first=Michelle }}</ref> Бұған дейінгі індет ошақтарының ішінде Аргентинадағы «супер-таратқыш» оқиғасы белгілі, онда вирустың бір рет енуі 34 адамның инфекция жұқтыруына әкелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Martínez |first1=V. P. |last2=Di Paola |first2=N. |last3=Alonso |first3=D. O. |last4=Pérez-Sautu |first4=U. |last5=Bellomo |first5=C. M. |last6=Iglesias |first6=A. A. |last7=Coelho |first7=R. M. |last8=López |first8=B. |last9=Periolo |first9=N. |last10=Larson |first10=P. A. |last11=Nagle |first11=E. R. |last12=Chitty |first12=J. A. |last13=Pratt |first13=C. B. |last14=Díaz |first14=J. |last15=Cisterna |first15=D. |last16=Campos |first16=J. |last17=Sharma |first17=H. |last18=Dighero-Kemp |first18=B. |last19=Biondo |first19=E. |last20=Lewis |first20=L. |last21=Anselmo |first21=C. |last22=Olivera |first22=C. P. |last23=Pontoriero |first23=F. |last24=Lavarra |first24=E. |last25=Kuhn |first25=J. H. |last26=Strella |first26=T. |last27=Edelstein |first27=A. |last28=Burgos |first28=M. I. |last29=Kaler |first29=M. |last30=Rubinstein |first30=A. |display-authors=1 |title="Super-Spreaders" and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina |url=https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2009040 |access-date=7 May 2026 |journal=The New England Journal of Medicine |date=2020 |volume=383 |issue=23 |pages=2230–2241 |language=en |doi=10.1056/NEJMoa2009040 |pmid=33264545 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} o8j9xnc3umraz3m3bna6q7i64xw3tlo 3602185 3602180 2026-05-09T10:39:55Z 1nter pares 146705 /* Алғышарттар */ 3602185 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Алғышарттар == === Хантавирус === {{Негізгі мақала|Ортохантавирус}} ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> 6 мамырда індеттің таралуына әдетте Оңтүстік Америкада кездесетін [[Анд вирусы]] себеп болғаны расталды.<ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Hantavirus: What is the cruise ship virus and how is it spread? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8r8j1l6j0go |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Hughes |first1=Dominic |last2=Roxby |first2=Philippa |last3=Mundasad |first3=Smitha }}</ref><ref name="parakozov-2026a" /> Хантавирустар, әдетте, тек кеміргіштер арқылы таралғанымен, Анд вирусының сирек жағдайларда, әсіресе тығыз немесе ұзақ уақыт жанасқан адамдар арасында жұғатыны құжатталған.<ref name="aikman-2026" /><ref name="parakozov-2026a">{{Cite news |last1=Parakozov |first1=Sfundo |last2=Peyton |first2=Nellie |date=6 May 2026 |title=Hantavirus-hit cruise ship to sail to Spain; rare Andes strain confirmed |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/two-cases-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-ship-south-africa-says-2026-05-06/ |work=Reuters |ref={{harvid|Parakozov|2026a}} }}</ref> «Hondius» бортындағы індеттің таралуына ішінара адамнан адамға жұғу механизмі себеп болды деп есептеледі.<ref name="roberts-2026">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=How worried should we be about getting Hantavirus? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c98r199e195o |access-date=7 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last=Roberts |first=Michelle }}</ref> Бұған дейінгі індет ошақтарының ішінде Аргентинадағы «супер-таратқыш» оқиғасы белгілі, онда вирустың бір рет енуі 34 адамның инфекция жұқтыруына әкелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Martínez |first1=V. P. |last2=Di Paola |first2=N. |last3=Alonso |first3=D. O. |last4=Pérez-Sautu |first4=U. |last5=Bellomo |first5=C. M. |last6=Iglesias |first6=A. A. |last7=Coelho |first7=R. M. |last8=López |first8=B. |last9=Periolo |first9=N. |last10=Larson |first10=P. A. |last11=Nagle |first11=E. R. |last12=Chitty |first12=J. A. |last13=Pratt |first13=C. B. |last14=Díaz |first14=J. |last15=Cisterna |first15=D. |last16=Campos |first16=J. |last17=Sharma |first17=H. |last18=Dighero-Kemp |first18=B. |last19=Biondo |first19=E. |last20=Lewis |first20=L. |last21=Anselmo |first21=C. |last22=Olivera |first22=C. P. |last23=Pontoriero |first23=F. |last24=Lavarra |first24=E. |last25=Kuhn |first25=J. H. |last26=Strella |first26=T. |last27=Edelstein |first27=A. |last28=Burgos |first28=M. I. |last29=Kaler |first29=M. |last30=Rubinstein |first30=A. |display-authors=1 |title="Super-Spreaders" and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina |url=https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2009040 |access-date=7 May 2026 |journal=The New England Journal of Medicine |date=2020 |volume=383 |issue=23 |pages=2230–2241 |language=en |doi=10.1056/NEJMoa2009040 |pmid=33264545 }}</ref> === MV Hondius === «MV Hondius» кемесі нидерландылық «[[Oceanwide Expeditions]]<nowiki/>» компаниясына тиесілі.<ref name="asadu-risemberg-2026">{{Cite news |last1=Asadu |first1=Chinedu |last2=Risemberg |first2=Annie |date=5 May 2026 |title=Inside the cruise ship at the center of a rare hantavirus outbreak |url=https://apnews.com/article/hantavirus-ship-cape-verde-mv-hondius-footage-c6b3db5ab10fefbd9ece0b036e47188b |access-date=6 May 2026 |website=[[AP News]] |language=en }}</ref> Кемеде 95 каютада 196 жолаушыға арналған орын және 72 адамнан тұратын экипаж бар.<ref>{{cite web |url=https://www.ship-db.de/nawbn.php?wbn_nr=BGLS484010D |title=Hondius |publisher=Ship database |language=German |access-date=5 May 2026 }}</ref> Кеме 1 сәуірде әлемдегі ең қиыр оңтүстікте орналасқан қала — Аргентинаның Ушуая қаласынан<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref>{{Cite news |last=Pathak |first=Prannay |date=7 April 2026 |title=How the World Ends: One Day in Ushuaia |url=https://www.esquireindia.co.in/lifestyle/travel/ushuaia-life-in-the-worlds-southernmost-city |access-date=7 May 2026 |website=[[Esquire India]] |language=en }}</ref> Антарктидаға және «Оңтүстік Атлант мұхитындағы бірнеше оқшауланған аралдарға» бару жоспарымен аттанды.<ref name="asadu-risemberg-2026" /> «Hondius» бортында 23 ұлттың өкілдерінен тұратын шамамен 150 жолаушы мен экипаж мүшесі болды.{{efn|147 and 149 passengers have been reported.<ref>{{cite news |title=Cruise passengers tell of life on board stranded ship after hantavirus outbreak |url=https://www.bbc.com/news/articles/clype7ededzo |access-date=6 May 2026 |work=[[BBC News]] |date=6 May 2026 }}</ref><ref name="hesman-saey-2026" />}}<ref name="hesman-saey-2026">{{cite news |last1=Hesman Saey |first1=Tina |title=What to know about a rare hantavirus outbreak at sea |url=https://www.sciencenews.org/article/hantavirus-cruise-ship-outbreak-health |access-date=6 May 2026 |work=[[Science News]] |date=5 May 2026 }}</ref> Жолаушылардың басым бөлігі Испания, Франция, Ұлыбритания және АҚШ-тан келген, ал экипаждың негізгі бөлігі Филиппин азаматтарынан құралған.<ref>{{cite news |title=Spain to receive hantavirus-hit cruise ship in Canary Islands |url=https://www.channelnewsasia.com/world/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-evacuation-6101711 |access-date=6 May 2026 |work=[[Channel News Asia]] |date=6 May 2026 |language=en }}</ref> Круиздегі каюта орындарының бағасы 14 000 еуродан 22 000 еуроға дейінгі аралықты қамтыды.<ref name="reuters roy">{{cite news |last=Roy |first=Francesca |date=4 May 2026 |title=Seven cases of hantavirus identified on cruise ship, WHO says |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/seven-cases-hantavirus-identified-cruise-ship-who-says-2026-05-04/ |access-date=7 May 2026 |work=Reuters}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} qn1ouwv5z5mqh3c3cm5zmjfm56f87th 3602186 3602185 2026-05-09T10:44:30Z 1nter pares 146705 /* Алғышарттар */ 3602186 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Алғышарттар == === Хантавирус === {{Негізгі мақала|Ортохантавирус}} ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> 6 мамырда індеттің таралуына әдетте Оңтүстік Америкада кездесетін [[Анд вирусы]] себеп болғаны расталды.<ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Hantavirus: What is the cruise ship virus and how is it spread? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8r8j1l6j0go |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Hughes |first1=Dominic |last2=Roxby |first2=Philippa |last3=Mundasad |first3=Smitha }}</ref><ref name="parakozov-2026a" /> Хантавирустар, әдетте, тек кеміргіштер арқылы таралғанымен, Анд вирусының сирек жағдайларда, әсіресе тығыз немесе ұзақ уақыт жанасқан адамдар арасында жұғатыны құжатталған.<ref name="aikman-2026" /><ref name="parakozov-2026a">{{Cite news |last1=Parakozov |first1=Sfundo |last2=Peyton |first2=Nellie |date=6 May 2026 |title=Hantavirus-hit cruise ship to sail to Spain; rare Andes strain confirmed |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/two-cases-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-ship-south-africa-says-2026-05-06/ |work=Reuters |ref={{harvid|Parakozov|2026a}} }}</ref> «Hondius» бортындағы індеттің таралуына ішінара адамнан адамға жұғу механизмі себеп болды деп есептеледі.<ref name="roberts-2026">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=How worried should we be about getting Hantavirus? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c98r199e195o |access-date=7 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last=Roberts |first=Michelle }}</ref> Бұған дейінгі індет ошақтарының ішінде Аргентинадағы «супер-таратқыш» оқиғасы белгілі, онда вирустың бір рет енуі 34 адамның инфекция жұқтыруына әкелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Martínez |first1=V. P. |last2=Di Paola |first2=N. |last3=Alonso |first3=D. O. |last4=Pérez-Sautu |first4=U. |last5=Bellomo |first5=C. M. |last6=Iglesias |first6=A. A. |last7=Coelho |first7=R. M. |last8=López |first8=B. |last9=Periolo |first9=N. |last10=Larson |first10=P. A. |last11=Nagle |first11=E. R. |last12=Chitty |first12=J. A. |last13=Pratt |first13=C. B. |last14=Díaz |first14=J. |last15=Cisterna |first15=D. |last16=Campos |first16=J. |last17=Sharma |first17=H. |last18=Dighero-Kemp |first18=B. |last19=Biondo |first19=E. |last20=Lewis |first20=L. |last21=Anselmo |first21=C. |last22=Olivera |first22=C. P. |last23=Pontoriero |first23=F. |last24=Lavarra |first24=E. |last25=Kuhn |first25=J. H. |last26=Strella |first26=T. |last27=Edelstein |first27=A. |last28=Burgos |first28=M. I. |last29=Kaler |first29=M. |last30=Rubinstein |first30=A. |display-authors=1 |title="Super-Spreaders" and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina |url=https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2009040 |access-date=7 May 2026 |journal=The New England Journal of Medicine |date=2020 |volume=383 |issue=23 |pages=2230–2241 |language=en |doi=10.1056/NEJMoa2009040 |pmid=33264545 }}</ref> === MV Hondius === «MV Hondius» кемесі нидерландылық «[[Oceanwide Expeditions]]<nowiki/>» компаниясына тиесілі.<ref name="asadu-risemberg-2026">{{Cite news |last1=Asadu |first1=Chinedu |last2=Risemberg |first2=Annie |date=5 May 2026 |title=Inside the cruise ship at the center of a rare hantavirus outbreak |url=https://apnews.com/article/hantavirus-ship-cape-verde-mv-hondius-footage-c6b3db5ab10fefbd9ece0b036e47188b |access-date=6 May 2026 |website=[[AP News]] |language=en }}</ref> Кемеде 95 каютада 196 жолаушыға арналған орын және 72 адамнан тұратын экипаж бар.<ref>{{cite web |url=https://www.ship-db.de/nawbn.php?wbn_nr=BGLS484010D |title=Hondius |publisher=Ship database |language=German |access-date=5 May 2026 }}</ref> Кеме 1 сәуірде әлемдегі ең қиыр оңтүстікте орналасқан қала — Аргентинаның Ушуая қаласынан<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref>{{Cite news |last=Pathak |first=Prannay |date=7 April 2026 |title=How the World Ends: One Day in Ushuaia |url=https://www.esquireindia.co.in/lifestyle/travel/ushuaia-life-in-the-worlds-southernmost-city |access-date=7 May 2026 |website=[[Esquire India]] |language=en }}</ref> Антарктидаға және «Оңтүстік Атлант мұхитындағы бірнеше оқшауланған аралдарға» бару жоспарымен аттанды.<ref name="asadu-risemberg-2026" /> «Hondius» бортында 23 ұлттың өкілдерінен тұратын шамамен 150 жолаушы мен экипаж мүшесі болды.{{efn|147 and 149 passengers have been reported.<ref>{{cite news |title=Cruise passengers tell of life on board stranded ship after hantavirus outbreak |url=https://www.bbc.com/news/articles/clype7ededzo |access-date=6 May 2026 |work=[[BBC News]] |date=6 May 2026 }}</ref><ref name="hesman-saey-2026" />}}<ref name="hesman-saey-2026">{{cite news |last1=Hesman Saey |first1=Tina |title=What to know about a rare hantavirus outbreak at sea |url=https://www.sciencenews.org/article/hantavirus-cruise-ship-outbreak-health |access-date=6 May 2026 |work=[[Science News]] |date=5 May 2026 }}</ref> Жолаушылардың басым бөлігі Испания, Франция, Ұлыбритания және АҚШ-тан келген, ал экипаждың негізгі бөлігі Филиппин азаматтарынан құралған.<ref>{{cite news |title=Spain to receive hantavirus-hit cruise ship in Canary Islands |url=https://www.channelnewsasia.com/world/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-evacuation-6101711 |access-date=6 May 2026 |work=[[Channel News Asia]] |date=6 May 2026 |language=en }}</ref> Круиздегі каюта орындарының бағасы 14 000 еуродан 22 000 еуроға дейінгі аралықты қамтыды.<ref name="reuters roy">{{cite news |last=Roy |first=Francesca |date=4 May 2026 |title=Seven cases of hantavirus identified on cruise ship, WHO says |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/seven-cases-hantavirus-identified-cruise-ship-who-says-2026-05-04/ |access-date=7 May 2026 |work=Reuters}}</ref> == Індеттің өршуі == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} 3c941r7hf1bfm77scrh5jjewwv2pdb8 3602188 3602186 2026-05-09T10:51:11Z 1nter pares 146705 /* Індеттің өршуі */ 3602188 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Алғышарттар == === Хантавирус === {{Негізгі мақала|Ортохантавирус}} ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> 6 мамырда індеттің таралуына әдетте Оңтүстік Америкада кездесетін [[Анд вирусы]] себеп болғаны расталды.<ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Hantavirus: What is the cruise ship virus and how is it spread? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8r8j1l6j0go |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Hughes |first1=Dominic |last2=Roxby |first2=Philippa |last3=Mundasad |first3=Smitha }}</ref><ref name="parakozov-2026a" /> Хантавирустар, әдетте, тек кеміргіштер арқылы таралғанымен, Анд вирусының сирек жағдайларда, әсіресе тығыз немесе ұзақ уақыт жанасқан адамдар арасында жұғатыны құжатталған.<ref name="aikman-2026" /><ref name="parakozov-2026a">{{Cite news |last1=Parakozov |first1=Sfundo |last2=Peyton |first2=Nellie |date=6 May 2026 |title=Hantavirus-hit cruise ship to sail to Spain; rare Andes strain confirmed |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/two-cases-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-ship-south-africa-says-2026-05-06/ |work=Reuters |ref={{harvid|Parakozov|2026a}} }}</ref> «Hondius» бортындағы індеттің таралуына ішінара адамнан адамға жұғу механизмі себеп болды деп есептеледі.<ref name="roberts-2026">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=How worried should we be about getting Hantavirus? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c98r199e195o |access-date=7 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last=Roberts |first=Michelle }}</ref> Бұған дейінгі індет ошақтарының ішінде Аргентинадағы «супер-таратқыш» оқиғасы белгілі, онда вирустың бір рет енуі 34 адамның инфекция жұқтыруына әкелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Martínez |first1=V. P. |last2=Di Paola |first2=N. |last3=Alonso |first3=D. O. |last4=Pérez-Sautu |first4=U. |last5=Bellomo |first5=C. M. |last6=Iglesias |first6=A. A. |last7=Coelho |first7=R. M. |last8=López |first8=B. |last9=Periolo |first9=N. |last10=Larson |first10=P. A. |last11=Nagle |first11=E. R. |last12=Chitty |first12=J. A. |last13=Pratt |first13=C. B. |last14=Díaz |first14=J. |last15=Cisterna |first15=D. |last16=Campos |first16=J. |last17=Sharma |first17=H. |last18=Dighero-Kemp |first18=B. |last19=Biondo |first19=E. |last20=Lewis |first20=L. |last21=Anselmo |first21=C. |last22=Olivera |first22=C. P. |last23=Pontoriero |first23=F. |last24=Lavarra |first24=E. |last25=Kuhn |first25=J. H. |last26=Strella |first26=T. |last27=Edelstein |first27=A. |last28=Burgos |first28=M. I. |last29=Kaler |first29=M. |last30=Rubinstein |first30=A. |display-authors=1 |title="Super-Spreaders" and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina |url=https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2009040 |access-date=7 May 2026 |journal=The New England Journal of Medicine |date=2020 |volume=383 |issue=23 |pages=2230–2241 |language=en |doi=10.1056/NEJMoa2009040 |pmid=33264545 }}</ref> === MV Hondius === «MV Hondius» кемесі нидерландылық «[[Oceanwide Expeditions]]<nowiki/>» компаниясына тиесілі.<ref name="asadu-risemberg-2026">{{Cite news |last1=Asadu |first1=Chinedu |last2=Risemberg |first2=Annie |date=5 May 2026 |title=Inside the cruise ship at the center of a rare hantavirus outbreak |url=https://apnews.com/article/hantavirus-ship-cape-verde-mv-hondius-footage-c6b3db5ab10fefbd9ece0b036e47188b |access-date=6 May 2026 |website=[[AP News]] |language=en }}</ref> Кемеде 95 каютада 196 жолаушыға арналған орын және 72 адамнан тұратын экипаж бар.<ref>{{cite web |url=https://www.ship-db.de/nawbn.php?wbn_nr=BGLS484010D |title=Hondius |publisher=Ship database |language=German |access-date=5 May 2026 }}</ref> Кеме 1 сәуірде әлемдегі ең қиыр оңтүстікте орналасқан қала — Аргентинаның Ушуая қаласынан<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref>{{Cite news |last=Pathak |first=Prannay |date=7 April 2026 |title=How the World Ends: One Day in Ushuaia |url=https://www.esquireindia.co.in/lifestyle/travel/ushuaia-life-in-the-worlds-southernmost-city |access-date=7 May 2026 |website=[[Esquire India]] |language=en }}</ref> Антарктидаға және «Оңтүстік Атлант мұхитындағы бірнеше оқшауланған аралдарға» бару жоспарымен аттанды.<ref name="asadu-risemberg-2026" /> «Hondius» бортында 23 ұлттың өкілдерінен тұратын шамамен 150 жолаушы мен экипаж мүшесі болды.{{efn|147 and 149 passengers have been reported.<ref>{{cite news |title=Cruise passengers tell of life on board stranded ship after hantavirus outbreak |url=https://www.bbc.com/news/articles/clype7ededzo |access-date=6 May 2026 |work=[[BBC News]] |date=6 May 2026 }}</ref><ref name="hesman-saey-2026" />}}<ref name="hesman-saey-2026">{{cite news |last1=Hesman Saey |first1=Tina |title=What to know about a rare hantavirus outbreak at sea |url=https://www.sciencenews.org/article/hantavirus-cruise-ship-outbreak-health |access-date=6 May 2026 |work=[[Science News]] |date=5 May 2026 }}</ref> Жолаушылардың басым бөлігі Испания, Франция, Ұлыбритания және АҚШ-тан келген, ал экипаждың негізгі бөлігі Филиппин азаматтарынан құралған.<ref>{{cite news |title=Spain to receive hantavirus-hit cruise ship in Canary Islands |url=https://www.channelnewsasia.com/world/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-evacuation-6101711 |access-date=6 May 2026 |work=[[Channel News Asia]] |date=6 May 2026 |language=en }}</ref> Круиздегі каюта орындарының бағасы 14 000 еуродан 22 000 еуроға дейінгі аралықты қамтыды.<ref name="reuters roy">{{cite news |last=Roy |first=Francesca |date=4 May 2026 |title=Seven cases of hantavirus identified on cruise ship, WHO says |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/seven-cases-hantavirus-identified-cruise-ship-who-says-2026-05-04/ |access-date=7 May 2026 |work=Reuters}}</ref> == Індеттің өршуі == === 1 сәуір – 5 мамыр === Кеме 1 сәуірде Ушуаядан 175 жолаушымен және экипаж мүшесімен жолға шықты.<ref name="oceanwide 8may">{{Cite web |title=Press update {{!}} m/v Hondius: 8 May 2026, 19:00 hrs CET {{!}} News|url=https://oceanwide-expeditions.com/press/press-update-m-v-hondius-8-may-2026-19-00-hrs-cet |access-date=2026-05-08 |website=Oceanwide Expeditions |language=en}}</ref> 6 сәуірде 70 жастағы нидерландық ер адамнан ауру белгілері байқала бастады.<ref name="carroll-2026">{{Cite news |last1=Carroll |first1=Rory |last2=Jones |first2=Sam |last3=Madrid |first3=Sam Jonesin |date=7 May 2026 |title=Global race under way to trace passengers who left hantavirus ship before outbreak confirmed |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/07/global-race-under-way-to-trace-passengers-who-left-hantavirus-ship-before-outbreak-confirmed |access-date=7 May 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref> Кейіннен ол 11 сәуірде кеме бортында қайтыс болған алғашқы адам болды.<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref name="carroll-2026" /> Ол уақытта өлім себебі жалпы табиғи жағдайлармен байланыстырылды,<ref name="carroll-2026" /> ал кеме 13–15 сәуір аралығында [[Тристан-да-Кунья]] аралына аялдады.<ref name="green">{{Cite news |last=Green |first=Kelly |title=Visit of the Cruise Ship MV Hondius, April 2026 |url=https://www.tristandc.com/shipping/news-2026-04-17-hondius.php |access-date=7 May 2026 |website=Tristan da Cunha Visit News }}</ref><ref name="kendall-2026a">{{Cite news |last=Kendall |first=Philip |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |access-date=7 May 2026 |website=Tristan da Cunha Government News |ref={{harvid|Kendall|2026a}} }}</ref> 24 сәуірде, нидерландық азамат қайтыс болғаннан кейін екі апта өткен соң, кеме Британдық иеліктегі [[Әулие Елена аралы]]на келгенде оның денесі борттан шығарылды.<ref name="aikman-2026" /><ref name="asadu-risemberg-2026" /> Осы кезде жолаушылар кемеден түсті; олардың арасында марқұмның 69 жастағы жесірі де болды, ол кейіннен Оңтүстік Африкаға ұшақпен ұшып кетті.<ref name="tweedekamer">{{Cite web |title=Infectieziektenbestrijding |trans-title=Infectious Disease Control |url=https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail |access-date=7 May 2026 |website=www.tweedekamer.nl |language=nl}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> «Oceanwide Expeditions» компаниясы кемеден түскен жолаушылар санын 30 деп хабарласа,<ref>{{Cite press release |title=M/V Hondius: 7 May 2026, 11:30 hrs CET |url=https://oceanwide-expeditions.com/press/press-update-m-v-hondius-7-may-2026-11-30-hrs-cet |access-date=7 May 2026 |website=[[Oceanwide Expeditions]] |language=en }}</ref> Нидерланды үкіметі олардың санын шамамен 40 деп көрсетті.<ref name="tweedekamer" /> Кемеден түскен жолаушылар 12 елдің азаматтары болып табылады және олар байланыста болғандарды анықтау шаралары басталғанға дейін үйлеріне қайтып үлгерген.<ref name="ctv 7may" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} s6c1cn3sxs3p48l302greuo9bl31z0z 3602189 3602188 2026-05-09T10:52:19Z 1nter pares 146705 /* MV Hondius */ 3602189 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Алғышарттар == === Хантавирус === {{Негізгі мақала|Ортохантавирус}} ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> 6 мамырда індеттің таралуына әдетте Оңтүстік Америкада кездесетін [[Анд вирусы]] себеп болғаны расталды.<ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Hantavirus: What is the cruise ship virus and how is it spread? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8r8j1l6j0go |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Hughes |first1=Dominic |last2=Roxby |first2=Philippa |last3=Mundasad |first3=Smitha }}</ref><ref name="parakozov-2026a" /> Хантавирустар, әдетте, тек кеміргіштер арқылы таралғанымен, Анд вирусының сирек жағдайларда, әсіресе тығыз немесе ұзақ уақыт жанасқан адамдар арасында жұғатыны құжатталған.<ref name="aikman-2026" /><ref name="parakozov-2026a">{{Cite news |last1=Parakozov |first1=Sfundo |last2=Peyton |first2=Nellie |date=6 May 2026 |title=Hantavirus-hit cruise ship to sail to Spain; rare Andes strain confirmed |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/two-cases-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-ship-south-africa-says-2026-05-06/ |work=Reuters |ref={{harvid|Parakozov|2026a}} }}</ref> «Hondius» бортындағы індеттің таралуына ішінара адамнан адамға жұғу механизмі себеп болды деп есептеледі.<ref name="roberts-2026">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=How worried should we be about getting Hantavirus? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c98r199e195o |access-date=7 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last=Roberts |first=Michelle }}</ref> Бұған дейінгі індет ошақтарының ішінде Аргентинадағы «супер-таратқыш» оқиғасы белгілі, онда вирустың бір рет енуі 34 адамның инфекция жұқтыруына әкелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Martínez |first1=V. P. |last2=Di Paola |first2=N. |last3=Alonso |first3=D. O. |last4=Pérez-Sautu |first4=U. |last5=Bellomo |first5=C. M. |last6=Iglesias |first6=A. A. |last7=Coelho |first7=R. M. |last8=López |first8=B. |last9=Periolo |first9=N. |last10=Larson |first10=P. A. |last11=Nagle |first11=E. R. |last12=Chitty |first12=J. A. |last13=Pratt |first13=C. B. |last14=Díaz |first14=J. |last15=Cisterna |first15=D. |last16=Campos |first16=J. |last17=Sharma |first17=H. |last18=Dighero-Kemp |first18=B. |last19=Biondo |first19=E. |last20=Lewis |first20=L. |last21=Anselmo |first21=C. |last22=Olivera |first22=C. P. |last23=Pontoriero |first23=F. |last24=Lavarra |first24=E. |last25=Kuhn |first25=J. H. |last26=Strella |first26=T. |last27=Edelstein |first27=A. |last28=Burgos |first28=M. I. |last29=Kaler |first29=M. |last30=Rubinstein |first30=A. |display-authors=1 |title="Super-Spreaders" and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina |url=https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2009040 |access-date=7 May 2026 |journal=The New England Journal of Medicine |date=2020 |volume=383 |issue=23 |pages=2230–2241 |language=en |doi=10.1056/NEJMoa2009040 |pmid=33264545 }}</ref> === MV Hondius === «MV Hondius» кемесі нидерландылық «[[Oceanwide Expeditions]]<nowiki/>» компаниясына тиесілі.<ref name="asadu-risemberg-2026">{{Cite news |last1=Asadu |first1=Chinedu |last2=Risemberg |first2=Annie |date=5 May 2026 |title=Inside the cruise ship at the center of a rare hantavirus outbreak |url=https://apnews.com/article/hantavirus-ship-cape-verde-mv-hondius-footage-c6b3db5ab10fefbd9ece0b036e47188b |access-date=6 May 2026 |website=[[AP News]] |language=en }}</ref> Кемеде 95 каютада 196 жолаушыға арналған орын және 72 адамнан тұратын экипаж бар.<ref>{{cite web |url=https://www.ship-db.de/nawbn.php?wbn_nr=BGLS484010D |title=Hondius |publisher=Ship database |language=German |access-date=5 May 2026 }}</ref> Кеме 1 сәуірде әлемдегі ең қиыр оңтүстікте орналасқан қала — Аргентинаның Ушуая қаласынан<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref>{{Cite news |last=Pathak |first=Prannay |date=7 April 2026 |title=How the World Ends: One Day in Ushuaia |url=https://www.esquireindia.co.in/lifestyle/travel/ushuaia-life-in-the-worlds-southernmost-city |access-date=7 May 2026 |website=[[Esquire India]] |language=en }}</ref> Антарктидаға және «Оңтүстік Атлант мұхитындағы бірнеше оқшауланған аралдарға» бару жоспарымен аттанды.<ref name="asadu-risemberg-2026" /> «Hondius» бортында 23 ұлттың өкілдерінен тұратын шамамен 150 жолаушы мен экипаж мүшесі болды.{{efn|Кейбір деректерде жолаушылар саны 147 деп көрсетілсе, енді бір мәліметтерде 149 адам деп хабарланды.<ref>{{cite news |title=Cruise passengers tell of life on board stranded ship after hantavirus outbreak |url=https://www.bbc.com/news/articles/clype7ededzo |access-date=6 May 2026 |work=[[BBC News]] |date=6 May 2026 }}</ref><ref name="hesman-saey-2026" />}}<ref name="hesman-saey-2026">{{cite news |last1=Hesman Saey |first1=Tina |title=What to know about a rare hantavirus outbreak at sea |url=https://www.sciencenews.org/article/hantavirus-cruise-ship-outbreak-health |access-date=6 May 2026 |work=[[Science News]] |date=5 May 2026 }}</ref> Жолаушылардың басым бөлігі Испания, Франция, Ұлыбритания және АҚШ-тан келген, ал экипаждың негізгі бөлігі Филиппин азаматтарынан құралған.<ref>{{cite news |title=Spain to receive hantavirus-hit cruise ship in Canary Islands |url=https://www.channelnewsasia.com/world/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-evacuation-6101711 |access-date=6 May 2026 |work=[[Channel News Asia]] |date=6 May 2026 |language=en }}</ref> Круиздегі каюта орындарының бағасы 14 000 еуродан 22 000 еуроға дейінгі аралықты қамтыды.<ref name="reuters roy">{{cite news |last=Roy |first=Francesca |date=4 May 2026 |title=Seven cases of hantavirus identified on cruise ship, WHO says |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/seven-cases-hantavirus-identified-cruise-ship-who-says-2026-05-04/ |access-date=7 May 2026 |work=Reuters}}</ref> == Індеттің өршуі == === 1 сәуір – 5 мамыр === Кеме 1 сәуірде Ушуаядан 175 жолаушымен және экипаж мүшесімен жолға шықты.<ref name="oceanwide 8may">{{Cite web |title=Press update {{!}} m/v Hondius: 8 May 2026, 19:00 hrs CET {{!}} News|url=https://oceanwide-expeditions.com/press/press-update-m-v-hondius-8-may-2026-19-00-hrs-cet |access-date=2026-05-08 |website=Oceanwide Expeditions |language=en}}</ref> 6 сәуірде 70 жастағы нидерландық ер адамнан ауру белгілері байқала бастады.<ref name="carroll-2026">{{Cite news |last1=Carroll |first1=Rory |last2=Jones |first2=Sam |last3=Madrid |first3=Sam Jonesin |date=7 May 2026 |title=Global race under way to trace passengers who left hantavirus ship before outbreak confirmed |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/07/global-race-under-way-to-trace-passengers-who-left-hantavirus-ship-before-outbreak-confirmed |access-date=7 May 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref> Кейіннен ол 11 сәуірде кеме бортында қайтыс болған алғашқы адам болды.<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref name="carroll-2026" /> Ол уақытта өлім себебі жалпы табиғи жағдайлармен байланыстырылды,<ref name="carroll-2026" /> ал кеме 13–15 сәуір аралығында [[Тристан-да-Кунья]] аралына аялдады.<ref name="green">{{Cite news |last=Green |first=Kelly |title=Visit of the Cruise Ship MV Hondius, April 2026 |url=https://www.tristandc.com/shipping/news-2026-04-17-hondius.php |access-date=7 May 2026 |website=Tristan da Cunha Visit News }}</ref><ref name="kendall-2026a">{{Cite news |last=Kendall |first=Philip |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |access-date=7 May 2026 |website=Tristan da Cunha Government News |ref={{harvid|Kendall|2026a}} }}</ref> 24 сәуірде, нидерландық азамат қайтыс болғаннан кейін екі апта өткен соң, кеме Британдық иеліктегі [[Әулие Елена аралы]]на келгенде оның денесі борттан шығарылды.<ref name="aikman-2026" /><ref name="asadu-risemberg-2026" /> Осы кезде жолаушылар кемеден түсті; олардың арасында марқұмның 69 жастағы жесірі де болды, ол кейіннен Оңтүстік Африкаға ұшақпен ұшып кетті.<ref name="tweedekamer">{{Cite web |title=Infectieziektenbestrijding |trans-title=Infectious Disease Control |url=https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail |access-date=7 May 2026 |website=www.tweedekamer.nl |language=nl}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> «Oceanwide Expeditions» компаниясы кемеден түскен жолаушылар санын 30 деп хабарласа,<ref>{{Cite press release |title=M/V Hondius: 7 May 2026, 11:30 hrs CET |url=https://oceanwide-expeditions.com/press/press-update-m-v-hondius-7-may-2026-11-30-hrs-cet |access-date=7 May 2026 |website=[[Oceanwide Expeditions]] |language=en }}</ref> Нидерланды үкіметі олардың санын шамамен 40 деп көрсетті.<ref name="tweedekamer" /> Кемеден түскен жолаушылар 12 елдің азаматтары болып табылады және олар байланыста болғандарды анықтау шаралары басталғанға дейін үйлеріне қайтып үлгерген.<ref name="ctv 7may" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} 7fg2n2aef4bgg2jueycl30h3tjyy7bb 3602198 3602189 2026-05-09T11:15:56Z 1nter pares 146705 /* 1 сәуір – 5 мамыр */ 3602198 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Індет |Атауы = MV Hondius кемесіндегі хантавирус індеті |Сурет = 2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы маусымдағы [[Шпицберген]]дегі [[MV Hondius]] |Ауруы = Хантавирустық инфекция, оның ішінде хантавирустық өкпе синдромы |Вирус штамы = [[Анд вирусы]]<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/health/hondius-ship-hantavirus-andes-strain-9.7189281 |title=Hondius ship hantavirus Andes strain |work=[[CBC News]] |access-date=7 May 2026 }}</ref> |Қоздырғышы = |Орналасуы = |Бастапқы ошағы = |Алғашқы жағдай = |Дата = [[1 сәуір]] [[2026 жыл]]дан – қазірге дейін |Расталған жағдайлар = 5<ref>{{cite news |title=Five of eight suspected hantavirus cases from cruise ship now confirmed |url=https://www.bbc.com/news/live/cy592qeq071t?post=asset%3Ac87c0122-af43-4c55-9af3-17522a816bcb |access-date=7 May 2026 |work=BBC News |date=6 May 2026 }}</ref> |Күдікті жағдайлар = 8<ref>{{cite news |title=WHO reports six confirmed hantavirus cases tied to Spain-bound cruise}}</ref><ref name="sample-2026" /> |Қайтыс болғандар = |Жазылғандар = |Өлім көрсеткіші = 3<ref name="sample-2026" /> |Денсаулық сақтау ұйымы = |Веб-сайты = }} 2026 жылғы сәуірде голландиялық «[[MV Hondius]]<nowiki/>» круиздік кемесінде [[Анд вирусы]]нан туындаған хантавирус індеті анықталды. 2026 жылғы 1 сәуірде кеме Аргентинаның [[Ушуая]] қаласынан жолға шыққан болатын. 11 сәуірде кеме бортында бір жолаушы вирустан қайтыс болып, оның денесі араға он үш күн салып, 24 сәуірде [[Әулие Елена аралы]]нда кемеден шығарылды. Сол жерде марқұмның әйелі де кемеден түсіп қалды. Екі күннен кейін ол да [[Йоханнесбург]]тегі ауруханада көз жұмды. Испания Денсаулық сақтау министрлігі кеменің келуіне рұқсат бергеннен кейін, 6 мамырда лайнер Тенерифеге бағыт алды. Онда жолаушылар өз елдеріне эвакуацияланады деп жоспарлануда. Бұған дейін кеме [[Кабо-Верде]]дегі [[Прая]] портына тоқтаған болатын; Канар аралдарының президенті [[Фернандо Клавихо]] арал тұрғындарының қауіпсіздігіне алаңдап, кеменің келуіне қарсылық білдірген еді. Әулие Елена аралына аялдау кезінде кемеден 30 жолаушы түскен, қазіргі уақытта олардың барлығын Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі (UKHSA) бақылауға алды. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) бұл індетті 3-деңгейдегі төтенше жағдай ретінде жіктеді, ал Нидерландының Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта ұлттық институты оған A2 деңгейіндегі жұқпалы ауру мәртебесін берді. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатыны белгілі жалғыз [[Ортохантавирус|хантавирус]] түрі. Мұндай таралу түрі сирек кездескенімен, бұған дейін де, негізінен, жақын әрі ұзақ уақыт бойы жанасқан жағдайларда орын алған. Індет басталғаннан бері [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] бұл құбылыстың сиректігіне байланысты эпидемия қаупі төмен екенін және бұрынғы ошақтарда тек жақын жанасқан адамдар арасында ғана шектеулі таралу байқалғанын баса айтып келеді. ​2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша, жолаушылар Оңтүстік Африка, Нидерланды, Германия, Әулие Елена, Испания және Швейцария ауруханаларына жатқызылды. Ал кеме қосымша медициналық ресурстармен және бортындағы 147 адаммен бірге әлі де Кабо-Верде аумақтық суларында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сегіз, ал Ұлыбританияның денсаулық сақтау қауіпсіздігі агенттігі бір күдікті жағдайды (барлығы тоғыз) тіркеді, оның ішінде 8 мамырға дейін бес жағдай ресми түрде расталды. Жиынтығы үш адам қайтыс болды, олардың біреуінің өліміне Анд вирусы себеп болғаны анықталды. == Алғышарттар == === Хантавирус === {{Негізгі мақала|Ортохантавирус}} ​Хантавирустар — [[кеміргіштер]]ді, кейде адамдарды инфекциялайтын вирустардың елуден астам түрі.<ref name="douglas-2021" /><ref name="hesman-saey-2026" /> Кеміргіштерде хантавирустық инфекциялар әдетте созылмалы түрде өткенімен, ешқандай симптомдар тудырмайды. Инфекцияланған жануарлар вирусты сау жануарларға өздерінің нәжісінен, зәрлерінен, сілекейінен және қанынан бөлінетін аэрозольдер немесе тамшылар арқылы,<ref name="douglas-2021">{{cite journal |vauthors=Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J |title=Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review |journal=Pathogens |volume=11 |issue=1 |page=15 |date=23 December 2021 |pmid=35055965 |pmc=8778283 |doi=10.3390/pathogens11010015 |doi-access=free }}</ref><ref name="aikman-2026">{{Cite news |date=5 May 2026 |title=Hantavirus strain that spreads between humans found in cruise ship passengers |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce8pypvjx1ko |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Fihlani |first2=Pumza }}</ref> ластанған азық-түлікті тұтыну арқылы немесе теріден немесе жүннен түсетін вирус бөлшектері арқылы тарата алады.<ref>{{cite journal |vauthors=D'Souza MH, Patel TR |title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses |journal=Front Bioeng Biotechnol |volume=8 |issue= |article-number=925 |date=7 August 2020 |pmid=32850756 |pmc=7426369 |doi=10.3389/fbioe.2020.00925 |doi-access=free }}</ref> [[Анд вирусы]] — [[Hantaviridae]] вирустар тұқымдасына жататын [[Түр (биология)|түр]]. Адамдарда Анд вирусы әдетте [[хантавирустық өкпе синдромы]]н — жүрек пен тыныс алу жүйесіне әсер ететін ауыр дертті тудырады.<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Rui-Xu |last2=Gong |first2=Huan-Yu |last3=Wang |first3=Xiu |last4=Sun |first4=Ming-Hui |last5=Ji |first5=Yu-Fei |last6=Tan |first6=Su-Mei |last7=Chen |first7=Ji-Ming |last8=Shao |first8=Jian-Wei |last9=Liao |first9=Ming |date=8 August 2023 |title=Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance |journal=Viruses |language=en |volume=15 |issue=8 |pages=1705 |doi=10.3390/v15081705 |doi-access=free |issn=1999-4915 |pmc=10459939 |pmid=37632047 }}</ref> 6 мамырда індеттің таралуына әдетте Оңтүстік Америкада кездесетін [[Анд вирусы]] себеп болғаны расталды.<ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Hantavirus: What is the cruise ship virus and how is it spread? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8r8j1l6j0go |access-date=6 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last1=Hughes |first1=Dominic |last2=Roxby |first2=Philippa |last3=Mundasad |first3=Smitha }}</ref><ref name="parakozov-2026a" /> Хантавирустар, әдетте, тек кеміргіштер арқылы таралғанымен, Анд вирусының сирек жағдайларда, әсіресе тығыз немесе ұзақ уақыт жанасқан адамдар арасында жұғатыны құжатталған.<ref name="aikman-2026" /><ref name="parakozov-2026a">{{Cite news |last1=Parakozov |first1=Sfundo |last2=Peyton |first2=Nellie |date=6 May 2026 |title=Hantavirus-hit cruise ship to sail to Spain; rare Andes strain confirmed |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/two-cases-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-ship-south-africa-says-2026-05-06/ |work=Reuters |ref={{harvid|Parakozov|2026a}} }}</ref> «Hondius» бортындағы індеттің таралуына ішінара адамнан адамға жұғу механизмі себеп болды деп есептеледі.<ref name="roberts-2026">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=How worried should we be about getting Hantavirus? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c98r199e195o |access-date=7 May 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB |last=Roberts |first=Michelle }}</ref> Бұған дейінгі індет ошақтарының ішінде Аргентинадағы «супер-таратқыш» оқиғасы белгілі, онда вирустың бір рет енуі 34 адамның инфекция жұқтыруына әкелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Martínez |first1=V. P. |last2=Di Paola |first2=N. |last3=Alonso |first3=D. O. |last4=Pérez-Sautu |first4=U. |last5=Bellomo |first5=C. M. |last6=Iglesias |first6=A. A. |last7=Coelho |first7=R. M. |last8=López |first8=B. |last9=Periolo |first9=N. |last10=Larson |first10=P. A. |last11=Nagle |first11=E. R. |last12=Chitty |first12=J. A. |last13=Pratt |first13=C. B. |last14=Díaz |first14=J. |last15=Cisterna |first15=D. |last16=Campos |first16=J. |last17=Sharma |first17=H. |last18=Dighero-Kemp |first18=B. |last19=Biondo |first19=E. |last20=Lewis |first20=L. |last21=Anselmo |first21=C. |last22=Olivera |first22=C. P. |last23=Pontoriero |first23=F. |last24=Lavarra |first24=E. |last25=Kuhn |first25=J. H. |last26=Strella |first26=T. |last27=Edelstein |first27=A. |last28=Burgos |first28=M. I. |last29=Kaler |first29=M. |last30=Rubinstein |first30=A. |display-authors=1 |title="Super-Spreaders" and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina |url=https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2009040 |access-date=7 May 2026 |journal=The New England Journal of Medicine |date=2020 |volume=383 |issue=23 |pages=2230–2241 |language=en |doi=10.1056/NEJMoa2009040 |pmid=33264545 }}</ref> === MV Hondius === «MV Hondius» кемесі нидерландылық «[[Oceanwide Expeditions]]<nowiki/>» компаниясына тиесілі.<ref name="asadu-risemberg-2026">{{Cite news |last1=Asadu |first1=Chinedu |last2=Risemberg |first2=Annie |date=5 May 2026 |title=Inside the cruise ship at the center of a rare hantavirus outbreak |url=https://apnews.com/article/hantavirus-ship-cape-verde-mv-hondius-footage-c6b3db5ab10fefbd9ece0b036e47188b |access-date=6 May 2026 |website=[[AP News]] |language=en }}</ref> Кемеде 95 каютада 196 жолаушыға арналған орын және 72 адамнан тұратын экипаж бар.<ref>{{cite web |url=https://www.ship-db.de/nawbn.php?wbn_nr=BGLS484010D |title=Hondius |publisher=Ship database |language=German |access-date=5 May 2026 }}</ref> Кеме 1 сәуірде әлемдегі ең қиыр оңтүстікте орналасқан қала — Аргентинаның Ушуая қаласынан<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref>{{Cite news |last=Pathak |first=Prannay |date=7 April 2026 |title=How the World Ends: One Day in Ushuaia |url=https://www.esquireindia.co.in/lifestyle/travel/ushuaia-life-in-the-worlds-southernmost-city |access-date=7 May 2026 |website=[[Esquire India]] |language=en }}</ref> Антарктидаға және «Оңтүстік Атлант мұхитындағы бірнеше оқшауланған аралдарға» бару жоспарымен аттанды.<ref name="asadu-risemberg-2026" /> «Hondius» бортында 23 ұлттың өкілдерінен тұратын шамамен 150 жолаушы мен экипаж мүшесі болды.{{efn|Кейбір деректерде жолаушылар саны 147 деп көрсетілсе, енді бір мәліметтерде 149 адам деп хабарланды.<ref>{{cite news |title=Cruise passengers tell of life on board stranded ship after hantavirus outbreak |url=https://www.bbc.com/news/articles/clype7ededzo |access-date=6 May 2026 |work=[[BBC News]] |date=6 May 2026 }}</ref><ref name="hesman-saey-2026" />}}<ref name="hesman-saey-2026">{{cite news |last1=Hesman Saey |first1=Tina |title=What to know about a rare hantavirus outbreak at sea |url=https://www.sciencenews.org/article/hantavirus-cruise-ship-outbreak-health |access-date=6 May 2026 |work=[[Science News]] |date=5 May 2026 }}</ref> Жолаушылардың басым бөлігі Испания, Франция, Ұлыбритания және АҚШ-тан келген, ал экипаждың негізгі бөлігі Филиппин азаматтарынан құралған.<ref>{{cite news |title=Spain to receive hantavirus-hit cruise ship in Canary Islands |url=https://www.channelnewsasia.com/world/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-evacuation-6101711 |access-date=6 May 2026 |work=[[Channel News Asia]] |date=6 May 2026 |language=en }}</ref> Круиздегі каюта орындарының бағасы 14 000 еуродан 22 000 еуроға дейінгі аралықты қамтыды.<ref name="reuters roy">{{cite news |last=Roy |first=Francesca |date=4 May 2026 |title=Seven cases of hantavirus identified on cruise ship, WHO says |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/seven-cases-hantavirus-identified-cruise-ship-who-says-2026-05-04/ |access-date=7 May 2026 |work=Reuters}}</ref> == Індеттің өршуі == === 1 сәуір – 5 мамыр === Кеме 1 сәуірде Ушуаядан 175 жолаушымен және экипаж мүшесімен жолға шықты.<ref name="oceanwide 8may">{{Cite web |title=Press update {{!}} m/v Hondius: 8 May 2026, 19:00 hrs CET {{!}} News|url=https://oceanwide-expeditions.com/press/press-update-m-v-hondius-8-may-2026-19-00-hrs-cet |access-date=2026-05-08 |website=Oceanwide Expeditions |language=en}}</ref> 6 сәуірде 70 жастағы нидерландық ер адамнан ауру белгілері байқала бастады.<ref name="carroll-2026">{{Cite news |last1=Carroll |first1=Rory |last2=Jones |first2=Sam |last3=Madrid |first3=Sam Jonesin |date=7 May 2026 |title=Global race under way to trace passengers who left hantavirus ship before outbreak confirmed |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/07/global-race-under-way-to-trace-passengers-who-left-hantavirus-ship-before-outbreak-confirmed |access-date=7 May 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref> Кейіннен ол 11 сәуірде кеме бортында қайтыс болған алғашқы адам болды.<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref name="carroll-2026" /> Ол уақытта өлім себебі жалпы табиғи жағдайлармен байланыстырылды,<ref name="carroll-2026" /> ал кеме 13–15 сәуір аралығында [[Тристан-да-Кунья]] аралына аялдады.<ref name="green">{{Cite news |last=Green |first=Kelly |title=Visit of the Cruise Ship MV Hondius, April 2026 |url=https://www.tristandc.com/shipping/news-2026-04-17-hondius.php |access-date=7 May 2026 |website=Tristan da Cunha Visit News }}</ref><ref name="kendall-2026a">{{Cite news |last=Kendall |first=Philip |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |access-date=7 May 2026 |website=Tristan da Cunha Government News |ref={{harvid|Kendall|2026a}} }}</ref> 24 сәуірде, нидерландық азамат қайтыс болғаннан кейін екі апта өткен соң, кеме Британдық иеліктегі [[Әулие Елена аралы]]на келгенде оның денесі борттан шығарылды.<ref name="aikman-2026" /><ref name="asadu-risemberg-2026" /> Осы кезде жолаушылар кемеден түсті; олардың арасында марқұмның 69 жастағы жесірі де болды, ол кейіннен Оңтүстік Африкаға ұшақпен ұшып кетті.<ref name="tweedekamer">{{Cite web |title=Infectieziektenbestrijding |trans-title=Infectious Disease Control |url=https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail |access-date=7 May 2026 |website=www.tweedekamer.nl |language=nl}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> «Oceanwide Expeditions» компаниясы кемеден түскен жолаушылар санын 30 деп хабарласа,<ref>{{Cite press release |title=M/V Hondius: 7 May 2026, 11:30 hrs CET |url=https://oceanwide-expeditions.com/press/press-update-m-v-hondius-7-may-2026-11-30-hrs-cet |access-date=7 May 2026 |website=[[Oceanwide Expeditions]] |language=en }}</ref> Нидерланды үкіметі олардың санын шамамен 40 деп көрсетті.<ref name="tweedekamer" /> Кемеден түскен жолаушылар 12 елдің азаматтары болып табылады және олар байланыста болғандарды анықтау шаралары басталғанға дейін үйлеріне қайтып үлгерген.<ref name="ctv 7may" /> 26 сәуірде марқұмның жесірі [[Йоханнесбург]]тен [[Амстердам]]ға бағытталған KLM әуе компаниясының KL592 рейсіне (кодшеринг: AF8282, DL9560, SK6855) отырды, бірақ денсаулық жағдайына байланысты ұшақ әуеге көтерілгенге дейін борттан шығарылды.<ref>{{Cite web |title=Passenger with hantavirus was briefly on board a KLM aircraft in Johannesburg |url=https://news.klm.com/passenger-with-hantavirus-was-briefly-on-board-a-klm-aircraft-in-johannesburg/ |access-date=7 May 2026 |website=KLM Newsroom |language=en }}</ref> Ол сол күні Оңтүстік Африкадағы ауруханалардың бірінде көз жұмды.<ref name="aikman-2026" /> Жесір әйел ұшақ бортында 45 минут болған.<ref name="rtl 7may">{{Cite web |date=7 May 2026 |title=GGD: vijf inzittenden KLM-vlucht hadden intensief contact met hanta-slachtoffer |trans-title=GGD: Five passengers on a KLM flight had close contact with a hantavirus victim |url=https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5598861/zestig-mensen-beeld-voor-bron-en-contactonderzoek-hantavirus |access-date=7 May 2026 |website=RTL.nl |language=nl}}</ref> Әулие Елена аралына тоқтағаннан кейін кеме [[Асенсьон аралы]]на қарай жолын жалғастырды,<ref>{{cite web |title=Suspected Hantavirus on MV Hondius update |url=https://www.ascension.gov.ac/suspected-hantavirus-on-mv-hondius-update |website=Ascension Island Government |access-date=6 May 2026 |date=4 May 2026 }}</ref> ол жерде науқас британдық жолаушы кемеден түсіріліп, ауруханада емделу үшін Оңтүстік Африкаға ұшақпен жеткізілді. 27 сәуірде «Hondius» Асенсьон аралынан аттанды.<ref>{{cite news |title=Health emergency on the MV Hondius: what we know |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260504-health-emergency-on-the-mv-hondius-what-we-know |access-date=6 May 2026 |work=[[France 24]] |date=4 May 2026 |language=en }}</ref> 2 мамырда кеме бортында Германия азаматшасы қайтыс болды,<ref name="asadu-risemberg-2026" /><ref>{{cite news |title=Three passengers dead after suspected hantavirus outbreak on cruise ship |date=3 May 2026 |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/03/three-passengers-dead-after-suspected-hantavirus-outbreak-on-cruise-ship |work=The Guardian }}</ref> ал 8 мамырдағы жағдай бойынша оның денесі әлі де кемеде қалуда.<ref name="sample-2026">{{Cite news |last=Sample |first=Ian |date=7 May 2026 |title=Where did the cruise ship hantavirus come from and what happens next? |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/07/where-cruise-ship-hantavirus-from-what-next-canary-islands |access-date=7 May 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref> Індет ошағы анықталғаннан кейін жолаушыларға жақын жанасуды шектеу және қолды антисептикпен жиі тазарту туралы нұсқау берілді.<ref name="parakozov-2026b">{{cite news |last1=Parakozov |first1=Sfundo |last2=Peyton |first2=Nellie |title=Two cases of hantavirus which spreads human-to-human linked to ship, South Africa says |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/two-cases-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-ship-south-africa-says-2026-05-06/ |work=Reuters |date=6 May 2026 |access-date=7 May 2026 |ref={{harvid|Parakozov|2026b}} }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} 53m202yw8y5tndbx92stxy0nwupyml9 3 781005 3602016 2026-05-08T22:05:38Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602016 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Notable Moustache}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 03:05, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) q90vwdvzsxb4krsx5fze4qeby4go0xw 3 781006 3602017 2026-05-08T22:22:41Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602017 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=蕉饼}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 03:22, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) qdgw48us4lah24o64aygsj79rla4odh 0 781007 3602027 2026-05-09T00:59:54Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Кетен Сүттейұлы]] бетін [[Көтен хан]] бетіне жылжытты 3602027 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Көтен хан]] seu80fc4usm2feidcgamsnk0didx4qb 0 781008 3602031 2026-05-09T01:10:32Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: Елизавета (Эржбета) Куманская — половец ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз.... 3602031 wikitext text/x-wiki Елизавета (Эржбета) Куманская — половец ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.[1] Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған).[2] Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.[3] Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.[4] 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mefnymk3v6m1451omnz7vjqfoffno62 3602032 3602031 2026-05-09T01:10:52Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3602032 wikitext text/x-wiki Елизавета (Эржбета) Куманиялық — половец ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.[1] Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған).[2] Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.[3] Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.[4] 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8kxw66vwqj25entzy9027sn23mdioh9 3602033 3602032 2026-05-09T01:11:07Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3602033 wikitext text/x-wiki Елизавета (Эржбета) Куманиялық — қыпшақ ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.[1] Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған).[2] Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.[3] Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.[4] 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} dbdh8b72i1ep43hnsjyd00vt5gu7x5c 3602035 3602033 2026-05-09T01:11:36Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3602035 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — қыпшақ ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.[1] Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған).[2] Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.[3] Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.[4] 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} o352sdrohv1l2oo13tzdf29hrubh165 3602036 3602035 2026-05-09T01:12:15Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3602036 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.[1] Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған).[2] Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.[3] Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.[4] 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} s85byvccxchnmcgpl1hx4851kabpot0 3602038 3602036 2026-05-09T01:13:53Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602038 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған).[2] Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.[3] Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.[4] 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} h7bu6vmyzaz6dwajew5av6k6ff2c60c 3602039 3602038 2026-05-09T01:15:41Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602039 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.[3] Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.[4] 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} psdgubrte83ft8wttjnbytfsm8gonxv 3602040 3602039 2026-05-09T01:16:30Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602040 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.[4] 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mccxs7epxkyb7hnjry8h825q58usstv 3602042 3602040 2026-05-09T01:56:18Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602042 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.[5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 444fdvtz3fhhxfo0bp5ozhtl6qd3tk1 3602043 3602042 2026-05-09T01:57:16Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602043 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ol1cf0lyml14br1xvz4u247ci3dylsk 3602044 3602043 2026-05-09T01:58:45Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602044 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} lkzb9shgbk4r42wmktyqbxekqi9cbzl 3602045 3602044 2026-05-09T01:59:50Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Қыпшақтар|Қыпшақтар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3602045 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] pb5f1lwqhglcmhw19at755n6lqfn16w 3602046 3602045 2026-05-09T02:00:31Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3602046 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Көтен ханның қызы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан половец ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] le9asfqachmaqgyalwzn4z0q2e1knso 3602047 3602046 2026-05-09T02:03:14Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602047 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Көтен ханның қызы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан қыпшақ ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] djspwajj77a31338srg6cbnuso9mvqs 3602048 3602047 2026-05-09T02:04:15Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602048 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Көтен ханның қызы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан қыпшақ ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның половецтерімен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] n9g7psezbu02lb0t4yfhw6v6h03coqj 3602049 3602048 2026-05-09T02:04:57Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602049 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Көтен ханның қызы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан қыпшақ ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның қыпшақтарымен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Туракина хатун жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] r97tvte1vzwnkvl8qi9j3sc1ribl5vx 3602050 3602049 2026-05-09T02:06:04Z Sagzhan 29953 /* Көтен ханның қызы */ 3602050 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, Көтен ханның қызы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан қыпшақ ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның қыпшақтарымен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Төрегене хатұн жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] hs0iw5qe1dtwxft7qbm5vvtpj65i0y8 3602051 3602050 2026-05-09T02:07:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3602051 wikitext text/x-wiki '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, [[Көтен хан]]ның қызы, Венгрия королі V Иштванның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқа қатысқан қыпшақ ханы Көтеннің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — Византияда және Еуропаның көп бөлігінде половец-қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар половец/қыпшақ тілінде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, қыпшақтар, половецтер) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. 1238 жылы Көтен Тертер хан өзіне қарасты куман тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге Моңғол империясының жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның қыпшақтарымен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы Батый хан мен қолбасшы Сүбедейдің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін Дунай бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Батый жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін половецтердің (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманская да, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Батый мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға Моңғол империясының ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі Төрегене хатұн жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Батый бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 9n8f7gzqesb1cm1s042qov525w42xmn 3 781009 3602034 2026-05-09T01:11:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602034 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=YoshiRulz}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 06:11, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) iitqpvty4ugr9692e6kaf1280o1pj0g 3 781010 3602054 2026-05-09T02:13:58Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602054 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Spottedmouse}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 07:13, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) 9e2eln84xr356tdjgyofhqyosg1u46l 0 781011 3602070 2026-05-09T06:08:53Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] 3602070 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] 6n5wmzbiumtis8oyi7f0v0lx5psurwt 3602093 3602070 2026-05-09T06:33:27Z Мағыпар 100137 толықтыру 3602093 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] ogt6hpa0k0e8pc965pnxxxeoe427b57 3602098 3602093 2026-05-09T06:43:19Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3602098 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] eboibjsi9oasr8ygrtnlzh4reovs903 3602103 3602098 2026-05-09T06:47:58Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3602103 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. 1768 жылы әйгілі саяхатшы, кейінірек Мадагаскар патшасы Морик Беневски осында түрмеге жабылды. 1825 жылы бекіністі венгр ақсүйегі Юрай Феликс Райс сатып алды. Қамалдың соңғы жеке иесі испан ақсүйегі Изабелла де Бурбонға үйленген Ян Канти Замойски болды. Олар қамалда 1944 жылға дейін тұрды. 1966 жылы мұнда мұражай ашылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] cl3l734jrllqsia1n0e9hhe919a4k7k 3602104 3602103 2026-05-09T06:50:37Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3602104 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. 1768 жылы әйгілі саяхатшы, кейінірек Мадагаскар патшасы Морик Беневски осында түрмеге жабылды. 1825 жылы бекіністі венгр ақсүйегі Юрай Феликс Райс сатып алды. Қамалдың соңғы жеке иесі испан ақсүйегі Изабелла де Бурбонға үйленген Ян Канти Замойски болды. Олар қамалда 1944 жылға дейін тұрды. 1966 жылы мұнда мұражай ашылды.<ref>{{citeweb|url=https://slovakinfo.sk/turizm/lyubovnyanskij-zamok/|title=Любовнянский замок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] f4yrcjetgv1iey0fv77fe48fwfgq2vs 3602134 3602104 2026-05-09T08:26:51Z Мағыпар 100137 толықтыру 3602134 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. 1768 жылы әйгілі саяхатшы, кейінірек Мадагаскар патшасы Морик Беневски осында түрмеге жабылды. 1825 жылы бекіністі венгр ақсүйегі Юрай Феликс Райс сатып алды. Қамалдың соңғы жеке иесі испан ақсүйегі Изабелла де Бурбонға үйленген Ян Канти Замойски болды. Олар қамалда 1944 жылға дейін тұрды. 1966 жылы мұнда мұражай ашылды.<ref>{{citeweb|url=https://slovakinfo.sk/turizm/lyubovnyanskij-zamok/|title=Любовнянский замок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Сипаттама == Любовня бекінісі — төбенің басында орналасқан және Словения астанасының кез келген жерінен көрінетін ортағасырлық бекініс. Ол мұнда XII ғасырда салынған, бірақ үш ғасырдан кейін ол іс жүзінде толығымен қайта салынды. XX ғасырда, Любовня қамалы түрме ретінде пайдаланылып жатқан кезде, қабырғаларға күзет мұнарасы қосылды. Бекініске көлікпен немесе фуникулярмен жетуге болады, көлеңкелі иірім жолмен серуендеуге болады. Шыңға жеткеннен кейін туристер бекіністің астындағы жартаста орналасқан бірнеше мұражайға барып, Любляна тарихымен танысып, ежелгі зеңбіректермен танысып, часовня мен түрме камераларын аралап, дәмханалардан дәм татуға болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] a7jqjrqrx3zihp92nmy1c6r7dcc4gac 3602137 3602134 2026-05-09T08:32:16Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ дереккөз 3602137 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. 1768 жылы әйгілі саяхатшы, кейінірек Мадагаскар патшасы Морик Беневски осында түрмеге жабылды. 1825 жылы бекіністі венгр ақсүйегі Юрай Феликс Райс сатып алды. Қамалдың соңғы жеке иесі испан ақсүйегі Изабелла де Бурбонға үйленген Ян Канти Замойски болды. Олар қамалда 1944 жылға дейін тұрды. 1966 жылы мұнда мұражай ашылды.<ref>{{citeweb|url=https://slovakinfo.sk/turizm/lyubovnyanskij-zamok/|title=Любовнянский замок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Сипаттама == Любовня бекінісі — төбенің басында орналасқан және Словения астанасының кез келген жерінен көрінетін ортағасырлық бекініс. Ол мұнда XII ғасырда салынған, бірақ үш ғасырдан кейін ол іс жүзінде толығымен қайта салынды. XX ғасырда, Любовня қамалы түрме ретінде пайдаланылып жатқан кезде, қабырғаларға күзет мұнарасы қосылды. Бекініске көлікпен немесе фуникулярмен жетуге болады, көлеңкелі иірім жолмен серуендеуге болады. Бекініс аумағында ежелгі ағаш шіркеуді көруге болады, ал қамалдың өзінде қазір ғимараттың тарихы мен әртүрлі кезеңдердің археологиялық олжаларын баяндайтын мұражай орналасқан. Мұражайда сонымен қатар 17 ғасырдың ортасында Швецияның Польшаға басып кіруі кезінде қамалда жасырылған ежелгі патшалық зергерлік бұйымдар да бар. Қамал аумағын әдемі даңғылдар қоршап тұр. Ең биік мұнарадан айналаның көркем көрінісі туристер үшін қызықты орын.<ref>{{citeweb|url=https://www.pac.ru/ast/guide/slovenia/landmarks/ljubljana-castle/?ysclid=mox3lb5z4v533626162|title=Главная / Страны / Словения / Достопримечательности Люблянский град|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] tltqe7b2y46u1byzl556l9qyqlwxthg 3602138 3602137 2026-05-09T08:33:28Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ дереккөз 3602138 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. 1768 жылы әйгілі саяхатшы, кейінірек Мадагаскар патшасы Морик Беневски осында түрмеге жабылды. 1825 жылы бекіністі венгр ақсүйегі Юрай Феликс Райс сатып алды. Қамалдың соңғы жеке иесі испан ақсүйегі Изабелла де Бурбонға үйленген Ян Канти Замойски болды. Олар қамалда 1944 жылға дейін тұрды. 1966 жылы мұнда мұражай ашылды.<ref>{{citeweb|url=https://slovakinfo.sk/turizm/lyubovnyanskij-zamok/|title=Любовнянский замок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Сипаттама == Любовня бекінісі — төбенің басында орналасқан және Словения астанасының кез келген жерінен көрінетін ортағасырлық бекініс. Ол мұнда XII ғасырда салынған, бірақ үш ғасырдан кейін ол іс жүзінде толығымен қайта салынды. XX ғасырда, Любовня қамалы түрме ретінде пайдаланылып жатқан кезде, қабырғаларға күзет мұнарасы қосылды. Бекініске көлікпен немесе фуникулярмен жетуге болады, көлеңкелі иірім жолмен серуендеуге болады. Бекініс аумағында ежелгі ағаш шіркеуді көруге болады, ал қамалдың өзінде қазір ғимараттың тарихы мен әртүрлі кезеңдердің археологиялық олжаларын баяндайтын мұражай орналасқан. Мұражайда сонымен қатар 17 ғасырдың ортасында Швецияның Польшаға басып кіруі кезінде қамалда жасырылған ежелгі патшалық зергерлік бұйымдар да бар. Қамал аумағын әдемі даңғылдар қоршап тұр. Ең биік мұнарадан айналаның көркем көрінісі туристер үшін қызықты орын.<ref>{{citeweb|url=https://www.pac.ru/ast/guide/slovenia/landmarks/ljubljana-castle/?ysclid=mox3lb5z4v533626162|title=Люблянский град|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/slovakia/city/star_ubova/castles/18485?ysclid=mox2yp924j915123764|title=Замок Любовньянский Град (Ľubovniansky hrad)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] i0zx87ilr0foncvmgikznthe80e6oqs 3602140 3602138 2026-05-09T08:38:52Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ сурет қою 3602140 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Olublocivertanlegi4.jpg|нобай|оңға|300px|Қамалдың әуеден түсірілген суреті]] Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. 1768 жылы әйгілі саяхатшы, кейінірек Мадагаскар патшасы Морик Беневски осында түрмеге жабылды. 1825 жылы бекіністі венгр ақсүйегі Юрай Феликс Райс сатып алды. Қамалдың соңғы жеке иесі испан ақсүйегі Изабелла де Бурбонға үйленген Ян Канти Замойски болды. Олар қамалда 1944 жылға дейін тұрды. 1966 жылы мұнда мұражай ашылды.<ref>{{citeweb|url=https://slovakinfo.sk/turizm/lyubovnyanskij-zamok/|title=Любовнянский замок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Сипаттама == Любовня бекінісі — төбенің басында орналасқан және Словения астанасының кез келген жерінен көрінетін ортағасырлық бекініс. Ол мұнда XII ғасырда салынған, бірақ үш ғасырдан кейін ол іс жүзінде толығымен қайта салынды. XX ғасырда, Любовня қамалы түрме ретінде пайдаланылып жатқан кезде, қабырғаларға күзет мұнарасы қосылды. Бекініске көлікпен немесе фуникулярмен жетуге болады, көлеңкелі иірім жолмен серуендеуге болады. Бекініс аумағында ежелгі ағаш шіркеуді көруге болады, ал қамалдың өзінде қазір ғимараттың тарихы мен әртүрлі кезеңдердің археологиялық олжаларын баяндайтын мұражай орналасқан. Мұражайда сонымен қатар 17 ғасырдың ортасында Швецияның Польшаға басып кіруі кезінде қамалда жасырылған ежелгі патшалық зергерлік бұйымдар да бар. Қамал аумағын әдемі даңғылдар қоршап тұр. Ең биік мұнарадан айналаның көркем көрінісі туристер үшін қызықты орын.<ref>{{citeweb|url=https://www.pac.ru/ast/guide/slovenia/landmarks/ljubljana-castle/?ysclid=mox3lb5z4v533626162|title=Люблянский град|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/slovakia/city/star_ubova/castles/18485?ysclid=mox2yp924j915123764|title=Замок Любовньянский Град (Ľubovniansky hrad)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] 685g2j7uuoqffh10s7bcyl1iacffu60 3602144 3602140 2026-05-09T08:43:32Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ сурет қою 3602144 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Olublocivertanlegi4.jpg|нобай|оңға|300px|Қамалдың әуеден түсірілген суреті]] Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. 1768 жылы әйгілі саяхатшы, кейінірек Мадагаскар патшасы Морик Беневски осында түрмеге жабылды. 1825 жылы бекіністі венгр ақсүйегі Юрай Феликс Райс сатып алды. Қамалдың соңғы жеке иесі испан ақсүйегі Изабелла де Бурбонға үйленген Ян Канти Замойски болды. Олар қамалда 1944 жылға дейін тұрды. 1966 жылы мұнда мұражай ашылды.<ref>{{citeweb|url=https://slovakinfo.sk/turizm/lyubovnyanskij-zamok/|title=Любовнянский замок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Сипаттама == [[Сурет:Výhľad z hradu v starej Ľubovni.jpg|нобай|оңға|250px|Қамал көрінісі]] Любовня бекінісі — төбенің басында орналасқан және Словения астанасының кез келген жерінен көрінетін ортағасырлық бекініс. Ол мұнда XII ғасырда салынған, бірақ үш ғасырдан кейін ол іс жүзінде толығымен қайта салынды. XX ғасырда, Любовня қамалы түрме ретінде пайдаланылып жатқан кезде, қабырғаларға күзет мұнарасы қосылды. Бекініске көлікпен немесе фуникулярмен жетуге болады, көлеңкелі иірім жолмен серуендеуге болады. Бекініс аумағында ежелгі ағаш шіркеуді көруге болады, ал қамалдың өзінде қазір ғимараттың тарихы мен әртүрлі кезеңдердің археологиялық олжаларын баяндайтын мұражай орналасқан. Мұражайда сонымен қатар 17 ғасырдың ортасында Швецияның Польшаға басып кіруі кезінде қамалда жасырылған ежелгі патшалық зергерлік бұйымдар да бар. Қамал аумағын әдемі даңғылдар қоршап тұр. Ең биік мұнарадан айналаның көркем көрінісі туристер үшін қызықты орын.<ref>{{citeweb|url=https://www.pac.ru/ast/guide/slovenia/landmarks/ljubljana-castle/?ysclid=mox3lb5z4v533626162|title=Люблянский град|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/slovakia/city/star_ubova/castles/18485?ysclid=mox2yp924j915123764|title=Замок Любовньянский Град (Ľubovniansky hrad)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] 9t5i2x6mf20e49j3diw7lx6jgwwzzmr 3602146 3602144 2026-05-09T08:45:36Z Мағыпар 100137 «[[Санат:XIII ғасырда салынған қамалдар|XIII ғасырда салынған қамалдар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3602146 wikitext text/x-wiki '''Любовня бекінісі''' ({{lang-sk|Ľubovniansky hrad}}) — [[Словакия]]дағы Стара Любовняның солтүстік шетіндегі жартылай сақталған бекініс. Қазіргі уақытта мұнда Любовня мұражайы орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Olublocivertanlegi4.jpg|нобай|оңға|300px|Қамалдың әуеден түсірілген суреті]] Любовня бекінісі бай тарихқа ие, онда әйгілі және танымал тұлғалар көп. Ол XIII және XIV ғасырлар тоғысында салынған. Бекініс туралы алғашқы жазбаша дерек 1311 жылға жатады. Сол кезде ол Мажарстанның солтүстігіндегі шекара қамалдары жүйесінің бөлігі болды, атап айтқанда, венгр-поляк шекарасын және [[Польша]]ға баратын сауда жолдарын күзетті. [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] кезеңінде біртіндеп салынып, кейінірек барокко стилінде қайта құрылды. Қамалға көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде поляк королі Иоанн III Собеский де барды. 1412 жылы Люксембургтің венгр королі Сигизмунд қамалда поляк королі Владислав Ягеллонмен кездесіп, достық пен бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Сол жылдың соңында Любовня бекінісі келесі 360 жыл бойы Спиш ұлттық саябағының құрамына кірді. 1655–1661 жылдардағы швед-поляк соғысы кезінде поляк тәжінің асыл тастары қамалда жасырылды. 1768 жылы әйгілі саяхатшы, кейінірек Мадагаскар патшасы Морик Беневски осында түрмеге жабылды. 1825 жылы бекіністі венгр ақсүйегі Юрай Феликс Райс сатып алды. Қамалдың соңғы жеке иесі испан ақсүйегі Изабелла де Бурбонға үйленген Ян Канти Замойски болды. Олар қамалда 1944 жылға дейін тұрды. 1966 жылы мұнда мұражай ашылды.<ref>{{citeweb|url=https://slovakinfo.sk/turizm/lyubovnyanskij-zamok/|title=Любовнянский замок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Сипаттама == [[Сурет:Výhľad z hradu v starej Ľubovni.jpg|нобай|оңға|250px|Қамал көрінісі]] Любовня бекінісі — төбенің басында орналасқан және Словения астанасының кез келген жерінен көрінетін ортағасырлық бекініс. Ол мұнда XII ғасырда салынған, бірақ үш ғасырдан кейін ол іс жүзінде толығымен қайта салынды. XX ғасырда, Любовня қамалы түрме ретінде пайдаланылып жатқан кезде, қабырғаларға күзет мұнарасы қосылды. Бекініске көлікпен немесе фуникулярмен жетуге болады, көлеңкелі иірім жолмен серуендеуге болады. Бекініс аумағында ежелгі ағаш шіркеуді көруге болады, ал қамалдың өзінде қазір ғимараттың тарихы мен әртүрлі кезеңдердің археологиялық олжаларын баяндайтын мұражай орналасқан. Мұражайда сонымен қатар 17 ғасырдың ортасында Швецияның Польшаға басып кіруі кезінде қамалда жасырылған ежелгі патшалық зергерлік бұйымдар да бар. Қамал аумағын әдемі даңғылдар қоршап тұр. Ең биік мұнарадан айналаның көркем көрінісі туристер үшін қызықты орын.<ref>{{citeweb|url=https://www.pac.ru/ast/guide/slovenia/landmarks/ljubljana-castle/?ysclid=mox3lb5z4v533626162|title=Люблянский град|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/slovakia/city/star_ubova/castles/18485?ysclid=mox2yp924j915123764|title=Замок Любовньянский Град (Ľubovniansky hrad)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Словакия қамалдары]] [[Санат:XIII ғасырда салынған қамалдар]] 295mhhf897d3k544adxo1jfpzbgtkzn 0 781012 3602079 2026-05-09T06:23:46Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Гава |шынайы атауы = {{lang-ky|Гава}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттам... 3602079 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Гава |шынайы атауы = {{lang-ky|Гава}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 15|lat_sec = 45 |lon_dir = E|lon_deg = 72|lon_min = 51|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Жалалабат облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Базарқорған ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = Ауылдық округі |қауым округі = Арстанбап ата ауылдық округі |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 0,02 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 1569 |климаты = ылғалды континенталды |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = {{құлдырау}} 0<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY">{{cite web |url = https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title = Қырғыз Республикасының 2023 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> |санақ жылы = [[2023 жыл|2023]] |тығыздығы = 0 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Қырғызстан}} KG 04 |идентификатор түрі = ОКАТО |сандық идентификаторы = 41 703 207 826 040 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Гава''' ({{lang-ky|Гава}}) — [[Қырғызстан]]дағы [[Жалалабат облысы]]ның [[Базарқорған ауданы]]ндағы ауыл. == Орналасуы == [[Қырғызстан]]ның шығысында орналасқан. Ауыл Таулы аймақта орналасады. Таулы аймақта орналасқандықтан, теңіз деңгейінен биіктігі 1569 метр болады. Климаты ылғалды континенталды. == Халқы == Гава ауылының халқы ұзақ уақыттан бері халқы болмаған. Қазір [[2023 жыл]]ғы санақ бойынша 0 адам болса,<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY">{{cite web |url = https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title = Қырғыз Республикасының 2023 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> [[2009 жыл]]ғы санақ бойынша да 0 адамды құраған.<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY 2009 JYL">{{cite web |url = https://www.stat.kg/media/files/be8371e3-967a-462c-8549-9aaf32ba3d90.pdf |title = Қырғыз Республикасының 20209 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} l4o3ugrpwfbhvh4daoz6gdlfm24ovbj 3602080 3602079 2026-05-09T06:24:18Z MuratbekErkebulan 162992 3602080 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Гава |шынайы атауы = {{lang-ky|Гава}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 15|lat_sec = 45 |lon_dir = E|lon_deg = 72|lon_min = 51|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Жалалабат облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Базарқорған ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = Ауылдық округі |қауым округі = Арстанбап ата ауылдық округі |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 0,02 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 1569 |климаты = ылғалды континенталды |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = {{құлдырау}} 0<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY">{{cite web |url = https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title = Қырғыз Республикасының 2023 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> |санақ жылы = [[2023 жыл|2023]] |тығыздығы = 0 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Қырғызстан}} KG 04 |идентификатор түрі = ОКАТО |сандық идентификаторы = 41 703 207 826 040 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Гава''' ({{lang-ky|Гава}}) — [[Қырғызстан]]дағы [[Жалалабат облысы]]ның [[Базарқорған ауданы]]ндағы ауыл. == Орналасуы == [[Қырғызстан]]ның шығысында орналасқан. Ауыл Таулы аймақта орналасады. Таулы аймақта орналасқандықтан, теңіз деңгейінен биіктігі 1569 метр болады. Климаты ылғалды континенталды. == Халқы == Гава ауылының халқы ұзақ уақыттан бері халқы болмаған. Қазір [[2023 жыл]]ғы санақ бойынша 0 адам болса,<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY">{{cite web |url = https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title = Қырғыз Республикасының 2023 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> [[2009 жыл]]ғы санақ бойынша да 0 адамды құраған.<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY 2009 JYL">{{cite web |url = https://www.stat.kg/media/files/be8371e3-967a-462c-8549-9aaf32ba3d90.pdf |title = Қырғыз Республикасының 2009 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mxugnh61mrujbxp8kgnyvyek2qnbxbf 3602088 3602080 2026-05-09T06:28:08Z MuratbekErkebulan 162992 «[[Санат:Базарқорған ауданы елді мекендері|Базарқорған ауданы елді мекендері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3602088 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Гава |шынайы атауы = {{lang-ky|Гава}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 15|lat_sec = 45 |lon_dir = E|lon_deg = 72|lon_min = 51|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Жалалабат облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Базарқорған ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = Ауылдық округі |қауым округі = Арстанбап ата ауылдық округі |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 0,02 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 1569 |климаты = ылғалды континенталды |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = {{құлдырау}} 0<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY">{{cite web |url = https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title = Қырғыз Республикасының 2023 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> |санақ жылы = [[2023 жыл|2023]] |тығыздығы = 0 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Қырғызстан}} KG 04 |идентификатор түрі = ОКАТО |сандық идентификаторы = 41 703 207 826 040 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Гава''' ({{lang-ky|Гава}}) — [[Қырғызстан]]дағы [[Жалалабат облысы]]ның [[Базарқорған ауданы]]ндағы ауыл. == Орналасуы == [[Қырғызстан]]ның шығысында орналасқан. Ауыл Таулы аймақта орналасады. Таулы аймақта орналасқандықтан, теңіз деңгейінен биіктігі 1569 метр болады. Климаты ылғалды континенталды. == Халқы == Гава ауылының халқы ұзақ уақыттан бері халқы болмаған. Қазір [[2023 жыл]]ғы санақ бойынша 0 адам болса,<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY">{{cite web |url = https://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/ |title = Қырғыз Республикасының 2023 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> [[2009 жыл]]ғы санақ бойынша да 0 адамды құраған.<ref name="DZHALALABAT OBLYSY HALQY JOQ GAVA AUYLY 2009 JYL">{{cite web |url = https://www.stat.kg/media/files/be8371e3-967a-462c-8549-9aaf32ba3d90.pdf |title = Қырғыз Республикасының 2009 жылғы облыстарының, аудандарының, қалаларының, қала типті елді мекендерінің, ауылдық аймақтарының және ауылдарының халқы. |website = stat.kg |access-date = 2023 01.01 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Базарқорған ауданы елді мекендері]] 50bmg6ly5o7e732yosp2yeqjvhci2he 6 781013 3602082 2026-05-09T06:25:14Z TalgatSnow 143530 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = [https://www.kinopoisk.ru/picture/1314901/] | жасалған уақыты = 1976 | авторы = Bill/Phillips Productions, Italo-Judeo Productions, Columbia Pictures }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Такси жүргізушісі (фильм, 1976) | мақсаты = Такси жүргізушісі (фильм, 1976) мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} 3602082 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = [https://www.kinopoisk.ru/picture/1314901/] | жасалған уақыты = 1976 | авторы = Bill/Phillips Productions, Italo-Judeo Productions, Columbia Pictures }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Такси жүргізушісі (фильм, 1976) | мақсаты = Такси жүргізушісі (фильм, 1976) мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} == Лицензиялау == 4yvvi3idt33p9q0f7r3hvbqzokqvocf 3602083 3602082 2026-05-09T06:25:35Z TalgatSnow 143530 /* Лицензиялау */ 3602083 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = [https://www.kinopoisk.ru/picture/1314901/] | жасалған уақыты = 1976 | авторы = Bill/Phillips Productions, Italo-Judeo Productions, Columbia Pictures }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Такси жүргізушісі (фильм, 1976) | мақсаты = Такси жүргізушісі (фильм, 1976) мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} == Лицензиялау == {{Non-free poster}} gpkvam8f857b43il6qt995xis2apk2x 0 781014 3602084 2026-05-09T06:25:58Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Такси жүргізушісі |Шынайы атауы = {{lang-en|Taxi Driver}} |Суреті = Taxi Driver (1976 film poster).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = Гай Пилларттың түпнұсқа постері |Жанры = [[неонуар]], [[психологиялық драма]] |Режиссёрі = Мар... 3602084 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Такси жүргізушісі |Шынайы атауы = {{lang-en|Taxi Driver}} |Суреті = Taxi Driver (1976 film poster).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = Гай Пилларттың түпнұсқа постері |Жанры = [[неонуар]], [[психологиялық драма]] |Режиссёрі = [[Мартин Скорсезе]] |Продюсері = [[Майкл Филлипс]]<br>[[Джулия Филлипс]] |Сценарист = [[Пол Шредер]] |Актерлер = [[Роберт Де Ниро]]<br>[[Джоди Фостер]]<br>[[Альберт Брукс]]<br>[[Харви Кейтель]]<br>[[Леонард Харрис]]<br>[[Питер Бойл]]<br>[[Сибилл Шеперд]] |Операторы = [[Майкл Чепмен]] |Композиторы = [[Бернард Херрманн]] |Компания = Bill/Phillips Productions, Italo-Judeo Productions |Дистрибьютор = [[Columbia Pictures]] |Ұзақтығы = 114 мин.<ref>{{cite web |title=''Taxi Driver'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/releases/taxi-driver-film-0 |url-status=dead |publisher=British Board of Film Classification |date=May 5, 2006 |access-date=June 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611114422/https://www.bbfc.co.uk/releases/taxi-driver-film-0 |archive-date=June 11, 2020}}</ref> |Бюджеті = 1,9 млн [[АҚШ доллары|$]]<ref name=budget>{{cite book |last=F. Dick |first=Bernard |title=Columbia Pictures: Portrait of a Studio |publisher=University Press of Kentucky |date=1992 |page=193 |isbn=9780813149615 |url=https://books.google.com/books?id=K60eBgAAQBAJ&pg=PA193 |access-date=March 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308232743/https://books.google.gr/books?id=K60eBgAAQBAJ&pg=PA193&lpg=PA193 |archive-date=March 8, 2018 |url-status=live}}</ref> |Түсім = 28,6 млн [[АҚШ доллары|$]]<ref name="BOM">{{cite Box Office Mojo |id=0075314 |title=Taxi Driver |access-date=2021-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201145354/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0075314/ |archive-date=2021-02-01 |url-status=live}}</ref> |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 1976 |imdb_id = 0075314 |Сайты = |Ортаққор = Taxi Driver (1976 film) }} «'''Такси жүргізушісі'''» ({{lang-en|Taxi Driver}}) — 1976 жылы шыққан режиссер [[Мартин Скорсезе]]нің [[неонуар]] жанрындағы америкалық психологиялық драмасы.<ref>{{Cite web |title=Taxi Driver - Golden Globes |url=https://goldenglobes.com/film/taxi-driver/ |access-date=2024-08-05 |website=Golden Globe Awards |language=en |quote=Robert De Niro stars as Travis Bickle in this oppressive psychodrama about a Vietnam veteran who rebels against the decadence and immorality of big city life in New York while working the nightshift as a taxi driver.}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mitchell |first=Neil |date=2016-02-08 |title=Taxi Driver: 5 films that influenced Scorsese's masterpiece |url=https://www.bfi.org.uk/features/taxi-driver-5-films-that-influenced-scorseses-masterpiece |access-date=2024-08-05 |website=British Film Institute |language=en |quote=Forty years later, we look at some of the filmic influences on Martin Scorsese's brilliant psychodrama Taxi Driver.}}</ref> Сценарийін жазған — [[Пол Шредер]]. Фильм оқиғасы [[Вьетнам соғысы]]нан кейінгі адамгершілік құндылықтары құлдыраған [[Нью-Йорк]] қаласында өрбиді. [[Роберт Де Ниро]] теңіз жаяу әскерінің ардагері, қалада түнгі уақытта жұмыс істеуі салдарынан психикалық жағдайы нашарлай бастаған такси жүргізушісі Трэвис Биклдің рөлін сомдайды. Сондай-ақ фильмге [[Джоди Фостер]], [[Сибилл Шеперд]], [[Харви Кейтель]], [[Питер Бойл]], [[Леонард Харрис]] және [[Альберт Брукс]] (бұл оның дебюттік рөлі) түскен. «Такси жүргізушісі» 1976 жылы 8 ақпанда [[Columbia Pictures]] тарапынан кинотеатрларға шығарылып, үлкен сыншылдық және коммерциялық табысқа ие болды. Фильмнің кульминациясындағы қатыгездік көріністері мен 12 жасар Джоди Фостердің жасөспірім жезөкше рөліне таңдалуы қоғамда үлкен дау тудырғанына қарамастан, ол көптеген марапаттарды иеленді. Олардың қатарында 1976 жылғы [[Канн кинофестивалі]]нің «[[Алтын пальма бұтағы]]» және 49-шы «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» марапаттау рәсіміндегі «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]», «[[Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм музыкасы]]», «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]» (Де Ниро), «[[Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актриса]]» (Фостер) номинациялары бар. Фильм 1981 жылы [[Джон Хинкли]]дің президент [[Рональд Рейган]]ға қастандық жасауына түрткі болды деген айыппен қайтадан даудың ортасында қалғанымен, өз танымалдылығын жоғалтқан жоқ. Ол кино тарихындағы ең ұлы туындылардың бірі және өз дәуірінің мәдени тұрғыдан ең маңызды әрі ықпалды фильмдерінің бірі ретінде саналады, сондай-ақ [[Культті фильм|культті]]к мәртебеге ие болды.<ref>{{Cite web |last=Suarez |first=Carla |date=2020-10-25 |title=Cult Series: Taxi Driver - Scorsese's legendary portrayal of a lone wolf's existential angst |url=https://www.strandmagazine.co.uk/single-post/2020/10/25/cult-series-taxi-driver-scorsese-s-legendary-portrayal-of-a-lone-wolf-s-existential-ang |access-date=2023-05-14 |website=STRAND Magazine |language=en |archive-date=2023-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514065024/https://www.strandmagazine.co.uk/single-post/2020/10/25/cult-series-taxi-driver-scorsese-s-legendary-portrayal-of-a-lone-wolf-s-existential-ang |url-status=live }}</ref> 2022 жылы [[Sight & Sound]] журналы он жылда бір рет өткізілетін сауалнамасында сыншылардың нұсқасы бойынша бұл туындыны 29-шы орынға, ал режиссерлердің нұсқасы бойынша «[[Барри Линдон]]мен» қатар 12-ші орынға қойды. 1994 жылы [[Конгресс кітапханасы]] фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық» құнды деп танып, оны [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]нде сақтау үшін таңдап алды. == Сюжеті == Фильмнің басты кейіпкері — [[Вьетнам соғысы]]нда теңіз жаяу әскерінде қызмет еткен, қазірде жалғыздықтың тауқыметін тартып жүрген 26 жастағы Трэвис Бикл ([[Роберт Де Ниро]]). Созылмалы ұйқысыздықтан қажыған ол Нью-Йоркте түнгі такси жүргізушісі болып жұмысқа орналасады. Бос уақытында Трэвис порнокинотеатрларға барады немесе таксиімен қаланың шеткі аудандарын мақсатсыз аралап, уақыт өткізеді. Бұл сапарлар барысында операторлық жұмыс көрерменге басты кейіпкердің жан дүниесіндегі шексіз жалғыздық пен оның көлік әйнегінің сыртындағы әлемнен мүлдем оқшауланып қалғанын шебер жеткізеді. Трэвистің өмірінде Нью-Йорк сенаторы Чарльз Палантайнның сайлау штабында жұмыс істейтін Бетси ([[Сибилл Шеперд]]) есімді бойжеткен пайда болады. Дәмханадағы алғашқы кездесуден соң, Трэвис оны киноға шақырады, бірақ әлеуметтік дағдылардан мақұрым болғандықтан, оны порнофильм көрсетілетін сеансқа алып барады. Бойжеткен оны қалыпсыз адам деп санап, сол жерден кетіп қалады. Бетсимен қарым-қатынасты қалпына келтіруге тырысқан Трэвистің әрекеттерінен ештеңе шықпай, ол өзін тастанды әрі керексіз сезінеді. Бірде оның таксиіне есі ауысқан бизнесмен ([[Мартин Скорсезе]]) отырып, әйелінің опасыздығы үшін оны өлтіруді жоспарлап жүргенін айтады. Бұл кездейсоқ әңгіме Трэвистің санасына зұлымдық пен қатыгездік туралы алғашқы ойларды ұялатады. Көп ұзамай Трэвис өз сутенерінен қашып жүрген 12 жасар жезөкше қыз Айриспен ([[Джоди Фостер]]) танысады. Ол «періште» іспетті бұл баланы «құтқаруға» бел байлап, оны ата-анасына қайтуға және мектепке баруға үгіттейді. Алайда, Айрис сутенерінің ([[Харви Кейтель]]) жасанды мейіріміне сенгендіктен, одан кеткісі келмейді. Трэвистің санасында қаланы бүкіл «лас нәрселерден» тазарту керек деген нық сенім ұялайды. Ол ежелгі пайғамбарлар секілді бүкіл қаланы жуып-шаятын толассыз нөсерді армандайды. Осы мақсатта ол төрт тапанша сатып алып, дайындала бастайды. Бірде дүкен тонаудың куәгері болған Трэвис қара нәсілді қарақшыны атып өлтіреді, ал дүкен иесі оны одан әрі аяусыз соққыға жығады. Бір жағынан Бетсиге деген ішкі реніші, екінші жағынан психикалық тұрақсыздығы оны сенатор Палантайнді өлтіруге итермелейді. Бірақ қастандық жасамақ болған сәтте оны күзет қызметі байқап қалып, Трэвис қашып кетеді. Кейін ол Айристі құтқару мақсатымен сутенерге барып, оны ауыр жаралайды да, бордельге басып кіріп, күзетші мен мафиозидің көзін жояды. Осы қанды қырғын кезінде Трэвистің өзі де мойны мен иығынан жарақат алып, көрерменге алған жараларынан өліп бара жатқандай көрінеді. Алайда келесі көріністе Айристің ата-анасынан келген алғыс хат оқылып, онда олар Трэвисті нағыз батырға теңейді. Оның бордельдегі әрекеті қоғамда үлкен резонанс тудырып, көпшіліктің шынайы таңданысын туғызады. Фильмнің финалында Биклдің таксиіне қайтадан Бетси отырады. Ол Трэвиске құрметпен әрі таңдана қарайды, бірақ басты кейіпкер өзін батыр санамайды. Бикл оны үйіне жеткізіп салып, жолақысын алмай жүріп кетеді. Киносыншылар арасында бұл «ерлік пен марапатқа толы» сахналар шын мәнінде Трэвистің жан тапсырар алдындағы есеңгіреген санасы мен соңғы қиялы деген пікір кең таралған. Фильмнің соңғы сәтінде таксист айнадан өзінің қызыл оттарға шағылысқан, мазасыз жанарын көріп, селк ете түседі. Соңғы кадрлар түнгі қаланың тынымсыз қозғалысы мен адамдардың көлеңкелі сұлбалары аясында біртіндеп қараяды. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Роберт Де Ниро]]||Трэвис Бикл}} {{Рөлдерде|[[Джоди Фостер]]||Айрис Стинсма}} {{Рөлдерде|[[Сибилл Шеперд]]||Бетси}} {{Рөлдерде|[[Харви Кейтель]]||Мэтью «Спорт» Хиггинс}} {{Рөлдерде|[[Альберт Брукс]]||Том}} {{Рөлдерде|[[Виктор Арго]]||Мелио, дүкен сатушысы}} {{Рөлдерде|[[Леонард Харрис (актер)|Леонард Харрис]]|Сенатор|Чарльз Палантайн}} {{Рөлдерде|[[Питер Бойл]]||«Сиқыршы»}} {{Рөлдерде|[[Гарри Нортап]]||«Дагбой»}} {{Рөлдерде|[[Норман Мэтлок]]||Чарли Т.}} {{Рөлдерде|[[Мартин Скорсезе]]||Трэвистің жолаушысы (камео)}} {{РөлдердеАсты}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb title|0075314}} {{рейтинг-10|8.2}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Мартин Скорсезе фильмдері]] [[Санат:1976 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Columbia Pictures фильмдері]] [[Санат:АҚШ триллер фильмдері]] [[Санат:АҚШ драма-фильмдері]] [[Санат:Неонуар]] [[Санат:АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]] [[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] [[Санат:Нью-Йорк туралы фильмдер]] enl9z5ouz6y8h8n918iuh2kzmzkf1eu 3 781015 3602091 2026-05-09T06:31:03Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602091 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Alexman2026}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:31, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) gimiyv862vkjlwqf2me6mfwusmkuj8e 3 781016 3602094 2026-05-09T06:33:56Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602094 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Fajjar Perdana Firdaus}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 11:33, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) 9y90g0zymf87hebma5nukpc6q8deuu2 10 781017 3602106 2026-05-09T07:00:04Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: <includeonly>{{cite web | url = {{#ifeq: {{{id|}}} | {{{id}}} | https://www.boxofficemojo.com/title/tt{{{id}}}/ | {{#if: {{#property:P345}} | https://www.boxofficemojo.com/title/{{First word|{{#property:P345}}|sep=,}}/ | https://www.boxofficemojo.com }} }} | title = {{#if: {{{title|}}} | ''{{{title}}}''... 3602106 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{cite web | url = {{#ifeq: {{{id|}}} | {{{id}}} | https://www.boxofficemojo.com/title/tt{{{id}}}/ | {{#if: {{#property:P345}} | https://www.boxofficemojo.com/title/{{First word|{{#property:P345}}|sep=,}}/ | https://www.boxofficemojo.com }} }} | title = {{#if: {{{title|}}} | ''{{{title}}}'' | ''{{PAGENAMEBASE}}'' }} | script-title = {{{script-title|}}} | trans-title = {{{trans-title|}}} | language = {{{language|}}} | website = [[Box Office Mojo]] | publisher = {{#if:{{{publisher_hide|}}}| |[[IMDb]]}} | date = {{{date|}}} | location = {{{location|}}} | access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}} }}} | archive-date = {{{archive-date|{{{archivedate|}}} }}} | archive-url = {{{archive-url|{{{archiveurl|}}} }}} | url-status = {{{url-status|{{{dead-url|{{{deadurl|}}}}}}}}} | ref = {{{ref|}}} | df = {{{df|}}} | mode = {{{mode|}}} }}{{#if: {{{id|}}} | | {{EditAtWikidata|pid=P345|{{{1|{{{id|}}}}}}}} }}<!-- -->{{WikidataCheck|property=P345|value={{{id}}}|category=IMDb ID (Cite Mojo)}}<!-- == Error checking == No id -->{{#if:{{{id|}}}{{#property:P345}}|| <span style="font-size:100%" class="error citation-comment">{{sp}}ID is missing in both template and Wikidata; please add to either place.</span>{{main other|[[Санат:Cite Box Office Mojo үлгісінде қатесі бар мақалалар]]}} }}<!-- (Note: error message is provided by CS1 module)--></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> rpuh0bm3mbxnb941sz5e9ig552vz7q9 3602110 3602106 2026-05-09T07:16:51Z TalgatSnow 143530 3602110 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{cite web | url = https://www.boxofficemojo.com/title/tt{{{id|}}}/ | title = {{#if: {{{title|}}} | ''{{{title}}}'' | ''{{PAGENAME}}'' }} | website = [[Box Office Mojo]] | publisher = [[IMDb]] | access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}} }}} | archive-date = {{{archive-date|{{{archivedate|}}} }}} | archive-url = {{{archive-url|{{{archiveurl|}}} }}} | url-status = {{{url-status|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> q0ydlhittll2xmktz0a4jedmetyjm1n 3602111 3602110 2026-05-09T07:23:18Z TalgatSnow 143530 3602111 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{cite web | url = {{#if: {{{url|}}} | {{{url}}} | https://www.boxofficemojo.com/title/tt{{{id|}}}/ }} | title = {{#if: {{{title|}}} | ''{{{title}}}'' | ''{{PAGENAME}}'' }} | website = [[Box Office Mojo]] | publisher = [[IMDb]] | access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}} }}} | archive-date = {{{archive-date|{{{archivedate|}}} }}} | archive-url = {{{archive-url|{{{archiveurl|}}} }}} | url-status = {{{url-status|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> eaoqyn65g1k0hqewv1oecoltxgl93ze 14 781019 3602121 2026-05-09T07:47:03Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Басты мақала|Педиатрия}} {{Commonscat|Pediatrics}} [[Санат:Медицинаның клиникалық бөлімдері]] [[Санат:Балалық]] [[Санат:Нәрестелік]] 3602121 wikitext text/x-wiki {{Басты мақала|Педиатрия}} {{Commonscat|Pediatrics}} [[Санат:Медицинаның клиникалық бөлімдері]] [[Санат:Балалық]] [[Санат:Нәрестелік]] 2g4r9gqmlvrg056b6vsn4qrscnhqhw6 0 781020 3602125 2026-05-09T07:54:22Z TheNomadEditor 120280 TheNomadEditor [[Миқұрт]] бетін [[Менингит]] деген бағыттау үстіне жылжытты 3602125 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Менингит]] elch5vctnzzuvhy8ried7652k75bzi6 0 781022 3602129 2026-05-09T08:11:03Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов''' ({{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}; [[7 ақпан]] [[1988 жыл|1988]] — [[19 маусым]] [[2010 жыл|2010]]) — Әзербайжан Қарулы күштерінің прапорщигі, Әзербайжанның Ұлттық қаһарманы. == Өмірбаяны == Мубариз Ибрагимовның ата-анасы Лерик өңірінен шыққан, кей... 3602129 wikitext text/x-wiki '''Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов''' ({{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}; [[7 ақпан]] [[1988 жыл|1988]] — [[19 маусым]] [[2010 жыл|2010]]) — Әзербайжан Қарулы күштерінің прапорщигі, Әзербайжанның Ұлттық қаһарманы. == Өмірбаяны == Мубариз Ибрагимовның ата-анасы Лерик өңірінен шыққан, кейін Билясувар ауданына қоныс аударған. Мубариз 1988 жылы осы жерде дүниеге келген. Сейид Мубариз Ибрагимов 1988 жылғы 7 ақпанда Алиабад ауылында, сол кездегі Пушкин (қазіргі Билясувар) ауданында туған. 1994–2005 жылдары Алиабад ауылындағы Малик Пириев атындағы мектепте оқыған. 2006 жылдың наурыз айында Билясувар ауданының [[Әскери Комиссариат|әскери комиссариат]]ы арқылы мерзімді әскери қызметке шақырылды. 2007 жылғы 20 қарашада бөлімше командирі ретінде әскери қызметтен босатылды. 2009 жылғы 18 қыркүйекте өз еркімен қайтадан әскери қызметке қабылданып, Әзербайжан Қарулы күштерінің оқу-дайындық орталығында прапорщиктер даярлау курсынан өтті.<ref name="Мубариз">{{Cite web |url=http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |title=Мубариз Ибрагимов и Фарид Ахмедов проявили подлинный героизм и доблесть — Президент Ильхам Алиев |accessdate=2010-11-08 |archivedate=2010-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110053642/http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |url-status=live }}</ref> Курсты аяқтағаннан кейін Нафталан қаласына қызметке жіберілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} tfnrkxo989eilqvymaruwrj93c4iozl 3602132 3602129 2026-05-09T08:25:18Z TheNomadEditor 120280 3602132 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер|name=Мубариз Ибрагимов|толық есімі=Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов|шынайы есімі={{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}|туған күні=7.02.1988|қайтыс болған күні=19.06.2010|туған жері=Билясувар ауданы, [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|қайтыс болған жері=Чайлы ауылы, Тертер ауданы, [[Әзербайжан]]|мемлекет={{AZE}}|әскер түрі=[[Сурет:Azerbaijani Land Forces badge.svg|18px|border]] Әзербайжан құрлық әскерлері|қызмет еткен жылдары=2006—2010|атағы=[[Сурет:OR-8 AZE ARMY.svg|50px|link=Прапорщик (Азербайджан)]]<br>[[прапорщик]]|шайқасы=Чайлы ауылы маңындағы қақтығыстар|марапаттары=Әзербайжан Ұлттық қаһарманы|қолтаңбасы=Mubariz Ibrahimov signatuere.png|Commons=Mubariz Ibrahimov}} '''Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов''' ({{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}; [[7 ақпан]] [[1988 жыл|1988]] — [[19 маусым]] [[2010 жыл|2010]]) — Әзербайжан Қарулы күштерінің прапорщигі, Әзербайжанның Ұлттық қаһарманы. == Өмірбаяны == Мубариз Ибрагимовның ата-анасы Лерик өңірінен шыққан, кейін Билясувар ауданына қоныс аударған. Мубариз 1988 жылы осы жерде дүниеге келген. Сейид Мубариз Ибрагимов 1988 жылғы 7 ақпанда Алиабад ауылында, сол кездегі Пушкин (қазіргі Билясувар) ауданында туған. 1994–2005 жылдары Алиабад ауылындағы Малик Пириев атындағы мектепте оқыған. 2006 жылдың наурыз айында Билясувар ауданының [[Әскери Комиссариат|әскери комиссариат]]ы арқылы мерзімді әскери қызметке шақырылды. 2007 жылғы 20 қарашада бөлімше командирі ретінде әскери қызметтен босатылды. 2009 жылғы 18 қыркүйекте өз еркімен қайтадан әскери қызметке қабылданып, Әзербайжан Қарулы күштерінің оқу-дайындық орталығында прапорщиктер даярлау курсынан өтті.<ref name="Мубариз">{{Cite web |url=http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |title=Мубариз Ибрагимов и Фарид Ахмедов проявили подлинный героизм и доблесть — Президент Ильхам Алиев |accessdate=2010-11-08 |archivedate=2010-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110053642/http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |url-status=live }}</ref> Курсты аяқтағаннан кейін Нафталан қаласына қызметке жіберілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} sq7npnel4twamhmiw545yk3vrfmbnu3 3602135 3602132 2026-05-09T08:28:19Z TheNomadEditor 120280 3602135 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер|name=Мубариз Ибрагимов|толық есімі=Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов|шынайы есімі={{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}|туған күні=7.02.1988|қайтыс болған күні=19.06.2010|туған жері=Билясувар ауданы, [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|қайтыс болған жері=Чайлы ауылы, Тертер ауданы, [[Әзербайжан]]|мемлекет={{AZE}}|әскер түрі=[[Сурет:Azerbaijani Land Forces badge.svg|18px|border]] Әзербайжан құрлық әскерлері|қызмет еткен жылдары=2006—2010|атағы=[[Сурет:OR-8 AZE ARMY.svg|50px|link=Прапорщик (Азербайджан)]]<br>[[прапорщик]]|шайқасы=Чайлы ауылы маңындағы қақтығыстар|марапаттары=Әзербайжан Ұлттық қаһарманы|қолтаңбасы=Mubariz Ibrahimov signatuere.png|Commons=Mubariz Ibrahimov}} '''Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов''' ({{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}; [[7 ақпан]] [[1988 жыл|1988]] — [[19 маусым]] [[2010 жыл|2010]]) — Әзербайжан Қарулы күштерінің прапорщигі, Әзербайжанның Ұлттық қаһарманы. == Өмірбаяны == Мубариз Ибрагимовның ата-анасы Лерик өңірінен шыққан, кейін Билясувар ауданына қоныс аударған. Мубариз 1988 жылы осы жерде дүниеге келген. Сейид Мубариз Ибрагимов 1988 жылғы 7 ақпанда Алиабад ауылында, сол кездегі Пушкин (қазіргі Билясувар) ауданында туған. 1994–2005 жылдары Алиабад ауылындағы Малик Пириев атындағы мектепте оқыған. 2006 жылдың наурыз айында Билясувар ауданының [[Әскери Комиссариат|әскери комиссариат]]ы арқылы мерзімді әскери қызметке шақырылды. 2007 жылғы 20 қарашада бөлімше командирі ретінде әскери қызметтен босатылды. 2009 жылғы 18 қыркүйекте өз еркімен қайтадан әскери қызметке қабылданып, Әзербайжан Қарулы күштерінің оқу-дайындық орталығында прапорщиктер даярлау курсынан өтті.<ref name="Мубариз">{{Cite web |url=http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |title=Мубариз Ибрагимов и Фарид Ахмедов проявили подлинный героизм и доблесть — Президент Ильхам Алиев |accessdate=2010-11-08 |archivedate=2010-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110053642/http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |url-status=live }}</ref> Курсты аяқтағаннан кейін Нафталан қаласына қызметке жіберілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Билясувар ауданында туғандар]] [[Санат:Тертер ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Әзербайжан әскерилері]] gn41kqrwj1yfuyem21x3w1og7ypg3n3 3602139 3602135 2026-05-09T08:37:35Z TheNomadEditor 120280 /* Дереккөздер */ 3602139 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер|name=Мубариз Ибрагимов|толық есімі=Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов|шынайы есімі={{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}|туған күні=7.02.1988|қайтыс болған күні=19.06.2010|туған жері=Билясувар ауданы, [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|қайтыс болған жері=Чайлы ауылы, Тертер ауданы, [[Әзербайжан]]|мемлекет={{AZE}}|әскер түрі=[[Сурет:Azerbaijani Land Forces badge.svg|18px|border]] Әзербайжан құрлық әскерлері|қызмет еткен жылдары=2006—2010|атағы=[[Сурет:OR-8 AZE ARMY.svg|50px|link=Прапорщик (Азербайджан)]]<br>[[прапорщик]]|шайқасы=Чайлы ауылы маңындағы қақтығыстар|марапаттары=Әзербайжан Ұлттық қаһарманы|қолтаңбасы=Mubariz Ibrahimov signatuere.png|Commons=Mubariz Ibrahimov}} '''Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов''' ({{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}; [[7 ақпан]] [[1988 жыл|1988]] — [[19 маусым]] [[2010 жыл|2010]]) — Әзербайжан Қарулы күштерінің прапорщигі, Әзербайжанның Ұлттық қаһарманы. == Өмірбаяны == Мубариз Ибрагимовның ата-анасы Лерик өңірінен шыққан, кейін Билясувар ауданына қоныс аударған. Мубариз 1988 жылы осы жерде дүниеге келген. Сейид Мубариз Ибрагимов 1988 жылғы 7 ақпанда Алиабад ауылында, сол кездегі Пушкин (қазіргі Билясувар) ауданында туған. 1994–2005 жылдары Алиабад ауылындағы Малик Пириев атындағы мектепте оқыған. 2006 жылдың наурыз айында Билясувар ауданының [[Әскери Комиссариат|әскери комиссариат]]ы арқылы мерзімді әскери қызметке шақырылды. 2007 жылғы 20 қарашада бөлімше командирі ретінде әскери қызметтен босатылды. 2009 жылғы 18 қыркүйекте өз еркімен қайтадан әскери қызметке қабылданып, Әзербайжан Қарулы күштерінің оқу-дайындық орталығында прапорщиктер даярлау курсынан өтті.<ref name="Мубариз">{{Cite web |url=http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |title=Мубариз Ибрагимов и Фарид Ахмедов проявили подлинный героизм и доблесть — Президент Ильхам Алиев |accessdate=2010-11-08 |archivedate=2010-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110053642/http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |url-status=live }}</ref> Курсты аяқтағаннан кейін Нафталан қаласына қызметке жіберілді. == Өлімі == Мубариз Ибрагимов 2010 жылғы 18 маусымнан 19 маусымға қараған түні Чайлы ауылындағы шайқас кезінде қаза тапты. === Әзербайжан және армян ресми нұсқалары === АПА агенттігінің хабарлауынша, Мубариз Ибрагимов армян қарулы күштерінің шабуылына тойтарыс беру кезінде қаза тапқан. Тағы бір әзербайжандық ақпарат агенттігі оның армян қарулы жасақтарының Әзербайжан позицияларын атқылауы кезінде қаза болғанын хабарлаған. Армян БАҚ-тарының мәліметінше, Мубариз Ибрагимов армян қарулы күштерінің бекеттеріне жасалған диверсиялық-барлау шабуылы кезінде қаза тапқан. Мубариздің денесі армян күштері бақылауындағы аймақта қалған, кейін армян тарапы оның мәйітін Әзербайжанға қайтарған. Қақтығыс барысында армян тарапы қарсылас қарулы тобына қарсы шайқаста 4 сарбазынан айырылғаны хабарланған. Әзербайжан Қорғаныс министрлігі майдан шебіндегі қақтығыс үшін жауапкершілікті армян қарулы құрылымдарына жүктеген, армян тарапы жауапкершілікті әзербайжан жағына артқан. Карнеги қорының өкілі Томас де Ваалдың айтуынша: «Жанама дәлелдер бұл қақтығыс әзербайжандық шабуылдың нәтижесі болғанын көрсетеді (мәйіт армян жағында табылған), алайда оқиғаның нақты мән-жайы, бәлкім, ешқашан толық анықталмайтын шығар». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Билясувар ауданында туғандар]] [[Санат:Тертер ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Әзербайжан әскерилері]] 02h5hew2fcdn0f2e14pu2vjxofcv2af 3602147 3602139 2026-05-09T08:46:17Z TheNomadEditor 120280 3602147 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер|name=Мубариз Ибрагимов|толық есімі=Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов|шынайы есімі={{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}|туған күні=7.02.1988|қайтыс болған күні=19.06.2010|туған жері=Билясувар ауданы, [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|қайтыс болған жері=Чайлы ауылы, Тертер ауданы, [[Әзербайжан]]|мемлекет={{AZE}}|әскер түрі=[[Сурет:Azerbaijani Land Forces badge.svg|18px|border]] Әзербайжан құрлық әскерлері|қызмет еткен жылдары=2006—2010|атағы=[[Сурет:OR-8 AZE ARMY.svg|50px|link=Прапорщик (Азербайджан)]]<br>[[прапорщик]]|шайқасы=Чайлы ауылы маңындағы қақтығыстар|марапаттары=Әзербайжан Ұлттық қаһарманы|қолтаңбасы=Mubariz Ibrahimov signatuere.png|Commons=Mubariz Ibrahimov}} '''Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов''' ({{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}; [[7 ақпан]] [[1988 жыл|1988]] — [[19 маусым]] [[2010 жыл|2010]]) — Әзербайжан Қарулы күштерінің прапорщигі, Әзербайжанның Ұлттық қаһарманы. == Өмірбаяны == Мубариз Ибрагимовның ата-анасы Лерик өңірінен шыққан, кейін Билясувар ауданына қоныс аударған. Мубариз 1988 жылы осы жерде дүниеге келген. Сейид Мубариз Ибрагимов 1988 жылғы 7 ақпанда Алиабад ауылында, сол кездегі Пушкин (қазіргі Билясувар) ауданында туған. 1994–2005 жылдары Алиабад ауылындағы Малик Пириев атындағы мектепте оқыған. 2006 жылдың наурыз айында Билясувар ауданының [[Әскери Комиссариат|әскери комиссариат]]ы арқылы мерзімді әскери қызметке шақырылды. 2007 жылғы 20 қарашада бөлімше командирі ретінде әскери қызметтен босатылды. 2009 жылғы 18 қыркүйекте өз еркімен қайтадан әскери қызметке қабылданып, Әзербайжан Қарулы күштерінің оқу-дайындық орталығында прапорщиктер даярлау курсынан өтті.<ref name="Мубариз">{{Cite web |url=http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |title=Мубариз Ибрагимов и Фарид Ахмедов проявили подлинный героизм и доблесть — Президент Ильхам Алиев |accessdate=2010-11-08 |archivedate=2010-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110053642/http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |url-status=live }}</ref> Курсты аяқтағаннан кейін Нафталан қаласына қызметке жіберілді. == Өлімі == Мубариз Ибрагимов 2010 жылғы 18 маусымнан 19 маусымға қараған түні Чайлы ауылындағы шайқас кезінде қаза тапты.<ref>{{cite web|url=https://caliber.az/post/pamyat-o-geroe-mubariz-ibragimov-i-ego-podvig-spustya-14-let|title=Память о герое: Мубариз Ибрагимов и его подвиг спустя 14 лет|author=|date=2024-06-18|work=|publisher=caliber.az|accessdate=2026-05-08|lang=ru}}</ref> === Әзербайжан және армян ресми нұсқалары === АПА агенттігінің хабарлауынша, Мубариз Ибрагимов армян қарулы күштерінің шабуылына тойтарыс беру кезінде қаза тапқан. Тағы бір әзербайжандық ақпарат агенттігі оның армян қарулы жасақтарының Әзербайжан позицияларын атқылауы кезінде қаза болғанын хабарлаған.<ref>{{cite web|url=https://www.armiya.az/ru/news/198922|title=Прошло 13 лет со дня гибели Национального героя Азербайджана Мубариза Ибрагимова|author=|date=2023-06-18|work=|publisher=armiya.az|accessdate=2026-05-08|lang=ru}}</ref> Армян БАҚ-тарының мәліметінше, Мубариз Ибрагимов армян қарулы күштерінің бекеттеріне жасалған диверсиялық-барлау шабуылы кезінде қаза тапқан.> Мубариздің денесі армян күштері бақылауындағы аймақта қалған, кейін армян тарапы оның мәйітін Әзербайжанға қайтарған. Қақтығыс барысында армян тарапы қарсылас қарулы тобына қарсы шайқаста 4 сарбазынан айырылғаны хабарланған. Әзербайжан Қорғаныс министрлігі майдан шебіндегі қақтығыс үшін жауапкершілікті армян қарулы құрылымдарына жүктеген, армян тарапы жауапкершілікті әзербайжан жағына артқан.<ref name="автоссылка2">[http://www.newsru.com/world/19jun2010/arm.html «Армянские и азербайджанские части вступили в бой в Нагорном Карабахе — есть потери»] {{Wayback|url=http://www.newsru.com/world/19jun2010/arm.html |date=20100623001854 }} Newsru.com</ref> Карнеги қорының өкілі Томас де Ваалдың айтуынша: «Жанама дәлелдер бұл қақтығыс әзербайжандық шабуылдың нәтижесі болғанын көрсетеді (мәйіт армян жағында табылған), алайда оқиғаның нақты мән-жайы, бәлкім, ешқашан толық анықталмайтын шығар». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Билясувар ауданында туғандар]] [[Санат:Тертер ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Әзербайжан әскерилері]] ke6qd4vgnc5x723l7z80ncwji0nxt0b 3602148 3602147 2026-05-09T08:47:02Z TheNomadEditor 120280 /* Өлімі */ 3602148 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер|name=Мубариз Ибрагимов|толық есімі=Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов|шынайы есімі={{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}|туған күні=7.02.1988|қайтыс болған күні=19.06.2010|туған жері=Билясувар ауданы, [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|қайтыс болған жері=Чайлы ауылы, Тертер ауданы, [[Әзербайжан]]|мемлекет={{AZE}}|әскер түрі=[[Сурет:Azerbaijani Land Forces badge.svg|18px|border]] Әзербайжан құрлық әскерлері|қызмет еткен жылдары=2006—2010|атағы=[[Сурет:OR-8 AZE ARMY.svg|50px|link=Прапорщик (Азербайджан)]]<br>[[прапорщик]]|шайқасы=Чайлы ауылы маңындағы қақтығыстар|марапаттары=Әзербайжан Ұлттық қаһарманы|қолтаңбасы=Mubariz Ibrahimov signatuere.png|Commons=Mubariz Ibrahimov}} '''Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов''' ({{Lang-az|Mübariz Ağakərim oğlu İbrahimov}}; [[7 ақпан]] [[1988 жыл|1988]] — [[19 маусым]] [[2010 жыл|2010]]) — Әзербайжан Қарулы күштерінің прапорщигі, Әзербайжанның Ұлттық қаһарманы. == Өмірбаяны == Мубариз Ибрагимовның ата-анасы Лерик өңірінен шыққан, кейін Билясувар ауданына қоныс аударған. Мубариз 1988 жылы осы жерде дүниеге келген. Сейид Мубариз Ибрагимов 1988 жылғы 7 ақпанда Алиабад ауылында, сол кездегі Пушкин (қазіргі Билясувар) ауданында туған. 1994–2005 жылдары Алиабад ауылындағы Малик Пириев атындағы мектепте оқыған. 2006 жылдың наурыз айында Билясувар ауданының [[Әскери Комиссариат|әскери комиссариат]]ы арқылы мерзімді әскери қызметке шақырылды. 2007 жылғы 20 қарашада бөлімше командирі ретінде әскери қызметтен босатылды. 2009 жылғы 18 қыркүйекте өз еркімен қайтадан әскери қызметке қабылданып, Әзербайжан Қарулы күштерінің оқу-дайындық орталығында прапорщиктер даярлау курсынан өтті.<ref name="Мубариз">{{Cite web |url=http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |title=Мубариз Ибрагимов и Фарид Ахмедов проявили подлинный героизм и доблесть — Президент Ильхам Алиев |accessdate=2010-11-08 |archivedate=2010-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110053642/http://ru.trend.az/news/society/1778760.html |url-status=live }}</ref> Курсты аяқтағаннан кейін Нафталан қаласына қызметке жіберілді. == Өлімі == Мубариз Ибрагимов 2010 жылғы 18 маусымнан 19 маусымға қараған түні Чайлы ауылындағы шайқас кезінде қаза тапты.<ref>{{cite web|url=https://caliber.az/post/pamyat-o-geroe-mubariz-ibragimov-i-ego-podvig-spustya-14-let|title=Память о герое: Мубариз Ибрагимов и его подвиг спустя 14 лет|author=|date=2024-06-18|work=|publisher=caliber.az|accessdate=2026-05-08|lang=ru}}</ref> === Әзербайжан және армян ресми нұсқалары === АПА агенттігінің хабарлауынша, Мубариз Ибрагимов армян қарулы күштерінің шабуылына тойтарыс беру кезінде қаза тапқан. Тағы бір әзербайжандық ақпарат агенттігі оның армян қарулы жасақтарының Әзербайжан позицияларын атқылауы кезінде қаза болғанын хабарлаған.<ref>{{cite web|url=https://www.armiya.az/ru/news/198922|title=Прошло 13 лет со дня гибели Национального героя Азербайджана Мубариза Ибрагимова|author=|date=2023-06-18|work=|publisher=armiya.az|accessdate=2026-05-08|lang=ru}}</ref> Армян БАҚ-тарының мәліметінше, Мубариз Ибрагимов армян қарулы күштерінің бекеттеріне жасалған диверсиялық-барлау шабуылы кезінде қаза тапқан. Мубариздің денесі армян күштері бақылауындағы аймақта қалған, кейін армян тарапы оның мәйітін Әзербайжанға қайтарған. Қақтығыс барысында армян тарапы қарсылас қарулы тобына қарсы шайқаста 4 сарбазынан айырылғаны хабарланған. Әзербайжан Қорғаныс министрлігі майдан шебіндегі қақтығыс үшін жауапкершілікті армян қарулы құрылымдарына жүктеген, армян тарапы жауапкершілікті әзербайжан жағына артқан.<ref name="автоссылка2">[http://www.newsru.com/world/19jun2010/arm.html «Армянские и азербайджанские части вступили в бой в Нагорном Карабахе — есть потери»] {{Wayback|url=http://www.newsru.com/world/19jun2010/arm.html |date=20100623001854 }} Newsru.com</ref> Карнеги қорының өкілі Томас де Ваалдың айтуынша: «Жанама дәлелдер бұл қақтығыс әзербайжандық шабуылдың нәтижесі болғанын көрсетеді (мәйіт армян жағында табылған), алайда оқиғаның нақты мән-жайы, бәлкім, ешқашан толық анықталмайтын шығар». == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Билясувар ауданында туғандар]] [[Санат:Тертер ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Әзербайжан әскерилері]] 9z9dvby0jymeyfmg063p1fv9fdmp3wh 3 781023 3602141 2026-05-09T08:41:27Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602141 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=VsprMystcl}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 13:41, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) o9i3kjo3ikhwy930csqea9nsqh83hlk 3 781024 3602143 2026-05-09T08:42:17Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602143 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=T5ubamay}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 13:42, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) 30z2dbpzy1mgzhywypzrgr38yzemgxb 3 781025 3602156 2026-05-09T09:26:04Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602156 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Inju12}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 14:26, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) 65785cl2whm9969fzebeu60woxwn1b6 3 781026 3602162 2026-05-09T09:42:46Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602162 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tàyxao67}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:42, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) 4f9p1fvxblywxhd3xnayp8caj1vgua2 3 781027 3602178 2026-05-09T10:27:13Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602178 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ududhhhd}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 15:27, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) 0ztaduj4vbkfpr53juyjy8oawbr7uil 0 781028 3602197 2026-05-09T11:15:08Z Casserium 68287 Жаңа бетте: '''Қазақстанның 75 ең дәулетті бизнесмені — 2026''' — [[Forbes]] Kazakhstan журналының жариялаған [[Қазақстан]]ның ең бай 75 адамының тізімі. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Рейтингке қатысушылардың орташа жасы — 56 жас. Ең үлкені — Юр... 3602197 wikitext text/x-wiki '''Қазақстанның 75 ең дәулетті бизнесмені — 2026''' — [[Forbes]] Kazakhstan журналының жариялаған [[Қазақстан]]ның ең бай 75 адамының тізімі. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Рейтингке қатысушылардың орташа жасы — 56 жас. Ең үлкені — Юрий Цхай 77 жаста, ең жасы — Шахмұрат Мүтәліп 35 жаста. == 75 ең бай адам == {| class="wikitable sortable" ! Орны !! Есімі !! Байлығы, $ млн !! Табыс көзі!! Жасы<ref>Адамдардың жасы 2026 жылғы 1 мамыр күніне көрсетілген</ref> !Ұлты |- | 1 || [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]]|| 7 800 || Әртарапты бизнес || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 2 || [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]]|| 5 900 || Металдар, қаржы || 65 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 3 || [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 59 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 4 || [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 5 || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] || 5 400 || Әртарапты бизнес || 68 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 6 || [[Тимур Турлов]]|| 5 200 || Финтех || 38 |[[Орыстар|орыс]] |- | 7 || [[Әлижан Рахманұлы Ибрагимов|Ибрагимовтер отбасы]]|| 1 677 || Әртарапты бизнес || |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 8 || [[Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов|Нұрлан Смағұлов]]|| 1 300 || Авторетейл, машина жасау, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 9 || [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рақымбаев]]|| 1 100 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 10 || [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Сәрсеновтер отбасы]]|| 972 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 11 || Андрей Лаврентьев || 877 || Авторетейл, машина жасау, тау-кен металлургия || 46 |[[Орыстар|орыс]] |- | 12 || [[Арсен Томский]]|| 865 || IT ||52 |[[Сахалар|саха]] |- | 13 || [[Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов|Бақытбек Байсейітов]]|| 858 || Банк, инвестициялар || 67 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 14 || [[Александр Яковлевич Клебанов|Александр Клебанов]]|| 850 || Әртарапты бизнес || 63 |[[Орыстар|орыс]] |- | 15 || [[Эдуард Викторович Огай|Эдуард Огай]]|| 650 || Металдар || 56 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 16 || Владимир Жұманбаев || 615 || Металдар || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 17 || Дінмұхамет Ыдырысов || 605 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 18 || Беловичтер отбасы || 600 || Құрылыс, девелопмент || |[[Орыстар|орыс]] |- | 19 || [[Ғалымжан Шахмарданұлы Есенов|Ғалымжан Есенов]]|| 564 || Қаржы || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 20 || [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]|| 550 || Әртарапты бизнес || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 21 || Нұрлан Артықбаев || 508 || Құрылыс || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 22 || Шахмұрат Мүтәліп || 482 || Құрылыс || 35 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 23 || Сергей Кан || 450 || Әртарапты бизнесс || 58 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 24 || Еркін Тәтішев || 435 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 25 || Ерлік Балпанбаев || 415 || Құрылыс материалдары || 62 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 26 || Серік Төлбасы || 410 || Құрылыс, девелопмент || 60 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 27 || [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]]|| 402 || Әртарапты бизнес || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 28 || [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Сейітжановтар отбасы]]|| 402 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 29 || Әбілғазиндер отбасы || 392 || Әртарапты бизнес || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 30 || Олег Новачук || 388 || Металдар || 55 |[[Орыстар|орыс]] |- | 31 || Қайрат Итемгенов || 388 || Фармацевтика, девелопмент|| 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 32 || Мұқашевтар отбасы || 383 || Тау-кен өндірісі, девелопмент || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 33 || Сайдолла Қожабаев || 370 || Машина жасау || 66 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 34 || Александр Чукреев || 363 || FMCG, девелопмент || 64 |[[Орыстар|орыс]] |- | 35 || Бахаридин Аблазимов || 327 || Химия өнеркәсібі, мұнай және газ || 57 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 36 || Алмас Мыңбаев || 320 || Сақтандыру, фосфориттер || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 37 || Фаррух Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 50 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 38 || Сухраб Махмудов || 310 || Әртарапты бизнес || 47 |[[Ұйғырлар|ұйғыр]] |- | 39 || Серік Толықпаев || 302 || Құс шаруашылығы || 55 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 40 || Павлингерлер отбасы || 300 || Машина жасау || |[[Немістер|неміс]] |- | 41 || [[Нұрәлі Рахатұлы Әлиев|Нұрәлі Әлиев]] || 280 || Әртарапты бизнес || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 42 || [[Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин|Алмас Сұлтанғазин]] || 280 || Әртарапты бизнес || 61 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 43 || Александр Гарбер || 278 || FMCG || 63 |[[Еврейлер|еврей]] |- | 44 || Марат Жұман || 275 || Транспорт || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 45 || Айдан Кәрібжанов || 263 || Инвестициялар, энергетика || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 46 || Бауыржан Исабаев || 220 || Құрылыс || 53 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 47 || Айжан Есiм || 207 || Фосфориттер || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 48 || Алмаз Әлсенов || 204 || Агротрейдинг, логистика || 44 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 49 || [[Марат Сарсенов]] || 199 || Транспорт || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 50 || Владимир Денисов || 198 || Әуе тасымалы || 65 |[[Орыстар|орыс]] |- | 51 || Яков Цхай || 198 || Әртарапты бизнес || 75 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 52 || Владислав Ли || 197 || Сақтандыру, қаржы || 69 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 53 || Эдуард Ким || 197 || Ретейл || 60 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 54 || Қайрат Мәжібаев || 192 || FMCG || 58 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 55 || Қанат Көпбаев || 191 || Әртарапты бизнес || 49 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 56 || Дәулет Нұржанов || 188 || Әртарапты бизнес || 54 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 57 || Алидар Өтемұратов || 186 || Телеком, IT || 47 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 58 || Тұрсынғали Алагөзов || 160 || FMCG || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 59 || Ибрагим Акдрашев || 154 || Мұнай сервисі || 63 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 60 || Асхат Омаров || 150 || Құрылыс || 52 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 61 || Арманжан Байтасов || 150 || Медиа, телеком, девелопмент || 56 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 62 || Сейсембаевтар отбасы || 147 || Агроөнеркәсіптік кешен, инвестициялар || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 63 || Владимир Сытник || 143 || Әуе тасымалы || 61 || |- | 64 || Айғазы Құсайынов || 132 || Әртарапты бизнес || 42 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 65 || Владимир Сидельковский || 131 || Әртарапты бизнес || 60 |[[Орыстар|орыс]] |- | 66 || Бекжан Мамыт || 130 || Құрылыс индустриясы, құрылыс || 48 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 67 || Ерем Арутюнян || 130 || Ретейл || 63 |[[Армяндар|армян]] |- | 68 || Асқар Байтасов || 112 || Food Tech || 41 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 69 || Ерлан Сүлейменов || 110 || Медицина || 51 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 70 || Жакулиндер отбасы || 109 || Дистрибуция, авторетейл || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 71 || Эршат Салимов || 102 || Әртарапты бизнес || 64 |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 72 || Юрий Цхай || 100 || Әртарапты бизнес || 77 |[[Қазақстандағы кәрістер|кәріс]] |- | 73 || Александр Дериглазов || 96 || Дистрибуция, ретейл || 56 |[[Орыстар|орыс]] |- | 74 || Қаныбековтер отбасы || 96 || Мұнай, әуе тасымалы || |[[Қазақтар|қазақ]] |- | 75 || Бахтияр Оспанов || 95 || Агроөнеркәсіптік кешен || 46 |[[Қазақтар|қазақ]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2026-fe1e77 75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2026] [[Санат:Әлемдегі ең бай адамдардың тізімі]] [[Санат:Қазақстан миллиардерлері]] [[Санат:Forbes рейтингтері]] hrthx0c3yzpgxs8ex8x4ufddasz6iw1 3 781029 3602199 2026-05-09T11:35:04Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3602199 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kebyoism}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 16:35, 2026 ж. мамырдың 9 (+05) jfthwml3ln5xjx6yyfe27lahld5seaw