Түркістан облысы

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Түркістан облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1670</id>
    <revision>
      <id>3623296</id>
      <parentid>3575720</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Малика Назарова</username>
        <id>182852</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Грамматикалық қателерді түзету</comment>
      <origin>3623296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39869" sha1="q9yx0an0n8jr61y4mrhp4kqrtgykcp9" xml:space="preserve">{{Қазақстан облысы
 |облыстың атауы      = Түркістан облысы
 |ту                  = Bandera de Turkestán.png
 |елтаңба             = Turkistan region seal.png
 |карта               = Turkistan in Kazakhstan.svg
 |әкімшілік бірліктің картасы = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 00 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 30 |lon_sec = 
  |region = KZ-ZHA
 |облыс орталығы          = [[Сурет:Flag of Turkistan (City).png|22 px]] [[Түркістан (қала)|Түркістан]]
 |құрылған уақыты         = [[10 наурыз]] [[1932 жыл]]
 |аудандар саны           = 14
 |ауылдық округтер саны   = 174
 |кенттік әкімдіктер саны = 
 |қалалық әкімдіктер саны = 7
 |ауылдар саны       = 800
 |тұрғыны            = {{өсім}} 2 154 130  &lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]&lt;/ref&gt;
 |санақ жылы         = 2025
 |халық саны бойынша орны  =1 
 |тығыздығы          = 18,5
 |тығыздығы бойынша орны   =1 
 |ұлттық құрамы      = [[қазақтар]] (75,7 %)&lt;br&gt;[[өзбектер]] (17,53 %)&lt;br&gt;[[тәжіктер]] (1,9 %)&lt;br&gt;[[орыстар]] (1,64 %)&lt;br&gt;[[әзербайжандар]] (0,91 %)&lt;br&gt;[[түріктер]] (0,82 %)&lt;br&gt;басқалары (1,5 %)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы         = 116 280 
 |жер аумағы бойынша орны  = 4,3 %, 13-ші
 |су ауданы          = 
 |ЖІӨ                = 
 |ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ жылы           = 
 |жан басына шаққанда ЖІӨ = 
 |экономикалық аудан = [[Оңтүстік Қазақстан]]
 |ресми тілі         = қазақша
 |әкімі              = [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Нұралхан Көшеров]]
 |add1n             = Әкімдіктің мекенжайы
 |add1               = Түркістан қаласы, Жаңа қала шағын ауданы, 32-көше, №18
 |ISO 3166-2 коды    = KZ-YUZ
 |телефон коды       = +7 725х xx-xx-xx
 |пошта индекстері   = 16 xxxx
 |kólik kody         = 13
 |сайты              = https://www.gov.kz/memleket/entities/ontustik?lang=kk Түркістан облысының әкімдігі
 |ортаққордағы санаты = Turkistan Province
}}
'''Түркістан облысы''' (1932-1962, 1992-2018 жылдары '''Оңтүстік Қазақстан облысы''' және 1962–1992 жылдары '''Шымкент облысы''') — [[Оңтүстік Қазақстан|Қазақстанның оңтүстігіндегі]] [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облысы]]. 1932 жылы 10 наурызда құрылған. 2018 әкімшілік орталығы [[Шымкент]]тен [[Түркістан (қала)|Түркістанға]] ауыстырылды; Шымкент республикалық маңызы бар қала мәртебесін алып, Оңтүстік Қазақстан облысының құрамынан алынды.

Аумағы 117,3 мың км². Тұрғыны 2,000,000 адам (2018). Орталығы – [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы. Солтүстігінде [[Ұлытау облысы|Ұлытау]], шығысында [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], батысында [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстарымен]], оңтүстігінде [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасымен]] шектеседі. Облыс құрамында 14 әкімшілік аудан, 4 қалалық әкімдік, 7 қала (Шымкенттен басқа), 13 кент, 171 ауылдық округ, 932 ауыл бар.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 том&lt;/ref&gt;

== Табиғаты ==
Түркістан облысының [[жер бедері]] негізінен жазық (орташа биіктігі 200 – 500 м). Солтүстігінде тасты-сазды [[Бетпақдала]] шөлінің оңтүстік-батысы, Ащыкөл ойысы, Тоғызкентау жоны, Шу өзенінің төменгі ағысы және Мойынқұм құмды алқабының батыс бөлігі орналасқан. Облыстың орталық бөлігін Қаратау жотасы солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай екіге бөліп жатыр. Оның ең биік жері – Бессаз (Мыңжылқы) тауы (2176 м). Қаратаудың оңтүстік-шығысында [[Боралдай жотасы|Боралдай]] (1400 – 1600 м) жотасы  орналасқан. Облыс жерінің оңтүстік-шығысын Батыс Тянь-Шань-ның сілемдері (Өгем жотасы), Қаржантау (2800 – 2900 м), Қазығұрт тауы (1700 м), Талас Алатауының батыс сілемдері – Кіші Ақсу (2577 м), [[Алатау таулары|Алатау]] (3137 м) таулары қамтиды. Облыстың ең биік жері – Сайрам шыңы (4299 м). Оңтүстік-батысында [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]] құмы, [[Қарақтау]] тауы (388 м), оңтүстігінде Шардара даласы, Ызақұдық құмы, Қауынбай молда (321 м), Белтау (592 м) жоталары, қиыр оңтүстігін Мырзашөл алып жатыр.

== Геологиясы мен кен байлықтары ==
Облыс жерінің көпшілік бөлігі [[Тұран]] плитасының құрамына кіреді. Геологиялық құрылымы негізінен кембрийлік, девондық, тас көмірлік жыныстардан (тақтатас, құмтас, әктас), таулы бөлігі төменгі палеозойлық жыныстардан (құмтас, гранит, конгломерат, жоталар аралығындағы ойыстар девонның қызыл түсті шөгінділеріне толған) түзілген. Жер қойнауынан полиметалл, қоңыр көмір, темір, уран кентастары, фосфорит, вермикулит, тальк, барит, гипс, отқа төзімді саз, әктас, гранит, мәрмәр, кварц, т.б. кен байлықтары барланған. Қаратауда Ащысай, Мырғалымсай, Байжансай қорғасын-мырыш кеніштері 20 ғасырдың  40-жылдарынан жұмыс істейді. Республикада уран кентастарының қоры жағынан бірінші орын, фосфорит және темір кентасының қоры жағынан үшінші орын алады.

== Климаты ==
Облыстың [[климат]]ы континенттік. Қысы қысқа, жұмсақ, қар жамылғысы жұқа, тұрақсыз. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы солтүстігінде –7 – 9°С, оңтүстігінде –2 – 4°С. Жазы ұзақ, ыстық, қуаң және аңызақты. [[Шілде]] айының жылдық орташа температурасы 25 – 29°С. Шөлді аймағында жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 100 – 150 мм, тау алдында 300 – 500 мм, биік таулы бөлігінде 800 мм.

== Гидрографиясы ==
[[Сурет:Kzk delenie.png|thumb|alt=A.|Түркістан облысы]]
Өзендері облыс аумағында біркелкі таралмаған. Түркістан облысы жерінің оңтүстігінен солтүстік-батысына қарай Сырдария өзені ағып өтеді. Сырдарияға [[Арыс (өзен)|Арыс]] (378 км), [[Келес]] (241 км), [[Құркелес]] (98 км) өзендері құяды. Халқы тығыз орналасқан оңтүстік-шығысында Арыс өзенінің салалары: [[Бадам (өзен)|Бадам]], [[Сайрамсу]], Ақсу, [[Жабағылы (өзен)|Жабағылы]], [[Машат (өзен)|Машат]], [[Дауылбаба]], [[Боралдай (өзен)|Боралдай]] өзендерінің шаруашылық маңызы зор. Қаратау жотасынан басталатын [[Бөген (өзен)|Бөген]], [[Шаян (өзен)|Шаян]], Арыстанды, [[Шылбыр]], [[Байылдыр (өзен)|Байылдыр]], [[Көксарай (өзен)|Көксарай]], т.б. өзендер облыс орталығын сумен қамтамасыз етеді. Шу өз-нің төм. ағысында суы аз, тек көктемде қар еріген кезде ғана суы молайып, Созақ ауданының шаруашылықтарын суландырады. Шардара (ауданы 400 км², су көлемі 5200 млн м³), Бөген (су көлемі 377 млн м³), Бадам (су көлемі 61,5 млн м³), т.б. бөгендер салынған. Арыс өзенінен Арыс – Түркістан, Өзбекстан жеріндегі Сырдариядан Достық (бұрынғы Киров атындағы), Шардара ауданында Қызылқұм магистралды каналдары тартылған. Облыс көлдері негізінен таяз және тұзды, көктемде суға толып, жазда құрғап, сорға айналады. Ірі көлдері: Ақжайқын (48,2 км²), Қызылкөл (17,5 км²), одан басқа Қалдыкөл, Шүйнеккөл, Тұздықдүме, т.б. ұсақ көлдер бар. Жер асты суының қоры мол.[[Сурет:Syrdrya River.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Сырдария өзені]]''.]]

== Топырағы, өсімдік және жануарлар дүниесі ==
Облыстың жазық бөлігінде топырақ жамылғысын сұр, сортаңды сұр, бозғылт сұр, құмды, құмдақты топырақ құрайды. Тау етегінде шалғындық, таудың қызыл қоңыр топырағы таралған. Негізінен шөл белдеміне тән өсімдік жамылғысы қалыптасқан. Сексеуіл, жүзгін, жусан, күйреуік, бұйырғын, ши, жантақ, еркекшөп; [[Сырдария]], [[Шу (өзен)|Шу өзенінің]] аңғарларында жиде, жыңғыл, тал; тау етегінде бетегелі-жусанды дала, тауларында жеміс ағаштары, арша, альпілік шалғын өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, қарсақ, елік, арқар, таутеке, жабайы шошқа, қоңыр аю, барыс, сусар, борсық, шөлді аймақтарда бауырымен жорғалаушылардың түрлері тіршілік етеді. Құстардан ұлар, кекілік, бүркіт, шіл, торғайдың көптеген түрлері мекендейді. Табиғи өсімдіктерді, жануарлар дүниесін сақтап қалу үшін [[Төле би ауданы|Төле би]], [[Түлкібас ауданы|Түлкібас]] аудандары аумағында мемлекеттік [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] (1926) ұйымдастырылған.

== Халқы ==
[[Сурет:The ark in Shymkent-city 2.jpg|thumb| alt=A.|[[Шымкент]] қаласы]]
2025 жылғы 1 қарашаға облыс халқының саны 2147,9 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар – 544,7 мың адам (25,3%), ауылдықтар – 1603,2 мың адам (74,7%).

Халықтың табиғи өсімі 2025 жылғы қаңтар-қазанда 31436 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 36628 адам).

2025 жылғы қаңтар-қазанда туылғандар саны 39823 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазандан 11,6% кеміді), қайтыс болғандар саны 8387 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазандан 0,2% кеміді).

Теріс көші-қонның айырмасы қалыптасты және 37529 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазанда – 24338 адам теріс айырмасы), оның ішінде сыртқы көші-қонда – 324 адам оң көші-қон айырмасы (384 адам), ішкі көші қонда теріс көші-қонның айырмасы – 37853 (24722 адам теріс айырмасы). &lt;ref&gt;https://stat.gov.kz/region/turkestan/&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1970!!	1979!!	1989!!	1999!!	2003!!	2004!!	2005!!	2006!!	2007 
|-
|1 287 431	
|1 566 794	
|1 831 486	
|1 978 339	
|2 111 893	
|2 150 256	
|2 193 556	
|2 233 568	
|2 282 474
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!2008!!	2009!! 2010!!	2011!!	2012!!	2013!!	2014!!	2015!!  2016
|-
|2 331 505	
|2 462 782	
|2 511 698	
|2 567 707	
|2 621 488	
|2 678 889	
|2 733 279	
|2 788 404	
|2 841 307
|}

== Әкімшілік бөлінісі ==
[[File:Туркестанская область 2018.png|right|thumb|Түркістан облысының әкімшілік бөлінісі (2021).]]
Әкімшілік-аумақтық бөлінісінде 14 аудан және 3 қала бар.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Халқының саны (2009, 2021)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
! Облыс аудандары мен қалалары!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
| [[Бәйдібек ауданы]]||53004 ||{{құлдырау}}48296 ||91,1 ||26808 ||{{құлдырау}}24927 ||93 ||26196 ||{{құлдырау}}23369 ||89,2	
|-
| [[Жетісай ауданы]]||169044 ||{{өсім}}183185 ||108,4 ||84111 ||{{өсім}}93210 ||110,8 ||84933 ||{{өсім}}89975 ||105,9
|-
| [[Келес ауданы]]||110476 ||{{өсім}}130251 ||117,9 ||55631 ||{{өсім}}66904 ||120,3 ||54845 ||{{өсім}}63347 ||115,5
|-
| [[Қазығұрт ауданы]]||100581 ||{{өсім}}113258 ||112,6 ||50852 ||{{өсім}}57983 ||114 ||49729 ||{{өсім}}55275 ||111,2
|-
| [[Мақтаарал ауданы]]||116918 ||{{өсім}}126210 ||107,9 ||58156 ||{{өсім}}63790 ||109,7 ||58762 ||{{өсім}}62420 ||106,2
|-
| [[Ордабасы ауданы]]||100441 ||{{өсім}}123257 ||122,7 ||50514 ||{{өсім}}63250 ||125,2 ||49927 ||{{өсім}}60007 ||120,2
|-
| [[Отырар ауданы]]||49865 ||{{өсім}}50404 ||101,1 ||25195 ||{{өсім}}25935 ||102,9 ||24670 ||{{құлдырау}}24469 ||99,2
|-
| [[Сайрам ауданы]]||173640 ||{{өсім}}222652 ||128,2 ||86686 ||{{өсім}}111986 ||129,2 ||86954 ||{{өсім}}110666 ||127,3
|-
| [[Сарыағаш ауданы]]||162031 ||{{өсім}}211851 ||130,7 ||80868 ||{{өсім}}106516 ||131,7 ||81163 ||{{өсім}}105335 ||129,8
|-
| [[Сауран ауданы]]||84199 ||{{өсім}}97011 ||115,2 ||42609 ||{{өсім}}49212 ||115,5 ||41590 ||{{өсім}}47799 ||114,9
|-
| [[Созақ ауданы]]||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7
|-
| [[Төле би ауданы]]||106039 ||{{өсім}}117245 ||110,6 ||53038 ||{{өсім}}59238 ||111,7 ||53001 ||{{өсім}}58007 ||109,4
|-
| [[Түлкібас ауданы]]||95468 ||{{өсім}}104295 ||109,2 ||47396 ||{{өсім}}52755 ||111,3 ||48072 ||{{өсім}}51540 ||107,2
|-
| [[Шардара ауданы]]||74997 ||{{өсім}}82739 ||110,3 ||37879 ||{{өсім}}42832 ||113,1 ||37118 ||{{өсім}}39907 ||107,5
|-
| [[Арыс қалалық әкімдігі]]||65463 ||{{өсім}}76920 ||117,5 ||32959 ||{{өсім}}39235 ||119 ||32504 ||{{өсім}}37685 ||115,9
|-
| [[Кентау қалалық әкімдігі]]||81484 ||{{өсім}}96884 ||118,9 ||39616 ||{{өсім}}47563 ||120,1 ||41868 ||{{өсім}}49321 ||117,8
|-
| [[Түркістан қалалық әкімдігі]]||142899 ||{{өсім}}207605 ||145,3 ||70139 ||{{өсім}}103614 ||147,7 ||72760 ||{{өсім}}103991 ||142,9
|-
| '''ЖАЛПЫ САНЫ'''||1738484 ||{{өсім}}2054021 ||118,2 ||868654 ||{{өсім}}1040619 ||119,8 ||869830 ||{{өсім}}1013402 ||116,5
|}

== Шаруашылығы ==
Түркістан облысы – республикадағы өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының барлық салалары дамыған, еңбек ресурстары жеткілікті аймақ. Облыс кәсіпорындары Қазақстандағы барлық өнеркәсіп өнімдерінің 5,9%-ын өндіреді. Елімізде шығарылатын трансформаторлардың 98,6%-ы, фармацевтикалық препараттардың 70,1%-ы, минералды және газды сулардың 51,5%-ы, мотор майының, бензиннің 38,9%-ы, рафинатты қорғасынның 23,6%-ы, сыраның 23,6%-ы, цементтің 19,7%-ы, экскаватор, мақта талшығы, мақта майының барлығы дерлік Түркістан облысында өндіріледі. Облыс тері шикізаты, жеміс, көкөніс, жүзім, бақша, макарон өнімдерінің ірі өндірушісі болып табылады.

== Өнеркәсібі ==
Облыстың өнеркәсіп мүмкіндіктерін негізінен [[мұнай]] өңдеуші және металлургия кәсіпорындары құрайды. Түсті металлургия, машина жасау, химия, мұнай өңдеу, [[тамақ]] өнеркәсібі, әсіресе, Шымкент, [[Кентaу]] қалаларында жақсы дамуда. Облыс өнеркәсібінде 147 ірі және орта кәсіпорын бар. Мұнай-химия өнеркәсібі саласындағы ірі кәсіпорындар: “ПетроКазахстанОйл Продактс” ААҚ (мұнай өңдеу) және “ИнтеркомШина” ААҚ (шина шығару). Металлургия өнеркәсібіндегі басты кәсіпорын “Южполиметалл” ЖАҚ (қорғасын, мырыш, т.б. өнімдер); машина жасау саласының жетекші кәсіпорындары: “Карданвал” ААҚ (автомобильдер мен тракторлар үшін кардан біліктерін шығаратын), “Южмаш-К” ЖАҚ (ұстаханалық-престеу машиналары мен қосалқы бөлшектерін шығару), “Экскаватор” ААҚ, “Кентау трансформатор зауыты” ААҚ, “Түркістан-насос” ААҚ; құрылыс өнеркәсібінен “Шымкентцемент” ААҚ; химия өнеркәсібінен – “Химфарм” ААҚ (дәрі-дәрмек өнімдерін шығару); жеңіл өнеркәсіптен “Восход” ААҚ, “Эластик” ААҚ, “Адал” ЖШС, т.б. жұмыс істеуде. Тамақ өнеркәсібі саласындағы жетекші кәсіпорындарды “Шымкент-май”, “Қайнар”, “Шымкент сыра”, “Бахус-Деронсек” АҚ-дары, “Арай”, “Амангелді” ЖШС-тері, т.б. құрайды. Сарыағаштың минералды суын шығарумен “Әсем-ай”, “Алекс” ЖШС-тері айналысады. [[Темекі]] өнімдерін  JTL “Central Asіa” ЖАҚ-ы шығарады.

== Ауыл шаруашылығы ==
Облыстың ауыл шаруашылығына жарамды жерінің аумағы 10,3 млн га, оның ішінде жыртылатын жер аумағы 0,8 млн га. [[Ауыл шаруашылығы]]нда 63,3 мың шаруа (фермер) қожалығы, 956 ӨК, 6 АҚ, 608 ЖШС жұмыс істейді. Олар жалпы респ. ауыл шаруашылығы өнімінің 12,2%-ын береді. Ауыл шаруашылығының басты саласына стратегиялық маңызы бар мақта өсіру мен өндіру жатады. Оның егіс көлемі 170 мың га-ға (егіс көлемінің 30%-ы) жетті. Шитті мақтаны өңдеумен жылдық қуаты 650 мың тонналық 19 мақта зауыты айналысады. Олар облыстың Мақтаарал, Сарыағаш, Шардара ауданында және Түркістан қалалық әкімдігі жерінде орналасқан. Облыс әкімшілігі 2003 жылдың соңында мақта иіру фабрикаларының құрылысын бастады. [[Егін]]нің орташа жылдық өнімі: бидай – 400 мың т, күріш – 10 мың т, шитті мақта – 360 мың т, көкөніс – 400 мың т, бақша өнімдері – 291 мың т, картоп – 115 мың т. 2004 ж. мал саны: ірі қара  – 603 мың, қой-ешкі – 3 млн., жылқы – 119 мың, түйе – 14 мың, құс – 1,8 млн., шошқа – 22 мың басқа жетті.

== Көлігі ==
[[Сурет:Boeing 747-Shymkent.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Шымкент әуежайы]]''.]]
Облыс экономикасының тұрақты дамуында темір жол тасымалының үлесі басым. Маңызды темір жол тармақтары: [[Орынбор]] – Ташкент, [[Түркістан (қала)|Түркістан]] – Сібір темір жол Темір жолдың жалпы ұзындығы 443 км-ден асады, қызмет ету шектері Шеңгелді – Арыс және Түркістан – Арыс – Түлкібас станцияларының аралықтары. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 5200 км, оның 800 км-ден астамы республикалық, 4470 км жергілікті маңызы бар жолдар. Облыс жеріндегі ірі автомагистралдар: Алматы – [[Ташкент]], Шымкент – Қызылорда, Шымкент – Жуантөбе. Әуе көлігі жүйесінде “Шымкент әуежайы” ААҚ халықаралық тікелей және транзиттік авиарейстерді жүзеге асыруға қолайлы. Облыс жерінен Бұхара – Шымкент – Алматы газ құбыры, Омбы – Павлодар – Шымкент мұнай құбыры өтеді.

== Білім беру, денсаулық сақтау, мәдениеті және мәдени мұралары ==
Облыста жалпы білім беретін 1007 мектеп, 22 кәсіптік-техникалық мектеп, 36 колледж, 115 мектепке дейінгі мекеме бар (2004). М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы, М.Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық институты, [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті және бірнеше мемлекеттік емес жоғары оқу орындары студенттерге білім беруде. Облыста 931 мемлекеттік медицина ұйым, оның ішінде 542 фельдштік-акушерлік пункт, 131 отбасылық дәрігерлік амбулатория, 60 ауылдық телімдік аурухана, 12 орталық аудандық және 5 аудандық аурухана, санспединстанция-эпидемиологиялық станция жұмыс істейді. Қарт адамдарға арнап “Ардагерлер үйі”, балаларға “Тау самалы” оқыту-сауықтыру орталық ашылған. Облыс аумағында елімізге белгілі Сарыағаш минералды суына негізделіп ашылған “Сарыағаш” шипажайы, “[[Арман]]” санаторийі, “Манкент” санаторий-профилакторийі, т.б. “Шымған”, “Денсаулық”, “Мейірім” сауықтыру орталықтары бар. 365 кітапхана, 9 музей, 6 кинотеатр, 6 театр (3 драма, 2 сазды, 1 қуыршақ), хайуанаттар саябағы, 366 мәдени-демалыс, 2865 спорт-сауықтыру мекемесі жұмыс істейді. Облыстық “Оңтүстік Қазақстан”, “Южный Казахстан”, “Жанубий Қозоғистон” газеттері қазақ, орыс, өзбек тілдерінде шығады. Облыс аумағында Ұлы Жібек жолы өткен көне қалалар (Исфиджаб, Иасы, Сауран, Отырар, т.б.) мен қорғандар болған. 802 тарихи және мәдени ескерткіш, оның ішінде 582 археологиялық, 42 тарихи, 11 монументтік өнер ескерткіштері; дүние жүзіне белгілі қасиетті Қожа Ахмет Ясауи кесенесі Түркістан қаласында орналасқан. Бәйдібек ата кесенесі, Домалақ ана кесенесі, Қарабатыр кесенесі (Бәйдібек ауданы), Арыстан баб кесенесі (Отырар ауданы), Баб ата күмбезі, Қарабура әулие кесенесі (Созақ ауданы), Қарашаш ана күмбезі, Ибраһим ата күмбезі, [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]ның кесенесі мен мұражайы (Ордабасы ауданы) бар.

== Экономикасы ==
Облыс  экономикасын дамытуға 293,9 млрд теңге инвестиция тартылып, алдыңғы жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 6,2 пайызға артты. Негізгі инвестициялық салымдарды шағын кәсіпорындар жүзеге асырған, олардың көлемі 144,4 млрд теңгені құрап, өткен жылдың сәйкес мерзімімен 23,4 пайызға артты.
===Еңбек ресурстары===
Түркістан облысының өндірістік-экономикалық мүмкіндіктері мол. Олардың негізін орасан зор табиғи қорлар мен жеткілікті еңбек ресурстары құрайды. Уран қоры жөнінен облыс Қазақстанда бірінші, фосфориттер мен темір рудасы бойынша – үшінші орынды иеленеді.
===Қазбалардың баланстық қоры===
Жалпы, қатты пайдалы қазбалардың баланстық қоры мен болжам ресурстары бойынша облыстағы жер қойнауының байлығы 240 млрд АҚШ долларына тең бағаланады. Оның ішінде:&lt;br /&gt;
− бокситтер,&lt;br /&gt;
− темір рудасы,&lt;br /&gt;
− уран,&lt;br /&gt;
− қорғасын мен мырыш,&lt;br /&gt;
− көмір маңызды орында.

===Кен орындары===
Барланған кен орындары мен геологиялық барлау нысандарын игеруге қажетті ресурстарды өнеркәсіптік дәрежеге ауыстыруға, оларды игеру жұмыстарына 2,0 млрлд АҚШ доллары шамасында қаражат қажет.
Алғашқы кезекте мынадай кен орындары игерілуі тиіс:&lt;br /&gt;
- Шу-Сарысу және Сырдария ойпаттарындағы уран кен орындары (Жалпақ және Мыңқұдық);&lt;br /&gt;
- Күмісті кенді ауданындағы алтын кен орны;&lt;br /&gt;
- Жабағылыдағы Ванадий кен орны;&lt;br /&gt;
- Өгем жотасындағы қорғасын, мырыш, вольфрам кен орны;&lt;br /&gt;
- Придорожный мен орталықтағы көмірсутектер кен орны.
===Ірі кәсіпорындар===
Мақта, тері шикізаттарын, өсімдік майын, жеміс-жидек, көкөніс, жүзім, бау-бақша, макарон, темекі, сыра және басқа да алкогольсіз сусын өнімдерін өндіріп, тапсыруды қамтамасыз ететін ең ірі кәсіпорындар осы облыста.
Сонымен бірге, облыста қорғасын, цемент, мұнай өнімдері, күкірт қышқылы, шифер, автотрактор шиналары, экскаватор, трансформаторлар, майлы ажыратқыштар, шұлық-ұйық, тігін бұйымдары, жиһаз түрлері шығарылады.
===Автокөлік саласы===
Облыста екі бағыт бойынша жалпы ұзындығы 445 километр темір жолдар, ұзындығы 5,3 мың километр автокөлік жолдары, оның ішінде қатты жабындылы 5,1 мың километр жол бар. Азаматтық авация ұзындығы 27000 ауа белдеулерінде жұмыс істейді. Облыс орталығы халықаралық Орынбор-Ташкент және Түсркістан-Сібір теміржол тораптарының тоғысында орналасқан. Сонымен қатар, облыс аумағы арқылы Ташкент-Шымкент-Тараз-Алматы және Ташкент-Шымкент-Түркістан-Самара автокөлік күре жолдары өтіп жатыр&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Өркендеген, көркемдеген Оңтүстік кітабы. “АСА” баспа үйі” ЖШС, 2014&lt;/ref&gt;.

== Кәсіпкерлік саласы ==
“Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы” 33825 кәсіпкерге көмек көрсетті,10147 кәсіпкерді бейімдеу курстарынан өткізді, 2359 рұқсат құжаттарын “1 терезе” арқылы рәсімдеді, 2178 жобаның қаржыландыруына септігін тигізді.
===Жетістіктері===
Ағымдағы жылдың 1-шілдесінде белсенді шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны 114,7 мыңға жетті. &lt;br /&gt;
Сонымен  бірге, кәсіпкерлерді қолдау мақсатында Шымкент қаласында “кәсіпкерлер мектебі”  ашылды. Ағымдағы жылы типтік жоба бойынша барлық аудан, қалаларда кәсіпкерлік мектептерінің құрылыс басталды. 
===Жаңа жобалар===
Жыл басынан “Бизнестің жол картасы - 2020” бағдарламасы аясында 50,7 млрд теңгеге 93 жоба мақұлданды (2013жылы - 82 жоба, 24,2 млрд тг)(5 жылда 2009-2010 жж – 4095 жоба, 6737 жұмыс орны ашылды). Оның ішінде :&lt;br /&gt;
-  несиелердің пайыздық мөлшерлемесін субсидиялау үшін құны 21,7 млрд теңгені құрайтын 57 жоба;&lt;br /&gt;
-  несиелерді ішінара кепілдендіру арқылы жалпы құны 293,7 млн теңгені құрайтын 7 жоба;&lt;br /&gt;
-  қажиетті инфрақұрылмен қамтамасыз ету бойынша құны 28,7 млрд тг құрайтын 21 жоба;&lt;br /&gt;
-  “гранттық қаржыландыру” бойынша 35,9 млн тг грант 8 жобаға бөлінді. 
“Максисум” АИО тарпынан есепті кезеңде 2,4 млрд теңгеге 776 жоба қаржыландырылып, 578 тұрақты жұмыс орны ашылды. Жобаның 90 пайыздан астамы ауылдық жерлерде (5 жылда 2009-2013 жылдары – 8673 жобы, 27915 жұмыс орны ашылды).
===Шетел технологияларын трансферттеу===
Шетел технологияларын трансферттеуге және инвестиция тарту мақсатында құрылған “Шымкент инновация” ЖШС-інің жұмыс ауқымы артуда.

Азия (Малайзия, Индонезия және Оңтүстік Корея) және Түркия елдеріне іскрелік қарым-қатынас орнату нәтижесінде машина жасау, фармацевтика, ауыл шаруашылығы, тамақ өндірісі, құрылыс, индустрия және туризм салаларында 19 жоғары технологиялық жобаларды өңірде жүзеге асыру жөнінде алдын ала келісімшарт түзілді. Осы жобалар есебінен облысқа 400млн АҚШ доллардан астам инвестиция тарту күтілуде. Өңірге 10-нан астам дипломатиялық миссиялар және шетелдік компаниялардың өкілдері қабылданды (Малайзия, АҚШ, Италия, Болгария, Түркия, Оңтүстік Корея, Индонезия, Ресей, Австрия және т.б.).

2014 жылдың қаңтар-мамырында сыртқы сауда айналымының көлемі 1,5 млрд АҚШ доллар, оның ішінде: экспорт – 869,9 млн АҚШ доллар, импорт – 638,0 млн АҚШ доллар құрады.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== Жылыжай шаруашылығы ==
Жылыжай көлемі 5 жылда 126 гектардан 900 гектарға жетті (7 есе). Республикадағы үлесі – 87%.
===Ерекшелігі===
Түркістан облысы – елдегі жылыжай шаруашылығын дамытуда сөзсіз көшбасшылық орынды иеленді. ОҚО ауылшаруашылық басқармасының  деректері бойынша, ҚР-дағы жыл бойы көкөніс өндіруге бөлінген аудандардың 85 пайызы ОҚО-на тиесілі екен.
===Тамшылатып суғару әдісі===
Тамшылатып суғару әдісі 5 жылда 2,1 мың гектардан 33 мың гектарға жетті (16 есе). Республикадағы үлесі – 83%.
Республика халқын жеміс-жидек өнімімен және жүзіммен толық қамтамасыз ету үшін облыста озық технологияларды енгізу, соның ішінде бақ егу жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Бұл бағытта облыста “Бақ өсіру және жүзім шаруашылығын қарқынды дамыту шараларының 2014-2016 жылдарғы арналған кешенді жоспары” бекітілді.
===Жылыжайда ағаш өсіру===
Шымкент қаласының жасыл белдеуі 1564 га жерге 1 млн түп ағаш көшеттері егілген. 8 су ұңғымасы іске қосылған, оған қоса тағы 2 су ұңғымасының құрылысы қолға алынған. Бүгінгі таңда мұнда қарағаш, үйеңкі, шаған, бадам, өрік, алма сынды ағаш көшеттері бой алып, халқы күн санап артып келе жатқан қаланың экологиялық ахуалын жақсартып келеді.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Оңтүстік_Қазақстан_облысы Түркістан облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225658/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} в [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]

{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
{{Түркістан облысы}}

[[Санат:Түркістан облысы]]</text>
      <sha1>q9yx0an0n8jr61y4mrhp4kqrtgykcp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алматы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2037</id>
    <revision>
      <id>3623312</id>
      <parentid>3576541</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Малика Назарова</username>
        <id>182852</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Грамматикалық қателерді түзету</comment>
      <origin>3623312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96716" sha1="130eaqj2dtk1lssfserf06juvuoheza" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы               = Қала
 |атауы                 = Алматы
 |сурет                 = {{Photomontage
|photo1a                = TV-Turm Almaty - 3.jpg
|photo2a                = Abai Theatre.jpg
|photo2b                = Акимат Алматы на Площади Республики. Июль, 2015 года.JPG
|photo3a                = KBTU, Almaty (cropped).jpg
|photo3b                = Accession Cathedral, Almaty (1).jpg
|photo4a                = Almaty, Kok-tobe exposition (edit).jpg
|spacing                = 2
|position               = center
|color_border           = white
|color                  = white
|size                   = 308
|foot_montage           = '''Сағат тілімен:''' [[Алматы теледидар мұнарасы]], [[Алматы қаласы әкімдігінің ғимараты]], [[Вознесенск кафедралы шіркеуі (Алматы)|Вознесенск кафедралы шіркеуі]], Орталық Алматы, [[ҚБТУ ғимараты]], [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театры]].
}}
 |әкімшілік күйі          = [[Республикалық маңызы бар қала]]
 |елтаңба                 = Coat of arms of Almaty.svg
 |ту                      = Flag of Almaty.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg= 43|lat_min= 15|lat_sec= 0
  |lon_deg= 76|lon_min= 54|lon_sec= 0
 |ел картасының өлшемi    = 300 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = 
 |кестедегі облыс         = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              = 
 |мекені                  = 
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = [[Алматының әкімшілік-аумақтық бөлінісі|8 аудан]]
 |әкімі                   = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]]
 |құрылған уақыты         = 1854
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Алмату, Верный, Заилийский, Алма-Ата
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 683,5&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000349|title=Алматы қаласын дамытудың бас жоспары (негізгі ережелерді қоса алғанда). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 3 мамырдағы № 349 қаулысымен бекітілген|accessdate=2023-07-13}}&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 600&amp;nbsp;— 2200 (орталық&amp;nbsp;— 785)
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |климаты                 = [[Континенттік климат|Континенттік]] 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{өсім}} 2 300 876 &lt;ref&gt;{https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = Наурыз 2025
  |тығыздығы              = 3366
  |шоғырлануы             = {{өсім}} 2,5 млн
  |ұлттық құрамы          = [[қазақтар]] — 63,23% &lt;br&gt; [[орыстар]] — 22,66% &lt;br&gt; [[ұйғырлар]] — 5,36% &lt;br&gt; [[корейлер]] — 1,76% &lt;br&gt; [[татарлар]] — 1,26% &lt;br&gt;[[әзербайжандар]] — 0,74% &lt;br&gt;[[өзбектер]] — 0,66% &lt;br&gt; 
[[хуэй халқы|дүнгендер]] — 0,62% &lt;br&gt; басқалары — 3,71% (2022)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
  |конфессионалдық құрамы = [[Ислам|мұсылмандар]] ([[сунниттер]])&lt;br /&gt; [[Христиандық|христиандар]] &lt;br /&gt; [[Католицизм|католиктер]] &lt;br /&gt; [[Яһудилік|яһудилер]]
  |этнохороним            = алматылық, алматылықтар
 |телефон коды            = 7272
 |пошта индекстері        = 050000—050063
 |автомобиль коды         = 02
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Almaty
 |сайты                   = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty?lang=kk Алматы қаласының әкімдігі] 
 |сайт тілі               = kz
 |сайт тілі 2             = ru
 |сайт тілі 3             = en
| add1n = Лақап аты
| add1 = «Оңтүстік астана»
| add2n = Марапаттары
| add2 = {{s|{{Ленин ордені|түрі=қала}} {{Ленин ордені|түрі=қала}} {{Қазан төңкерісі ордені|түрі=қала}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені|түрі=қала}}}}
}}
{{мағына|Алматы (айрық)}}
'''Алматы''' ([[1921 жыл]]ға дейін — ''[[Верный]]''; орта ғасырларда — ''Алмату'' (Алмалы)) — [[Қазақстан]]ның ең үлкен қаласы. Ол [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тауларының солтүстігінде, Іле Алатауының баурайында, Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысында орналасқан. Алматыда 1 897 143 адам тұрады (2019)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171507/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |date=2020-09-26 }}&lt;/ref&gt;. Алматының ЖІӨ [[2010 жыл]]ы 18.8 млрд АҚШ долларын, ал жан басына шаққанда 19 мың [[АҚШ доллары|АҚШ долларын]] құрап Қазақстанның [[ЖІӨ]] бестен бір бөлігін өндіреді.&lt;ref&gt;[http://www.rfca.gov.kz/430 Пятая часть ВВП Казахстана производится в Алматы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Географиясы ==
[[Сурет:Almaty landsat.jpg|left|thumb|352x352px|Алматының ғарыштан көрінісі]]Қаланың аумағы — 682 шаршы километр. 
Іле бойы жазығының оңтүстігін ала [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау селімдерінің солтүстігінде орналасқан. Республика жерінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Іле Алатауының солтүстік беткей баурайында, теңіз деңгейінен 700-1000 метр жоғары [[Үлкен Алматы (өзен)|Үлкен]] және [[Кіші Алматы]] өзендері аңғарларында орналасқан.

== Тарихы ==&lt;!-- Бұл тарау [[Алматы тарихы]] бетінен бағыттау үшін қолданылады --&gt;
[[Сурет:Апорт.JPG|thumb|Алматының ''апорты'']]
[[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] жоталарының етегінде орналасқан әсем қаланы «бақша-қала» деп бекер атамаған. Көктем маусымында, оңтүстік алқаптардағы бау-бақшаларда алма, өрік, шие гүлдеген кезде қала ертегіге айналады. Алматы қаласының атауы алма сөзінен шыққан. Дәл осы жерде аты әлемге танымал апорт алмасы өседі.

Кейбір деректерге сүйенсек, ескі замандарда осы жерде, яғни керуен жолы — [[Ұлы Жібек жолы|Жібек жолында]] Алматы сауда мекені орналасқан. ХІІІ ғасырда оны Шыңғысхан ордасы тас талқан етті. 1854 жылы ескі қала қалдықтарынан Верный қаласы пайда болды. Кеңес Одағы жылдары қала атауы Алма-Ата болып өзгертілді, 1929 жылдан 1997 жылға дейін Алма-Ата Қазақстан астанасы болған. 1993 жылы тәуелсіздік туралы Ата заң қабылданған сәттен бастап, бұрынғы Верный, одан кейінгі Алма-ата, сосын Алматы деп өзгертілді.

Алматы теңіз деңгейінен 650-1200 метр биіктіктегі Іле Алатауының солтүстік бөктерінде орын алған. Қала жазықтықта орналасқан, үш жағын биік таулар мен жасыл массив қоршаған. Алматы — [[Еуразия]] континентінің орталығы. [[Қазақстан]] Республикасының оңтүстік-шығысында.

Алматының баурайларын Іле Алатауының ұлттық паркі алып жатыр. Онда көптеген табиғи [[қорық]]тар орналасқан. Мұнда өмір сүретін сирек құстар мен аңдар Қазақстанның [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]] енгізілген. Олардың қатарына Алматының мемлекеттік елтаңбасын әшекейлеген [[Барыс (жануар)|барыс]] жатады. Тау баурайы дәнді дақылдар алқабы, бақша, [[темекі]] плантациялары мен жүзімдіктер, жидектер мен жеміс бақшаларына ұласады. Қала территориясының 8 мың га-дан астамын бақшалар, парктер, саябақтар мен бульварлар алады.

Қала 170 шаршы км-ден астам алаңды құрайды. Ол кіші және үлкен Алматы өзендерінің алқабында орналасқан. Тау өзендері қаланы сумен қамсыздандырудың басты көзі болып саналады. Алматы [[1997 жыл]]ғы Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына сәйкес, [[Астана]] қаласына көшірілді.

Алматы — елдің ғылыми, мәдени, тарихи, өндірістік және қаржы орталығы. [[1997 жыл]]ы қаланы одан әрі іскерлік әрі қаржы орталығы ретінде дамыту туралы шешім қабылданды. [[2006 жыл]]ы АӨҚО дамыту жөніндегі заңға қол қойылды.

Басты қала құндылықтарының бірі — [[Көктөбе (төбе)|Көктөбе]]. Оңтүстігі қаламен шектесетін жоталы мекен. Ол 1070 метр биікте орналасқан. Көктөбенің басына шығу арқылы қаланың алақандағыдай көрінісін тамашалауға болады. Дәл осы жерде қаланың керемет түнгі көрінісінің куәсі бола аласыздар.

28 панфиловшылар паркі. Паркте атақты мемориал, естелік аллеясы мен мәңгі алау от бар. Зенков кафедралдық шіркеуі де осы паркте орналасқан.

Қасиетті-Вознесенский православтық шіркеуін жергілікті [[сәулетші]] [[Зенков Андрей Павлович|А.Зенков]] бірде-бір шегесіз [[1940 жыл]]ы құрастырған. Ол әлемдегі ағаштан жасалған ерекше тоғыздықтың бірі болып саналады. Шіркеу [[1911 жыл]]ы болған Рихтер шкаласы бойынша 10 баллдық жер сілкінісіне төтеп берген.

[[Тәуелсіздік монументі (Алматы)|Тәуелсіздік монументі]] — [[Республика алаңы (Алматы)|Республика алаңына]] көрік берген қайталанбас құрылыс. Аталған монументтің авторы — [[Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан|Шота Уәлиханов]]. Монументтің ұшында барысқа мінген алтын адам бейнесі бейнеленген. Ал монументтің айналасында қазақ даласының ежелгі тарихы толықтай қамтылған.

[[Әбілхан Қастеев|А. Қастеев]] атындағы өнер музейі мен мемлекеттік орталық музей — республикамыздағы басты құндылықтардың бірі. Сонымен қатар қазақ халқының ұлттық инструменттерін топтастырған Ықылас атындағы ұлттық музей де ерекшелігімен көз тартады.

Әлемге әйгілі [[Медеу]] мұз айдыны [[1972 жыл|1972]] жылы құрылған. Ол қаладан 15 км. қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;[http://www.rfca.gov.kz/2325] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111115527/http://www.rfca.gov.kz/2325|date=2012-01-11}}&lt;/ref&gt;

=== Көне тарихы ===
* [[Сурет:The Golden Warrior from the Issyk kurgan.jpg|нобай|Алтын Адам]]Б.з.д. 10-9 ғғ. қола дәуірінде қазіргі қала аумағы ертедегі жер өңдеушілер мен малшылардың қонысы болды. Бұған дәлел — ерте кездегі Тереңқара мен Бұтақты қоныстарының табылуы болып саналады. Бұл жерлерде керамика, тастан жасалған қарулар, темір мен сүйектен жасалған бұйымдар табылған.
* Б.з.д. 7 ғ.-б.з.д. сақ дәуірінде Алматы сақтардың, кейіннен үйсіндердің тұрғылықты жері болған. Осы кезеңнен көптеген қорғандар мен қоныстардың орындары қалған; олардың арасында ерекшеленетін «сақ патшаларының» қорғандары. Солардың ішіндегі ең танымалы — [[Есік обасы]], онда «[[Есік Алтын адамы|Алтын адам»]], Жалаулы қазынасы, Қарғалы диадемасы, жетісулық «көркемдік қоласы» — шамдар, құрбандық шалатын орын, қазан сияқты көне дәуір жәдігерлері табылған. Сақ және үйсін дәуірінде Алматы аумағы Қазақстан жерінде құрылған ертедегі мемлекеттердің орталығы болған.
* Б.з. 8-10 ғғ. Алматы өміріндегі келесі кезең орта ғасыр кезеңі. Бұл қала мәдениетінің даму, отырықшылыққа көшу, жер өңдеу мен қолөнердің дамуы, Жетісу аумағында көптеген қалалық қоныстардың пайда болу кезеңі. Қазба жұмыстарының нәтижесінде керамика, темір және сүйек бұйымдар табылған.
* 10-14 ғасырларда «Үлкен Алматы» аумағындағы қалалар Ұлы Жібек жолы бойындағы сауда байланысына қатысты. Алматы сауда, қолөнер және ауылшаруашылық орталығының біріне айналды. Бұған дәлел — осы жерде табылған 13 ғасырдың 2 күміс дирхемі. Бұл дирхемде алғаш рет қаланың аты аталынады.
* Алматының  2,5 мың жылдық тарихы бар. Қала тұрған жерді ежелден қазақ ұлтын құраған тайпалар мекен еткен [[Іле Алатауы]]ның етегінде [[Алмату]] қаласы туралы алғашқы жазба деректер Рашид ад-Диннің шығармаларында кездеседі. Бабыр Шыңғыс хан шапқыншылығынан қираған Алмалык,, Алмату қалалары туралы жазады. Мухаммед Хайдар Дулати және Шараф ад-Дин Йезди өз шығармаларында Алматуды атап кеткен. Археологиялық зерттеулер қазіргі Алматының орнында ертеректе сақтар, кейінірек үйсін, орта ғасырларда дулат тайпалары өмір кешкен елді мекендер мен қалашықтар, [[Алмалық (көне қала)|Алмалық]] пен Алмату қалалары (екеуі екібасқа қала) болғандығын дәлелдеп отыр. Бұл қалалардың қираған құрылыстарын 1251-59 жылы фран­цуз королі IX Людвигтің елшісі және [[Қытай]] саяхатшысы Чжан Дэ өз көздерімен көргендіктерін жазған. Алмату қаласының аты жазылған күміс ақшалар, сақтардың 25 барыс бейнесімен безендірілген &quot;[[Жетісу]] құрбандық табағы&quot;, ғажайып &quot;Қарғалы тәтісі&quot; бұл жердің мыңдаған жылдық тарихы бар өркениетті өлкенің орталығы болғандығын көрсетеді.

=== Орта ғасырлар ===
15-18 ғғ. Ұлы Жібек жолының маңызының төмендеуімен қала да құлдырай бастады. Бұл кезеңде Алматы мен жалпы Қазақстанның тарихында оқиғалар орын алды. Мұнда маңызды этносаяси процестер, Жетісу мәдениетінің қалыптасуы жүрді. Алматы аумағына қатысы бар аудандарда қазақ мемлекеттігінің құрылуы басталды. Бұл жер жоңғар шапқыншылығының және өз елінің тәуелсіздігі үшін күрескен қазақ батырларының оқиғаларына бай. Бүкіл [[Жетісу]] жері [[Моғолстан]] мемлекетінің территориясында болды

=== Қазақ хандығы ===

1560-1564 жылдары Жетісу жерінде [[Қазақ хандығы]] құрылды. Қазақ хандығының іргесі қаланған жер Алматы маңындағы [[Қозыбасы]] деген тау еді. Қазір бұл жер - [[Алматы облысы]], [[Самсы (ауыл)|Самсы теміржол бекеті]].

1730 жылы Алматыдан 70 шаршы км қашықтықта орналасқан Аңырақай тауларында қазақ батырлары қазақ халқының жоңғарлармен Отан соғысындағы қиын кезеңдегі тарихта мәңгі қалған жеңіске жетті. Зерттеуші М. Тынышпаевтың дерегі бойынша Аңырақай шайқасы туралы дерек Пішпек және Әулиеата уезінің қазақтарының жадында жақсы сақталған.

=== Ресей отарлауы ===
[[Сурет:Первый городской голова, мэр Верного П.М. Зенков.jpg|thumb|left|Верныйдың алғашқы басшысы Зенков Павел Матвеевич|261x261 нүкте]]
[[Сурет:Первый герб Алматы.gif|thumb|right|Алматы қаласының алғашқы елтаңбасы]]
[[1854 жыл|1854]] жылғы ақпанның 4-інде Іле Алатауының баурайында Ресей империясының әскери қамалы Верныйдың негізі қалануымен қала тарихының жаңа кезеңі басталады.

1854 жылдың күзінде Верный қамалының құрылысы аяқталды. Верный қамалының бір жағы Кіші Алматы өзенінің бойымен орналасқан, ағаштан құрылған бесбұрыш пішінінде салынды. Кейіннен ағаш кірпіш пен таспен ауыстырылды.

[[1855 жыл|1855]] жылғы шілденің 1-інде Верный қаласына казактардың бірінші тобы көшіп келді. 1856 ж. орыс шаруалары да көшіп келе бастады. Олар қамал жанынан салынған Үлкен Алматы орталығына қоныстанды. Қоныс аударғандардың көбеюіне орай Кіші Алматы бекеті мен Татар (Райымбек) көшесі пайда болды. Бұл жерге татар [[қолөнерші]]лері мен саудагерлері қоныстанды. [[1859 жыл|1859]] жылдың мамырында қоныс аударғандардың саны 5 мыңға жетті. Құрылыс жұмыстарына инженер Л.Александровский жетекшілік жүргізді, ал құрылысты басқарған әскери-инженер Ц.Гумницкий болды.

[[1867 жыл|1867]] жылғы сәуірдің 11-інде Верный қамалының атауы өзгертіліп, Алматинск қаласы аталды. Бірақ сол жылы «Дала комиссиясының» баяндамасы бойынша қаланың аты Верный болып қайта өзгертілді. Верныйдың қала болуы сол кездегі реформаларға байланысты болды. Верный өзімен аттас Верный уезі мен Жетісу ауданының орталығына айналды.

=== КСРО құрамында ===
* 1921 ж. 5 ақпанында аудан комитетінің салтанатты жиынында Верный қаласының атауын өзгерту туралы шешім қабылданды. [[Верный]] қаласы Алма-Ата деген жаңа атқа ие болды. Бұл шешім бойынша [[Жетісу]] Әскери-революциялық комитеті: «[[Қала]]ның революциялық орталық мәртебесін алуына байланысты Жетісу әкімшілік орталығының атауы Алма-Атаға өзгертілсін» деген бұйрық шығарды.
* 1926 ж. 3 желтоқсанында Еңбек және Қорғаныс Кеңесі Түркістан-Сібір теміржолын салу жөнінде шешім қабылдады.
* 1927 ж. 2 наурызында ҚазАССР-ң ОСК-і астананы [[Қызылорда]]дан Алматыға көшіруге шешім қабылдады. ІV-ші бүкілқазақстандық кеңестер съезі бұл шешімді мақұлдады.

[[Үкімет]] орындарының көшуі салынып жатқан [[Түрксіб]] теміржолының бірінші поезында 1929 ж. мамырында басталды.

* 1930 жылдың 28 сәуірінде «Айнабұлақ» станциясында соңғы балдақ соғылды. Осы арқылы Кеңестер Одағының екі ірі экономикалық ауданы Сібір мен Қазақстанды қосылды. 1-мамырда Түрксіб жолы ашылды. Алматыға Мәскеуден бірінші поезд келді.
* 1930 жылы Алматы әуе жолы ашылды, сөйтіп Қазақстан астанасы [[Мәскеу]]мен әуе арқылы байланысқа ие болды.
* 1930-1935 жылдары темірлі құйматастан, күйген кірпіштен құралған, жер сілкінісіне төзімді материадцардан салынған байланыс үйі, ішкі істер министрлігінің клубы,Түрксіб темір жолы басқармасы, &quot;Ала­тау&quot; кинотеатры, т.б. алғашқы ірі ғимараттар бой көтерді.

Кішкене қалашықтың астанаға айналуы көптеген әкімшілік [[мекеме]]лердің, тұрғын үйлердің салынуын қажет етті.

* 1926 жылы қала халқы 45 мың адамды құраған болатын, ал 1929 жылдың күзінде қала тұрғындарының саны 100 мың адамға жетті.

Республиканың кеңестік халық комитеті 1929-1930 жылдарға арналған қала құрылысының жоспарын қабылдады. Тұрғын үй құрылысына 6,5 млн сом қаржы бөлінді, әкімшілік мекемелер құрылысына 2,9 млн сом, коммуналдық шаруашылыққа 2,2 млн сом қаржы бөлінді.

Қаржы бірінші кезекте тұрғын үй және мектептер, денсаулық сақтау мекемелерінің құрылысына бірінші кезекте бөліне бастады.

Қазақстанның астанасы Алматыға көшірілуіне байланысты 1936 жылы қаланың архитектуралық құрылысы жөнінде арнайы жоспар құрылды. Жоспардың басты мақсаты Алматы қаласын мәдени орталыққа айналдыру болды. Жоспар бойынша қалыптасқан тарихи маңызы бар құрылыстарды түбегейлі өзгерту және үлкейту көзделді.

* 1941-1945 [[Ұлы Отан соғысы]] жылдары қала көптеген өзгерістерге ұшырады. Бүкілодақтық тыл жұмыстарын ұйымдастыруда өнеркәсіптік және материалдық қорды концентрациялау үшін 45 мың шаршы м жер берілді, көшіріліп әкелінген 26 мың адамды қабылдау үшін жер бөлінді. Алматы қаласына майдан шегінен 30 өнеркәсіп орны, 8 госпиталь, 15 жоғарғы оқу орны, орта кәсіптік білім беру жүйесі, 20-ға жуық ғылыми-зерттеу институттары, 20-дан аса мәдени орталықтар көшірілді. [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Киев]], [[Мәскеу]] киностудиялары [[Қазақфильм|Алматыға]] ауыстырылды.
* Со­ғыс жылдары [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Қазақ опера жөне балет театры]] (1941), ал 1950 жылы [[Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты|Қазақстан ғылым академиясының]] бас ғимараты мен [[Үкімет үйІ|Үкімет үйін]] салу қолға алынды.

Тылдағы ерен еңбегі үшін 52 мың алматылық жоғары мемлекеттік марапаттарға ие болды, 48 адам [[Кеңес Одағының Батыры]] атағын алды. Алматыда үш атқыштар дивизиясы (олардың танымалы — [[8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы|28-гвардиялық панфиловшылар дивизиясы]]), екі атқыштар бригадасы және үш авиациялық полк құрылды.

* 1949-1950 жылдары [[Санкт-Петербург|Ленинградтық]] Гипрогор жасаған жаңа жоба ҚазССР-і халық шаруашылығының дамуының 5 жылдық жоспарына негізделді. Жоспар бойынша қала аумағы оңтүстік-батыс бағытында үлкейтілу, орталық бөлігінде 3-4 қабатты үйлер салыну, жол құрылысы мен қатынасы, [[сел]]ге қарсы қорғау шаралары қолға алынды.
* «Ленгипрогром» жоспарлағандай, 1962-1963 жылдары Алматы қаласы 1980 жылға дейін төрт жоспарланған аумақ және сел жүретін аумақтарға үлкен өзгерістер енгізілді. Тек 1966-1971 жылдар аралығында қалада 1400 шаршы м мемлекеттік және кооперативтік құрылыс тұрағы тапсырылды. Жыл сайын қалада 300 мың шаршы м баспана салынды. Құрылыс барысында [[Жер сілкіну|жер сілкінісіне]] шыдайтын көп қабатты үйлер салу ұйғарылды.

Бұрынғы [[Верный]] қаласының тарихи жоспарланған жүйесі 1968 жылы қабылданған Алматы қаласының бас жоспарында негізделді.

{| class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Бұрынғы Алматының суреттері&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;subcaption&quot;&gt;&lt;/span&gt;
| width=&quot;25%&quot; |[[Сурет:Дом губернатораВерный.jpg|150px]]
| width=&quot;25%&quot; |[[Сурет:Перекресток улиц Торговой и Фонтанной (Жибек Жолы и Тулебаева).jpg|180px]]
| width=&quot;25%&quot; |[[Сурет:Татарская мечеть г. Верный.jpg|180px]]
| width=&quot;25%&quot; |[[Сурет:На старом Алматинском базаре.jpg|180px]]
|-
|Губернатор үйі 
|Торговой және Фонтанной көшелерінің қиылысы (Жібек Жолы және Төлебаев көшелері)
|Татар мешіті
|Алматы базары
|}

=== Қайта құру кезеңінде ===
Құрылыста түрлендіру мен сәйкестендіру архитектуралық тұрпаттың әр түрлі болуына себебін тигізді. [[Мектеп]], [[аурухана]], мәдени орталықтар, солардың қатарында Ленин атындағы сарай, «[[Қазақстан (қонақ үй)|Қазақстан]]&lt;nowiki/&gt;» қонақ үйі, [[Медеу]] спорттық кешені т.б. құрылыс нысандары салынды. Қалада демалыс орындарын құруға, қалалық көліктің дамуына көңіл бөлінді. 1981 жылдан бастап метрополитен жобасы бойынша жұмыстар жүргізілді. Алматы қаласын дамытудағы жаңа бас жоба 1998-2020 жылдар аралығын қамтиды. Басты мақсат экологиялық жағынан таза, қауіпсіз, әлеуметтік жағдайлары қолайлы орта құру. Негізгі архитектуралық-құрылыстық мақсат — Алматының «жасыл желекті қала» атын сақтау және одан әрі дамыту. Жоспар бойынша көп қабатты үйлер салу, өндіріс орындарын, қоғамдық көлік жүйесін дамыту, метрополитенді іске қосу көзделді.

=== Тәуелсіздік кезеңі ===
1993 жылғы шешім бойынша қала атауы орыс тілінде Алма-Атадан Алматыға ауыстырылды.

1997 жылы Қазақстан Республикасы [[Президент]]і Нұрсұлтан Назарбаевтың үкімімен ел [[астана]]сы Алматыдан Астанаға ауыстырылды.

1998 жылдың 1-шілдесінде Алматы қаласының мәртебесі туралы жаңа заң қабылданды. Бұл заң бойынша Алматы ғылыми, мәдени, тарихи, қаржылық және өндірістік орталық болады.
== Климат ==
Алматыда [[континенттік климат]] қалыптасқан. Климаттық жағдайы — желсіз тымық ауа-райы және ауа қабаттарының тау аңғарлары арқылы төмен қарай ығысумен ерекшеленеді. Ең ыстық айлары — шілде мен тамыз болса, ең суық айы — Қаңтар. Орташа жылдық температурасы шамамен 10°С кұрайды, қаңтардың орташа температурасы шамамен -4.7°С, ал шілдеде +23.8°С. Аяз қараша айында басталып, сәуірде аяқталады. Қатты аяз 67 күн болады — 19 желтоқсанда басталып, 23 ақпанда аяқталады. Ыстық күндер температурасы 30&amp;nbsp;°C дейін — 36 күн болады. Жылы мезгілде шамамен 600-650 мм жауын-шашын жауады.

{{Ауа райы
 | Ені  = 70 
 | Жағдайы = 
 | Жер_ілік = Алматы
 | Дерекнама  = [http://www.pogoda.ru.net/climate/36870.htm Ауа Райы мен Климат]

 | Қаң_ор =-4.7             | Қаң_ор_ж-ш =34 
 | Ақп_ор =-3.0             | Ақп_ор_ж-ш =49 
 | Нау_ор =3.4             | Нау_ор_ж-ш =75 
 | Сәу_ор =11.5             | Сәу_ор_ж-ш =107 
 | Мам_ор =16.6             | Мам_ор_ж-ш =106 
 | Мау_ор =21.6             | Мау_ор_ж-ш =57 
 | Шіл_ор =23.8             | Шіл_ор_ж-ш = 46
 | Там_ор =23.0             | Там_ор_ж-ш = 30
 | Қыр_ор =17.6             | Қыр_ор_ж-ш = 27
 | Қаз_ор =9.9             | Қаз_ор_ж-ш = 60
 | Қар_ор =2.7            | Қар_ор_ж-ш =56 
 | Жел_ор =-2.8            | Жел_ор_ж-ш =42 
 | Жыл_ор = 10            | Жыл_ор_ж-ш =684

 | Қаң_ор_мин =-8.4        | Қаң_ор_макс =0.7 
 | Ақп_ор_мин =-6.9         | Ақп_ор_макс =2.2
 | Нау_ор_мин =-1.1         | Нау_ор_макс =8.7 
 | Сәу_ор_мин =5.9        | Сәу_ор_макс =17.3 
 | Мам_ор_мин =11.0         | Мам_ор_макс =22.4 
 | Мау_ор_мин =15.8         | Мау_ор_макс =27.5 
 | Шіл_ор_мин =18.0         | Шіл_ор_макс =30.0
 | Там_ор_мин =16.9         | Там_ор_макс =29.4 
 | Қыр_ор_мин =11.5         | Қыр_ор_макс =24.2
 | Қаз_ор_мин =4.6         | Қаз_ор_макс =16.3 
 | Қар_ор_мин =-1.3         | Қар_ор_макс =8.2 
 | Жел_ор_мин =-6.4         | Жел_ор_макс =2.3 
 | Жыл_ор_мин = 5.0        | Жыл_ор_макс =15.8

 | Қаң_а_мин =-30.1          | Қаң_а_макс =18.2 
 | Ақп_а_мин =-37.7          | Ақп_а_макс =19.0 
 | Нау_а_мин =-24.8          | Нау_а_макс =28.0 
 | Сәу_а_мин =-10.9          | Сәу_а_макс =33.2 
 | Мам_а_мин =-7.0          | Мам_а_макс =35.1 
 | Мау_а_мин =2.0          | Мау_а_макс =39.3 
 | Шіл_а_мин =7.3          | Шіл_а_макс = 43.4
 | Там_а_мин =4.7          | Там_а_макс =40.5 
 | Қыр_а_мин =-3.0          | Қыр_а_макс = 38.1
 | Қаз_а_мин =-11.9          | Қаз_а_макс =31.1 
 | Қар_а_мин =-34.1         | Қар_а_макс =25.4 
 | Жел_а_мин =-31.8          | Жел_а_макс =19.2 
 | Жыл_а_мин =-37.7          | Жыл_а_макс =43.4 
}}

== Әкімшілік бөлінуі ==
[[Сурет:Almaty districts.svg|thumb|250px|left|Алматы қаласының әкімшілік бөлінуі]]
Алматы қаласы 8 ауданнан тұрады:&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#FFB2B6&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[Алатау ауданы]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#FFE9B2&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[Алмалы ауданы]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#FEFFCC&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[Әуезов ауданы]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#CCFFB2&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданы]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#CCE5FF&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[Медеу ауданы]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#CFCCFF&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[Наурызбай ауданы]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#FFBFFC&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[Түрксіб ауданы|Түрксiб ауданы]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background-color:#B2FFF1&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[Жетісу ауданы|Жетiсу ауданы]]

== Билік ==
Алматының қалалық әкімдігінің басқармалары:
* Қаржы
* Мәдениет
* Денсаулық сақтау
* Сәулет және құрылыс
* Бiлiм
* Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама
* Дене шынықтыру және спорт
* Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар
* Кәсіпкерлік және өнеркәсіп
* Табиғи монополиялар қызметін реттеу мен бәсекелестікті қорғау
* Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау
* Алматы қаласы табиғи ресурстар мен табиғатты пайдалануды реттеу

=== Қала басшылары ===
* Байұзаков Х. Б. — (1940—1941)
* Абдықалықов М. — (1941—1942)
* Шәріпов С. — (1942—1943)
* Орехов П. Г. — (1943—1944)
* Милованов К. А. — (1944—1947)
* Айбасов Х. Х. — (1947—1950)
* Іляшев Р. — (1950—1952)
* Шәріпов И. Ш. — (1950—1954)
* Мамонов Ф. А. — (1954—1956)
* Әділов А. А. — (1956—1960)
* Дуйсенов Е. Д. — (1960—1975)
* Аухадиев К. М. — (1975—1978)
* Жақыпов А. Х. — (1978—1980)
* Койчуманов А. Ж. — (1981—1983)
* [[Асқар Алтынбекұлы Құлыбаев|Құлыбаев А.А.]] — (1983—1985)
* [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов|Нұрқаділов З. К.]] — (1985—1994)
* Кұлмаханов Ш. Қ. — (1994—1997)
* [[Виктор Вячеславович Храпунов|Храпунов В. В.]] — (1997—2004)
* [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Тасмағамбетов И. Н.]] — (2004—2008)
* [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Есімов А. С.]] — (2008—2015.)
* [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Байбек Б.Қ.]] — (2015—2019)
*[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Сағынтаев Б.Ә.]] — (2019—31 қаңтар 2022)
*[[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]] (2022 жылғы 31 қаңтардан бастап)&lt;ref&gt;[https://stan.kz/erbolat-dosaev-almati-kalasinin-akimi-bolip-saylandi-359411/ Ерболат Досаев Алматы қаласының әкімі болып тағайындалды.stan.kz]&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
Қала тұрғындарының жартысынан көбін қазақтар құрайды. Қазақтардан басқа орыстар, ұйғырлар, татарлар, украиндар және т.б. тұрады. Шетелдіктердің ішінде ең көбі түріктер. Бейресми деректер бойынша халық саны 2,5 миллионды, ал ресми дерек бойынша Алматыда 1,7 миллионды құрайды.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Санақ болған жыл !! Халықтың саны
|-
| 1859 || 5000
|-
| 1879 || 18 423
|-
| 1913|| 40 000
|-
| 1926 || 45 400
|-
| 1939 || 222 000
|-
| 1959 || 456 000
|-
| 1970 || 665 000
|-
| 1979 || 899 700
|-
| 1982 || 1 000 000
|-
| 1989 || 1 071 900
|-
| 1999 || 1 129 400
|-
| 2009 || 1 365 600
|-
|2010||1 391 095&lt;ref name='demoscope'/&gt;
|-
|2011||1 414 017&lt;ref name='demoscope'/&gt;
|-
|2012||1 450 327&lt;ref name='demoscope'&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны, 2003-2012]&lt;/ref&gt;
|-
|2013||1 475 579&lt;ref&gt;[http://www.stat.kz/digital/naselsenie/2012/2013/%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/02_2013_%D0%AD-14-05-%D0%9C.xls Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары бойынша халық саны, 2013 ж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731181449/http://www.stat.kz/digital/naselsenie/2012/2013/%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/02_2013_%D0%AD-14-05-%D0%9C.xls |date=2013-07-31 }}&lt;/ref&gt;
|-
|2014||1 507 509
|-
|2015||1 552 349&lt;ref name=&quot;stat2015&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT094983|title=2015 жыл басынан 1 ақпанға дейінгі Қазақстан Республикасы халқы санының өзгеруі туралы|date=3 марта 2015|publisher=Статистика комитеті|accessdate=2015-03-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016||1 703 482 
|-
|2017||1 751 308&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT258246  Қазақстан Республикасы  халқының нақтыланған саны, 2017 ж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120070741/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT258246 |date=2021-01-20 }}&lt;/ref&gt;
|- 
|2018||1 801 993
|-
|2019||1 854 656&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT303472  2019 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының нақтыланған саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120080029/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT303472 |date=2021-01-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|1 914 856
|-
|2021
|1 993 067
|-
|2022
|2 050 268
|-
|2023
|2 161 700
|-
|2024
|2 280 300
|}

== Экономикасы ==
[[Сурет:Modern Almaty.jpg|thumb|right|''Самал'' ықшамауданы]]
Алматы қаласын халықаралық деңгейдегі [[қаржы]] орталығына айналдыру үшін атқарылатын жұмыс көп, ол бәсекелестікті күшейту, бәсекелестік орта қалыптастыру. Жекелеген компаниялардан, жеке тұлғалардан бағалы қағаздар нарығын дамытуға қаржы көздерін тарту, Алматы қаласының қаржы орталығы болуы үшін инфроқұрылымын дамыту және жаңарту, халықтың қаржымен жұмыс жасау жөніндегі мәдениетін арттыру, қолайлы инвестициялық жағдай жасауды жалғастыру, қор нарығына жаңа эмитенттер тарту, қор нарығын дамыту үшін мемлекеттік үстемелеуді жалғастыру, бағалы қағаздар нарығын дамыту, Қазақстанда іскерлік белсенділікті арттыру және т.б. ауқымды істерді жүзеге асыру. Бұл түйткілді мәселелер [[Қазақстан]] Республикасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігінің 2011-ші жылға дейін жасаған стратегиялық жоспарында кеңінен айтылып кеткен. Үлкен жобаны іске асыру жолында ең үлкен мәселелердің қатарына елде белең алған [[жемқорлық]]пен күресті күшейту, [[сот]] жүйесінің ашықтығын, тәуелсіздігін арттыру жұмыстарын кеңейту, сапалы мамандарды дайындау секілді түйткілді мәселелерді шешуіміз керек. Ұлттық [[қор]] нарығын дамыту біздің еліміз үшін ішкі қаржыландыру көздерін табудың үлкен балама шешімі болмақ.

2010 жыл нәтижесі бойынша Алматы бюджеті 5 млрд АҚШ долларынан асқан.&lt;ref&gt;[http://www.almanews.kz/articles/almaty-proizvodit-20-vvp-kazakhstana Алматы Қазақстанның 20% ЖІӨ өндіреді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224202406/http://almanews.kz/articles/almaty-proizvodit-20-vvp-kazakhstana |date=2011-12-24 }}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы қаңтар-маусымда жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен 10651833,5 млн. теңгені құрады. 2023 жылғы тиісті кезеңмен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 3,5% өсті. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 7,1%, қызметтер көрсету – 86,2% құрады.&lt;ref&gt;https://stat.gov.kz/region/almaty/&lt;/ref&gt;

Тұтыну баға индексі 2024 жылғы қарашада 2023 желтоқсанмен салыстырғанда 108,2% құрады.

Азық-түлік тауарларының бағасы 6%, азық-түлік емес тауарлардың – 5,9%, халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы – 12,2% өсті.

2023 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 2024 жылғы қарашада өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 7% қымбаттады.

2024 жылғы қаңтар-қарашада бөлшек сауда көлемі 6532952,1 млн.теңгені құрады немесе 2023 жылғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,7% көп.

2024 жылғы қаңтар-қарашада көтерме сауда көлемі 15149169,6 млн. теңгені құрады немесе 2023 жылғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 106,1% құрады.

Алдын ала деректер бойынша 2024 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 5919,4 млн. АҚШ долларын құрап, 2023 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 5,6% кеміді, оның ішінде экспорт – 1684,5 млн. АҚШ долларын (20,3% кем), импорт – 4234,9 млн. АҚШ долларын құрады (1,8% артық).

== Өнеркәсібі ==
2021 ж.  мәліметі бойынша, қала аумағында 1749 өнеркәсіптік [[кәсіпорын]] тіркелген. 2019 жылы Алматының жалпы өңірлік өнімі 13 триллион 459 миллион теңге құрады. Бұл елдегі жалпы ішкі өнімнің 20,9 пайызын құрайды. Адам басына щаққанда 6 миллион 913 мың теңге құрайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT438945|title=Жалпы ішкі өнім |publisher=Ұлттық статистика бюросы}}&lt;/ref&gt; Бұл көрсеткіш бойынша Алматы қаласы ел аумағында Батыс Қазақстан облысынан кейін екінші орында.

2004 жылы қалада жалпы құны 169563,2 млн теңге өнеркәсіп өнімі өндірілген, бұл 2003 жылдың деңгейімен салыстырғанда 113,4% құрады, ал қаржылық емес сектор бойынша 168274,7 млн теңге - 113,4%.

Өнеркәсіп өнімдерінің жалпы қала бойынша өсуін өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындары қамтамасыз етеді. Осы сала бойынша өндірілген өнімнің көлемі есеп беру кезеңіне 156311,8 млн теңгеге жетті, физикалық көлемінің индексі 116,6% құрады, ал өндірілген өнімнің жалпы салмағынан үлесі 92,2% құрады. Тау-кен өнеркәсібінің үлесі - 0,1%, ал электр қуатын өндіру мен үйлестіру, газ және су үлесі −7,7%.

Өңдеу өнеркәсібінде өнім үлесі ең көп салалар:

* Азық-түлік өнеркәсібі - 38,0%;
* Көлік жасау - 15,4%;
* Целлюлозды-қағаздық өнеркәсіп және баспа ісі - 10,3%;
* Кен өнеркәсібі - 10,3%;
* Құрылыс заттарын өндіру - 7,6%

Жалпы қала бойынша өнімнің 63,7% азық-түлік саласына, целлюлозды-қағаздық өнеркәсіп пен баспа ісі, көлік жасау салаларына келеді.

2004 жылы өнеркәсіп орындарындағы жұмысшылардың саны 48750 адам болды. Орта айлық табыс 2003 жылмен салыстырғанда 19,9% өсіп, 36,1 мың теңгені құрады.

2004 жылы қаланың өнеркәсіп орындарында өндірістің дамуына, негізінен, жаңа құрал-жабдық, жаңа технологиялар алу үшін және өнімнің жаңа түрін өндіруге 15,0 млрд теңге [[инвестиция]] салынды.

2004 жылы [[полиграфия]]лық өнім, темірден, ағаштан және металлопластикадан жасалатын бұйымдар, сусындар өндіру, сүт өнімдері және т.б. бойынша 44 жаңа өндіріс енгізілді.

35 кәсіпорындарында жаңа технология бағыттары енгізілді және өнімнің жаңа идеялары меңгерілді. Осының барлығы 2004 жылы 2837 жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік берді.

Қандай да болмасын кәсіпорынның ішкі немесе халықаралық нарығында жетістігін қамтамасыз етудегі негізгі әдіс ИСО 9000 және т.б. сапасындағы [[менеджмент]] жүйесін енгізу болып табылады. Бүгінгі күні 54 өнеркәсіптік кәсіпорындар өндіру жүйелеріне сапа менеджменті жүйесін енгізді.

2024 жылғы III тоқсанда жұмыссыздар саны 52 мың адамды құрады.&lt;ref&gt;https://stat.gov.kz/region/almaty/&lt;/ref&gt;

== Сауда ==
2004 жылғы тауар айналымы (қоғамдық тамақтандыруды санамағанда) 428,9 млрд теңгені құрады және 2003 жылға қарағанда 22,2% өсті.

Сауда кәсіпорындарының тауар айналымы жалпы тауар айналымының 34,4%-ын (130,9 млрд теңге) құрады. Осы кәсіпорындардың физикалық көлемінің индексі оның алдындағы жылмен салыстырғанда 7,2% өсті. Тауар айналымының көп бөлігі орта және шағын кәсіпорындардың үлесіне тиеді.

Жеке меншік кәсіпорындар арқылы сатылған тауар айналымы және киім, аралас, азық-түлік базарларындағы саудадан салық түрінде 419,9 млрд теңге (97,9%) алынды, заңды тұлға және шет ел мемлекеттері азаматтарының қызметінен — 8973,1 млн теңге (2,09%), мемлекеттік сауда кәсіпорындарынан — 47,2 млн теңге (0,01%) алынды.

Есеп беру кезеңінде қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарымен 6754,7 млн теңге көлемінде өнім өткізілген. Бұл салыстырмалы бағамен алғанда 25,0% артық, олардың көп бөлігі шағын және орта кәсіпорындармен қамтамасыз етіледі. Олардың үлесі тиісінше 45,6 және 44,5%.

Көтерме сауда айналымы 2004 жылы 522,7 млн теңгені құрады. Бұл қазіргі бағада 2003 жылмен салыстырғанда 23,3% артық. Шағын және орта кәсіпорындар үлесі тиісінше тауар айналымы сәйкесінше — 57,6 және 41,5%.

2005 жылдың 1 қаңтарына қарағандағы мәлімет бойынша, Алматы қаласында 5140 сауда, қоғамдық тамақтандыру және қамтамасыз ету кәсіпорындары бар:

* Өнеркәсіп және азық-түлік тобы - 2922;
* Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары - 1119;
* Тұрмыстық қызмет көрсету - 1021;
* Базарлар - 76.
Сауда, қоғамдық тамақтандыру мен қамтамасыз ету салаларында барлығы 69484 адам жұмыс істейді.

2024 жылғы 1 желтоқсанға жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 28275 адамды құрады немесе жұмыс күшінің санына 2,5% болып қалыптасты.&lt;ref&gt;https://stat.gov.kz/region/almaty/&lt;/ref&gt;

2024 жылғы III тоқсанда қызметкерлерге есептелген (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, шағын кәсіпорындарсыз), орташа айлық атаулы жалақы 471264 теңгені құрады, өсім 2023 жылғы III тоқсанға 15,2% құрады.

2024 жылғы III тоқсанда нақты жалақы индексі 106,2% болып қалыптасты.

2024 жылғы II тоқсанда халықтың  орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау бойынша 316014 теңгені құрады. 2023 жылғы II тоқсанға қарағанда 11,7% жоғары, аталған кезеңге нақты ақшалай табыстың өсу қарқыны – 2,7%.

== Аймақтық қаржы орталығы ==
{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Қаланың көрікті орындары&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;subcaption&quot;&gt;&lt;/span&gt;
|width=&quot;25%&quot;|[[Сурет:Almaty 24.jpg|150px]]
|width=&quot;25%&quot;|[[Сурет:Almaty 33Financial District.jpg|180px]]
|width=&quot;25%&quot;|[[Сурет:Almaty park.jpg|180px]]
|width=&quot;25%&quot;|[[Сурет:Almaty 36.Nurly-tau.jpg|180px]]
|-
|''Есентай Тауэрс'' 
|Алматы қаржы орталығы
|Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президент атындағы саябағы
|''Нұрлы-Тау'' бизнес-орталығы
|}
Алматы қаласында Аймақтық қаржы орталығын құру жобасы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевпен ұсынылған болатын және алғаш рет 2004 жылдың қараша айында Қазақстан қаржыгерлерінің Конгресінде жария етілді.

2005 жылы Қазақстан Үкіметімен [[Сингапур]] мен [[Тайланд]] қаржы орталықтарын құру мен дамытуға қатысқан «Boston Consulting Group Inc.» компаниясы шақырылды.Бұл компанияның басты мақсаты қаржы нарығын дамытуда артықшылықтар мен кемшіліктерді анықтап, құрылатын қаржы орталығында құқықтық, инфрақұрылымдық, басқару позициялары бойынша ұсыныстар әзірлеу болды.

Бүгінгі күні [[эмитент]]тер, қатысушылар, сондай-ақ, арнайы сауда алаңында Қазақстанның барлық аймақтарынан дара инвесторлар тарту мақсатында Агенттік Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды және Солтүстік-Қазақстан облыстарында, Астана мен Алматы қалаларында презентация өткізді. Оның аясында облыс әкімдіктері мен Агенттік арасында өзара түсіністік пен ынтымақтастық туралы [[меморандум]]ына қол қойылды. Осы келісімдерге сәйкес 2007 жылдың аяғына дейін әр аймақтан үштен кем емес эмитент тарту бойынша жұмыс жүргізілуде.

Сонымен қатар, Агенттік ААҚО бірнеше шетел, [[Ұлыбритания]], [[Қытай]], [[Сингапур]], [[Германия]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], Балтық елдерінде, [[Ресей]], [[Украина]] және т.б. елдерінде тұсаукесерін өткізді. Осы сапарлардың басты қорытындысы өзара түсіністік пен ынтымақтастық туралы, атап айтқанда, [[Лондон]], Франкфурт, [[Гонконг]], [[Сеул]] және [[Варшава]] қор [[биржа]]ларымен меморандумға қол қою болып табылды. Қол қойылған құжаттар ұзақ мерзімді ынтымақтастық механизмін әзірлеуге, аталған елдердің қор биржаларымен ААҚО арасында байланыс орнату бойынша нақты іс-әрекетке дайындықты білдіреді.

Қазіргі таңда ААҚО АСА [[листинг]]інде 14 эмитент бар — «Астана-Финанс» АҚ, «Астана-Недвижимость» АҚ, «Банк ЦентрКредит» АҚ, «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ, &quot;Концерн «Цесна-Астық» ЖШС, «ЭКОТОН+» АҚ, «MAG» АҚ, «Қазақтелеком» АҚ, «Казкоммерцбанк» АҚ, Kazkommerts International B.V., АО «Kazcat», «Темiрбанк» АҚ, «АТФ-Банк» АҚ және «RESMI COMMERCE» ЖШС. Қор нарығына қойылған осы компаниялардың 55 құнды қағаздарынан 15 [[акция]], 40 [[облигация]]. Бүгінгі күні ААҚО сауда көлемі 40 млн АҚШ долларын құрады. Акцияның нарықтық капиталдануы 5,3 млрд АҚШ долларын, облигация - 3,6 млрд АҚШ долларын құрайды.

Бүгінде ААҚО ҚРА экономиканың түрлі салаларының — қаржы, құрылыс, өнеркәсіп, ауыл шаруашылық және т.б. компанияларын АСА шығару бойынша келіссөздер жүргізуді жалғастыруда.

== VII Қысқы Азия Ойындары ==
{{main|VII Қысқы Азия ойындары}}
[[Сурет:Astana-Almaty 2011.jpg|thumb|''VII Қысқы Азия Ойындары''-ның елтаңбасы]]
[[Қысқы Азия ойындары 2011|VII Қысқы Азия Ойындар]] немесе Азиада 2011 жылы 30 қаңтар мен 7 ақпан арасында Қазақстанның екі қалаларында (Алматы мен Астана) өтті. Жалпы алғанда, 7-қысқы Азия ойындарына Қазақстанда 17-ден астам ел қатысты, жарыстар спорттың 11-түрінен өткізілді және 59-дан астам медаль жиынтығы ойнатылды. Тек оңтүстік мегаполистің өзіне 60 мыңнан астам турист келгенін атап өту керек.

Алматы қаласының нысандары Балуан Шолақ атындағы спорт және мәдениет сарайы, “Медеу” биік таулық спорт кешені, халықаралық шаңғы трамплиндерінің кешені, “[[Шымбұлақ]]” биік таулық база. Осы нысандар 2011 жылғы қысқы Азия ойындарының жарыстарын жүргізуге қызмет етті.

== Мәдениеті ==

'''Алматы''' — республикадағы ең сәулетті [[қала]]лардың бірі. Қала [[Сәулет|архитектурасында]] ұлттық ерекшеліктің элементтері, қала аумағының [[табиғат]] сұлулығы және құрылыс саласындағы [[ғылым]] мен техниканың жетістіктері [[жүйе]]лі түрде, жоғары талғампаздықпен үндестік тапқан. Алматыда әр [[ғимарат]] өзіндік ерекшеліктерімен, ұтымды инженерлік-архитектуралық шешімімен кезге түседі. Қаладағы Республикалық алаң кешені, [[Президент]] резиденциясы, Даңқ монументі, Республика сарайы, Қазақстан­ның ғылым академиясының және Ұлттық кітапхана ғимараттары, Қазақ драма театры, &quot;[[Қазақстан]]&quot;, &quot;[[Отырар]]&quot;, &quot;Рахат-Палас&quot;, &quot;Анкара&quot;, &quot;[[Достық]]&quot; қонақ үйлері, Студенттер сарайы, Спорт сарайы, [[Медеу]] спорт кешені, республикалық Орталық мұражай, т.б. көптеген мәдени, ғылыми және қала тұрғындарына арналып са­лынған ғимараттар бой көтерді.

Алматы ірі ғылым, [[мәдениет]] және [[білім]] орталығы. Алғашқы жоғары оқу орны Алматыда [[1928]] жылы ашылған Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты болды.

* 1929 жылы Алматы зоотех- малдәрігерлік институты,
* 1930 жылы Қа­зақ ауыл шаруашылығы институты,
* 1931 жылы Қазақ медициналық институты, ал
* 1934 жылы Қазақ мемлекеттік университеті ашылды. Бұл алғашқы ашылған жоғары оқу орындары қазақ интеллигенциясының жетілуіне зор ықпал жасады. Одан кейінгі жылдары Алматыда әр саладағы, әр бағыттағы ондаған жоғары оқу орындары ашылды. Кейбір институттардың ірі факультеттері жеке институт, универ­ситет және академия болып бөлек құрылды. Алматыда Қазақстан ҒА-сы құрылды (1946). Оның тұңғыш президенті болып академик Қ.Сәтпаев сайланды. Алматыда қазақ [[драма]] театры, орыс драма театры, балалар мен жасөспірімдер театры, опера және балет театры, ұйғыр және корей музыкалық театрлары, Қазақ мемлекеттік филармониясы, орталық кон­церт залы сияқты танымал мә­дени орталықтар бар.
* 1990 жылдан Алматыда жыл сайын өткізілетін халықаралық &quot;[[Азия дауысы|Азия даусы]]&quot; музыка және ән фестивалі өнер мерекесіне айналдырылды.
* 1994-96 жылдары Алматыда [[Тәуелсіздік монументі (Алматы)|Тәуелсіздік монументі]], әл-Фарабидің, [[Райымбек]] батырдың, Жамбылдың, Ә.Молдағұлова мен М.Мәметованың ескерткіш-мүсіндері ашылды.

== Театрлар ==
* [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]]
* [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]
* [[М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры|М.Ю.Лермонотов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры]]
* [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры|Ғ.Мүсірепов атындағы жасөспірімдер және балаларға арналған мемлекеттік академиялық қазақ театры]]
* [[Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры|Наталья Сац атындағы балалар мен жасөспірімдерге арналған мемлекеттік академиялық орыс театры]]
* [[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры]]
* [[Республикалық мемлекеттік академиялық корей музыкалық комедия театры|Республикалық мемлекеттік корей музыкалық комедия театры]]
* [[Республикалық академиялық неміс драма театры]]
* «ARTиШОК» театры
* [[Мемлекеттік қуыршақ театры|Республикалық қуыршақтар театры]]
=== Галерея ===
&lt;gallery widths=&quot;215&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Абай театры2.jpg|Опера және балет театры
Alma1095.JPG|Академиялық драма театры
Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театры 3б.jpg|Балалар мен жасөспірімдер театры
Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры.jpg|Орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры
Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры 6.jpg|Ұйғыр музыкалық комедия театры
&lt;/gallery&gt;

== Мұражайлар ==
* [[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]]
* [[Республикалық кітап мұражайы]]
* [[Ықылас Дүкенұлы атындағы музыкалық аспаптар мұражайы]]
* [[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]]
* Алматы теміржол мұражайы

== Дін ==
[[Сурет:Алматы қаласының Орталық мешіті.JPG|нобай|356x356 нүкте|Алматы қаласының Орталық мешіті]]
[[Алматы орталық мешіті]]
Алматыда 42 [[конфессия]]ны құрайтын барлығы 275 діни бірлестіктер мен топтар қызмет етеді. Бұл 1991-жылға қарағанда 10 есе артып, діни бірлестіктер қатары әлі де көбеюде.

Олардың ішінде: [[Ислам]] — 38, Орыс православиелік шіркеуі — 14, көне салтшылдар — 2, Ахмадие — 2, Римдік-католиктік шіркеу — 5, [[Яһудилік|Иудейлік дін]] — 2, Лютерандық шіркеу — 5, Евангельдік мәсіхші-баптистер — 20-ға тарта, Жетінші күннің Адвентистері — 5, Елушілдер — 4, Пресвитериандар, Әдістемешілер және оған жақын бірлестіктер — 40-тан аса, Иегова Куәгерлері — 30-ға тарта, Жаңа апостолдық шіркеу — 2, Біртұтастық шіркеуі — 2, Буддизм — 2, Соңғы өсиет шіркеуі — 1, Харизматикалық бірлестіктер — 16, Иса Пайғамбар шіркеуі — 2, Бахаи — 2, Жаңа ұстаным Бірлестіктері (Кришна Танымы Қоғамы, Вайшнавалар, Шри Чинмоя және т.б.) — 4, Інжіл шіркеуі — 1, эзотерикалықтар (Ұлы Ақ Бауырластық) — 1, Армян-григориандық шіркеуі — 1, Трансцендентальдық медитация — 1, Саентологиялар — 1 және басқалары бар.

Алматыда бірқатар ескі және жаңа республикалық діни орталықтар да қызмет етеді: Қазақстан мұсылмандарының діни Басқармасы, Орыс Православиелік шіркеуі Астана-Алматы қалалық епархиясының Епархиалық Басқармасы, Қазақстан Республикасы оңтүстік-шығыс аймағының Евангельдік Мәсіхші-Баптистер Бірлестігі, Жетінші күннің Адвентистері шіркеуінің оңтүстік юниондық конференциясы (Қазақстан және Орта Азия бойынша), Қазақстандық Мәсіхшілер Орталығы, «Жаңа өмір» Інжіл Орталығы, Қазақстан Республикасының Ұлттық Ахмадиялық Мұсылман Жамағаты, сонымен қатар басқа да бірқатар аймақтық орталықтар.

Ислам және Орыс Православиелік шіркеуі діни бірлестіктері ірі орталықтар болып есептеледі, өйткені қазақстандықтардың 95%-дан астамы аталмыш діндердің үлесіне тиеді. Сонымен қатар Римдік-католиктік шіркеудің қызметі де белсенді жүргізілуде. Сондай-ақ протестанттық ұйымдар ішінен Евангельдік мәсіхші-баптистер бірлестігі, Пресвитериан, Харизматтар және Евангельдік мәсіхшілер, Жетінші күннің Адвентистері, Евангельдік-лютерандық шіркеу қызметтері де біршама қолдауға ие. Алматы қаласында түрлі дәстүрлі діндерден тыс басқа да жаңа діни бірлестіктер (Мысалы, Мун шіркеуі, Виссарион шіркеуі, Кришна санасы қоғамы, вишнуиттер және т.б.) қызметін атқарып жатыр.

Алматы қаласында көптеген діни оқу орындары бар — Ислам мәдениетінің [[Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті]], Орыс Православиелік шіркеуінің Алматы епархиалдық училищесі, Алматы пресвитериандық діни Академиясы, Қазақстандық пресвитериандық діни семинариясы, «Агапе» және «Жаңа өмір» інжіл колледждері, Жетінші күннің Адвентистері Заок Діни Академясының Алматыдағы бөлімшесі, барлығы 10-нан астам оқу орны.

Алматы қаласында мынадай діни басылымдар жарық көреді: «Ислам Әлемі», «Шапағат Нұр», «Қазақстандағы Православие Нұры», «Веди», «Жаңа Өмір», «Хабаршы», «Шолом Алейхем» және т.б.

Қалада 87 діни ғимарат пен құрылыс объектілері орналасқан. Олар діни дәстүрлерді ұстану мен жүзеге асыру үшін ашылған. Мысалы, қаланың Орталық Мешіті, Әулие Вознесендік Кафедралды соборы, (тарихи және мәдени ескерткіштер), Сұлтан-Қорғандағы мешіт ғимараты, Әулие-Қазан шіркеуі, Әулие Үштік католиктік храмының ғимараты, алуан түрлі мінәжат үйлері, «Менахем Үйі» — Хабад-Любавич Қазақстандық Еврей орталығы және т.б. Сонымен қатар барлық дін өкілдерінің соңғы сапарға аттандыру салттарын ұстанатын бірлестіктер бар.

Діни бірлестіктердің қалыпты қызмет етуіне қалалық және аудандық әкімшіліктер тарапынан әрдайым көмек көрсетіледі: діни ғимараттардың құрылысына арнайы жер учаскелері бөлінеді, жергілікті бірлестіктерде қызмет ететін шет елдік өкілдердің білім деңгейін тексеру жүргізіледі, қайырымдылық шараларды ұйымдастыруда да бірқатар мәселелердің шешілуіне ықпал етіледі.

== Транспорт ==
=== [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|Алматы көшелері]] ===
Қазақстан Республикасы КСРО-дан өз тәуелсіздігін алғаннан кейін Қазақстан аумағында көптеген орыс тіліндегі көшелер мен мектептер және тағыда басқа ұйым атаулары қазақ тіліні аударылды. Қазіргі таңда Алматы қаласында 1000 жуық көше бар. Ол көшелерді ''[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|келесі]]'' мақаладан қарауларыңызға болады немесе  [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|Алматы көшелері]] деген сілтемені басуыңызға болады.

=== Автобус, троллейбус, трамвай, такси===
Алматы қаласында [[жолаушы]]ларды және жүк тасымалдайтын қалалық бағыттарда 24 тасымалдаушы және өздері 2000 [[автобус]], 46 [[трамвай]]лар, 191 [[троллейбус]]тарды басқарумен «Алматыэлектротранс» МКК айналысады.

Алматы қаласының бағыттық желісіне 131 бағдар қосылған, олардың ішінде 119 автобус, 10 троллейбустық және 2 трамвайлық бағдар, 1884 автобустар, 28 трамвайлар жұмыс істейді. 2009 жылы 4 бағдар ашылды: №1 троллейбустық парктің №16 бағдарына қозғалыс орнатылған және №15,18 және 122 автобустық бағыттар ашылды және 20 бағдардың қозғалыс сызбасында өзгерістер болды. 33 автобустық бағдарды қамтамасыз ету құқығына 2 байқау өткізілді және байқау нәтижесі бойынша 10 тасымалдаушыға 18 бағдарды қамтамасыз ету құқығына куәлік тапсырылды. Қалған бағдарлардағы үміткерлердің қызметі қанағаттанарлықсыз деп табылды және бұл бағдарларға жаңа байқау өткізілетін болады.

Тасымалдаушылардың жылжымалы құрамын жаңарту мақсатында жеке қаржыларына 98 бірлікте жаңа автобустар және екінші нарықтан 72 автобус алынған, 170 автобустың барлығы Euro – II стандартқа сәйкес.

Қалада таксомоторлы тасымалдаушылар 487 а/м 9 тасымалдаушы іске қосылған. Барлық таксилер радиобайланыспен жабдықталған, олардың ішінде 105 газбен жүреді. Биылғы жылы таксилердің жұмыстарын бірыңғайлау бойынша жұмыстар жалғастырылуда: қала бойынша жолаушыларды тасымалдайтын таксилерге бірыңғай тарифтер және бірыңғай түсті гаммалар бекітілді, таксилерге таксометрлер орнату және әрбір тасымалдаушыға логотиптер орнату бойынша дайындық жұмыстары жүргізілуде.

Жолаушыларды тасымалдау жұмыстарына жүргізілген тексерудің нәтижесінде 2009 жылдың 9 айында 101,6% ға жоғарылаған, 2308 млн адамды құраған, оның ішінде:
* автобуспен – 1678 млн жолаушы.
* электрокөлікпен – 12 млн жолаушы.
* таксимен – 486 млн жолаушы.

Көліктердің жұмыстарын бақылаумен қамтамасыз ету үшін рейттік тексерулер жүргізіліп отырады. Жыл басынан бері барлығы 28 рейд жүргізілген, оның ішінде екі рейд БАҚ өкілдерінің қатысуымен жүргізілді және нәтижесі БАҚ жарияланды. Рейд барысында 4220 тәртіп бұзушылық анықталды: 4102 тәртіп бұзушылық жағдай жол қозғалысының Ережесін бұзғаны үшін, оның ішінде 24 жүргізуші мас күйінде [[көлік]] жүргізгені үшін, 33 [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін, 67 жолаушыларды және жүкті тасмалдау Ережесін бұзғаны үшін айыпталды.

Жолаушыларды тасмалдау жүйесіне шұғыл ықпал ету мақсатында муниципалды [[автопарк]] жобасын басқару жүзеге асырылуда. Аталған жоба сауатты бәсекелестікті құруға және ұқыпсыздықты жоюға және әлсіз менеджментпен тасымалдаушылардың жағдайларын ашуға және сервистердің сапасыздығын тексеруге мүмкіндік береді.

=== Метрополитен ===
{{main|Алматы метросы}}
Алматының метро құрылысы 1988 ж.  басталған еді. Алайда Кеңес Одағының ыдырауынан метро құрылысы тоқтатылып, тек тәуелсіздік алғаннан кейін 2003 жылдан бастап метро құрылысына ақша бөле бастайды. 2011 ж. 1 желтоқсанда Алматы метросы салтанатты түрде ашылды. Бұл метрополитен техникалық және әрлендіру жағынан ТМД елдері арасынан ең үздік болып саналады. Ұзындығы 11,3 км. құрайтын алғашқы бағыт 9 бекеттен тұрады. Алматы метрополитені Қазақстандағы алғашқы, [[Орталық Азия]]да екінші ([[Ташкент]] метрополитенінен кейін) және ТМД-дағы 16-шы метрополитен.

=== Жол желісі ===

[[Сурет:ALARaimbekRozybakiev.JPG|thumb|160px|[[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек батыр даңғылымен]] Разыбақиев көшесінің қайта жөндеуден өткен көлік түйіні]]
[[2007 жыл]]ы 10 жаңа транспорттық көлік түйіні салынды, сол сияқты ШААЖ (Шығыс Айналма Автокөлік Жолы) салына бастады. [[2008 жыл]]ы тағы да 3 түйін жол салынды және 2007 жылы басталған екі жолдың құрылысы аяқталды.

6-жолақты ұзындығы 64,85 км айналма жол - Үлкен Алматылық шеңберлі автокөлік жолын салу жоспарлануда. Осыған қоса 14 көпір, 8 қосмөлшерлі транспорттық көлік түйінін салу да жоспарланып отыр.

Әлемдік дағдарыстың әсерінен [[2009 жыл]]дың тамызында Алматы қаласының әкімінің ұйғаруымен ҮАШЖ-ның құрылысы белгісіз уақытқа дейін тоқтатылды.

Қазіргі таңда 28 көлік түйіні бар
{| cellpadding=&quot;10&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|
* [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] -[[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]]
* [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] -[[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би]]
* [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Абай даңғылы (Алматы)|Абай]]
* [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Шаляпин көшесі (Алматы)|Шаляпин]]
* [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]]
* [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Жароков көшесі (Алматы)|Жарокова]]
* [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - Есентай
* [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]]
* [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов]]
* [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Достық даңғылы (Алматы)|Достық]]
* [[Сүйінбай даңғылы (Алматы)|Сүйінбай]] - [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]]
* [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] - [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]]
* [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] -[[Жансүгіров атындағы көше (Алматы)|Жансүгіров]]
* [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] - [[Бөкейханов атындағы көше (Алматы)|Бөкейханов]]
||
||
* [[Күдерин атындағы көше (Алматы)|Күдерин]] - [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]]
* [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] - [[Розыбакиев көшесі (Алматы)|Розыбакиев]]
* [[Абай даңғылы (Алматы)|Абай]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]] - Мұқанов
* [[Сәтбаев атындағы көше (Алматы)|Сәтбаев]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]] - [[Байзақов көшесі (Алматы)|Байзақов]]
* [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Тимирязев атындағы көше (Алматы)|Тимирязев]]
* Боралдай - [[Бекмаханов атындағы көше (Алматы)|Бекмаханов]]
* [[Майлин атындағы көше (Алматы)|Майлин]] - [[Бекмаханов атындағы көше (Алматы)|Бекмаханов]] - [[Лавренев атындағы көше (Алматы)|Лавренев]]
* [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]]
* [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] - [[Момышұлы атындағы көше (Алматы)|Момышұлы]]
* [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Розыбакиев көшесі (Алматы)|Розыбакиев]]
* [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Жұбанов атындағы көше (Алматы)|Жұбанов]]
* [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Торайғыров атындағы көше (Алматы)|Торайғыров]]
* Күлжін трактісі - [[Халиуллин көшесі (Алматы)|Халиуллин]]
* [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - Мұстафин
|}
[[Сурет:ALMATY AIRPORT - panoramio.jpg|солға|нобай|364x364 нүкте|Almaty Airport]]

=== Әуежай ===
{{main|Халықаралық Алматы әуежайы}}
Халықаралық Алматы әуежайы ({{lang-en|Almaty International Airport}}) Қазақстандағы ең үлкен әуежай. Ол Алматы Орталығынан 18 километр қашықтықта орналасқан. Әуежай арқылы Қазақстан бойынша жолаушылардың жартысы мен жүктірдің 68% өтеді.&lt;ref&gt;Euromoney: ISI Intellinews http://www.euromoney.com/article.asp?ArticleID=1856080&lt;/ref&gt; 2008 жылы әуежай 2.5 миллион жолаушыға қызмет көрсеткен (2005 жылмен салыстырғанда 23%тік өсім).&lt;ref&gt;[http://www.alaport.com/ Almaty International Airport] (official site)&lt;/ref&gt;
[[File:ALAvokzal-2.JPG|440x440px|thumb|[[Алматы-2]]]]
=== Теміржол ===
Алматыда екі темір жол вокзалы бар: [[Алматы-1]] және [[Алматы-2]]. Алматы-1 транзиттік вокзал. Ол Орталық Азиямен Ресейдің сібір облыстарын байланыстырады. Ал Алматы-2 қалалық вокзалы қаланың орталығында орналасқан.

== Алматы суреттері ==
&lt;gallery widths=&quot;215&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Сурет:Hotel Kazakhstan.JPG|[[Қазақстан қонақ үйі]]
Сурет:Chimbulak 18.JPG|[[Шымбұлақ]]
Сурет:IMG 8438park 1 presidenta rk.JPG|Түнгі көріністегі «Президент паркі»
Сурет:Almaty landsat.jpg|Алматы ландшафты
Сурет:Үлкен Алматы каналы.JPG|[[Үлкен Алматы (өзен)|Үлкен Алматы өзені]], қыс
Сурет:AlmaAtaMedeu.jpg|[[Медеу]] мұз айдыны
Сурет:Eternal Flame World War II monument. Almaty, Kazakhstan.jpg|Мәңгі даңқ алауы
Сурет:Almaty-kazakhstan 3.jpg|Вознесенский Кафедралдық соборы
Сурет:Almaty wallpaper.jpg|Алматының жалпы көрінісі
Сурет:Seifullinstreet.jpg|Сейфуллин көшесі
&lt;/gallery&gt;
 
== [[Бауырлас қала]]лары ==
* {{Ту|Сауд Арабиясы}} [[Жидда]], [[Сауд Арабиясы]]
* {{Ту|Түркия}} [[Ыстанбұл]], [[Түркия]]
* {{Ту|Франция}} [[Ренн]], [[Франция]]
* {{Ту|Оңтүстік Корея}} [[Тэгу]], [[Корея Республикасы]] ([[26 қараша]] [[1990 жыл|1990]])
* {{Ту|АҚШ}} [[Тусон]], [[Аризона]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
* {{Ту|Ресей}} [[Санкт-Петербург]], [[Ресей]]
* {{Ту|Ресей}} [[Мәскеу]], [[Ресей]]
* {{Ту|Беларусь}} [[Минск]], [[Беларусь]]
* {{Ту|Украина}} [[Киев]], [[Украина]]
* {{Ту|Германия}} [[Берлин]], [[Германия]]
* {{Ту|Қытай}} [[Үрімжі|Үрімші]], [[Қытай]]
* {{Ту|Литва}} [[Вильнюс]], [[Литва]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]]
* [[Алматы қаласының экологиясы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat|Almaty}}
* [http://www.mfa.kz/ Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }}
* [http://maps.mycity.kz/#/727/ MyCity.kz — Интерактивная карта Алматы с поиском и каталогом предприятий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423151445/http://maps.mycity.kz/#/727/ |date=2012-04-23 }}
* [http://www.almaty.kz/page.php?lang=3 Алматы қаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100831162238/http://www.almaty.kz/page.php?lang=3 |date=2010-08-31 }}
* [http://www.abai.kz/content/almatyny-arzhy-ortaly-yna-ainaluy-ekonomika-au-ymdy-investitsiya-tartudy-o-taily-zholy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217182309/http://abai.kz/content/almatyny-arzhy-ortaly-yna-ainaluy-ekonomika-au-ymdy-investitsiya-tartudy-o-taily-zholy |date=2010-12-17 }}
* [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Алматы Алматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225652/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} — [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]]
{{Алматы}}{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
{{Қазақстан қалалары}}

[[Санат:Алматы]]
[[Санат:Республикалық маңызы бар қалалар]]
[[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]]
[[Санат:Қазақ елінің астаналары]]
[[Санат:Миллионер қалалар]]
[[Санат:Бұрынғы астаналар]]</text>
      <sha1>130eaqj2dtk1lssfserf06juvuoheza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виль Зайнулұлы Ғалиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22464</id>
    <revision>
      <id>3623273</id>
      <parentid>3384095</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="7uo30l7vdyqygyk6rshldx6w545idoz" xml:space="preserve">'''Ғалиев Виль Зайнулұлы''' (1938 ж.т., [[Алматы]] қаласы) – тарих ғылымдарының докторы (1983). [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-ды (1960, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. 1960–61 ж. [[Түркістан педагогикалық училищесі]]нде оқытушы, ҚазҰУ-дың аспиранты (1961–1964), [[Шымкент педагогика институты]]нда (1964–65, қазіргі [[Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университет]]і) оқытушы, [[Қарағанды педагогикалық институт]]ында (1965–1968, қазіргі [[Қарағанды мемлекеттік университет]]і) оқытушы, Қазақ мемл. қыздар пед. институтында доцент, профессор, кафедра меңгерушісі (1968–1970), [[ҚР ҰҒА]]-ның Тарих, [[археология]] және [[этнология]] институтында бөлім меңгерушісі (1990–1995) қызметтерін атқарды. 1996 жылдан осы институтта ғылым қызметкер. Ғалиевтің 130-дан аса ғылыми еңбегі жарияланған.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

&lt;references&gt;

[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика университеті оқытушылары]]</text>
      <sha1>7uo30l7vdyqygyk6rshldx6w545idoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623274</id>
      <parentid>3623273</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1874" sha1="i2gajv9y784lbwk3zgwv1eque6vgtqx" xml:space="preserve">'''Ғалиев Виль Зайнулұлы''' (1938 ж.т., [[Алматы]] қаласы) – тарих ғылымдарының докторы (1983). [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-ды (1960, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. 1960–61 ж. [[Түркістан педагогикалық училищесі]]нде оқытушы, ҚазҰУ-дың аспиранты (1961–1964), [[Шымкент педагогика институты]]нда (1964–65, қазіргі [[Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университет]]і) оқытушы, [[Қарағанды педагогикалық институт]]ында (1965–1968, қазіргі [[Қарағанды мемлекеттік университет]]і) оқытушы, Қазақ мемл. қыздар пед. институтында доцент, профессор, кафедра меңгерушісі (1968–1970), [[ҚР ҰҒА]]-ның Тарих, [[археология]] және [[этнология]] институтында бөлім меңгерушісі (1990–1995) қызметтерін атқарды. 1996 жылдан осы институтта ғылым қызметкер. Ғалиевтің 130-дан аса ғылыми еңбегі жарияланған.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика университеті оқытушылары]]</text>
      <sha1>i2gajv9y784lbwk3zgwv1eque6vgtqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дальян Иван Борисович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23062</id>
    <revision>
      <id>3623286</id>
      <parentid>2682015</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1875" sha1="p79fdoo5ye6it85g9aaqg09q7zqikvc" xml:space="preserve">'''Дальян Иван Борисович''' (26.6.1924 жылы туған, [[Украина]], Донецк облысы Кашлагаш а.) – геол.-минерал. ғылымдарының докторы (1979). Пермь мемлекеттік университетін (1953) бітірген. 1953–1987 ж. [[Ақтөбе]] мұнай бақылау тресінде геолог, Кеңқия, Жарқамыс мұнай бақылау экспедициясының бас геологы, геол. бөлімінің бастығы, Бозой, [[Қызылой газ кен орны|Қызылой]], [[Құмсай мұнай кен орны|Құмсай]], [[Кеңқияқ мұнай кен орны|Кеңқия]], [[Қаратөбе мұнай кен орны|Қаратөбе]], [[Көкжиде мұнай кен орны|Көкжиде]], [[Ақжар мұнай кен орны|Ақжар]], Көбен [[мұнай]] орындарының ашылуына тікелей ат салысқан. 1999 жылдан «[[Жаңажол]]» АҚ мұнай бақылау экспедициясының вице-президенті болып қызмет атқарады. «Глубинное строение и нефтегазоносность палеозойских отложений восточной части Прикаспийской впадины, ее обрамления» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 200-ге жуық ғылыми еңбегі, 4 монографиясы жарық көрген.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Украиндар]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:1924 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>p79fdoo5ye6it85g9aaqg09q7zqikvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623287</id>
      <parentid>3623286</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="9z8nuqxir6i3tn6nyzgbbi8rzazi0fq" xml:space="preserve">'''Дальян Иван Борисович''' (26.6.1924 жылы туған, [[Украина]], Донецк облысы Кашлагаш а.) – геол.-минерал. ғылымдарының докторы (1979). Пермь мемлекеттік университетін (1953) бітірген. 1953–1987 ж. [[Ақтөбе]] мұнай бақылау тресінде геолог, Кеңқия, Жарқамыс мұнай бақылау экспедициясының бас геологы, геол. бөлімінің бастығы, Бозой, [[Қызылой газ кен орны|Қызылой]], [[Құмсай мұнай кен орны|Құмсай]], [[Кеңқияқ мұнай кен орны|Кеңқия]], [[Қаратөбе мұнай кен орны|Қаратөбе]], [[Көкжиде мұнай кен орны|Көкжиде]], [[Ақжар мұнай кен орны|Ақжар]], Көбен [[мұнай]] орындарының ашылуына тікелей ат салысқан. 1999 жылдан «[[Жаңажол]]» АҚ мұнай бақылау экспедициясының вице-президенті болып қызмет атқарады. «Глубинное строение и нефтегазоносность палеозойских отложений восточной части Прикаспийской впадины, ее обрамления» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 200-ге жуық ғылыми еңбегі, 4 монографиясы жарық көрген.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Украиндар]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:1924 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>9z8nuqxir6i3tn6nyzgbbi8rzazi0fq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энергияның сақталу заңы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24776</id>
    <revision>
      <id>3623277</id>
      <parentid>2138475</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="m8vfyizrnbjpwjye6tymll6y30tciu5" xml:space="preserve">[[Сурет:Neutrinos.jpg|thumb|right| Энергияның сақталу заңы]]
'''Энергияның Сақталу Заңы''', энергияның сақталу және айналу заңы – табиғаттағы кез келген материялық тұйық жүйеде өтетін барлық процестер кезінде сол жүйе энергиясының сақталатынын тұжырымдайтын жалпы заң. Энергия бұл жағдайда тек бір түрден екінші бір түрге айналады (егер материялық жүйенің қоршаған ортамен әсерлесуін ескермеуге болса, онда ол жүйені тұйық жүйе деп қарастыруға болады); егер материялық жүйе сыртқы әсердің нәтижесінде бір (бастапқы) күйдегі екінші (соңғы) бір күйге ауысса, онда оның энергиясының артуы (не кемуі) жүйемен әсерлесетін денелер мен өріс энергиясының кемуіне (не артуына) тең болады. Бұл жағдайда жүйе энергиясының өзгеруіне жүйе күйінің біреуіне (бастапқы не соңғы) ғана тәуелді болады да, оның ауысу жолына (тәсіліне) тәуелді болмайды. Басқаша айтқанда, энергия – жүйе күйінің бір мәнді функциясы. [[Термодинамика]]да Энергияның сақтау заңы термодинамиканың бірінші бастамасы деп аталады.&lt;ref&gt;Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2&lt;/ref&gt; Физикалық (не химикалық) құбылыстардың кез келген түрлерінде Энергияның сақтау заңы сол құбылысқа тән формада ғана тұжырымдалады. Өйткені энергия берілген процесті сипаттайтын параметрлерге тәуелді. Энергияның сақталу және айналу заңын 19 ғ-дың 40-жылдары [[Джоуль - Ленц заңы|Дж.Джоуль]] және неміс ғалымдары Р.Майер, [[Гельмгольц энергиясы|Г.Гельмгольц]] бір-біріне байланыссыз ашты. 
&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Қуат]]
[[Санат:Сақталу заңдары]]</text>
      <sha1>m8vfyizrnbjpwjye6tymll6y30tciu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ханс Кристиан Эрстед</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24834</id>
    <revision>
      <id>3623291</id>
      <parentid>2329893</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2112" sha1="486v2qflxgy2ulsv4l7j2gyjcdqouvf" xml:space="preserve">[[Сурет:Ørsted.jpg|нобай|Эрстед]]
'''Эрстед''' ( rsted немесе Oersted) Ханс Кристиан (14.8.1777, [[Лангеланн]] аралы, [[Рудкебинг]] қ., – 9.3.1851) – дат физигі. [[Копенгаген]] ун-тінде оқыған (1797 ж. фармацевт дипломын алды, 1799 ж. филос. ғыл. докт. болды). 1806 жылдан осы ун-ттің проф., 1815 жылдан өмірінің ақырына дейін [[Дат]] корольдік қоғамының хатшысы, 1829 жылдан Копенгагендегі политех. мектебінің директоры болды. Эрстед химия мен физика саласынан аса маңызды зерттеулер жүргізді. Ол өзі құрастырған пьезометрді пайдалана отырып, сұйықтардың сығылғыштығын зерттеді (1822); хлорлы және металл алюминий алу тәсілін жасады. 1820 ж. электр тогының магнит стрелкасына әсер ететіндігін байқады. Эрстедтің бұл ашқан жаңалығы физиканың жаңа бөлімі – электрмагнетизмді жүйелі түрде зерттеудің негізі болды. Эрстед – бірқатар елдегі ғыл. мекемелер мен қоғамдардың мүшесі, оның ішінде 1830 ж. [[Санкт-Петербург]] ғылым академиясының да құрметті мүшесі болып сайланды. 
Ә. Күлімбетов&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:14 тамызда туғандар]]</text>
      <sha1>486v2qflxgy2ulsv4l7j2gyjcdqouvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Этникалық статистика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24871</id>
    <revision>
      <id>3623283</id>
      <parentid>2169459</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1675" sha1="j9i08ba3hdblk95m3a0cndepqakrbop" xml:space="preserve">'''Этникалық Статистика''' – демографиялық статистиканың халықтың этникалық (ұлттық) құрамы туралы деректерді жинау мен өңдеуді қамтитын бөлімі. Халық санағының деректері Этникалық статистиканың негізгі материалдары болып табылады, олардың бағдарламасында сұралушылардың сана-сезіміне негізделген қай ұлысқа (этносқа) немесе ұлтқа (ата-анасының біреуі немесе екеуі бойынша) жататындығы туралы мәселе, сондай-ақ ана тілі туралы мәселе қамтылады. Этникалық статистикаүшін халықты арнаулы зерттеудің, оның ағымдағы есебінің, т.б. материалдары маңызды рөл атқаруы мүмкін. Кейде Этникалық статистикада ұлыстың сипаттамасымен тығыз байланысты тілдік, діни және нәсілдік статистика да қамтылады.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Этнология]]</text>
      <sha1>j9i08ba3hdblk95m3a0cndepqakrbop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Этрус Тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24883</id>
    <revision>
      <id>3623275</id>
      <parentid>2138361</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="dgzp22cvasi3cn4wce5lsvnt8saxiu8" xml:space="preserve">'''Этрус Тілі''' – – [[Италия]]дағы көне тілдердің бірі. Жерортатеңіздік тілдер тобына жатады. Б.з. бас кезінде Этрус тілін латын тілі ығыстырған. Этрус тілінде сақталған жазба мұралардың барлығы дерлік грек әліпбиіне ұқсас әріптермен құлпытастарға жазылған жазулар. Олардың ішіндегі ең бастысы Загребтегі (Хорбатия) мумия жамылғысына жазылған қасиетті кітаптан үзінді. Онда 1200 сөз сақталған. Жазу оңнан солға қарай жазылған, сөздердің арасы бөлінбеген. Сондай-ақ финики тілінде жазылған мәтінмен қатар қышқа жазылған 300-дей сөз сақталған. Көне дәуір авторларына қатысты 60-тай глосса (әр түрлі қолжазбаның шетіне жазылған ескерту мен түсініктер) бар. Барлығы 150-дей сөздің мағынасы анықталған. Басқа тілдермен туыстық жақындығы әлі ашылған жоқ. 
Әдеб.: Харсекин А.И., Об этрусском языке, в сб.: Тайны древних письмен, М., 1976.
С. Бизақов&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>dgzp22cvasi3cn4wce5lsvnt8saxiu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623276</id>
      <parentid>3623275</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1844" sha1="iby02851pky9okkkhex86zu1r3g3vg5" xml:space="preserve">'''Этрус Тілі''' — [[Италия]]дағы көне тілдердің бірі. Жерортатеңіздік тілдер тобына жатады. Б.з. бас кезінде Этрус тілін латын тілі ығыстырған. Этрус тілінде сақталған жазба мұралардың барлығы дерлік грек әліпбиіне ұқсас әріптермен құлпытастарға жазылған жазулар. Олардың ішіндегі ең бастысы Загребтегі (Хорбатия) мумия жамылғысына жазылған қасиетті кітаптан үзінді. Онда 1200 сөз сақталған. Жазу оңнан солға қарай жазылған, сөздердің арасы бөлінбеген. Сондай-ақ финики тілінде жазылған мәтінмен қатар қышқа жазылған 300-дей сөз сақталған. Көне дәуір авторларына қатысты 60-тай глосса (әр түрлі қолжазбаның шетіне жазылған ескерту мен түсініктер) бар. Барлығы 150-дей сөздің мағынасы анықталған. Басқа тілдермен туыстық жақындығы әлі ашылған жоқ. 
Әдеб.: Харсекин А.И., Об этрусском языке, в сб.: Тайны древних письмен, М., 1976.
С. Бизақов&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>iby02851pky9okkkhex86zu1r3g3vg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эфемероидтер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24890</id>
    <revision>
      <id>3623260</id>
      <parentid>2138355</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1910" sha1="23c7uq3s3o88rxqyk349vyzpuzizxb0" xml:space="preserve">'''Эфемероидтер''' (эфемерлер және түр) – вегетациялық кезеңі қысқа көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Эфемероидтер ерте көктемде гүлдейді. Жазда өркендері толықтай тіршілігін жойып, жер астындағы қор жинайтын баданалары, пиязшықтары, түйнектері және тамырсабақтары бүршіктерімен қалады да, тыныш күйде болады. Эфемероидтер негізінен шөл, шөлейтті жерлерде өседі. Себебі олардың вегетац. кезеңінің қысқалығы қуаңшылыққа байланысты және бұған өсімдіктердің көптеген бейімдеушіліктері байқалады. Мыс., пиязшығында су қоры болады, тамырсабағы сүректі келеді. Эфемероидтердің ең құнды бір қасиеті – су жетпесе де, өз тіршілігін жоймай, ұзақ уақыт өсе беруі. Эфемероидтер орманды-далалы және жалпақжапырақты орманды алқаптарда өседі (мыс., қызғалдақтар, қияқтар, т.б.). Мұндай жерлерде Эфемероидтер орманның ылғалдылығын өздері жапырақ жарғанша пайдаланады.
Н. Мұхитдинов&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}</text>
      <sha1>23c7uq3s3o88rxqyk349vyzpuzizxb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әсіп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25971</id>
    <revision>
      <id>3623368</id>
      <parentid>2796242</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3623368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="tgf63soheo9bmttfn0q8w8cq38d0wtm" xml:space="preserve">     Әсіп – қазақтың дәстүрлі ұлттық тағамдарының бірі. Ол негізінен қойдың немесе сиырдың ішегіне ет, күріш (немесе тары), бауыр, жүрек, өкпе, пияз және түрлі дәмдеуіштерді араластырып салып дайындалады. Әсіп өте құнарлы әрі дәмді тағам саналады.'''Әсіп'''-жаңа сойған малдың іш майын, бүйрек т.б. жұмсақ еттерін қарнына немесе бүйенге салып пісіретін ұлттық тағам. Мұндай тағамның еті жұмсақ, сорпасы дәмді болады.
     Ертеде әсіпті көбіне соғым кезінде, той-томалақтарда және қонақ күткенде әзірлеген. Қазақ халқы малдың әрбір мүшесін қадірлеп, ысырап етпей пайдаланған. Әсіп те осы дәстүрдің айқын көрінісі болып табылады.

'''Дайындалуы:''' Қойдың ішегін аударады, жақсылап өндейді, жуады. [[Қой]] етінің жұмсағын, [[жүрек]], [[өкпе]], және [[бауыр]]ды тіліктеп кеседі және еттартқыштан өткізеді. Майдалап кесілген құйрық етін, кесілген бас [[пияз]], жуылған [[күріш]], [[тұз]], ұнталған [[бұрыш]] — бәрін жақсылап араластырады да, суық [[су]] қосады. [[Шұжық]]ты шприцтің көмегімен бейімдей отырып еттартқыштан өткізілген тураманы [[ішек]]ке салады да, екі ұшын жіппен байлайды. Пісірер алдында ішектерді инемен бірнеше жерден теседі, қайнаған тұзды суға не [[сорпа]]ға салады, 50— 60 мин пісіреді. Ыстықтай не салқын түрде береді.Бұл тағам ақуызға, дәрумендерге және пайдалы минералдарға бай. Сондықтан ол адамның күш-қуатын арттырып, ағзаға пайдалы болып есептеледі.
   Әсіп – қазақ халқының ұлттық тағамдарының бірі әрі ата-бабамыздан жеткен ас мәзірінің құнды мұрасы. Ұлттық тағамдарды құрметтеп, олардың дайындалу дәстүрін сақтау – ұлттық мәдениетімізді дәріптеудің маңызды жолы.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.—Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ асханасы]]


{{stub}}</text>
      <sha1>tgf63soheo9bmttfn0q8w8cq38d0wtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Андреевич Голиков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26880</id>
    <revision>
      <id>3623261</id>
      <parentid>2424095</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2276" sha1="55791pz2om1jutzbumrjwsukw6xwfrh" xml:space="preserve">'''Владимир Андреевич Голиков'''(1.4.1938 жылы туған, [[Алматы]] қаласы) – [[техника]] [[ғылым]]дарының докторы (1985 ж.), [[профессор]] (1990 ж.). Қазақстан [[Ғылым Академиясы]]ның академигі (2003 ж.).

[[Қазақ]] мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (1960, қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]) бітірген. 1960–92 жылдары Голиков Қазақ ауыл шаруашылық механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер, [[зертхана]] меңгерушісі, бөлім бастығы. 1992–1997 жылдары Қазақ Ауыл шаруашылық ғылыми академиясының механикаландыру және электрлендіру бөлімінің акад.-хатшысы қызметтерін атқарды. 1997 жылдан Ұлттық академиялық аграрлық зерттеу орталығында бөлім меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстанда мал азығын дайындайтын агрегаттар (тіркесімдер) мен жұмыс механизмдерін жобалаудың ғылыми-техникалық негіздері мен тәсілдерін жасауға арналған. Оның ғылыми жетекшілігімен жасалған мал азығы цехтарына керекті түрлі машиналар республиканың мал шаруашылығы [[кешен]]дері мен [[ферма]]ларында кеңінен қолданылады.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references&gt;

{{Суретсіз мақала}}

{{wiki}}

[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан инженерлері]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Академиктер]]


{{stub}}</text>
      <sha1>55791pz2om1jutzbumrjwsukw6xwfrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623262</id>
      <parentid>3623261</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2286" sha1="90xlwsmcod22gzasrwh4so9cp45q25l" xml:space="preserve">'''Владимир Андреевич Голиков'''(1.4.1938 жылы туған, [[Алматы]] қаласы) – [[техника]] [[ғылым]]дарының докторы (1985 ж.), [[профессор]] (1990 ж.). Қазақстан [[Ғылым Академиясы]]ның академигі (2003 ж.).

[[Қазақ]] мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (1960, қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]) бітірген. 1960–92 жылдары Голиков Қазақ ауыл шаруашылық механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер, [[зертхана]] меңгерушісі, бөлім бастығы. 1992–1997 жылдары Қазақ Ауыл шаруашылық ғылыми академиясының механикаландыру және электрлендіру бөлімінің акад.-хатшысы қызметтерін атқарды. 1997 жылдан Ұлттық академиялық аграрлық зерттеу орталығында бөлім меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстанда мал азығын дайындайтын агрегаттар (тіркесімдер) мен жұмыс механизмдерін жобалаудың ғылыми-техникалық негіздері мен тәсілдерін жасауға арналған. Оның ғылыми жетекшілігімен жасалған мал азығы цехтарына керекті түрлі машиналар республиканың мал шаруашылығы [[кешен]]дері мен [[ферма]]ларында кеңінен қолданылады.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}
{{wiki}}
{{stub}}

[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан инженерлері]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Академиктер]]</text>
      <sha1>90xlwsmcod22gzasrwh4so9cp45q25l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карл Казимирович Гутковский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26933</id>
    <revision>
      <id>3623258</id>
      <parentid>2490192</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2145" sha1="c1pfiku9dz0q2s857qffa452ebr7n7r" xml:space="preserve">'''Гутковский Карл Казимирович''' (1815, Ресей, Каменец-Подольск губ. – 1867) – [[Ресей]]дің әскери [[қызметкер]]і, Қазақстанды зерттеуші, Ш.Ш.[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|[Уәлиханов]]тың ең жақын достарының бірі. [[Кадет корпусы]] мен [[Ресей]] Бас штабының әскери академиясын бітірген. [[Батыс Сібір Генерал-Губернаторлығы|Батыс Сібір]] ген.-губернаторы, [[князь]] Г.Г.Горчаковтың аға адъютанты, [[Семей]] облысы [[губернатор]]ының жәрдемшісі (1847), Ұлы жүз қазақтарын басқарушы (1850), [[Сібір]] қазақтары облысы басқармасының төрағасы, сол облыстың әскери губернаторының жәрдемшісі (1851–1963) болған. Омбыға келгеннен бастап (1838) Г. әкімш. қызмет атқарумен қатар, қазақ даласын зерттеу ісімен де шұғылданған, [[Сібір]] Кадет корпусында геогр. мен [[геодезия]]дан сабақ берген. Уәлихановтың ғыл. мұрасын баспаға әзірлеу ісіне ат салысқан. 1865 ж. [[Уәлиханов]] қайтыс болғаннан кейін [[Орыс]] геогр. қоғамында ғалымның еңбектерін жинап, [[баспа]]ға даярлау жөнінде мәселе көтерген. Сол жылы [[Уәлиханов]] еңбектерінің толық жинағын жарыққа шығару жөнінде комиссия құрылып, оның жауапты [[хатшы]]сы болып [[генерал]] Г. сайланды.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
&lt;references&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>c1pfiku9dz0q2s857qffa452ebr7n7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623259</id>
      <parentid>3623258</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2158" sha1="1scechukh5ep8a7d91pnhnfrsowffv1" xml:space="preserve">'''Гутковский Карл Казимирович''' (1815, Ресей, Каменец-Подольск губ. – 1867) – [[Ресей]]дің әскери [[қызметкер]]і, Қазақстанды зерттеуші, Ш.Ш.[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|[Уәлиханов]]тың ең жақын достарының бірі. [[Кадет корпусы]] мен [[Ресей]] Бас штабының әскери академиясын бітірген. [[Батыс Сібір Генерал-Губернаторлығы|Батыс Сібір]] ген.-губернаторы, [[князь]] Г.Г.Горчаковтың аға адъютанты, [[Семей]] облысы [[губернатор]]ының жәрдемшісі (1847), Ұлы жүз қазақтарын басқарушы (1850), [[Сібір]] қазақтары облысы басқармасының төрағасы, сол облыстың әскери губернаторының жәрдемшісі (1851–1963) болған. Омбыға келгеннен бастап (1838) Г. әкімш. қызмет атқарумен қатар, қазақ даласын зерттеу ісімен де шұғылданған, [[Сібір]] Кадет корпусында геогр. мен [[геодезия]]дан сабақ берген. Уәлихановтың ғыл. мұрасын баспаға әзірлеу ісіне ат салысқан. 1865 ж. [[Уәлиханов]] қайтыс болғаннан кейін [[Орыс]] геогр. қоғамында ғалымның еңбектерін жинап, [[баспа]]ға даярлау жөнінде мәселе көтерген. Сол жылы [[Уәлиханов]] еңбектерінің толық жинағын жарыққа шығару жөнінде комиссия құрылып, оның жауапты [[хатшы]]сы болып [[генерал]] Г. сайланды.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>1scechukh5ep8a7d91pnhnfrsowffv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Араб Мақаұлы Ғаббасов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26941</id>
    <revision>
      <id>3623279</id>
      <parentid>3611882</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2013" sha1="j22yckap2bmopp4k672q20boccdy197" xml:space="preserve">'''Ғаббасов Араб Мақаұлы'''(12.12.1903 ж.т., [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Абай ауданы]] – 2002) – а. ш. ғыл. докт. (1945), [[профессор]] (1954), Қазақстан ғылым академиясының [[корреспондент]] мүшесі (1946), [[Қазақ]] КСР-інің еңбек сің. ғыл. қайраткері (1961). [[Мәскеу]] а. ш. [[академия]]сын бітірген (1930). 1932–41 ж. педагогтік қызметте, 1941–1946 ж. КСРО ғылым академиясының [[Қазақ]] бөлімшесінде аға ғыл. қызметкер, Қазақстан ғылым академиясының бөлімшелері мен базалары кеңесі төрағасының орынбасары, 1946–1950 ж. [[Қазақстан]] ғылым академиясының Шөл игеру ин-тының директоры, 1951–1977 ж. [[Ботаника]] ин-тында бөлім меңгерушісі болды. Өзі ұйымдастырған және басшылық еткен [[Шөл]] игеру ин-тында, [[Жезқазған]], [[Іле]] ботан. бақтарында алыс текті будандастыру және [[мутагенез]] әдістері арқылы [[бидай]] мен [[жүгері]]нің түраралық және туысаралық будандарын алды. Олардың селекциясы мен генетикасын зерттеді. Табиғи жайылымдарды пайдалану шараларын белгілеп берді. Бидай мен қарабидай буданының (тритикале) коллекциясын жасады.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:К. А. Тимирязев атындағы РМАУ-МАША түлектері]]</text>
      <sha1>j22yckap2bmopp4k672q20boccdy197</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623280</id>
      <parentid>3623279</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2026" sha1="tgb8gl396c16fr0jrzdyri9opzjws43" xml:space="preserve">'''Ғаббасов Араб Мақаұлы'''(12.12.1903 ж.т., [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Абай ауданы]] – 2002) – а. ш. ғыл. докт. (1945), [[профессор]] (1954), Қазақстан ғылым академиясының [[корреспондент]] мүшесі (1946), [[Қазақ]] КСР-інің еңбек сің. ғыл. қайраткері (1961). [[Мәскеу]] а. ш. [[академия]]сын бітірген (1930). 1932–41 ж. педагогтік қызметте, 1941–1946 ж. КСРО ғылым академиясының [[Қазақ]] бөлімшесінде аға ғыл. қызметкер, Қазақстан ғылым академиясының бөлімшелері мен базалары кеңесі төрағасының орынбасары, 1946–1950 ж. [[Қазақстан]] ғылым академиясының Шөл игеру ин-тының директоры, 1951–1977 ж. [[Ботаника]] ин-тында бөлім меңгерушісі болды. Өзі ұйымдастырған және басшылық еткен [[Шөл]] игеру ин-тында, [[Жезқазған]], [[Іле]] ботан. бақтарында алыс текті будандастыру және [[мутагенез]] әдістері арқылы [[бидай]] мен [[жүгері]]нің түраралық және туысаралық будандарын алды. Олардың селекциясы мен генетикасын зерттеді. Табиғи жайылымдарды пайдалану шараларын белгілеп берді. Бидай мен қарабидай буданының (тритикале) коллекциясын жасады.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:К. А. Тимирязев атындағы РМАУ-МАША түлектері]]</text>
      <sha1>tgb8gl396c16fr0jrzdyri9opzjws43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайуанаттар бағы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31862</id>
    <revision>
      <id>3623210</id>
      <parentid>3620040</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Маконяаа</username>
        <id>154967</id>
      </contributor>
      <origin>3623210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6333" sha1="185e2xxrte2c9i2nho5p1uy2ehwgqog" xml:space="preserve">[[Сурет:Алматинский_зоопарк.jpg|thumb|right|200px|Зоопаркқа кіру]]
[[Сурет:Panda enclosure at Chiang Mai zoo-KayEss-2.jpeg|thumb|right|250px|Чанг-Маи бағының көрмесі (Chiang Mai Zoo)]]
[[Сурет:Parc animalier pyrenees 5.jpg|thumb|right|250px|Зоопарк қонақтары]]
[[Сурет:Barcelona.Zoologico.Delfin.jpg|thumb|right|250px|Барселона Аквариумы]]

'''Хайуанаттар бағы''', ''зоопарк'' – жабайы [[жануарлар]]ды қолда (''торда, қоршауда'') немесе жартылай қолда (''табиғи мекендеу ортасына жақын көлемде қоршалған аумақ'') ұстайтын [[ғылым]]и [[ағарту]] [[мекеме]]сі.

Дала жануарлары мекендейтін орынды вольера деп атайды, құстарды ұстайтын орын — авиарий, ал рептильяларға арналған бөлімді террариум дейді.

== Басты міндеті ==
Жануарлар әлемінің түрлерін қалың көпшілікке көрсету, [[жаратылыстану]] білімін насихаттау және жабайы фаунаны қорғау идеяларын тарату, сирек кездесетін, жойылып бара жатқан жануарлар [[генофонд]]ысын сақтау.

== Тарихы ==
Алғаш хайуанаттар бағы б.з-дан 1500 жыл бұрын [[Мысыр]]да, 1000 жыл бұрын [[Қытай]]да (''«Білім бағы»'' деген атпен) ұйымдастырылған. [[Еуропа]]да 18–19 ғасырларда ашылды ([[Вена]]да 1752 жылы, [[Мадрид]]те 1774 жылы, [[Берлин]]де 1844 жылы, [[Париж]]де 1858 жылы, [[Мәскеу]]де 1864 жылы, т.б.).

== Қазақстанның хайуанаттар бағы ==
Қазір дүние жүзінде '''850'''-ден астам, [[ТМД]] елдерінде '''33''', [[Қазақстан]]да '''3''' хайуанаттар бағы ([[Алматы хайуанаттар бағы]], [[Шымкент хайуанаттар бағы]], [[Қарағанды хайуанаттар бағы]]) бар. [[Алматы хайуанаттар бағы]] 1937 жылы құрылған. Жер көлемі '''54''' га. '''7''' секцияда хайуанаттардың '''530'''-дан аса түрінің '''5900'''-дей данасы тіршілік етеді. '''77''' түр ''Халықаралық табиғат қорғау одағының'', [[ТМД]] және Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]] енгізілген.
 
Қазақстан [[фауна]]сында кездеспейтін '''сүтқоректілер''': ''[[барибал]]'' ([[Америка]] қара аюы), [[Африка]] арыстаны, ''[[Аустралия кенгуруі]]'', ''Жапон макакасы, Үнді тырнасы, Мысыр кобрасы, Қытай аллигаторы''; құстардың 70-тен астам сирек кездесетін түрлері: ''[[эму]], [[нанду]],'' тағы басқа. өсіріледі. Бақта ''ақ аю, парсы ірбісі, сервал мысығы, қызыл қасқыр, бегемот, Амур жолбарысы,'' т.б. жануарлар қоршауда көбейіп, ұрпақтарын жалғастыруда. Олар дүние жүзіндегі басқа хайуанаттар бағында өсірілетін түрлермен алмастырылады не сатылады. Кейбір түрлер, мысалы, ''тоғай бұғысы, ителгі'' табиғи мекендеріне жіберіледі. [[Бақ]]та ''«Теңіз аквариумы»'' павильоны жұмыс істейді, онда әлемдік фаунада сирек кездесетін балықтардың, шаянтәрізділер мен қосмекенділердің бірнеше түрін тамашалауға болады.

Алматы хайуанаттар бағы сирек кездесетін және жойылып бара жатқан жабайы жануарларды қорғау жөніндегі көптеген халықараралық бағдарламаларға қатысады. [[Қарағанды хайуанаттар бағы]] 1938 ж. құрылған. Жер көлемі '''14''' га. Зообақта '''балықтардан:''' ''тұқылар, тұқытістілер, алабұғалар; құйрықты және құйрықсыз қосмекенділердің'' бірнеше түрі; '''бауырымен жорғалаушылардан:''' ''тасбақа, ешкіемер, ұршықсап кесіртке, жармасқы, нағыз кесіртке, сұр кесел''; '''жыландардан:''' ''айдаһар, торлы жыландар, сұр жыландар''; '''құстардан:''' ''қоқиқаз, құтан, ақ дегелек, қыран, сұңқар, тырна, балықшы тұйғын, шағала, жапалақ,'' т.б.; '''сүтқоректілерден:''' ''лемур, лори, мартышка, піл, қызыл қасқыр, Бұқар бұғысы, аю, кәмшат,'' т.б. аңдар бар.

[[Шымкент хайуанаттар бағы]] 1980 жылы құрылған. Жер көлемі '''54''' га, оның '''34''' га аумағында экспозиция орналасқан, жануарлардың саны – '''1000''' бас. Зообақта '''6''' секция жұмыс істейді, онда жануарлардың '''165''' түрі ұсталады, олардың '''20''' түрі Қазақстанның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]] енгізілген.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Хайуанаттар бақтары|*]]</text>
      <sha1>185e2xxrte2c9i2nho5p1uy2ehwgqog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боранқұл Көшмағамбетұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42665</id>
    <revision>
      <id>3623206</id>
      <parentid>2751183</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37183-52</username>
        <id>182964</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1886" sha1="jw5zui2adrnjxxnf2iwgfv1eryh40zl" xml:space="preserve">'''Боранқұл Көшмағамбетұлы''' ([[1928 жыл|1928]] ж.т., [[Қарағанды облысы]] [[Жаңаарқа ауданы]] [[Мұңлы-Қулы]] ауылы) — күйші-домбырашы.

[[Жетіру]] тайпасының [[Тама]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;http://old-site.karlib.kz/saryarka_kyoi.pdf&lt;/ref&gt;

1948 — 93 ж [[Жамбыл облысы]] [[Сарысу ауданы|Сарысу]], [[Талас ауданы|Талас]] аудандарында ұстаз болған.
Ол [[Арқа]]ның күйшілік дәстүрінде “Ана жүрегі”, “Ақ кесене”, “Арнау”, “Боздақтар”, “Батыр”, “Жолайырық”, “Жан сыры”, “Желтоқсан”, “Кербез аққу”, “Қайран елім, қазағым”, “Қоштасу”, “Құлагер”, “Майданнан хат”, “Толғау”, “Ұстаз”, “Ықылас туралы толғау” сияқты қырыққа тарта күй шығарған.

Боранқұлдың күйлері [[Қазақ радиосы]]ның қорында сақтаулы.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

1993 жылы дүниеден озды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1928 жылы туғандар]]
[[Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар]]
[[Санат:Күйшілер]]
[[Санат:Домбырашылар]]
[[Санат:Сарысу ауданы тұлғалары]]
[[Санат:Талас ауданы тұлғалары]]</text>
      <sha1>jw5zui2adrnjxxnf2iwgfv1eryh40zl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623207</id>
      <parentid>3623206</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37183-52</username>
        <id>182964</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1844" sha1="8eyvxptrbs4qqhghjvr31scxiikfbbv" xml:space="preserve">'''Боранқұл Көшмағамбетұлы''' ([[1928 жыл|1928]] ж.т., [[Қарағанды облысы]] [[Жаңаарқа ауданы]] [[Мұңлы-Қулы]] ауылы) — күйші-домбырашы.

[[Жетіру]] тайпасының [[Тама]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;http://old-site.karlib.kz/saryarka_kyoi.pdf&lt;/ref&gt;

1948 — 93 ж [[Жамбыл облысы]] [[Сарысу ауданы|Сарысу]], [[Талас ауданы|Талас]] аудандарында ұстаз болған.
Ол [[Арқа]]ның күйшілік дәстүрінде “Ана жүрегі”, “Ақ кесене”, “Арнау”, “Боздақтар”, “Батыр”, “Жолайырық”, “Жан сыры”, “Желтоқсан”, “Кербез аққу”, “Қайран елім, қазағым”, “Қоштасу”, “Құлагер”, “Майданнан хат”, “Толғау”, “Ұстаз”, “Ықылас туралы толғау” сияқты қырыққа тарта күй шығарған.

Боранқұлдың күйлері [[Қазақ радиосы]]ның қорында сақтаулы.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1928 жылы туғандар]]
[[Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар]]
[[Санат:Күйшілер]]
[[Санат:Домбырашылар]]
[[Санат:Сарысу ауданы тұлғалары]]
[[Санат:Талас ауданы тұлғалары]]</text>
      <sha1>8eyvxptrbs4qqhghjvr31scxiikfbbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбілқайыр Ысқақұлы Досов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45418</id>
    <revision>
      <id>3623205</id>
      <parentid>3470200</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="gnsk8kivlapedykzukm3kl4nm6n3epy" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Əбілқайыр Ысқақұлы Досов
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 1899
 |Туған жері          = [[Қотыркөл болысы]], [[Көкшетау]] уезі, [[Ақмола облысы]], [[Ресей Империясы]]
 |Мансабы               = [[қоғам]] қайраткері
 |Азаматтығы            = {{USSR}}&lt;br&gt;[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей Империясы]] (1899-1922)
 |Ұлты                  = [[қазақтар|қазақ]]
 |Қайтыс болған күні    = 28.11.1937
 |Қайтыс болған жері    = [[КСРО]]
 |Әкесі                 = Ысқақ Досұлы
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Әбілқайыр Ысқақұлы Досов''' ([[1899]], бұрынғы [[Ақмола облысы]] [[Көкшетау уезі]] [[Қотыркөл болысы]] – [[1937]]) – ''қоғам қайраткері''. [[Алаш]] партиясына арыз жазған, түрмеге қамаған.

==Өмірбаяны==
* 1916 жылы Омбы орыс-қырғыз (қазақ) жетім балалар пансионында тәрбиеленіп, қазақ оқушы жастарының «Бірлік» мәдени-ағарту үйірмесіне мүше болған. 
* 1917 жылы Қазан төңкерісінен кейін Омбы қырғыз (қазақ) кеңесі және облысы революциялық трибунал мүшелігіне сайланды. 
* Кейін төтенше комиссияның ерекше отрядын басқарды. 
* Көкшетау облысы төтенше комиссиясының инспекторы, РК(б)П ОК Сібір бюросы жанындағы татар, қырғыз (қазақ) секциясының хатшысы, ''«Кедей сөзі»'' газетінің редакторы қызметтерін атқарды. 
* 1920 жылы қазан айында өткен Қазақ кеңестерінің 1-құрылтай съезінде Қазақ АКСР ОАК-нің төралқа мүшесі және хатшысы болып сайланды. 
* 1922–1926 жылдары Семей губерниялық атқару комитетінің, Түркістан облысы ревкомының, Орал облысы атқару комитетінің төрағасы
* 1926–1927 жылдары Қазақстанның БОАК жанындағы өкілі болды. 
* 1927 – 1930 жылдары БОАК төралқасының мүшесі
* 1930 – 1937 жылдары БК(б)П ОК-нің нұсқаушысы
* Шығыс Қазақстан облысының партия комитетінің 2-хатшысы
* [[Ақтөбе облысы]] партия комитетітінің 1-хатшысы
* 1937 жылдан Шымкент қалалық партия комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарған. 
* 1933 – 1937 жылдары БК(б)П Қазақстан өлкелік комитетінің, Қазақстан КП ОК-нің, БОАК және Қазақ ОАК-нің мүшесі болып сайланған. 
* БК(б)П 17-съезінің делегаты болды. 
* 1937 жылы 28 қарашада жалған саяси айыппен тұтқындалып, 1938 жылы 8 наурызда КСРО Жоғарғы Соты Әскери коллегиясының үкімімен ату жазасына кесілді. 
* 1956 жылы 12 қазанда ақталды.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы, 5-том&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1899 жылы туғандар]]
[[Санат:Бурабай ауданында туғандар]]
[[Санат:1938 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан орталық атқару комитетінің мүшелері]]
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]
[[Санат:КСРО-да қуғындалғандар]]
[[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]]
[[Санат:КСРО-да ақталғандар]]
[[Санат:Қайтыс болғаннан соң ақталғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>gnsk8kivlapedykzukm3kl4nm6n3epy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұқаш Хасенов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46237</id>
    <revision>
      <id>3623174</id>
      <parentid>3622778</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8804" sha1="cudkrhcg0j7qss6tpjugtbkcf9h4xrw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Мұқаш Хасенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1954
 | Басқаруын аяқтады    = 1960
 | Ізашары              = [[Қасым Сүлейменов]]
 | Ізбасары             = [[Мұзаппар Дайырұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1946
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1952
 | Ізашары_2            = [[Халел Райысов]]
 | Ізбасары_2           = [[Қазыбек Тасбайұлы]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.11.1904
 | Туған жері           = [[Петропавл уезі]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.10.1960
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Мұқаш Хасенов''' ([[15 қараша]] [[1904 жыл|1904]], [[Петропавл уезі]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[2 қазан]] [[1960 жыл|1960]], [[Семей]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1927—1930 жылдары [[Павлодар округі]] № 9 ауылдық кеңесінің хатшысы, Павлодар округі Тереңкөл аудандық кеңесі атқару комитетінің хатшысы болып күн көрді.

1930—1932 жылдары Қазақ АКСР Павлодар аудандық «Союзхлеб» кеңсесінің есепшісі болып еңбектенді.

1932—1934 жылдары ауыл шаруашылығы кооперативі басқармасының төрағасы болып жұмыс істеді.

1934—1936 жылдары кеңшар директорының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1936—1937 жылдары Мәскеу кеңшар директорлары курстарының тыңдаушысы болды.

1937—1938 жылдары Киров облысаралық ауыл шаруашылығын механикаландыру мектебінің директоры болып еңбек етті.

1938 жылы [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып істеді.

1938—1939 жылдары Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облысы Шыңғыстау аудандық комитетінің 1-хатшысы қызметін атқарды.

1939 жылы Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті кеңшар кадрлары секторының меңгерушісі болып күн көрді.

1939—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің кадрлар жөніндегі хатшысы, 2-хатшысы болып еңбектенді.

1946—1952 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1952—1953 жылдары БК(б)П Орталық Комитеті — КОКП Орталық Комитеті жанындағы қайта даярлау курстарының тыңдаушысы болды.

1953—1954 жылдары Қазақстан КП Орталық Комитеті ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1954 жылдан бастап — 1960 жылдың 2 қазанына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
* [http://www.knowbysight.info/HHH/13107.asp Мұқаш Хасенов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО аудандық атқару комитеттерінің мүшелері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>cudkrhcg0j7qss6tpjugtbkcf9h4xrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623175</id>
      <parentid>3623174</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8932" sha1="8uzqnmu69y8do7kraxbyj2418ll986t" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Мұқаш Хасенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1954
 | Басқаруын аяқтады    = 1960
 | Ізашары              = [[Қасым Сүлейменов]]
 | Ізбасары             = [[Мұзаппар Дайырұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1946
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1952
 | Ізашары_2            = [[Халел Райысов]]
 | Ізбасары_2           = [[Қазыбек Тасбайұлы]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.11.1904
 | Туған жері           = [[Петропавл уезі]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.10.1960
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Мұқаш Хасенов''' ([[15 қараша]] [[1904 жыл|1904]], [[Петропавл уезі]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[2 қазан]] [[1960 жыл|1960]], [[Семей]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1927—1930 жылдары [[Павлодар округі]] № 9 ауылдық кеңесінің хатшысы, Павлодар округі Тереңкөл аудандық кеңесі атқару комитетінің хатшысы болып күн көрді.

1930—1932 жылдары Қазақ АКСР Павлодар аудандық «Союзхлеб» кеңсесінің есепшісі болып еңбектенді.

1932—1934 жылдары ауыл шаруашылығы кооперативі басқармасының төрағасы болып жұмыс істеді.

1934—1936 жылдары кеңшар директорының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1936—1937 жылдары Мәскеу кеңшар директорлары курстарының тыңдаушысы болды.

1937—1938 жылдары Киров облысаралық ауыл шаруашылығын механикаландыру мектебінің директоры болып еңбек етті.

1938 жылы [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып істеді.

1938—1939 жылдары Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облысы Шыңғыстау аудандық комитетінің 1-хатшысы қызметін атқарды.

1939 жылы Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті кеңшар кадрлары секторының меңгерушісі болып күн көрді.

1939—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің кадрлар жөніндегі хатшысы, 2-хатшысы болып еңбектенді.

1946—1952 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1952—1953 жылдары БК(б)П Орталық Комитеті — КОКП Орталық Комитеті жанындағы қайта даярлау курстарының тыңдаушысы болды.

1953—1954 жылдары Қазақстан КП Орталық Комитеті ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1954 жылдан бастап — 1960 жылдың 2 қазанына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
* [http://www.knowbysight.info/HHH/13107.asp Мұқаш Хасенов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО аудандық атқару комитеттерінің мүшелері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]</text>
      <sha1>8uzqnmu69y8do7kraxbyj2418ll986t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623176</id>
      <parentid>3623175</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3623176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8932" sha1="fgj7gr2z11fw95qdqpyam627of75emr" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Мұқаш Хасенов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1954
 | Басқаруын аяқтады    = 1960
 | Ізашары              = [[Қасым Сүлейменов]]
 | Ізбасары             = [[Мұзаппар Дайырұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады_2    = 1946
 | Басқаруын аяқтады_2  = 1952
 | Ізашары_2            = [[Халел Райысов]]
 | Ізбасары_2           = [[Қазыбек Тасбайұлы]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 15.11.1904
 | Туған жері           = [[Петропавл уезі]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 2.10.1960
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}
}}
}}
'''Мұқаш Хасенов''' ([[15 қараша]] [[1904 жыл|1904]], [[Петропавл уезі]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[2 қазан]] [[1960 жыл|1960]], [[Семей]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер.

== Өмірбаяны ==
1927—1930 жылдары [[Павлодар округі]] № 9 ауылдық кеңесінің хатшысы, Павлодар округі Тереңкөл аудандық кеңесі атқару комитетінің хатшысы болып күн көрді.

1930—1932 жылдары Қазақ АКСР Павлодар аудандық «Союзхлеб» кеңсесінің есепшісі болып еңбектенді.

1932—1934 жылдары ауыл шаруашылығы кооперативі басқармасының төрағасы болып жұмыс істеді.

1934—1936 жылдары кеңшар директорының орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1936—1937 жылдары Мәскеу кеңшар директорлары курстарының тыңдаушысы болды.

1937—1938 жылдары Киров облысаралық ауыл шаруашылығын механикаландыру мектебінің директоры болып еңбек етті.

1938 жылы [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті]] ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып істеді.

1938—1939 жылдары Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облысы Шыңғыстау аудандық комитетінің 1-хатшысы қызметін атқарды.

1939 жылы Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті кеңшар кадрлары секторының меңгерушісі болып күн көрді.

1939—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің кадрлар жөніндегі хатшысы, 2-хатшысы болып еңбектенді.

1946—1952 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.

1952—1953 жылдары БК(б)П Орталық Комитеті — КОКП Орталық Комитеті жанындағы қайта даярлау курстарының тыңдаушысы болды.

1953—1954 жылдары Қазақстан КП Орталық Комитеті ауыл шаруашылығы бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымында мехнат қылды.

1954 жылдан бастап — 1960 жылдың 2 қазанына дейін [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
* [http://www.knowbysight.info/HHH/13107.asp Мұқаш Хасенов.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Семей облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КСРО аудандық атқару комитеттерінің мүшелері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]</text>
      <sha1>fgj7gr2z11fw95qdqpyam627of75emr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малышев Виктор Павлович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47301</id>
    <revision>
      <id>3623271</id>
      <parentid>2423865</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="cg76scdkh78hfirb7nn0vonx2z1akhf" xml:space="preserve">[[File:Tashkent nbu.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Малышев Виктор Павловичтің туған қаласы]]''.]]
'''Малышев Виктор Павлович''' немесе басқа қайнар көздерде Виталий Павлович &lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]]«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, 10 том&lt;/ref&gt;(''25.7.1937 жылы туған, [[Ташкент]] қаласы, [[Өзбекстан]]'') – ғалым, техникалық ғылым доктары (''1982''), [[профессор]] (''1982'').[[Орал]] политехникалық институтын бітірген (''1959''). 1953 – 83 жылдары [[Қазақстан]] ҒА [[Химия]] ғылымдары институтында инженер, аға инженер, кіші ғылыми қызметкер, бас инженер, аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі, 1983 – 94 жылдары [[институт]] директоры. 1994 жылдан осы институтта лаборатория меңгерушісі. ҚР Мемлекеттік (''2005''), Е.А. Букетов атындағы сыйлықтарының (''2006'') иегері. 
650-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 26 монографияның авторы. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2005).&lt;ref&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;
==Сілтемелер==
* [[Ғылым]]  
* [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығы]]
* [[Институт]]
* [[Қазақстан]]
* [[Инженерия]]
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>cg76scdkh78hfirb7nn0vonx2z1akhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623272</id>
      <parentid>3623271</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="mchqcgm468tut53imxwmn6btuzxpf31" xml:space="preserve">'''Малышев Виктор Павлович''' немесе басқа қайнар көздерде Виталий Павлович &lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]]«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, 10 том&lt;/ref&gt;(''25.7.1937 жылы туған, [[Ташкент]] қаласы, [[Өзбекстан]]'') – ғалым, техникалық ғылым доктары (''1982''), [[профессор]] (''1982'').[[Орал]] политехникалық институтын бітірген (''1959''). 1953 – 83 жылдары [[Қазақстан]] ҒА [[Химия]] ғылымдары институтында инженер, аға инженер, кіші ғылыми қызметкер, бас инженер, аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі, 1983 – 94 жылдары [[институт]] директоры. 1994 жылдан осы институтта лаборатория меңгерушісі. ҚР Мемлекеттік (''2005''), Е.А. Букетов атындағы сыйлықтарының (''2006'') иегері. 
650-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 26 монографияның авторы. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2005).&lt;ref&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;

==Сілтемелер==
* [[Ғылым]]  
* [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығы]]
* [[Институт]]
* [[Қазақстан]]
* [[Инженерия]]
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>mchqcgm468tut53imxwmn6btuzxpf31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Закария Мұкеев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47656</id>
    <revision>
      <id>3623264</id>
      <parentid>2751660</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1799" sha1="bewm8z4qcxcm04yeokk7vtw8ku0glg6" xml:space="preserve">[[File:Petropawlowsk museum 6066.JPG|thumb| alt=A.| ''[[Закария Мұкеев туған қаласы (Петропавл )]]''.]]
'''Закария Мұкеев'''&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt; (''1892, [[Петропавл]] қаласы – 1940, [[Коми Республикасы]], Сорок лагері'') – қайраткер, саяси қуғын-сүргін құрбаны. 
==Өмірбаяны==
1924 жылы [[Орынбор]]да жұмысшы. 
1932 жылы кеңшарлар директорлары курсын бітірген. [[Азамат соғысы]]на қатысып, 1-қазақ атты әскер полкінде саяси жетекші болды. 
1923 – 24 жылдары [[Ақтөбе]] губ. Шалқар қалалық милиция бастығы, губ. қылмысты іздестіру бөлімі бастығының көмекшісі.
1924 – 25 жылдары [[Қазақ АКСР-і]] ішкі істер халық комиссары. 
1925 – 37 жылдары республиканың әр өңірінде басшылық қызметтерін атқарды. 
1937 жылы қыркүйекте тұтқындалып, 8 жылға сотталды. Айдауда жүріп қайтыс болған.
==Сілтемелер==
* [[Соғыс]]  
* [[Көтеріліс]]
* [[Саясат]]
* [[Қазақстан]]
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]</text>
      <sha1>bewm8z4qcxcm04yeokk7vtw8ku0glg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рысбек Мырзашұлы Мырзашев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48034</id>
    <revision>
      <id>3623199</id>
      <parentid>3568300</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3907" sha1="f1wz3ce0cdnhkj6115gtjjc5lyi01q4" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Рысбек Мырзашұлы Мырзашев
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =  
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 26.02.1932
 |Туған жері            =[[Өндіріс (Астрахан ауданы)|Өндіріс]] ауылы, {{туғанжері|Целиноград ауданы|Целиноград ауданында}}, [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]
 |Қайтыс болған күні    = 19.04.1987
 |Қайтыс болған жері    ={{қайтысболғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[КСРО]]
 |Азаматтығы            ={{USSR}}
 |Ұлты                  = 
 |Мансабы               =[[Саясаткер]]
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           =[[Сурет:Sickle and Hammer.jpg||20px|Социалистік еңбек ері]]{{Ленин ордені}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}[[Сурет:SU Order of Friendship of Peoples ribbon.svg|40px|халықтар достығы ордені]]
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Рысбек Мырзашұлы Мырзашев''' (1932, [[Ақмола облысы]] – 1987, [[Шымкент қаласы]]) – қоғам қайраткері.

Алматы ауыл шаруашылығы институты мен КОКП ОК жанындағы жоғары партия мектебін бітірген.

1985–1987 жылдары [[Шымкент облысы]] партия комитетінің бірінші хатшысы,

1960 жылдан КОКП мүшесі. Ақмола облысының комсомол органдарында, еңбекшілер депутаттары ауданы кеңесі атқару комитетінің төрағасы, [[Есіл ауданы|Есіл аудандық]] партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді.

1977–1982 жылдары [[Шығыс Қазақстан]] облыстық партия комитетінің екінші хатшысы,

1982–1985 жылдары халық депутаттары Павлодар облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы болды. [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]], Шымкент қаласының құрметті азаматы. &lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Сілтемелер== 
&lt;references /&gt;
{{stub}} 
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Шымкенттің құрметті азаматтары]]
[[Санат:Өзін-өзі өлтіргендер]]
[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Шымкентте жерленгендер]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>f1wz3ce0cdnhkj6115gtjjc5lyi01q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эмиссиялық бағалы қағаздар шығарылымын тіркеу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48144</id>
    <revision>
      <id>3623252</id>
      <parentid>2090898</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3623252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="9h5r8dp8abvh6sgzbnixvrsaad80l6b" xml:space="preserve">“Эмиссиялық бағалы шығарылымын тіркеу” – эмиссиялық бағалы қағаздардың есебін жүргізетін уәкілетті мемлекеттік органдардың қызметі. Тіркеу кезінде осы шығарылымға мемл. тіркеу нөмірі беріледі және оны беру тәртібін мемл. тіркеу органы белгілейді. Мұндай орган құжаттарды қабылдаған күннен бастап 30 күннен кешіктірмей Э. б. қ. ш. т-ге немесе тіркеуден бас тарту туралы уәжделген шешімді қабылдауға міндетті. [[ҚР]] аумағында тіркеуші органдардың тізбесін [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығы]]н және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігі белгілейді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>9h5r8dp8abvh6sgzbnixvrsaad80l6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ортақ нарық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49155</id>
    <revision>
      <id>3623268</id>
      <parentid>2090608</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1752" sha1="f9u1zq7yk9qokanu04tcqi7bjpmkv4j" xml:space="preserve">'''Ортақ нарық'''&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;, орталық рынок –[[Батыс Еуропа]] елдерінің біріккен аймақтық топтары. 
==Толығырақ==
1958 жылы 1 қаңтардан [[Рим]] шарты негізінде жұмыс істейді. Бұл шартқа 1957 жылы наурызда алты ел – ГФР, [[Франция]], [[Италия]], [[Бельгия]], [[Нидерланд]], [[Люксембург]] қол қойған. Ортақ нарықтың алдында 1951 жылы [[Еуропа]] көмір және болат бірлестігі (''ЕКББ'') құрылды. Атом энергиясы жөніндегі Еуропа қоғамдастығы (''Еуратом'') ортақ нарықпен бір мезгілде құрылды. Кейіннен ортақ нарық орнына көбінесе Еуропа экономикалық қоғамдастығы (''ЕЭІ''), ал 1967 жылдан Еуропа қоғамдастығы (''ЕІ'') ұғымы қолданылады. [[Маастрихт]] шарты бекітілгеннен кейін ЕІ ресми түрде Еуропа Одағы (''ЕО'') деп атала бастады.
==Сілтемелер==
* [[Нарық]]  
* [[Еуропа]]
* [[Нарық теориясы]]
* [[Қазақстан]]
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Экономика]]</text>
      <sha1>f9u1zq7yk9qokanu04tcqi7bjpmkv4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пеш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49607</id>
    <revision>
      <id>3623179</id>
      <parentid>3568604</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4170" sha1="al5r3x8xe4m2q9sz7s5lfg8vkuax56g" xml:space="preserve">[[Сурет:Angfurten-05.JPG|thumb|upright|Тарихи пеш]]
'''Пеш''' — отын жағу, электр энергиясын түрлендіру нәтижесінде алынған жылуды ғимараттарды жылытуға, материалдар мен бұйымдарды жылулық өңдеуге, т.б. мақсаттарға қолдануға мүмкіндік беретін құрылғы. Пеш жылу алынатын бөліктен, өңделмекші материалдар мен бұйымдар орналастырылатын жұмыстық кеңістіктен, бұйымдарды суытуға арналған жылу әкеткіштен, отын немесе электр энергиясын жеткізетін бөліктен, отын жанғанда бөлінетін қалдық заттарды сыртқа шығаратын құрылғыдан, материалдар мен бұйымдарды Пешке салатын, тасымалдайтын механизмнен, Пешті автоматты басқару жүйесінен, жанудан бөлінген газдардың қызуын пайдалануға мүмкіндік беретін арнайы құрылғылардан т.б. тұрады.
[[Сурет:Muffelofen BMK.jpg|thumb|left|upright|Лабораториядағы техникалық пеш]]
[[Сурет:Brotofen.JPG|thumb|upright|Тас пісіретін пеш]]
Пайдалану мақсатына қарай Пештер ''тұрмыстық және өнеркәсіптік'' болып бөлінеді. Тұрмыстық Пештің тағам даярлауға және үй жылытуға арналған түрлері бар. Бұлар көбінесе күйдірілген кірпіштен қаланады. Өнеркәсіптік Пешке заттардың ылғалдылығын кетіретін кептіру Пеші, ерітінділерді буландыратын Пеш, материалдардың агрегаттық күйін өзгертпей қыздыратын Пеш ([[қыздыру Пеші]]), заттардың механикалық қасиеттерін өзгертуге арналған терм. Пеш, минералдық шикізаттың құрылымы мен құрамын өзгертетін күйдіру Пеші, материалды сұйық күйге ауыстыруға, яғни балқытуға арналған Пеш ([[Мартен Пеші]], [[Ватержакетті Пеш]]), т.б. болып бөлінеді. Арнайы әдістермен қыздырылатын Пештер де (мысалы, плазмалық Пеш, оптикалық Пеш, [[гелиопеш]], т.б.) болады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Машинажасау. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том&lt;/ref&gt; Қазіргі заманғы шойын пештері-каминдер жоғары тиімділікпен жұмыс істейді және жылу жинақталған кезде және ұзақ уақыт бөлмеде болған кезде оны ұзақ күйдіру (ыдырау) режиміне ауыстыруға болады.&lt;ref&gt;[https://liteikapro.ru/catalog/chugunnaya-pech-kamin Шойын пештерінің артықшылықтары мен кемшіліктері.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212200553/https://liteikapro.ru/catalog/chugunnaya-pech-kamin |date=2019-12-12 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Техника]]
[[Санат:Машина жасау]]
[[Санат:Интерьер]]</text>
      <sha1>al5r3x8xe4m2q9sz7s5lfg8vkuax56g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эсттер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51452</id>
    <revision>
      <id>3623244</id>
      <parentid>2090899</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3623244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1468" sha1="3xhp5ougpu34itqn17bc8u7jzefujrh" xml:space="preserve">'''ЭСТТЕ''' – көне тайпалар, эстондардың арғы ата-бабалары. [[Эстондар]] ұлттық атауын осы тайпадан алған. “Эсттер” термині алғаш рет Тациттің “[[Германия]]” деген еңбегінде кездеседі. Бұл автордың пайымдауынша Эсттер летто-литван халықтарының арғы тегі немесе Оңт.-Шығыс [[Балтық]] бойындағы “жақұтты жағалауды” мекендеген басқа тайпалардың аталары болса керек. Орыс жылнамаларында бұл тайпалар чудь, чухондықтар деп аталған. Негізгі тобы кейіннен эстондардың құрамына кірді. 17 ғ-дан бастап Эсттер сөзін “[[Эстондар]]” термині ығыстыра бастады. Эсттер  этнонимі 19 ғ-дың ортасынан бастап көне атау ретінде ғыл. айналымға енді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>3xhp5ougpu34itqn17bc8u7jzefujrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623245</id>
      <parentid>3623244</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1471" sha1="8ug73ebeygr7wcpgzk1sdwemljaf5rq" xml:space="preserve">'''Эсттер''' — көне тайпалар, эстондардың арғы ата-бабалары. [[Эстондар]] ұлттық атауын осы тайпадан алған. “Эсттер” термині алғаш рет Тациттің “[[Германия]]” деген еңбегінде кездеседі. Бұл автордың пайымдауынша Эсттер летто-литван халықтарының арғы тегі немесе Оңт.-Шығыс [[Балтық]] бойындағы “жақұтты жағалауды” мекендеген басқа тайпалардың аталары болса керек. Орыс жылнамаларында бұл тайпалар чудь, чухондықтар деп аталған. Негізгі тобы кейіннен эстондардың құрамына кірді. 17 ғ-дан бастап Эсттер сөзін “[[Эстондар]]” термині ығыстыра бастады. Эсттер  этнонимі 19 ғ-дың ортасынан бастап көне атау ретінде ғыл. айналымға енді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>8ug73ebeygr7wcpgzk1sdwemljaf5rq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Этизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51482</id>
    <revision>
      <id>3623240</id>
      <parentid>2236763</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="jj4sfccc0hxk87cl3u3nllytuqj7q0l" xml:space="preserve">'''ЭТИЗМ''' – [[этика]]лық негіздің адам мен қоғам өмірінде атқаратын рөлін асыра көрсететін [[дүниетаным]]дық және [[философия]]лық қағида. Этизм тұрғысынан алғанда, адам істес болатын барлық мәселелер өз мәніндегі этикалық мәселелер болып табылады. Сондықтан Этизм ерекше теория ретінде емес, дүние қатынастары ретінде қаралады. Этизм көп ретте индустриялық қоғамда сциентизм мен технократизмнің үстемдігіне қайтарылған жауап ретінде пайда болған. Алайда, ол сонымен бірге олардың айқын артықшылықтарын да теріске шығарады. Сондықтан Этизм этикалық [[редукционизм]] ретінде көрінеді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Философиялық теориялар]]</text>
      <sha1>jj4sfccc0hxk87cl3u3nllytuqj7q0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623241</id>
      <parentid>3623240</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="bkbhduisg2rxosc4byvf010jvlunuxg" xml:space="preserve">'''Этизм''' — [[этика]]лық негіздің адам мен қоғам өмірінде атқаратын рөлін асыра көрсететін [[дүниетаным]]дық және [[философия]]лық қағида. Этизм тұрғысынан алғанда, адам істес болатын барлық мәселелер өз мәніндегі этикалық мәселелер болып табылады. Сондықтан Этизм ерекше теория ретінде емес, дүние қатынастары ретінде қаралады. Этизм көп ретте индустриялық қоғамда сциентизм мен технократизмнің үстемдігіне қайтарылған жауап ретінде пайда болған. Алайда, ол сонымен бірге олардың айқын артықшылықтарын да теріске шығарады. Сондықтан Этизм этикалық [[редукционизм]] ретінде көрінеді.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Философиялық теориялар]]</text>
      <sha1>bkbhduisg2rxosc4byvf010jvlunuxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Этникалық сепарация</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51576</id>
    <revision>
      <id>3623282</id>
      <parentid>2138426</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1497" sha1="q7f3oqxpkjrsec3x6gslhh9guef26gl" xml:space="preserve">'''Этникалық сеперация''' – этникалық бөлініс түрі, белгілі бір халықтан оның бір бөлігінің бөлініп, уақыт өте келе дербес этнос ретінде қалыптасуы. Егер этникалық парциация кезінде түпкі этнос өз өмір сүруін тоқтатса, Этникалық сепарацияда ол сақталып қалады. Этникалық сепарация тек дербес этнос ретінде қалыптасқан бөлік үшін ғана этнотрансформац. болады. Бұл үрдіс негізгі бөліктегі адамдардың этн. сана-сезіміне әсерін тигізе қоймайды. Тарихта Этникалық сепарация көбінесе адамдар санының артуынан немесе саяси жағдайларға байланысты басқа өңірлерге қоныс аударып, бөлшектенуі нәтижесінде болатындығы дәлелденген. 
М. Азанбаев&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>q7f3oqxpkjrsec3x6gslhh9guef26gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тұтқабай Әшімбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52241</id>
    <revision>
      <id>3623200</id>
      <parentid>3452361</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="isy4l5pcsscvlto2dzg7szrf1u7z05x" xml:space="preserve">'''Тұтқабай Әшімбаев''' (''01.03.[[1921]], [[Жамбыл облысы]] [[Шу ауданы]], [[Жаңақоғам]] ауылы – 26.10.[[1983]]'') – соғыс ардагері, халық шаруашылығы саласының қызметкері. 
* [[Ысты]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}&lt;/ref&gt;
* Қазақ педогогикалық институтын (1952), Бүкілодақтық инженер-құрылыс институтын (1966) бітірген. 
* 1946 – 60 жылдары [[Түрксіб]] темір жолы басқармасында
* 1960 – 64 жылдары [[Текелі]] қалалық комитетінің 1-хатшысы
* 1965 – 70 жылдары құрылыс министрінің орынбасары
* 1971 – 73 жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы]] комитетінің 2-хатшысы болды
* 1973 – 80 жылдары Маңғыстау облыстық комитеттің 1-хатшысы, 1980 – 83 жылдары Қазақ КСР-і ХШЖК-нің директоры қызметтерін атқарды. 
* [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің 9-10 шақырылымдарының депутаты.
* Октябрь революциясы, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл жұлдыз ордендерімен, медальдармен марапатталған.&lt;ref&gt;«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1 наурызда туғандар]]
[[Санат:1921 жылы туғандар]]
[[Санат:Шу ауданында туғандар]]
[[Санат:26 қазанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1983 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан вице-министрлері]]
[[Санат:Қазақстан КП Маңғышлақ облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>isy4l5pcsscvlto2dzg7szrf1u7z05x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Федорович Горин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56141</id>
    <revision>
      <id>3623284</id>
      <parentid>2432135</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="akk7mwuus71jy2vje8naahrg7g67d69" xml:space="preserve">'''Александр Федорович Горин'''(1935 жылы туған, [[Ресей]], [[Саратов]] облысы, [[Бакурский]] ауданы, [[Курчи]] ауылы) – техника ғылымы докторы (1997ылы). Бүкілодақтық темір жол  институтын ([[1964]]ж.) бітірген. 1959–1966 жылдары [[Вагон депосы]]нда [[дәнекерлеуші]], шебер [[технолог]], [[вагон]] депосының тәжірибелік цехында шебер (1966–1970ж.), Бүкілодақтық теміржол және көлік ғылыми-зерттеу институтының аспиранты, автотежегіш шаруашылығы бөлімінің [[инженер]] (1970–1974ж.), [[Орал]] бөлімшесінде [[кіші]] ғылыми қызметкер (1974–1975ж.), Жобалау-техника ғылыми-зерттеу институтының лаборатория меңгерушісі (1975–1981 жылдары), [[Батыс Қазақстан]] ауыл шаруашылық институтының кафедра меңгерушісі (1981–1988) болып істеді. 1988 жылдан [[Батыс Қазақстан]] аграрлық университетінің доценті қызметін атқарады. 40-тан аса ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references&gt;

{{Суретсіз мақала}}</text>
      <sha1>akk7mwuus71jy2vje8naahrg7g67d69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623285</id>
      <parentid>3623284</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1595" sha1="klh7uu1gmebrcslm4zfkk87a7t0u4qv" xml:space="preserve">'''Александр Федорович Горин'''(1935 жылы туған, [[Ресей]], [[Саратов]] облысы, [[Бакурский]] ауданы, [[Курчи]] ауылы) – техника ғылымы докторы (1997ылы). Бүкілодақтық темір жол  институтын ([[1964]]ж.) бітірген. 1959–1966 жылдары [[Вагон депосы]]нда [[дәнекерлеуші]], шебер [[технолог]], [[вагон]] депосының тәжірибелік цехында шебер (1966–1970ж.), Бүкілодақтық теміржол және көлік ғылыми-зерттеу институтының аспиранты, автотежегіш шаруашылығы бөлімінің [[инженер]] (1970–1974ж.), [[Орал]] бөлімшесінде [[кіші]] ғылыми қызметкер (1974–1975ж.), Жобалау-техника ғылыми-зерттеу институтының лаборатория меңгерушісі (1975–1981 жылдары), [[Батыс Қазақстан]] ауыл шаруашылық институтының кафедра меңгерушісі (1981–1988) болып істеді. 1988 жылдан [[Батыс Қазақстан]] аграрлық университетінің доценті қызметін атқарады. 40-тан аса ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}</text>
      <sha1>klh7uu1gmebrcslm4zfkk87a7t0u4qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леонид Яковлевич Гуревич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56933</id>
    <revision>
      <id>3623292</id>
      <parentid>3384652</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1639" sha1="qhpo41x1pmt1l8ou61u0875tmlbt9cl" xml:space="preserve">'''Леонид Яковлевич Гуревич''' (1950 ж.т., Алматы қ.) – тарих ғыл. докт. (1995), [[профессор]] (1997). ҚазМУ-ды (1973, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. [[Қарағанды]] политех. институтының (қазіргі [[Қарағанды]] мемл. тех. университеті) Жезқазған бөлімшесінің оқытушысы (1975–1979), Қазақ КСР-і Жоғары және орта арнаулы білім беру мин-лігінің [[Қоғамдық]] ғылымдарды оқыту басқармасының инспекторы (1979–1983), Алматы халық ш. институтының доценті (1983–88), кафедра меңгерушісі (1988–1990), [[ҚР]] ғылым академиясының Тарих, археология және этнология институтының докторанты (1990–1993), [[Қазақ]] мемл. басқару академиясының доценті (1994–1995), 1996 [[жылдан]] проф. қызметтерін атқарады. 50-ден астам ғыл. еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>qhpo41x1pmt1l8ou61u0875tmlbt9cl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623293</id>
      <parentid>3623292</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1652" sha1="hzkb7m4khtfs673j3031m59aj17ecut" xml:space="preserve">'''Леонид Яковлевич Гуревич''' (1950 ж.т., Алматы қ.) – тарих ғыл. докт. (1995), [[профессор]] (1997). ҚазМУ-ды (1973, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. [[Қарағанды]] политех. институтының (қазіргі [[Қарағанды]] мемл. тех. университеті) Жезқазған бөлімшесінің оқытушысы (1975–1979), Қазақ КСР-і Жоғары және орта арнаулы білім беру мин-лігінің [[Қоғамдық]] ғылымдарды оқыту басқармасының инспекторы (1979–1983), Алматы халық ш. институтының доценті (1983–88), кафедра меңгерушісі (1988–1990), [[ҚР]] ғылым академиясының Тарих, археология және этнология институтының докторанты (1990–1993), [[Қазақ]] мемл. басқару академиясының доценті (1994–1995), 1996 [[жылдан]] проф. қызметтерін атқарады. 50-ден астам ғыл. еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>hzkb7m4khtfs673j3031m59aj17ecut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лимон қышқылы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58267</id>
    <revision>
      <id>3623267</id>
      <parentid>3597132</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1233</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Көмірқышқылдардың лимон қышқылына дейін ашылуы */</comment>
      <origin>3623267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3740" sha1="4922q0fll7r5o4yq3y7p6c8zzrxzhsg" xml:space="preserve">'''Лимон қышқылы''' — суда жақсы еритін түссіз [[кристалдар]]. Ол [[лимон]]да, [[қарақат]]та, [[Итбүлдірген|итбүлдіргенде]], [[шетен]] жидегінде, [[қызылшада]] болады. Оны [[жеміс]] суларына, [[кәмпит]]терге, дәрі-дәрмектерге үстеме ретінде және тамақ ([[қайнатпа]], [[кисель]], [[қырыққабат]] сорпасы, [[балық]] және т.б.) дайындағанда пайдаланады. Химиялық формуласы - C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7.&lt;/sub&gt; 

==Көмірқышқылдардың лимон қышқылына дейін ашылуы==
Қанттың лимон қышқылына айналуында зең саңырауқұлақтары, оның ішінде аспергиллус нигер негізгі роль атқарады.
Сондықтан бұл микроорганизм техникалық жолмен қанттан лимон қышқылын алуда кеңінен қолданылады. Соңғы кездерге дейін лимон қышқылы лимон жемісінен алынатын. Онда 7—9%-тей лимон қышқылы болады. Едәуір мөлшерде лимон қышқылын өндіру үшін көп мөлшерде лимон жемісі қажет болар еді және лимон қышқылын бұлай өндіру өнеркәсіп үшін экономикалық жағынан тиімсіз. Сондықтан да ғылым бұл мәселені микроорганизмдерді пайдалана отырып шешу керектігін ұсынды. Лимон қышқылын алу үшін алдымен аспергиллус нигерді құрамында 20% қанты бар, 0,3% азот қышқыл аммоний тұзы бар қоректік ортада +30—32°-та өсіреді. Екі тәуліктен кейін бүл ортаның бетінде саңырауқұлақ қалың қыртыс түзіп өседі. Осы кезде оның астындағы коректік ортаны ағызып алады да саңырауқұлақты қайнатылып суытылған сумен жуады. Осы ыдысқа енді таза, алдын ала қайнатылған құрамында қоректік тұздары жоқ таза қант ерітіндісін құяды. Осы кезде саңырауқұлақ қанттан лимон қышқылын тез арада түзе бастайды. Мұндағы ашыту үшін салынған қанттың 50—60%-тейі лимон қышқылына айналады. Бұдан әрі оны тазартады да техникалық қажетке жұмсайды. Лимон қышқылымен бірге ерітіндіде көбінесе қымыздық қышқылы да түзіледі. Бұл процестің биохимиялық табиғаты жөнінде ғылымда бірқатар көзқарастар бар. Бірақ қай-қайсысы болмасын бүл құбылысты әлі толық дәлелдей алмай отыр.
&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ тілі терминдер сөздігі I том&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
*[[Лимон]]
*[[Лимон торты]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Оксиқышқылдар]]
[[Санат:Тағам қоспалары]]


{{stub}}</text>
      <sha1>4922q0fll7r5o4yq3y7p6c8zzrxzhsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар</title>
    <ns>10</ns>
    <id>58856</id>
    <revision>
      <id>3623223</id>
      <parentid>3621510</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3623223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="sqyt6mdg3ctoh1ydefyhz4v5ixo7nxc" xml:space="preserve">{{Басты бет/Түйін
| түйін = 
{{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі| Футболдан әлем біріншілігі]]{{*}}[[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] &lt;Small&gt;([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])&lt;/small&gt;
}}
&lt;!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --&gt;
[[Сурет:Prime Minister Keir Starmer meets Donald Tusk at EPC summit (55245478912) (cropped).jpg|оңға|100px]]
&lt;!-- Нақты оқиғалар --&gt;
* [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды.
* [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' (''суретте'') жуырдағы отставкасын жариялады.
* [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды.
* [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды.
* [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады.
* [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды.
{{Flatlist|
*'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]]{{*}}[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов|Төленді Ахметжанов]]{{*}}[[Тед Тёрнер]]{{*}}[[Бақыт Ниязбекқызы Түменова|Бақыт Түменова]]{{*}}[[Мұхтар Шаханов]]{{*}}[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев|Есмұхан Обаев]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sqyt6mdg3ctoh1ydefyhz4v5ixo7nxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Райымжан Мәрсекұлы Мәрсеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72071</id>
    <revision>
      <id>3623334</id>
      <parentid>3359759</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23139" sha1="0o6vy02dq1nes0shpi7emwyceibcw6v" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі        = Райымжан Мәрсекұлы Мәрсеков
| Шынайы есімі         = 
| Суреті               = Raimzhan Marsekov.jpg
| Сурет ені            = 500
| Атауы                = Райымжан Мәрсектің фотосуреті
| Титулы               = [[Алаш автономиясы|Алашорда автономиялы үкіметінің]] [[бас|басшыларының бірі]]
| Ту                   =Proposed Flag of the Alash Autonomy (horizontal).svg
| Ту2                  = 
| Басқара бастады      = [[13 желтоқсан]] [[1917]]
| Басқаруын аяқтады    = [[5 наурыз]] [[1920]]
| Ізашары              = 
| Ізбасары             = 
| Титулы_2             = 
| Ту_2                 = 
| Ту2_2                = 
| Реті_2               = 
| Басқара бастады_2    = 
| Басқаруын аяқтады_2  = 
| Ізашары_2            = 
| Ізбасары_2           = 
| Титулы_3             = 
| Ту_3                 = 
| Ту2_3                = 
| Реті_3               = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
| Титулы_4             = 
| Ту_4                 = 
| Ту2_4                = 
| Реті_4               = 
| Басқара бастады_4    = 
| Басқаруын аяқтады_4  = 
| Ізашары_4            = 
| Ізбасары_4           = 
| Туған күні         = 1877
| Туған жері         = [[Өскемен уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Дала Өлкесі]]
| Қайтыс болған күні   = белгісіз
| Жерленді             = 
| Діні                 = [[сүннет]]тілік [[ислам]]
| Әкесі                = Мәрсек Марсекұлы
| Анасы                = Танаева Бейілхан Омарқызы
| Жұбайы               = 
| Мамандығы            = публицист, ғалым, аудармашы, драматург
| Балалары             = 
| Партиясы             = [[Алаш партиясы|Алаш]]
| Білімі               = Омбы техникалық училищесі&lt;br &gt;Орман шаруашылығы институты ([[Санкт-Петербург]], [[Москва]] Заң және Сот институты)
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты                = 
| Commons              = 
| Марапаттары          =
}}
'''Райымжан Мәрсеков''' (1877 жылы [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Өскемен уезі]], Айыртау болысында туған, қайда, қашан қайтыс болғаны толық мәлім емес) — [[Алаш]] қозғалысының аса көрнекті қайраткері, Алаш қозғалысының негізін салушылардың бірі, [[Заңгер|заңгер]], [[Публицистика|публицист]], қазақтың мүддесін көздеп, қамын жеген [[ұлт]] ойшылы еді.

== Өмірбаяны == 
Әкесі Мәрсектің руы – [[Найман]] ішінде [[Терістаңбалы (ру)|Терістаңбалы]]&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Х.М.Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Найман |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2008|томы= 10|беттері= |барлық беті= 430|сериясы= |isbn= 9965-765-21-09|тиражы= 1000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk-KZ|url=https://semeylib.kz/?page_id=2888|title=Райымжан Мәрсеков (1879-1937) – Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы|access-date=2021-12-27}}&lt;/ref&gt;, анасының руы – [[Найман]]ның [[Қаракерей]] ішінде Жанай, атақты [[Тана мырза]]ның ұлы Омар мырзаның қызы Бейілхан ханым.&lt;ref&gt;http://alash.semeylib.kz/?page_id=373 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230414171146/http://alash.semeylib.kz/?page_id=373 |date=2023-04-14 }}&lt;/ref&gt;
Ес жиып, ат жалын тартып мінген кезінен баcтап талаптанып, білім іздеген. Өскемендегі уездік орыс-қазақ мектебін бітірген соң, Омбыдағы классикалық гимназияға оқуға түседі. [[Қазақ тілі|Қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] екі тілге бірдей жетік болып, зеректігімен жұрт назарына ілігеді. [[1897 жыл|1897 жылы]] гимназияны жаксы нәтижемен бітірген ол жоғары білім алуды армандап, алғаш [[Қазан университеті|Қазан университетіне]] түседі. 1899 жылы Санкт-Петербургтегі Император университетінің заң факультетіне ауысады. Университетті 1902 жылы заңгер мамандығы бойынша бітіріп шығады. Р.Мәрсеков қазақтан шыққан білікті заңгерлердің бірі еді. Әлеуметтік жағдай, заманның талабы Райымжанға тек қана заңгерлікпен шұғылдану жеткілікті болмайтынын ұқтырады. Ол қолына қалам алып, қазақ халқының рухани кұндылыктары, әлеуметтік әл-ауқаты туралы мақалалар жазып, дарынды публицист ретінде танылады.

Сол кездің өзінде 1899-1900 жылдары «Дала уәлаятының газетінде» оның ойлы мақалалары жарық көреді. Райымжан ол кездегі еңбектерінде әйел теңдігі мәселесін көтереді. Қазақ билерінің дау шешу әдістерінің астарын талдайды. Қазақ арасындағы сайлаудың халықты ірітуге бағытталған жиіркенішті сырын ашып көрсетеді. Қазақ халқының тарихы мен әлуметтік өмірін зерттеген еңбектері кезінде ғылыми ортаның қызу қолдауына ие болады. Сөйтіп, 1908 жылы Орыс география қоғамы Батыр Сібір бөлімінің Семей бөлімшесінің мүшесі болып қабылданады.

1902-1908 жылдары Семейдің округтік сотында қызмет атқарды. Ол кезде Семей округтік сотына қазақтардың істері көп келетін. Көбінше дауласқан екі жақтың екеуі де қазақ болып келеді. Мұндай істерде Райымжан әділдік ұстанымын сақтай отырып, ағайын арасының ашылып кетпеуіне септігі тиетін шешім қабылдауға тырысады. 1908 жылдан 1912 жылға дейін Омбының сот палатасында жұмыс істеген. Ол қандай жұмыс істесе де, ұлт тағдырына жанашырлық пейілінен айнымайды. 1912-1917 жылдар аралығында Семейде заңгер, адвокат болып істеген. Бұл қызметтерде ол асқан шешендігімен, парасаттылығымен халқы үшін қызмет етеді.

1912 жылдан кейін ол қоғамға толысқан, кемел ойлы қайраткердің көзімен қарай бастайды. 1912-1916 жылдары «[[Айқап]]» журналы мен «[[Қазақ газеті|Қазақ]]» газетінде жарық көрген патша үкіметінің отаршылдық саясатының сырын әшкерелеген мақалалары оның жанкешті ерлігін танытады. Ол өз шығармаларында қазақ қоғамы болашақта қалай дамуы қажет деген мәселе жөнінде де толғанады.

Райымжан Алаш қозғалысына құлшына араласып, оның жетекшілерінің біріне айналды. Алаш үкіметіне, қазақ халқына қалтқысыз адал қызмет етті. Саяси күрес барысында өзі де кемеліне келіп толысты. Халқының жоғын жоқтап, мүддесін қорғауды басты мақсатым деп білді. Қазақ халқының рухани жақтан толысуында Алаш зиялыларының орны ерекше. Олар қоғамның қай саласында жүрсе де, халықтың ұлттық өнері мен мәдениетін дамытуды назардан тыс қалдырмады. Солардың бірі Р.Мәрсеков еді. Ол Семейдегі «Сарыарқа» газетін ұйымдастыруға қатысты, біраз уақыт жауапты шығарушысы да болды. Бұл кезде ол Алаштың белсенді де белді қайраткерлерінің біріне айналды. 1915 жылы «Қазақ» газетінде жарияланған «Қазақ әдебиетінің жайынан» атты мақаласы қазақ әдебиетінің тарихын тану мен дәуірлеу туралы ғылыми ой бастауларының бірі болып қалды.

1917 жылы [[Семей|Семейде]] қазақ комитеті құрылғанда оның төрағасы болып сайланды. Сонымен бірге уақытша үкіметтің облыстық атқару комитетіне мүше болады. 1917 жылы 27 сәуір мен 7 мамыр аралығында Семей облыстық қазақ съезі өтеді. Осы съезді ұйымдастыруға мұрындық болған және жетекшілік еткен азаматтардың бірі ретінде тарих бетіне жазылды. Сол жылы кұзде Алаш партиясы атынан Бүкілресейлік құрылтай жиналысына депутат болып сайланды.

1918-1919 жылдары Семей облыстық жер басқармасының төрағасы болды. Осындай жауапты, лауазымды қызметтерде жүріп, қазақ қоғамында жаңаша сот қағидасын қалыптастыру, соттар ұйымдастыру, Алаш әскерін жасақтау, жер дауын шешу, елді азық-түлікпен қамту, қазақ жастарын оқыту ісін жүйелі жолға қою сияқты ұлттың көкейтесті мәселелеріне көңіл бөліп, соған пайдасы, себі тиетін қадамдар жасап отырған 1918-1919 жылдары Семейде Алаш әскері жасақталғанда, Р.Мәрсеков тағы да көш басынан табылады. Алашорда атынан [[Ахмет Байтұрсынов|А.Байтұрсынұлы]], [[Міржақып Дулатов|М.Дулатов]], [[Садық Аманжолов|С.Аманжоловпен]] бірге Шәуешек қаласындағы Ресей консулдығы арқылы қызылдарға қарсы күрес жүргізу үшін Қытай үкіметінен қару-жарақ алу туралы келіссөз жүргізуге қатынасқан. Алайда, бұл келіссөздің нәтижелі болмағаны белгілі. Өйткені А.Байтұрсынұлына 500 ат беремін деп ауызша уәде берген Таңғыт үкірдайдың өзін Қытай үкіметі кейін сол жомарттығы үшін өлім жазасына кеседі. Алашорда үкіметі таратылып, Қазақ автономиясы құрылғанда кеңес үкіметі Алаш зиялыларына кеңшілік жасағансиды. Шын мәнінде, ол ұлтын сүйген қайраткерлерге «түзелу» орайын беру еді. Осы орайда оларды қоғамдық жұмысқа да араластырған, солардың қатарында Р.Мәрсеков те үкімет жұмысына тартылады. 1920 жылдан 1922 жылдың маусым айына дейін Семей губерниялық атқару комитетінің ақпарат-нұсқау бөлімінде нұсқаушы-тексеруші болып қызмет атқарады. Шынына келгенде, осы кезден бастап қоғамдық саяси қызметтен шеттетіліп, кеңес үкіметінің жауы ретінде бақылауға, кейін қуғынға ұшырайды. Р.Мәрсеков 1922 жылы [[Қытай Халық Республикасы|Қытайға]] қашып өтеді. Сол жақтағы жергілікті ел оны құрметпен қарсы алады. Қоғам қайраткері Райымжан Мәрсеков 1937 «Халық жауы» деген атпен ұсталды.

Р.Мәрсековтің Қытайдағы тағдыры туралы дерек аз, сол аз деректердің өзінде қайшылықтар көп кездеседі. Р.Мәрсековтің қашан, қайда қайтыс болғаны толық мәлім емес. Бір деректерде «Құлжа тұрмесінде өлді» делінсе, екінші бір деректерде «Семей түрмесінде өлген» делінеді.&lt;ref&gt;« Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7&lt;/ref&gt;

== Райымжан Мәрсековтың фотосуреті ==
Қазақ елі егемендік алғалы Алаш арыстарына арнап көптеген зерттеу мақалалар мен кітаптар шығып жатыр. Сондай кітаптардың бірі &quot;Арыс&quot; баспасы басып шығарған Алаштың аса көрнекті қайраткері Райымжан Мәрсекұлының &quot;Қазақ қайда бара жатыр?&quot; Алматы, 2001 деген мақалалар топтамасы. Топтаманың соңғы беттерінде &quot;Өкінішке орай, оның фотобейнесі сақталмағандықтан кітап бетіне бере алмадық&quot;, - деп кітап құрастырушылардың бірі (С.Смағұлова) қынжылыс білдіреді.

Енді, Райымжан Мәрсекұлының балаң жас кезіндегі суретін архивтен іздестіріп тауып, сол бейне арқылы топсуреттегі сақа жігіт кезіндегі беймәлім суретін анықтауға мүмкіншілік туды.
[[Сурет:Ә.Бөкейханов және Р.Мәрсеков Алаш қозғалысына көмектескен Семей, Адтай қазақтарының игі-жақсыларымен бірге.jpg|alt=Семей қаласы, 1918ж, Солдан оңға қарай: 1-қатарда: 1) Антиков Жанабай, 2) Болғанбаев Жұбандық, 3) Абайұлы Тұрағұл, 4) Бөкейханов Әлихан, 5) Мәрсеков Райымжан, 6)? 2-қатарда: 1) ?, 2) Жәкежанов Мұқан, 3) Жанатаев Көкбай, 4)?|нобай|'''Ә.Бөкейханов және Р.Мәрсеков Алаш қозғалысына көмектескен Семей, Алтай қазақтарының игі-жақсыларымен бірге''']]
Суретте [[Әлихан Бөкейханов|Әлихан Бөкейханұлының]] Семей қаласына келуіне орай оны қарсы алып, Алаш партиясына материялдық көмек берген Семей, Өскемен, Зайсан уездерінің ауқатты адамдарымен бірге суректе түскен. Осы адамдардың басын қосып, көмек қорын ұйымдастырушы,  Өскемен уезінің зиялысы, Райымжан Мәрсековтың өзі  екені белгілі. Райымжан Әлихан Бөкейхановтың оң жағында отырған орта бойлы, костюм-шалбар киіп, зиялы азамат. Бұрын ол бейненің Райымжан екендігі белгісіз болып келген, кейін енді оның Р.Мәрсеков екендігі белгілі болды. Себебі: 1) Бозбала Райымжанның сақа жігіт Райымжанның бейнесіне сырттай ұқсатқызып үйлесіп, дәл келіп тұр, бет-әлбеті, шаш-мұрты дегендей. 2) Осы суреттегі бейненің бойы ортадан аласа екендігі көрініп тұр. Райымжанның бойы замандастарының жазуынша аласа бойлы болса керек. Мысалы, [[Көлбай Төгісов]] Райымжан туралы жазғанда: &quot;Райымжан бір қарыс бойымен қарсымда тұр еді&quot; немесе &quot;қоянның қалжасынан түңіл, бойын көріп&quot; (Райымжанның сөзінде шындық бар ма? // Көлбай Төгісов, Шығармалары. А., &quot;Алаш&quot; ,2003) - деп жазады.

== Документалды фильмдер ==
* «Тарих. Тағдыр. Тұлға». Райымжан Мәрсеков. «Абырой ісі» ([[Хабар (телеарна)|&quot;Хабар&quot;]], 21 желтоқсан 2019)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qCSm3hbHMLE&amp;t=7s..|title= Тарих. Тағдыр. Тұлға. Райымжан Мәрсеков. Абырой ісі|publisher=Хабар TANYM}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Менің атам Райымжан Мәрсеков&quot; ([[Jibek Joly (телеарна)|&quot;Kazakh TV&quot;]], 2013)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gbRNWCt4Pvg&amp;t=2s..|title= Faces of history - &quot; Менің атам Райымжан Мәрсеков &quot;|publisher=Қазақстан Тарихы}}&lt;/ref&gt; 
* &quot;Беймәлім Алаш. Райымжан Мәрсеков&quot; ([[Qazaqstan (телеканал)|&quot;Qazaqstan&quot;]], 5 желтоқсан 2019)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.youtube.com/watch?v=QuKVYAXY6-U..|title= Алаш. Райымжан Мәрсеков|publisher= Qazaqstan TV / Қазақстан Ұлттық Арнасы}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ХХ ғасырдың басындағы қазақ ағартушыларының саңлақтар тобы (Адамдар жолы, 2019) &quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_3xr98beWEg..|title= ХХ ғасырдың басындағы қазақ ағартушыларының саңлақтар тобы (Адамдар жолы, 2019)|publisher=Дорога людей}}&lt;/ref&gt;
* &quot; Алаш-Орда. Олардың берілгілері келмеді. Тарих құпиялары &quot; ([[Jibek Joly (телеарна)|&quot;Kazakh TV&quot;]], 2014)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vtrhHbIoyb4..|title= Алаш-Орда. Олардың берілгілері келмеді. Құпиялар|publisher= The2mproduction}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
*Дулатбеков, Нұрлан. Алаш ардақтылары : Санкт -Петербург іздері [Мәтін] / Н.  Дулатбеков. - Қарағанды : Болашақ -баспа, 2012. - 188 б.
*Қазыбек Н. Тасада қалған тарландар [Мәтін] : Танымдық мақалалар / Қазыбек Н. - Алматы : Білім, 2003. - 76 б.
*Қазыбекұлы, Нұрқасым. Ағалардан қалған із [Мәтін] / Н. Қазыбекұлы. - Алматы : Қазығұрт, 2011. – 376 б.
*Қамзабекұлы, Дихан. Алаштың рухани тұғыры [Мәтін] : ғылыми зерттеу / Д. Қамзабекұлы. - Алматы : Ел шежіре, 2008. - 357 б
*Қапанов Б. Нәрін, дарын, бәрін берген - туған жер [Мәтін] : очерктер / Б. Қапанов. - Өскемен : Рекламный Дайджест, 2008. - 703 б.
*Сыдықов, Мүсәйіп Қыдырқанұлы. Терістаңбалы шежіресі [Мәтін] : тоғыз таңбалы найман / М. Қ. Сыдықов. - Павлодар : Сытин, 2013. - 694 б.
*Өзбекұлы С. Арыстары Алаштың [Мәтін] : Тарихи очерктер / Өзбекұлы С. - Алматы : Жеті жарғы, 1998. - 192 б.
*Өзбекұлы С. ХVІІ ғасырдың соңы- XX ғасырдың бас кезеңінде Қазақстандағы саяси- құқықтық ой-пікірдің тарихы және қайраткерлері [Мәтін] : Автореферат / Өзбекұлы С. - Алматы : Б.ж., 1997. - 52 б.
*Әлина Р. Райымжан Мәрсеков – алыстағы жылдардың қасіретті тағдыры: (адвокат) // Дидар.-1999.-10 шілде.-2 б.
*Мәрсеков Р. // Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. 6- том.-Алматы, 2004.-427 б.

[[Санат:Алаш қозғалысы]]
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]</text>
      <sha1>0o6vy02dq1nes0shpi7emwyceibcw6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әріпбай Әлібайұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86314</id>
    <revision>
      <id>3623201</id>
      <parentid>3497295</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4026" sha1="a2h3wxhubcagg6pqmz4q6ckvxsmmqdv" xml:space="preserve">'''Әріпбай Әлібайұлы Әлібаев''' (12.1. [[1926]] жылы туған, [[Райымбек ауданы]], [[Жалаңаш]] ауылы) — қоғам және мемле­кет қайраткері, [[ауыл шаруашылығы]] ғылыми кандидаты (1968). 

[[Ұлы жүз]]дің [[Албан руы|Албан]] тайпасының [[Бозым (Ұлы жүз)|Бозым]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап
 |авторы         = Алмабеков Т.
 |бөлімі         = Албан ата энциклопедиялық шежіре.
 |бөлім сілтемесі  = 
 |тақырыбы         = 
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = 
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = 
 |жыл         = 2003
 |томы        = 
 |беттері     = 
 |барлық беті    = 1352
 |сериясы      = 
 |isbn         = 9965-00-838-8
 |тиражы       = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кітап
 |авторы         = Тынышбек Алмабекұлы
 |бөлімі         = 
 |бөлім сілтемесі  = 
 |тақырыбы         = Ұлы жүз Албан тайпасының Бозымынан тарайтын Сары руынан шежіресі
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = 
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = 
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = Тоғанай Т
 |жыл         = 2014
 |томы        = 
 |беттері     = 
 |барлық беті    = 456
 |сериясы      = 
 |isbn         = 978-601-7409-77-9
 |тиражы       = 300
}}&lt;/ref&gt;

[[1951]] жылы Алматы зоотехнологиялық-малдәрігерлік институтын бітірген соң, [[Алматы]], [[Талдықорған облысы]]ның шаруашылықтарында, пар­тия және кеңес ұйымдарында әр түрлі жауапты қызметгер атқарған. [[1962-64]] жылдары [[Шығыс Қазақстан облысы]] партия комитетінің, [[1964- 67]] жылдары Павлодар облысы партия комитетінің 2-хатшысы, [[1967-72]] жылдары [[Павлодар облысы]] атқарушы комитетінің төра- ғасы, [[1972-78]] жылдары Талдықорған облысы партия комитетінің 1-хатшысы. [[1978-85]] жылдары Қазақ КСР Ет және сүт өнеркөсібі министрі болды. [[1986]] жылы дербес зейнеткерлік демалысқа шығып, Қазақтың шабындық-жайылым институтын басқарды. Алыбаевтың [[Қазақстан]]да ауыл шаруашылығы салаларын дамыту мәселелеріне арналған бірнеше моноғрафиясы, сондай-ақ &quot;Замана толқындары&quot; ([[1999]]) атты естелігі мен жыр жинағы жарық көрген. Ленин, Халықтар достығы, 4 мәрте Еңбек Қызыл Ту, &quot;Құрмет белгісі&quot; [[орден]]дерімен марапатталған.&lt;ref&gt;Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}


{{Stub}}

[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>a2h3wxhubcagg6pqmz4q6ckvxsmmqdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Александрович Алябьев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91175</id>
    <revision>
      <id>3623250</id>
      <parentid>509113</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1766" sha1="1534r75bqykk7hlj4733z451h7xyy7l" xml:space="preserve">'''Александр Александрович Алябьев''' (15.8.1787, Тобын, — 6.3.1851, [[Мәскеу]]) — орыс композиторы. 1812 ж. [[Отан соғысы (1812—1814)|Отан соғысына]] қатысқан. 1825 ж. жаламен айыпталып, 1828 ж. [[Сібір|Сібірге]] (кейін Оңтүстік Орал, [[Орынбор]] мен [[Кавказ|Кавказға]]) жер аударылды. Орыс романсының шебері (әйгілі «Бұлбұл» өнінің авторы). Александр айдауда жүрген кезінде (1834-35) өзінің «Азиялықтар әндері» атты вокальдық циклін жазады. Мұнда [[қазақ]], [[башқұрт]], [[татар]], [[түрікмен]] халықтарының ұлттық әуендерін пайдаланды, ал «Қияның жас қыраны неге болмадым» әнін Александр «Қазақ әні» деп көрсеткен. Орынбор маңындағы қазақтар мен башқұрттардың ән-күйлеріне құлақ түріп, оған этнографиялық тұрғыда зер салды. Александрдың аяқталмаған «Аммалат-Бек» операсының қолжазбасында қазақ әнінің екі нұсқасы бар. Александр 1834 ж. Орал қаласында үрмелі оркестр ұйымдастырды. &lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Эндиклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>1534r75bqykk7hlj4733z451h7xyy7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623251</id>
      <parentid>3623250</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="297b9ubnzbke1r6libkl3uqcrhkn2gg" xml:space="preserve">'''Александр Александрович Алябьев''' (15.8.1787, Тобын, — 6.3.1851, [[Мәскеу]]) — орыс композиторы. 1812 ж. [[Отан соғысы (1812—1814)|Отан соғысына]] қатысқан. 1825 ж. жаламен айыпталып, 1828 ж. [[Сібір|Сібірге]] (кейін Оңтүстік Орал, [[Орынбор]] мен [[Кавказ|Кавказға]]) жер аударылды. Орыс романсының шебері (әйгілі «Бұлбұл» өнінің авторы). Александр айдауда жүрген кезінде (1834-35) өзінің «Азиялықтар әндері» атты вокальдық циклін жазады. Мұнда [[қазақ]], [[башқұрт]], [[татар]], [[түрікмендер|түрікмен]] халықтарының ұлттық әуендерін пайдаланды, ал «Қияның жас қыраны неге болмадым» әнін Александр «Қазақ әні» деп көрсеткен. Орынбор маңындағы қазақтар мен башқұрттардың ән-күйлеріне құлақ түріп, оған этнографиялық тұрғыда зер салды. Александрдың аяқталмаған «Аммалат-Бек» операсының қолжазбасында қазақ әнінің екі нұсқасы бар. Александр 1834 ж. Орал қаласында үрмелі оркестр ұйымдастырды. &lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Эндиклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}</text>
      <sha1>297b9ubnzbke1r6libkl3uqcrhkn2gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Kasymov</title>
    <ns>3</ns>
    <id>122375</id>
    <revision>
      <id>3623211</id>
      <parentid>3622780</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақалаларды рұқсатсыз жою */ Жауап беру</comment>
      <origin>3623211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176837" sha1="fz8od3we8dhfgjc3jmqubb8bpi0sk97" xml:space="preserve">{{Мұрағат|қыркүйек 2011 — қаңтар 2015|қаңтар 2015 — 2016 қаңтар|қаңтар 2016 — қаңтар 2017|қаңтар 2017 — сәуір 2019|маусым 2019 — желтоқсан 2020|ақпан 2021 — қаңтар 2022|ақпан 2022 — қаңтар 2023|қаңтар 2023 — сәуір 2024}}
{{астынан}}

== Жою №1 ==

Қайырлы күн. Мына қажетсіз айрық бетті &lt;s&gt;Мұқыр ауылдық округі&lt;/s&gt; жою керек болып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 05:29, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)

:Алматы облысындағысының атауы шынымен Мұқыры ма? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:34, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)
::Иә, шынымен Мұқыры. Орысшасы ''Мукры''. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:51, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05)
:Жетісу облысында мұндай ауыл бар ғой [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:51, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)

== Павел Архипович Загребельный‎ ==

Павел Архипович Загребельный‎ мақаласынан не үшін «КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері» деген санатты алып тастадың? Себебін айта кетсең, келесіде қоймас үшін. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:38, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)
: Түсіндім, кешірерсің, автоматты шығатын болып тұр ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)
::Кеш жарық {{@|Мағыпар}}! Сонымен қатар {{tl|туғанжері}}, {{tl|қайтысболғанжері}} деген үлгілерді қолдансаңыз, автоматты түрде туған/қайтыс болған жерлердің санаты пайда болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:58, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)

== Үлгі:Азаматтық қақтығыс ==

Қайырлы күн, ''[[Үлгі:Азаматтық қақтығыс|Азаматтық қақтығыс]]'' үлгісін дұрыстап жібересіз ба? ''Себеп'' деген істемей тұр. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:30, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)

:Сосын, ''Нәтиже'' дегенде алғашқы сөйлемде * белгісі істемейді, мысалы [[Қазақстандағы жер наразылығы (2016)]] мақаласында көрсеңіз болады. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:41, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)
:Иә, енді істейді. Бірақ &quot;жұлдызшаны&quot; білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:29, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)
::{{@|Casserium}}''*'' барлық үлгілерде солай дұрыс көрсетпейді, метауикиден болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:15, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)
:::Иә солай шығар онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:27, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)

== Албан тілі мақалам жоққа шығарылды.  ==

Менің жақында істегем мақаламда қате кеткен болар, мақаланың қате кеткен жері бар ма? Болмаса жоққа шығарудың себе не? [[Қатысушы:Nafpeg|Nafpeg]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 17:21, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)
:Себебі, сіз аудару функция арқылы мақаланы аяғына дейін өңдеген жоқсыз. Тыныс белгілер, дереккөздер арасында интервал қалып қойған, сонымен қатар дайын үлгіні пайдаланбай отырсыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:46, 2024 ж. мамырдың 9 (+05)

== Мақалада қате бар ==
Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] суретті жойып жіберген екен. Қырғызша нұсқасындағыдай түзеп жіберсеңіз керемет болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.97.162|37.99.97.162]] 17:42, 2024 ж. мамырдың 11 (+05)
: Қайырлы күн! Суретті түзеп қойдым;-[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:52, 2024 ж. мамырдың 11 (+05)

== Қате ==

Қайырлы кеш. Біраздан бері [[Үлгі:Елді мекен-Қазақстан]] дұрыс істемей тұр. Атырау облысының барлық елді мекендерінде '''&lt;imagemap&gt;: 2 жолдағы кескін жарамсыз, әрбір жол мынаның біреуінен басталу қажет:''' деген жазу шығады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:06, 2024 ж. мамырдың 15 (+05)
::{{@|Casserium}}, үлгі қате емес. Позкарта үлгісіне қосымша үлгі жасалды. Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:39, 2024 ж. мамырдың 16 (+05)
:::Көп рақмет -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:52, 2024 ж. мамырдың 16 (+05)

== Жеңіл атлетші ==

Сәлеметсізбе! Жеңіл атлетші‎ үлгісі дүрыс істемей жатыр. ең төменгі жағында ақпаратты көрсетпейді (10 000м ден бастап). мүмкін шаблон тым созылғандықтан шығар? қалай түзетуге болады? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:54, 2024 ж. мамырдың 18 (+05)
:{{@|TalgatSnow}}Қайырлы күн, уақыт болғанда тексерістен өткіземін. Ұзақ үлгі екен, асықпай қарау керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 16:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05)
::Ok [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05)

== Мақалаларды жою ==

Қайырлы кеш, мына мақалаларды жоюға ұсынамын.
* &lt;s&gt;Атбасар түсті металдар тресі (Атбасцветмет)&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы – ХІХ ғасырдың басында Ертістің оң жағалауына көшу.&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Қорғанысқа және басқаруға жұмсалатын шығыстар&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Гринвуд Джеймс&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Зат мөлшері. Авогадро саны. Молярлық масса&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Ең кіші шекті өлшем&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Ең үлкен шекті өлшем&lt;/s&gt;
* ''Есенжол Қаниұлы Әлиаров''
* &lt;s&gt;Шіркеулік славянизмдер&lt;/s&gt;
* ''Байзақ ауданының ескерткіштері''
* &lt;s&gt;Иоганни Густав Ренат&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Әбілқайыр Мұқамбет Ғази Баһадур хан&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Әуе-десанттық күштер күні&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Өздігінен даму&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Сесиль Джон Родс&lt;/s&gt;
[[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 02:25, 2024 ж. мамырдың 20 (+05)

:Қалғандары не себеппен жойылмады? [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 04:37, 2024 ж. мамырдың 21 (+05)

== Үш мақала жою ==
Мыналарды жоюға ұсынамын:
* &lt;s&gt;Өзіндік маркетинг&lt;/s&gt;
* ''Өзін-өзі өлтіру‎''
* &lt;s&gt;Мен&lt;/s&gt;
--[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 14:38, 2024 ж. мамырдың 24 (+05)

== Өзін-өзі өлтіру‎ ==
Бұл мақаланы неге жоймадыңыз? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 13:30, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:{{@|Жанна Ж}} Керек мақала, әлде дубликаты бар ма? Ретке келтіру керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:43, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:: Ол сізге не үшін керек? Оны қашан ретке келтіресіз? Менің ойымша, бұл мақала қажет емес. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 07:18, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::{{@|Жанна Ж}}, маған керек деп жазбадым, сосын мен ретке келтіремін деген жоқпын. Мақала маңызды, сіз жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді. Сіздің талқылау бетіңізге қалдырып кеткен жұмысты жасасаңыз дұрыс болар еді, уақытыңыз бен ынтаңыз бар сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:54, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::: Бірақ мен айтқан ''Өзіндік маркетинг'' және ''Мен'' мақалаларын жойдыңыз ғой. Оларды талқыға салған жоқсыз. Ендеше мына мақаланы да жойыңыз. Оның тіпті '''Суицидтік ой''' деген дубликаты да бар. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:56, 2024 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Жанна Ж}} Себебі басқа тілмен байланыспаған, сондықтан маңыздылығы төмен болғандықтан, жойылды. Ендеше жойыңыз деп бұйрық бере алмайсыз, мұнда өз еркімен. Қай нұқасының атауы ресми түрде дұрыс, соны қалдыру керек. 

Сізге айтылған жұмысты орындау қолыңыздан келмейтін сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:30, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
: Мен сізді түсінбей отырмын: сапасы жоғары ''Өзіндік маркетинг'', ''Өздігінен даму'' және ''Мен'' мақалаларын сіз оңай жойып, сапасы төмен ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын белгісіз бір себеппен қалдырып отырсыз, оның тіпті дубликаты да бар. Бұл екіжүзділік пе? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:26, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
: Жалпы сіз маңыздылықтың басқа тілдерге қатысы жоқ екенін білмейді екенсіз. Бірақ бұған соншама қадалып қалсаңыз, мысалы, ''Мен'' мақаласының 27 интеруики сілтемесі бар екенін біліп жүріңіз. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:32, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
::{{@|Жанна Ж}}Жақсы, сізге айтылған жұмысты білмейді екенсіз. Жасай алмайды екенсіз, бірақ маған сын айтып, білгіш болып, екіжүзділік танытып отырсыз. Немесе өтірікші екенсіз. 134 мақаланы тексерістен өткізіп, жоюға болатын мақалаларға үлгі қалдырып кетсеңіз. Ақыры сондай нәрсенің сарапшысына қатты ұқсайсыз. Іске сәт. Уақыт пен энергияны маған құртпаңыз, өмір онсызда қысқа. Пайдалы нәрсеге жұмсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:09, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
::: Әңгімені басқа жаққа бұрудың шебері екенсіз! Екіжүзділік дегеніміз екі бірдей тақырыпты қарама-қарсы тәсілдермен шешу. Мысалы, мен айтқан '''Өзіндік маркетинг''' мақаласын сіз тез-ақ жоя салдыңыз, бірақ мен айтқан ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын сіз «жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді» деген сылтаумен қалдырдыңыз. Яғни мұнда екіжүзділік таныттыңыз!!! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:38, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:{{@|Жанна Ж}}Егер басқа сұрақтарыңыз бен артық әңгімеңіз бітсе, құр босқа менің мазамды алмаңыз. Сау болыңыз, іске сәт --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:00, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:: Екіжүзді болып танылмас үшін жаңағы үш мақаланы жойғандай [[Өзін-өзі өлтіру]] мақаласын да жойыңыз! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:06, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::Ол мақаланы не себеппен жою керек? '''Біріншіден''', бұл бетке көп бет сілтеніп тұр. '''Екіншіден''', энциклопедиялық маңызы сіз айтқандай жоқ емес айтарлықтай маңызы бар ([[wikidata:Q10737|141 тілде жазылған]]). '''Үшіншіден''', мақаланы жоюға [[Талқылау:Өзін-өзі өлтіру#Жедел жоюға ұсынысы|қарсылықтар бар]]. Нақты аргументтер ұсынсаңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::: Бірақ ол '''Өздігінен даму''' және '''Мен''' мақалаларын жойды ғой. Олардың сапасы шамамен бірдей, оларға да көп тілде сілтеме қойылған. Бұл кедергі болған жоқ қой. Сонда бұны да жойсын, әлде алдыңғы мақалаларды қайтара ма? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::::Тағы айтам '''нақты аргументтер''' келтірсеңіз. Өздігінен даму бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Өздігінен даму|еш бет сілтеніп тұрған жоқ]], ал Мен бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Мен|2 бет қана сілтеніп тұр]]. Сонымен қатар, бұл мақалалар көлемі аз және сапасы жағынан өте нашар жазылған. Өтіп кеткен нәрсені қайта қозғаудың қажеті жоқ. Осымен бұл тақырып жабылсын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 03:00, 2024 ж. маусымның 2 (+05)

== Күндерек ==

Сәлеметсізбе! неліктен басты беттегі күндерек жаңартылмайды? кейбір күндері мүлдем бос тұр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:{{@|TalgatSnow}} Кеш жарық, себебі ешкім жасамаған, жасалғандардың өзі ескі ақпарат сияқты. Егер ынтаңыз болса жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:47, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
::жазсам қосқан ақпарат басты бетте көрстілмейді. Бетті жаңалау батырмасы істемейді [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:28, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::{{@|TalgatSnow}} қайырлы күн! Сіз тек ақпаратты «26 мамыр» сияқты деген бетке қосып жатқанға ұқсайсыз. Басты беттегі күндеректі өңдеу үшін «Уикипедия:Бүгін/26 мамыр» дегенді өңдеу қажет -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 13:10, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
::::Ок [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 13:23, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)

== [[Әйелдердің қоғамдағы орны]] ==
Kasymov, сізге не болды??? Бұл мақалаға енгізіп жүрген түзетулерімді неге жойып жүрсіз? Бір жерден қатені таптыңыз ба? --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:49, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
:{{@|Амантаева Дарига}} Ешнәрсе болған жоқ) Сіз мақалаға тікелей қатысы '''жоқ''' сөздерге сілтеме қойып жатыр екенсіз. Олай дұрыс емес, ''Әйелдердің қоғамдағы орны'' мақаласында ''генерал'', ''қазақ әйелдері'' (жоқ мақала, әрі ондай мақала болмайды да) сөздерге сілтенген соң кері қайтардым. Сіз қойған санатты қойдым --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:04, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:: Салт-дәстүр, қоғам, дала сөздерінің бұл мақалаға қатысы жоқ деп неге санайсыз?  Тарихымызда болған төрт әйгілі әйелдің есіміне сілтеме қосу қалайша бұл мақалаға қатысты емес болады? Қайтарыңыз ол сілтемелерді... --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:26, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:::Есімдерді сілтеймін, бірақ сал-дәстүр сияқты сөздер мақалаға тікелей қатысы жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:02, 2024 ж. маусымның 1 (+05)

== Аралтұз ==

Қайырлы күн, ''Аралтұз'' мақаласын жойып, &lt;s&gt;Аралтұз комбинаты&lt;/s&gt; мақаласын ''Аралтұз'' бетіне жылжытсаңыз. Себебі ол бұрын басталған және мен оны толықтырдым. 

Сосын ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық кеңес'', ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім'' мақалаларын жоя салсаңыз. Арал теңізі мәселелері жөніндегі келісім дубликаты. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:58, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)

== Сайт ==

Қайырлы кеш. [[Үлгі:Компания|Мына үлгінің кодына]] сайтқа қойылатын ''URL'' үлгісін қоса қоясыз ба. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:{{@|Casserium}}, өңдеуге болады. Болғаннан кейін, жаза салыңыз. Қайтадан жабамын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:46, 2024 ж. маусымның 2 (+05)
::Рақмет, қостым. Жаба берсеңіз болады -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:52, 2024 ж. маусымның 4 (+05)
:::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], Енді [[Үлгі:Мемлекеттік орган|мына]] үлгіні уақытша аша тұрасыз ба. Өткендегі себеппен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 6 (+05)
:::Қайырлы күн, сіздер осы [[Үлгі:Компания]] үлгісінде логотиптен бөлек '''сурет''' бөлімін қоса аласыздар ма, яғни компания логотипі сосын астында мысалға штаб-пәтерінің суреті тұрады. Мәселен, орыс уикипедиясындағы [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Apple Apple] мақаласынан қарасаңыздар болады. Солай істелсе, жақсы болар еді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. маусымның 6 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], екі үлгіні қайта аша қойыңызшы онда. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:47, 2024 ж. маусымның 7 (+05)
:{{@|Casserium}}, {{@|Тұран}} дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:53, 2024 ж. маусымның 10 (+05)

== [[Әйелдің отбасындағы орны]] ==

Сіз антифеминистсіз бе? Бұл мақаланы неге жойдыңыз? Өте жақсы жазылған мақала еді ғой. [[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 19:04, 2024 ж. маусымның 3 (+05)
:Иә ''сексистпін''!! Мақаланың маңыздылығы төмен, мәселе әйел, ер болсын! Энциклопедиялық мақалаға қандай қатысы бар??? 

Неге жойдыңыз деудің орнына, ойыңызға келгенін ойланбай жазуға бола ма?!. Ескерту, бір-бірімізді танитын құрбы емеспіз, этика пен шекараны ұстаңыз! --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:50, 2024 ж. маусымның 4 (+05)

:Админ дұрыс айтады. Сексист болу ең ауыр күнәлардың бірі болып саналады. Ол Ібіліс шайтанның ісі ғой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:36, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

== Медиа Уики ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Уикипедияда [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Tooltip-n-portal/kk-cyrl Translatewiki] сайтында аударылып қойған [[МедиаУики:Tooltip-n-portal]] [[МедиаУики:Articleexists]] бар. Соны жою мүмкін бе екен?&lt;/s&gt; -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. маусымның 7 (+05)

== Procter &amp; Gamble ==

''Проктер мен Гэмбл'' мақаласын '''Procter &amp; Gamble''' деп жылжытып бересіз бе? Себебі бұл компанияның ресми атауы. Сосын, &lt;s&gt;Проктер және Гэмбл&lt;/s&gt;, ''Проктер мен Гэмбл'' жоя салу керек, ешкім олай іздемейді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 01:24, 2024 ж. маусымның 9 (+05)
:{{@|Тұран}} Дайын, есік атауға мақалалар сільеніп тұр  --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:55, 2024 ж. маусымның 10 (+05)
::Рақмет, оны өзім жөндей саламын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:23, 2024 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] енді &lt;s&gt;Проктер мен Гэмбл&lt;/s&gt; жоя салыңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 11:08, 2024 ж. маусымның 11 (+05)

== Жақсы мақалалардағы хаос ==

Сәлеметсіз бе, Kasymov мырза! Жақсы мақалаларда бүртүрлі жағдай. [[Қымыз]] мақаласы жақсы мақалалар қатарында болса да, ол таңдаулы мақала белгсіне ие. [[Биология]] мақаласында белгі мүлдем жоқ. Бұл ситуацияны түзейсіз бе [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 00:35, 2024 ж. маусымның 13 (+05)
:{{@|Рахман999}}Кеш жарық, шешімді қателеспесем Амангелді мен Нұрлан мырзалар шешкен. Солардан нақты жауап алып, түзетпесе. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:05, 2024 ж. маусымның 14 (+05)
::Солардан сұрап көрейім бе? [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 02:08, 2024 ж. маусымның 14 (+05)
:Иә --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:09, 2024 ж. маусымның 14 (+05)

== Вандализм  ==

‎Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушы менің [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты (финал)]] мақаламды жойып, жылжытудың орнына көшіріп басқа атпен бастады [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)]]. өзгенің еңбегін өзіңе жатқызу админге сай келмейтін нәрсе. бұған дейін менің рұқсатымсыз жеке бетімді бастап өндеген [[Қатысушы:TalgatSnow]]. сан үшін мақалаларды бастап бітірмейді:[[Футболдан Литва чемпионаты 2023]], [[Футболдан Украина кубогы 2021/22]]. мақала санатаулары дұрыс емес. әрекет етуіңізді сұраймын
@[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]], @[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:13, 2024 ж. шілденің 17 (+05)
:{{@|TalgatSnow}}Қалпына келді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:46, 2024 ж. шілденің 18 (+05)
::@[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] біреудің мақаласын жойып дәл сол мәтінді өз атыңызбен жариялағыңыз шындық па? @[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] осылай шағымданып жатыр екен, бұл тіпті бір жарым жыл бұрынғы талқыалу, енді телеграмдағы топта шағымданып жатыр. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:10, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
:::Бұл бетті де [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]. Егер мен бұл бетке редирект жасамағанымда - [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]] жағдай дәл осындай болар еді. Ол жәй ғана атауын өзгертпейді, бірақ мәтінді авторлығын көрсетпестен көшіріп алады [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:04, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)

== Мақаланың көрінуі ==

Қайырлы күн!

[[Айбар Қайнарұлы Олжаев]] мақаласы неге гуглдан іздесе шықпайды? Тек уикидің ішінен іздегенде ғана шығады екен. 

Жауабыңызға алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. шілденің 22 (+05)
:{{@|Daniyal.aidarov5}} кеш жарық, меніңше біршама уақыт керек сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:54, 2024 ж. шілденің 22 (+05)

== Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone, 

We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have.

This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called &quot;regional wishlist list&quot;), and many other options.

''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.''

Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here''']

Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Мақаладағы қате ==

Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] Instagram-парақшасы қате сілтемеге жолдайды екен. Сілтемені алып тастасаңыз жақсы болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.45.88|37.99.45.88]] 18:49, 2024 ж. шілденің 27 (+05)
:Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:38, 2024 ж. шілденің 29 (+05)

== [[Жоба:Инкубатор/Astana Vision]] ==

Қайырлы күн Мен өңдеуге жіберген мақаланы тексере аласыз ба? Қарау кезегінде әлі көп мақалалар бар екенін түсінемін және осы мақалаға ерекше назар аударғаным үшін кешірім сұраймын. Алдын ала көп рахмет! [[Қатысушы:Nomini Meo|Nomini Meo]] ([[Қатысушы талқылауы:Nomini Meo|талқылау]]) 13:48, 2024 ж. тамыздың 9 (+05)

== Мақаланы жою ==

Какого хуя менің қазақша мақалаларымды жоясыз ? Мен оларды орысша мақаладан өз қолыммен аударып, толықтай өзім өңдеп жарияласам, өшіріп тастағансыз. Какого хуя ? Қазақ тіліне деген құрметсіздік пе ?[[Қатысушы:Balgymbek Has Been|Balgymbek Has Been]] ([[Қатысушы талқылауы:Balgymbek Has Been|талқылау]]) 07:37, 2024 ж. тамыздың 14 (+05)
:{{@|Balgymbek Has Been}} Мақалаңызда '''қ**тақта''' ақпарат жоқ екен, саған ескерткенмін! Мақаласымақты артынан құл сияқты тегін кім өңдеп толықтыру керек?? Дым ақпарат жоқ, өтірік аудару функциясы арқылы топаста жасай алады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2024 ж. тамыздың 16 (+05)

== &quot;Бергамаск Сиютасы&quot; мақаласы жойылды.  ==

Сәлеметсіз бе! Менің &quot;Бергамаск Сиютасы&quot; атты мақалам тамыздың 4, сағат 21:00-де жойылды. Не себеппен жойылғанын айтып береңізші, мен қателерін түзетіп қайта жазып көрейін. Деректер ағылшын тілді мақала нұсқасынан алынды өйткені қазақ тілінде Бергамаск Сиютасы туралы мәлеметтер жоқ. [[Қатысушы:Nafpeg|Бекзат Азатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 22:18, 2024 ж. тамыздың 17 (+05)
: {{@|Nafpeg}}Сіз мақала емес, жоба бастапсыз, атауы өзгеріп, тексерістен өтпей тұр: ''Бергамаск сюитасы'' --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:45, 2024 ж. тамыздың 19 (+05)

== Шақырым — километрдің қазақшасы ==

Қайырлы күн! Мен кей елді мекендердегі орысша сөздерді қазақшалап жатсам, оларды неге қайтадан орыс нұсқасына келтіріп жүрсіз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 13:35, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) Мысалы, мынау жерде [[Ақшоқы (Солтүстік Қазақстан облысы)]].
:{{@|Kyzyljar muzei}}Ресми түрде қалай? шақырым деген сөзге дереккөздер көрсетсеңіз. Халықаралық сөзді аударған дұрыс па? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:16, 2024 ж. тамыздың 22 (+05)
:: Ойбай, сіз жаңалықтарды қай тілде көресіз, оқисыз?! [https://egemen.kz/article/371013-kolik-infraqurylymyn-damytugha-568-mlrd-tenhge-bolinedi Мынау кешегі жаңалықта] басты газетте шыққан ақпарат — километр емес. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 07:03, 2024 ж. тамыздың 28 (+05)
:::{{@|Kyzyljar muzei}} Осы туралы телеграмм тобына қосылып, сонда талқылаңыз. Егер шақырым деген 100 пайыз сенімді болсаңыз СІЗ барлық мақала өзгерте аласыз ба???? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:44, 2024 ж. тамыздың 28 (+05)
:::: Бұл талқылайтын дүние емес. Бұны бәрі біледі, сізден басқа. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 09:03, 2024 ж. тамыздың 30 (+05)
:{{@|Kyzyljar muzei}} Сізден 100 пайыз дәлел болмағандықтан '''км''' қалады. ''Бұны бәрі біледі'', 20 млн халықтан немесе осында белсенді 250 қатысушыдан сұрадыңыз ба? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:21, 2024 ж. тамыздың 30 (+05)
:: Сіз теледидардан референдум сияқты сөздерді естіп, шақырым деген сөзді қалай елемей қалғансыз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 12:18, 2024 ж. қыркүйектің 1 (+05)

== Түркістан облысы бауырлас қалалары  ==

неге алынып тасталды? [[Қатысушы:Nurbol9393|Nurbol9393]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbol9393|талқылау]]) 18:53, 2024 ж. тамыздың 20 (+05)

== Үлгі-инфобокс керек еді ==

Қайырлы күн! Тарихи нысандар мен ескерткіштер бойынша енгізілген беттерді өңдеп, жаңа материалдар енгізбекші едім, соған үлгі-инфобокс жасап бере аласыз ба? (мен жасауды білмеймін). Жасау барысында үлгіде - атауы/суреті/орналасқан жері/ескерткіш түрі/кезеңі/авторы/нысан мәртебесі деген тұстар көрсетілсе. Мысалы, [[Тәнеке батыр мазары]]. Алдын ала рахмет! Салиха 16:39, 2024 ж. тамыздың 21 (+05)
:{{@|Салиха}} Кеш жарық, мысалға көрсетіп жіберсеңіз (үлгіні) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:17, 2024 ж. тамыздың 22 (+05)

:Қайырлы күн! Мысалы,
:{{Тарихи нысан
: | атауы =  Тәнеке батыр мазары
: | Суреті = 
: | сурет атауы = 
: | орналасуы =  Жетісу облысы, Ақсу ауданы
: | жасалу кезеңі = ХІХ ғасыр  
: | сәулетші =
: | мүсінші = 
: | нысанның түрі = қала құрылысы және сәулет 
: | нысан мәртебесі = киелі нысан 
:}}
: қосарыңыз болса қосуға болады. Салиха 11:06, 2024 ж. тамыздың 23 (+05)
:Жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:59, 2024 ж. тамыздың 24 (+05)

== “Мұса пайғамбар” мақалаға енгізілген өзгерістерді қайтару ==

Bekzat Alibek есімді қолданушы жазған мәтін Уикипедияның стильдік талаптарына сәйкес келмейді. Мысалы, бүкіл мәтін тек жеке және исламдық тұрғыдан сипатталған. (&quot;Ғ.С&quot;, стиль, анықтама) [[Қатысушы:Jondjas|Jondjas]] ([[Қатысушы талқылауы:Jondjas|талқылау]]) 09:24, 2024 ж. тамыздың 25 (+05)
:{{@|Jondjas}} Ол жағы дұрыс, бірақ сіз неге '''Киелі кітапқа''' сілтеп тұрсыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2024 ж. тамыздың 26 (+05)

== Мақалаларды жою ==

Ассалаумағалейкүм! [[Назар]] мен [[Абыл Өтембетұлы]] мақалаларын жоюға ұсынамын. Біріншісі түсініксіз, екіншісі қайталанған. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. тамыздың 25 (+05)

== Үлгі-инфобокс туралы ==

Қайырлы таң, Айдын! Тарихи нысанға үлгі-инфобокс жасауға мысал ретінде [[Қызыл таң маталар үйі]] бетін көріңізші, жаңа ғана жаздым. Салиха 11:30, 2024 ж. тамыздың 31 (+05)
:Жақсы, уақыт тығыз болғандықтан, уикипедияға көңіл бөле алмай жатырмын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:15, 2024 ж. қыркүйектің 2 (+05)

== Жою №2 ==
Кеш жарық! ''Асыл Тұрсынбекұлы Шубай''‎ және ''Әйел тілі'' мақалаларын жоюды ұсынамын. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:33, 2024 ж. қыркүйектің 5 (+05)
:Жойылды, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 14:35, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Мақалада қате бар ==

Қайырлы күн. [[Egov.Press|Мына мақаладағы]] Instagram сілтемесі дұрыс емес екен. Түзеп жіберсеңіз. egov.kz орнына egovpress болуы керек. [[Арнайы:Үлесі/37.99.44.42|37.99.44.42]] 09:58, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)
: Инстапарашаңызды түзеп қойдым. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 10:24, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Қ.К. Тоқаев туралы ==

Тоқаевтың Тимурдан басқа тағы Манира (1987 ж.т.) деген қызы бар екен ғой. Оны неге ешкім жазбайды ? Рақмет  [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 11:06, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Аналды секс ==
Сәлем, ''бұл мақаланы'' жою керек! Масқара емес пе? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:31, 2024 ж. қыркүйектің 11 (+05)
:Кеш жарық, енді ол масқара болғанда көп тілде жазылған, бар нәрсені қайтіп жоямыз. Басқа админдерден сұрап көріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:56, 2024 ж. қыркүйектің 12 (+05)

== Қазақстанның темір жол бекеттері ==

Жалпы фотосуреттер қосқанда түсірген жылы міндетті түрде болу керек деп ойлаймын. Себебі қай жылы түсірілгенін оқырман білу керек. Екіншіден сол суретті, мысалы вокзалдардың дизайны өзгерсе, қайта жіберсең сурет бар деп қабылдамайды, егер жылы болмаса. 
Мен 10 жылдан бері Фотопланета энциклопедиясына суреттер жіберіп жүрмін, бәрінде де түсірген күнін, айын сұрайды. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:54, 2024 ж. қыркүйектің 13 (+05)
:{{@|Мағыпар}}Кеш жарық, суреттің атауы ұзақ сияқты. Сипаттамасы бөлімінде бәрін жазып көрсетуге болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:21, 2024 ж. қыркүйектің 14 (+05)
::Жақсы, келесілерін қысқартармын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:40, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05)

== Үлгілер ==


== Үлгілер ==
Ассалаумағалейкум! [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасы]] мен [[КОНКАКАФ чемпиондары кубогы|КОНКАКАФ чемпиондар лигасы]]ның атауы өзгеріпті. Үлгілерді қайтеміз? Атауын өзгертеміз бе? --[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 12:27, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05)
:Кеш жарық! Навигациялық үлгілерді ма, егер сол болса иә. Әрі ескі атаудағы үлгіні жою керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:01, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05)

== Жою №3 ==
Қайырлы кеш. Мақала атауларын бір үлгіге келтіру үшін мына сілтеме беттерді жою керек болып тұр:
* ''КИМЭП''
* Үлгі:Кәрім Мәсімовтың министрлер кабинеті (2016 жыл 6 мамыр)
-- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:40, 2024 ж. қыркүйектің 30 (+05)
:{{@|Casserium}}Екіншісін не үшін жою керек? Атын өзгерту керек, тарихы сақталады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:45, 2024 ж. қазанның 1 (+05)
::Ол дубликат болып тұрған үлгі. Ішіндегі мазмұны [[Үлгі:Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті]] осы үлгімен біріктірілген. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:57, 2024 ж. қазанның 1 (+05)

== Санат ==

Кеш жарық! &quot;Қазақ билері&quot; санатында [[Би (өнер)]] мен [[Би (тұлға)]] аралас екен. Бұл санатты [[Би (өнер)]]-ге қалдырып, қазақ тұлғаларын &quot;Қазақ би-шешендері&quot; санатына көшірсек қайтеді? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:19, 2024 ж. қазанның 2 (+05)

* Санаттар дұрысталды, мәселе шешілді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:39, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

== Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone,

During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''.

I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі ==

Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі:

1.0 – ''Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы'' (жақсысы) 

1.1 – &lt;s&gt;Қазақ хандығындағы биліктің жойылуы&lt;/s&gt;

1.0 – Саңырақ Тоқтыбайұлы батыр (жақсысы)

1.1 – Саңырық Тоқтыбайұлы

1.2 – Саңырақ батыр Тоқтыбайұлы

1.0 – Хангелді Сырымбетұлы

1.1 – Ханкелді батыр 

1.0 – олбарыс би

1.1 – Жолбарыс Жылқайдарұлы

1.0 – Әлмерек абыз

1.1 – Әлмерек Жаншықұлы

[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:03, 2024 ж. қазанның 9 (+05)

== Translation request ==

Hello, Kasymov.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:14, 2024 ж. қазанның 14 (+05)

== Координаттар ==

Ассалаумағалейкум! Қала туралы мақала жазғанда картадан географиялық орнын көрсетпей жатыр ғой. [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 13:50, 2024 ж. қазанның 28 (+05)
: Уағалейкум салам! Бұл кемшілік кейбір үлгілердің әлі жазылмағанына байланысты болып отыр. Мысалы, мен екі жаңа үлгіні жүктеп қойдым, енді [[Кайенна]] мен [[Уагадугу]] қалалары картада көрсетіліп тұр. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:25, 2024 ж. қазанның 28 (+05)
::{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} қай мақала? Позкартасы жасалмаған болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:14, 2024 ж. қазанның 29 (+05)
:::[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt;, [[Сан-Томе (қала)|Сан-Томе]], [[Сент-Джорджес]] мақалаларында тұр. Кей қалалардікі әдемі боп шығады, ал кейбіреуде олай емес--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 00:39, 2024 ж. қазанның 30 (+05)
:жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:04, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
: Иә, мәселе Позкартада болып тұр. Мен тағы Сальвадор және Эритреяны қостым, әрі қарай іліп әкетсеңдер жақсы болар ед... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:26, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
::Иә, жасап жатырмын--[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
:{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} Елді мекен үлгісін толық толтыру керек. Ауданы, халқы, телефоны сияқты мәліметтер жоқ қой және дұрыс толтыру керек, ел деген параметрге ешқандай сілтеме немесе туды қоюға болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
::[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt;, ел деген параметрге тек елдің атын жазып жатырмын, еш сілтемесіз, үлгісіз--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 01:15, 2024 ж. қарашаның 1 (+05)

== Неге жойдың? ==
''Махмет Құлмағамбетов'' деген танымал саясаткер туралы мақаланы не пиғылмен жойғансың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:53, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:{{@|Елмұрат Х}} жедел жоюға ұсыныпты, содан соң жойылды. '''Пиғылға келсек ата жауым болу керек''' --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:00, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:: Ата жауың болатындай саған бірдеңке істеп қойған ба? [[File:Face-smile-big.svg|23px]] Негізі әйгілі тұлға, сақтап қалуға болатын еді. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:{{@|Елмұрат Х}} Қалпына келтірілді, жедел жоюға ұсынған қатысушыдан сұрап көріңіз. Мүмкін дубликат мақала ма екен? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:11, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:Мақала тым қысқа, екіншіден қайталанған. Сондықтан жедел жоюға ұсынылған. Міне жақсысы: [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]]. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:15, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::{{@|Елмұрат Х}} мақаланы жоюға ұсынған себебім көрсетілген, бір тұлға туралы екі мақала бола алмайды, &quot;Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов&quot; мақаласы бірінші басталған, сондықтан сол қалуға құқылы деп ойлаймын. Жалпы бұл тұлғаның маңыздылығы күмән тудырады. Қосатын ақпаратыңызды осы мақалаға қосуды сұраймын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:37, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::: Алғашқыда жоюға себеп ретінде дубликат деп көрсетілмеген еді. Дубликат болса, жояйық әрине. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:57, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)

== Үлгі ==

Ассалаумағалейкүм. &lt;nowiki&gt;{{Договор}}&lt;/nowiki&gt; үлгісі жарамсыз сияқты, дұрыстап бересіз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:34, 2024 ж. қарашаның 27 (+05)
: Уағалейкум салам! Үлгі жарамды, бірақ орысша қалып қойған сөзді қазақшаға ауыстыру керек, сонда бәрі жақсы шығады. Мен қазір осы үлгіні мақалаға қосамын. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:57, 2024 ж. қарашаның 28 (+05)
::Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:45, 2024 ж. қарашаның 28 (+05)

== Неге жойылды? ==

Сурет:Maska--kazahstan-shou1.jpeg осы суретті &quot;Маска&quot; мақаласына кірістіріп қоям деп жүктеп қойсам жойып тастапсыз. Адамның еңбегін еш етуді білесіз, ә. Толықтырамын оны әлі!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:39, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
:{{@|Madi Dos}}Екеуі де жойылады, себебі авторы мен қайнаркөзі көрсетілмеген. дайын суретті жүктеу қандай еңбек? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:42, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
::Білем, оны көрсету керек екендігін. Менің енгізген бұрынғы суреттерімде дереккөздер бар. Кейінірек енгіземін, оның үстіне бұл еркін сурет емес. Тек осы Қазуикиде ғана орналасатын сурет, сосын адамның жасаған ісін құнсыздандырмаңыз. Админ болсаңыз, өзіңізге админсіз.Дайын суреті де енгізілмеген қаншама мақала бар.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
:::Қалпына келтіремін, бірақ авторы мен дереккөзін көрсете кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:54, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)

== Координат модулін жаңарту ==
Module:Coordinates модуліне көптеген жаңартулар енгізілді, соларды қазақша нұсқасына енгізіп, координаттардың мақаладағы орналасуын дұрыстау керек. Модульді соңғы рет сіз өңдепсіз, жаңартып жіберуіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 22:45, 2024 ж. желтоқсанның 22 (+05)
&lt;s&gt;:Дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2024 ж. желтоқсанның 23 (+05)&lt;/s&gt; Нақтылау керек

:Мысалы: [[Екібастұз]] немесе кез келген қала жайлы мақаланы ашқанда, коориднаттар инфобокспен бірге жабысып тұрады. Соны түзесеңіз. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::{{@|Murat Karibay}}Ол үлгіден емес, уикипедияның интерфейсі жаңарғаннан болып тұр. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:09, 2024 ж. желтоқсанның 27 (+05)

== Кедергі  ==

Саламатсыз ба, мазалағыныма кешірім сұраймын. Мен қазақша Википедияға өз үлесімді қосқым келеді, алайда шегіндіруші 1nter pares деген адам менің әрбір өңдеуімді себепсіз жойып жатыр. Мен одан неге өңдеулерімді жойғаның сұрадым, бірақ нақты жауап ала алмадым. Осы жайында шара қолдансаңыз. Алдын ала рақмет  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:33, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Айдаушы мақала ==

Француз және үнді соғысы деген жойылған мақаланы айдаушы бет ретінде қалпына келтіру үшін сыртқы сілтемелерді қалай қолдансам болады және оған рұқсатым бар ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:43, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Үлгі ==

Кеш жарық! Осы үлгінің басқасы бар ма? (Үлгі:Апат). Көрсетілімі нашарлау, не қолдануға болады орнына? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:08, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05)
:Бсақасын біле алмадым, мүмкін дубликат жасай бермей, осы үлгіні жаңарту керек шығар --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:11, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Байланыс ==

Kasymov мырза сізбен қалай байланысқа шықсақ болады, мақала өңдеуге қатысты кейбір сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:21, 2025 ж. ақпанның 5 (+05)

== Бітікші сайлауы ==

Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:34, 2025 ж. ақпанның 19 (+05)

== Господин Касымов  ==

Господин Касымов, как с вами связаться? У нас есть вопросы по редактированию статьи [[Қатысушы:1lockeny|1lockeny]] ([[Қатысушы талқылауы:1lockeny|талқылау]]) 19:54, 2025 ж. наурыздың 14 (+05)

== Assistance with Template Updates on Kazakh Wikipedia ==

Hello Kasymov, I hope you're doing well. I recently made a request on the Kazakh Wikipedia village pump regarding updating certain country data templates to align with standard formatting. Since this impacts multiple pages, I’d appreciate your input or assistance in addressing it. You can find my request here: [[Уикипедия:Форум#Replacing &quot;Country data&quot; templates with &quot;Үлгі:Байрақ&quot;.]] Please let me know if you need any clarification. Thank you for your time and consideration! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. наурыздың 26 (+05)

== Sorting files in categories ==

Hi! I hope you can help me a bit.
[[Үлгі:Non-free media]] seems to put files in [[:Category:Тегін мақалалар]] and according to Google Translate it means free files. It should say something like &quot;All non-free files&quot; like [[:en:Template:Non-free media]].
Also [[Үлгі:Free media]] should put files in &quot;All free files&quot; like [[:en:Template:Free media]]. Can you help fix?
Finally there seems to be a lot of redundant categories in [[:Санат:Уикипедия:Суреттер]]. Can you delete those that are not needed? 
If you want to rename the categories wit files without machine-readable source, author etc. you need to use Translatewiki. You can see more at [[:m:File_metadata_cleanup_drive/How_to_fix_metadata#Finding_images_without_an_information_template]]. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:23, 2025 ж. сәуірдің 11 (+05)
== Бетті жою ==
Қайырлы күн, Қасымов мырза. ''Қатысушы:Austrian Cat/зертхана/Осман империясы'' бетімді жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 09:55, 2025 ж. сәуірдің 25 (+05)
:қалпына келтірдім, бірақ ондай мақала бар ғой. Бұрынғы автордың еңбегін жоққа шығарып, зертханаңыздан көшіре салу болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:54, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
::неге? Қазақша Уикипедияда мақалалардың көбісі безендіру, яғни эстетика, дереккөздер мен сілтемелердің болуы тараптарынан біраз ақсап, және жалпы сапа критерийлерін қанағаттандырмайды деп айтуға болады. Әсіресе ол басқа тілдік бөлімдермен салыстырғанда байқалады. Егер де біздегі мақаланы ағылшын бөлімінде қолданылған сілтемелер мен деректерге негізделіп, оны бейімдеп һәм безендіріп, қайтадан жазғаннан не залал? Бір түсіндіріп жіберсеңіз [[File:Face-grin.svg|25px]] [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:15, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
:::соны неге мақаланың өзің безендіріп, толықтырып жаңартпасқа --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:22, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
::::әзірше жазылу үрдісінде, зертханамда мәтін толық дайын болған соң, мақаланың өзіне бір-ақ өңдеме арқылы көшіре салам деген ой болған негізі. Себебі қазуикидегі кейбір үлгілер, мысалға [[Үлгі:Sfn]] жеке өзіме қазірше шамалы түсініксіз болып тұр (себебі орыс Уикипедиясында бұл үлгіні қолдану үшін, [[Үлгі:Cite book]] дегеннің &quot;| ref =&quot; қатарында автор есімін енгізіп, дәл соны ''sfn'' үлгісіне қоясың). Жазып аяқтаған соң, бұл үлгі дұрыс жұмыс істеп, барлық ақпарат толық екеніне көзім жеткенде жария етемін (деп ойлағанмын). Ондайға тыйым салынған ба? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
:Сапаға көмектесер еді, түсінгенім көп өңделген уикипедия тереңдігі көп болады екен --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:46, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)

Балам, ''Абсурдизм'' деген мақаланы неге жойдың? Қайтара салшы... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:37, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
:Қалпына келді, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05)
Сәлем, [[Хасанкейф]] және [[Ойжұмбақ]] мақалаларын неге жойғансың? Қалпыларына келтіргенің дұрыс болады. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2025 ж. Мамырдың 7 (+05)
:Кеш жарық! {{@|Елмұрат Х}} Ол қатысушы тоқтамай мақалалар жазған екен, барлық мақаласын жойғанмын. Қалпына келтірмеймін, себебі біреудің шала жұмысын админдер артынан неге ретке келтіріп отыру керек? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05)
:: Сәлем! Жалпы ондай жерде «тексерілмеген мақала» деген үлгіні қолданған жөн. Басқа қатысушылардың еңбегін елейтін болсақ, әрине. Немесе «бастама» деген үлгі де бар және оған қатысты көптеген нақтылау белгілерін қолдануға болады, егер мақалалар санын күрт азаюын қаламасақ. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:57, 2025 ж. Мамырдың 11 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} кеш жарық! Онсызда сондай үлгі қойылады, бірақ оның мазмұнын, сапасын, грамматикасын кім тексереді. Біреудің артын кім тегін тексеріп, көзді қызартып, қиналып отыру керек. Ынтасы мен жауапкершілігі жоғары адам жазатын нәрсені жазады, жай шетелге барып қайту үшін жасамайды. Шындық солай --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:49, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05)
:: Қызықсың. Сені мұнда біреу мәжбүрлеп жатыр ма? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:00, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:Бірнеше қатысушы ғана тексеріп, уақытын бөліп, сапасыз дүниемен күресіп жүр. Соның ішінен Сені байқамадым. Сондықтан уақытты маған құрта бермей, жақсы мақалалар дамытуға үлес қоссаң немесе қате, жетіспейтін үлгілерлі толықтырса жақсы болар еді. Егер оларды түзетіп тексеріске салсаң, жоюға болмайды. Осыны әсіресе оқушылар мен студенттер көп пайдаланады. Мазмұны копи паст жасалған нәрседен қазуикипедияның сапасына күмәнмен қарайтын болады. Айдаладағы біреудің мақаласына басты ауыртудың қажеті шамалы. Болмаса телеграм топқа жаз, осы мәселені шулатып жүргенімізге біраз болды. Бірақ көбісі робот сияқты, қыстырмайды,  бір рет қана өңделген, аударылған, конвейер мақалаларын минут сайын жазып отырады.  --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:58, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:: Әлгі [[Абсурдизм]] мақаласын алайықшы — оны өзің жойдың, өзің қалпына келтірдің. Жалпы оны жоятындай ештеңе көріп жатқан жоқпын, әжептәуір мақала. Орфографиялық қателер бар әрине, бірақ ол енді басқа әңгіме. Мүмкін, жойғанда сен оны оқымаған да шығарсың? Солай болып көрінеді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:36, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
:Ол да мүмкін, себебі жоймай қарап шыққанымда түзететін заттары көп болды. Сондықтан 2-3 минут аралықта жасалған мақалалардың сапасына күмн тудырдым. Сондықтан соған ұқсас дүниелерді қарамай жойғаным бар. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:09, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
:: Сөйтіп жүріп сапалы мақалаларды құртып жүрсің. Басқа қатысушылар Қазақ уикипедиясындағы мақалалар санын арттырып жатқанда, сен осындай керағар әрекетпен айналысып, не пайда таппақшысың? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} сені және басқа да ұқсас '''фейк''' аккаунтарды бұғаттау жайлы талқылап жатыр. Соған қарағанда шынымен 4-5 аккаунт бір адамға тиесілі болу керек. Сен мені қадалағанша басқа шаруалармен айналыссай, істейтін тірлігін, жұмысын жоқ па? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
:: Мұнда фейк жұмыспен айналысқанды сені ғана көріп тұрмын. Жарайды, сен мылжи бермей, қатесіз жазуды үйреніп алсаш. Әртүрлі фейк тапсырмаларды «қадалағамай». --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 08:09, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:::Бұл даудың қажеті жоқ, бір-біріміздің уақытымызды алып нестейміз?
:::Әркім барынша жұмыстанып жатыр, арасында қателерде болады, мінсіз адам жоқ)
:::@[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]], сізге ұсыныс, басқа қатысушылардың әрекеттерін «қадағаламай» өзіңіз де мақала жазып бастаңыз. Мүмкін сіздікі ең үздігі болып шығар?
:::Осы талқылау былай (агрессивті түрде) жалғаса берсе шынымен де бұғаттау шараларын еңгізуге тура келеді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:25, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:::: Артық кетсем, кешірерсіз. Жалпы бейтарап болуға тырысқанмын... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:18, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} не деген екі жүзділік пен жасанды жауап. Бейтарап дей ма... деп Сен, не пайда таппақшысың деген жауаптар ше? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:33, 2025 ж. мамырдың 24 (+05)
*{{@|Еститін Азамат}} Айтқаным келді. Құрметті админдер осы және осыған ұқсас '''ФЕЙК-ПРОВОКАТОР''' аккаунттың бәрін бұғаттап жою керек. ''Мира бел, Джамбул, осы аккаунт, Хәриполла'' деген аккаунт бір адамның артында. Кім екенін де сезіп тұрмын. {{@|Batyrbek.kz}}, {{@|Нұрлан Рахымжанов}} шара қолдансаңыздар. '''Ң''' әрпіне әдейі қате жіберіп, айтқан жауабынан байқадым. Өзінің жұмысы мен жеке өмірі жоқ па? Дені дұрыс емес-ау (осындай сөздер жазуға тура келіп тұр). Егер сіздер әрекет қылмасаңыздар өзім ретке келтіремін --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:28, 2025 ж. мамырдың 24 (+05)
*:Еститін Азамат деген қатысушыны 6 айға блоктадым. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:29, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:25, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:дауыс берілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:01, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== Техникалық мәселе ==

Ұлы мәртебелім, мен жоқ кезде қандай техникалық мәселе туындады? Мүмкін кейбіреуін шеше алармын. Талқылау легінне жазайын десем жаза алмай қалыппын, бұл менде ғана ма білейін деп едім. Әзірге себебін таба алмай жатырмын. Санатта неге мақалалар қазақ алфавитімен ретттелмейді деген сұраққа әлі жауап тапқам жоқ, мен жоқта анау үш нұсқа деген пәле жоғалыпты, қуанып қалдым.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

:Арыстанбек, үш нұсқаны алдырттық қой әйтүп-бүйтіп. Талқылау легін барлық уики бойынша аламыз деп жатыр еді. Сол алып тастаған болар. Санаттар туралы сұрап көрейін. Осы бет иесінен кешірім өтінем, оның атынан жауап беріп отырғаным үшін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Талқылау легі деген керемет дүние еді, жақсы дүниені неге құртқанды жақсы көреді екен. Фейсбуктың да алғашқы кездегі дизайны мен талқылау құрылымы өте әдемі еді, қазір быт-шыт бірдеңе болып кетткен.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:18, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== [[Бауыржан]] ==

Why are you removing the name I added? [[Қатысушы:Altenmann|Altenmann]] ([[Қатысушы талқылауы:Altenmann|талқылау]]) 00:25, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы кеш! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. маусымның 1 (+05)
:Кеш жарық! Қазір өңдей алмаймын, кейінірек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:57, 2025 ж. маусымның 1 (+05)
::Қайырлы түн. Осыны ұмытып кетпеңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2025 ж. маусымның 18 (+05)

== Жеке кеңістігімдегі мақалалар ==

Қайырлы күн.Неліктен менің жеке кеңістігімдегі мақалаларды түсіндірместен өшірдіңіз? Мен негізгі мақала кеңістігін толтырмау үшін бос уақытымда жұмыс істейтін жаңа мақалалар жасадым. (Қатысушы:Programman/Kickstarter, т.д.). Барлық жойылған мақалаларды қалпына келтіруді сұраймын. [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 15:46, 2025 ж. маусымның 11 (+05)

:Кеш жарық! Ол жерде ешқандай мақалалар көріп тұрған жоқпын. Бәрі бос бет қой? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:05, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::Иә, әзірге бос беттер болды, онда мен мәтінді біртіндеп қосуды жоспарладым. Осы беттердің барлығын қайта жасауым керек пе, әлде оларды қалпына келтіре аласыз ба? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
:::асықпай, біртіңдеп жазған дұрыс-ау. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:24, 2025 ж. маусымның 14 (+05)

== Мыстангер жайлы ақпаратты мақұлдау ==

Сәлем! Мыстангер жайлы бетті қазақшаға аударып, ақпарат қосып едім. Соны мақұлдап, жариялап жіберсеңіздер. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

:Жалпы, қарап жіберетін біреу-міреу бар ма екен мұнда?)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:47, 2025 ж. маусымның 16 (+05)
:Сілтемесін беріңіз. Қарап берейін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:42, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
::{{@|Aweworthy}} кеш жарық! Басқа да белсенді қатысушылар мен админдерден көмек сұрасаңыз болады--[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
::Қайырлы күн! https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher осының қазақшасын бастап берсеңіз)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 25 (+05)
::Өтініш жасағаныма 9 айдың жүзі болып қалыпты... 
::https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
:[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] сіз көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:46, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::Сізге бетті бастап беру керек пе? Әрі қарай өзіңіз толықтырасыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:51, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
:::Дәл солай. Жаңа материал бастауға әлі құқығым жеткіліксіз, сондықтан тек өңдей аламын. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:56, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::::Бастадым, өңдей беріңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:08, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)

== Жою ==

Сәлеметсіз бе! &lt;s&gt;Асқар Алтынбекұлы Күлібаев&lt;/s&gt; осы мақаланы жоюыңызды сұраймын [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:48, 2025 ж. маусымның 15 (+05)
:дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:45, 2025 ж. маусымның 15 (+05)

== Біріктіру ==

Сәлеметсіз бе! [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасының орынбасарлары]] мен оның ағылшынша нұсқасын (Deputy Chairman of the Mäjilis) біріктіріп, барлық мақалаларда қолдана берсек қалай жалпы ? Егер рұқсат болса, біріктіруіңізді сұраймын. Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:19, 2025 ж. маусымның 16 (+05)
:жақсы, өзіңіз жұрыс деп шешсеңіз, жылжыта беріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:56, 2025 ж. маусымның 17 (+05)

== Бетті уақытша жартылай қорғау ==

Сәлеметсізбе, менің жаңа мақаламда вандализмнің алдын алу үшін уақытша қорғауыңызды сұраймын.

Мерзімі - 1 ай.

Мақала аты: [[Яковлев Як-42]] және [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] [[Эрдэнэт қаласы]] 
1 айға жартылай қорғау қылдырып беріңіз

[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:45, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

== Мағынасыз мақала ==
Кеш жарық, [[PewDiePie T-Series-ге қарсы]] деген мақаланы жоюға ұсынамын. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 20:39, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

:Кеш жарық! Неге, мазмұнын оқымадым. Басқа тілдерде бар екен, себебін жаза кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Енді адам деген мазмұнын білу үшін мәтінді оқымай ма?? Қарапайым нәрсе ғой, жоя салыңыз. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 17:24, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::Не себепті жою керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::Ол қазақ болмысына, әдетіне жат шетелдердің еріккен күйбең тіршілігін сипаттайтын еш маңыздылығы жоқ мақала ғой. Анық көрініп тұр ғой, мағынасы жоқ екені. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:03, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::::Мақала басты бетте тұрған жоқ. Тек басқа тілдерден аударып жазылған. 18 тілде жазылған екен. 17 тілде жазылғандарын жойсаңыз, қазақ тілінде де жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:08, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::::Түсінбедім, сонда басқа тілдерде санасыз, мағынасыз мақалалар болса, бізде де қала бере ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:46, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::::::{{@|Елмұрат Х}} қайырлы кеш! Қандай да бір мақаланы жойылуға лайықты деп санасаңыз, онда сол мақалаға «[[Үлгі:Жедел жойылсын|Жедел жойылсын]]» үлгісін қойып, себебін жаза кетіңіз. Ары қарай жойылу туралы сол мақаланың талқылау бетінде жүруі қажет. Қандай да бір қатысушының талқылау бетіне жеке келіп, &quot;мақаланы жоя салыңыз&quot; деген болмайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:10, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::Елмұрат этика ұстаңыз. Көшеде, базарда жүрген жоқсыз, мен СЕНІ танымаймын. Арақашықтықты сақтаңыз! Қарапайым болса, нақты себебін көрсет, жоя сал, ала сал демей [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== Мақала жойу ==

Сәлеметсіз бе. Сіз [[Kazakhstan Airlines]] мақаласын жойыңызшы. Мен оның орнына жаңа мақаласын жасамақпын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:Кеш жарық! Сол мақаланы уикипедияға сәйкес толықтырыңыз. Жоя алмаймын [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:24, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Неге сіз мен мақалалардың атын толықтай жазып қойсам қысқа қылдырып өзгертіп тастайсыз? Қысқа жазған біртүрлі ғой толық жазып қойу керек қой Ан-30 емес Антонов Ан-30 деп қойу керекқой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:40, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::енді қайта толықтырып қойыңыз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::[[Жезқазған әуежайы]] деген мақаланы неге қайта қалпына келтіріңіз? Мен инфобокс және қосымша ақпараттар қосытымғой. Дереккөздердіде қосып қойғам [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05)

== беттің атын өзгертпей туралы ==

сәлеметсізбе, мен мақалалардың бетін тотықтап жазып қойсам сіз неге атын ауыстыра бересіз.
Ан-30 жан Антонов Ан-30 деп өзгертсем қысқа сына ауыстырып жібере бересіз, бұл қандай себептермен??? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:42, 2025 ж. шілденің 7 (+05)

:кеш жары! Орыс тілінде қысқа нұсқадағы атауын маған ыңғайлы көрінді, яғни оқырман іздегенге оңай болады. Бірақ та қалған админдер дұрыс деп шешкен екен, сіздің қайта жылжытқан нұсқаңыз қалатын болды. Ескерту мақала атауларын ойланбай, талқыға салмай жатып жылжытпауды өтінемін. Рахмет [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:54, 2025 ж. шілденің 8 (+05)
::жауап бергеніңіз үшін рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== ПозКарта ==

сәлемктсізбе. Айта аласыз ба қалай ПозКарта жасау керегін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:47, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== ескі өңдемеге қайтармау ==

Сәлеметсіз, [[Үржар (ауыл)]] деген бетті ескі өңдемесіне қайтармауды сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 20:24, 2025 ж. шілденің 9 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Әсел Құрманбаева ==

Сәлеметсіз бе! Әсел Құрманбаеваға уикипедия мақаласын жазсам қалай болады ? Әлде ол орынсыз ба ? [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 12:33, 2025 ж. шілденің 28 (+05)

:Кеш жарық! кешірерсіз кім екенін білмедім) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:10, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
::Нұрсұлтан Назарбаевтың екінші әйелі 😉 жай ғаламторда оның өмірбаяны, жеке өмірі, отбасы, байлығы жазылған, соның бәрін қолданып уикипедия мақаласын арнасам ба деп едім [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:14, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
:::өз еркіңіз, маңызды болып көрінер. қазаққа біреудің өмірі мен өсек қызық болу керек) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:20, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
::::Жақсы 😅 [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:30, 2025 ж. шілденің 28 (+05)

== Бет жою ==

Сәлеметсіз бе сіз меннің ''Бозанбай өзені'' деген мақаламды Бозанбай (өзен) деп жылжытыңыз. Ал ''Бозанбай өзені'' деп қалған мақаланы жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:45, 2025 ж. шілденің 29 (+05)

:Түсінбедім? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:09, 2025 ж. шілденің 31 (+05)
::Іздемеге жазсам (Гуглдың) Бозанбай өзені деп шығады соны бассам ол бет [[Бозанбай (өзен)]]іне айдатылған Kasymov деп тұр. жойылған бетті жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:18, 2025 ж. тамыздың 2 (+05)
:::Ол онсызда жойылған [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:35, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Бет жою ==

&lt;s&gt;Нарын&lt;/s&gt; бетін жойып беріңізші. Түпнұсқа бетін ''Нарын (айрық)'' дегенге айдағанмын. Мен бұл сөздің орнына ''Нарын (қала)''ның өзгертетін деп тұрмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:44, 2025 ж. тамыздың 4 (+05)

:Рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:07, 2025 ж. тамыздың 13 (+05)

== Стивенсон Роберт Льюис ==
Сәлеметсізбе, мына мақаланы қалпына келтіре аласыз ба, өте әйгілі жазушы ғой? --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 14:21, 2025 ж. тамыздың 21 (+05)
:Касымов мырза, неге жауап бермейсіз? Басқа жүз шақты тілде бар мақала қазақ тілінде де болу керек қой!! --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 17:06, 2025 ж. тамыздың 24 (+05)

== Саддам Хусейн ==

Hello. 

There is something wrong with the childhood photo of Saddam Hussein in the [[Саддам Хусейн]] article. His date of birth is 1937, but in the photo, supposedly from 1940, he looks no older than one year old. Either the year is incorrect, or the child is not Saddam Hussein. The same issue was raised back in 2012 on the Wikimedia Commons discussion page for this photo, but there was no response. https://commons.wikimedia.org/wiki/File_talk:Saddam_in_childhood.jpg 

If the discrepancies cannot be identified, then this photo should be removed from the article. 

Yours sincerely, [[Арнайы:Үлесі/78.174.55.43|78.174.55.43]] 07:11, 2025 ж. тамыздың 30 (+05)

== Тілдер vs. Infobox Language үлгілері ==

Сәлеметсіз бе. Тілдерге қатысты мақалаларды реттеуге үлес қосықым келді, және әдеттегідей басқа сапалы мақалалардың үлгісі бойынша жазуға тырысамын, мысалы [[Қазақ тілі]]. Бұл мақалада Үлгі:Тілдер үлгісі қолданылған. Кейбір беттерде қазақшаға аударылған  Үлгі:Infobox Language тұр. Қайсысын қолданған дұрыс? &quot;Тілдер&quot; үлгісін ұстануға тырысып тұрмын, бірақ оны да пішімдеу тұрғыдан сәл өңдеу керек. [[Қатысушы:Aisford|Aisford]] ([[Қатысушы талқылауы:Aisford|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. қыркүйектің 5 (+05)

:кеш жарық! Тілдер үлгісін қолданған дұрыс. Егер үлгі қате болса, үлгіні толықтықтырып, әрлер қатесін түзетуге болады. Үлгіні жасай алатын шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:13, 2025 ж. қыркүйектің 7 (+05)

== Execution of Saddam Hussein ==
Good afternoon! Would you be so kind to translate [[en:Execution of Saddam Hussein|this article]] into Kazakh language?! --[[Қатысушы:Edrilizer|Edrilizer]] ([[Қатысушы талқылауы:Edrilizer|талқылау]]) 01:48, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)

== Жазған мақаламды тексеріп, Wikidata тізіміне қосу ==

Ассалаумағалейкум ''Kasymov'' мырза, мен кеше [[Майлысу]] атты мақала жазған едім, соны тексеріп, Wikidata элементіне қосуыңызды сұраймын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05)

== Ту үлгісін жасау ==

Кеш жарық! 
{{ту|Тайвань}} үлгісінің екінші нұсқасы бар ма екен? Олимпиада және спорт жарыстарына спортшылар басқа байрақпен шығады. Спорт жарыстарында да басқа ту көрсетіледі. Бізде сол тудың нұсқасын жасауға болар ма еді? Екінші өтініш, '''спорт жарысы''' үлгісінде атауы дегенді жасыл түспен белгілемесек бола ма? Сұр түсті қалдырсақ немесе шрифт жасыл фонда ақ болуы керек сияқты?. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 18:56, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05)

== Тәулік суреті ==

Тәулік суретін бот ортаққордан импортайтындай жасап қойсақ қалай? Сен басқа пайдалырақ жұмыстарға көңіл бөле аласың. Бұндай қайталанатын шаршататын жұмыстарды ботқа тапсырған дұрыс. Бот күн сайын бір бетті сосын ай сайын бір бетті импорттап отырады. Келісесің бе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:54, 2025 ж. қыркүйектің 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Әрине соны баяғыдан атйып жүргенмін, бұрындары солай болатын. Жасап қоя салыңыз) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:30, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
::Скрипт істеп тұр ма тексеру үшін сен бастаған осы айдың POTD үлгілерін жоямын. Түсіністікпен қарайды деп ойлаймын &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:39, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|менің ботыма]], мерзімі шектеусіз уикиаралық импорттаушы тобына қосып бергенің керек болып тұр.  Уикиаралық импорттау құқығын алудағы мақсат: Commons-тан Potd үлгілерін күнделікті импорттау &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:55, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
:::Ондай құқығым жоқ деп тұр. :( Нұрлан ағадан сұрап көрші. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
::Тәулік суретіне қатысты үлгілерге ештеңе жасмай тұра тұруыңды сұраймын. Сынақ ойдағыдай болды, енді бот өзі үлгілерді бастай береді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:33, 2025 ж. қазанның 4 (+05)
:::Тамаша! Ортаққордан жүктейді ма? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 2025 ж. қазанның 5 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] иә &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:23, 2025 ж. қазанның 6 (+05)
:::::суреттің сипаттамасы жасанды интелеккт арқылы қазақша бірден жазылатындай жасауға бола ма екен негізі? Не сурет екенін көрсететіндей? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:47, 2025 ж. қазанның 23 (+05)
::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] көп нәрсені жасауға болады, бірақ оның бәріне уақыт керек қой. Көбіміз уақытты дұрыс бағаламаймыз. Уақыты келсе жасаймын, басымдықтарға, маңыздылықтарға бірінші көңіл бөлемін. Уикипедияға жасанды интеллект тікелей қосып қоямын ба деген ой да келген. Ең маңызды істер тұрғанда бұндағы істерім өзінің сәтті уақытын күте тұрады, мүмкін ондай сәтті уақыты мүлдем келмейтін де шығар, себебі Уикипедиядағы істерімнің маңыздылығы 1/10, 1/20, 1/40 геометриялық прогрессиямен маңыздылығы төмендеп барады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:39, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] айлық үлгілерін өзің жазып жүр екенсің ботқа ай сайынғы үлгіні де жазып отыруға тапсырма беріп қойғанмын. Егер бет бар болса бот  елемейді сондықтан боттың не жасағысы келгенін көре алмаймыз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 22 (+05)

:жақсы, бастысы Бот санат пен интеруикиді қоюды ұмытпасың) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:21, 2025 ж. қарашаның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] интеруикиді өзіміз қоятын сиқтымыз. Бот қоя алмайды деп ойлай бер. Бізге де жұмыс қалсын ))) &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:46, 2025 ж. қарашаның 24 (+05)

== Крем ==

Добрый день! Поясните причину [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Сары_май_кремі&amp;diff=prev&amp;oldid=3508291вашей отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. қазанның 5 (+05)

:Кеш жарық! Стақан сияқты сөздерге мақалаға тікелей қатысы болмағандықтан, кері қайтардым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:57, 2025 ж. қазанның 7 (+05)

== Me editing my user page ==

For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 04:27, 2025 ж. қазанның 27 (+05)

== Өңдеу қателігі ==

Асхат Советханұлы Жұмабеков бетінде мақала өңдегенде қателік шықты. Не істесем болады? Администраторға хабарлассын деген

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 21:19, 2025 ж. қазанның 30 (+05)

:Кеш жарық! Түсінбедім [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:26, 2025 ж. қазанның 31 (+05)

== Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:30, 2025 ж. қарашаның 14 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Қызыл ту ордені мақаласына бағыттайтын беттер қателігі ==

Сәлеметсіз бе! ҚҰРМЕТТІ @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]!

Қызыл ту ордені бетіне бағыттайтын келесі беттер:
''Еңбек Қызыл Ту''


Бұл беттерді тез арада жобға ұсынамын, себебі Еңбек Қызыл Ту ордені - өз алдына басқа марапат. 

[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 08:43, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)

&lt;s&gt;:Жақсы&lt;/s&gt; Біраз мақалаларға сілтеніп тұр, әзірше жойылмайды. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:56, 2025 ж. қарашаның 23 (+05)

== Уикижобалар ==

Саламатсыз ба қазір қандай уикижобалар бар [[Қатысушы:Galumzhan|Galumzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Galumzhan|талқылау]]) 15:15, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Райымбек батыр мақаласын қорғау жөнінде ==

Қайырлы күн, мырза!

[[Райымбек батыр]] мақаласын уикилендірдім. Дереккөздерге сілтеме жасадым. Мақаланың қазіргі нұсқасын қорғауға алуларыңызды сұраймын. Трайбалистік сипаттағы вандализмнің (тұлғаларды негізсіз мадақтау және артық эпитеттер мен метафорларды қолдануы) алдын алу үшін. 

Алдын ала рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 13:10, 2026 ж. қаңтардың 8 (+05)

:Кеш жарық! жартылай қорғадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:13, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05)
::Кеш жарық!
::Енді көріп отырмын, рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 20:13, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05)

== '''Уикипедия 25''' ==

Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:33, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Қазақстан Республикасындағы педагогикалық практика ==

Сәлеметсіз бе, менің мақаламды жойып тастапсыз. Себептерін айтсаңыз жақсы болар еді [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 11:45, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]Жауап бересіз бе? Басқаларға комментарий жазып жатырсыз, маған да мақаланың өшірілуі туралы жазған жоқсыз [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 08:53, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
::Энциклопедиялық мақалаға келмейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05)

== Орфографиялық қате ==

Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Сәрсенбі]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, &quot;Алма — жеміс&quot;. Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:23, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)

:[[Бристоль]] бетіне жасаған өңдемемді де қайтарып тастапсыз. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:26, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::Бірінші мақала сол қалпында тұр. Екіншісінде орынсыз сілтеме қойылған. ** өзені деп сілтенбейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::Сәлеметсіз бе. Сонда &quot;&lt;nowiki&gt;[[Эйвон өзені]]&lt;/nowiki&gt;&quot; емес &quot;&lt;nowiki&gt;[[Эйвон]]&lt;/nowiki&gt; өзені&quot;, яғни тек [[жалқы есім]]ді сілтемеге алу керек пе? Дереккөз көрсете аласыз ба? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)
::::Кеш жарық! Осындай аттас басқа заттар аталмаса ешқандай өзені, көлі деген керек емес. Болып жатса *** (өзен) деген дұрыс болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:08, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)

== Одиссейді жою ==
Сәлем, мына мақаланы неғып жойдың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:08, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)

:сәлем! Ол қатысушының біраз өңдемелері кері қайтарылды. Бастаған мақалалары әлі тексерісен өткізілмеген. Қалпына келтірдім. Соны әрлеп, санаттарын қойып, мазмұнын тексеріп жіберсең жақсы болар еді. Жалпы сол қатысушының барлық бастаған мақаласын тексерістен өткізіп жіберсең, қазуикиге қосқан үлкен үлес болар еді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:26, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)

== Айлық үлгілер ==

Тәулік суретінің айлық үлгілерін ай сайын айдың соңында 26-күні басталатын етіп қойдым. Енді өзің бастамай тек бақылап жүрсең жеткілікті болар. Бірдеңе дұрыс болмай жатса айтасың ғой. Уақытым болса дұрыстауға тырысамын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:12, 2026 ж. қаңтардың 31 (+05)

:Рахмет бірақ қате болып жатыр. Қазақша емес, басқа тілге сілтенбеген екен [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:29, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)

== Бетті жою ==

Сәлеметсіз бе. Мен жасаған [[Лимбург (Бельгия)]] бетін жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 13:18, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)

:Қайырлы күн! Қателесіп кеткен шығар, [[Лимбург (Бельгия)|мақалаңыз]] қалпына келтірілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:30, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)
:Жоқ, қателескен жоқпын. Қысқа мақалалар онсыз да толып жатыр. Неге оны толықтырып жазбасқа? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:31, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)
::Негізі осындай бас-аяғы жоқ мақалаларда бастамаған дұрыс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:09, 2026 ж. ақпанның 2 (+05)
:::Белгі қойып кетсеңіздер, неше күннен кейін жойылады. Әдетте жаңа жазылған мақалаға кемінде бір апта беру қажет. Егер жазылған күннен бастап толықтырылмаса бірден жойылуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)


== Навигациялық үлгіні жою себебі түсіндірілмеген ==
Үлгі:FIFA Futsal World Cup 2024 деген үлгіні неге жойдыңыз? Қатесі болса, ескерту жасау мәдениеті бар ма? Жою тарихына да еш белгі, дерек қалдырмаған екенсіз? Қатесі болса жөндесіп жіберіңіз немесе ескертіп кеңес беріп кетсеңіз орынды болар еді. Тағы ескерту айтамын өзіңізге, бұл әкеңізден қалған мұра емес. Ескертіп, мәтінмен түсіндіріңіз шешіміңізді. Бірден жойылатын мақалалардың параметрлері болады. Бірақ бұл үлгіде дөрекі қате жоқ, өңдеуге және жетілдіруге болатын. Жауабыңызды толыққанды жазып, түсіндірірмесін беріңіз. Үлгіні қалпына келтіремін. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:11, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:себебі басқа тілден ондай нав. үлгі таба алмадым. Әрі ол жерде құрамалар ғана көрсетілген. Меніңше сол жарысқа қатысты мақалалар болы керек шығар (финал, іріктеу, тағы сол сияқты) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:55, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::Басқа тілде дәл осындай навигация үлгісі болмауы мүмкін. Қолдан жасалған яғни код мәселесі болмаған нәрсеге басқа уики үлгі болуы да мүмкін. Бірақ тақырып жаңадан ұарқын алып келе жатқан мәселеге арналғандықтан, біздің жағдайда футзал спорт түрі, онда оларда жоқ болуына таңғалмауымыз керек. Бізде бар екен. Әлем чемпионатына қатысқан және белгілі орын алған құрамалардың навигациялық кестесі жаңадан құрастырыла береді. Айып етпеңіз, бірақ бұл аргументіңізді қабылдай алмаймын. Керісінше, сол навигациялық кестеге ұсыныстарыңыз бен санаттарын және басқа үлгілерді кіріктіруге кеңес берсеңіз? Одан кейін, менің жасаған және басқа адам жасаған болсын талқыламай, пікір алмаспай жоймауыңызды сұраймын. Ережеге сәйкес егер ескерту айтылған уақыттан екі апта ішінде мақала жақсы жаңына қарай өзгермесе бірден жою қажет. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. ақпанның 12 (+05)

== Жедел жойылсын ==

Қайырлы түн. [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы|Мына]] мақаланың жойылуын қолдайсыз ба әлде қарсысыз ба? Талқылау бетінде өз пікіріңізді жазып кетсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:29, 2026 ж. ақпанның 12 (+05)

== Олимпиада ойындары туралы үлгі ==

Қасымов, Олимпиада туралы үлгіні түзеткен едім. Олимпиадалық ойын деген қазақша сөз жоқ. Сіз неге өзгерісті шегірттіңіз? Әлде қате жазуды қолдайсыз ба? Егер сауатыңыз жетпесе, талқылауға сұранбайсыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 21:33, 2026 ж. ақпанның 22 (+05)

:'''Олимпиа ойындары''' дегенді естімедім? сіз солай өзгертіпсіз. -''лық'' деген шылауды енді байқадым, алып тастадым. Қалпына келді
:Футзал үлгісінде ешқандай санат жоқ сосын неге ағылшынша? Тексеру үлгісі тұра берсін, басқа біреулер ерінбей біреудің жүмысын аяқтап шығар. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:25, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

== Панорама бостандығы ==

Қайырлы кеш, 1886 жылғы мешіттің бейнесін рұқсат сұрамай салу ешқандай мәселеге әкелмейдіғой? Және егер мен ғимарат иесінің немесе директорының рұқсатымен файлды, сондай-ақ Creative Commons Attribution 4.0 International лицензиясына келісетінін көрсететін қолтаңба мен мөрді тіркесем, 70 жасқа толмаған ғимараттардың фотосуреттерін жариялай аламын ба, себебі сәулетшілер мен жобалау фирмасының атаулары оларға белгісіз және ғимараттың қасбетінің қарапайым фотосуретін жариялау қиын процесс. Шетелдік модераторлар менің жұмысымды жоя ма? [[Қатысушы:Almatoswiki|Almatoswiki]] ([[Қатысушы талқылауы:Almatoswiki|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

:Қайырлы күн! Сіздің сұрағыңызға нақты жауап бере алмадым. Өзіңіз түсірген сурет болса ешқандай мәселесіз жүктеуге болады. Сырттай болса авторлық құқық пен қайнаркөзін көрсету керек сияқты. Бұл мәселені Арыстанбек немесе Батырбек мырзалардан сұрап көріңіз. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 14:13, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== Жоққа шығару ==
{{жабық}}
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Саламатсыз ба! Атырау облысын мақаласын неге жоққа шығардыңыз мені мен қатені түзетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Гектар неге үлкен әріппен, сөйлемнің ортасында тұрған сөз емес па? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] нүктеден кейін үлкен әріппен жазылуы керек. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:46, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::қай жерде нүкте, сөйлемнің ортасы ғой. Сәл асықпай қараңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:47, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::2 млн. Деп тұр мақалада сосын мен Гектар деп үлкен әріппен жазып жібердім дұрыстап қараңызшы нүкте тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:59, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::Сізге енді грамматиканы оқытып отырайық енді? ''млн.'' қысқартылған сөз, онда ''2000 ж.'' деп жазсақ артынан үлкен әріп жазыла ма? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 16:01, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:06, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] 2000 ж. дегенге не қатысы бар? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:12, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::::::Саған мысал ретінде айтып отыр [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:17, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] негізі 2 млн. Гектар деп басталуы дұрыс. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
{{жабық-соңы}}

== Жоққа шығару ==

қайырлы күн! Неге өңдемелерімді жоққа шығарып жатырсыз? &quot;Алфавит бойынша ...&quot; деп басталған тақырыптағы санаттар [[:Санат:Алфавит бойынша санаттар]] санатына қосылмай ма? Сосын [[:Санат:Шатқалдар]] санаты өз-өзіне қосылуы керек пе? Шатқал аңғардың бір түрі емес пе? -- [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)

:Қалпына келтірдім, мен қателесіп керісінше ойлап қалдым. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:43, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== Бетті жою ==
{{жабық}}
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] неге @[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] деген бетті жойдыңыз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)

:Себебі сізде бот мәртебесе жоқ. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:20, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Өз аккаунтымда AutoWikiBrowser ді қолдануға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:24, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)
:::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] бот жүргізбей @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:00, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::::Кеш жарық! Сізде әлі тәжірибе аз, қателессеңіз біз артынан түзетіп әлек боламыз. Әзірше жоқ [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:08, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Бот жүргізбеймін ғой тек өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser ге жұмыс жасауға рұқсат беріңіз деп айттым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:11, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::Ол жартылай автомат, сіз қателессеңіз, біз сияқты админдер артынан түзету үшін уақыт пен күшті құртамыз. Егер шынымен де жаны ашар болсаңыз, мақаладарды әрлеп, толықтырып, сапасын жақсартуға болады. Талай админ мен қатысушы солай жұмыс жасап жатыр. Сіз әлі тіпті үлгіні дұрыс қолдана алмайсыз, ''актриса'' деген үлгіні қойдыңыз ба? Болмаса, соны жасаңыз. Сау бол! [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:17, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Басқа қатысушылар да AutoWikiBrowser пайдаланып жүр ғой тәжірибе аз болса да. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:21, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::::Басқа админдерден сұраңыз, менің жауабым жоқ. Қандай қатысушылар? тізімін көрсетіп берсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:24, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Zscout370 осы қатысушы егер қателеспесем. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:31, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] рұқсат бересіз бе өтініш [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:13, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::::::Берілмейді. Тіпті оны менде айттым, саған тәжірибе жинау керек. Талқылау аяқталды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
{{жабық-соңы}}

== Айдос Ғалымов туралы мақала ==

Сәлеметсіз бе! Инкубаторға Айдос Ғалымов туралы толық мақала енгіздім. Тексеріп, негізгі бетке көшіруге көмектесесіз бе? Рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05)

== Жедел жою туралы ==

''Анна Александровна Немченко'' мақаласы орыс уикида жоқ, бірақ ағылшын уикипедиясында бар. Маңыздылығы онша төмен емес. //- [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:06, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05)
:Қазуики оқырмандарына қандай маңыздылығы бар екен? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:22, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

== Мақаламдағы қателік ==

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! [[Дженнифер Лоуренс]] менің мақалам еді ол мақалада қателіктер бар ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:24, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05)

:Кристиан Бекйл, Крис Эванс сияқты мақалаларды қарап көріңіз. Әрине ол жерде мәліметтер ескірген, мысал ретінде көруге болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:49, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05)

== үлгі ==

Сәлеметсіз бе! Мына 3 үлгіні өңдеу үшін аша аласыз ба: Үлгі:Кино, Үлгі:Тұлға және Үлгі:Кинематограф [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:15, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)

:Дайын [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:20, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)

== Шегіндіру ==

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! Өңдемені шегіндіру үшін рұқсаты керек пе? Жалпы айтып жатқаным. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:53, 2026 ж. сәуірдің 17 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE MEETING 2026 ==

Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:07, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар ==
Елде Алтын Орданың мұрасын жаңғырту үдерісі қарқыынды дамып жатқанда, сен оған қатысты мақалаларды жойып жатқаның қалай болды??? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

:Қандай мақаланы жойдым? @[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]]. Тізімін көрсетіп бер, қалпына келтірейін, әлде басқа админ болуы да мүмкін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:17, 2026 ж. мамырдың 27 (+05)
:: [[Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар]] --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:38, 2026 ж. мамырдың 29 (+05)
:::''І Хәріполла'' мырза жоюға ұсыныпты, дубликат деп. Өте қырағы екенсің) ''Алтын Орда тарихы, Қазақстан тарихын'' осылай жаңартып, толықтырып жіберсең жақсы болар еді. Өңдеу санын 100 асыруға үлкен мүмкіндік бар [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:28, 2026 ж. мамырдың 30 (+05)
:::: Басқа қатысушының өңдемелер санында не шатағың бар??? Бұл бір. Екіншіден, мақала аттары ұқсас болса, жоя бересің ба, бұл қайдан шыққан ереже? Жалпы тарихи кезеңге бір мақала арналса, сол заманның тұрақжайлар тізімі туралы тағы бір мақала болса, бір жерің тарыла ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:39, 2026 ж. маусымның 1 (+05)
:::::кішкене этиканы ұсиауды өтінемін. Бірінші жазған сұрақтарға сәл назар аударсаң. Сен, қалай болды деп, ауыз екі стильде жазуды доғару керек. Тағы осылай қайталанса, дөрекілік үшін бұғаттауға кетеді. Жазу мәнерің тура алдында бір шатақ кісінің стиліне ұқсайды. Жауабымды түсінбедің, І Хәріполла деген қатысушы дубликат деп ЖЖ ұсыныпты, содан жойылды. Сенің маған аяқ асты қызығушылық танытқанынан, жасаған өңдеулерге назар аудардым. Енді неге басқа мақалаларды ретке келтірмеске, мысалы сол Алтын Орда [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:11, 2026 ж. маусымның 3 (+05)
::::::Ойыбай, енді „Сен“ деген сөзден қорықсаң, онда саған ештеңе де жазбай-ақ қояйын. Нәзік жандарға тиісетін адам емеспін. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:36, 2026 ж. маусымның 7 (+05)
:::::::Аман бол, тағы бір біртүрлі адамдар. Базардан келесіздер өзі? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:11, 2026 ж. маусымның 7 (+05)

== Мақалаларды рұқсатсыз жою ==

Неліктен менің жоба мақалаларымды қайтадан жойдыңыз? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. маусымның 24 (+05)

:Мақалаларды қалпына келтіріңіз! [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:33, 2026 ж. маусымның 24 (+05)
::'''Қандай мақала!''' @[[Қатысушы:Programman|Programman]] [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:08, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
:::Меннің жеке кеңістігімдегі парақшаларды неге кетіре бересіз?! [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Programman|Programman]] күні мен уақытын, таба алмадым. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:48, 2026 ж. маусымның 28 (+05)</text>
      <sha1>fz8od3we8dhfgjc3jmqubb8bpi0sk97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623233</id>
      <parentid>3623211</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Programman</username>
        <id>28305</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақалаларды рұқсатсыз жою */ Жауап беру</comment>
      <origin>3623233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177017" sha1="kgdjekhxeds9kyvgvobwx6ftf6qwozx" xml:space="preserve">{{Мұрағат|қыркүйек 2011 — қаңтар 2015|қаңтар 2015 — 2016 қаңтар|қаңтар 2016 — қаңтар 2017|қаңтар 2017 — сәуір 2019|маусым 2019 — желтоқсан 2020|ақпан 2021 — қаңтар 2022|ақпан 2022 — қаңтар 2023|қаңтар 2023 — сәуір 2024}}
{{астынан}}

== Жою №1 ==

Қайырлы күн. Мына қажетсіз айрық бетті &lt;s&gt;Мұқыр ауылдық округі&lt;/s&gt; жою керек болып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 05:29, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)

:Алматы облысындағысының атауы шынымен Мұқыры ма? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:34, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)
::Иә, шынымен Мұқыры. Орысшасы ''Мукры''. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:51, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05)
:Жетісу облысында мұндай ауыл бар ғой [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:51, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05)

== Павел Архипович Загребельный‎ ==

Павел Архипович Загребельный‎ мақаласынан не үшін «КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері» деген санатты алып тастадың? Себебін айта кетсең, келесіде қоймас үшін. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:38, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)
: Түсіндім, кешірерсің, автоматты шығатын болып тұр ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)
::Кеш жарық {{@|Мағыпар}}! Сонымен қатар {{tl|туғанжері}}, {{tl|қайтысболғанжері}} деген үлгілерді қолдансаңыз, автоматты түрде туған/қайтыс болған жерлердің санаты пайда болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:58, 2024 ж. мамырдың 1 (+05)

== Үлгі:Азаматтық қақтығыс ==

Қайырлы күн, ''[[Үлгі:Азаматтық қақтығыс|Азаматтық қақтығыс]]'' үлгісін дұрыстап жібересіз ба? ''Себеп'' деген істемей тұр. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:30, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)

:Сосын, ''Нәтиже'' дегенде алғашқы сөйлемде * белгісі істемейді, мысалы [[Қазақстандағы жер наразылығы (2016)]] мақаласында көрсеңіз болады. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:41, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)
:Иә, енді істейді. Бірақ &quot;жұлдызшаны&quot; білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:29, 2024 ж. мамырдың 7 (+05)
::{{@|Casserium}}''*'' барлық үлгілерде солай дұрыс көрсетпейді, метауикиден болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:15, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)
:::Иә солай шығар онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:27, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)

== Албан тілі мақалам жоққа шығарылды.  ==

Менің жақында істегем мақаламда қате кеткен болар, мақаланың қате кеткен жері бар ма? Болмаса жоққа шығарудың себе не? [[Қатысушы:Nafpeg|Nafpeg]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 17:21, 2024 ж. мамырдың 8 (+05)
:Себебі, сіз аудару функция арқылы мақаланы аяғына дейін өңдеген жоқсыз. Тыныс белгілер, дереккөздер арасында интервал қалып қойған, сонымен қатар дайын үлгіні пайдаланбай отырсыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:46, 2024 ж. мамырдың 9 (+05)

== Мақалада қате бар ==
Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] суретті жойып жіберген екен. Қырғызша нұсқасындағыдай түзеп жіберсеңіз керемет болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.97.162|37.99.97.162]] 17:42, 2024 ж. мамырдың 11 (+05)
: Қайырлы күн! Суретті түзеп қойдым;-[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:52, 2024 ж. мамырдың 11 (+05)

== Қате ==

Қайырлы кеш. Біраздан бері [[Үлгі:Елді мекен-Қазақстан]] дұрыс істемей тұр. Атырау облысының барлық елді мекендерінде '''&lt;imagemap&gt;: 2 жолдағы кескін жарамсыз, әрбір жол мынаның біреуінен басталу қажет:''' деген жазу шығады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:06, 2024 ж. мамырдың 15 (+05)
::{{@|Casserium}}, үлгі қате емес. Позкарта үлгісіне қосымша үлгі жасалды. Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:39, 2024 ж. мамырдың 16 (+05)
:::Көп рақмет -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:52, 2024 ж. мамырдың 16 (+05)

== Жеңіл атлетші ==

Сәлеметсізбе! Жеңіл атлетші‎ үлгісі дүрыс істемей жатыр. ең төменгі жағында ақпаратты көрсетпейді (10 000м ден бастап). мүмкін шаблон тым созылғандықтан шығар? қалай түзетуге болады? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:54, 2024 ж. мамырдың 18 (+05)
:{{@|TalgatSnow}}Қайырлы күн, уақыт болғанда тексерістен өткіземін. Ұзақ үлгі екен, асықпай қарау керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 16:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05)
::Ok [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05)

== Мақалаларды жою ==

Қайырлы кеш, мына мақалаларды жоюға ұсынамын.
* &lt;s&gt;Атбасар түсті металдар тресі (Атбасцветмет)&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы – ХІХ ғасырдың басында Ертістің оң жағалауына көшу.&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Қорғанысқа және басқаруға жұмсалатын шығыстар&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Гринвуд Джеймс&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Зат мөлшері. Авогадро саны. Молярлық масса&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Ең кіші шекті өлшем&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Ең үлкен шекті өлшем&lt;/s&gt;
* ''Есенжол Қаниұлы Әлиаров''
* &lt;s&gt;Шіркеулік славянизмдер&lt;/s&gt;
* ''Байзақ ауданының ескерткіштері''
* &lt;s&gt;Иоганни Густав Ренат&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Әбілқайыр Мұқамбет Ғази Баһадур хан&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Әуе-десанттық күштер күні&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Өздігінен даму&lt;/s&gt;
* &lt;s&gt;Сесиль Джон Родс&lt;/s&gt;
[[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 02:25, 2024 ж. мамырдың 20 (+05)

:Қалғандары не себеппен жойылмады? [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 04:37, 2024 ж. мамырдың 21 (+05)

== Үш мақала жою ==
Мыналарды жоюға ұсынамын:
* &lt;s&gt;Өзіндік маркетинг&lt;/s&gt;
* ''Өзін-өзі өлтіру‎''
* &lt;s&gt;Мен&lt;/s&gt;
--[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 14:38, 2024 ж. мамырдың 24 (+05)

== Өзін-өзі өлтіру‎ ==
Бұл мақаланы неге жоймадыңыз? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 13:30, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:{{@|Жанна Ж}} Керек мақала, әлде дубликаты бар ма? Ретке келтіру керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:43, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:: Ол сізге не үшін керек? Оны қашан ретке келтіресіз? Менің ойымша, бұл мақала қажет емес. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 07:18, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::{{@|Жанна Ж}}, маған керек деп жазбадым, сосын мен ретке келтіремін деген жоқпын. Мақала маңызды, сіз жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді. Сіздің талқылау бетіңізге қалдырып кеткен жұмысты жасасаңыз дұрыс болар еді, уақытыңыз бен ынтаңыз бар сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:54, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::: Бірақ мен айтқан ''Өзіндік маркетинг'' және ''Мен'' мақалаларын жойдыңыз ғой. Оларды талқыға салған жоқсыз. Ендеше мына мақаланы да жойыңыз. Оның тіпті '''Суицидтік ой''' деген дубликаты да бар. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:56, 2024 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Жанна Ж}} Себебі басқа тілмен байланыспаған, сондықтан маңыздылығы төмен болғандықтан, жойылды. Ендеше жойыңыз деп бұйрық бере алмайсыз, мұнда өз еркімен. Қай нұқасының атауы ресми түрде дұрыс, соны қалдыру керек. 

Сізге айтылған жұмысты орындау қолыңыздан келмейтін сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:30, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
: Мен сізді түсінбей отырмын: сапасы жоғары ''Өзіндік маркетинг'', ''Өздігінен даму'' және ''Мен'' мақалаларын сіз оңай жойып, сапасы төмен ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын белгісіз бір себеппен қалдырып отырсыз, оның тіпті дубликаты да бар. Бұл екіжүзділік пе? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:26, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
: Жалпы сіз маңыздылықтың басқа тілдерге қатысы жоқ екенін білмейді екенсіз. Бірақ бұған соншама қадалып қалсаңыз, мысалы, ''Мен'' мақаласының 27 интеруики сілтемесі бар екенін біліп жүріңіз. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:32, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
::{{@|Жанна Ж}}Жақсы, сізге айтылған жұмысты білмейді екенсіз. Жасай алмайды екенсіз, бірақ маған сын айтып, білгіш болып, екіжүзділік танытып отырсыз. Немесе өтірікші екенсіз. 134 мақаланы тексерістен өткізіп, жоюға болатын мақалаларға үлгі қалдырып кетсеңіз. Ақыры сондай нәрсенің сарапшысына қатты ұқсайсыз. Іске сәт. Уақыт пен энергияны маған құртпаңыз, өмір онсызда қысқа. Пайдалы нәрсеге жұмсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:09, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
::: Әңгімені басқа жаққа бұрудың шебері екенсіз! Екіжүзділік дегеніміз екі бірдей тақырыпты қарама-қарсы тәсілдермен шешу. Мысалы, мен айтқан '''Өзіндік маркетинг''' мақаласын сіз тез-ақ жоя салдыңыз, бірақ мен айтқан ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын сіз «жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді» деген сылтаумен қалдырдыңыз. Яғни мұнда екіжүзділік таныттыңыз!!! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:38, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:{{@|Жанна Ж}}Егер басқа сұрақтарыңыз бен артық әңгімеңіз бітсе, құр босқа менің мазамды алмаңыз. Сау болыңыз, іске сәт --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:00, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:: Екіжүзді болып танылмас үшін жаңағы үш мақаланы жойғандай [[Өзін-өзі өлтіру]] мақаласын да жойыңыз! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:06, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::Ол мақаланы не себеппен жою керек? '''Біріншіден''', бұл бетке көп бет сілтеніп тұр. '''Екіншіден''', энциклопедиялық маңызы сіз айтқандай жоқ емес айтарлықтай маңызы бар ([[wikidata:Q10737|141 тілде жазылған]]). '''Үшіншіден''', мақаланы жоюға [[Талқылау:Өзін-өзі өлтіру#Жедел жоюға ұсынысы|қарсылықтар бар]]. Нақты аргументтер ұсынсаңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::: Бірақ ол '''Өздігінен даму''' және '''Мен''' мақалаларын жойды ғой. Олардың сапасы шамамен бірдей, оларға да көп тілде сілтеме қойылған. Бұл кедергі болған жоқ қой. Сонда бұны да жойсын, әлде алдыңғы мақалаларды қайтара ма? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:::::Тағы айтам '''нақты аргументтер''' келтірсеңіз. Өздігінен даму бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Өздігінен даму|еш бет сілтеніп тұрған жоқ]], ал Мен бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Мен|2 бет қана сілтеніп тұр]]. Сонымен қатар, бұл мақалалар көлемі аз және сапасы жағынан өте нашар жазылған. Өтіп кеткен нәрсені қайта қозғаудың қажеті жоқ. Осымен бұл тақырып жабылсын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 03:00, 2024 ж. маусымның 2 (+05)

== Күндерек ==

Сәлеметсізбе! неліктен басты беттегі күндерек жаңартылмайды? кейбір күндері мүлдем бос тұр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
:{{@|TalgatSnow}} Кеш жарық, себебі ешкім жасамаған, жасалғандардың өзі ескі ақпарат сияқты. Егер ынтаңыз болса жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:47, 2024 ж. мамырдың 26 (+05)
::жазсам қосқан ақпарат басты бетте көрстілмейді. Бетті жаңалау батырмасы істемейді [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:28, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
:::{{@|TalgatSnow}} қайырлы күн! Сіз тек ақпаратты «26 мамыр» сияқты деген бетке қосып жатқанға ұқсайсыз. Басты беттегі күндеректі өңдеу үшін «Уикипедия:Бүгін/26 мамыр» дегенді өңдеу қажет -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 13:10, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)
::::Ок [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 13:23, 2024 ж. мамырдың 27 (+05)

== [[Әйелдердің қоғамдағы орны]] ==
Kasymov, сізге не болды??? Бұл мақалаға енгізіп жүрген түзетулерімді неге жойып жүрсіз? Бір жерден қатені таптыңыз ба? --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:49, 2024 ж. мамырдың 30 (+05)
:{{@|Амантаева Дарига}} Ешнәрсе болған жоқ) Сіз мақалаға тікелей қатысы '''жоқ''' сөздерге сілтеме қойып жатыр екенсіз. Олай дұрыс емес, ''Әйелдердің қоғамдағы орны'' мақаласында ''генерал'', ''қазақ әйелдері'' (жоқ мақала, әрі ондай мақала болмайды да) сөздерге сілтенген соң кері қайтардым. Сіз қойған санатты қойдым --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:04, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:: Салт-дәстүр, қоғам, дала сөздерінің бұл мақалаға қатысы жоқ деп неге санайсыз?  Тарихымызда болған төрт әйгілі әйелдің есіміне сілтеме қосу қалайша бұл мақалаға қатысты емес болады? Қайтарыңыз ол сілтемелерді... --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:26, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)
:::Есімдерді сілтеймін, бірақ сал-дәстүр сияқты сөздер мақалаға тікелей қатысы жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:02, 2024 ж. маусымның 1 (+05)

== Аралтұз ==

Қайырлы күн, ''Аралтұз'' мақаласын жойып, &lt;s&gt;Аралтұз комбинаты&lt;/s&gt; мақаласын ''Аралтұз'' бетіне жылжытсаңыз. Себебі ол бұрын басталған және мен оны толықтырдым. 

Сосын ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық кеңес'', ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім'' мақалаларын жоя салсаңыз. Арал теңізі мәселелері жөніндегі келісім дубликаты. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:58, 2024 ж. мамырдың 31 (+05)

== Сайт ==

Қайырлы кеш. [[Үлгі:Компания|Мына үлгінің кодына]] сайтқа қойылатын ''URL'' үлгісін қоса қоясыз ба. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 1 (+05)
:{{@|Casserium}}, өңдеуге болады. Болғаннан кейін, жаза салыңыз. Қайтадан жабамын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:46, 2024 ж. маусымның 2 (+05)
::Рақмет, қостым. Жаба берсеңіз болады -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:52, 2024 ж. маусымның 4 (+05)
:::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], Енді [[Үлгі:Мемлекеттік орган|мына]] үлгіні уақытша аша тұрасыз ба. Өткендегі себеппен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 6 (+05)
:::Қайырлы күн, сіздер осы [[Үлгі:Компания]] үлгісінде логотиптен бөлек '''сурет''' бөлімін қоса аласыздар ма, яғни компания логотипі сосын астында мысалға штаб-пәтерінің суреті тұрады. Мәселен, орыс уикипедиясындағы [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Apple Apple] мақаласынан қарасаңыздар болады. Солай істелсе, жақсы болар еді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. маусымның 6 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], екі үлгіні қайта аша қойыңызшы онда. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:47, 2024 ж. маусымның 7 (+05)
:{{@|Casserium}}, {{@|Тұран}} дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:53, 2024 ж. маусымның 10 (+05)

== [[Әйелдің отбасындағы орны]] ==

Сіз антифеминистсіз бе? Бұл мақаланы неге жойдыңыз? Өте жақсы жазылған мақала еді ғой. [[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 19:04, 2024 ж. маусымның 3 (+05)
:Иә ''сексистпін''!! Мақаланың маңыздылығы төмен, мәселе әйел, ер болсын! Энциклопедиялық мақалаға қандай қатысы бар??? 

Неге жойдыңыз деудің орнына, ойыңызға келгенін ойланбай жазуға бола ма?!. Ескерту, бір-бірімізді танитын құрбы емеспіз, этика пен шекараны ұстаңыз! --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:50, 2024 ж. маусымның 4 (+05)

:Админ дұрыс айтады. Сексист болу ең ауыр күнәлардың бірі болып саналады. Ол Ібіліс шайтанның ісі ғой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:36, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

== Медиа Уики ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Уикипедияда [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Tooltip-n-portal/kk-cyrl Translatewiki] сайтында аударылып қойған [[МедиаУики:Tooltip-n-portal]] [[МедиаУики:Articleexists]] бар. Соны жою мүмкін бе екен?&lt;/s&gt; -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. маусымның 7 (+05)

== Procter &amp; Gamble ==

''Проктер мен Гэмбл'' мақаласын '''Procter &amp; Gamble''' деп жылжытып бересіз бе? Себебі бұл компанияның ресми атауы. Сосын, &lt;s&gt;Проктер және Гэмбл&lt;/s&gt;, ''Проктер мен Гэмбл'' жоя салу керек, ешкім олай іздемейді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 01:24, 2024 ж. маусымның 9 (+05)
:{{@|Тұран}} Дайын, есік атауға мақалалар сільеніп тұр  --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:55, 2024 ж. маусымның 10 (+05)
::Рақмет, оны өзім жөндей саламын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:23, 2024 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] енді &lt;s&gt;Проктер мен Гэмбл&lt;/s&gt; жоя салыңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 11:08, 2024 ж. маусымның 11 (+05)

== Жақсы мақалалардағы хаос ==

Сәлеметсіз бе, Kasymov мырза! Жақсы мақалаларда бүртүрлі жағдай. [[Қымыз]] мақаласы жақсы мақалалар қатарында болса да, ол таңдаулы мақала белгсіне ие. [[Биология]] мақаласында белгі мүлдем жоқ. Бұл ситуацияны түзейсіз бе [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 00:35, 2024 ж. маусымның 13 (+05)
:{{@|Рахман999}}Кеш жарық, шешімді қателеспесем Амангелді мен Нұрлан мырзалар шешкен. Солардан нақты жауап алып, түзетпесе. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:05, 2024 ж. маусымның 14 (+05)
::Солардан сұрап көрейім бе? [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 02:08, 2024 ж. маусымның 14 (+05)
:Иә --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 02:09, 2024 ж. маусымның 14 (+05)

== Вандализм  ==

‎Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушы менің [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты (финал)]] мақаламды жойып, жылжытудың орнына көшіріп басқа атпен бастады [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)]]. өзгенің еңбегін өзіңе жатқызу админге сай келмейтін нәрсе. бұған дейін менің рұқсатымсыз жеке бетімді бастап өндеген [[Қатысушы:TalgatSnow]]. сан үшін мақалаларды бастап бітірмейді:[[Футболдан Литва чемпионаты 2023]], [[Футболдан Украина кубогы 2021/22]]. мақала санатаулары дұрыс емес. әрекет етуіңізді сұраймын
@[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]], @[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:13, 2024 ж. шілденің 17 (+05)
:{{@|TalgatSnow}}Қалпына келді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:46, 2024 ж. шілденің 18 (+05)
::@[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] біреудің мақаласын жойып дәл сол мәтінді өз атыңызбен жариялағыңыз шындық па? @[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] осылай шағымданып жатыр екен, бұл тіпті бір жарым жыл бұрынғы талқыалу, енді телеграмдағы топта шағымданып жатыр. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:10, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
:::Бұл бетті де [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]. Егер мен бұл бетке редирект жасамағанымда - [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]] жағдай дәл осындай болар еді. Ол жәй ғана атауын өзгертпейді, бірақ мәтінді авторлығын көрсетпестен көшіріп алады [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:04, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)

== Мақаланың көрінуі ==

Қайырлы күн!

[[Айбар Қайнарұлы Олжаев]] мақаласы неге гуглдан іздесе шықпайды? Тек уикидің ішінен іздегенде ғана шығады екен. 

Жауабыңызға алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. шілденің 22 (+05)
:{{@|Daniyal.aidarov5}} кеш жарық, меніңше біршама уақыт керек сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:54, 2024 ж. шілденің 22 (+05)

== Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone, 

We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have.

This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called &quot;regional wishlist list&quot;), and many other options.

''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.''

Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here''']

Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Мақаладағы қате ==

Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] Instagram-парақшасы қате сілтемеге жолдайды екен. Сілтемені алып тастасаңыз жақсы болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.45.88|37.99.45.88]] 18:49, 2024 ж. шілденің 27 (+05)
:Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:38, 2024 ж. шілденің 29 (+05)

== [[Жоба:Инкубатор/Astana Vision]] ==

Қайырлы күн Мен өңдеуге жіберген мақаланы тексере аласыз ба? Қарау кезегінде әлі көп мақалалар бар екенін түсінемін және осы мақалаға ерекше назар аударғаным үшін кешірім сұраймын. Алдын ала көп рахмет! [[Қатысушы:Nomini Meo|Nomini Meo]] ([[Қатысушы талқылауы:Nomini Meo|талқылау]]) 13:48, 2024 ж. тамыздың 9 (+05)

== Мақаланы жою ==

Какого хуя менің қазақша мақалаларымды жоясыз ? Мен оларды орысша мақаладан өз қолыммен аударып, толықтай өзім өңдеп жарияласам, өшіріп тастағансыз. Какого хуя ? Қазақ тіліне деген құрметсіздік пе ?[[Қатысушы:Balgymbek Has Been|Balgymbek Has Been]] ([[Қатысушы талқылауы:Balgymbek Has Been|талқылау]]) 07:37, 2024 ж. тамыздың 14 (+05)
:{{@|Balgymbek Has Been}} Мақалаңызда '''қ**тақта''' ақпарат жоқ екен, саған ескерткенмін! Мақаласымақты артынан құл сияқты тегін кім өңдеп толықтыру керек?? Дым ақпарат жоқ, өтірік аудару функциясы арқылы топаста жасай алады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2024 ж. тамыздың 16 (+05)

== &quot;Бергамаск Сиютасы&quot; мақаласы жойылды.  ==

Сәлеметсіз бе! Менің &quot;Бергамаск Сиютасы&quot; атты мақалам тамыздың 4, сағат 21:00-де жойылды. Не себеппен жойылғанын айтып береңізші, мен қателерін түзетіп қайта жазып көрейін. Деректер ағылшын тілді мақала нұсқасынан алынды өйткені қазақ тілінде Бергамаск Сиютасы туралы мәлеметтер жоқ. [[Қатысушы:Nafpeg|Бекзат Азатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 22:18, 2024 ж. тамыздың 17 (+05)
: {{@|Nafpeg}}Сіз мақала емес, жоба бастапсыз, атауы өзгеріп, тексерістен өтпей тұр: ''Бергамаск сюитасы'' --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:45, 2024 ж. тамыздың 19 (+05)

== Шақырым — километрдің қазақшасы ==

Қайырлы күн! Мен кей елді мекендердегі орысша сөздерді қазақшалап жатсам, оларды неге қайтадан орыс нұсқасына келтіріп жүрсіз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 13:35, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) Мысалы, мынау жерде [[Ақшоқы (Солтүстік Қазақстан облысы)]].
:{{@|Kyzyljar muzei}}Ресми түрде қалай? шақырым деген сөзге дереккөздер көрсетсеңіз. Халықаралық сөзді аударған дұрыс па? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:16, 2024 ж. тамыздың 22 (+05)
:: Ойбай, сіз жаңалықтарды қай тілде көресіз, оқисыз?! [https://egemen.kz/article/371013-kolik-infraqurylymyn-damytugha-568-mlrd-tenhge-bolinedi Мынау кешегі жаңалықта] басты газетте шыққан ақпарат — километр емес. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 07:03, 2024 ж. тамыздың 28 (+05)
:::{{@|Kyzyljar muzei}} Осы туралы телеграмм тобына қосылып, сонда талқылаңыз. Егер шақырым деген 100 пайыз сенімді болсаңыз СІЗ барлық мақала өзгерте аласыз ба???? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:44, 2024 ж. тамыздың 28 (+05)
:::: Бұл талқылайтын дүние емес. Бұны бәрі біледі, сізден басқа. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 09:03, 2024 ж. тамыздың 30 (+05)
:{{@|Kyzyljar muzei}} Сізден 100 пайыз дәлел болмағандықтан '''км''' қалады. ''Бұны бәрі біледі'', 20 млн халықтан немесе осында белсенді 250 қатысушыдан сұрадыңыз ба? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:21, 2024 ж. тамыздың 30 (+05)
:: Сіз теледидардан референдум сияқты сөздерді естіп, шақырым деген сөзді қалай елемей қалғансыз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 12:18, 2024 ж. қыркүйектің 1 (+05)

== Түркістан облысы бауырлас қалалары  ==

неге алынып тасталды? [[Қатысушы:Nurbol9393|Nurbol9393]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbol9393|талқылау]]) 18:53, 2024 ж. тамыздың 20 (+05)

== Үлгі-инфобокс керек еді ==

Қайырлы күн! Тарихи нысандар мен ескерткіштер бойынша енгізілген беттерді өңдеп, жаңа материалдар енгізбекші едім, соған үлгі-инфобокс жасап бере аласыз ба? (мен жасауды білмеймін). Жасау барысында үлгіде - атауы/суреті/орналасқан жері/ескерткіш түрі/кезеңі/авторы/нысан мәртебесі деген тұстар көрсетілсе. Мысалы, [[Тәнеке батыр мазары]]. Алдын ала рахмет! Салиха 16:39, 2024 ж. тамыздың 21 (+05)
:{{@|Салиха}} Кеш жарық, мысалға көрсетіп жіберсеңіз (үлгіні) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:17, 2024 ж. тамыздың 22 (+05)

:Қайырлы күн! Мысалы,
:{{Тарихи нысан
: | атауы =  Тәнеке батыр мазары
: | Суреті = 
: | сурет атауы = 
: | орналасуы =  Жетісу облысы, Ақсу ауданы
: | жасалу кезеңі = ХІХ ғасыр  
: | сәулетші =
: | мүсінші = 
: | нысанның түрі = қала құрылысы және сәулет 
: | нысан мәртебесі = киелі нысан 
:}}
: қосарыңыз болса қосуға болады. Салиха 11:06, 2024 ж. тамыздың 23 (+05)
:Жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:59, 2024 ж. тамыздың 24 (+05)

== “Мұса пайғамбар” мақалаға енгізілген өзгерістерді қайтару ==

Bekzat Alibek есімді қолданушы жазған мәтін Уикипедияның стильдік талаптарына сәйкес келмейді. Мысалы, бүкіл мәтін тек жеке және исламдық тұрғыдан сипатталған. (&quot;Ғ.С&quot;, стиль, анықтама) [[Қатысушы:Jondjas|Jondjas]] ([[Қатысушы талқылауы:Jondjas|талқылау]]) 09:24, 2024 ж. тамыздың 25 (+05)
:{{@|Jondjas}} Ол жағы дұрыс, бірақ сіз неге '''Киелі кітапқа''' сілтеп тұрсыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2024 ж. тамыздың 26 (+05)

== Мақалаларды жою ==

Ассалаумағалейкүм! [[Назар]] мен [[Абыл Өтембетұлы]] мақалаларын жоюға ұсынамын. Біріншісі түсініксіз, екіншісі қайталанған. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. тамыздың 25 (+05)

== Үлгі-инфобокс туралы ==

Қайырлы таң, Айдын! Тарихи нысанға үлгі-инфобокс жасауға мысал ретінде [[Қызыл таң маталар үйі]] бетін көріңізші, жаңа ғана жаздым. Салиха 11:30, 2024 ж. тамыздың 31 (+05)
:Жақсы, уақыт тығыз болғандықтан, уикипедияға көңіл бөле алмай жатырмын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:15, 2024 ж. қыркүйектің 2 (+05)

== Жою №2 ==
Кеш жарық! ''Асыл Тұрсынбекұлы Шубай''‎ және ''Әйел тілі'' мақалаларын жоюды ұсынамын. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:33, 2024 ж. қыркүйектің 5 (+05)
:Жойылды, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 14:35, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Мақалада қате бар ==

Қайырлы күн. [[Egov.Press|Мына мақаладағы]] Instagram сілтемесі дұрыс емес екен. Түзеп жіберсеңіз. egov.kz орнына egovpress болуы керек. [[Арнайы:Үлесі/37.99.44.42|37.99.44.42]] 09:58, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)
: Инстапарашаңызды түзеп қойдым. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 10:24, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Қ.К. Тоқаев туралы ==

Тоқаевтың Тимурдан басқа тағы Манира (1987 ж.т.) деген қызы бар екен ғой. Оны неге ешкім жазбайды ? Рақмет  [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 11:06, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Аналды секс ==
Сәлем, ''бұл мақаланы'' жою керек! Масқара емес пе? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:31, 2024 ж. қыркүйектің 11 (+05)
:Кеш жарық, енді ол масқара болғанда көп тілде жазылған, бар нәрсені қайтіп жоямыз. Басқа админдерден сұрап көріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:56, 2024 ж. қыркүйектің 12 (+05)

== Қазақстанның темір жол бекеттері ==

Жалпы фотосуреттер қосқанда түсірген жылы міндетті түрде болу керек деп ойлаймын. Себебі қай жылы түсірілгенін оқырман білу керек. Екіншіден сол суретті, мысалы вокзалдардың дизайны өзгерсе, қайта жіберсең сурет бар деп қабылдамайды, егер жылы болмаса. 
Мен 10 жылдан бері Фотопланета энциклопедиясына суреттер жіберіп жүрмін, бәрінде де түсірген күнін, айын сұрайды. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:54, 2024 ж. қыркүйектің 13 (+05)
:{{@|Мағыпар}}Кеш жарық, суреттің атауы ұзақ сияқты. Сипаттамасы бөлімінде бәрін жазып көрсетуге болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:21, 2024 ж. қыркүйектің 14 (+05)
::Жақсы, келесілерін қысқартармын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:40, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05)

== Үлгілер ==


== Үлгілер ==
Ассалаумағалейкум! [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасы]] мен [[КОНКАКАФ чемпиондары кубогы|КОНКАКАФ чемпиондар лигасы]]ның атауы өзгеріпті. Үлгілерді қайтеміз? Атауын өзгертеміз бе? --[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 12:27, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05)
:Кеш жарық! Навигациялық үлгілерді ма, егер сол болса иә. Әрі ескі атаудағы үлгіні жою керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:01, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05)

== Жою №3 ==
Қайырлы кеш. Мақала атауларын бір үлгіге келтіру үшін мына сілтеме беттерді жою керек болып тұр:
* ''КИМЭП''
* Үлгі:Кәрім Мәсімовтың министрлер кабинеті (2016 жыл 6 мамыр)
-- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:40, 2024 ж. қыркүйектің 30 (+05)
:{{@|Casserium}}Екіншісін не үшін жою керек? Атын өзгерту керек, тарихы сақталады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:45, 2024 ж. қазанның 1 (+05)
::Ол дубликат болып тұрған үлгі. Ішіндегі мазмұны [[Үлгі:Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті]] осы үлгімен біріктірілген. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:57, 2024 ж. қазанның 1 (+05)

== Санат ==

Кеш жарық! &quot;Қазақ билері&quot; санатында [[Би (өнер)]] мен [[Би (тұлға)]] аралас екен. Бұл санатты [[Би (өнер)]]-ге қалдырып, қазақ тұлғаларын &quot;Қазақ би-шешендері&quot; санатына көшірсек қайтеді? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:19, 2024 ж. қазанның 2 (+05)

* Санаттар дұрысталды, мәселе шешілді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:39, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

== Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone,

During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''.

I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі ==

Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі:

1.0 – ''Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы'' (жақсысы) 

1.1 – &lt;s&gt;Қазақ хандығындағы биліктің жойылуы&lt;/s&gt;

1.0 – Саңырақ Тоқтыбайұлы батыр (жақсысы)

1.1 – Саңырық Тоқтыбайұлы

1.2 – Саңырақ батыр Тоқтыбайұлы

1.0 – Хангелді Сырымбетұлы

1.1 – Ханкелді батыр 

1.0 – олбарыс би

1.1 – Жолбарыс Жылқайдарұлы

1.0 – Әлмерек абыз

1.1 – Әлмерек Жаншықұлы

[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:03, 2024 ж. қазанның 9 (+05)

== Translation request ==

Hello, Kasymov.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:14, 2024 ж. қазанның 14 (+05)

== Координаттар ==

Ассалаумағалейкум! Қала туралы мақала жазғанда картадан географиялық орнын көрсетпей жатыр ғой. [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 13:50, 2024 ж. қазанның 28 (+05)
: Уағалейкум салам! Бұл кемшілік кейбір үлгілердің әлі жазылмағанына байланысты болып отыр. Мысалы, мен екі жаңа үлгіні жүктеп қойдым, енді [[Кайенна]] мен [[Уагадугу]] қалалары картада көрсетіліп тұр. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:25, 2024 ж. қазанның 28 (+05)
::{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} қай мақала? Позкартасы жасалмаған болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:14, 2024 ж. қазанның 29 (+05)
:::[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt;, [[Сан-Томе (қала)|Сан-Томе]], [[Сент-Джорджес]] мақалаларында тұр. Кей қалалардікі әдемі боп шығады, ал кейбіреуде олай емес--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 00:39, 2024 ж. қазанның 30 (+05)
:жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:04, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
: Иә, мәселе Позкартада болып тұр. Мен тағы Сальвадор және Эритреяны қостым, әрі қарай іліп әкетсеңдер жақсы болар ед... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:26, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
::Иә, жасап жатырмын--[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
:{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} Елді мекен үлгісін толық толтыру керек. Ауданы, халқы, телефоны сияқты мәліметтер жоқ қой және дұрыс толтыру керек, ел деген параметрге ешқандай сілтеме немесе туды қоюға болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05)
::[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt;, ел деген параметрге тек елдің атын жазып жатырмын, еш сілтемесіз, үлгісіз--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 01:15, 2024 ж. қарашаның 1 (+05)

== Неге жойдың? ==
''Махмет Құлмағамбетов'' деген танымал саясаткер туралы мақаланы не пиғылмен жойғансың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:53, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:{{@|Елмұрат Х}} жедел жоюға ұсыныпты, содан соң жойылды. '''Пиғылға келсек ата жауым болу керек''' --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:00, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:: Ата жауың болатындай саған бірдеңке істеп қойған ба? [[File:Face-smile-big.svg|23px]] Негізі әйгілі тұлға, сақтап қалуға болатын еді. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:{{@|Елмұрат Х}} Қалпына келтірілді, жедел жоюға ұсынған қатысушыдан сұрап көріңіз. Мүмкін дубликат мақала ма екен? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:11, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
:Мақала тым қысқа, екіншіден қайталанған. Сондықтан жедел жоюға ұсынылған. Міне жақсысы: [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]]. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:15, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::{{@|Елмұрат Х}} мақаланы жоюға ұсынған себебім көрсетілген, бір тұлға туралы екі мақала бола алмайды, &quot;Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов&quot; мақаласы бірінші басталған, сондықтан сол қалуға құқылы деп ойлаймын. Жалпы бұл тұлғаның маңыздылығы күмән тудырады. Қосатын ақпаратыңызды осы мақалаға қосуды сұраймын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:37, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::: Алғашқыда жоюға себеп ретінде дубликат деп көрсетілмеген еді. Дубликат болса, жояйық әрине. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:57, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)

== Үлгі ==

Ассалаумағалейкүм. &lt;nowiki&gt;{{Договор}}&lt;/nowiki&gt; үлгісі жарамсыз сияқты, дұрыстап бересіз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:34, 2024 ж. қарашаның 27 (+05)
: Уағалейкум салам! Үлгі жарамды, бірақ орысша қалып қойған сөзді қазақшаға ауыстыру керек, сонда бәрі жақсы шығады. Мен қазір осы үлгіні мақалаға қосамын. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:57, 2024 ж. қарашаның 28 (+05)
::Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:45, 2024 ж. қарашаның 28 (+05)

== Неге жойылды? ==

Сурет:Maska--kazahstan-shou1.jpeg осы суретті &quot;Маска&quot; мақаласына кірістіріп қоям деп жүктеп қойсам жойып тастапсыз. Адамның еңбегін еш етуді білесіз, ә. Толықтырамын оны әлі!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:39, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
:{{@|Madi Dos}}Екеуі де жойылады, себебі авторы мен қайнаркөзі көрсетілмеген. дайын суретті жүктеу қандай еңбек? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:42, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
::Білем, оны көрсету керек екендігін. Менің енгізген бұрынғы суреттерімде дереккөздер бар. Кейінірек енгіземін, оның үстіне бұл еркін сурет емес. Тек осы Қазуикиде ғана орналасатын сурет, сосын адамның жасаған ісін құнсыздандырмаңыз. Админ болсаңыз, өзіңізге админсіз.Дайын суреті де енгізілмеген қаншама мақала бар.  [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
:::Қалпына келтіремін, бірақ авторы мен дереккөзін көрсете кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:54, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)

== Координат модулін жаңарту ==
Module:Coordinates модуліне көптеген жаңартулар енгізілді, соларды қазақша нұсқасына енгізіп, координаттардың мақаладағы орналасуын дұрыстау керек. Модульді соңғы рет сіз өңдепсіз, жаңартып жіберуіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 22:45, 2024 ж. желтоқсанның 22 (+05)
&lt;s&gt;:Дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2024 ж. желтоқсанның 23 (+05)&lt;/s&gt; Нақтылау керек

:Мысалы: [[Екібастұз]] немесе кез келген қала жайлы мақаланы ашқанда, коориднаттар инфобокспен бірге жабысып тұрады. Соны түзесеңіз. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::{{@|Murat Karibay}}Ол үлгіден емес, уикипедияның интерфейсі жаңарғаннан болып тұр. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:09, 2024 ж. желтоқсанның 27 (+05)

== Кедергі  ==

Саламатсыз ба, мазалағыныма кешірім сұраймын. Мен қазақша Википедияға өз үлесімді қосқым келеді, алайда шегіндіруші 1nter pares деген адам менің әрбір өңдеуімді себепсіз жойып жатыр. Мен одан неге өңдеулерімді жойғаның сұрадым, бірақ нақты жауап ала алмадым. Осы жайында шара қолдансаңыз. Алдын ала рақмет  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:33, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Айдаушы мақала ==

Француз және үнді соғысы деген жойылған мақаланы айдаушы бет ретінде қалпына келтіру үшін сыртқы сілтемелерді қалай қолдансам болады және оған рұқсатым бар ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:43, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Үлгі ==

Кеш жарық! Осы үлгінің басқасы бар ма? (Үлгі:Апат). Көрсетілімі нашарлау, не қолдануға болады орнына? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:08, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05)
:Бсақасын біле алмадым, мүмкін дубликат жасай бермей, осы үлгіні жаңарту керек шығар --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:11, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Байланыс ==

Kasymov мырза сізбен қалай байланысқа шықсақ болады, мақала өңдеуге қатысты кейбір сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:21, 2025 ж. ақпанның 5 (+05)

== Бітікші сайлауы ==

Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:34, 2025 ж. ақпанның 19 (+05)

== Господин Касымов  ==

Господин Касымов, как с вами связаться? У нас есть вопросы по редактированию статьи [[Қатысушы:1lockeny|1lockeny]] ([[Қатысушы талқылауы:1lockeny|талқылау]]) 19:54, 2025 ж. наурыздың 14 (+05)

== Assistance with Template Updates on Kazakh Wikipedia ==

Hello Kasymov, I hope you're doing well. I recently made a request on the Kazakh Wikipedia village pump regarding updating certain country data templates to align with standard formatting. Since this impacts multiple pages, I’d appreciate your input or assistance in addressing it. You can find my request here: [[Уикипедия:Форум#Replacing &quot;Country data&quot; templates with &quot;Үлгі:Байрақ&quot;.]] Please let me know if you need any clarification. Thank you for your time and consideration! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. наурыздың 26 (+05)

== Sorting files in categories ==

Hi! I hope you can help me a bit.
[[Үлгі:Non-free media]] seems to put files in [[:Category:Тегін мақалалар]] and according to Google Translate it means free files. It should say something like &quot;All non-free files&quot; like [[:en:Template:Non-free media]].
Also [[Үлгі:Free media]] should put files in &quot;All free files&quot; like [[:en:Template:Free media]]. Can you help fix?
Finally there seems to be a lot of redundant categories in [[:Санат:Уикипедия:Суреттер]]. Can you delete those that are not needed? 
If you want to rename the categories wit files without machine-readable source, author etc. you need to use Translatewiki. You can see more at [[:m:File_metadata_cleanup_drive/How_to_fix_metadata#Finding_images_without_an_information_template]]. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:23, 2025 ж. сәуірдің 11 (+05)
== Бетті жою ==
Қайырлы күн, Қасымов мырза. ''Қатысушы:Austrian Cat/зертхана/Осман империясы'' бетімді жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 09:55, 2025 ж. сәуірдің 25 (+05)
:қалпына келтірдім, бірақ ондай мақала бар ғой. Бұрынғы автордың еңбегін жоққа шығарып, зертханаңыздан көшіре салу болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:54, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
::неге? Қазақша Уикипедияда мақалалардың көбісі безендіру, яғни эстетика, дереккөздер мен сілтемелердің болуы тараптарынан біраз ақсап, және жалпы сапа критерийлерін қанағаттандырмайды деп айтуға болады. Әсіресе ол басқа тілдік бөлімдермен салыстырғанда байқалады. Егер де біздегі мақаланы ағылшын бөлімінде қолданылған сілтемелер мен деректерге негізделіп, оны бейімдеп һәм безендіріп, қайтадан жазғаннан не залал? Бір түсіндіріп жіберсеңіз [[File:Face-grin.svg|25px]] [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:15, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
:::соны неге мақаланың өзің безендіріп, толықтырып жаңартпасқа --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:22, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
::::әзірше жазылу үрдісінде, зертханамда мәтін толық дайын болған соң, мақаланың өзіне бір-ақ өңдеме арқылы көшіре салам деген ой болған негізі. Себебі қазуикидегі кейбір үлгілер, мысалға [[Үлгі:Sfn]] жеке өзіме қазірше шамалы түсініксіз болып тұр (себебі орыс Уикипедиясында бұл үлгіні қолдану үшін, [[Үлгі:Cite book]] дегеннің &quot;| ref =&quot; қатарында автор есімін енгізіп, дәл соны ''sfn'' үлгісіне қоясың). Жазып аяқтаған соң, бұл үлгі дұрыс жұмыс істеп, барлық ақпарат толық екеніне көзім жеткенде жария етемін (деп ойлағанмын). Ондайға тыйым салынған ба? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)
:Сапаға көмектесер еді, түсінгенім көп өңделген уикипедия тереңдігі көп болады екен --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:46, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05)

Балам, ''Абсурдизм'' деген мақаланы неге жойдың? Қайтара салшы... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:37, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
:Қалпына келді, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05)
Сәлем, [[Хасанкейф]] және [[Ойжұмбақ]] мақалаларын неге жойғансың? Қалпыларына келтіргенің дұрыс болады. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2025 ж. Мамырдың 7 (+05)
:Кеш жарық! {{@|Елмұрат Х}} Ол қатысушы тоқтамай мақалалар жазған екен, барлық мақаласын жойғанмын. Қалпына келтірмеймін, себебі біреудің шала жұмысын админдер артынан неге ретке келтіріп отыру керек? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05)
:: Сәлем! Жалпы ондай жерде «тексерілмеген мақала» деген үлгіні қолданған жөн. Басқа қатысушылардың еңбегін елейтін болсақ, әрине. Немесе «бастама» деген үлгі де бар және оған қатысты көптеген нақтылау белгілерін қолдануға болады, егер мақалалар санын күрт азаюын қаламасақ. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:57, 2025 ж. Мамырдың 11 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} кеш жарық! Онсызда сондай үлгі қойылады, бірақ оның мазмұнын, сапасын, грамматикасын кім тексереді. Біреудің артын кім тегін тексеріп, көзді қызартып, қиналып отыру керек. Ынтасы мен жауапкершілігі жоғары адам жазатын нәрсені жазады, жай шетелге барып қайту үшін жасамайды. Шындық солай --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:49, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05)
:: Қызықсың. Сені мұнда біреу мәжбүрлеп жатыр ма? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:00, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:Бірнеше қатысушы ғана тексеріп, уақытын бөліп, сапасыз дүниемен күресіп жүр. Соның ішінен Сені байқамадым. Сондықтан уақытты маған құрта бермей, жақсы мақалалар дамытуға үлес қоссаң немесе қате, жетіспейтін үлгілерлі толықтырса жақсы болар еді. Егер оларды түзетіп тексеріске салсаң, жоюға болмайды. Осыны әсіресе оқушылар мен студенттер көп пайдаланады. Мазмұны копи паст жасалған нәрседен қазуикипедияның сапасына күмәнмен қарайтын болады. Айдаладағы біреудің мақаласына басты ауыртудың қажеті шамалы. Болмаса телеграм топқа жаз, осы мәселені шулатып жүргенімізге біраз болды. Бірақ көбісі робот сияқты, қыстырмайды,  бір рет қана өңделген, аударылған, конвейер мақалаларын минут сайын жазып отырады.  --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:58, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:: Әлгі [[Абсурдизм]] мақаласын алайықшы — оны өзің жойдың, өзің қалпына келтірдің. Жалпы оны жоятындай ештеңе көріп жатқан жоқпын, әжептәуір мақала. Орфографиялық қателер бар әрине, бірақ ол енді басқа әңгіме. Мүмкін, жойғанда сен оны оқымаған да шығарсың? Солай болып көрінеді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:36, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
:Ол да мүмкін, себебі жоймай қарап шыққанымда түзететін заттары көп болды. Сондықтан 2-3 минут аралықта жасалған мақалалардың сапасына күмн тудырдым. Сондықтан соған ұқсас дүниелерді қарамай жойғаным бар. --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:09, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
:: Сөйтіп жүріп сапалы мақалаларды құртып жүрсің. Басқа қатысушылар Қазақ уикипедиясындағы мақалалар санын арттырып жатқанда, сен осындай керағар әрекетпен айналысып, не пайда таппақшысың? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} сені және басқа да ұқсас '''фейк''' аккаунтарды бұғаттау жайлы талқылап жатыр. Соған қарағанда шынымен 4-5 аккаунт бір адамға тиесілі болу керек. Сен мені қадалағанша басқа шаруалармен айналыссай, істейтін тірлігін, жұмысын жоқ па? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
:: Мұнда фейк жұмыспен айналысқанды сені ғана көріп тұрмын. Жарайды, сен мылжи бермей, қатесіз жазуды үйреніп алсаш. Әртүрлі фейк тапсырмаларды «қадалағамай». --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 08:09, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:::Бұл даудың қажеті жоқ, бір-біріміздің уақытымызды алып нестейміз?
:::Әркім барынша жұмыстанып жатыр, арасында қателерде болады, мінсіз адам жоқ)
:::@[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]], сізге ұсыныс, басқа қатысушылардың әрекеттерін «қадағаламай» өзіңіз де мақала жазып бастаңыз. Мүмкін сіздікі ең үздігі болып шығар?
:::Осы талқылау былай (агрессивті түрде) жалғаса берсе шынымен де бұғаттау шараларын еңгізуге тура келеді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:25, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:::: Артық кетсем, кешірерсіз. Жалпы бейтарап болуға тырысқанмын... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:18, 2025 ж. мамырдың 23 (+05)
:{{@|Еститін Азамат}} не деген екі жүзділік пен жасанды жауап. Бейтарап дей ма... деп Сен, не пайда таппақшысың деген жауаптар ше? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:33, 2025 ж. мамырдың 24 (+05)
*{{@|Еститін Азамат}} Айтқаным келді. Құрметті админдер осы және осыған ұқсас '''ФЕЙК-ПРОВОКАТОР''' аккаунттың бәрін бұғаттап жою керек. ''Мира бел, Джамбул, осы аккаунт, Хәриполла'' деген аккаунт бір адамның артында. Кім екенін де сезіп тұрмын. {{@|Batyrbek.kz}}, {{@|Нұрлан Рахымжанов}} шара қолдансаңыздар. '''Ң''' әрпіне әдейі қате жіберіп, айтқан жауабынан байқадым. Өзінің жұмысы мен жеке өмірі жоқ па? Дені дұрыс емес-ау (осындай сөздер жазуға тура келіп тұр). Егер сіздер әрекет қылмасаңыздар өзім ретке келтіремін --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:28, 2025 ж. мамырдың 24 (+05)
*:Еститін Азамат деген қатысушыны 6 айға блоктадым. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:29, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:25, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
:дауыс берілді --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:01, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== Техникалық мәселе ==

Ұлы мәртебелім, мен жоқ кезде қандай техникалық мәселе туындады? Мүмкін кейбіреуін шеше алармын. Талқылау легінне жазайын десем жаза алмай қалыппын, бұл менде ғана ма білейін деп едім. Әзірге себебін таба алмай жатырмын. Санатта неге мақалалар қазақ алфавитімен ретттелмейді деген сұраққа әлі жауап тапқам жоқ, мен жоқта анау үш нұсқа деген пәле жоғалыпты, қуанып қалдым.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

:Арыстанбек, үш нұсқаны алдырттық қой әйтүп-бүйтіп. Талқылау легін барлық уики бойынша аламыз деп жатыр еді. Сол алып тастаған болар. Санаттар туралы сұрап көрейін. Осы бет иесінен кешірім өтінем, оның атынан жауап беріп отырғаным үшін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Талқылау легі деген керемет дүние еді, жақсы дүниені неге құртқанды жақсы көреді екен. Фейсбуктың да алғашқы кездегі дизайны мен талқылау құрылымы өте әдемі еді, қазір быт-шыт бірдеңе болып кетткен.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:18, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== [[Бауыржан]] ==

Why are you removing the name I added? [[Қатысушы:Altenmann|Altenmann]] ([[Қатысушы талқылауы:Altenmann|талқылау]]) 00:25, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы кеш! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. маусымның 1 (+05)
:Кеш жарық! Қазір өңдей алмаймын, кейінірек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:57, 2025 ж. маусымның 1 (+05)
::Қайырлы түн. Осыны ұмытып кетпеңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2025 ж. маусымның 18 (+05)

== Жеке кеңістігімдегі мақалалар ==

Қайырлы күн.Неліктен менің жеке кеңістігімдегі мақалаларды түсіндірместен өшірдіңіз? Мен негізгі мақала кеңістігін толтырмау үшін бос уақытымда жұмыс істейтін жаңа мақалалар жасадым. (Қатысушы:Programman/Kickstarter, т.д.). Барлық жойылған мақалаларды қалпына келтіруді сұраймын. [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 15:46, 2025 ж. маусымның 11 (+05)

:Кеш жарық! Ол жерде ешқандай мақалалар көріп тұрған жоқпын. Бәрі бос бет қой? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:05, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::Иә, әзірге бос беттер болды, онда мен мәтінді біртіндеп қосуды жоспарладым. Осы беттердің барлығын қайта жасауым керек пе, әлде оларды қалпына келтіре аласыз ба? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
:::асықпай, біртіңдеп жазған дұрыс-ау. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:24, 2025 ж. маусымның 14 (+05)

== Мыстангер жайлы ақпаратты мақұлдау ==

Сәлем! Мыстангер жайлы бетті қазақшаға аударып, ақпарат қосып едім. Соны мақұлдап, жариялап жіберсеңіздер. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

:Жалпы, қарап жіберетін біреу-міреу бар ма екен мұнда?)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:47, 2025 ж. маусымның 16 (+05)
:Сілтемесін беріңіз. Қарап берейін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:42, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
::{{@|Aweworthy}} кеш жарық! Басқа да белсенді қатысушылар мен админдерден көмек сұрасаңыз болады--[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
::Қайырлы күн! https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher осының қазақшасын бастап берсеңіз)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 25 (+05)
::Өтініш жасағаныма 9 айдың жүзі болып қалыпты... 
::https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
:[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] сіз көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:46, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::Сізге бетті бастап беру керек пе? Әрі қарай өзіңіз толықтырасыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:51, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
:::Дәл солай. Жаңа материал бастауға әлі құқығым жеткіліксіз, сондықтан тек өңдей аламын. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:56, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::::Бастадым, өңдей беріңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:08, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)

== Жою ==

Сәлеметсіз бе! &lt;s&gt;Асқар Алтынбекұлы Күлібаев&lt;/s&gt; осы мақаланы жоюыңызды сұраймын [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:48, 2025 ж. маусымның 15 (+05)
:дайын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 13:45, 2025 ж. маусымның 15 (+05)

== Біріктіру ==

Сәлеметсіз бе! [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасының орынбасарлары]] мен оның ағылшынша нұсқасын (Deputy Chairman of the Mäjilis) біріктіріп, барлық мақалаларда қолдана берсек қалай жалпы ? Егер рұқсат болса, біріктіруіңізді сұраймын. Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:19, 2025 ж. маусымның 16 (+05)
:жақсы, өзіңіз жұрыс деп шешсеңіз, жылжыта беріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:56, 2025 ж. маусымның 17 (+05)

== Бетті уақытша жартылай қорғау ==

Сәлеметсізбе, менің жаңа мақаламда вандализмнің алдын алу үшін уақытша қорғауыңызды сұраймын.

Мерзімі - 1 ай.

Мақала аты: [[Яковлев Як-42]] және [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] [[Эрдэнэт қаласы]] 
1 айға жартылай қорғау қылдырып беріңіз

[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:45, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

== Мағынасыз мақала ==
Кеш жарық, [[PewDiePie T-Series-ге қарсы]] деген мақаланы жоюға ұсынамын. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 20:39, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

:Кеш жарық! Неге, мазмұнын оқымадым. Басқа тілдерде бар екен, себебін жаза кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Енді адам деген мазмұнын білу үшін мәтінді оқымай ма?? Қарапайым нәрсе ғой, жоя салыңыз. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 17:24, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::Не себепті жою керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::Ол қазақ болмысына, әдетіне жат шетелдердің еріккен күйбең тіршілігін сипаттайтын еш маңыздылығы жоқ мақала ғой. Анық көрініп тұр ғой, мағынасы жоқ екені. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:03, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::::Мақала басты бетте тұрған жоқ. Тек басқа тілдерден аударып жазылған. 18 тілде жазылған екен. 17 тілде жазылғандарын жойсаңыз, қазақ тілінде де жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:08, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::::Түсінбедім, сонда басқа тілдерде санасыз, мағынасыз мақалалар болса, бізде де қала бере ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:46, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::::::{{@|Елмұрат Х}} қайырлы кеш! Қандай да бір мақаланы жойылуға лайықты деп санасаңыз, онда сол мақалаға «[[Үлгі:Жедел жойылсын|Жедел жойылсын]]» үлгісін қойып, себебін жаза кетіңіз. Ары қарай жойылу туралы сол мақаланың талқылау бетінде жүруі қажет. Қандай да бір қатысушының талқылау бетіне жеке келіп, &quot;мақаланы жоя салыңыз&quot; деген болмайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:10, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::Елмұрат этика ұстаңыз. Көшеде, базарда жүрген жоқсыз, мен СЕНІ танымаймын. Арақашықтықты сақтаңыз! Қарапайым болса, нақты себебін көрсет, жоя сал, ала сал демей [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== Мақала жойу ==

Сәлеметсіз бе. Сіз [[Kazakhstan Airlines]] мақаласын жойыңызшы. Мен оның орнына жаңа мақаласын жасамақпын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:Кеш жарық! Сол мақаланы уикипедияға сәйкес толықтырыңыз. Жоя алмаймын [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:24, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Неге сіз мен мақалалардың атын толықтай жазып қойсам қысқа қылдырып өзгертіп тастайсыз? Қысқа жазған біртүрлі ғой толық жазып қойу керек қой Ан-30 емес Антонов Ан-30 деп қойу керекқой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:40, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
:::енді қайта толықтырып қойыңыз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::::[[Жезқазған әуежайы]] деген мақаланы неге қайта қалпына келтіріңіз? Мен инфобокс және қосымша ақпараттар қосытымғой. Дереккөздердіде қосып қойғам [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05)

== беттің атын өзгертпей туралы ==

сәлеметсізбе, мен мақалалардың бетін тотықтап жазып қойсам сіз неге атын ауыстыра бересіз.
Ан-30 жан Антонов Ан-30 деп өзгертсем қысқа сына ауыстырып жібере бересіз, бұл қандай себептермен??? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:42, 2025 ж. шілденің 7 (+05)

:кеш жары! Орыс тілінде қысқа нұсқадағы атауын маған ыңғайлы көрінді, яғни оқырман іздегенге оңай болады. Бірақ та қалған админдер дұрыс деп шешкен екен, сіздің қайта жылжытқан нұсқаңыз қалатын болды. Ескерту мақала атауларын ойланбай, талқыға салмай жатып жылжытпауды өтінемін. Рахмет [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:54, 2025 ж. шілденің 8 (+05)
::жауап бергеніңіз үшін рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== ПозКарта ==

сәлемктсізбе. Айта аласыз ба қалай ПозКарта жасау керегін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:47, 2025 ж. шілденің 8 (+05)

== ескі өңдемеге қайтармау ==

Сәлеметсіз, [[Үржар (ауыл)]] деген бетті ескі өңдемесіне қайтармауды сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 20:24, 2025 ж. шілденің 9 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Әсел Құрманбаева ==

Сәлеметсіз бе! Әсел Құрманбаеваға уикипедия мақаласын жазсам қалай болады ? Әлде ол орынсыз ба ? [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 12:33, 2025 ж. шілденің 28 (+05)

:Кеш жарық! кешірерсіз кім екенін білмедім) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:10, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
::Нұрсұлтан Назарбаевтың екінші әйелі 😉 жай ғаламторда оның өмірбаяны, жеке өмірі, отбасы, байлығы жазылған, соның бәрін қолданып уикипедия мақаласын арнасам ба деп едім [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:14, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
:::өз еркіңіз, маңызды болып көрінер. қазаққа біреудің өмірі мен өсек қызық болу керек) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:20, 2025 ж. шілденің 28 (+05)
::::Жақсы 😅 [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:30, 2025 ж. шілденің 28 (+05)

== Бет жою ==

Сәлеметсіз бе сіз меннің ''Бозанбай өзені'' деген мақаламды Бозанбай (өзен) деп жылжытыңыз. Ал ''Бозанбай өзені'' деп қалған мақаланы жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:45, 2025 ж. шілденің 29 (+05)

:Түсінбедім? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:09, 2025 ж. шілденің 31 (+05)
::Іздемеге жазсам (Гуглдың) Бозанбай өзені деп шығады соны бассам ол бет [[Бозанбай (өзен)]]іне айдатылған Kasymov деп тұр. жойылған бетті жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:18, 2025 ж. тамыздың 2 (+05)
:::Ол онсызда жойылған [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:35, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Бет жою ==

&lt;s&gt;Нарын&lt;/s&gt; бетін жойып беріңізші. Түпнұсқа бетін ''Нарын (айрық)'' дегенге айдағанмын. Мен бұл сөздің орнына ''Нарын (қала)''ның өзгертетін деп тұрмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:44, 2025 ж. тамыздың 4 (+05)

:Рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:07, 2025 ж. тамыздың 13 (+05)

== Стивенсон Роберт Льюис ==
Сәлеметсізбе, мына мақаланы қалпына келтіре аласыз ба, өте әйгілі жазушы ғой? --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 14:21, 2025 ж. тамыздың 21 (+05)
:Касымов мырза, неге жауап бермейсіз? Басқа жүз шақты тілде бар мақала қазақ тілінде де болу керек қой!! --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 17:06, 2025 ж. тамыздың 24 (+05)

== Саддам Хусейн ==

Hello. 

There is something wrong with the childhood photo of Saddam Hussein in the [[Саддам Хусейн]] article. His date of birth is 1937, but in the photo, supposedly from 1940, he looks no older than one year old. Either the year is incorrect, or the child is not Saddam Hussein. The same issue was raised back in 2012 on the Wikimedia Commons discussion page for this photo, but there was no response. https://commons.wikimedia.org/wiki/File_talk:Saddam_in_childhood.jpg 

If the discrepancies cannot be identified, then this photo should be removed from the article. 

Yours sincerely, [[Арнайы:Үлесі/78.174.55.43|78.174.55.43]] 07:11, 2025 ж. тамыздың 30 (+05)

== Тілдер vs. Infobox Language үлгілері ==

Сәлеметсіз бе. Тілдерге қатысты мақалаларды реттеуге үлес қосықым келді, және әдеттегідей басқа сапалы мақалалардың үлгісі бойынша жазуға тырысамын, мысалы [[Қазақ тілі]]. Бұл мақалада Үлгі:Тілдер үлгісі қолданылған. Кейбір беттерде қазақшаға аударылған  Үлгі:Infobox Language тұр. Қайсысын қолданған дұрыс? &quot;Тілдер&quot; үлгісін ұстануға тырысып тұрмын, бірақ оны да пішімдеу тұрғыдан сәл өңдеу керек. [[Қатысушы:Aisford|Aisford]] ([[Қатысушы талқылауы:Aisford|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. қыркүйектің 5 (+05)

:кеш жарық! Тілдер үлгісін қолданған дұрыс. Егер үлгі қате болса, үлгіні толықтықтырып, әрлер қатесін түзетуге болады. Үлгіні жасай алатын шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:13, 2025 ж. қыркүйектің 7 (+05)

== Execution of Saddam Hussein ==
Good afternoon! Would you be so kind to translate [[en:Execution of Saddam Hussein|this article]] into Kazakh language?! --[[Қатысушы:Edrilizer|Edrilizer]] ([[Қатысушы талқылауы:Edrilizer|талқылау]]) 01:48, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)

== Жазған мақаламды тексеріп, Wikidata тізіміне қосу ==

Ассалаумағалейкум ''Kasymov'' мырза, мен кеше [[Майлысу]] атты мақала жазған едім, соны тексеріп, Wikidata элементіне қосуыңызды сұраймын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05)

== Ту үлгісін жасау ==

Кеш жарық! 
{{ту|Тайвань}} үлгісінің екінші нұсқасы бар ма екен? Олимпиада және спорт жарыстарына спортшылар басқа байрақпен шығады. Спорт жарыстарында да басқа ту көрсетіледі. Бізде сол тудың нұсқасын жасауға болар ма еді? Екінші өтініш, '''спорт жарысы''' үлгісінде атауы дегенді жасыл түспен белгілемесек бола ма? Сұр түсті қалдырсақ немесе шрифт жасыл фонда ақ болуы керек сияқты?. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 18:56, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05)

== Тәулік суреті ==

Тәулік суретін бот ортаққордан импортайтындай жасап қойсақ қалай? Сен басқа пайдалырақ жұмыстарға көңіл бөле аласың. Бұндай қайталанатын шаршататын жұмыстарды ботқа тапсырған дұрыс. Бот күн сайын бір бетті сосын ай сайын бір бетті импорттап отырады. Келісесің бе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:54, 2025 ж. қыркүйектің 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Әрине соны баяғыдан атйып жүргенмін, бұрындары солай болатын. Жасап қоя салыңыз) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:30, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
::Скрипт істеп тұр ма тексеру үшін сен бастаған осы айдың POTD үлгілерін жоямын. Түсіністікпен қарайды деп ойлаймын &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:39, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|менің ботыма]], мерзімі шектеусіз уикиаралық импорттаушы тобына қосып бергенің керек болып тұр.  Уикиаралық импорттау құқығын алудағы мақсат: Commons-тан Potd үлгілерін күнделікті импорттау &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:55, 2025 ж. қазанның 1 (+05)
:::Ондай құқығым жоқ деп тұр. :( Нұрлан ағадан сұрап көрші. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
::Тәулік суретіне қатысты үлгілерге ештеңе жасмай тұра тұруыңды сұраймын. Сынақ ойдағыдай болды, енді бот өзі үлгілерді бастай береді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:33, 2025 ж. қазанның 4 (+05)
:::Тамаша! Ортаққордан жүктейді ма? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 2025 ж. қазанның 5 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] иә &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:23, 2025 ж. қазанның 6 (+05)
:::::суреттің сипаттамасы жасанды интелеккт арқылы қазақша бірден жазылатындай жасауға бола ма екен негізі? Не сурет екенін көрсететіндей? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:47, 2025 ж. қазанның 23 (+05)
::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] көп нәрсені жасауға болады, бірақ оның бәріне уақыт керек қой. Көбіміз уақытты дұрыс бағаламаймыз. Уақыты келсе жасаймын, басымдықтарға, маңыздылықтарға бірінші көңіл бөлемін. Уикипедияға жасанды интеллект тікелей қосып қоямын ба деген ой да келген. Ең маңызды істер тұрғанда бұндағы істерім өзінің сәтті уақытын күте тұрады, мүмкін ондай сәтті уақыты мүлдем келмейтін де шығар, себебі Уикипедиядағы істерімнің маңыздылығы 1/10, 1/20, 1/40 геометриялық прогрессиямен маңыздылығы төмендеп барады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:39, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] айлық үлгілерін өзің жазып жүр екенсің ботқа ай сайынғы үлгіні де жазып отыруға тапсырма беріп қойғанмын. Егер бет бар болса бот  елемейді сондықтан боттың не жасағысы келгенін көре алмаймыз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 22 (+05)

:жақсы, бастысы Бот санат пен интеруикиді қоюды ұмытпасың) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:21, 2025 ж. қарашаның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] интеруикиді өзіміз қоятын сиқтымыз. Бот қоя алмайды деп ойлай бер. Бізге де жұмыс қалсын ))) &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:46, 2025 ж. қарашаның 24 (+05)

== Крем ==

Добрый день! Поясните причину [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Сары_май_кремі&amp;diff=prev&amp;oldid=3508291вашей отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. қазанның 5 (+05)

:Кеш жарық! Стақан сияқты сөздерге мақалаға тікелей қатысы болмағандықтан, кері қайтардым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:57, 2025 ж. қазанның 7 (+05)

== Me editing my user page ==

For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 04:27, 2025 ж. қазанның 27 (+05)

== Өңдеу қателігі ==

Асхат Советханұлы Жұмабеков бетінде мақала өңдегенде қателік шықты. Не істесем болады? Администраторға хабарлассын деген

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 21:19, 2025 ж. қазанның 30 (+05)

:Кеш жарық! Түсінбедім [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:26, 2025 ж. қазанның 31 (+05)

== Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:30, 2025 ж. қарашаның 14 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Қызыл ту ордені мақаласына бағыттайтын беттер қателігі ==

Сәлеметсіз бе! ҚҰРМЕТТІ @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]!

Қызыл ту ордені бетіне бағыттайтын келесі беттер:
''Еңбек Қызыл Ту''


Бұл беттерді тез арада жобға ұсынамын, себебі Еңбек Қызыл Ту ордені - өз алдына басқа марапат. 

[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 08:43, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)

&lt;s&gt;:Жақсы&lt;/s&gt; Біраз мақалаларға сілтеніп тұр, әзірше жойылмайды. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:56, 2025 ж. қарашаның 23 (+05)

== Уикижобалар ==

Саламатсыз ба қазір қандай уикижобалар бар [[Қатысушы:Galumzhan|Galumzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Galumzhan|талқылау]]) 15:15, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Райымбек батыр мақаласын қорғау жөнінде ==

Қайырлы күн, мырза!

[[Райымбек батыр]] мақаласын уикилендірдім. Дереккөздерге сілтеме жасадым. Мақаланың қазіргі нұсқасын қорғауға алуларыңызды сұраймын. Трайбалистік сипаттағы вандализмнің (тұлғаларды негізсіз мадақтау және артық эпитеттер мен метафорларды қолдануы) алдын алу үшін. 

Алдын ала рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 13:10, 2026 ж. қаңтардың 8 (+05)

:Кеш жарық! жартылай қорғадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:13, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05)
::Кеш жарық!
::Енді көріп отырмын, рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 20:13, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05)

== '''Уикипедия 25''' ==

Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:33, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Қазақстан Республикасындағы педагогикалық практика ==

Сәлеметсіз бе, менің мақаламды жойып тастапсыз. Себептерін айтсаңыз жақсы болар еді [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 11:45, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]Жауап бересіз бе? Басқаларға комментарий жазып жатырсыз, маған да мақаланың өшірілуі туралы жазған жоқсыз [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 08:53, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
::Энциклопедиялық мақалаға келмейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05)

== Орфографиялық қате ==

Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Сәрсенбі]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, &quot;Алма — жеміс&quot;. Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:23, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)

:[[Бристоль]] бетіне жасаған өңдемемді де қайтарып тастапсыз. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:26, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::Бірінші мақала сол қалпында тұр. Екіншісінде орынсыз сілтеме қойылған. ** өзені деп сілтенбейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::Сәлеметсіз бе. Сонда &quot;&lt;nowiki&gt;[[Эйвон өзені]]&lt;/nowiki&gt;&quot; емес &quot;&lt;nowiki&gt;[[Эйвон]]&lt;/nowiki&gt; өзені&quot;, яғни тек [[жалқы есім]]ді сілтемеге алу керек пе? Дереккөз көрсете аласыз ба? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)
::::Кеш жарық! Осындай аттас басқа заттар аталмаса ешқандай өзені, көлі деген керек емес. Болып жатса *** (өзен) деген дұрыс болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:08, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)

== Одиссейді жою ==
Сәлем, мына мақаланы неғып жойдың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:08, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)

:сәлем! Ол қатысушының біраз өңдемелері кері қайтарылды. Бастаған мақалалары әлі тексерісен өткізілмеген. Қалпына келтірдім. Соны әрлеп, санаттарын қойып, мазмұнын тексеріп жіберсең жақсы болар еді. Жалпы сол қатысушының барлық бастаған мақаласын тексерістен өткізіп жіберсең, қазуикиге қосқан үлкен үлес болар еді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:26, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)

== Айлық үлгілер ==

Тәулік суретінің айлық үлгілерін ай сайын айдың соңында 26-күні басталатын етіп қойдым. Енді өзің бастамай тек бақылап жүрсең жеткілікті болар. Бірдеңе дұрыс болмай жатса айтасың ғой. Уақытым болса дұрыстауға тырысамын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:12, 2026 ж. қаңтардың 31 (+05)

:Рахмет бірақ қате болып жатыр. Қазақша емес, басқа тілге сілтенбеген екен [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:29, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)

== Бетті жою ==

Сәлеметсіз бе. Мен жасаған [[Лимбург (Бельгия)]] бетін жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 13:18, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)

:Қайырлы күн! Қателесіп кеткен шығар, [[Лимбург (Бельгия)|мақалаңыз]] қалпына келтірілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:30, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)
:Жоқ, қателескен жоқпын. Қысқа мақалалар онсыз да толып жатыр. Неге оны толықтырып жазбасқа? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:31, 2026 ж. ақпанның 1 (+05)
::Негізі осындай бас-аяғы жоқ мақалаларда бастамаған дұрыс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:09, 2026 ж. ақпанның 2 (+05)
:::Белгі қойып кетсеңіздер, неше күннен кейін жойылады. Әдетте жаңа жазылған мақалаға кемінде бір апта беру қажет. Егер жазылған күннен бастап толықтырылмаса бірден жойылуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)


== Навигациялық үлгіні жою себебі түсіндірілмеген ==
Үлгі:FIFA Futsal World Cup 2024 деген үлгіні неге жойдыңыз? Қатесі болса, ескерту жасау мәдениеті бар ма? Жою тарихына да еш белгі, дерек қалдырмаған екенсіз? Қатесі болса жөндесіп жіберіңіз немесе ескертіп кеңес беріп кетсеңіз орынды болар еді. Тағы ескерту айтамын өзіңізге, бұл әкеңізден қалған мұра емес. Ескертіп, мәтінмен түсіндіріңіз шешіміңізді. Бірден жойылатын мақалалардың параметрлері болады. Бірақ бұл үлгіде дөрекі қате жоқ, өңдеуге және жетілдіруге болатын. Жауабыңызды толыққанды жазып, түсіндірірмесін беріңіз. Үлгіні қалпына келтіремін. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:11, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:себебі басқа тілден ондай нав. үлгі таба алмадым. Әрі ол жерде құрамалар ғана көрсетілген. Меніңше сол жарысқа қатысты мақалалар болы керек шығар (финал, іріктеу, тағы сол сияқты) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:55, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::Басқа тілде дәл осындай навигация үлгісі болмауы мүмкін. Қолдан жасалған яғни код мәселесі болмаған нәрсеге басқа уики үлгі болуы да мүмкін. Бірақ тақырып жаңадан ұарқын алып келе жатқан мәселеге арналғандықтан, біздің жағдайда футзал спорт түрі, онда оларда жоқ болуына таңғалмауымыз керек. Бізде бар екен. Әлем чемпионатына қатысқан және белгілі орын алған құрамалардың навигациялық кестесі жаңадан құрастырыла береді. Айып етпеңіз, бірақ бұл аргументіңізді қабылдай алмаймын. Керісінше, сол навигациялық кестеге ұсыныстарыңыз бен санаттарын және басқа үлгілерді кіріктіруге кеңес берсеңіз? Одан кейін, менің жасаған және басқа адам жасаған болсын талқыламай, пікір алмаспай жоймауыңызды сұраймын. Ережеге сәйкес егер ескерту айтылған уақыттан екі апта ішінде мақала жақсы жаңына қарай өзгермесе бірден жою қажет. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. ақпанның 12 (+05)

== Жедел жойылсын ==

Қайырлы түн. [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы|Мына]] мақаланың жойылуын қолдайсыз ба әлде қарсысыз ба? Талқылау бетінде өз пікіріңізді жазып кетсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:29, 2026 ж. ақпанның 12 (+05)

== Олимпиада ойындары туралы үлгі ==

Қасымов, Олимпиада туралы үлгіні түзеткен едім. Олимпиадалық ойын деген қазақша сөз жоқ. Сіз неге өзгерісті шегірттіңіз? Әлде қате жазуды қолдайсыз ба? Егер сауатыңыз жетпесе, талқылауға сұранбайсыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 21:33, 2026 ж. ақпанның 22 (+05)

:'''Олимпиа ойындары''' дегенді естімедім? сіз солай өзгертіпсіз. -''лық'' деген шылауды енді байқадым, алып тастадым. Қалпына келді
:Футзал үлгісінде ешқандай санат жоқ сосын неге ағылшынша? Тексеру үлгісі тұра берсін, басқа біреулер ерінбей біреудің жүмысын аяқтап шығар. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:25, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

== Панорама бостандығы ==

Қайырлы кеш, 1886 жылғы мешіттің бейнесін рұқсат сұрамай салу ешқандай мәселеге әкелмейдіғой? Және егер мен ғимарат иесінің немесе директорының рұқсатымен файлды, сондай-ақ Creative Commons Attribution 4.0 International лицензиясына келісетінін көрсететін қолтаңба мен мөрді тіркесем, 70 жасқа толмаған ғимараттардың фотосуреттерін жариялай аламын ба, себебі сәулетшілер мен жобалау фирмасының атаулары оларға белгісіз және ғимараттың қасбетінің қарапайым фотосуретін жариялау қиын процесс. Шетелдік модераторлар менің жұмысымды жоя ма? [[Қатысушы:Almatoswiki|Almatoswiki]] ([[Қатысушы талқылауы:Almatoswiki|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

:Қайырлы күн! Сіздің сұрағыңызға нақты жауап бере алмадым. Өзіңіз түсірген сурет болса ешқандай мәселесіз жүктеуге болады. Сырттай болса авторлық құқық пен қайнаркөзін көрсету керек сияқты. Бұл мәселені Арыстанбек немесе Батырбек мырзалардан сұрап көріңіз. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 14:13, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== Жоққа шығару ==
{{жабық}}
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Саламатсыз ба! Атырау облысын мақаласын неге жоққа шығардыңыз мені мен қатені түзетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Гектар неге үлкен әріппен, сөйлемнің ортасында тұрған сөз емес па? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] нүктеден кейін үлкен әріппен жазылуы керек. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:46, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::қай жерде нүкте, сөйлемнің ортасы ғой. Сәл асықпай қараңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:47, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::2 млн. Деп тұр мақалада сосын мен Гектар деп үлкен әріппен жазып жібердім дұрыстап қараңызшы нүкте тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:59, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::Сізге енді грамматиканы оқытып отырайық енді? ''млн.'' қысқартылған сөз, онда ''2000 ж.'' деп жазсақ артынан үлкен әріп жазыла ма? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 16:01, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:06, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] 2000 ж. дегенге не қатысы бар? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:12, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::::::Саған мысал ретінде айтып отыр [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:17, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] негізі 2 млн. Гектар деп басталуы дұрыс. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
{{жабық-соңы}}

== Жоққа шығару ==

қайырлы күн! Неге өңдемелерімді жоққа шығарып жатырсыз? &quot;Алфавит бойынша ...&quot; деп басталған тақырыптағы санаттар [[:Санат:Алфавит бойынша санаттар]] санатына қосылмай ма? Сосын [[:Санат:Шатқалдар]] санаты өз-өзіне қосылуы керек пе? Шатқал аңғардың бір түрі емес пе? -- [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)

:Қалпына келтірдім, мен қателесіп керісінше ойлап қалдым. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:43, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== Бетті жою ==
{{жабық}}
@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] неге @[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] деген бетті жойдыңыз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)

:Себебі сізде бот мәртебесе жоқ. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:20, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)
::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Өз аккаунтымда AutoWikiBrowser ді қолдануға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:24, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)
:::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] бот жүргізбей @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:00, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::::Кеш жарық! Сізде әлі тәжірибе аз, қателессеңіз біз артынан түзетіп әлек боламыз. Әзірше жоқ [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:08, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Бот жүргізбеймін ғой тек өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser ге жұмыс жасауға рұқсат беріңіз деп айттым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:11, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::Ол жартылай автомат, сіз қателессеңіз, біз сияқты админдер артынан түзету үшін уақыт пен күшті құртамыз. Егер шынымен де жаны ашар болсаңыз, мақаладарды әрлеп, толықтырып, сапасын жақсартуға болады. Талай админ мен қатысушы солай жұмыс жасап жатыр. Сіз әлі тіпті үлгіні дұрыс қолдана алмайсыз, ''актриса'' деген үлгіні қойдыңыз ба? Болмаса, соны жасаңыз. Сау бол! [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:17, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Басқа қатысушылар да AutoWikiBrowser пайдаланып жүр ғой тәжірибе аз болса да. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:21, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::::Басқа админдерден сұраңыз, менің жауабым жоқ. Қандай қатысушылар? тізімін көрсетіп берсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:24, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Zscout370 осы қатысушы егер қателеспесем. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:31, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] рұқсат бересіз бе өтініш [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:13, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::::::::::Берілмейді. Тіпті оны менде айттым, саған тәжірибе жинау керек. Талқылау аяқталды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
{{жабық-соңы}}

== Айдос Ғалымов туралы мақала ==

Сәлеметсіз бе! Инкубаторға Айдос Ғалымов туралы толық мақала енгіздім. Тексеріп, негізгі бетке көшіруге көмектесесіз бе? Рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05)

== Жедел жою туралы ==

''Анна Александровна Немченко'' мақаласы орыс уикида жоқ, бірақ ағылшын уикипедиясында бар. Маңыздылығы онша төмен емес. //- [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:06, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05)
:Қазуики оқырмандарына қандай маңыздылығы бар екен? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:22, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

== Мақаламдағы қателік ==

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! [[Дженнифер Лоуренс]] менің мақалам еді ол мақалада қателіктер бар ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:24, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05)

:Кристиан Бекйл, Крис Эванс сияқты мақалаларды қарап көріңіз. Әрине ол жерде мәліметтер ескірген, мысал ретінде көруге болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:49, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05)

== үлгі ==

Сәлеметсіз бе! Мына 3 үлгіні өңдеу үшін аша аласыз ба: Үлгі:Кино, Үлгі:Тұлға және Үлгі:Кинематограф [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:15, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)

:Дайын [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:20, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)

== Шегіндіру ==

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! Өңдемені шегіндіру үшін рұқсаты керек пе? Жалпы айтып жатқаным. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:53, 2026 ж. сәуірдің 17 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE MEETING 2026 ==

Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:07, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар ==
Елде Алтын Орданың мұрасын жаңғырту үдерісі қарқыынды дамып жатқанда, сен оған қатысты мақалаларды жойып жатқаның қалай болды??? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

:Қандай мақаланы жойдым? @[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]]. Тізімін көрсетіп бер, қалпына келтірейін, әлде басқа админ болуы да мүмкін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:17, 2026 ж. мамырдың 27 (+05)
:: [[Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар]] --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:38, 2026 ж. мамырдың 29 (+05)
:::''І Хәріполла'' мырза жоюға ұсыныпты, дубликат деп. Өте қырағы екенсің) ''Алтын Орда тарихы, Қазақстан тарихын'' осылай жаңартып, толықтырып жіберсең жақсы болар еді. Өңдеу санын 100 асыруға үлкен мүмкіндік бар [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:28, 2026 ж. мамырдың 30 (+05)
:::: Басқа қатысушының өңдемелер санында не шатағың бар??? Бұл бір. Екіншіден, мақала аттары ұқсас болса, жоя бересің ба, бұл қайдан шыққан ереже? Жалпы тарихи кезеңге бір мақала арналса, сол заманның тұрақжайлар тізімі туралы тағы бір мақала болса, бір жерің тарыла ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:39, 2026 ж. маусымның 1 (+05)
:::::кішкене этиканы ұсиауды өтінемін. Бірінші жазған сұрақтарға сәл назар аударсаң. Сен, қалай болды деп, ауыз екі стильде жазуды доғару керек. Тағы осылай қайталанса, дөрекілік үшін бұғаттауға кетеді. Жазу мәнерің тура алдында бір шатақ кісінің стиліне ұқсайды. Жауабымды түсінбедің, І Хәріполла деген қатысушы дубликат деп ЖЖ ұсыныпты, содан жойылды. Сенің маған аяқ асты қызығушылық танытқанынан, жасаған өңдеулерге назар аудардым. Енді неге басқа мақалаларды ретке келтірмеске, мысалы сол Алтын Орда [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:11, 2026 ж. маусымның 3 (+05)
::::::Ойыбай, енді „Сен“ деген сөзден қорықсаң, онда саған ештеңе де жазбай-ақ қояйын. Нәзік жандарға тиісетін адам емеспін. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:36, 2026 ж. маусымның 7 (+05)
:::::::Аман бол, тағы бір біртүрлі адамдар. Базардан келесіздер өзі? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:11, 2026 ж. маусымның 7 (+05)

== Мақалаларды рұқсатсыз жою ==

Неліктен менің жоба мақалаларымды қайтадан жойдыңыз? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. маусымның 24 (+05)

:Мақалаларды қалпына келтіріңіз! [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:33, 2026 ж. маусымның 24 (+05)
::'''Қандай мақала!''' @[[Қатысушы:Programman|Programman]] [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:08, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
:::Меннің жеке кеңістігімдегі парақшаларды неге кетіре бересіз?! [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. маусымның 26 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Programman|Programman]] күні мен уақытын, таба алмадым. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:48, 2026 ж. маусымның 28 (+05)
::::::21/06/2026 02:29 [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. маусымның 29 (+05)</text>
      <sha1>kgdjekhxeds9kyvgvobwx6ftf6qwozx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мангал-кавья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138746</id>
    <revision>
      <id>3623247</id>
      <parentid>694109</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1442" sha1="s3zaarvfrq9e0y20nzxnwqsgctoq27t" xml:space="preserve">'''Мангал-кавья''' (mangal-kavya),[[БЕНГАЛИЯ]]ДА Құдайдың немесе Құдай-ананың құрметіне арналған өлең түріндегі шығарма.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.  
Мангал-кавьяның көбінде жергілікті құдайдың бірі бүкіл әлемге танымал болғандығы жөнінде баяндалады. Өлеңдер көбінесе мадақталатын құдайлардың мерекесінде орындалады. Кейбір өлеңдердің танымалдылығы соншалық, олар  ауыл тұрғындарының сауық-кешінде орындалатын болған. 

Өлеңнің көптеген нұсқалары бар, өйткені әрбір әнші өз қалауына қарай мазмұнын өзгертуі мүмкін. Өлеңдердің көбі қарапайым шумақ нысанында жызылған; онда ағаш, дала, өзен тәрізді әдеттегі жер бейнелері қолданылады.  
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Наным-сенімдер]]</text>
      <sha1>s3zaarvfrq9e0y20nzxnwqsgctoq27t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манде тілдері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138752</id>
    <revision>
      <id>3623289</id>
      <parentid>2663530</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2059" sha1="goazwi4cuq4145pndeb11anh69dnu9n" xml:space="preserve">'''Манде тілдері''' (Mande languages), НИГЕР-КОНГОЛЕЗ тілдер тобындағы топ. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;. 

Топқа [[Батыс Африк]]ада таралған 40 тіл енеді, [[Сенегал]], [[Гамбия]]ның оңтүстік-батысын, [[Мавританияның оңтүстігі]]н, [[Малидің оңтүстік-батысы]]н, [[Гвинеяның шығысы]]н,  [[Сьерра-Леоненің солтүстік-шығысы]]н, [[Либерияның солтүстігі]]н және  [[Кот-д'Ивуардың батысы]]н қамтитын аумақта 20 млн. астам адамдар осы тілде сөйлейді; анағұрлым ұсақ анклавтар аймақтың басқа да бөліктерінде кездеседі. 

Сенегал, Гамбия және Гвинеядан Мали арқылы шығыстағы Буркина-Фасоға дейін созылған аумақта сөйлейтін манден кешені, диалектілер мен тілдер кешені (БАМБАРА немесе бамана, МАЛИНКЕ, манинка және диула) негізгі болып табылады. Сьерра-Леондегі манде тілінде 1 млн. астам адам сөйлейді. 

Манде тілдерінде бір-біріне тәуелсіз бірнеше жазу жүйесі қолданылады; олардың бәрі – буындық. Вая жазуы анағұрлым танымал болып табылады; менде, лоома және кпелле халықтарының өзіндік жазу жүйелері бар. 
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Африка тілдері]]</text>
      <sha1>goazwi4cuq4145pndeb11anh69dnu9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623290</id>
      <parentid>3623289</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2056" sha1="ofbebajnqvygnan4ajfwade6pkz86ge" xml:space="preserve">'''Манде тілдері''' (Mande languages), НИГЕР-КОНГОЛЕЗ тілдер тобындағы топ.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;

Топқа [[Батыс Африк]]ада таралған 40 тіл енеді, [[Сенегал]], [[Гамбия]]ның оңтүстік-батысын, [[Мавританияның оңтүстігі]]н, [[Малидің оңтүстік-батысы]]н, [[Гвинеяның шығысы]]н,  [[Сьерра-Леоненің солтүстік-шығысы]]н, [[Либерияның солтүстігі]]н және  [[Кот-д'Ивуардың батысы]]н қамтитын аумақта 20 млн. астам адамдар осы тілде сөйлейді; анағұрлым ұсақ анклавтар аймақтың басқа да бөліктерінде кездеседі. 

Сенегал, Гамбия және Гвинеядан Мали арқылы шығыстағы Буркина-Фасоға дейін созылған аумақта сөйлейтін манден кешені, диалектілер мен тілдер кешені (БАМБАРА немесе бамана, МАЛИНКЕ, манинка және диула) негізгі болып табылады. Сьерра-Леондегі манде тілінде 1 млн. астам адам сөйлейді. 

Манде тілдерінде бір-біріне тәуелсіз бірнеше жазу жүйесі қолданылады; олардың бәрі – буындық. Вая жазуы анағұрлым танымал болып табылады; менде, лоома және кпелле халықтарының өзіндік жазу жүйелері бар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Африка тілдері]]</text>
      <sha1>ofbebajnqvygnan4ajfwade6pkz86ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мандель Жорж</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138757</id>
    <revision>
      <id>3623294</id>
      <parentid>694130</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1460" sha1="727v3hh3spybjy6ro6xszobzxf6s7yp" xml:space="preserve">'''Мандель Жорж '''(шын есімі Луи-Жорж Ротшильд) (Georges Mandol; Louis-Georges Rothschild) (5 маусым [[1885 жыл]], Шату, [[Франция]] — 7 шілде 1944 жыл, Фонтенбло), француз саяси қызметкері.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;. 
 
Табыскер еврей отбасының мүшесі, Ж.КЛЕМАНСОНЫҢ жеке көмекшісі (1906-09, 1917-20), Ұлттық жиынның депутаты (1919-24, 1928—40) болып қызмет еткен, билік лауазымдарын (1934—40) атқарған. Болашақ ішкі істер министрі (1940)  П.РЕЙНОНЫҢ Германиямен бейбітшілікке келейік деген пікірінен бас тартуды қолдады. 

[[1940 жыл]]ы қамауға алынады, [[Франция]]да және [[Германия]]да қамауда болған. [[1944 жыл]]ы [[Париж]]ге алып келеді, коллаборационистік полиция бастығының бұйрығымен атып тасталынады.   
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>727v3hh3spybjy6ro6xszobzxf6s7yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Осип Эмильевич Мандельштам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138759</id>
    <revision>
      <id>3623270</id>
      <parentid>2884406</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1908" sha1="fkqli8el36581ml7okwhd1rgnwrgvk5" xml:space="preserve">[[File:Osip Mandelstam Russian writer.jpg|thumb|Мандельштам Осип Эмильевич]]

'''Мандельштам Осип Эмильевич''' (Mandelshtam, Osip (Emilycvich)) (15 қаңтар [[1891 жыл]], [[Варшава]] — 27 желтоқсан [[1938 жыл]], Вторая Речка лагері, Владивостоктың маңы), орыс ақыны әрі сыншысы. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;. 

Алғашқы поэмаларын [[1910 жыл]]ы басып шығарды. Ресей символизмінің мистикасын да, абстракциясын да жоққа шығарған акмеист ақындардың лидері, зияткерлік талғампаз, бейсаяси өлеңдер жазған, олар «Tristia» (1922) жинағына енген. 

[[1934 жыл]]ы  И.В.СТАЛИН туралы эпиграммасы үшін қамауға алынады. Осыдан кейін іштей қайғыға түскен ақын керемет лирикасының бірі - «Воронежские тетради» шығармасын жазады, [[1938 жыл]]ы қайта қамауға алынады, қамауда отырып, 47 жасында дүниеден өтеді. 

Оның еңбектерінің көпшілігі Сталиннің өліміне дейін Кеңес Үкіметінде жарық көрмеген, [[1960 жыл]]дың ортасына дейін Ресей мен басқа мемлекеттің ұрпақтарына танымал болмады.  
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>fkqli8el36581ml7okwhd1rgnwrgvk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манджушри</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138761</id>
    <revision>
      <id>3623256</id>
      <parentid>1938846</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1511" sha1="3609utue8ylnzjqwp7kupugpxb7124l" xml:space="preserve">'''Манджушри''' (manjusri) МАХАЯНЕДЕГІ буддизмнің екі негізгі бағыттарының бірі, БОДХИСАТТВА, жоғарғы данагөйлікті іске асырады. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;. 

Әдетте, аспан денесі болып есептелінеді, алайда кейбір аңыз әңгімелерде оның адам екендігі баяндалады. [[250 жыл]]ы оның құрметіне арнап Сутра жазылған, [[400 жыл]]ы Манджушри бейнесі буддалық өнерде пайда болды. Көбіне-көп патша киімінде бейнеленеді, қолына даналық семсерін ұстап тұрады, кейде арыстанның немесе көк лотостың үстінде отырады. 

Манджушри ғибадаты [[8 ғасыр]]да [[Қытай]]да кеңінен таралды; Манджушриге арналған  [[Шаньси провинциясы]]ндағы Утайшань тауында оның көптеген ғибадатханалары салынған.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Діндер]]
[[Санат:Буддизм]]</text>
      <sha1>3609utue8ylnzjqwp7kupugpxb7124l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манзанар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138765</id>
    <revision>
      <id>3623242</id>
      <parentid>2776045</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1471" sha1="at1mscjeizoyp2zlloekvjertmqz3b1" xml:space="preserve">[[File:Manzanar Relocation Center, Manzanar, California. Street scene of barrack homes... - NARA - 538128 - restored.png|thumb|250px|right|Манзанар]]

'''Манзанар''' (Manzanar Relocation Center), Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде [[Жапония]]да туған американдықтарды тұтқындауға арналған лагерь.&lt;ref&gt;&quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.

Жапондықтар Құрама Штаттарында тұратын жансыздардың көмегімен [[АҚШ]]-тың Батысына басып кіруі мүмкін деген үрей үкіметтің Жапонияда туған американдықтарды он лагерьдің біреуіне қоныс аударуға әкеп соқты, осы мақсатта салынған лагерьлердің ең алғашқысы әрі ең танымалы Калифорниядағы Манзанар болды. Лагерь қызмет еткенше онда 11 000-нан астам адам болды. 
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:АҚШ]]
[[Санат:Ауғаныстан]]
[[Санат:Лаңкестік]]
[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>at1mscjeizoyp2zlloekvjertmqz3b1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623243</id>
      <parentid>3623242</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="ryjyeyxr9inhrizonxzffti2zzjliaa" xml:space="preserve">[[File:Manzanar Relocation Center, Manzanar, California. Street scene of barrack homes... - NARA - 538128 - restored.png|thumb|250px|right|Манзанар]]

'''Манзанар''' (Manzanar Relocation Center), Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде [[Жапония]]да туған американдықтарды тұтқындауға арналған лагерь.&lt;ref&gt;&quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.

Жапондықтар Құрама Штаттарында тұратын жансыздардың көмегімен [[АҚШ]]-тың Батысына басып кіруі мүмкін деген үрей үкіметтің Жапонияда туған американдықтарды он лагерьдің біреуіне қоныс аударуға әкеп соқты, осы мақсатта салынған лагерьлердің ең алғашқысы әрі ең танымалы Калифорниядағы Манзанар болды. Лагерь қызмет еткенше онда 11 000-нан астам адам болды. 
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:АҚШ]]
[[Санат:Ауғанстан]]
[[Санат:Лаңкестік]]
[[Санат:Әскери іс]]</text>
      <sha1>ryjyeyxr9inhrizonxzffti2zzjliaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Желікпе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138767</id>
    <revision>
      <id>3623281</id>
      <parentid>3267580</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="t8jgfyrc2xge2wabliy47xdyfnrtj49" xml:space="preserve">{{Уикилендірілсін}}
'''Желікпе'''-депрессиялық психоз''' (қос полярлық бұзылу) (bipolar disorder; manic-depressive psychosis), желікпе және депрессивті жағдайдың кезектесуімен сипатталатын психикалық ауру. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;. 

Анағұрлым таралған белгілерінің бірі – депрессия болып табылады. Науқастың қозу, ерекше үмітпен қарау, жеңіл масаттану жағдайында болатын желікпе фазасы қысқа уақытқа ғана созылады. 

Бұл бұзылушылықтың факторлары тұқым қуалаушылық болып табылады, десек те НОРДДРЕНАЛИН, ДОФАМИН және 5-гидро-кситриптамин аминдерінің әлсіз регуляциясының салдарынан пайда болуы да мүмкін. Емдеген жағдайда көбіне литий карбонаты белгіленеді.  
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Психикалық аурулар]]</text>
      <sha1>t8jgfyrc2xge2wabliy47xdyfnrtj49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мансард терезесі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138788</id>
    <revision>
      <id>3623288</id>
      <parentid>1689517</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1368" sha1="auvqf4n8sau6iaret6ob9oscowkdxc9" xml:space="preserve">'''Мансард терезесі''' (dormer), шатырдың еңісінен төмен қарай түскен тік терезе.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
 
Әдетте, ол жатын бөлмеге жарық түсіріп тұрады. Кейінгі [[готика]] және ерте [[Ренессанс]] дәуіріне ғимараттың қабырғаларында орналасқан, көркем безендірілген, ұстайтын тұтқасы бар анағұрлым күрделі мансард терезелері тән.

Ғимаратты алты қабатпен шектейтін [[Париж заңы|париж заңы]]н аттап өту үшін мансард терезелері мансард шатырымен қатар пайдаланылған; жетінші қабат үйшік (немесе шатырдың асты) деп аталған, мансард терезелерінің арқасында тұруға қолайлы болған. Сондай-ақ қараң.: Фронтон.
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Құрылыс]]</text>
      <sha1>auvqf4n8sau6iaret6ob9oscowkdxc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жабынды жазықтығындағы мансард терезесі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138789</id>
    <revision>
      <id>3623263</id>
      <parentid>676276</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1608" sha1="q7x8dtkuqjmzjgesbyvqrfkk4aydx7l" xml:space="preserve">'''Жабынды жазықтығындағы мансард терезесі''' (skylight), шатырға орнатылады, күндізгі жарық түсетін мөлдір немесе жартылай мөлдір шынымен немесе пластикпен қапталады. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.

Бұндай терезелер өндірістік ғимараттарды, коммерциялық мекемелерді және тұрғын үйлерді, әсіресе, солтүстікке қараған үйлерді үнемі бірқалыпты жарықпен қамтамасыз ету үшін кеңінен қолданылады. 

Терезенің пішіні таза функционалды есіктен таңдаулы эстетикалық құрылымдарға дейін әртүрлі болуы мүмкін. Шатыры тегіс үйлерде мансард терезелері күмбез тәрізді болуы мүмкін; басқа ғимараттарда мансард терезесін шатырдың ылдиына орнатады. 

Мансард терезесі немесе оның бір бөлігі көбіне таза ауа кіретін желдеткіш қызметін атқарады.  
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Құрылыс]]</text>
      <sha1>q7x8dtkuqjmzjgesbyvqrfkk4aydx7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ману</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138795</id>
    <revision>
      <id>3623249</id>
      <parentid>694227</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1567" sha1="83vnu453w7l6bt41lnw04iy1g19kqtz" xml:space="preserve">		
'''Ману''' (Manu), үнді мифологиясындағы алғашқы адам, МАНУ ЗАҢДАРЫН жасаған аты аңызға айналған адам. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.

ВЕДАЛАРДА Ману құдайға құрбандық шалған алғашқы адам болып сипатталады. Сондай-ақ ол өзін алғашқы басшы болып билеушімін деп санады, [[ежелгі Үндістан]] билеушілерінің көбі оны ата-бабамыз деп жариялады. 

Топан су туралы оқиғада Ману АДАМ мен НОЯ бейнелерін үйлестіреді. Балық оған топан судың болатынын хабарлайды, сол кезде ол кеме жасайды. Кеме таудың ұшар басына келіп тоқтайды, су лап береді, Ману сол кезде сүт пен майды құрбандыққа шалады, бір жылдан кейін судан әйел туылады, ол өзін «Манудың қызымын» деп атайды. Ол Манудың әйелі және жаңа адамзаттың бастаушысы болды.   
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>83vnu453w7l6bt41lnw04iy1g19kqtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлкен Мануций Альд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138799</id>
    <revision>
      <id>3623269</id>
      <parentid>745925</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1728" sha1="l0epscfghuxbwoqd4e7a6ztvd7kr1w5" xml:space="preserve">'''Үлкен Мануций Альд''' (Manutius, Aldus, the Elder; итал. Aldo Manuzio il Vecchio) ([[1449 жыл]], [[Бассиано]], [[Пап облысы]] — 6 ақпан [[1515 жыл]], [[Венеция]]), Итальян баспашысы, типография және баспа ісінің өз дәуіріндегі алдыңғы қатарлы тұлғасы.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.

[[1490 жыл]]ы Венецияға орнығып, айналасына әріп терушілер мен грек ғалымдарының тобын жинап алады. Көптеген грек және латын классиктерінің басылымдарын алғашқы болып жарыққа шығарған және басылымы арзан, керемет терілген, безендірілген, форматы шағын басылымдарды еске түсіреді. 

Ағашқа ерекше ою салып басылған Франческо Колоннаның «Гипнеротомахия Полифила» (1499) кітабы оның ең танымал кітабы болған. Оның өлімінен кейін өзі негізін қалаған Альдин типографиясы отбасына мұра болып қалды, олар 1495 пен [[1595 жыл]]дар аралығында 1000 басылым басып шығарды.  
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>l0epscfghuxbwoqd4e7a6ztvd7kr1w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Генри Манчини</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138809</id>
    <revision>
      <id>3623278</id>
      <parentid>3354609</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3623278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2340" sha1="sayezg65hx4hvxvqj0bi0i6l73dmh24" xml:space="preserve">'''Манчини Генри''' (шын есімі Энрико Никола Манчини) (Mancini, Henry; Enrico Nicola Mancini) (16 сәуір [[1924 жыл]], Кливленд, Огайо, [[АҚШ]] — 14 маусым [[1994 жыл]], [[Беверли-Хиллз]], [[Калифорния]]), американдық композитор.&lt;ref&gt;&quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
 
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары әскери-әуе жұмыс қызметінде Глен Миллермен танысып, соғыстан кейін аранжировщик және пианист ретінде оның оркестріне қызметке тұрды.

«Питер Ганн» (Peter Gunn; 1958) телехикаясына арналған өзіндік джаз музыкасының арқасында, бірақ көбіне Блейк Эдвардстың «Розовая пантера» фильміне арнап  жазған өзінің юморлық партитурасымен кеңінен танымал болды, Манчини қызмет етіп жүрген кезінде осы еңбегімен көп уақыт шұғылданды.

80-нен астам фильмге партитура жазып, ''[[Moon River]]'' және ''[[Days of Wine and Roses]]'' деген екі өлеңі үшін, «Тиффанидегі таңғы ас» (1961) және «Виктор/Виктория» (1982) фильмдеріне жазған партитурасы үшін төрт «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ, 20 «[[Грэмми]]» сыйлығына және 2 «[[Эмми]]» сыйлығына ие болды.
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:АҚШ сазгерлері]]
[[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:1924 жылы туғандар]]
[[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>sayezg65hx4hvxvqj0bi0i6l73dmh24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мапонос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138818</id>
    <revision>
      <id>3623246</id>
      <parentid>694297</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1329" sha1="bbxbk5isxt0nbaptrzqe77mzs9haozs" xml:space="preserve">'''Мапонос''' (Мак инд Ог; Энгус) (Maponos; Mac ind Og; Oenghus), КЕЛЬТ МИФОЛОГИЯСЫНДАҒЫ құдай, Аполлонмен бірдей теңестіріледі; оған көбіне емдеушілік қасиеті тән. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.

Валлий мифологиясында ол ана құрсағынан үш түннен кейін суырып алынған Мабон ретінде пайда болады. 

[[Ирландия]] мифологиясында  ДАГДА және БОАНННЫҢ ұлы, ал Ирландия аңыздарында киелі өзеннің кейіптелуі  болып саналады (басқа нұсқа бойынша – киелі Марна өзенінің жебеушісі Дагда мен Матронның ұлы). ]

Мапонос неолит дәуірінде (кельт кезеңіне дейін) үлкен Ньюгрендж асуында өмір сүрді деп болжанады.   
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Діндер]]</text>
      <sha1>bbxbk5isxt0nbaptrzqe77mzs9haozs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уолтер Джон Де Ла Мар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138823</id>
    <revision>
      <id>3623257</id>
      <parentid>3078168</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1498" sha1="9p7vxgt0fiifsco0rjf49kud1ad41u7" xml:space="preserve">[[File:Walter de la Mare by Lady Ottoline Morrell.jpg|thumb|right|Walter de la Mare (1924)]]

'''Map Уолтер Джон де ла''' (de la Mare, Walter (John)) (25 сәуір [[1873 жыл]],Чарльтон, Кент, [[Англия]] — 22 маусым [[1956 жыл]], Твиккенхем, [[Миддлсекс]]), ағылшын ақыны әрі романшысы, француздық гугенот босқындардың ұрпағы. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.

Лондонда білім алып, жазушылық жолын бастағанға дейін «СтандартОйл» (1890-1908) корпорациясында қызмет етті. Бастапқыда Уолтер Рамал лақап атымен жазған. 
Балалар мен ересектерге арнап кітап жазған. Оның «Иди сюда» (1923) жинағы «Мемуары лилипута» (1921) тәрізді, әсіресе, танымал. [[1947 жыл]]ы «Избранные истории для детей» жарық көрді.
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ағылшын ақындары]]
[[Санат:1873 жылы туғандар]]
[[Санат:1956 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>9p7vxgt0fiifsco0rjf49kud1ad41u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138824</id>
    <revision>
      <id>3623248</id>
      <parentid>996952</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1637" sha1="39o8m98u5i13xp1j6yyztc2twwkku5a" xml:space="preserve">'''Мара''' (Mara), будда мифологиясында Будда Гаутамеге үнемі залал келтіруге ұмтылған әруақтардың билеушісі. &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
Гаутама Бодхи ДРЕВТІҢ тағына салтанатпен отырған кезде оның көз алдына елші кейпіндегі Мара пайда болып, оның отбасының тағына дұшпанның отырғанын жариялайды. 

Жиналған құдайларды үрейлендіру үшін Буддаға қатты жауын-шашын жібереді, тас жаудырады, күл тәрізді бұлт пен қараңғылық орнатады. Содан кейін ол Гаутаманың ағаш астында отырғанына наразы болды, оны арбау үшін Трена, Рати және Рагу (аңсау, нәпсіқұмарлық және ләззат) атты өзінің үш қызын жібереді. 

Олардың әрекеттері сәтсіз аяқталды. Будда таққа отырған соң, Мара оның уағыз айтуына кедергі келтіргісі келді, алайда құдайлар Гаутамаға көмектеседі.  
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тарих]]</text>
      <sha1>39o8m98u5i13xp1j6yyztc2twwkku5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марави конфедерациясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138826</id>
    <revision>
      <id>3623253</id>
      <parentid>694306</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1350" sha1="69tq4irl2e2h2443flhhh6nmiyus3r1" xml:space="preserve">'''Марави конфедерациясы''' (Maravi confederacy), [[1480 жыл]]ы [[Оңтүстік Африка]]да қалыптасқан орталықтандырылған басқару жүйесі.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.
 
Солтүстіктен қазіргі Орталық және [[Оңтүстік МАЛАВИ]]ГЕ қоныс аударған өзара әрекеттесетін этникалық топ мүшелері құрған. 
МАЛАВИ көлінен оңтүстік батысқа қарай орналасқан, 17 ғасырдағы өрлеу дәуірінде [[Замбези өз]]. 

[[Мозамбик жағалау]]ына дейінгі кең байтақ территорияны алып жатты. Оның сауда лидерлері португалдардықтар мен арабтарға піл сүйегін, құлдарды және темір сатқан. 

[[1720 жыл]]ға таман бірнеше автономды бөліктерге ыдыраған.   
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:География]]</text>
      <sha1>69tq4irl2e2h2443flhhh6nmiyus3r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маранта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138830</id>
    <revision>
      <id>3623254</id>
      <parentid>2418032</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="d2nljq8t97wj249d1k7ekf7xdxhvykv" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = Маранта
|image = Maranta leuconeura3.jpg
|image_caption = ''[[Maranta leuconeura]]''
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|unranked_divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|unranked_classis = [[Дара жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Zingiberales]]
|familia = [[Marantaceae]]
|genus = '''''Maranta'''''
|genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|subdivision_ranks = түрлері
|subdivision = 40-50 түрі белгілі
}}
'''Маранта''' ({{lang-la|Maranta}}) – [[Маранталар тұқымдасы|маранталар]] тұқымдасына жататын [[Көп жылдық өсімдіктер|көп жылдық]] шөпті өсімдіктер туысы. Тамырында крахмал (яғни, [[аррорут]]) бар.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;.

Анағұрлым танымал түрі – қамысты немесе вест-индтік маранта (М. arundinacea). Марантаның тамырынан алынатын ұнтақ – таза крахмал; оны аспазханада қоюландырғыш ретінде қолданады. 

Аррорут жеңіл қорытылады және құрамындағы тұз бен ақуыз мөлшері төмен жұмсақ тағамдар талап етілетін диеталық тағамдарда пайдаланылады. 

Бразилиялық КАССАВА өсімдігінен де тағамдық крахмал - тапиока алынады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Маранталар]]</text>
      <sha1>d2nljq8t97wj249d1k7ekf7xdxhvykv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623255</id>
      <parentid>3623254</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1830" sha1="tm3pwm6147z0sb68if7svakj43h4k6d" xml:space="preserve">{{Taxobox
|name = Маранта
|image = Maranta leuconeura3.jpg
|image_caption = ''[[Maranta leuconeura]]''
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|unranked_divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|unranked_classis = [[Дара жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Zingiberales]]
|familia = [[Marantaceae]]
|genus = '''''Maranta'''''
|genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|subdivision_ranks = түрлері
|subdivision = 40-50 түрі белгілі
}}
'''Маранта''' ({{lang-la|Maranta}}) — [[Маранталар тұқымдасы|маранталар]] тұқымдасына жататын [[Көп жылдық өсімдіктер|көп жылдық]] шөпті өсімдіктер туысы. Тамырында крахмал (яғни, [[аррорут]]) бар.&lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;

Анағұрлым танымал түрі – қамысты немесе вест-индтік маранта (М. arundinacea). Марантаның тамырынан алынатын ұнтақ – таза крахмал; оны аспазханада қоюландырғыш ретінде қолданады. 

Аррорут жеңіл қорытылады және құрамындағы тұз бен ақуыз мөлшері төмен жұмсақ тағамдар талап етілетін диеталық тағамдарда пайдаланылады. 

Бразилиялық КАССАВА өсімдігінен де тағамдық крахмал - тапиока алынады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Маранталар]]</text>
      <sha1>tm3pwm6147z0sb68if7svakj43h4k6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Питтсбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200644</id>
    <revision>
      <id>3623204</id>
      <parentid>3244249</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7844" sha1="ja8eoxaul8l0133aowueqv70eiqg621" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Питтсбург
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Pittsburgh}}
 |сурет                   = Montage Pittsburgh.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ
 |елтаңба                 = Coat of arms of Pittsburgh, Pennsylvania.svg
 |ту                      = Flag of Pittsburgh, Pennsylvania.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
| lat_dir = N
| lat_deg = 40
| lat_min = 27
| lat_sec = 
| lon_dir = W
| lon_deg = 80
| lon_min = 0
| lon_sec = 
| CoordScale = 
 |аймақ түрі              = АҚШ штаттарының тізімі{{!}}Штат
 |аймағы                  = Пенсильвания
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ (АҚШ){{!}}Округі
 |ауданы                  = Аллегейни
 |кестедегі аудан         = Аллегейни (округ, Пенсильвания){{!}}Аллегейни
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэрі
 |басшысы                 = Уильям Педуто
 |құрылған уақыты         = 1758
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 151,1
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 372,77
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 305 704
  |санақ жылы             = 2010
  |тығыздығы              = 2174
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -5
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 412, 724, 878
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 15106, 15120, 15121, 15201, 15203, 15204, 15205, 15206, 15207, 15208, 15210, 15211, 15212, 15213, 15214, 15215, 15216, 15217, 15218, 15219, 15220, 15221, 15222, 15224, 15226, 15227, 15230, 15232, 15233, 15234, 15235, 15237, 15239, 15289 және 15229
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Pittsburgh
 |сайты                   = https://www.pittsburghpa.gov/
 |сайт тілі               = en
}}
'''Питтсбург''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|p|ɪ|t|s|b|ər|ɡ}}, {{Respell|PITS|burg}}) — [[АҚШ]]-тың екінші ірі қаласы. Қала тарихи болат өндірісінен белгілі болғанымен бүгінгі күні оның экономикасы негізінен денсаулық сақтау, білім беру, технология, роботикс, және қаржылық қызмет салалрына негізделген.
Көптеген ірі басылымдар АҚШ-тың басқа қалаларына қарағанда өмір сүруге қолайлырақ деп атайды, мысалы Places Rated Almanac (2007) &quot;өмір сүруге ең қолайлы&quot; тізімінің алғашқы орындарында Питтсбург орын алған,&lt;ref name=&quot;PlacesRated&quot;&gt;{{cite news|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|title=Pittsburgh rated 'most livable' once again|url=http://post-gazette.com/pg/07116/781162-53.stm|date=сәуір 26, 2007|author=Dan Majors}}&lt;/ref&gt; ''[[Forbes]]'' (2010),&lt;ref name=&quot;forbes.com&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120925062226/http://www.forbes.com/2010/04/29/cities-livable-pittsburgh-lifestyle-real-estate-top-ten-jobs-crime-income.html America's Most Livable Cities]. Forbes.com (2010-04-29). Retrieved on қаңтар 14, 2012.&lt;/ref&gt; және ''[[The Economist]]'' (2011).&lt;ref name=&quot;economist2011&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/11053/1127102-53.stm | title=Move over, Honolulu; Pittsburgh's No. 1 in U.S. | first=Julie | last=Percha | newspaper=Pittsburgh Post-Gazette | location=Pittsburgh, PA | date=ақпан 22, 2011 | accessdate=ақпан 22, 2011}}&lt;/ref&gt;  Ал 2012, ''[[National Geographic (журнал)|National Geographic]]'' Питтсбург қаласын ең тартым туристік бағыт деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;travel.nationalgeographic.com&quot;&gt;[http://travel.nationalgeographic.com/travel/best-trips-2012/#/botw-main-gallery-pittsburgh_41334_600x450.jpg Best Trips 2012]. http://travel.nationalgeographic.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ |date=2008-10-03 }}. Retrieved on наурыз 18, 2012.&lt;/ref&gt;

[[File:HeinzSpireCathedral.jpg|thumb|Питтсбург Университеті]]
[[File:CMU Hamerschlag Hall.jpg|thumb|Карнеги Меллон Университеті]]

Қалада ірі университеттер жұмыс істейді
* [[Питтсбург Университеті]]
* [[Карнеги Меллон Университеті]]

== Галерея ==
{{Panorama simple
| image      = Image:Pittsburgh dawn city pano.jpg
| fullwidth  = 5816
| fullheight = 1200
| caption    =  Питтсбург Панорамасы | height     = 250
}}

&lt;center&gt;&lt;gallery align=&quot;center&quot; widths=&quot;350px&quot; heights=&quot;250px&quot;&gt;
File:Fort Pitt.JPG.JPG|Форт Питт территориясындағы ескі мұра (1758 г.)
File:Pittsburgh WEO Night 1.jpg|Алтын үшбұрыш
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Бауырлас қалалар ==
[[File:Sign Karmiel - Pittsburgh.JPG|right|200px|thumb|Кармиэле, Израильдегі Питтсбургке қарайғы көрсеткіш]]
Питтсбургтің 17 бауырлас қалалары бар.

{| cellpadding=&quot;10&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Бильбао]] ({{lang-es|Bilbao}}, {{lang-eu|Bilbao}}), [[Испания]]
* [[Донецк]] ({{lang-uk|Донецьк}}), [[Украина]]
* [[Загреб]] ({{lang-hr|Zagreb}}), [[Хорватия]]
* [[Кармиэль]] ({{lang-he|כַּרְמִיאֵל}}), [[Израиль]]
* [[Матансас]] ({{lang-es|Matanzas}}), [[Куба]]
* [[Мисгав]] ({{lang-he|משגב}}), [[Израиль]]
* [[Саитама (Сайтама)|Омия]] ({{lang-jp|大宮区}}), [[Жапония]]
* [[Острава]] ({{lang-cs|Ostrava}}), [[Чехия]]
* [[Прешов]] ({{lang-sk|Prešov}}), [[Словакия]]
||
||
* [[Саитама (Сайтама)|Саитама]] ({{lang-jp|さいたま市}}), [[Жапония]]
* [[Сан-Исидро (Никарагуа)|Сан-Исидро]] ({{lang-es|San Isidro}}), [[Никарагуа]]
* [[София]] ({{lang-bg|София}}), [[Болгария]]
* [[Ухань]] (武漢, 武汉, Wǔhàn), [[Қытай]]
* [[Шеффилд]] ({{lang-en|Sheffield}}), [[Ұлыбритания]]
* [[Фернандо-де-ла-Мора]] ({{lang-es|Fernando de la Mora}}), [[Парагвай]]
* [[Новокузнецк]], [[Ресей]]
* [[Астана]], [[Қазақстан]]
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Питтсбург]]
[[Санат:Пенсильвания қалалары]]</text>
      <sha1>ja8eoxaul8l0133aowueqv70eiqg621</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Польхаген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210982</id>
    <revision>
      <id>3623228</id>
      <parentid>2966670</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4744" sha1="75fymf14cnwic1bmejvs3ben7b7h7pn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Польхаген 
 |шынайы атауы            = Pollhagen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=22 |lat_sec=36 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=11 |lon_sec=17 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Шаумбург 
 |кестедегі аудан         = Шаумбург (аудан){{!}}Шаумбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Герхард Вишхёфер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12,87 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 50 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1195 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05721 
 |пошта индексі           = 31718 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHG 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 57 030 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.pollhagen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Польхаген''' ({{lang-de|Pollhagen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Шаумбург (аудан)|Шаумбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1195 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 12,87 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 030''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Вишхёфер.


== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.pollhagen.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928092324/http://www.pollhagen.de/ |date=2007-09-28 }}

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Шаумбург ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>75fymf14cnwic1bmejvs3ben7b7h7pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плауэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214955</id>
    <revision>
      <id>3623215</id>
      <parentid>3622812</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3623215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4481" sha1="52sgaetdovyacsv8g7arkabxzmnqc01" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Плауэ 
 |шынайы атауы            = Plaue 
 |сурет                   = Plaue Front.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Plaue COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=46 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=53 |lon_sec=56 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ильм 
 |кестедегі аудан         = Ильм (аудан){{!}}Ильм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = қала және 2 ықшам ауданы 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Йёрг Там 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,19 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 330 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1837 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036207 
 |пошта индексі           = 99338 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = IK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 70 043 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.plaue-thueringen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Плауэ''' ({{lang-de|Plaue}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]].  [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1837 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 18,19 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 043''. Қаланың басшысы — Йёрг Там.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданғаы бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.plaue-thueringen.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091017084248/http://www.plaue-thueringen.de/ |date=2009-10-17 }}

{{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>52sgaetdovyacsv8g7arkabxzmnqc01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прессана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230935</id>
    <revision>
      <id>3623237</id>
      <parentid>1834040</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T23:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="58vq57o78ylpm80udhxl1r8f3kfgxuu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Прессана 
 |шынайы атауы            = Pressana 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=17 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=24 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Венето 
 |кестедегі аймақ         = Венето 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Верона (провинция){{!}}Верона 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17,72 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 19 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2433 
  |санақ жылы             =  
  |тығыздығы              = 143 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = pressanesi 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 0442 
 |пошта индексі           = 37040 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 23061 
 |ортаққордағы санаты     = Pressana 
 |сайты                   = http://www.comunepressana.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Прессана''' ({{lang-it|Pressana}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Венето]] әкімшілік аймағына қарасты [[Верона (провинция)|Верона]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2433 адамды құрайды. Халық тығыздығы 143 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17,72 км² шамасында. Пошта индексі — 37040.

Елді мекеннің қамқоршысы — San Rocco.&amp;nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 16 тамыз.

== Демографиясы ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comunepressana.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514064329/http://www.comunepressana.it/ |date=2009-05-14 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Верона провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Венето елді мекендері]]</text>
      <sha1>58vq57o78ylpm80udhxl1r8f3kfgxuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қоянды (Ақмола облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488462</id>
    <revision>
      <id>3623220</id>
      <parentid>3619975</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>/* Суреттер */</comment>
      <origin>3623220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8667" sha1="e54h3xry3suzgz89a0hehffzci0gepz" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =Ауыл
|атауы                 =Қоянды
|сурет               =Qoyandy Al-Farabi.jpg   
|әкімшілік күйі          = Ауылдық әкімдік орталығы 
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =    
  |lat_deg =51 |lat_min = 16|lat_sec = 26
 |lon_deg =71|lon_min = 38|lon_sec =52
  |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Ақмола облысы
|кестедегі облыс         = Ақмола облысы{{!}}Ақмола
|ауданы                  = Целиноград ауданы
|кестедегі аудан         = Целиноград ауданы{{!}}Целиноград 
|мекен түрі              = ауыл{{!}}Ауылдық әкімдігі
|мекені                  = Қоянды ауылдық әкімдігі{{!}}Қоянды
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         = 1875  
|алғашқы дерек           = 1910 
|бұрынғы атаулары        =
* Қоянды-Өзек (..–1921 ж.)
* Боғыявлен (1921-1935 ж.)
* Қояндинское (1935-1997 жж.)  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны         =        {{өсім}}25000 
  |санақ жылы             = [[2023 жыл|2023]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
|сурет атауы=Мұхамедрақым Жүнісов көшесінен сол жағындағы Әл-Фараби көшесінің суреті}}
{{мағына|Қоянды}} 
'''Қоянды''' — [[Ақмола облысы]] [[Целиноград ауданы]]на 1875 жылы құрылған қарасты ауыл. [[2007 жыл]]ы 7–ші мамырдан бастап, құрылған [[Қоянды ауылдық әкімдігі]] орталығы.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V07B0003219 Ерейментау және Целиноград аудандары бойынша Ақмола облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы]&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
[[Астана]] қаласынан солтүстік–шығыс бағытта 18 шақырым қашықтықта орналасқан.

== Тарихы ==
1875 жылы, Ақмоланың жаныңда Қоянды-Өзек ауылы құрылды.&lt;ref&gt;Ақмола уезінің картасы — 1910 жыл&lt;/ref&gt; 1921 жылы Боғыявлен ауылы болып қайта құрылды.&lt;ref&gt;Бүкілодақтық карта — 1927 жыл&lt;/ref&gt; 1935 жылы Қоянды ауылы болып өзгертілді.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/24542 Қоянды ауылының тарихы]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Миллиондық-Бүкілодақтық карта — 1937 жыл&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||319||{{өсім}}2954 ||{{өсім}}12674 ||323,1 ||1537 ||{{өсім}}7762 ||309,8 ||1417 ||{{өсім}}4912 ||337,5
|}

'''Оралмандар легi Қояндыға шоғырлануы'''&lt;br&gt;
2003 жылы Нұқ Оразханның басшылығымен оралмандар легi Қояндыға шоғырлана бастаған. 2003–2008 жылдарда ауыл әкiмдiгiнде жер телiмiн алуға 5013 арыз тiркелiптi. Жер телiмiн алған 1313 адамның 861-i&lt;br&gt; оралмандар. Жер құжатын ала алмай жүрген 134 адам. &quot;Қояндыдағы даудың басы 2004 жылы сол кездегi &quot;Көшi-қон және демография&quot; агенттiгiнiң төрайымы, қазiр &quot;Руханият&quot; партиясының жетекшiсi А.Жағанова&lt;br&gt; мен сол кездегi Астана қаласы әкiмiнiң орынбасары болған, қазiргi Мәжiлiс депутаты Т. Мұхамеджановтардың арнайы ат басын бұрып, оралмандарға арналған 96 гектар жердiң қазығын қағудан басталды&quot; – дейдi&lt;br&gt; жергiлiктi халық.

'''Ауылдың жағдайы'''&lt;br&gt;
Ауылда жергiлiктi әкiмдiк пен мектептен басқа әлеуметтiк ғимарат жоқ. 50 оқушыға арналған мектепте 212 бала оқиды. Мектеп тоғызжылдық. Бұрынғы балабақшаның ғимараты. Ескi ғимаратта оқушылар&lt;br&gt; сығылысып, бiр партада үш-төрттен оқып келiптi. 2009–2011 жылдары 900 орындық мектеп салынады деп жоспарланған екен. Халықты қинайтын автобус қатынасы, медициналық көмек көрсету, ауызсу, жарық,&lt;br&gt; бiлiм алу, жер мәселелерi. №38 қалалық автобусының Қояндыға қатынай бастағанына бiр айдан асты. Қалалық емхананың дәрiгерлерi де айына бiр рет келiп, медициналық қызмет көрсете бастаған. Таяуда&lt;br&gt; дәрiхана ашылмақшы. Ауызсу мәселесi мүлдем шешiлмеген. Суды қаладағысы қаладан, даладағы жұрт даладан тасиды. Ауыл әкiмдiгiнiң жанында елдi электрмен қамтамасыз ететiн трансформатор орналасқан.&lt;br&gt; Қалтасы қалың халық 80000–120000 теңгеге электр жарығын тарттырып алса, күнкөрiсi төмендер арзан бағаға заңсыз тартылған электрмен күн көруде. Заңсыздықтың соңы жақсылыққа әкелмейтiнiн жақында 29&lt;br&gt; жасар келiншектiң токқа соғылып қайтыс болғаны дәлелдеп отыр. Ауыл әкiмiнiң сөзiне сенсек, жарты жылда үлкен трансформатор салынбақ екен. Ауылда 40-тан аса телефон тетiгi бар.

== Суреттер ==
[[File:Qoyandy Gabdullin.jpg|thumb|[[Мәлік Ғабдуллин]] көшесі]]
[[File:Qoyandy 3 school.jpg|thumb|Қоянды ауылының №3 мектеп-лицейі]]
[[File:Qoyandy Junusov.jpg|thumb|[[Мұхамедрақым Жүнісов]] көшесі]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Целиноград ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Целиноград ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>e54h3xry3suzgz89a0hehffzci0gepz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3623340</id>
      <parentid>3622881</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3623340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17100" sha1="h516kha3tbbo8xlcx4lchd8jy2gosql" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35396]||623||26||18||263||28||3||34257||8||0||170||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2743]||271||7||6||348||8||14||2077||0||4||8||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1178]||37||0||0||11||17||0||1102||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 417]||15||0||7||31||6||1||341||0||0||16||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>h516kha3tbbo8xlcx4lchd8jy2gosql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3623172</id>
      <parentid>3622916</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3623172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6787" sha1="piia5mu32qgq9trnq9lgvhp3xwsesv6" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2222}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2208}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1541}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:823}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 6 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:145}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 7 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:143}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 8 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:127}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 9 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:118}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 10 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:114}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 11 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 12 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:103}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 13 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 14 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:87}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 15 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 16 || [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] || [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Kazakhkingofprince}}
|-
| 17 || [[User:Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] || [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Көперхан Анаргүл}}
|-
| 18 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 19 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 20 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:64}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}}
|-
| 21 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}}
|-
| 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 23 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}}
|-
| 24 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 25 || [[User:NaziraBimakova|NaziraBimakova]] || [[Special:Contributions/NaziraBimakova|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|NaziraBimakova}}
|-
| 26 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}}
|-
| 27 || [[User:Арай Дүйсекенова|Арай Дүйсекенова]] || [[Special:Contributions/Арай Дүйсекенова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Арай Дүйсекенова}}
|-
| 28 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 29 || [[User:Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] || [[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Қызғалдақ 1986}}
|-
| 30 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 31 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}}
|-
| 32 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}}
|-
| 33 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Kas77777}}
|-
| 34 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 35 || [[User:Balaburgem|Balaburgem]] || [[Special:Contributions/Balaburgem|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Balaburgem}}
|-
| 36 || [[User:Aidyn93|Aidyn93]] || [[Special:Contributions/Aidyn93|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aidyn93}}
|-
| 37 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 38 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}}
|-
| 39 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}}
|-
| 40 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Nurtenge}}
|-
| 41 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 42 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 43 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}}
|-
| 44 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}}
|-
| 45 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}}
{{/end}}</text>
      <sha1>piia5mu32qgq9trnq9lgvhp3xwsesv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пешавар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>521886</id>
    <revision>
      <id>3623181</id>
      <parentid>2918542</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3716" sha1="q27u1k9pac5m6u0x1bhcap67eqn8ezb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |атауы                   = '''Пешавар'''
 |шынайы атауы   = {{lang-ur|پشاور}}, {{lang-ps|پېښور}}
 |сурет                   =
 |ел                   = Пәкістан
 |әкімшілік күйі          = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 150
 |ту ені                  = 150
  |lat_dir =N |lat_deg =34 |lat_min =00 |lat_sec =
  |lon_dir =E |lon_deg =71 |lon_min =30 |lon_sec =
  |CoordAddon             = type:city(570000)_region:PK
  |CoordScale             = 
 |ел картасының өлшемi    = 300 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Хайбер-Пахтунхва
 |кестедегі облыс         = Хайбер-Пахтунхва
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              = 
 |мекені                  = 
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   = Асия Аббас
 |құрылған уақыты         = 1 мың ғасыр б.з.б
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1257
 |биiктiктiң түрi         = биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 359
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                =3 625 000
  |санақ жылы             = 2010
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индекстері        = 091
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2             = 
 |сайт тілі 3             = 
}}
'''Пешавар''' ({{lang-ur|پشاور}}; {{lang-ps|پېښور}}''Pekhawar/ Peshawar''; ''[[Хиндко тілі|хиндко]]'': پِشور, ''Pishor''; {{lang-sa|puruṣapūra}} ) — [[Пәкістан]]дағы қала, станциясы Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциясының әкімшілік  орталығы. Бара өңірінің (Кабулдың саласы) бойында. Халқы 3,6 млн. адам ( 2010 ж)&lt;ref&gt;[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1209831608&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;geo=-172 Pakistan: largest cities and towns and statistics of their population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525144600/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1209831608&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-3&amp;srt=npan&amp;col=adfhimoq&amp;msz=1500&amp;geo=-172 |date=2013-05-25 }} World Gazetteer {{ref-en}}{{ref-de}}{{ref-fr}}{{ref-es}}&lt;/ref&gt;..Ауданының сауда орталығы. Мата тоқу (әсіресе жібек маталар), металл өңдеу өнеркәсіп орындары, университетер бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{commons|Peshawar}}

[[Санат:Пәкістан]]</text>
      <sha1>q27u1k9pac5m6u0x1bhcap67eqn8ezb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3623295</id>
      <parentid>3622990</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3623295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61053" sha1="1yt832l8kjb5bnmmcsays9qk4v8ke6s" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;96175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 175]
| data-sort-value=&quot;1099&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1099]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;84446&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 84 446]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 545]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 601]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;29310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 29 310]
| data-sort-value=&quot;49&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 49]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;22478&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 478]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;19886&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 19 886]
| data-sort-value=&quot;128&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 128]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;19292&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 292]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17124&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 124]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16072&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13765&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11267&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 267]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10104&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 104]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8246&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8246]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8156]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7949&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7949]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7480]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7420&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4497&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4497]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4378&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4378]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3607&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3607]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3205&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3205]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2888&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2888]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2466&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2466]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2393&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2393]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;2033&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2033]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2009&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1605&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1605]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1537&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1537]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1526&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1526]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1218&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1155&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1155]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1048&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;670&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 670]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;574&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 574]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>1yt832l8kjb5bnmmcsays9qk4v8ke6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қосай Әліқұлұлы Егізбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542941</id>
    <revision>
      <id>3623203</id>
      <parentid>3452372</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3257" sha1="28wcfxtl6wo6ngwc90z9vcxx376ox8k" xml:space="preserve">'''Егізбаев Қосай Әліқұлұлы''' (15.12.1928, Жамбыл ауд. [[Мәукеарал]] а. - 13.2.1995, Алматы) - қоғам және мемлекет қайраткері. 
==== Атқарған қызметтері ====
[[Ташкент]] темір жол көлігі инженериялық институтын бітірген (1949). Сібір темір жол басқармасында бірнеше жыл (1949-1955) қызмет атқарды. Бұдан кейінгі жылдары ол мемлекеттік, қоғамдық, әлеуметтік қызметтердің әр саласындағы жетекшілік қызметтерде болды. Қазақстан КП ОК-нің  құрылыс бөлімі  меңгерушісінің орынбасары (1960-61), [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық партия комитетінің хатшысы, [[Гурьев]]  [[Атырау|(Атырау]]) облысы партия комитетеінің 1-ші хатшысы, [[Шығыс Қазақстан облысы]] партия комитетінің 2-хатшысы (1963-68) қызметтерін атқарды.  1968-1977 ж. Қазақстан кәсіподақтары кеңесінің төрағасы болды.
Қазақстан кәсіподақтарының жетекшісі және Бүкілодақтық кәсіподақтары Кеңесі төралқасының мүшесі болған кезінде Егізбаевтың басшылығымен республикамызда жаңа санаторийлер мен демалыс үйлері, 14 туристік базалар, 12 қонақүй мейрамханаларымен қоса салынды. Алматы 2 стансасында туристік пойыздарды қабылдау орны, тұрғын үйлер пайдалануға берілді. 1977-84 ж. селолық құрылыс минстрінің, 1984-88 ж. республикалық халықтық бақылау  комитеті төрағасының орынбасары болды. Егізбаев Кеңестер Одағы Жоғарғы Кеңесінің  депутаты.
==== Марапаттамалары====
Октябрь революциясы, 2 рет [[Еңбек Қызыл Ту]], Құрмет белгісі ордендерімен, бірнеше медальдармен, Қазақстан Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамоталарымен марапатталған. Алматы қаласындағы көшеге оның есімі берілген. 
&lt;ref&gt;&quot;Тараз, Жамбыл облысы&quot; энциклопедиясы, Алматы 2003&lt;/ref&gt;
[[Санат:Жамбыл облысы тұлғалары]]

[[Санат:1928 жылы туғандар]]
[[Санат:1995 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>28wcfxtl6wo6ngwc90z9vcxx376ox8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Полиция саны бойынша елдер тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545806</id>
    <revision>
      <id>3623225</id>
      <parentid>3609104</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47647" sha1="84xvw2jh8k1fbzzkiwmdh2iau3mimew" xml:space="preserve">'''Полиция саны бойынша елдер тізімі''' — полиция қызметкерлер санын халық санына ара қатынасын әлем елдері бойынша салыстырады. 2006 жылғы БҰҰ анализінде орташа есеппен 300 полицейді 100 000 тұрғынға қарастырады&lt;ref name=&quot;unodc&quot;&gt;[http://www.unodc.org/documents/commissions/CCPCJ_session19/ACONF213_3eV1050608.pdf Twelfth United Nations Congress on Crime Prevention and Criminal Justice — page 19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140211174006/http://www.unodc.org/documents/commissions/CCPCJ_session19/ACONF213_3eV1050608.pdf |date=2014-02-11 }}&lt;/ref&gt;. БҰҰ полиция қызметкерлердің минималды санын 100 000 тұрғынға 222 деп ұсынады&lt;ref name=&quot;un-11th&quot;&gt;[http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/International_Statistics_on_Crime_and_Justice.pdf International Statistics on Crime and Criminal Justice — page 135]&lt;/ref&gt;.

== Тізім ==
''Бұл толық тізім емес, 131 [[Мемлекет|ел]] және [[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|мойындалмаған мемлекеттер]].
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#ececec&quot;
! Мемлекет !! Халқы !! Жыл !! Полиция қызметкерлерінің саны на &lt;br /&gt;100 000 тұрғынға
|-
|{{flagicon|Australia}} [[Аустралия]] || {{nts|49242}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;&gt;{{cite web|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=crim_plce&amp;lang=en#|title=Crime and Criminal Justice - Police Officers|accessdate=2011-02-14|work=|publisher=Eurostat|date=2008-03-12|archiveurl=http://www.webcitation.org/6H91uwZAH|archivedate=2013-06-05}}&lt;/ref&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((49242 / 22659908) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Austria}} [[Аустрия]] || {{nts|27500}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Austria Austria / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225170754/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Austria |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((27500 / 8414638) * 100000) }} }}
|-
|{{ту|Америка Самоасы}} [[Америка Самоасы]] || {{nts|200}}&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.gunpolicy.org/firearms/citation/quotes/145 Citation from the GunPolicy.org literature library&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304221652/https://www.gunpolicy.org/firearms/citation/quotes/145 |date=2021-03-04 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((400 / 55519) * 100000) }} }}
|-
|{{ту|Андорра}} [[Андорра]] || {{nts|237}}&lt;ref&gt;[http://www.uncjin.org/Statistics/WCTS/WCTS6/PublicationByCountry.pdf UN Report — Andorra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412052632/http://www.uncjin.org/Statistics/WCTS/WCTS6/PublicationByCountry.pdf |date=2013-04-12 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((237 / 85000) * 100000) }} }}
|-
|{{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} [[Антигуа және Барбуда]] || {{nts|600}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Antigua-Barbuda Antigua &amp; Barbuda / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103200541/http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Antigua-Barbuda |date=2013-11-03 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((600  /  81799) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Argentina}} [[Аргентина]] || {{nts| {{#expr:trunc((36940000 / 100000)) * 558 }} }} || 2000 || {{nts|558}}&lt;ref name=&quot;sebh&quot;&gt;[http://www.sebh.ecn.br/seminario_5/arquivo1.pdf Understanding High Crime Rates in Latin America: The Role of Social and Policy Factors — Table 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303184728/http://www.sebh.ecn.br/seminario_5/arquivo1.pdf |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon|Afghanistan}} [[Ауғанстан]] || {{nts|122000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Afghanistan Afghanistan / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101235848/http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Afghanistan |date=2013-11-01 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((122000 / 30419928) * 100000) }} }}
|-
|{{ту|Багам аралдары}} [[Багам аралдары|Багамдар]] || {{nts|3000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Bahamas Bahamas / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129102941/https://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Bahamas |date=2018-11-29 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((3000 / 353658) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Bangladesh}} [[Бангладеш]] || {{nts|135000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Bangladesh Bangladesh / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102130150/http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Bangladesh |date=2013-11-02 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((135000 / 161083804) * 100000) }} }}
|-
|{{ту|Барбадос}} [[Барбадос]] || {{nts|1394}}&lt;ref&gt;[http://www.humanrightsinitiative.org/programs/aj/police/intl/docs/police_accountability_paper_gomes.pdf Barbados Police Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225092636/https://www.humanrightsinitiative.org/programs/aj/police/intl/docs/police_accountability_paper_gomes.pdf |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((1394 / 280000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Belgium}} [[Бельгия]] || {{nts|39861}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((39861 / 10666866) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Belize}} [[Белиз]] || {{nts|1300}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Belize Belize / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224190133/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Belize |date=2021-02-24 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((1300 / 312698) * 100000) }} }}
|-
|{{ту|Бермуд аралдары}} [[Бермудалар]] || {{nts|469}}&lt;ref&gt;[http://www.buzzmakerdev.net/~plp/node/2491 Bermuda Police Service Update | Bermuda Progressive Labour Party (PLP)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((469 / 64268) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Bulgaria}} [[Болгария]] || {{nts|30807}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((30807 / 7640238) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Botswana}} [[Ботсвана]] || {{nts|8500}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Botswana Botswana / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227192907/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Botswana |date=2021-02-27 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((8500 / 2029307) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Brazil}} [[Бразилия]] || {{nts|478001}}&lt;ref name=&quot;brbr&quot;&gt;[http://www.unodc.org/pdf/brazil/pp_7_perfil_das_org_pt.pps NAÇÕES UNIDAS contra Drogas e Crime Escritório Perfil das organizações policiais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003024840/http://www.unodc.org/pdf/brazil/pp_7_perfil_das_org_pt.pps |date=2012-10-03 }}&lt;/ref&gt; || 2001 || {{nts|282}}
|-
|{{flagicon|Brunei}} [[Бруней]] || {{nts|4400}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Brunei Brunei / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225091247/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Brunei |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((4400 / 408786) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Vanuatu}} [[Вануату]] || {{nts|575}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((575 / 207000) * 100000) }} }}
|-
|{{Байрақ|Ватикан}} [[Ватикан]] || {{nts|130}}&lt;ref&gt;[http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Structure_Governorate/Gendarme_Corps.htm Gendarme Corps&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023001945/http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Structure_Governorate/Gendarme_Corps.htm |date=2007-10-23 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((130 / 832) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]] || {{nts|167318}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((167318 / 54455000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Hungary}} [[Венгрия]] || {{nts|33487}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((33487 / 10045401) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Haiti}} [[Гаити]] ||| {{nts|12000}}&lt;ref&gt;[http://www.crisisgroup.org/en/regions/latin-america-caribbean/haiti/044-towards-a-post-minustah-haiti-making-an-effective-transition.aspx Special Report]&lt;/ref&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((12000 / 10123787) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Gambia|new}} [[Гамбия]] || {{nts|5000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Gambia Gambia / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129165915/https://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Gambia |date=2018-11-29 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((5000  / 1782893) * 100000) }} }}
|-
|{{Байрақ|Гана}} [[Гана]] || {{nts|23000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Ghana Ghana / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225094011/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Ghana |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((23000 / 24233431) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Guinea}} [[Гвинея]] || {{nts|10000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Guinea Guinea / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225084418/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Guinea |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((10000 / 10000000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Germany}} [[Германия]] || {{nts|245752}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((245752  / 82217837) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Hong Kong}} [[Гонконг]] || {{nts| {{#expr:trunc((6926000 / 100000)) * 393 }} }}&lt;ref&gt;[http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/364655/1/.html Singapore has fewer policemen per 100,000 people but lower crime rate than some cities — Channel NewsAsia&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018142504/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/364655/1/.html |date=2012-10-18 }}&lt;/ref&gt; || 2007 || {{nts|393}}
|-
|{{flagicon|Grenada}} [[Гренада]] || {{nts|900}}&lt;ref&gt;[http://www.rgpf.gd/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=1&amp;Itemid=3 Who We Are&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203023819/http://www.rgpf.gd/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=1&amp;Itemid=3 |date=2013-12-03 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((900  / 110000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Greece|new}} [[Грекия]] || {{nts|50798}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2008 || {{nts| {{#expr:trunc((50798  / 11213785) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Denmark}} [[Дания]] || {{nts|13500}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Denmark Denmark / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104031314/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Denmark |date=2013-11-04 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((13500  / 5500000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Dominica}} [[Доминика]] || {{nts|506}}&lt;ref&gt;[http://nationalsecurity.gov.dm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2&amp;Itemid=3 Departments of the Ministry of National Security, Immigration and Labour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130820210159/http://nationalsecurity.gov.dm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2&amp;Itemid=3 |date=2013-08-20 }}&lt;/ref&gt; || 2013 || {{nts| {{#expr:trunc((506 / 71293) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Dominican Republic}} [[Доминикан Республикасы]] || {{nts|32000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Dominican-Republic Dominican Republic / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121212002350/www.interpol.int/Member-countries/Americas/Dominican-Republic |date=2012-12-12 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((32000 / 8500000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Zimbabwe}} [[Зимбабве]] || {{nts|50000}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.voanews.com/english/archive/2007-05/2007-05-28-voa32.cfm?CFID=156918452&amp;CFTOKEN=38222885|title=Zimbabwe Nearly Doubling Size of Police Force Ahead of Elections|accessdate=2009-03-09|work=|publisher=Voice of America|date=2007-05-28|deadlink=404}}&lt;/ref&gt; || 2007 || {{nts| {{#expr:trunc((50000 /  12450000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Israel}} [[Израиль]] || {{nts|27000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Israel Israel / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230020759/http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Israel |date=2011-12-30 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((27000 / 7941900) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|India}} [[Үндістан]] || {{nts| {{#expr:trunc((1155347678 / 100000)) * 130 }} }} || 2009 || {{nts|130}}&lt;ref&gt;[http://news.rediff.com/interview/2010/feb/15/number-of-policemen-per-100000-people-in-india-is-130.htm The number of policemen per 100,000 people in India is 130 — Rediff News]&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon|Indonesia}} [[Индонезия]] || {{nts|579000}}&lt;ref name=&quot;Washington Times&quot;&gt;{{cite web|url=http://www3.washingtontimes.com/topics/indonesian-national-police/44004/t/photos/|title=Indonesian National Police|accessdate=2011-03-30|work=|publisher=The Washington Times|year=2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6H91wfVUZ|archivedate=2013-06-05}}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((579000  / 237556363) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Jordan}} [[Иордания]] || {{nts|25000}}&lt;ref&gt;[http://www.kinghussein.gov.jo/government5.html Jordan — Government — The Armed Forces&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323100336/http://www.kinghussein.gov.jo/government5.html |date=2018-03-23 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((25000 /  6181000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Iran}} [[Иран]] || {{nts|60000}}&lt;ref&gt;[http://csis.org/files/media/csis/pubs/060728_gulf_iran.pdf Iran Security Forces Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921205449/http://csis.org/files/media/csis/pubs/060728_gulf_iran.pdf |date=2015-09-21 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((60000 / 74798599) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] || {{nts|12000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Ireland Ireland / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228111853/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Ireland |date=2021-02-28 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((12000 / 4588252) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Iceland}} [[Исландия]] || {{nts|667}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((667 / 315459) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Spain}} [[Испания]] || {{nts|231801}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((231801  / 45283259) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Italy}} [[Италия]] || {{nts|245152}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((245152/ 58751711) * 100000) }} }}
|-
|{{ту|Кайман аралдары}} [[Кайман аралдары]] || {{nts|343}}&lt;ref&gt;[http://www.rcips.ky/portal/page?_pageid=2425,5615392&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL About Us&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120731085706/http://www.rcips.ky/portal/page?_pageid=2425,5615392&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL |date=2012-07-31 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((343 / 54878) *100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Cambodia}} [[Камбоджа]] || {{nts|64000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Cambodia Cambodia / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225002843/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Cambodia |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((64000 / 14952665) *100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Canada}} [[Канада]] || {{nts|67425}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((67425 / 33311400) *100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Kenya}} [[Кения]] || {{nts|35000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Kenya Kenya / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224182820/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Kenya |date=2021-02-24 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((35000 / 43013341) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Cyprus}} [[Кипр Республикасы|Кипр]] || {{nts|5353}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((5353 /  789269) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Kiribati}} [[Кирибати]] || {{nts|458}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((458 / 103500) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|China}} [[Қытай]] || {{nts|1600000}}&lt;ref&gt;[http://china.org.cn/english/news/194799.htm China to Unify Police Identity Card from Jan. 1 Xinhua News Agency January 1, 2007]&lt;/ref&gt; || 2007 || {{nts| {{#expr:trunc((1600000  / 1331460000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Colombia}} [[Колумбия]] || {{nts|150000}}&lt;ref&gt;[http://csis.org/files/publication/120228_Johnson_PoliceReform_web.pdf Columbia &gt; Police Reform in Latin America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518072608/http://csis.org/files/publication/120228_Johnson_PoliceReform_web.pdf |date=2013-05-18 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((150000 /  	46366364) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Comoros}} [[Коморлар]] || {{nts|500}}&lt;ref&gt;[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5236.htm About Comoros &gt; U.S. State Department]&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((500 / 752438) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Costa Rica}} [[Коста-Рика]] || {{nts|14500}}&lt;ref&gt;[http://www.coha.org/costa-rica-an-army-less-nation-in-a-problem-prone-region/ History, Organization, Budget, and Issues]&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((14500 /  4301712) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Kuwait}} [[Кувейт]] || {{nts|18000}}&lt;ref&gt;Gordon Rottman: ''Armies of the Gulf War'' (Osprey Military, London UK, 1993) p 31&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((18000 / 3566437) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Latvia}} [[Латвия]] || {{nts|7000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Latvia Latvia / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129204107/https://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Latvia |date=2018-11-29 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((7000 / 3582054) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Lesotho}} [[Лесото]] || {{nts|2404}}&lt;ref&gt;[http://www.iss.co.za/pubs/books/hide+seek/Lesotho.pdf Lesotho Country Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411202822/http://www.iss.co.za/pubs/books/hide+seek/Lesotho.pdf |date=2013-04-11 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((2404 / 2067000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Liberia}} [[Либерия]] || {{nts|4100}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Liberia Liberia / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129211230/https://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Liberia |date=2018-11-29 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((4100  /  3786764) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Lithuania}} [[Литва]] || {{nts|10957}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((10957 / 3366357) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Liechtenstein}} [[Лихтенштейн]] || {{nts|91}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.landespolizei.li/Portals/0/docs/pdf-Files/Statistiken/Jahresbericht_aktuell.pdf|title=Annual Report 2011 &gt; Total force - 85 officers, 6 cadets, and 34 civilian staff|publisher=Landespolizei|date=|accessdate=2012-06-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6H91xakab|archivedate=2013-06-05}}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((91  / 36476) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Luxembourg}} [[Люксембург]] || {{nts|1603}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((1603 / 483799) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Macau}} [[Макао]] || {{nts|4101}}&lt;ref&gt;[http://yearbook.gcs.gov.mo/files/yearbook/2011/myb2011ePA02CH07.pdf Annual Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819090202/http://yearbook.gcs.gov.mo/files/yearbook/2011/myb2011ePA02CH07.pdf |date=2014-08-19 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((4101 / 555731) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Macedonia}} [[Македония Республикасы]] || {{nts|9905}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2008 || {{nts| {{#expr:trunc((9905  / 2045177) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Malaysia}} [[Малайзия]] || {{nts|102000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Malaysia Malaysia / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226164604/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Malaysia |date=2021-02-26 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((102000  /  27544000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Mali}} [[Мали]] || {{nts|7000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Mali Mali / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305164212/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Mali |date=2021-03-05 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((7000 / 14517176) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Malta}} [[Мальта Республикасы]] || {{nts|1800}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Malta Malta / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908181822/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Malta |date=2013-09-08 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((1800  / 452515) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Маршалл аралдары}} [[Маршалл аралдары]] || {{nts|130}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((130 / 68000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Mexico}} [[Мексика]] || {{nts| {{#expr:trunc((107431000 / 100000)) * 366 }} }} || 2009 || {{nts|366}}&lt;ref name=&quot;Economist 5/3&quot;&gt;{{Cite news | title = On the trail of the traffickers | publisher = [[The Economist]] | date = 2009-03-05 | url = http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=13234157 | accessdate=2009-03-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} || {{nts|500}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((500 / 110000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Monaco}} [[Монако]] || {{nts|500}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Monaco Monaco / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225172511/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Monaco |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((500 / 36371) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Myanmar}} [[Мьянма]] || {{nts|93000 }}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Myanmar Myanmar / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225071545/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Myanmar |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((93000 / 60280000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Nauru}} [[Науру]] || {{nts|80}}&lt;ref&gt;[http://www.dailytelegraph.com.au/news/introducing-naurus-big-blue-line/story-e6freuy9-1226455287904 Introducing Nauru’s big blue line | thetelegraph.com.au&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((80 / 10000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Nepal}} [[Непал]] || {{nts|60000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Nepal Nepal / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129231448/https://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Nepal |date=2018-11-29 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((60000 / 26620809) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Niger}} [[Нигер]] || {{nts|8700}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Niger Niger / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228161839/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Niger |date=2021-02-28 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((8700 / 15000000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Nigeria}} [[Нигерия]] || {{nts|350000}}&lt;ref&gt;{{cite web|last=INTERPOL|title=Nigeria|url=http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Nigeria|accessdate=2012-09-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/6H91yHvAG|archivedate=2013-06-05}}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((350000  / 170123740) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Netherlands}} [[Нидерланд]] || {{nts|55000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Netherlands Netherlands / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102024434/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Netherlands |date=2013-11-02 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((55000 / 16751323) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Niue}} [[Ниуэ]] || {{nts|16}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((16 / 2000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|New Zealand}} [[Жаңа Зеландия]] || {{nts|11000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/New-Zealand New Zealand / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102051508/http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/New-Zealand |date=2013-11-02 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((11000 / 4440000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|New Caledonia}} [[Жаңа Каледония]] || {{nts|268}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((268 / 252000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Norway}} [[Норвегия]] || {{nts|11000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Norway Norway / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102011408/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Norway |date=2013-11-02 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((11000  / 4952000 ) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Cook Islands}} [[Кука аралдары]] || {{nts|100}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((100 / 20000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Питкэрн аралдары}} [[Питкэрн аралдары]] || {{nts|1}}&lt;ref&gt;[http://www.onlinepitcairn.com/pitcairn_today.htm Dynamic Drive&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070910081839/http://www.onlinepitcairn.com/pitcairn_today.htm |date=2007-09-10 }}&lt;/ref&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((1 / 67) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} [[Әулие Елена, Эсеншн және Тристан-да-Кунья аралдары|Әулие Елена  аралдары, Эсеншн және Тристан-да-Кунья]] || {{nts|69}}&lt;ref&gt;[http://www.sainthelena.gov.sh/pages/police-department.html About Us &gt; National Police&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805134938/http://www.sainthelena.gov.sh/pages/police-department.html |date=2011-08-05 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((69 / 7341) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Pakistan}} [[Пәкістан]] || {{nts|354221}}&lt;ref name=&quot;USIP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usip.org/files/resources/sr266.pdf|title=Reforming Pakistan‘s Police and Law Enforcement Infrastructure|accessdate=2011-03-30|work=|publisher=United States Institute of Peace|date=2011-02|archiveurl=http://www.webcitation.org/6H91za3nf|archivedate=2013-06-05}}&lt;/ref&gt; || 2011 || {{nts| {{#expr:trunc((354221  / 170600000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Palau}} [[Палау]] || {{nts|75}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((75 / 20000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Panama}} [[Панама]] || {{nts|12000}}&lt;ref&gt;IISS_2012_397&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;IISS_2012_398&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((12000 / 3595490) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Papua New Guinea}} [[Папуа — Жаңа Гвинея]] || {{nts|5311}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((5311 / 5028000 ) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Peru}} [[Перу]] || {{nts|104000}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt;|| 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((104000   / 29496000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Poland}} [[Польша]] || {{nts|100000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Poland Poland / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225154746/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Poland |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((100000 / 38216000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Portugal}} [[Португалия]] || {{nts|49152}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((49152 / 10617575) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Russia}} [[Ресей]] || {{nts|914 525}}&lt;ref&gt;[http://www.garant.ru/products/ipo/prime/doc/70548746/ Указ Президента РФ 5 мамыр 2014 ж. № 300 «О некоторых вопросах Министерства внутренних дел Российской Федерации»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В данное количество входят все сотрудники органов внутренних дел Российской Федерации.&lt;/ref&gt; || 2014 || {{nts|565}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kp.ru/online/news/1904589/ |title=В России больше всего полицейских на душу населения |author=Олег Колесов |date=2014-11-23 |work= |publisher=[[Комсомольская правда]] |accessdate=2015-04-10 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon|Romania}} [[Румыния]] || {{nts|60000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Romania Romania / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225073632/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Romania |date=2021-02-25 }}&lt;/ref&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((60000 / 21390000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|San Marino}} [[Сан-Марино]] || {{nts|160}}&lt;ref&gt;[http://www.interphonef4.com/filemanager/cms_cellularline/img_interphone/video_immagini/immagini/gendarmeria_590x400.jpg Yearly Gendarmerie Photo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101224515/http://www.interphonef4.com/filemanager/cms_cellularline/img_interphone/video_immagini/immagini/gendarmeria_590x400.jpg |date=2013-11-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.worldstatesmen.org/San_Marino.html Public Security Forces &gt; Civil Police&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mhsa.org.au/documents/act/LeGrognard2011-07.pdf Military units of San Marino &gt; Fortress Guard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430231225/http://www.mhsa.org.au/documents/act/LeGrognard2011-07.pdf |date=2013-04-30 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((160 / 32000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Samoa}} [[Самоа]] || {{nts|500}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Samoa Samoa / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117214534/https://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Samoa |date=2020-11-17 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((500 / 194320) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Сен-Бартелеми}} [[Сен-Бартелеми]]|| {{nts|11}}&lt;ref&gt;[http://www.comstbarth.fr/police_territoriale.asp About Us — Police Territoriale&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((11 / 8011) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[Сент-Винсент және Гренадиндер]] || {{nts|691}}&lt;ref&gt;[http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/rwinslow/namerica/stvincentgrenadines.html Comparative Criminology | North America — Saint Vincent and the Grenadines&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622061703/http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/rwinslow/namerica/stvincentgrenadines.html |date=2015-06-22 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((691 / 109000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Сент-Китс және Невис]] || {{nts|450}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/St-Kitts-Nevis St Kitts &amp; Nevis / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103094804/http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/St-Kitts-Nevis |date=2013-11-03 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((450 / 50000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Saint Lucia}} [[Сент-Люсия]] || {{nts|947}}&lt;ref&gt;[http://www.rslpf.com/hist.htm Royal Saint Lucia Police Force&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129155710/http://www.rslpf.com/hist.htm |date=2006-11-29 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((947 / 170000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Serbia}} [[Сербия]] || {{nts|45000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Serbia Serbia / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226001936/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Serbia |date=2021-02-26 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((45000 / 7120666) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Singapore}} [[Сингапур]] || {{nts|40000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Singapore Singapore / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806000006/http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Singapore |date=2013-08-06 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((40000 / 5312400) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Sint Maarten}} [[Синт-Мартен]] || {{nts|370}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Sint-Maarten Sint Maarten / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217182021/http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Sint-Maarten |date=2012-02-17 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((370 / 70000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Slovakia}} [[Словакия]] || {{nts|14498}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((14498 / 5400998) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Slovenia}} [[Словения]] || {{nts|7842}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((7842  / 2010269) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Соломон аралдары}} [[Соломон аралдары]] || {{nts|1442}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((1442 / 479000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Somalia}} [[Сомали]] || {{nts|20000}}&lt;ref&gt;[http://unpos.unmissions.org/Default.aspx?tabid=9738&amp;language=en-US Somalia — Security Background&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170323212013/http://unpos.unmissions.org/Default.aspx?tabid=9738&amp;language=en-US |date=2017-03-23 }}&lt;/ref&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((20000 / 10085638) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Swaziland}} [[Эсватини]] || {{nts|4164}}&lt;ref&gt;[http://www.police.gov.sz/rsp%20-%20anual%20report%202011.pdf Annul Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523182756/http://www.police.gov.sz/rsp%20-%20anual%20report%202011.pdf |date=2013-05-23 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((4164  /  1185000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|United States}} [[АҚШ]] || {{nts|794300}}&lt;ref&gt;[http://www.bls.gov/ooh/protective-service/police-and-detectives.htm Bureau of Labor Statistics — Police and Detectives]&lt;/ref&gt; || 2010 || {{nts| {{#expr:trunc((794300 /  310000000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Thailand}} [[Тайланд]] || {{nts|230000 }}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Thailand Thailand / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227040114/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Thailand |date=2021-02-27 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((230000  / 66720153) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Togo}} [[Того]] || {{nts|4000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Togo Togo / Africa / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181130041109/https://www.interpol.int/Member-countries/Africa/Togo |date=2018-11-30 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((4000 / 5500000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Tonga}} [[Тонга]] || {{nts|418}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((418 / 101000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[Тринидад және Тобаго]] || {{nts|6500}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Trinidad-Tobago Trinidad &amp; Tobago / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303181529/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Trinidad-Tobago |date=2021-03-03 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((6500 / 1227505) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Tuvalu}} [[Тувалу]] || {{nts|72}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((72 / 10000) * 100000) }} }}
|- 	
|{{flagicon|Turkey}} [[Түркия]] || {{nts|341770}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2008 || {{nts| {{#expr:trunc((341770  / 70586256) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Wallis and Futuna}} [[Уоллис және Футуна]] || {{nts|20}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((20 / 14700) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Ukraine}} [[Украина]] || {{nts|178000}}&lt;ref&gt;[http://censor.net.ua/news/315836/kolichestvo_militsionerov_v_ukraine_budet_sokrascheno_do_150_tysyach_avakov Количество милиционеров в Украине будет сокращено до 150 тысяч, — Аваков]&lt;/ref&gt; || 2014 || {{nts| {{#expr:trunc((178000  / 42928900) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Uruguay}} [[Уругвай]] || {{nts|27000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Uruguay Uruguay / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131015050311/http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Uruguay |date=2013-10-15 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((27000  / 3318535) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Fiji}} [[Фиджи]] || {{nts|1970}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((1970 / 849000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Finland}} [[Финляндия]] || {{nts|7800}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Finland Finland / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101234343/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Finland |date=2013-11-01 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((7800 / 5421827) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|France}} [[Франция]] || {{nts|220000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/France France / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150604212624/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/France |date=2015-06-04 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((220000  / 61795000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|French Polynesia}} [[Француз Полинезиясы]] || {{nts|220}}&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((220 / 267000) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Croatia}} [[Хорватия]] || {{nts|20000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Croatia Croatia / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224153632/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Croatia |date=2021-02-24 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((20000 / 4290612) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Montenegro}} [[Черногория]] || {{nts|5250}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Montenegro Montenegro / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104062959/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Montenegro |date=2013-11-04 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((5250 / 625266) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Czech Republic}} [[Чехия]] || {{nts|40500}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Czech-Republic Czech Republic / Europe / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130609094710/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Czech-Republic |date=2013-06-09 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((40500 / 10512208) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Chile}} [[Чили]] || {{nts|30300}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Chile Chile / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129132143/https://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Chile |date=2018-11-29 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((30300 / 16572475) *100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Switzerland}} [[Швейцария]] || {{nts|17058}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((17058  / 7593494) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Sweden}} [[Швеция]] || {{nts|19144}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((19144  / 9182927) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Sri Lanka}} [[Шри-Ланка]] || {{nts|89000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Sri-Lanka Sri Lanka / Asia &amp; South Pacific / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102004402/http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Sri-Lanka |date=2013-11-02 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((89000 / 20277597) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Ecuador}} [[Эквадор]] || {{nts|40000}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Ecuador Ecuador / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226225032/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Ecuador |date=2021-02-26 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((40000 / 15223680) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Estonia}} [[Эстония]] || {{nts|3183}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2009 || {{nts| {{#expr:trunc((3183  / 1340935) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|South Africa}} [[Оңтүстік Африка]] || {{nts|156489}}&lt;ref name=&quot;saps&quot;&gt;[http://www.saps.gov.za/_dynamicModules/internetsite/buildingBlocks/basePage4/BP444.asp SAPS Police — Population Ratio Page&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502020400/http://www.saps.gov.za/_dynamicModules/internetsite/buildingBlocks/basePage4/BP444.asp |date=2009-05-02 }}&lt;/ref&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((156489  / 49320150 ) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] || {{nts| {{#expr:trunc((48039000 / 100000)) * 195 }} }}&lt;ref name=&quot;un-11th&quot;/&gt; || 2004 || {{nts|195}}
|-
|{{flagicon|South Sudan}} [[Оңтүстік Судан]] || {{nts|52000}}&lt;ref&gt;[http://www.un.org/en/peacekeeping/publications/unpolmag/unpolmag_09.pdf UN Report]&lt;/ref&gt;|| 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((52000 / 8260490) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Jamaica}} [[Ямайка]] || {{nts|8600}}&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Jamaica Jamaica / Americas / Member countries / Internet / Home — INTERPOL&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129192605/https://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Jamaica |date=2018-11-29 }}&lt;/ref&gt; || 2012 || {{nts| {{#expr:trunc((8600 / 2889187) * 100000) }} }}
|-
|{{flagicon|Japan}} [[Жапония]] || {{nts|251939}}&lt;ref name=&quot;eurostat&quot;/&gt; || 2006 || {{nts| {{#expr:trunc((251939  / 127756000) * 100000) }} }}
|}

== Сілтемелер ==
* [http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/Tenth-CTS-full.html The Tenth United Nations Survey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (Tenth CTS, 2005—2006)]
* [http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/International_Statistics_on_Crime_and_Justice.pdf International Statistics on Crime and Criminal Justice — page 135]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Елдер тізімі}}

[[Санат:Елдердің салыстырмалы тізімі]]
[[Санат:Полиция]]</text>
      <sha1>84xvw2jh8k1fbzzkiwmdh2iau3mimew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қаллы Әйімбетов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>550351</id>
    <revision>
      <id>3623265</id>
      <parentid>3268980</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="llkj4ovlbrewxw86r1uojlgu0aekajv" xml:space="preserve">'''Әйімбетов Қаллы''' (20 наурыз 1908,  Сырдария облысы, Түркістан генерал–губернаторлығы, Ресей империясы – 9 сәуір 1973, Нүкіс, Қарақалпақстан АКСР, Өзбек КСР, КСРО) - қарақалпақ кеңес әдебиет зерттеушісі, жазушы, аудармашы. 1933 жылы Алматыда Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген. 1929 жылдан бастап КПСС мүшесі. Филологиялық ғылым докторы (1967), профессор (1968). 
=== Шығармашылығы ===
1930 жылдан бастап &quot;Қарақалпақ халқының ертегілері&quot; атты кітаптың 1-2 томдарын жазды. Сонымен қатар &quot;Қарақалпақ мақал-мәтелдері&quot;, &quot;Қарақалпақ совет драматургиясының очерктері&quot;, &quot;Халық даналығы&quot; және т.б. еңбектердің авторы. Пушкиннің &quot;Бекетін&quot;, Гогольдің &quot;Ревизорын&quot;, Тагордың &quot;Ганга қызын&quot; қарақалпақ тіліне аударған. Осы еңбектері үшін &quot;Құрмет орденімен&quot; және басқа да медальдармен марапатталған.

&lt;ref&gt;Қазақ Совет Энциклопедиясы Алматы қаласы 1976 ж. 3-том &lt;/ref&gt;
&lt;references&gt;</text>
      <sha1>llkj4ovlbrewxw86r1uojlgu0aekajv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623266</id>
      <parentid>3623265</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3623266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1599" sha1="qkiajzmgrn34e6yywtlbop0kxy866p5" xml:space="preserve">'''Әйімбетов Қаллы''' (20 наурыз 1908,  Сырдария облысы, Түркістан генерал–губернаторлығы, Ресей империясы – 9 сәуір 1973, Нүкіс, Қарақалпақстан АКСР, Өзбек КСР, КСРО) - қарақалпақ кеңес әдебиет зерттеушісі, жазушы, аудармашы. 1933 жылы Алматыда Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген. 1929 жылдан бастап КПСС мүшесі. Филологиялық ғылым докторы (1967), профессор (1968).
 
== Шығармашылығы ==
1930 жылдан бастап &quot;Қарақалпақ халқының ертегілері&quot; атты кітаптың 1-2 томдарын жазды. Сонымен қатар &quot;Қарақалпақ мақал-мәтелдері&quot;, &quot;Қарақалпақ совет драматургиясының очерктері&quot;, &quot;Халық даналығы&quot; және т.б. еңбектердің авторы. Пушкиннің &quot;Бекетін&quot;, Гогольдің &quot;Ревизорын&quot;, Тагордың &quot;Ганга қызын&quot; қарақалпақ тіліне аударған. Осы еңбектері үшін &quot;Құрмет орденімен&quot; және басқа да медальдармен марапатталған.&lt;ref&gt;Қазақ Совет Энциклопедиясы Алматы қаласы 1976 ж. 3-том &lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>qkiajzmgrn34e6yywtlbop0kxy866p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Жаңалықтар/Техникалық</title>
    <ns>4</ns>
    <id>554792</id>
    <revision>
      <id>3623380</id>
      <parentid>3621180</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>28897</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-27 */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3623380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141153" sha1="bnui8gvahb8to7bafljpp08u7zy1cxl" xml:space="preserve">{{Мұрағат|2014 жылғы техникалық жаңалықтар|2015 жылғы техникалық жаңалықтар|2016 жылғы техникалық жаңалықтар|2017 жылғы техникалық жаңалықтар|2018 жылғы техникалық жаңалықтар|2019 жылғы техникалық жаңалықтар|2020 жылғы техникалық жаңалықтар|2021 жылғы техникалық жаңалықтар|2022 жылғы техникалық жаңалықтар|2023 жылғы техникалық жаңалықтар|2024 жылғы техникалық жаңалықтар|2025 жылғы техникалық жаңалықтар|2026 жылғы техникалық жаңалықтар}}

{{Жинақталған мазмұн|20|400}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:32, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:29, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:16, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:43, 2026 ж. ақпанның 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 04:29, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:16, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:03, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:51, 2026 ж. наурыздың 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:52, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:35, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:50, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:25, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:18, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:18, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:59, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:05, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:20, 2026 ж. мамырдың 12 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:21, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:51, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:08, 2026 ж. маусымның 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:29, 2026 ж. маусымның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:48, 2026 ж. маусымның 15 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:04, 2026 ж. маусымның 23 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 тізімін пайдаланып User:Trizek (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:47, 2026 ж. маусымның 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;</text>
      <sha1>bnui8gvahb8to7bafljpp08u7zy1cxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рахмонберди Мадазимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560624</id>
    <revision>
      <id>3623342</id>
      <parentid>3492919</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14367" sha1="1tp5scnzsoznmpmh62lmq5ga6dbg5ap" xml:space="preserve">{{Кинематограф
 |есімі                  = Рахмонберди Мадазимов
 |сурет          = Мадазимов.jpg|thumb|&lt;small&gt;Рахмонберди Мадазимов-[[Қырғызстан]] театр қозғалысы құрылтайшысы және ұйымдастырушысы&lt;/small&gt;
 |суреттің сипаттамасы = 100px
 |туылғанындағы есімі     = {{lang-uz|Раҳмонберди Мадазимов}}
 |туған күні        = 1875
 |туған жері       = [[Өзген]] қаласы, [[Ферғана облысы]], [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] [[Ресей империясы]]
 |қайтыс болған күні          = 1933
 |қайтыс болған жері         = [[Өзген]] қаласы, [[Ош облысы]] [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |мамандығы  = {{актер|КСРО|Қырғызстан}}
 |азаматтығы          = {{USSR}} [[Қырғызстан]]
 |белсенділік жылдары      = [[1914]]  – [[1932]]
 |шоғырланғаны          =
 |киностудия           = 
 |марапаттары            = 
 |imdb_id	= 
 |сайты	= 
}}
'''Рахмонберди Мадазимов''' — [[Қырғызстан]] театр қозғалысы құрылтайшысы және ұйымдастырушысы, [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Бабур атындағы Ош Мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық және драма театры]] негізін қалаушы және бірінші көркем жетекшісі.

== Өмірбаяны ==
Мирзо '''Рахмонберди қажы Мухаммадазим аләм ұлы''' (Мадазимов) [[Өзген]] қаласында [[1875 жыл]]ы дүниеге келген. Ол әкесі Мухаммадазим сияқты [[Мекке]]ге [[қажылық]]қа жасауға, молда құрметтелуі болды; Ол қатты ауырып, тіпті үмітсіз дұға өңделген. Рахмонберди қажы Мадазимов [[Ташкент]]те [[Түркістан генерал-губернаторлығы|Түркістан генерал-губернаторы]] кеңсесін баспаханасында [[1914]]-[[1915 жыл]]ы оның екі кітаптар жазушы «Ош мінездемесі», «Атауларының сөздігі» жарияланған болды.

[[1914 жыл]]ы [[Ош]] орыс-ана мектеп мұғалімі Балтиходжа Сұлтанов бар Рахмонберди Мадазимов басшылығымен [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|театр үйірмесі]] құрылған

[[1918 жыл]]ы Рахмонберди Мадазимов басшылығымен [[Ош]] аудандық басқа ағарту көшбасшылары мен [[мұғалім]]дермен Бекназар Назаров, Иброхим Мусабоев, Журахон Зайнобиддинов, Назирхон Камолов, A.Саидов, A.Эшонхонов, Абдукодир Исхоков, Исроилжон Исмоилов, Жалил Собитов [[Қырғызстан]]ның оңтүстігінде алғаш рет құрылған жергілікті [[мұсылман]] [[актер]]лердің [[Түркістан]] майданының [[революция]]лық [[әскер]]и кеңесінің [[концерт]] бригадасы отырысында әуесқой [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|театр тобы]] негізделген. [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Театр тобының]] алғашқы негіздеуші және көркемдік жетекшісі Рахмонберди Мадазимов [[Қырғызстан]]ның оңтүстігінде [[театр]] қозғалысының бірінші құрылтайшысы және ұйымдастырушысы болды. [[1919 жыл]]ы үйірме драма труппасының құрылды. Бұл [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|труппа]] [[театр]] өнерінің дамуына ғана емес, сонымен қатар [[Қырғызстан]]ның оңтүстігінде кәсіби [[музыка]]лық өнерді дамыту атқарды.
[[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Топтың]] репертуарында болғандықтан, [[театр]] қойылымдарын, сондай-ақ қосымша кәсіби [[музыкант]] болуды жолында арнайы сахналық қойылымдар болды [[музыка]]лық сүйемелдеу үшін халық әуендер, өңдеу жүзеге асырылатын, көптеген [[концерт]]тер ұйымдастырды.

Кейінірек бұл театрдың труппасы [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры||Бабур атындағы Ош Мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театрының]] құру үшін негіз болды.

[[Ташкент]]те Хамза атындағы Өзбек Ұлттық академиялық драма театры (тиісінше [[1913 жыл]] - 27 ақпанда [[1914 жыл]]ы құрылған) кейін [[Ош]] қаласында өзбек театры, [[Орталық Азия]]дағы екінші көне кәсіби [[театр]] болып табылады.
Рахмонберди Мадазимов [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|театр бөлігі]] ретінде ол спектакль [[Ош]] ауданының барлық аудандары, барып, ол қару [[Басмашылар қозғалысы|басмаштық]] өнер және [[мәдениет]] күрескен.
Ол бірге оның туыс бар, [[Ош]] қалалық [[полиция]] негізін қалаушы және бірінші басшысы Балтиходжа Сұлтанов [[Басмашылар қозғалысы|басмаштық]] жою белсенді қатысты.

[[1932 жыл]]ы [[Өзген]] қаласына кету байланысты [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Ош өзбек драма театры]] құрылтайшысы Рахмонберди қажы Мадазимов [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|театры]] кетіп, [[Өзген]] қаласында [[1933 жыл]]ы мамыр соңында қайтыс болды.
Рахмонберди Мадазимов лайықты көптеген жылдар бойы [[мәдениет]] және өнер қызметке әкесінің жұмысын жалғастырды екі ұлы [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Бабыр Ош атындағы театрда]] жұмыс істеді. [[Уринбой Рахмонбердиевич Рахмонов|Уринбой]] және [[Журахон Рахмонбердиевич Рахмонов|Журахон Рахмонов]] [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Бабур атындағы Ош музыкалық драма театрының]] негізін қалаушылардың бірі болды және [[Қырғызстан]] [[мәдениет]] және өнер дамуына зор үлес қосқан, жас [[актер]]лер көп әкелді.

== [[Бабур атындағы Ош мемлекеттік академиялық өзбек музыкалық драма театры|Театрда]] жұмыс істеу ==
*1919 - M.[[Махмудқожа Бехбуди|Бехбудий]] “Әке өлтіруші” (Падаркуш) Маннон Ұйғыр «[[Түркістан]] дәрігеры»
*1920 - Хамза «Улану өмір».
*1921 - Гүлом Зафарий «Жетім».
*1922 - Хамза «Жала азабы».
*1923 - Камил Яшин «Лолахон».
*1924 - Махмуд Рахмон «Оңтүстіктен есеп».
*1925 - K.Яшин және M.Музаффаров «Гүлсара».
*1926 - K.Яшин «Екі коммунист».
*1927 - K.Яшин «Достар».
*1928 - K.Яшин «Iшінде».
*1929 - Гүлом Зафарий «Халима» K.Яшин «Aжi-Aжi».
*1930 - Умаржон Исмоилов «Мақта саласындағы тарых».
*1931 - [[Николай Васильевич Гоголь|Н.В. Гоголь]] «Үйлену».
*1932 - Маннон Ұйғыр «Аудармашы».

Сонымен қатар, ол көптеген концерттерге қатысты.
== Жеке өмір ==
Әкесі: Ибни Мухаммадазим аләм ([[1876 жыл]]ы қайтыс болған). Ана: Бибі Салиха ([[1850]]-[[1922]]) Өратепа қаласы тумасы. Жұбайы: Бибихон ([[1884]]-[[1922]]). Балалар: Назокатхон ([[1902]]-[[1934]]), Хожинисо ([[1907]]-[[1932]]), [[Уринбой Рахмонбердиевич Рахмонов|Уринбой]] ([[1910]]-[[1980]]), Назиржон ([[1912]]-[[1917]]), [[Журахон Рахмонбердиевич Рахмонов|Журахон]] ([[1917]]-[[1977]]).

== Жазған кітаптары ==
#«Ош мінездемесі», [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] [[Ташкент]] қаласының [[кеңсе]]сін [[баспахана]]сы, [[1914 жыл]]. 
#«Атауларының сөздігі» [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] [[Ташкент]] қаласының [[кеңсе]]сін [[баспахана]]сы, [[1915 жыл]]&lt;ref&gt;[[:uz:Ismlar imlosi|&quot;Атауларының сөздігі&quot; (Ismlar imlosi) кітабы (өзбек) үзінді]]&lt;/ref&gt;.

== Әдебиет ==
*[[Ош облысы]]ның [[энциклопедия]]сы. «Театр өмір» бөлім, [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]] [[Ғылым академиясы]]ның жарияланған, 110-бет, [[1987 жыл]], [[Бішкек|Фрунзе қаласы]]
*[[Өзбекстан]] ұлттық [[энциклопедия]]сы, [[Өзбекстан]] [[Ғылым академиясы]], [[Ташкент]], [[2000]]-[[2006 жыл]]дар, (Ў әріп, 219 бет), Мемлекеттік ғылыми баспасы «Өзбек ұлттық энциклопедиясы&quot;, [[Ташкент]].
*«[[Қырғызстан]]» Ұлттық [[энциклопедия]]сы, 5 том, 763 бет. Мемлекеттік тіл және энциклопедияның орталығы, [[Бішкек]], [[2014 жыл]]. бас редактор Асанов Ү. А. К 97. Б..
*А. Абдугафуров «Ош академиялық театры». [[2010 жыл]], [[Ош]] қаласы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20150202215028/http://www.echoosha.narod.ru/March07/deti.htm &lt;small&gt;Актер әулеті&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20150202205819/http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm &lt;small&gt;Олар ізашарлар болды&lt;/small&gt;]
* [http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386103932 Центразия тұлғалар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131201103/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386103932 |date=2018-01-31 }}
* [http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386247524 Центразия тарих] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117071728/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386247524 |date=2015-11-17 }}
* [http://portalus.ru/modules/biographies/rus_readme.php/rss.php?subaction=showfull&amp;id=1422803501&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;category=1 Атақты өмірбаяны]
* [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O'%20harfi.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210830225628/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O%27%20harfi.pdf |date=2021-08-30 }}
* [https://web.archive.org/web/20160415221427/http://referaty.in.ua/index.php?newsid=1547368 Дерексіз]
* [http://teatrbabur.kg/index.php/ru/istoriya-2 &lt;small&gt;Театрдың тарихы&lt;/small&gt;]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117023421/http://teatrbabur.kg/index.php/ru/istoriya-2 |date=2015-11-17 }}

[[Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар]]

[[Санат:Қырғыз жазушылары]]
[[Санат:Өзбекстан жазушылары]]
[[Санат:Қырғызстанда театр қозғалысының құрылтайшылары]]</text>
      <sha1>1tp5scnzsoznmpmh62lmq5ga6dbg5ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джо Байден</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560689</id>
    <revision>
      <id>3623364</id>
      <parentid>3597313</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ Орфографиялық қате түзетілді</comment>
      <origin>3623364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248742" sha1="r7g6iqga6lm7rn3pas5p3aqvu6j76ho" xml:space="preserve">{{Грамматикасы тексерілсін}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі        = Джо Байден
|түс                  = мемлекет басшысы
|Шынайы есімі         = {{lang-en|Joe Biden}}
|Суреті               = Joe Biden presidential portrait.jpg
|Сурет ені            = 
|Атауы                = Ресми портреті, 2021
|Титулы               = [[Америка Құрама Штаттары| АҚШ-тың]] [[АҚШ президенті|46-президенті]]
|Ту                   = Seal of the President of the United States.svg
|Ту2                  = Flag of the President of the United States.svg
|Басқара бастады      = 20 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады    = 20 қаңтар 2025
|Вице-президент       = [[Камала Харрис]]
|Ізашары              = [[Дональд Трамп]]
|Ізбасары             = [[Дональд Трамп]]
|Титулы_2             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 47-[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]] 
|Реті_2               = 47
|Ту_2                 = Seal of the Vice President of the United States.svg
|Ту2_2                = Flag of the Vice President of the United States.svg
|Басқара бастады_2    = 20 қаңтар 2009
|Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2017
|Президент_2          = [[Барак Обама]]
|Ізашары_2            = [[Дик Чейни]]
|Ізбасары_2           = [[Майк Пенс]]
|Титулы_3             = [[АҚШ Сенаты]]ның сыртқы саясат комитеті төрағасы
|Ту_3                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_3                = Flag of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_3    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_3  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_3            = [[Ричард Лугар]]
|Ізбасары_3           = [[Джон Керри]]
|Титулы_4             =
|Ту_4                 =
|Ту2_4                = 
|Басқара бастады_4    = 6 маусым 2001
|Басқаруын аяқтады_4  = 3 қаңтар 2003
|Ізашары_4            = [[Джесси Хелмс]]
|Ізбасары_4           = [[Ричард Лугар]]
|Титулы_5             = [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]]
|Ту_5                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_5                = Flag of Delaware.svg
|Басқара бастады_5    = 3 қаңтар 1973
|Басқаруын аяқтады_5  = 15 қаңтар 2009
|Ізашары_5            = Джеймс Боггс
|Ізбасары_5           = Тед Кауфман
|Титулы_6             = Халықаралық есірткіге қарсы күрес басқармасының төрағасы
|Ту_6                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_6                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_6    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_6  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_6            = [[Чарльз Грассли]]
|Ізбасары_6           = [[Диана Файнштеин]]
|Титулы_7             = Сенат Төрешілерінің Комитеті Төрағасы
|Ту_7                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_7                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_7    = 3 қаңтар 1987
|Басқаруын аяқтады_7  = 3 қаңтар 1995
|Ізашары_7            = [[Стром Термонд]]
|Ізбасары_7           = [[Диана Файнштеин]]
|Туған күні           = 20.11.1942
|Туған жері           = {{туғанжері|Скрантон (Пенсильвания){{!}}Скрантон|Скрантонда (Пенсильвания)}}, [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Партиясы             = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]] (1969–)&lt;br&gt;[[Партиясыз]] (–1969)
|Жұбайы               = {{Unbulleted list
 |{{marriage|[[Нейлия Байден]]|1966|1972|reason=died}}
 |{{marriage|[[Джилл Байден]]|1973}}
}}
|Династия             = [[Джо Байден жанұясы|Байдендер]]
|Діні                 = [[католицизм]]
|Балалары             = {{hlist|[[Бо Байден|Бо]]|[[Хантер Байден|Хантер]]|Наоми|[[Эшли Байден|Эшли]]}}
|Білімі               = 1) [[Делавэр университеті]]&lt;br /&gt;2) [[Сиракуз университеті]]
|Сайты                = [https://joebiden.com/ Сайлауалды бағдарламасының сайты]&lt;br&gt;[https://bidenwhitehouse.archives.gov/administration/president-biden/ Ақ Үй сайтының мұрағаты]
|Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Азаттық президенттік медалі}}
  |{{Эллис аралының құрмет медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Азаттық ордені (Украина)}}
  |{{2 дәрежелі Үш жұлдыз ордені}}
  |{{Шынжырлы Ұлы Витаутас ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ұлы Витаутас орденінің үлкен командорлық кресті}}
  |{{Ұлы Литвалық кінәз Гядиминас орденінің гранд-офицері}}
  |{{1 дәрежелі Мария жері крестінің ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Черногория Үлкен жұлдызының ордені}}
  |{{Бостандық ордені (Косово)}}
  |{{Еңбегі үшін президенттік медалі (Косово)}}
}}
{{Қатар
  |{{Әулие Георгий атындағы Жеңіс ордені}}
  |{{Президенттік медаль (Израиль)}}
  |{{2 дәрежелі Пәкістан ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ирак алдындағы міндеттемелер медалі}}
  |{{Бояка орденінің үлкен кресті}}
}}
|Қолтаңбасы           = Joe Biden signature.svg
|Commons              = Joe Biden
}}
'''Кіші Джозеф «Джо» Робинетт Байден''' ({{lang-en|Joseph &quot;Joe&quot; Robinette Biden, Jr.}}; [[20 қараша]] [[1942 жыл]], [[Скрантон]], [[Пенсильвания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] саясаткер, заңгер, 2021 жылдан 2025 жылға дейінгі Америка Құрама Штаттарының [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]]. [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның мүшесі болған Байден 2009–2017 жылдары [[Барак Обама]] әкімшілігінде елдің 47-[[АҚШ вице-президенті|вице-президенті]] және 1973–2009 жылдары [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]] болған.

== Өмірбаяны ==
Байден 1942 жылы [[Пенсильвания]] штатының [[Скрантон]] қаласында дүниеге келді. Отбасы [[Делавэр]]ге көшкенге дейін 10 жыл сонда тұрды. 1969 жылы қорғаушы атанып, [[1970 жыл]]ы [[Нью Кастл (Кентукки)|Нью-Кастл]] округінің кеңесіне сайланды. Ол 1972 жылы [[Сенат|Сенатқа]] алғаш рет сайланып, америкалық тарихта алтыншы — ең жас сенатор атанды. Байден [[Конгресс|Конгресстің]] жоғарғы палатасына алты рет сайланды, '''2009''' жылы вице-президент болу үшін Сенаттағы орын босағанда, ол сол кездің Сенат қызмет өтілі бойынша төртінші басшысы болды. Ол ұзақ уақыт бойы сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі және төрағасы болған. '''1991''' жылы [[Шығанақ соғысы|Парсы шығанағындағы]] соғысқа қарсы болды, бірақ 1994 және 1995 жылдары [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[НАТО]]-ның босниялық соғысқа араласуын қолдады. Ол 2002 жылы Ирак соғысының пайдасына рұқсат беретін қарарға дауыс берді, бірақ 2007 жылы америкалық әскерлердің күшеюіне қарсы болған. Ол сондай-ақ Сенат сот төрелігі комитетінің төрағасы болды, есірткі саясатына қатысты мәселелермен айналысып, қылмыстың алдын алу және азаматтық бостандықтарға қатысты. Сонымен қатар қылмыстың күшейтілуі мен құқық қорғау актілерін және «Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы» заңды құру бойынша заңнамалық топты басқарды. Роберт Борк және Кларенс Томас АҚШ-тың Жоғарғы сотында дау тудырған кезде сот төрелігі комитетіне төрағалық жасады.

Байден 1988 және 2008 жылдары [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] атынан Президент праймеризіне сәтсіз ұмтылды, екі мәрте нашар нәтижелерден кейін кандидатурасын алып тастады. 2008 жылы өткізілген президенттік сайлауда [[Барак Обама]] Байденді өзінің үгіт-насихатындағы әріптесі етіп сайлады. Обаманың әкімшілігінде [[вице-президент]] ретінде, Байден үлкен рецессияға қарсы бағытталған инфрақұрылымдық шығыстарды қадағалап, 2011 жылы америкалық әскерлер шығарылғанға дейін [[Ирак|Иракқа]] қатысты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] саясатын қалыптастыруға атсалысты. Конгресстік [[Республикалық партия (АҚШ)|республиканшылдармен]] келіссөз жүргізу қабілеті Обаманың әкімшілігіне 2010 жылы салықты жеңілдіктуге, жұмыссыздықтың өсуін тоқтату және «Жұмыспен қамту туралы акт» сияқты заңдарды қабылдауға көмектесті, ол осы жылдың қарыздық шегі дағдарысын шешіп, 2012 жылы америкалық салық төлеушілердің жеңілдетілген актілерін жасауға, жақындап келе жатқан «фискалдық жартаcқа» қатысты. Байденге Обаманың 2011 жылғы әскери миссияны мақұлдағаны туралы кеңесі, [[Усама бен Ладен|Усама бен Ладеннің]] өліміне алып келді, бірақ олар бұл туралы дауласқан&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/21/us/politics/joe-biden-osama-bin-laden.html|title=Biden Says He Didn’t Oppose Raid That Killed Bin Laden|last=Harris|first=Gardiner|date=October 20, 2015|work=New York Times|access-date=2018-10-28|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;. Обама мен Байден 2012 жылы қайта сайланып, республикандық бизнесмен Митт Ромни мен Пол Райанды жеңді.

Байден 2015 жылдың қазан айында бірнеше айдан кейін болатын 2016 жылғы сайлауға төрағалық етпейтінін мәлімдеді. [[Хиллари Клинтон]]ның [[Дональд Трамп]]тан жеңілгеннен кейін, желтоқсанда, Байден 2020 жылы президенттікке әлеуетті үміткер екенін жоққа шығармайтынын айтты. Ол 2017 жылдың қаңтарында ол жүгірмейтінін айтты, бірнеше күн өткеннен кейін әлеуетті өтінімге жол бермей бас тартты. 2018 жылғы қазаннан бастап&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/01/us/politics/biden-2020-anita-hill-kavanaugh.html|title=Biden Is Preparing for 2020. Can He Overcome the Hill-Thomas Hearings?|last=Burns|first=Alexander|date=October 1, 2018|work=The New York Times|access-date=2018-10-18|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;, Байденнің президент лауазымына белсенді қатысқаны туралы айтылды және [[CNN]] сауалнамасы оны басқа ықтимал Демократиялық Президенттік үміткерлердің тізімінде ең танымал деп таныды. Президент [[Барак Обама|Обаманың]] 2017 жылғы қаңтардағы соңғы актілерінің бірінде Байденге Президенттік Бостандық медалі сыйлығын береді. Байден өз қызметінен кеткеннен кейін, [[Пенсильвания университеті|Пенсильвания Университетінің]] профессорлық-оқытушылар құрамына кірді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/us/politics/joe-biden-presidential-medal-freedom.html|title=Obama Surprises Joe Biden With Presidential Medal of Freedom|last=Shear|first=Michael D.|date=January 12, 2017|work=The New York Times|access-date=2018-10-24|language=en}}&lt;/ref&gt;, онда ол [[Бенджамин Франклин|Бенжамин Франклин]] Президент тәжірибесінің профессоры болып қызмет етті&lt;ref name=&quot;BidenUPenn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |title=Here's what Joe Biden will do after 8 years as vice president |last=Berke |first=Jeremy |date=February 7, 2017 |website=businessinsider.com |publisher=Business Insider |access-date=February 8, 2017 |quote=}}&lt;/ref&gt;.

== Жастық шағы ==
[[Сурет:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|thumb|right|205x205px|Джилл мен Джо Байденнің алғашқы фотосуреті]]
Байден 1942 жылы [[20 қараша]]да, [[Пенсильвания]] штатындағы [[Скрантон]] Сент-Мари ауруханасында, Кэтрин Евгения Байден (қыз күнінде Финнеган)&lt;ref name=&quot;ap010810&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.witn.com/home/headlines/81062772.html | title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92 | author=Chase, Randall | agency=Associated Press | publisher=[[WITN-TV]] | date=January 9, 2010 }}&lt;/ref&gt; мен Джозеф Робинетт Байден кішінің отбасында туған.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&amp;s_site=philly&amp;p_multi=PI&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D | title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator | newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] | date=September 3, 2002 | page=B4 | format=fee required}}&lt;/ref&gt;. Анасы туған жері [[Ирландия|Ирландиядан]], шыққан тамыры әртүрлі түрде айтылатын Лаут (графтығы)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/joe-bidens-irish-roots_b_1641678.html|title=Joe Biden's Irish Roots|last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak|publisher=[[Huffington Post]]|date=July 2, 2012|accessdate=December 6, 2012}}&lt;/ref&gt; немесе [[Дерри|Дерри (графтығы)]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-14048948.html |title=Number two Biden has a history over Irish debate |work=[[The Belfast Telegraph]] |date=November 9, 2008 | accessdate=January 22, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot; /&gt; деп аталатын жер. Ата-әжесі, Мэри Элизабет (Робинетт) және [[Мэриленд]] штатындағы [[Балтимор]]дан мұнай кәсіпкері Джозеф Хайден Байден, ата-тектері [[Ағылшындар|ағылшын]], [[Француздар|француз]] және [[Ирландықтар|ирландтықтар]].&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot;&gt;Witcover, ''Joe Biden'', p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/ | title=Joey From Scranton – Vice President Biden's Irish Roots | magazine=[[Irish America (magazine)|Irish America]] | date=April–May 2013 |last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak}}&lt;/ref&gt; Әкесі жағынан арғы атасы Уильям Байден [[Англия|Англияның]] Сассекс қаласында дүниеге келген және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] қоныс аударған. Анасы жағынан атасының үлкен атасы Эдвард Френсис Блейвит&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |title=Vice President Joe Biden Discusses American Innovation |author=Gehman, Geoff |publisher=[[Lafayette College]] |date=May 3, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202110137/http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |archivedate=February 2, 2014 }}&lt;/ref&gt;, [[Пенсильвания]] штатының Сенатының мүшесі болған&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |title=Remembering his roots |author=Krawczeniuk, Borys |newspaper=[[The Times-Tribune (Scranton)|The Times-Tribune]] |date=August 24, 2008 |accessdate=January 21, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406014842/http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |archivedate=April 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

Байденнің әкесі бұрын байқуатты өмір сүрген еді, бірақ ұлы туылған сәт бірнеше рет бизнеске кері әсерін тигізді. Бірнеше жыл бойы отбасы Байденнің әжесімен, Финнегануспен бірге тұруға мәжбүр болды. Скрэнтон ауданы 1950 жылдардың кезінде экономикалық құлдырады.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | title=Father's Tough Life an Inspiration for Biden | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 23, 2008 | accessdate=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байденнің әкесі жеткілікті жұмыс таба алмады. 1953 жылы Байден отбасы Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы үйге көшкенге дейін бірнеше жыл өмір сүрген Делавэр штатындағы Клэймондағы пәтерге көшіп келді&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html |title=Biden's Scranton childhood left lasting impression | author=Rubinkam, Michael | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] | date=August 27, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джо Байден кіші, содан кейін ұсталған автомобильдерді сатушы ретінде көп табыс тапты және отбасының жағдайы орта классқа жатты.&lt;ref name=nyt-father/&gt;&lt;ref name=tnj092808&gt;{{cite news |title=Biden was the stuttering kid who wanted the ball |author=Frank, Martin |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 28, 2008 |page=D.1  |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS }}&lt;!--original URL not available; current URL is the archiveurl with an archivedate c. October 2008--&gt;&lt;/ref&gt; Байден Клеймонт қаласындағы Архимерия академиясына оқыды, онда орта мектептің бейсбол командасында қорғаушысы/қабылдаушысы болған; ол өзінің жетістіктерімен команданы, жеңіліске ұшырағанға дейін, маусымдық ойынға жетуге көмектескен. Осы жылдар ішінде, ол Уильмингтон театрында анти-сегрегацияға қатысқан. Оның академиялық дәрежеде үлгерімі орташадан жоғары, студенттер арасында тумысынан көшбасшы болып саналды, және онда бастауыш және жоғары мектеп жылдарында сынып президенті болып сайланды. Бұны 1961 жылы бітірді.

Ол 1965 жылы Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алып, тарих және саясаттану саласындағы қос дипломмен, 688 сабақтың 506 сабағын бітірді. Сыныптастары оның шеберлігіне тәнті болатын және бірінші курс футбол командасының жартылай қорғаушы болып ойнады. 1964 жылы [[Багам аралдары]]нда көктемгі демалыс кезінде, Сиракузс университетіне түскен, Нейлия Хантермен танысып, [[Нью-Йорк]] штатының Сканеэтелес қаласындағы шіркеуде үйленеді&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html |title=Biden Campaigning With Ease After Hardships |author=Bumiller, Elisabeth |newspaper=[[The New York Times]] |date=December 14, 2007 |accessdate=September 13, 2008 |authorlink=Elisabeth Bumiller }}&lt;/ref&gt;. Ол 30 жасында сенатор болуға, одан кейін президент болуға ниет білдіреді. Ол мини футболдан футбол командасына ойнауға жарты жылдық жоспарын төмендетіп, оған байыпты қарайды, бұл оған көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді.

Содан кейін ол Сиракуз университетінің заң колледжіне түседі&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4D91F3CF931A1575AC0A961948260 |title= Biden Admits Errors and Criticizes Latest Report |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 22, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, академиялық қосымша көмек пен қаржылық қажеттіліктерге негізделген жартылай стипендияға ие болады. Өзінің сипаттауынша ол заң мектебін «әлемдегі ең үлкен тас» деп таниды және көптеген заңдармен танысады. Ол бірінші курста жазған 15 беттен тұратын заң жобасы бойынша мақаланы көшіріп жазған деген айыппен шығарылады. Байденнің айтуынша, бұл ережелерді дұрыс білмегендіктен, ол «F» деген баға алғаннан кейін курсты қайтадан алуға рұқсат етілген&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260 |title=Biden Admits Plagiarism in School But Says It Was Not 'Malevolent' |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 18, 1987 |authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, бұл кейінірек 1987 жылы оның жазбасына түсірілді (бұл оқиғаға кейіннен плагиаттық айыптаулар болған кезде назар аударылды). 1968 жылы өзінің заң докторы дәрежесін алып, өз сыныбында 85-орында аяқтады. Байден 1969 жылы Делавэр штатына қабылданды&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot;&gt;{{cite web | publisher=[[Biographical Directory of the United States Congress]]| url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=B000444|title=Biden, Joseph Robinette, Jr.|accessdate=August 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден осы кезеңде студенттік жобалардың мерзімін ұзартып, [[Вьетнам соғысы]]нан шегерілді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.newsday.com/news/nation/biden-got-5-draft-deferments-during-nam-as-did-cheney-1.884250 |title=Biden got 5 draft deferments during Nam, as did Cheney |author=Chase, Randall |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Newsday |date=September 1, 2008 }}&lt;/ref&gt;, 1968 жылы ол жасөспірім кезінде астмамен ауырғандықтан қызмет етуге жарамсыз болып табылатын Селективті Қызмет Жүйесі арқылы қайта жіктелді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-romano87&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73826122.html?dids=73826122:73826122 | format=fee required | title=Joe Biden &amp; the Politics of Belief| author=Romano, Lois | newspaper=The Washington Post | date=June 9, 1987}}&lt;/ref&gt;. Ол сенат сайлауына түсіп, Никсонның соғыс жүргізуіне қарсы болғанға дейін Вьетнам соғысын ашық қолдамады немесе оған қарсы болмады.

Байден және Финненган отбасыларында және төңірегіндегі алкоголь ішудің жағымсыз әсерлері Байденді ішімдікке әуестенбейтін адамға айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/16/riding-the-rails-with-amtrak-joe/ |title=Riding the Rails With Amtrak Joe |author=Leibovich, Mark | newspaper=The New York Times | date=September 16, 2008 | accessdate=September 17, 2008}}&lt;/ref&gt;. Оның айтуынша, балалық шағынан жиырма жасына дейін кекештіктен зардап шеккен және айна алдында өлең оқу арқылы оны азайтып, &lt;ref&gt;{{cite web| last=Biden| first=Joseph R., Jr.| url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| title=Letter to National Stuttering Association chairman| publisher=National Stuttering Association| date=July 9, 2009| accessdate=December 9, 2010| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| archivedate=July 28, 2011| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, жеңген.

== Ерте саяси мансабы мен отбасылық өмірі ==
1966 жылғы 27 тамызда, ол кезде Байден әлі заң факультетінің студенті, Нейлия Хантерге, олар бастапқыда қыздың ата-анасының римдік католикке некеге беру зауықсыздығын жеңгеннен соң, үйленді&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL |title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=August 23, 2008 |accessdate=September 6, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |archivedate=September 25, 2008 |dead-url=yes |df= }}&lt;/ref&gt;. Рәсім Сканателесдегі католик шіркеуінде өтті. Олардың үш баласы бар: 1969 жылғы Джозеф Р. «Бо» Байден III, 1970 жылғы Роберт Хантер және 1971 жылғы Наоми Кристина.

1968 жылы Байден алты ай бойы белгілі жергілікті республикашыл Уильям Прикетт басқарған Уилмингтондағы заң фирмасында қызмет етті және кейінірек «мен өзімді [[Республикалық партия (АҚШ)|республикалық]] деп ойладым» деп айтқан&lt;ref name=&quot;time-barrett&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/subscriber/article/0,33009,964716,00.html|title=Campaign Portrait, Joe Biden: Orator for the Next Generation|author=Barrett, Laurence I.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 22, 1987}}&lt;/ref&gt;. Оған Делавардағы демократ-губернатор Чарльз Л. Терридің консервативті нәсілдік саясатына ұнамады және 1968 жылы Терриді жеңіп шыққан көбірек либералды республикашыл Расселл В. Питерсонға қолдау көрсетті. Жергілікті республиканцы оны жұмысқа алды, бірақ ол өзінің Республикалық партиядан президенттікке кандидат [[Ричард Никсон]]ды ұнатпайтындықтан тәуелсіз ретінде тіркелген.

1969 жылы Байден Уилмингтонда заңгерлік практиканы қайта бастады, алдымен қоғамдық қорғаушы, содан кейін оны демократиялық форумға қосқан жергілікті белсенді Демократ Сид Балик бастаған фирмада, топта партияны реформалауға және жандандыруға тырысатын заңмен айналысты, осыдан Байден демократ болып тіркелді. Ол сондай-ақ өзінің Байден мен Уолш атты жеке фирмасы бастады. Алайда корпоративтік құқық оны қызықтырмады, [[қылмыстық құқық]] аса жақсы табыс әкелген жоқ. Ол өзінің табыстарын жылжымайтын мүлікті басқарумен толықтырды&lt;ref name=&quot;watn020109&quot;&gt;{{cite news|author=Doyle, Nancy Palmer|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html|accessdate=February 4, 2009|title=Joe Biden: 'Everyone Calls Me Joe'|magazine=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|date=February 1, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Кейінірек 1969 жылы, Байден қала маңындағы аймағына мемлекеттік тұрғын үй қолдауды қамтитын либералды платформада жаңа Нью-Касл кеңесіндегі 4-округтік орынға демократ ретінде үміткер болды. Бұл орынды кеңес округтерін қайта бөлуден кейін 5-округте сайлауға түскен республикалық Генри Р.Фолсом иеленді. Байден жалпы сайлауда республикашыл Лоуренс Т.Мессикті жеңіп, жеңіске жетті және 1971 жылы 5 қаңтарда қызметіне кірісті. 1970-1972 жж. аралығында округтық кеңесте жеке заң тәжірибесін жалғастырды. Кеңесте сөз сөйлеген мәселелер арасында Уилмингтон маңындағы аймақтарды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden |title=2008 Presidential Candidates: Joe Biden |newspaper=[[The Washington Post]] |accessdate=October 24, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022055510/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden/ |archivedate=October 22, 2008 }}&lt;/ref&gt;, соның ішінде мемлекетаралық 95-ке қатысты, кедергіге әкелетін ірі автожол жобаларына қарсы болды.

== Сенаттағы мансабы ==
=== Сайлау және трагедия; қалпына келуі және жаңа отбасы ===
Байденнің 1972 жылы Делавэр штатындағы Сенатта өткен сайлауға қатысуы ерекше жағдайды ұсынды. Ұзақ уақыт Делавэр саяси қайраткері және бұрынғы республикашыл сенатор Дж. Калеб Боггсты сайлауда жеңді, ол, бәлкім, АҚШ өкілі Пит Пуэт және Уилмингтоннің мэрі Гарри Г. бұған жол бермеу үшін, [[АҚШ президенті]] [[Ричард Никсон]]нан қайтадан Николас Боггсқа партияда қолдау көрсетуге шақырды. Боггсқа қарсы келе алатын басқа ешкім болмады. Байден іс жүзінде ақшасы болмады.&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;&gt;{{cite book |title=Only in Delaware, Politics and Politicians in the First State |oclc=51588740 |last=Cohen |first=Celia |year=2002 |publisher=[[Grapevine Publishing]] |page=199| publication-place=Newark, Delaware }}&lt;/ref&gt;. Науқанды әпкесі Валери Байден Оуэнс басқарады (ол болашақтағы науқандарды басқаруға қатысады) және басқа отбасы мүшелері де шұғылданады, газет қағаздарын тапсыру қағаздарын қолданады және сайлаушылармен бетпе-бет кездеседі&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;/&gt;; штаттың шағын көлемі және ірі медиа нарығының жоқтығы бұл ұстанымды қолайлы етті. Ол AFL-CIO және Демократиялық сауалнамашы Патрик Садделлден көмек алды. Оның платформасы Вьетнамнан кетуге, қоршаған ортаны қорғауға, азаматтық құқықтарға&lt;ref name=&quot;npr-72&quot;&gt;{{cite news |author=Naylor, Brian |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 |title=Biden's Road to Senate Took Tragic Turn |publisher=[[National Public Radio]] |date=October 8, 2007 |accessdate=September 12, 2008 }}&lt;/ref&gt;, жаппай транзитке, әділетті салық салуға, денсаулық сақтауға, қоғамның «әдеттегідей саясатқа» қанағаттанбауына бағытталған және «өзгеруден» бас тартуға бағытталған. Сайлауға бірнеше ай қалғанда ол шамамен 30 пайыздық тармаққа қалып отоырды, бірақ оның энергетикалық деңгейі, тартымды жас отбасы және сайлаушылардың сезімдерімен байланысу мүмкіндігі Байденге артықшылық берді. 1972 жылғы 7 қарашадағы сайлауда ол 3 162, яғни 50,5% дауысқа ие болды.

1972 жылғы 18 желтоқсанда, сайлаудан бірнеше апта өткен соң, Дэвеллде Хокессин қаласындағы Рождестволық сауда кезінде Байденнің әйелі және бір жасар қызы Наоми автокөлік апатында қаза болды. Нейлия Байденнің универсал көлігі қиылысатын жерде жартылай тіркеме жүк көлігіне соғылды. Ұлдары Бо және Хантер апаттан аман қалып&lt;ref name=&quot;dj-no-dui&quot;&gt;{{cite news |title=No DUI in crash that killed Biden's 1st wife, but he's implied otherwise |author=Kipp, Rachel |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 4, 2008 |page=A.1 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archiveurl, but the original url was not available; the archive date would be c. October 2008--&gt;}}&lt;/ref&gt; ауруханаға, Боның аяғы сынған аяғы және басқа да жарақаттарымен, Хантердің бас сүйегі сынған және басқа да бас жарақаттары бар, жеткізілді&lt;ref name=&quot;lat-joe&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/politics/la-na-biden24-2008aug24,0,5581055,full.story | title=In his home state, Biden is a regular Joe | author=Levey, Noam M. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Дәрігерлер жақын арада толық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізетінін айтты. Байден оларға қарау үшін қызметтен кету туралы шешім қабылдады, бірақ Сенат көпшілігінің жетекшісі Майк Мэнсфилд қалуға көндірді. Жол-көлік апатынан кейін, Байден жүк көлігінің жүргізушісі соқтығысқанға дейін ішімдік ішкенін айтты, бірақ бұл айыптарды жүргізушінің отбасы тарапынан мойынлдалмады және ешқашан полицияда дәлелденбеді&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Orr|first1=Bob|title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared|url=http://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|accessdate=March 13, 2017|agency=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hamilton|first1=Carl|title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator|url=http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|accessdate=March 13, 2017|agency=Newark Post}}&lt;/ref&gt;.

Жүк көлігінің жүргізушісі 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, 2001 және 2007 жылдары Байден жүк көлігі жүргізушісіне ешқашан айып тағылмағанына қарамастан, жүк көлігі жүргізушісін апатқа дейін ішімдік ішкен деп айыптады және істі тергеп жатқан бас прокурор мас күйінде көлік жүргізгеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hamilton|first=Carl|date=October 30, 2008 |title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator |work=[[Newark Post]] |url=https://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |access-date=March 13, 2017 |archive-date=January 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116124422/http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2008 жылы Байденнің баспасөз хатшысы Байден мас күйінде көлік жүргізді деген айыптаулардың «жалған» екенін «толығымен қабылдайтынын» айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Orr |first=Bob |date=March 24, 2009 |title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared |url=https://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/ |work=CBS News |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Жүк көлігі жүргізушісінің қызы Байденнің 2009 жылы БАҚ-тағы хабарынан кейін телефон шалып, «отбасыма қандай да бір зиян тигізгені үшін» кешірім сұрағанын айтты.&lt;ref&gt;{{#invoke:cite news||last=Kruse|first=Michael|date=January 25, 2019|title=How Grief Became Joe Biden's 'Superpower'|agency=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|access-date=June 13, 2020|archive-date=June 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613012910/https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Biden Senate Chamber Desk.jpg|thumb|right|АҚШ Сенатындағы Байден алған XCI камералық үстелінің тартқышы. Сөренің жоғарғы ортасында қолтаңбасы жазылған. &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/art/special/Desks/deskDetails.cfm?id=91 | title=Senate chamber desks: Desk XCI | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=January 8, 2009}}&lt;/ref&gt;|212x212 нүкте]]
[[Сурет:20090120 Jill and Joe Biden at Homestates Ball.JPG|thumb|right|Джо Байден екінші әйелі Джилмен кездесті (мұнда 1975 жылы би биледі) және 1977 жылы үйленді.|284x284 нүкте]]
Байден 1973 жылы 5 қаңтарда Уилмингтон медициналық орталығының Делавэр штатындағы кішкентай шіркеуінде Сенат хатшысы Фрэнсис Р. Валеонаға ант берді. Боның аяғы апаттан әлі күнге дейін тартылған. Хантер, сондай-ақ, отбасының басқа мүшелері сияқты, сол жерде де болды. Куәгерлер мен теледидарлық камералар болды және іс-шараға ұлттық назар аударылды.

30 жасында (офисті сақтауға қажетті ең төменгі жас) Байден АҚШ тарихындағы алтыншы жас сенатор және 31 жасқа толғанға дейін қызметке кіріскен тек 18 сенатордың бірі болды&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm | title=Youngest Senator | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrd, Robert and Wolff, Wendy.  ''[https://books.google.com/books?id=PeHByMYxVm8C&amp;pg=PA285 Senate, 1789-1989: Historical Statistics, 1789-1992, Volume 4]'', p. 285 (Government Printing Office  1993).&lt;/ref&gt;. Бірақ апат оны ашу-ызаға булықтырды және діни күмән: «Мен түнде жүргенді ұнататынмын&lt;ref name=&quot;family values&quot;&gt;{{cite news |author=Pride, Mike |url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071201/OPINION/712010307&amp;template=single |title=Biden a smart guy who has lived his family values |publisher=[[Concord Monitor]] |date=December 1, 2007 |accessdate=October 4, 2008 |archivedate=May 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517105929/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307&amp;template=single |deadurl=yes |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, менде күресудің жақсы мүмкіндігі бар деп ойладым ... Мен мұндай қасіретке шыдамды екенімді білмедім ... ». Күн сайын жас балалары үшін үйде болу үшін Байден күн сайын Уилмингтон маңы аймағындағы өз үйінен әр сағат сайын [[Вашингтон]]ға, К.О.-не «Амтрак» пойызымен қатынады, ол сенаттағы мансаптық жұмысын жалғастырды. Апат салдарынан жұмысқа назар аудару қиынға соқпады және сенатор болуға талпындырды. Өзінің естеліктерінде Байден қызметкерлері қанша уақытқа созылатыны туралы бәстесетінін туралы ескертеді.&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-int&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | title=On Becoming Joe Biden | work=[[Morning Edition]] | publisher=[[NPR]] | date=August 1, 2007 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;. Бес жыл бойына жалғыз басты әке, егер ұлдары шақырса, ол кез келген уақытта Сенаттағы бұйрықтарды үзілді-кесілді қалдырды. Жұбайын және қызын еске алу үшін Байден 18 желтоқсан күні апаттың мерейтойын өткізбеді.

Байденнің үлкен ұлы Бо&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=August 23, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701 |title=Biden's Foreign Policy Background Carries Growing Cachet|author=Cooper, Christopher|newspaper=The Wall Street Journal |date=August 20, 2008|page=A4}}&lt;/ref&gt; , Иракта қызмет етіп, Әскери сотының адвокаты және Делавэр бас прокуроры болған; кіші ұлы&lt;ref name=&quot;nydn122808&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html | title=From a blind date to second lady, Jill Biden's coming into her own | author=Evans, Heidi |newspaper=Daily News |location=New York | date=December 28, 2008 | accessdate=January 3, 2009}}&lt;/ref&gt;, Хантер, Вашингтон лоббисті және инвертиция бойынша кеңесші болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | title=Beau Biden, Son of Vice President Joe Biden, Dies After Battle With Brain Cancer | publisher=NBC News | date=May 31, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Joe Biden's lasting advice: 'Reality has a way of intruding'|url=http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|accessdate=June 1, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904124648/http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|archivedate=September 4, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]дың [[30 мамыр]]ында Бо 46 жасында екі жыл мидың қатерлі ісігінен кейін қайтыс болды. Қайтыс болғанға дейін, Бо алдағы 2016 жылы Делавэр губернаторы лауазымына Демократтардан үміткер болу ниетін жариялады&lt;ref name=allabout&gt;{{cite news|title=Delaware's 2016 speculation all about Biden|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2014/11/08/delawares-speculation-biden/18727837/|accessdate=November 9, 2014|publisher=Delaware Online|date=November 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Governor&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2015/01/25/beau-biden-governor/22326393/ |title=Beau Biden for governor?|publisher=Delaware Online|date=January 26, 2015|accessdate=January 27, 2015|author=Jonathan Starkey}}&lt;/ref&gt;.

[[1975 жыл]]ы Байден Джилл Трейси Джейкобспен кездеседі, ол Пенсильваниядағы Уиллоу-Гровта өсіп, мұғалім атанған. Олар Байденнің ағасы ұйымдастырған кездесу күндерде танысады, бірақ Байден оның фотосуретін Уилмингтонде, Делавэр штатындағы жергілікті парк үшін жарнамадан байқаған. Байден оны саясат пен өмірге деген қызығушылығының жаңаруымен байланыстырады&lt;ref name=&quot;nyt082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;. [[1977 жыл]]ғы [[17 маусым]]да Байден мен Джейкобс [[Нью-Йорк]]тегі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] шіркеуінде некелерін қиған&lt;ref name=&quot;coxns-jill&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.orlandosentinel.com/2008-10-24/news/a3BidenWife24_1_jill-biden-joe-biden-jill-and-joe | title=Bidens met, forged life together after tragedy | author=Dart, Bob | agency=[[Cox News Service]] | newspaper=[[Orlando Sentinel]] | date=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джилл Байден Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алды; екі магистр дәрежесі бар, біріншісі Батыс Честер университетінен болса, екіншісі Вилланов университетінен алған; және Делавэр Университетінен білім беру докторы. Бір қыздары бар, Эшли Блэзер (1981 жылы туған), ол Делавэр балалар, жастар және олардың отбасыларына қызмет көрсету бөлімінде әлеуметтік қызметкер және сабақ береді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | title=Ashley Biden and Howard Krein | newspaper=The New York Times | date=June 3, 2012 | page=ST15}}&lt;/ref&gt;. Байден мен әйелі римдік католиктер және Дэвол штатының Гринвиллдегі Брандвиллдегі Сент-Джозеф шіркеуіне барады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parishioners not surprised to see Biden at usual Mass |author=Gibson, Ginger |newspaper=[[The News Journal]] |date=August 25, 2008 |page=A.12 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archive URL as the original url was not available; archivedate c. September 2008 --&gt;}}&lt;/ref&gt;.

===Сенаттың ерте қызметі===
[[Сурет:Joe Biden at Archmere Academy (cropped).jpg|thumb|left|Байден, Арммер академиясының студенті кезінде, 1950]]
[[Сурет:Joe Biden and Jimmy Carter.jpg|thumb|left|Байден Президент [[Джимми Картер]]мен бірге Сопақ кеңседе|221x221 нүкте]]
Сенатта алғашқы жылдарында Байден тұтынушыларды қорғау және экологиялық мәселелер бойынша заңнамаға назар аударды және үкімет тарапынан үлкен жауапкершілікті талап етті. [[1974 жыл]]дың ортасында бірінші курс студенті, сенатор Байден «[[Time]]» журналының «Болашақтың болашағы үшін 200 тұлға» деп аталалатын, отбасымен болған жағдайды сипаттап, Байден «өзін-өзі сенімді» және «күшті өршіл» деп сипаттады&lt;ref name=&quot;time-200-fut&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |title=200 Faces for the Future|magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date =July 15, 1974|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[1981 жыл]]ы [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенат Әділет комитетінің азшылық өкілі болды. [[1984 жыл]]ы ол қылмыстың жалпыға бірдей қылмыспен күрес туралы заңды табысты өткізу үшін демократиялық деңгейдегі менеджер болды; жаөтастары оны азаматтық бостандығынан айырылғандар туралы Заңның кейбір ең нашар ережелерін өзгерткені үшін мақтады және бұл оның сол кездегі ең маңызды заңнамалық жетістігі болды. Ол алғаш рет сол кездегі президенттікке үміткер болды, ол бір мезгілде демократтарды қорқытып, жігерлендіретін партиялық аудиторияларға сөз сөйлегені үшін ескертті.
[[Сурет:Biden-Church-Sadat.jpg|thumb|right|Сенатор Байден, сенатор Франк Черч және Мысыр Президенті [[Әнуар Садат]] Мысыр-Израиль бейбітшілігі туралы шартқа қол қойғаннан кейін, 1979|245x245 нүкте]]
Сыртқы саясатқа қатысты Сенатта алғашқы онжылдықта Байден қарулануды бақылау мәселелеріне назар аударды. [[АҚШ Конгрессі]]нің [[1979 жыл]]ы Совет жетекшісі [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] пен АҚШ президенті [[Джимми Картер]] қол қойған SALT II шартын ратификациялаудан бас тартқаны үшін ол Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Андрей Громыковамен кездесіп, Американың мүдделері мен алаңдаушылықтары туралы сөйлесті. Сенаттың Сыртқы байланыстар жөніндегі комитеттің қарсылығын шешу үшін бірқатар өзгерістер енгізілді. Рейган әкімшілігі Стратегиялық қорғаныс бастамасына кірісуге мүмкіндік беру үшін 1972 РҚҚ түсіндіруге келеді, Байденді шарттың талаптарын қатаң сәйкестікте орындау үшін бекітеді. 1986 жылы Рейган әкімшілігімен Оңтүстік Африкаға қарсы экономикалық санкциялар бойынша дауласты; ол [[апартеид]]тік саясатты жалғастырған Рейган әкімшілігінің қолдауына байланысты Сенатта АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцты тыңдау кезінде сынағаны ұшін көңіл аудартты.

=== 1988 президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden in 1987 at White House.png|thumb|left|Байден 1987 жыл]]
Байден [[1987 жыл]]ы [[9 маусым]]да Уилмингтон теміржол вокзалында өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялап, 1988 жылғы Демократиялық партиядан президенттікке кандидатурасын ұсынды. Ол [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Ф. Кеннедиден]] бері ең жас президент болуға тырысты&lt;ref name=&quot;nyt-1987-ann&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD91538F933A25755C0A961948260 |title= Biden Joins Campaign for the Presidency |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=June 10, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;. Науқан басталған кезде, оның біркелкі имиджі, сөйлеу қабілеті, бэйби-бумерлерге үндеуі, оның алдағы Роберт Борк Жоғарғы сотының кандидатурасы бойынша тыңдауларында Сенаттың Сот комитетінің төрағасы ретіндегі жоғары беделіне байланысты ықтимал күшті үміткер ретінде қарастырылды. Ол 1987 жылдың бірінші тоқсанында 1,7 млн, басқа кандидаттарға қарағанда көбірек жинады.

[[1987 жыл]]дың тамызына дейін, Байденнің қызметкерлері бәсекелестікке байланысты хабарламалр шатастырылды&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD6123AF932A0575BC0A961948260 |title= Biden, Once the Field's Hot Democrat, Is Being Overtaken by Cooler Rivals | author=Toner, Robin | newspaper=The New York Times | date=August 31, 1987}}&lt;/ref&gt;, Майкл Дукакис пен Дик Гепардты қосқанда барлық кандидаттарға қарағанда көбірек қаражат жинағанымен&lt;ref name=&quot;cook&quot;&gt;{{cite book | last=Cook | first=Rhodes | chapter=The Nominating Process | title=The Elections of 1988 | editor=Nelson, Michael (ed.) | publisher=[[Congressional Quarterly]] | year=1989 | isbn=0-87187-494-6}} p. 46.&lt;/ref&gt;, Дукакистен артта қалып қойғанымен&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE1DD1531F931A2575AC0A961948260 |title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad | author=Dowd, Maureen | newspaper=The New York Times | date=September 12, 1987 |authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, Айова штатындағы сауалнамалардың нәтижесінде. [[1987 жыл]]дың қыркүйек айында Британдық Лейбористік партияның жетекшісі Нейл Кинноктың сөзін [[плагиат]]тағыны үшін айыпталған кезде ол науқанға кірісті. Киннок мырзаның сөзі мынадай:

{{quotation|—«Неліктен мен мыңдаған Киннок ұрпақтарынан университетке түсуге мүмкіндігім бар?» [Содан кейін оның аудиторияға әйеліне нұсқайды] Неліктен Гленис өз отбасындағы мыңдаған ұрпақтан алғашқы әйел университетке түсе алады? Бұл біздің алдымыздағылардың қалың болғаны ма еді?|}}

Байденнің сөйлеген сөздері:

{{quotation|—«Мен осында келе жатқанда ойлана бастадым, неге Джо Байден өз отбасында алғаш рет университетке барады? [Содан кейін аудиторияға әйелін көрсете отырып] Неліктен менің әйелім оның отбасында алғаш рет колледжге бару керек, себебі біздің ата-аналарымыз жарқырап тұрған жоқ па? ... Мен Байденді мыңдаған ұрпақтың колледж бен магистр дәрежесін алу үшін жасағаным үшін бе? Қалғандарынан әлдеқайда ақылды болғаным ба?»|}}

Байден шын мәнінде Киннокты бұрынғы жағдайларды қалыптасуының қайнар көзі ретінде келтірді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/doc/139229851.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic | title=Plagiarism Suggestion Angers Biden's Aides | first=Eleanor | last=Randolph | newspaper=The Washington Post | date=September 13, 1987 | page=A6}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Бірақ, [[23 тамыз]]да Айова штатының жәрмеңкесіндегі демократиялық пікірталас туралы сөйлегенде, 26 тамызда Ұлттық білім беру қауымдастығына берген сұхбатында бастапқы қайнаркөзге сілтеме жасамады. Сонымен қатар, саяси баяндамалар бір-бірінен жиі кездесетін идеялар мен сөздер ұқсас болғанда&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot;&gt;{{cite news | newspaper=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/1987-09-16/news/mn-5412_1_biden-speech | title=Differing Versions Cited on Source of Passages: Biden Facing New Flap Over Speeches | date= September 16, 1987 | first=James | last=Risen | authorlink=James Risen | first2=Robert | last2=Shogan}}&lt;/ref&gt;, Байден Киннок мырзаға сәйкестендіру үшін өз отбасының қыр-сырын ойлап тапқандықтан қолданғанын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | title=Biden Is Facing Growing Debate On His Speeches | first=Maureen | last=Dowd | newspaper=The New York Times | date=September 16, 1987 | authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, оны тереңірек зерттегені айтты. Байден одан бұрын осы жылы [[1967 жыл]]ы Роберт Ф. Кеннедидің (оның көмекшілері кінәсін мойындады) және Джон Ф. Кеннедидің 1961 жылғы, ал екі жыл бұрын [[1976 жыл]]ы Хьюберт Х. Хамфридің сөзін оқып шығарды.

Бірнеше күннен кейін Байденнің заң мектебіндегі плагиаттық оқиғасы көпшілік алдында жарыққа шықты. Сондай-ақ&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho |publisher=[[C-SPAN]] via YouTube |title=1988 Road to the White House with Sen. Biden |date=August 23, 2008 |accessdate=October 3, 2012}}&lt;/ref&gt;, бейнежазбада [[Нью-Гэмпшир]] тұрғынынан бұрынғы заң мектебінде оқып жүргені туралы сұраған кезде, ол өзінің сыныптың «жоғарғы жартысында», заң мектебінде толық стипендия бойынша оқығанын және ол колледжде үшінші дәрежелі диплом алғанын айтқан, олардың әрқайсысы нақты жазбаларында шындыққа жатпайды немесе асыра пайдаланылған.

Киннок пен мектеп ісінің ашылуы, басқа кандидаттарға қатысты басқа да жаңалықтар осы уақытқа дейін шектеулі болғанымен, қоғамның көпшілігі әлі де науқанға аса назар аудармаған болатын; Байденді «[[The Washington Post]]» газетінің жазушысы Пол Тейлордың осы жылдың үрдісі деп сипаттады&lt;ref&gt;{{cite book | last=Pomper | first=Gerald M. | chapter=The Presidential Nominations | title=The Election of 1988 | publisher=Chatham House Publishers|year=1989 | isbn=0-934540-77-2}} p. 37.&lt;/ref&gt;. Осы дағдарысты бастан кешіруге көмектесу үшін оған күшті демографиялық немесе саяси қолдау тобы болмады. Ол [[1987 жыл]]ғы [[23 қыркүйек]]те сайлау жарыстарынан шығып, өзінің кандидатурасын оның өткен қателіктерінің «көлеңкесін асырып жібергеннен» қабыл алынбағандықтан алып тастадым деп жариялады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE0DF173AF937A1575AC0A961948260 | title= Biden Withdraws Bid for President in Wake of Furor |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 24, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;.

Байден жарыстан шығып кеткеннен кейін, Дукакис кампаниясы жасырын Байден-Киннокты салыстыру туралы бейнежазбаны жасап, оны жаңалықтарға таратқан. Кейінірек [[1987 жыл]]ы Делавэр Жоғарғы Сотының кәсіби жауапкершілік жөніндегі кеңесі Байденге заң мектебін оның плагиатын заңгер ретінде тағайындады деп айыптап, Байден «ешқандай ережелерді бұзбады» деп айыптады&lt;ref name=&quot;nyt-cleared&quot;&gt;{{cite news | title=Professional Board Clears Biden In Two Allegations of Plagiarism | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260 | agency=Associated Press | newspaper=The New York Times | date=May 29, 1989}}&lt;/ref&gt;.

[[1988 жыл]]дың ақпанында, мойын ауырсынуының біршама уақыт зардап шеккеннен кейін, Байденді Уолтер Рид армиясының Медицина орталығы ұзақмерзімді емдеуге алып&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5D91E38F930A15751C0A96E948260
|title= The Doctor's World; Subtle Clues Are Often The Only Warnings Of Perilous Aneurysms |author=Altman, Lawrence, M.D. |newspaper=The New York Times|date=February 23, 1998| accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | title=Many Holes in Disclosure of Nominees' Health |author=Altman, Lawrence, M.D. | newspaper=The New York Times|date=October 19, 2008|accessdate=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;, ағып жатқан бас сүйек аневризмін түзету үшін өмірін сақтау операциясы жасалды; жағдай күрделі болғандықтан, діни қызметкер ауруханада соңғы салттарын басқарған. Сауығу кезінде, ол күрделі асқынған өкпе эмболиясына ұшырады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/22/AR2008102203657.html | title=Campaign Curriculum | author=Copeland, Libby | newspaper=The Washington Post | date=October 23, 2008 | accessdate=October 25, 2008 | authorlink=Libby Copeland}}&lt;/ref&gt;. [[1988 жыл]]ы мамыр айында симптомдар тудырмау үшін, сонымен қатар жарылу қаупін тудырған екінші аневризмді қалпына келтіру бойынша тағы бір операция жасалды&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940de5d81739f937a35756c0a96e948260 |title=Biden Resting After Surgery For Second Brain Aneurysm | agency=[[Associated Press]] | newspaper=The New York Times | date=May 4, 1988}}&lt;/ref&gt;. Байденді ауруханаға жатқызу және қалпына келтіру кезінде АҚШ Сенатында жеті ай бойы өз міндеттерін орындады. Байденде сол уақыттан бері аневризмі қайталанбаған немесе әсер етпеген. Байденнің отбасы ерте аяқтаған президенттік науқанның [[1988 жыл]]ы басында алғашқы партиялардың арасында үгіт жүргізгеніне қарамастан&lt;ref name=&quot;ap-aug22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |title=Biden speaks – and speaks – his own mind |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Las Vegas Sun]] |date=August 22, 2008 |accessdate=September 7, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828123915/http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |archivedate=August 28, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, медициналық көмекке жүгінбеуі мүмкін және жағдайдың нашар болуы мүмкін деп ойлады.

=== Сот комитеті ===
[[Сурет:Joe Biden, official photo.jpg|thumb|Джо Байден, АҚШ Сенатының фотоы|233x233 нүкте]]
Байден [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенаты Сот комитетінің ұзақ уақыт бойы мүшесі болды. Оған 1987 жылдан 1995 жылға дейін төрағалық еткен, ол [[1981 жыл]]дан [[1987 жыл]]ға дейін, [[1995 жыл]]дан [[1997 жыл]]ға дейін жоғар лауазымды азшылықтар мүшесі ретінде қызмет атқарды.
[[Сурет:Joe Biden (25091490728).jpg|нобай|солға|Джо Байден [[2017 жыл]]ғы [[9 желтоқсан]]да.]]
Төраға болған кезде Байден АҚШ тарихындағы ең шағымданатын АҚШ Жоғарғы сотына [[1987 жыл]]ы Роберт Борктің және [[1991 жыл]]ы Кларенс Томастың үміткерлігі туралы тыңдауларға төрағалық етті. Борк тыңдауларында, ол Борктің қарсыласын тағайындағаннан кейін көп ұзамай бекітіп, өткен жылы болжам жасаған үміткер Борктың сұхбаттарын және тыңдауларын тыңдамайтындығы туралы ойлаған консерваторларды күлкіге қалдырды. Соңында, консерваторлар [[1988 жыл]]ы өткізілген президенттік науқан тыңдаулардың ортасында, сот ісін әділ жүргізуін және жақсы юморын және батылдығы үшін марапаттады. Басқа Борктің қарсыластары жасаған кейбір ақылға қонымды дәлелдерінен бас тартқан Байден&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4DF153BF93BA35753C1A961948260 | title= Washington Talk: The Bork Hearings; For Biden: Epoch of Belief, Epoch of Incredulity | author=Greenhouse, Linda | newspaper=The New York Times | date=October 8, 1987 | authorlink= Linda Greenhouse}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Конституциясы мәтінінде анық айтылғандардан басқа, еркіндік пен құпиялылықты қамтамасыз ететін құқықтар туралы пікірталасқа негізделді және Борктің күшті түпнұсқалығы идеологиялық тұрғыдан сыйыспайтын осы көзқарасын айтты. Борктің кандидатурасы Комитетте 9-5 дауыспен қабылданбады, содан кейін толық Сенатта 58-42 маржа бойынша қабылданбады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|title=Senate's Roll-Call On the Bork Vote|date=October 24, 1987 |newspaper=The New York Times |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;.

Томастың тыңдауларында Байденнің конституциялық мәселелер бойынша сұрақтары жиі ұзаққа созылды және кейбіреулері Томасқа сұрақ қойды. Жоғары деңгейдегі тыңдаулардың көрермендері Байден стиліне жиі сөз келтірді. Томас кейінірек сенатордың бұрынғы жеке кепілдемелеріне қарамастан&lt;ref name=&quot;thomas-vi&quot;&gt;{{cite news | title = Clarence Thomas: A Silent Justice Speaks Out: Part VI: Becoming a Judge – and perhaps a Justice| author = Greenburg, Jan Crawford| publisher = [[ABC News]]| date = September 30, 2007| url = http://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4| accessdate =October 18, 2008 }}&lt;/ref&gt;, Байденнің сұрақтары «бұршақ ойынына» ұқсас болды деп айтты. Байден ұсыныссыз үміткердің комиссиясынан шығып, қарсы болды. [[1987 жыл]]ы өзінің президенттік науқаны кезінде өзінің нашар тәжірибесіне байланысты Байден жеке істерін тыңдауға жібергісі келмеді. Анита Хиллдің жыныстық қудалауға қатысты айыптауын Байден алдымен комитетпен бөлісті, алайда қоғаммен емес, өйткені ол әлі куәгерлік етуге дайын болмады. Ол куәлік жасаған соң&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | title=Biden and Anita Hill, Revisited | author=Phillips, Kate | newspaper=The New York Times | date=August 23, 2008 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден басқа куәгерлерге оның атынан тағы да дәлелдемелер беруге рұқсат бермеді, мысалы, Анжела Райт (осындай айып таққан) және зорлық-зомбылық туралы сарапшылардың айғақтары. Байден Томастың жеке өміріне қол сұқпаушылық пен тыңдаудың әділдігін сақтауға тырысып жатқанын айтты. Сенатта кандидатураны 52-48 дауыспен мақұлдады, Байден қайтадан қарсы болды. Сол кезде және одан кейін либералдық заң топтары мен әйелдер топтары тарапынан Байден тыңдауларға кедергі келтірген және Хиллді қолдау үшін жеткіліксіз болғаны үшін сынға ұшырады. Байден кейіннен Әділет комитетінде қызмет етуге әйелдерді іздестірді және комиссияның заңнамалық күн тәртібіндегі әйел мәселелерін атап өтті.
[[Сурет:Biden at economic forum 2003 crop.jpg|thumb|left|2003 жылы Иорданияда [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]дағы Джо Байден|222x222 нүкте]]

Байден көптеген федералдық қылмыстық заңдарды әзірлеуге қатысқан. Ол [[1994 жыл]]ы онжылдық батуы басталғаннан кейін жаңартылмаған, [[2004 жыл]]ы аяқталған «Қару-жарақпен күресу туралы федералдық ассамблеяны» қамтитын Бидденнің қылмыстық заңы деп аталатын «Қылмыспен күресу және құқық қорғау» атты заңға жетекшілік етті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ft.com/cms/s/0/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a.html#axzz2JYR1txDj | title=Biden faces key role in second term | author=Fifield, Anna | newspaper=[[Financial Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, ол әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шараларды қамтитын айтарлықтай зорлық-зомбылық актісін (VAWA) жасауға қатысты. [[2000 жыл]]ы Жоғарғы сот Америка Құрама Штаттарына Моррисонға үкім шығарып&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |title=Biden: Men who don't stop violence against women are &quot;cowards&quot; |author=Finley, Bruce |newspaper=The Denver Post |date=September 19, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013133013/http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, [[гендер]]лік сипаттағы зорлық-зомбылық құрбандарын федералды азаматтық қорғау құралдарын құруға мүмкіндік беретін бөлім Конгрестің құзырынан асып түсті, сондықтан конституциялық емес деп танылды. Конгресс [[2000 жыл|2000]] және [[2005 жыл]]дары ВВАА-ны қайтадан бекітті&lt;ref&gt;{{cite web|title=''United States v. Morrison'', 529 U.S. 598 (2000)|url=https://www.law.cornell.edu/supct/html/99-5.ZS.html|publisher=[[Cornell University]]|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bash|first=Dana|url=http://edition.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/10/11/congress.terror/index.html|title=Senate votes to allow compensation for terror victims, re-authorizes Violence Against Women Act|publisher=CNN|date=October 11, 2000|accessdate=August 24, 2008}} See also: {{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,179001,00.html|title=Deal Reached on Violence Against Women Act|publisher=Fox News|date=December 16, 2005|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;: «Мен әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты Сенатта 35 жылдық мерзім ішінде жасаған ең бір маңызды заңнаманы қолданамын деп есептеймін» деп айтты&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | title=Domestic Violence | publisher=[[United States Senate|Biden senate website]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archivedate=August 22, 2008|accessdate=September 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. 2004 және [[2005 жыл]]дары Байден америкалық технологиялық компанияларды Техастағы [[Остин]]де&lt;ref&gt;{{cite web|title=Making connections to end Domestic Violence|url=http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|accessdate=August 23, 2008|publisher=[[Microsoft]]|author=Cates, Sheryl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430104855/http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|archivedate=April 30, 2008|date=May 5, 2004}}&lt;/ref&gt;, «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы ұлттық желі» мәселелерін диагностикалауға шақырды және өз қызметтерін жетілдіру үшін табысты күш салу үшін оған құрал-жабдық пен тәжірибемен бөлісуді тапсырды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndvh.org/tenth/history.html |title=History |publisher=[[National Domestic Violence Hotline]] |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705193830/http://www.ndvh.org/tenth/history.html |archivedate=July 5, 2007 }}&lt;/ref&gt;.

[[1990 жыл]]дары Уайтуотер дау-дамайы және Левинский дау-дамайлары барысында тәуелсіз кеңесші Кеннет Старрдың іс-әрекеттерін қатысты сынға алды және басқа Тәуелсіз Өкілге бірдей өкілеттіктер берілгенге дейін «бұл суық күн азапта болады» деді. Байден президент Клинтонның импичментінде екі айыпта да ақтауға дауыс берді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | title=How the senators voted on impeachment | publisher=CNN | date=February 12, 1999}}&lt;/ref&gt;.

Халықаралық есірткіге бақылау жасау жиналыстар төрағасы ретінде, Байден ұлттық есірткіні бақылау саясатына жетекшілік етті. [[2003 жыл]]дың сәуір айында ол қақтығысты азайту америкалықтардың «Экстрады» туралы заңға қарсы әрекет етуді ұсынды. Ол Флунитразепам сияқты «есірткіге тәуелді дәрілер» және Экстази және Кетамин сияқты препараттардың таралуын тоқтату үшін жұмысын жалғастырды. [[2004 жыл]]ы ол көптеген бейсболшылар қолданатын Androstenedione сияқты [[стероидтар]]ды препарат ретінде заңдастыратын заң жобасын қабылдауға тырысты.

Байденнің «Балалар 2000» заңнамасы компьютерлік орталықтарды, мұғалімдерді, Интернетке кіруді және жастарға, әсіресе, табысы аз және қиын жағдайға ұшыраған жастарды техникалық оқытуды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік / жеке серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp;|title=Kids 2000 Program|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223064751/http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp; |archivedate=December 23, 2007|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Сыртқы байланыстар жөніндегі комитет ===
[[Сурет:The SEIU family listens to Sen. Joe Biden.jpg|thumb|Джо Байден 2007 жылғы қаңтарда Қызметшілердің Халықаралық Одағымен сөйлесті|288x288 нүкте]]
Байден АҚШ-тың Сенаты халықаралық қатынастар жөніндегі комитетінің ұзақмерзімді мүшесі болды. [[1997 жыл]]ы ол азшылықтардың мүшесі болды және [[2001 жыл]]дың маусым айында және [[2001 жыл]]дың маусымынан бастап [[2003 жыл]]ға дейін Комитетке төрағалық етті&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force | author=Gordon, Michael R. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Michael R. Gordon}}&lt;/ref&gt;. Демократтар [[2006 жыл]]ғы сайлаулардан кейін Сенат бақылауына ие болғанда, Байден [[2007 жыл]]ы тағы да Комитеттегі жоғарғы орнын алды. Тұтастай алғанда сыртқы саясатта либералдық интернационалист болды. Ол Ричард Лугар мен Джесси Гельмс сияқты маңызды Республикалық Сенаттың өкілдерімен тиімді жұмыс істеді, кейде өз партиясының элементтеріне қарсы шықты. Байден НАТО-ның байқаушылар тобының тең төрағасы болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nato.int/docu/review/1997/9705-05.htm | title=Transatlantic relations: Stormy weather on the way to enlargement? | author=Sloan, Stanley | publisher=NATO Review|date=October 1997| accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Осы уақытта ішінара тізімде 60-қа жуық елдерді қамтитын және халықаралық ұйымдардан 150-ге жуық басшылармен кездесу жасалды. Байден комитеттің төрағасы ретінде жиі тыңдады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | title=Meetings with Foreign Leaders? Biden's Been There, Done That | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=September 23, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ үш мәрте Еуропалық істер жөніндегі кіші комиссияны басқарды.
[[Сурет:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|thumb|right|Сенатор Байден 1997 жылы Президент Клинтон мен басқа да ресми тұлғалармен бірге Боснияға барғанда|257x257 нүкте]]
[[Сурет:Joe Biden - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2003.jpg|thumb|left|Джо Байден 2003 жылы|278x278 нүкте]]
Байден [[1991 жыл]]ы [[Хорватия]]ның тәуелсіздік соғысы кезінде [[Сербтер|сербиялық]] теріс іс-қимылдар туралы естігеннен кейін Югославтық соғысқа қызығушылық танытты. Босниялық соғыс басталғаннан кейін Байден қарулануға қарсы эмбаргоны алып тастауға бағытталған «көтерілу және ереуіл» саясатын бірінші болып атады. [[Босниялықтар|Босния мұсылмандары]] мен НАТО-ның әуе шабуылына қолдау көрсетіп, [[Әскери қылмыскерлер|соғыс қылмыстарын зерттеді]]. Джордж Х. У. Буш әкімшілігі мен Клинтон әкімшілігі де, Балқан шиеленісуінен қорқып, бұл саясатты жүзеге асырудан бас тартты&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | title=Biden Played Less Than Key Role in Bosnia Legislation | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=October 7, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;. [[1993 жыл]]дың сәуір айында Байден Балканда бір апта өткізді және серб жетекшісі Слободан Милошевичпен үш сағаттық шұғыл кездесу өткізді. Байден Милошевичке: «Менің ойымша, сіз соғыс қылмыскерісіз және сіз осындай адамдай сынақтан өтуіңіз керек», - деді. Байден [[1992 жыл]]ы Буш әкімшілігі Босния мұсылмандарын қаруландыруға мәжбүрлеу туралы түзету енгізді, бірақ кейіннен 1994 жылы Боб Доул мен Джо Либерманның демеушілігімен күшейту шарасына қол қоюдан бұрын Клинтон әкімшілігінің қолайлығына бірнеше рет жұмсалды. Келіссөз НАТО-ның бейбітшілікті сақтау жөніндегі табысты жұмысына себеп болды. Байден 1990 жылдардың ортасында Балқандағы саясатқа әсер етіп, сыртқы саясатқа қатысты өзінің «қоғамдық өмірдегі мақтанышы» деп атады. [[1999 жыл]]ы Косоводағы соғыс кезінде Байден Сербия мен Черногорияға қарсы НАТО-ның бомбалау науқанын қолдады және президент Клинтонға барлық күштерді&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;/&gt;, соның ішінде жердегі әскерлерді қолдануға шақырған Маккейн-Байден қарарына, Косоводағы досы Джон МакКейнмен бірге, демеушілік көрсетті. Сербияның [[Косово]]дағы әрекеттеріне қатысты Милошевичкке қарсы тұруға шақырды&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | title=Biden, McCain Have a Friendship – and More – in Common | author=Holmes, Elizabeth | newspaper=The Wall Street Journal | date=August 25, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. 1998 жылы Конгрестің Төртінші рейтингі Байденге бірнеше сыртқы саяси мәселелерде, соның ішінде НАТО-ның кеңеюі және сыртқы істер агенттіктерінің қызметін жетілдіру үшін заң жобаларын сәтті өтуі және шетелдегі діни қудалауды жазалау үшін жетекші рөл атқарғаны үшін «Айырмашылықты жасаған он екі адам» деп аталды.

[[Сурет:Bidenpetraeus.jpg|thumb|left|Байден 2007 жылы Сенатта өткен Ирак сыртқы істері жөніндегі комитетте сөз сөйлейді|248x248 нүкте]]

Байден [[1991 жыл]]ы Парсы шығанағындағы соғысқа рұқсат бермеуге дауыс берді; ол АҚШ қарсы антитеррорлық коалициядағы барлық жүктемені көтеретінін айтты&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2008/aug/24/nation/na-foreignpol24 | title=Joe Biden respected – if not always popular – for foreign policy record |author1=Richter, Paul  |author2=Levey, Noam N. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден [[Ауғанстан|Ауғанстандағы]] [[2001 жыл]]ғы соғыстың күшті жақтаушысы болды. «Қандай қажет болса, біз мұны істеуіміз керек». Иракқа қатысты Байден [[2002 жыл]]ы [[Саддам Хусейн]]ді ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіргенін және бұл қауіпті &quot;жоюдан&quot; басқа ешқандай мүмкіндік жоқ екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE3DD1738F930A25752C0A967958260 | title=Congress Acts to Authorize War in Gulf | author=Clymer, Adam | newspaper=The New York Times | date=January 13, 1991 | authorlink=Adam Clymer}}&lt;/ref&gt;. [[2002 жыл]]дың қазан айында Байден Иракқа басып кіруін мақұлдай отырып, Иракқа қарсы әскери күштерді пайдалануға рұқсат беруді қолдап дауыс берді. Көп ұзамай ол соғысты сынға алып&lt;ref name=&quot;MTP04292007&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/18381961/page/2 | title=MTP Transcript for April 29, 2007 | author=[[Tim Russert]] | publisher=[[MSNBC]] | date=April 29, 2007  |page=2}}&lt;/ref&gt;, өз дауысы мен өз рөлін «қателік» деп қарастырса, ал АҚШ-тың кетуін талап етпеді. Ол оккупацияға бөлінетін қаржыны қолдады, бірақ бірнеше рет соғысты интернационалдандыру керек деп, көбірек жауынгерлер қажет екенін және Буш әкімшілігі қақтығыстың құны мен ұзақтығы туралы «америкалықтармен деңгейге жетуі» керек екенін айтты.

[[2006 жыл]]дың аяғында Байденнің көзқарасы өзгерді және [[2007 жыл]]ы әскер қатарына көбейтуге қарсы болды, ол генерал Дэвид Петрэустың «өлі болды, қатты қателесті», деп санайды. Байден [[Ирак]]тың үш [[Этнос|этникалық]] мемлекеттің бос [[Федерализм|федерациясына]] бөлінуін жақтады&lt;ref name=&quot;Divided&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | title=Divided They Stand, but on Graves | author=Thom Shanker | newspaper=The New York Times | date=August 19, 2007}}&lt;/ref&gt;. [[2006 жыл]]дың қарашасында Байден мен Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің президенті Лесли Хелб Ирактағы сектанттық зорлық-зомбылықты жоюдың кешенді стратегиясын жариялады. Осы тәсілді жалғастырудан немесе жоспардан бас тартудың орнына, жоспардың «үшінші жолы» деп атады: Иракты федерациялай отырып&lt;ref name=&quot;LAT20071001&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2007/oct/01/world/fg-iraq1 |author1=Ned Parker |author2=Raheem Salman | title=U.S. vote unites Iraqis in anger | newspaper=Los Angeles Times | date=October 1, 2007}}&lt;/ref&gt;, өз аймақтарында [[күрдтер]]дің, [[шииттер]]дің және [[сунниттер]]дің «тыныс бөлмесін» беру. [[2007 жыл]]дың қыркүйегінде Сенат мұндай шешім қабылдауға міндетті болатын шешім қабылдады. Дегенмен, идея қолдауға ие болмады, саяси бөлу болмады және соқтығыс болған жоқ. Ирактың саяси басшылығы бұл шешімді елді бөлу ретінде қабылдады және АҚШ-тың Багдадтағы елшісі өзін босату туралы өтініш берді.

[[2004 жыл]]дың наурызында Байден [[Ливия]]дағы демократия белсенділер мен [[Триполи]]дегі [[Муаммар Каддафи]]мен кездесуден кейін саяси тұтқын Фатхи Елажмимиді қысқа мерзімде босатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/12/27/international/africa/27libya.html | title=For a Critic, Libya's Nascent Openness Doesn't Apply | author=Smith, Craig S. | newspaper=The New York Times | date=December 27, 2004 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Craig S. Smith}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/15/AR2006111501576_pf.html | title=Support Builds for Libyan Dissident | author=Boustany, Nora | newspaper=The Washington Post | date=November 16, 2006 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың мамыр айында Байден президент [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буштың]] [[Израиль]]дің Кнессетінде сөйлеген сөзін сынға алды. Онда Буш кейбір демократтар Батыс елдерінің басшылары Гитлерді екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін қолданғаны сияқты әрекет жасады деп айтты. Байден былай дейді: «Бұл бос сөз, бұл жалған, бұл шектен шыққандық. АҚШ-тың президенті үшін шет елге барып, Кнессетке отырып және осындай күлкілі мәлімдеме жасау». Байден кейін бұл сөзді қолданғаны үшін кешірім сұрады. Байден бұдан былай мәлімдеді: «Бұл әкімшілік қашаннан бері егер сіз отырсаңыз, сөздік қорыңыздан «жоқ» деген сөзді алып тастау керек деп ойлайды?»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/05/15/bush.dems/index.html | title=Dems fire back at Bush on 'appeasement' statement | author=Henry, Ed | publisher=CNN | date=May 16, 2008 | accessdate=September 2, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Делавэр мәселесі ===
Байден өзінің Делавэр сайлау округіне таныс болған, ол күнделікті пойыздың арқасында ол жерге қатынап, жалпы қажеттіліктерге баруға тырысты. Байден «Амтракты» қаржыландыруға және теміржол қауіпсіздігін күшейтуді жақтады; ол Амтрактың экипаждары үшін жыл сайын барбекюлер мен Рождество кешін өткізді, олар кейде түнде соңғы пойызды бірнеше минут ұстап тұратын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | title='Amtrak Joe' Biden Gets His Own Train Station | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=March 16, 2011 | accessdate=March 16, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319050955/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | archivedate=March 19, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/19/vice-president-biden-gets_n_837999.html |title=Vice President Biden Gets Wilmington Amtrak Station Named For Him |publisher=The Huffington Post |date=March 19, 2011 |accessdate=July 27, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Нәтижесінде ол Амтрак Джо атанды (және 2011 жылы Амтрак Уилмингтон станциясы Джозеф Р.Байден атындағы теміржол станциясы деп аталды, онда ол 7000-нан астам рет сапар шеккен). Ол Довер әуе күштері базасы және жаңа Castle Air Ұлттық гвардия базаcын қоса алғанда, Делавэр әскери қондырғыларын үшін жақтаушысы болды.
[[Сурет:BidenDoverAFB1997.jpg|thumb|right|Байден 1997 жылы Делавэр Довер әуе күштері базасында жаңа нысанның келуінің алдында|262x262 нүкте]]
1975 жылы Байден либералды православиядан бас тартып, ол десегрегациялық автобустарды шектеу туралы заңнамалық әрекет жасаған болатын. Бұл ретте ол автобустың «ақыл-ойдың түбегейлі ережесін бұзған» деген сәтсіздік идеясы болғанын және оның қарсылығы басқа либералдарға ұнамды болуын жеңілдететінін айтты. Үш жыл өткеннен кейін Уилмингтонның федеральды межеленген аймақаралық автобустық жоспары үлкен шиеленіс туғызды және ымыралы шешімдерді заңдастыруға тырысқанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/us/politics/18biden.html | title=Biden's Record on Race Is Scuffed by 3 Episodes | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 17, 2008 | accessdate=November 2, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден біраз уақыт бойы қара және ақ сайлаушылардан айырылды.

[[1991 жыл]]дан бастап [[2008 жыл]]ға дейін, Байден, Делавэрдегі жалғыз заң мектеп ретінде Виджер университеті Заңның мектебінде адъюнкт-профессор, конституциялық құқық бойынша семинар оқытып, қызмет атқарды&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | title=Faculty: Joseph R. Biden, Jr. | publisher=[[Widener University School of Law]] | accessdate=September 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | archivedate=October 6, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, жиі қабылдану үшін күту тізімі бар. Байден әдетте курстың басқа бір профессорымен бірігіп, курстық минуттың кем дегенде жартысын қабылдап, кейде шетелдерден арнайы ұшып келіп, сабақтарын өткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Purchla, Matt |publisher=[[Metro International|''Metro'' Philadelphia]] |date=August 26, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |archivedate=October 4, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |dead-url=yes |archive-date=September 19, 2008 |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Carey, Kathleen E. |publisher=[[Delaware County Daily and Sunday Times]] |date=August 27, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;.

[[2000 жыл]]дан бері Байден банкроттық туралы заңнаманың демеушісі болды, бұны Делавэртің ең ірі компанияларының бірі MBNA және басқа да несиелік карталар эмитенттері талап етті. Байден заң жобасына өзгертулер енгізіп, және үй иелерін банкрот деп жариялауға түзету үшін күрес жүргізді, бұл банкроттықты қолданғанда айыппұлдарды төлеуден жалтаруға тыйым салынады; Жалпы Биллға [[2000 жыл]]ы [[Билл Клинтон]] вето қойды, бірақ кейін [[2005 жыл]]ы Байден қолдай отырып, банкроттықты болдырмау және тұтынушыларды қорғау туралы заңға қол қойылды.

Сассекс штатының төменгі ауданы - елдің ең ірі тауық өндіретін аймағы, ал Бэйден бұл тауықтарды импорттауды тоқтатқан кезде Ресеймен сауда келісімдерін жасасты.

[[2007 жыл]]ы, Байден және Конгрестің ерекшеліктері арқылы өз сайлаушылары үшін сұраған жобалардың $ 67 млн құны жинақталған.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/leading-the-news/clinton-tops-2008-rivals-gets-530m-in-earmarks-2007-11-09.htm|title=Clinton tops 2008 rivals, gets $530M in earmarks |date=November 9, 2007|accessdate=August 24, 2008|newspaper=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|author=Bolton, Alexander}}&lt;/ref&gt;

=== Беделі ===
[[1972 жыл]]ы алғашқы сайланғаннан кейін, Байден 6 қосымша мерзімге, 1978, 1984, 1990, 1996, 2002 және 2008 жылдардағы сайлауларға қайта сайланып, әдетте 60 пайызға жуық дауыс жинады. Ол қатты қарсылыққа тап болмады; одан кейін губернатор Пит ду Понт 1984 жылы оған қарсы шықпауға шешті. Байден республикалық әріптесі Уильям В. Роттың екі жылдық еңбек өтіліне байланысты 28 жасында кіші жас сенатор ретінде өтті. Ротт кейін қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. [[2000 жыл]]ы Том Карпердың кезінде Байден Делавэрдың аға сенаторы болды. Осыдан кейін 2018 жылы тоқтағанан соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/23/biden.democrat.vp.candidate/ | title= Obama introduces Biden as running mate | publisher=CNN | date=August 23, 2008 | accessdate=September 18, 2008}}&lt;/ref&gt;, АҚШ-та 18 мерзім ең ұзақ қызмет еткен сенатор&lt;ref name=&quot;26 Aug 2018&quot;&gt;{{cite web |title=Longest Serving Senators|url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm |website=United States Senate |publisher=United States Senate|accessdate=August 26, 2018}}&lt;/ref&gt;, Делавэр тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор және [[1999 жыл]]дың мамыр айында Байден 10000 дауыс жинаған ең жас сенатор болды&lt;ref name=&quot;state-10k&quot;&gt;{{cite web | url=http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm | title=Senator Joseph Biden (Democrat, Delaware) | publisher=[[U.S. State Department]] |date=March 2001 | accessdate=November 26, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080712124319/http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm |archivedate = July 12, 2008|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Joe Biden, official photo portrait 2.jpg|thumb|left|Байденнің ресми Сенат фотосы (2005)|344x344 нүкте]]

$ 59,000-нан $ 366,000-ға дейінгі таза табысы бар және сыртқы табысы немесе инвестициялық кірісі дерлік жоқ болғанда, Байден Сенаттың ең кедей мүшелерінің қатарына кірді. Байден Конгресстегі екінші кедей мүшесі ретінде тізімге алынғанда, мұнда мақтаныш жоқ екенін&lt;ref name=&quot;lat082408nw&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1538235711.html?dids=1538235711:1538235711&amp;FMT=ABS | format=fee required | title=Demographics part of calculation: Biden adds experience, yes, but he could also help with Catholics, blue-collar whites and women | author=Wallsten, Peter | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Boston Globe |title=A look at Biden's net worth |date=August 24, 2008 |accessdate=February 6, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725145844/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |archivedate=July 25, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | title=Biden Releases Tax Returns, in Part to Pressure Rivals | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 13, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;, бірақ оны ол жас болып сайланғанымен байланыстырды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | title=Biden tax returns revealed | author=Mooney, Alexander | publisher=CNN | date=September 12, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден сенаторлық мансабын ертерек іске асырды, ол әлсіз кедей мемлекеттік лауазымды тұлғаларды саясатта қолдау үшін қаржы жарналарын ұсынды және ол бірінші кезеңде науқандарды қаржыландыру реформаларын өткізді.

Сенатта болған жылдар ішінде Сенатта тыңдаулар барысында айтылған сұрақтары мен ескертулерімен, Байден ұзақ уақыт бойы танымал болғаны белгілі&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | title=Transcripts | work=[[The Situation Room with Wolf Blitzer|The Situation Room]] | publisher=CNN | date=January 12, 2006 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc-loq&quot;&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | title=A Biden Problem: Foot in Mouth | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=January 31, 2007 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Jake Tapper}}&lt;/ref&gt;. Жексенбілік таңертеңгілік ток-шоуда сөйлеген сөзінде ол күшті спикер және пікірсайысшы, жиі әрі тиімді қонақ болған. Ашық сөйлегенде, ол ерік-жігермен дайындалған ескертулерден ауытқумен белгілі. Саяси талдаушы Марк Халпериннің айтуынша, ол «қулық-сұмдықты, қорлауды және қоқан-лоқы айтудың тұрақты үрдісін» көрсетті. ''[[The New York Times]]'' жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2D81E39F93AA25750C0A96E958260 | title= Senate Struggles to Pay Attention to the Remapping of NATO | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=March 19, 1998 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time-pcs&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | title=Halperin on Biden: Pros and Cons | author=Halperin, Mark | magazine=Time  | date=August 23, 2008 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Mark Halperin}}&lt;/ref&gt;, Байденнің «әлсіз сүзгілері оны кез келген нәрсені жасыруға қабілетті етеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1208/Biden_enemy_of_the_prepared_remarks.html | title=Biden, enemy of the prepared remarks | author=Smith, Ben | publisher=[[Politico]] | date=December 2, 2008 | accessdate=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден де қарапайым емес. Журналист Джеймс Трауб «Байденнің жасандылығы мен оның жеке қабілеттеріне деген көзқарасы АҚШ Сенатының сирек кездесетін стандарттары бойынша айтарлықтай көрінеді» деп жазған.

Саяси жазушы Ховард Финман былай дейді: «Байден академик емес, ол ойшыл-теоретик емес, ол үлкен көше саясаткерлерінің бірі, ол Скрэнтон—автокөлік сатушылары, автосалондарда жұмыс істейтін адамдардан, автокөлікті сата білетін адамдардан. Ол үлкен ирландиялық сыйға ие. Саяси пікір қайраткері Дэвид С. Брордер Вашингтонға келген сәттен бері Байденді, 1988 жылы президенттікке үміткер болған кезде: «Ол нақты адамдарға жауап береді - бұл барлық уақытта дәйекті болды. Оның өзін және басқа саясаткерлермен қарым-қатынас жасау қабілеті әлдеқайда жақсарды». Журналист Джеймс Трауб: «Байден - өзі үшін қандай жомарт болса, басқаларға да сондай жомарт бола алатын, түбегейлі бақытты адам» деп жазды.

== 2008 жылғы президенттік сайлау ==
Байден 2008 жылы президенттікке Демократиялық партиясының кандидатурасына үміткер болды, ал кейіннен [[Барак Обама]]ның серіктесі ретінде президенттікке жүгірді.
=== Президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden Presidential Campaign Logo 08.svg|right|thumb|Байден 2008 жылғы науқан логотипі|271x271 нүкте]]
Байден [[1988 жыл]]дың сәтсіз аяқталған сайлау сәтінен бері президентке қайта оралу туралы ойлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article500363.ece|accessdate=August 24, 2008|newspaper=The Times |location=London |title=Kerry to opt for the senator who copied Kinnock|author=Baker, Gerard|date=October 29, 2004 }}&lt;/ref&gt;

Байден [[2007 жыл]]ы [[31 қаңтар]]да президенттікке кандидатурасын жариялады, бірнеше ай бұрын жүгіріп жүргенін талқылағанда, алдымен 7 қаңтарда Тим Уоллстың баспасөзде кездесуіне ресми мәлімдеме жасап&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html |title=Biden Stumbles at the Starting Gate|work=The Washington Post|accessdate=August 23, 2008|date=January 1, 2007|author=Balz, Dan|authorlink=Dan Balz}}&lt;/ref&gt;, ол «мен ең жақсы Байден болуым мүмкін» деп мәлімдеді. [[2006 жыл]]дың қаңтарында Делавэр газетінің шолушысы Гарри Ф. Смаль жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|title=The 'Best Biden' for President?|work=[[Salon.com|Salon]]|accessdate=August 23, 2008|author=Koppelman, Alex|date=January 8, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724011704/http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|archivedate=July 24, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Байден «Демократиялық партияның ақылға қонымды орталығы». Дегенмен, бұл Байденнің ұстанымы және науқанда ол «америкалықтарға олардың қауіпсіздігіне қауіп-қатерлерді тек лаңкестік қауіптен ғана емес,&lt;ref name=&quot;themal&quot;&gt;{{cite news | title=Biden says he's on track for 2008 run | author=Themal, Harry F. | work=[[The News Journal]] | date=January 23, 2006}}&lt;/ref&gt; сонымен бірге денсаулық сақтау, қылмыс пен энергияға тәуелділіктің болмауынан, әлемнің тұрақсыз бөліктерінде бас тартуды жоспарлап отыр» деп қорытындылайды.

Байден өз іс-қимылдары барысында Ирактағы соғысқа және оның саяси жетістікке жету үшін Байден-Гелб жоспарын жүзеге асыруға қолдау көрсетуге назар аударды. Ол Сенатта өзінің негізгі конгресс комитеттерінің басшысы және сыртқы саясат бойынша тәжірибесі туралы айтып берді. Қарама-қайшылыққа қарамастан, Байден тек президент лауазымына ғана назар аудара отырып,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|title=A Candidate For Secretary Of State|newspaper=[[The New York Observer]]|date=June 12, 2007|accessdate=August 23, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919053641/http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|archivedate=September 19, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Мемлекеттік хатшының ұстанымы туралы ұғымды қабылдамады. [[2007 жыл]]ы өткізілген науқан барысында Байден: «Мен өзімнің үлкен қарсыластарымның бар екенін білемін, сондықтан мен үлкен Мемлекеттік хатшы боламын. Джо мырзаның құқығы оң, Джо-ның құқығы», - деді. «Басқа кандидаттар» Джо дұрыс «деген пікірді Демократиялық пікірсайыстарда Байден үгіт тақырыбына және жарнамаға айналдырды. [[2007 жыл]]дың ортасында Байден өзін Обамамен салыстырғанда, сыртқы саясат саласындағы сараптамасын: «Менің ойымша&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&amp;dat=20071130&amp;id=ReMqAAAAIBAJ&amp;sjid=vkUEAAAAIBAJ&amp;pg=6332,4673219 |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|agency=[[Associated Press]]|title=Biden says he wouldn't be secretary of state|date = November 30, 2007 |page=12A}}&lt;/ref&gt;, ол дайын болуы мүмкін, бірақ қазір мен оған сенбеймін ... Төрағалық - кәсіптік оқу». Байден сондай-ақ, Обаманың сыртқы саяси идеяларының кейбірін көшіргенін айтты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |publisher=YouTube |title=Joe is Right |accessdate=August 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080702201709/https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |archivedate=July 2, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Байден, [[2007 жыл]]дың [[30 қазан]]ында [[Филадельфия]]дағы пікірсайыстарда республикалық фронтмен Руди Джулианидің айтуынша&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | title=After Cheney | author=Traub, James | magazine=[[The New York Times Magazine]] | date=November 24, 2009 | page=MM34 | authorlink=James Traub}}&lt;/ref&gt;, науқандағы бір өткір айтқанында: «Ол сөйлемде тек үш нәрсені атап өтеді: ол зат есім және етістік және 11 қыркүйек. «Жалпы алғанда, Байденнің пікірсайыс спектакльдері әзілдің тиімді қоспасы және өткір және таңқаларлық тәртіптелген пікірлер еді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&amp;page=1 | title=Transcript: The Democratic Debate | publisher=[[ABC News]] | date=August 19, 2007 | accessdate=September 24, 2008}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Sen. Joe Biden attends a Creston house party.jpg|thumb|left|Байден Крестондағы партия үйінде үгіт жүргізуде, [[Крэстон (Айова)|Крэстон Айова]], шілде 2007..|264x264 нүкте]]
Байден келіспеушіліктерді тудырған науқан кезінде ескертулер жасады. [[2007 жыл]]ғы қаңтардағы мәлімдемесінде ол демократиялық кандидаттар мен сенатор [[Барак Обама]]ның айтқан сөздері бұл адам туралы әңгіме кітабында,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.observer.com/node/36658|title=Biden Unbound: Lays Into Clinton, Obama, Edwards |author=Horowitz, Jason|work=[[The New York Observer]]|date=February 4, 2007}}&lt;/ref&gt;: «Менің айтып жүргенімде, сен алғашқы афроамерикалық екенің, айқын және жарқын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1690170_1690790,00.html | title=Top 10 Campaign Gaffes | author=Lim, Christine|author2=M.J. Stephey| work=Time  | accessdate=August 20, 2008 | date=December 9, 2007}}&lt;/ref&gt;, таза және жақсы көрінетін жігітті алдыңыз. Бұл түсініктеме өзінің науқанының басталған сәттен бастап оның қаржысын көтеру мүмкіндіктеріне айтарлықтай зиян тигізгенінен нұқсан келтірді; Кейінірек Time журналы [[2007 жыл]]ы Топ-10 науқанының Gaffes тізімінде екінші орынды иеленді. Байден 2006 жылы шілде айында үнділік америкалықтар арасында қолдау туралы: «Мен жақсы қарым-қатынаста болдым&lt;ref name=&quot;cbs070706&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/07/politics/main1785303.shtml|title=Biden's Comments Ruffle Feathers, Senator Forced To Explain His Remarks About Indian-Americans|date=July 7, 2006|accessdate=August 24, 2008|publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;, Делавэрде Үндістаннан шыққан үнді-америкалықтардың ең көп өсуі - сіз 7-Eleven немесе Dunkin 'Donuts-ге бармайсыз, егер сенде аз индектің екпіні болмаса, бұл әзілім емес. Кейін Байден бұл ескерту кемсітушілікке арналмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | first = John | last = Distaso | title = Indian-American activist defends Sen. Biden  | url = http://www.unionleader.com/article.aspx?headline=Indian-American+activist+defends+Sen.+Biden&amp;articleId=0108a2f4-0530-4860-b010-5b076007bff6 | publisher = [[New Hampshire Union Leader]]| date = July 10, 2006 | accessdate =February 1, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жалпы алғанда, Байден қаражат жинауда қиындық көріп, адамдарды митингке шақырды және Обама мен сенатор [[Хиллари Клинтон]]ның жоғары лауазымды кандидатураларына қарсы шабуыл жасай алмады; ол Демократиялық кандидаттардың ұлттық сауалнамаларында ешқашан бір саннан жоғары көтерілмеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |title=Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D) |work=[[National Journal]] |date=August 25, 2008 |accessdate=September 16, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |archivedate=September 6, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Бастапқы байқауда [[2008 жыл]]дың [[3 қаңтар]]ында Байден мемлекет делегациясының бір пайызынан аз жинаған [[Айова штаты]]ндағы бесінші орынды иеленді&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.iowacaucusresults.com/ | title=Iowa Democratic Party Caucus Results | publisher=[[Iowa Democratic Party]] | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден кеше кешкі жарыстардан шығып: «Бүгін кешке ештеңе қайғырмайды ... Мен ешқашан өкінбеймін» деді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | title=Biden, Dodd Withdraw From Race | author=Murray, Shailagh | work=The Washington Post | date=January 4, 2008 | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жетістіктің жетіспеушілігіне қарамастан, Байденнің саяси әлемдегі жетістігі оның [[2008 жыл]]ғы науқанының нәтижесінде [[Адам бойы|өсті]]. Атап айтқанда, ол Байден мен Обама арасындағы қарым-қатынасты өзгертті. Олар Сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінде бірлесе қызмет еткенімен, олар жақын емес еді, Байденмен Обаманың саяси тұрғыдан тез көтерілуіне кедергі келтірді және Обама Байденді гармонияландырып, қамқорлық ретінде қарастырды. [[2007 жыл]]ы бір-бірін танып-біліп, Обама Байденнің үгіт-насихаттау стилін бағалап, жұмысшы сыныптағы сайлаушыларға көңіл бөлді, ал Байден Обаманың «нақты келісім» екеніне сенімді болды.

=== Вице-президенттік үшін Демократиялық үміткер ===
[[Сурет:Biden Obama 3b.jpg|thumb|right|Джо Байден 2008 жылғы 23 тамызда Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы вице-президенттік мәлімдемеде сөйлеген сөзінде, президент [[Барак Обама]] тыңдады.|257x257 нүкте]]
Байден президенттік науқаннан кеткеннен кейін Обама Байденге Обаманың әкімшілігінде маңызды орын ұсынғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/06/23/biden-id-say-yes-to-being-vp/ |title=Biden: I'd say yes to being VP|publisher=CNN|accessdate=August 23, 2008|date=June 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден Обаманың бірінші вице-президенті үшін вице-президенттік лауазымына тағайындалудан бас тартқаны туралы өтінішінен бас тартқаны&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press |title=Obama's veep message to supporters |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html |work=The Washington Post |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}{{cite web|url=http://my.barackobama.com/page/community/post/samgrahamfelsen/gG5sB7 |title=Text message is out and it's official}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Obama-rm&quot;&gt;{{cite web|publisher=BarackObama.com|url=http://my.barackobama.com/page/s/welcomejoe|title=Welcome the Next Vice President|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, оның Сенаттағы мәртебесі мен дауысын жоғалтуды білдірді, бірақ кейіннен ол пікірін өзгертті. [[2008 жыл]]ы [[22 маусым]]да [[NBC]]-нің ''Meet the Press'' Байден билетте орын іздеп жүрмегенімен, ол ұсынған жағдайда вице-президенттің кандидатурасын қабылдайтындығын растады. Тамыздың басында Обама мен Байден вице-президенттік қатысты талқылау үшін жасырын түрде кездесті, екеуі оны жеке әңгімелесті. [[2008 жыл]]дың [[22 тамыз]]ында Барак Обама Байденді оның жақтасы деп жариялады. ''[[The New York Times]]'', сайлаудан кейінгі стратегия [[сыртқы саясат]]ты және [[Ұлттық Қауіпсіздік|ұлттық қауіпсіздік тәжірибесі]] бар адаммен билетті толтыруға ниет білдірді және билетке көмектесуге жол бермеуге немесе Обаманың «өзгерісіне» орай баса назар аударуды ұсынды. Басқа байқаушылар Байденді орта және көкшіл сайлаушыларға&lt;ref name=&quot;ny-lizza&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/10/20/081020fa_fact_lizza?currentPage=all | title=Biden's Brief | author=Lizza, Ryan |work=The New Yorker | date=October 20, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | authorlink=Ryan Lizza}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Республикалық кандидат Джон МакКейнге агрессивті түрде қарсы қоюға дайын екендігіне назар аударды&lt;ref&gt;{{cite news |first=Adam |last=Nagourney |authorlink=Adam Nagourney |author2=Jeff Zeleny |title=Obama Chooses Biden as Running Mate |url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html |work=The New York Times |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Обаманың ұсынысын қабылдай отырып, Байден 2016 жылы президенттікке қайта сайлану мүмкіндігін жоққа шығарған болатын (бірақ Байден кейінгі жылдардағы түсініктемелерінде осы көзқарасты тоқтатып тастағанымен, Байден өзінің саяси күштерін жоғалтқысы келмейтіндіктен&lt;ref&gt;{{cite news|first=E.J. |last=Dionne |title=Tramps Like Us: How Joe Biden will reassure working class voters and change the tenor of this week's convention |url=http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |work=[[The New Republic]] |date=August 25, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828210626/http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |archivedate=August 28, 2008 }}&lt;/ref&gt;, алға жылжып кете алмады)&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|title= VP Biden Keeping the Door Open for 2016?|author= Travers, Karen|date= June 25, 2009|work= [[Political Punch]]|publisher= [[ABC News]]|accessdate= October 14, 2010|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101017172435/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|archivedate= October 17, 2010|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2011/10/21/biden-in-2016/ | title=Biden in 2016? |publisher=CNN | date=October 21, 2011 | accessdate=October 29, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден [[27 тамыз]]да [[Колорадо]] штатындағы [[Денвер]]дегі Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында дауыс беру арқылы ресми түрде вице-президент лауазымына тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://newsblaze.com/usnews/politics/democrats-formally-nominate-barack-obama-for-u-s-presidency_60148/ | title=Democrats Formally Nominate Barack Obama for U.S. Presidency | first=Alan | last=Gray | publisher=[[NewsBlaze]] | date=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Вице-президенттікке кандидат ретінде сайланғаннан кейін, Байденге&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lifesitenews.com/ldn/2008/sep/08090212.html |title=Scranton Bishop Says He will Refuse Communion to Joseph Biden |publisher=Lifesitenews.com |date=September 2, 2008 |accessdate=September 10, 2008}}&lt;/ref&gt;, Уильмингтонның епископы Майкл Сальтареллидің Рим-католик епархиясы қарсылық білдірмегені үшін сынға ұшырады. Католик вице-президент болса да, болған Байденді католиктік мектептерде сөйлеуге рұқсат бермейтінін растады&lt;ref name=&quot;ce082808&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.catholicexchange.com/2008/08/28/113619/ | title=Biden's Bishop Will not Permit Him, Even if Elected VP, to Speak at Catholic Schools | author=Westen, John-Henry | publisher=[[Catholic Exchange]] | date=August 28, 2008 | accessdate=October 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден аборт құқықтарын қолдағаны үшін Пенсильванияның Скрэнтон қаласындағы епископы Киелі қауымдастыққа қабылдауға тыйым салынды; алайда Байден жергілікті Делавар шіркеуінде баруын жалғастырды. Скрэнтондегі демократиялық науқандар мен либералдық католиктік топтар арасында мемлекеттік католиктік сайлаушылардың бәсекелестігінің жарқырауына айналды&lt;ref&gt;{{cite news |first=David |last=Kirkpatrick |title=Abortion Issue Again Dividing Catholic Votes  |url=https://www.nytimes.com/2008/09/17/us/politics/17catholics.html |work=The New York Times |date=September 16, 2008 |accessdate=September 19, 2008 }}&lt;/ref&gt;, ол абортқа қарағанда басқа әлеуметтік мәселелердің көп екенін немесе көп деп санайтынын және абортты бірінші кезекте сақтап қалғысы келетін көптеген епископтар мен консервативті католиктер болғанын атап өтті&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/05/us/politics/05catholic.html | title=A Fight Among Catholics Over Which Party Best Reflects Church Teachings | author=Kirkpatrick, David D. | work=The New York Times | date=October 4, 2008 | accessdate=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден адам өмірінің тұжырымдамасы басталғанына, бірақ өздерінің діни көзқарасын басқаларға таңдамайтындығына сенді. Епископ Салтарелли бұрын Байденге ұқсас: «Бүгін ешкім де осы мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамайды» деп айтқан болатын&lt;ref&gt;{{cite news |first=Kate |last=Phillips |title=As a Matter of Faith, Biden Says Life Begins at Conception |url=https://www.nytimes.com/2008/09/08/us/politics/08campaign.html |work=The New York Times |date=September 7, 2008 |accessdate=August 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;: Мен адамның құлдығына және нәсілшілдікке қарсы болып отырмын, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды. «Сол сияқты бірде-біреуі бұл мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамауы тиіс: «Мен абортқа қарсылық білдіремін, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды».

Байденнің вице-президенттіктің сайлау алдындағы үгіт-насихаттары БАҚ-та көрілім саны азайды, себебі республикалық партияның жетекшісі, Аласканың губернаторы Сара Палиннге назарын аударған болатын&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | title=Meanwhile, the Other No. 2 Keeps On Punching | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=September 19, 2008 | accessdate=September 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | title=Joe Who? | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=September 14, 2008 | accessdate=September 15, 2008 | authorlink=Jake Tapper | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915055913/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | archivedate=September 15, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың қыркүйегінде бір апта бойы, мысалы, Pew Research Center журналистика саласындағы жетілдіру жобасы, Байденнің жарыстың жаңалықтармен қамтылуының тек бес пайызына ғана енгенін анықтады. Байден экономикалық тұрғыдан мемлекеттерде үгіт-насихат жүргізуге және көкжелектегі демократтарға шиеленісті қиындық тудыратын болса да, &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.journalism.org/node/12800 | title=Northern Exposure Still Dominates the News | publisher=[[Pew Research Center]] | author=Jurkowitz, Mark | date=September 14, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, әсіресе [[Хиллари Клинтон]]ға қолдау көрсеткен адамдарды жеңуге тырысты. Байден Миккиге ұзақ уақыт бойы жеке достығына қарамастан шабуыл жасады; ол: «Мен білетін ер жігіт кетіп қалды, ол мені толғандырады», - деп еді. 2007-2010 жылдардағы қаржы дағдарысы шыңына жетті, ал [[2008 жыл]]ғы қыркүйектегі өтімділік дағдарысы АҚШ-тың қаржы жүйесін қорғанысына арналған  ұсыныс науқанның басты факторы болды&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |title=McCain Urged to Join Kerry Ticket |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803085719/http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |archivedate=August 3, 2004 | agency=[[Reuters]] |publisher=[[MSNBC]] | date=May 16, 2004}}&lt;/ref&gt;, Байден [[2008 жыл]]ы 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | title=Senate Passes Economic Rescue Package | publisher=[[NY1]] | date=October 1, 2008 | accessdate=October 2, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | archivedate=October 5, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, Сенаттың 74-25-сессиясы өтті.
[[Сурет:Joe Biden nomination DNC 2008.jpg|thumb|left|Байден, [[Денвер]]де (Колорадо штаты) 2008 жылғы демократиялық ұлттық конвенцияның үшінші түні кезінде Демократиялық вице-президенттікке кандидат ретінде ұсынылды.|276x276 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[2 қазан]]да Байден кампаниясы Палиннмен бір вице-президенттік пікірталасқа қатысты. Дауыс беруден кейінгі сауалнамалар Палиннің сайлаушылардың көптеген үміттерінен асып түскеніне қарамастан, Байден жалпы пікірталасты жеңіп алды. 5-қазанда Байден өгей шешесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн бойы науқандарды тоқтатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/05/bidens-mother-in-law-dies/ | title=Biden's mother-in-law dies | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Акцияның соңғы күндерінде Байден, әсіресе [[Флорида]], [[Огайо]] және [[Пенсильвания]] штатындағы аз елді мекендерде, аздаған аудандарға назар аударды, онда сауалнамада ол танымал болғандығын және Демократиялық алғышарттарда Обаманың сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізбегенін немесе жақсы орындағанын көрсетті. Ол сондай-ақ кейбір қалыпты республикалық штаттарда&lt;ref name=&quot;nyt103008&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | title=Hitting the Backroads, and Having Less to Say | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 30, 2008 | accessdate=October 31, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pol110308&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1108/15205.html | title=Where have you gone, Joe Biden? | author=McGrane, Victoria | newspaper=[[The Politico]] | date=November 3, 2008 | accessdate=November 3, 2008}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ірі католик популяцияларымен айналысқан.

Обаманың сайлау алдындағы науқанының нұсқауларына сәйкес, Байден өзінің сөйлеген сөздерін қысқа мерзімге қалдырып, Обаманың билікке келуінен кейін шетелдік көп ұзамай теріс көңіл аударғаны туралы сын-ескертпелерден аулақ болды. Басқаша айтқанда, Обама Байденнің ескертулеріне көңілі толды: «Байден бірнеше рет қандай да бір ақымақтық дейді ғой?&lt;ref name=&quot;time102908&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1854640,00.html |title=Hidin' Biden: Reining In a Voluble No. 2 | author=Tumulty, Karen | magazine=Time  | date=October 29, 2008 | accessdate=November 1, 2008}}&lt;/ref&gt;» Обаманың науқан қызметкерлері Байденнің қателіктерін «Джо бомба» ретінде атады және өз кезегінде Байден стратегиясын талқылау туралы хабардар етпеді, бұл өз кезегінде Байденді ашуландырды. Екі науқанның арасындағы қарым-қатынас бір айға созылды, Байден Обамаға телефон шала отырып, кешірім сұрады және екеуі де одан да күшті серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite news | title=Biden reliable running mate despite gaffes | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Asbury Park Press]] | date=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама стратегиясының жетекшісі Дэвид Ахселродтың айтуынша, кез-келген күтпеген пікірлер Байденнің жоғары танымалдылығы кез келген күтпеген пікірлерден асып түсті. Байденде Pew Research Center сауалнамасы бойынша Палиннің 44 пайызына қарағанда, 60 пайыздық қолайлылық дәрежесі бар.
[[Сурет:Joe Biden and Dick Cheney at VP residence.jpg|thumb|right|Вице-президент Байденге вице-президент Дик Чейни бір номерлі бір обсерваториясында, 13 қараша 2008 ж|259x259 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[4 қараша]]да Обама АҚШ президенті және Байден вице-президент болып сайланды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html|title=Barack Obama wins presidential election|publisher=CNN|accessdate=November 5, 2008|date=November 4, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті 365, сайлаудағы әріптестері Маккейн-Палинн 173 дауыс алды, жалпы халықтық дауыс беруде 53-46% болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | title=President – Election Center 2008 | publisher=CNN | accessdate=November 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден, Делавэр заңымен рұқсат етілгендей, Сенаттың орнына&lt;ref name=&quot;ap082408&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | title=Biden Wages 2 Campaigns At Once | agency=Associated Press | date=August 24, 2008 | accessdate=August 29, 2008 | first=Randall | last=Chase | publisher=Fox News}}&lt;/ref&gt; Вице-президентікке жүгінеді. 4 қарашада Байден республикандық Кристин О'Доннелді жеңіп, сенатор ретінде қайта сайланды. Байден екі мәрте жеңіске жетіп&lt;ref name=&quot;ap110408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | title=Biden wins 7th Senate term but may not serve | author=Nuckols, Ben | agency=Associated Press |newspaper=USA Today | date=November 4, 2008 | accessdate=February 6, 2009}}&lt;/ref&gt;, 2009 жылғы 6 қаңтарда өз жетінші мерзіміне ант беретін кезде сенаттың орнынан кетуге мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;dnj010709&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |title=A bittersweet oath for Biden |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=January 7, 2009 |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212100305/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |archivedate=February 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Ол жетінші толық мерзім басталатын ең жас сенатор болды және былай деді: «Өмірімде мен үшін ең үлкен құрмет Делавэр халқына Құрама Штаттарының сенаторы ретінде қызмет етіп келеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2009/01/15/senate-releases-b-bailout-funds-obama/ | title=Senate Releases $350 Billion in Bailout Funds to Obama |publisher=Fox News | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден соңғы сенатта дауыс беруді 15 қаңтарда өткізді, бұл бағдарлама Тұтастай алғанда активтерді азайту бағдарламасына екінші $ 350 миллиард шығарды&lt;ref name=&quot;bloom112408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=apZPaTS_UmpM&amp;refer=home | title=Kaufman Picked by Governor to Fill Biden Senate Seat (Update 3) | author=Milford, Phil | publisher=[[Bloomberg News]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081116003829/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087 | archivedate=November 16, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. Байден сол күні Сенатта отставкаға кетті; жас өмірінің көп бөлігін өткізген Сенат қабатында эмоционалды қоштасу туралы ескертулерде, Байден былай деді: «Мен осында болғанда кез келген жақсы нәрсе&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html | title=Ted Kaufman to succeed Biden in Senate | author=Kraushaar, Josh | publisher=[[The Politico]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, мен осында болған 36 жыл ішінде жасаған әрбір батыл қадам&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ | title=Biden's Son Will Not Run for Delaware's Open Senate Seat | author=Hulse, Carl | newspaper=The New York Times | date=January 25, 2010 | accessdate=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, қызығушылық топтарының қысым көрсетуінен емес&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/15/biden-and-clinton-say-goodbye-to-senate | title=Biden and Clinton Say Goodbye to Senate | author=Becker, Bernie | newspaper=The New York Times | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;, жеке қарым-қатынастардың жетілуіне байланысты туындады».

==Вице-президент (2009-2017 жж.)==
=== Сайлаудан соң көшу ===
[[Сурет:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|thumb|right|Байден 2009 жылғы 20 қаңтарда Бірлескен әділеттілік Джон Пол Стивенстің атынан тағайындалды|256x256 нүкте]]
Барак Обаманың президенттік сайлауы басталғаннан кейін&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/11/06/biden-talks-transition-says-mccains-still-my-friend/ | title=Biden talks transition, says McCain's 'still my friend' | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=November 6, 2008 | accessdate=November 6, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден Обамамен күнделікті кездесулерде екенін және Маккейн әлі де оның досы болғанын айтты. Байденге АҚШ-тың құпия қызметі — «Селтик» деген ат берген, оның Ирландияның тамырына сілтеме жасайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7726453.stm | title='Secret' Obama code name revealed  |publisher=[[BBC News]]  | date=November 13, 2008 | accessdate=November 17, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден ардагер Демократиялық адвокат пен көмекші Рон Календі оның штаб бастығы етіп таңдады&lt;ref&gt;{{cite news| title = Biden picks former Gore aide as chief of staff| agency = Reuters| date = November 13, 2008| url = https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113| accessdate =November 13, 2008 | first=Steve | last=Holland}}&lt;/ref&gt;, ал ''Time Washington'' бюросының бастығы Джей Карниді байланыс директорына айналдырды. Байден өзінің автономды энергетикалық орталығына айналдырған ізшарасы вице-президент Дик Чейниден қабылдаған кейбір нақты рөлдерді қысқартуға ниетті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/michaelcalderone/1208/Report_Carney_joins_Biden_team.html | title=Report: Carney joins Biden team | author=Calderone, Michael | publisher=[[The Politico]] | date=December 15, 2008 | accessdate=December 15, 2008}}&lt;/ref&gt;. Олай болмаған жағдайда, Байден өз орынбасарларының төрағалығын өзінің алдында ешкімге үлгі етпейтінін айтты, бірақ оның орнына Обаманың шешетін кез келген маңызды шешімі бойынша кеңестер мен ұсыныстар беруге тырысады. Байден өтпелі кезеңде жасалып жатқан барлық министрлер кабинеттеріне қатыстырылғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1208/16558.html | title=Biden to shrink VP role – big time | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=December 14, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байденге ақ үйде жұмыс істейтін «Ақ үйдің жұмыс тобын&lt;ref name=&quot;lkl122208&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title= Biden says he'll be different vice president | publisher=CNN | date=December 22, 2008 | accessdate=December 22, 2008}}&lt;/ref&gt;» — орта таптың экономикалық әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бастаманы басқаруға тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html | title=What Obama promised Biden | author=Hornick, Ed and Levs, Josh | publisher=CNN | date=December 21, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы ретінде соңғы рет жасаған іс-шарасы ретінде Байден 2009 жылғы қаңтар айының екінші аптасында [[Ирак]], [[Ауғанстан]] және [[Пәкістан]]ға барып, осы елдер басшылығымен кездесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0109/17136.html | title='Senator' Biden's trip raises concerns | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=January 6, 2009 | accessdate=January 9, 2009}}&lt;/ref&gt;.

===Бірінші кезең (2009-2013)===
Байден [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]мен бірге салтанатты түрде кіріскен [[2009 жыл]]ғы [[20 қаңтар]]да 47-вице-президент болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | title=Think you know your election trivia? | publisher=CNN | date=November 3, 2008 | accessdate=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден бұл кеңсеге жеткен Делавэрден бірінші және Құрама Штаттардың бірінші римдік католик вице-президент&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |title=VP's home awaits if Biden chooses |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=November 6, 2008 |accessdate=November 8, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081109060406/http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |archivedate=November 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Жоғарғы соттың судьясы Джон Пол Стивенс Байденге ант берген&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.oregonlive.com/politics/index.ssf/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | title=In culminating moment, Biden is vice president | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[OregonLive.com]] | date=January 20, 2009 | accessdate=July 27, 2016}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Barack Obama Walking With Joe Biden.jpg|thumb|left|[[Ақ үй]]дегі Президент Обама Вице-президент Байденмен бірге [[2009 жыл]]дың ақпан кезінде|252x252 нүкте]]
Обаманың әкімшілігінің алғашқы айларында Байден маңызды сюжеттік кеңесші рөліне ие болды&lt;ref name=&quot;nyt032809&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | title=Speaking Freely, Biden Finds Influential Role  | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=March 28, 2009 | accessdate=March 31, 2009}}&lt;/ref&gt;. Бір рөл Обаманың «қарсыластар командалары» арасындағы дауларды шешу еді. Президент Байденнің баскетболшыға тән «статистика парағында көрсетілмейтін көптеген заттарды жасайтын» әрекетін салыстырды&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lee|first=Carol|title=Biden worked on Specter '100 days'|url=http://www.politico.com/news/stories/0409/21824.html|accessdate=June 23, 2012|date=April 29, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден Обама заңдарының бірнеше маңызды бөлігіне Сенаттың қолдауын алуда маңызды рөл атқарды және Сенатор Арлен Спектерді Республикадан Демократиялық партияға ауысуға сендірудің негізгі факторы болды. Байден АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон]]ға Ауғанстандағы соғысқа 21 мың жаңа әскер жіберуге қарсы болғаны туралы ішкі пікірталасты жеңілді. Алайда оның күмәншіл дауысы әкімшілікте бұрынғыдай маңызды болып саналды, [[2009 жыл]]ы [[Барак Обама]]ның [[Ауғанстан]]дағы стратегиясын қайта қарастырғаны үшін Ақ үйде беделге ие болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. | author=Dilanian, Ken |work=USA Today | date=June 11, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0609/24067.html | title=Hillary Clinton toils in the shadows | author=Smith, Ben | publisher=[[The Politico]] | date=June 23, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[Ирак]]та екі айда бір рет болып тұрды, соның ішінде тамыз және қыркүйек айларында Бағдадқа сапар жасап, премьер-министр Нури аль-Маликиді тыңдады және Ирактың болашағына қатысты АҚШ-тың көзқарасын тағы да қайталайды; ол осы уақытқа дейін елдегі күтілетін прогресс туралы Ирак басшылығына хабарламалар беруде АҚШ әкімшілігінің басты адамы болды. Жалпы алғанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/16/AR2009091602998.html | title=Biden Pushes Iraqi Leaders On Vote Law, Oil-Bid Perks | author=Wilson, Scott | work=The Washington Post | date=September 17, 2009 | accessdate=September 17, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ирак саясатын қадағалау, Байденнің жауапкершілігі болды: Президент оны «Джо, сіз Иракпен айналысасыз» деп айтқан&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden| title=Breaking Up: Maliki and Biden | author=Osnos, Evan | work=The New Yorker | date=August 12, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;. Байден Ирак «бұл әкімшіліктің үлкен жетістіктерінің бірі бола алар еді» деді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/ | title=Vice President Biden: Iraq &quot;Could Be One of the Great Achievements of This Administration&quot; |work=[[ABC News]] | date= February 11, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байденнің [[2010 жыл]]ғы қаңтар айында Ирак парламентінің сайлауларынан тыйым салынған кандидаттарға қарсы күресте Иракта болған сапарында екі күннің ішінде бірнеше жүздеген үміткер Ирак үкіметін қалпына келтірді. 2012 жылға қарай, Байден Иракқа сегіз сапар жасаған болатын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg | title=Iraq reinstates 59 election candidates | agency=[[Agence France-Presse]] | date=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, бірақ Ирактағы америкалық саясатты қадағалауы АҚШ әскерлерінің 2011 жылы шығарылғанынан соң төмендеді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730.html | title=The war over President Obama's new war in Iraq | author=Crowley, Michael | work=Politico | date=November 9, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Joe Biden in Kosovo.JPG|thumb|right|Вице-президент Байден [[Косово]]да, мамыр, 2009 жыл|237x237 нүкте]]
Байден сондай-ақ Обаманың ынталандыру пакетінің инфрақұрылымдық шығындарын қадағалауға жауапты болды және жалғыз қаржыландыруды қажет ететінін лайықты жобаларды атап өтті. Ол жүздеген губернаторлармен, мэрлермен және басқа да жергілікті шенеуніктермен осы рөлде сөйлесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html | title=What Happened to the Stimulus? | author=Scherer, Michael | work=Time  | date=July 1, 2009 | accessdate=July 8, 2009}}&lt;/ref&gt;. Осы кезеңде Байденді ешқандай қалдықтар мен сыбайлас жемқорлықтың негізгі оқиғалары болмағанын қанағаттандырды және ол 2011 жылғы ақпанда осы рөлді аяқтаған кезде, ол ынталандыру сомалары бар алаяқтық оқиғалардың саны бір пайыздан аз болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | title='Sheriff Joe' Biden Touts Recovery Act Success – and Hands Over His Badge | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=February 17, 2011 | accessdate=March 19, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110221153327/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | archivedate=February 21, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:US Navy 090514-N-4451V-548 Vice President Joe Biden meets with Basic Underwater Demolition-SEAL (BUDS) students at Naval Amphibious Base Coronado.jpg|thumb|Байден НАТО-ның SEAL-тың тыңдаушыларымен, NAB Coronado, Калифорния, мамыр 2009 ж|238x238 нүкте]]
Обама мен объектілердің сақтық танытуы үшін Байденге бір-бірімен қарым-қатынас жасау жолдарын үйренуі үшін біраз уақыт қажет болды. 2009 жылғы сәуір айының соңында, Байденнің шошқа тұмауы тұмауының басталуына байланысты сұраққа жауап бергенде, ол ұшақтарда немесе метрополитенде отбасыларға жүруден бас тартуға кеңес бергеннен соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden1-2009may01,0,604907.story | title=White House adjusts Biden's swine flu advice |author1=Silva, Mark  |author2=Parsons, Christi | work=Los Angeles Times | date=May 1, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ақ үйді тез арада түсініктеме беруге мәжбүр етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |title=White House tempers Biden's swine flu advice |work=Boston Globe |date=May 1, 2009 |accessdate=May 28, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505114058/http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |archivedate=May 5, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Байден беделін қалпына келтіру үшін, түнгі теледидарда әзілдер туралы әңгімелеп берді. 2009 жылғы шілдеге дейін тұрақты жұмыссыздық деңгейінің көтерілуіне байланысты Байден әкімшілік «экономиканың қаншалықты нашар болғанын дұрыс түсінбеді», бірақ шығыстардың қарқынынан кейін ынталандыру пакеті көп жұмыс орындарын құратынына сенім білдірді. Осы айда АҚШ мемлекеттік хатшысы Клинтон Байденді [[Ресей]]дегі билікті елемеу туралы ескертулерді тез қабылдамады, бірақ кез келген қателіктерге қарамастан&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/08/the-weeks-best-late-night-jokes-30.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 8, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/22/the-weeks-best-late-night-jokes-32.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 22, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Байден әлі де Обаманың сенімін сақтап қалды және әкімшілікте барынша ықпалды болды. [[2010 жыл]]дың [[23 наурыз]]ында Байден науқастарды қорғау және қолжетімді күтім туралы заңға қол қойғаны туралы ұлттық теле-радио хабарларында «үлкен мәміле» болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/31745563/ | title=Biden: 'We misread how bad the economy was' | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[MSNBC]] | date=July 5, 2009 | accessdate=July 9, 2009}}&lt;/ref&gt;. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Роберт Гиббс Твиттер арқылы жауап берді: «Иә, мырза, сіздікі дұрыс ...», - деді. АҚШ-тың жоғарғы кеңесшісі Валери Джаррет, Байден мырзаның сөйлейтін сөзін «вице-президентті соншалықты ұнамды ететін нәрсе ... Біз оны бір сәтке де өзгертпейміз». Бұрынғы сенаттың әріптесі Линдси Грэмм: «Егер ешқандай гэфф болмаса, онда Джо болмайды, оған сендер көмектесе алмайсыңдар&lt;ref name=&quot;lat081909&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden18-2009aug18,0,2588210.story | title=Despite fumbles, Biden's a player |author1=Nicholas, Peter  |author2=Richter, Paul | work=Los Angeles Times | date=August 19, 2009 | accessdate=August 22, 2009}}&lt;/ref&gt;, бірақ ұнатасыңдар» деді. Байден ұзақ уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан «эго-персона», «вице-президент»&lt;ref name=&quot;bigdeal&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/03/23/at-white-house-bidens-expletive-caught-on-open-mic/?hp | title=At White House, Biden's Expletive Caught on Open Mic | author=Herszenhorn, David M. | magazine=[[The New York Times]] | date=March 23, 2010 | accessdate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;, The Onion сатиралық жаңалықтар сайтында&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newsweek.com/id/217090 | title=An Inconvenient Truth Teller | author=Bailey, Holly | author2=Thomas, Evan | magazine=[[Newsweek]] | date=October 10, 2009 | accessdate=November 6, 2009 | authorlink2=Evan Thomas}}&lt;/ref&gt;, ол өз лауазымына пародияланған&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/01/17/biden-getting-an-autobiography-from-the-onion-whether-he-wants-it-or-not/ | title=Biden Getting an Autobiography From The Onion (Whether He Wants It or Not) | author=Itzkoff, Dave | newspaper=The New York Times | date=January 17, 2013 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;. Әртүрлі мінез-құлықтарына қарамастан, Обама мен Байден достық қарым-қатынаста болды, ішінара Обаманың қызы Саша мен Байденнің немересі Майсиге негізделген, олар Сидвелл достар мектебіне бірге барады.
[[Сурет:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|thumb|left|Жағдаят бөлмесі: Байден, Обама және АҚШ ұлттық қауіпсіздік тобы Ақ үй жағдаят бөлмесінде 2011 жылғы мамыр айында АҚШ миссиясының Усама бен Ладенді өлтіруді бақылау үшін жиналды. Байден сол кездегі шабуылға қарсы болғанымен, Конгресстің көшбасшылары туралы ойдағыдай нәтижеге қол жеткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/weigel/2014/01/10/_hillary_told_the_president_that_her_opposition_to_the_surge_in_iraq_had.html|title='Hillary Told the President That Her Opposition to the Surge in Iraq Had Been Political' |author=Weigel, David |work=Slate |date=January 10, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110501/NEWS/110509984 | title=Osama Bin Laden dead; President Obama addresses nation | agency=[[NewsCore]] | newspaper=[[Times Herald-Record]] | date=May 2, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;.|268x268 нүкте]]
Байденнің әкімшіліктегі рөлі қарама-қайшы болу және басқаларды өз ұстанымдарын қорғауға мәжбүрлеу екенін айтты. Обама: «Джо туралы ең жақсы нәрсе - бәрімізді біріктіргенде, ол шын мәнінде адамдарға өз ұстанымдарын ойлауға және қорғауға, барлық нәрсені әр бұрыштан қарауға мәжбүр етеді және бұл мен үшін өте құнды». Барак Обаманың тағы бір кеңесшісі Байденнің айтуынша, «біз мүмкіндігінше интеллектуалды ақиқат екенімізді қамтамасыз ету үшін әрдайым отбасылық пикникке баруға дайынбыз». [[2010 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Байден Америка Құрама Штаттарын әлем кубогының&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.cnn.com/2010/POLITICS/06/12/south.africa.biden/index.html|title=Biden visits South Africa as World Cup begins |publisher=CNN|accessdate=June 13, 2010| date=June 12, 2010}}&lt;/ref&gt; ашылу салтанатына қатысып, Англияға қарсы 1-1 матчына қатысып, Египетке, Кенияға және Оңтүстік Африкаға барды. Джо мен Джил Байден Вашингтондағы ресми резиденциясында тыныш атмосфераны сақтап қалды, жиі олар немерелерін қызықтайды және үнемі Делавардағы үйіне оралады&lt;ref name=&quot;pol-regular&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0611/57887.html | title=Joe and Jill Biden's 'regular' lives | author=Parnes, Amie | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=June 28, 2011 | accessdate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Obama &amp; Biden in Limo (July 21, 2010).jpg|thumb|left|2010 жылы [[Барак Обама]] мен Джо Байден ''Cadillac One''-да кетіп барады.|272x272 нүкте]]
Байден [[2010 жыл]]ғы орташа аралық сайлауда демократтарға қатты қолдау көрсетіп, партиялар үшін ауқымды шығындардың жалпы болжамдар алдында оптимизм көзқарасын сақтап қалды. Сайлауда Республикандықтар ауқымды жеңіске жеткеннен кейін және Ақ үйдің штаб бастығы Рахм Эмануэльдің кетуінен кейін, Байденнің Конгресстегі республикандықтармен өткен қарым-қатынастары маңызды болды&lt;ref name=&quot;pol120910&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1210/46173.html | title=Joe Biden expands role as White House link to Congress | author=Lee, Carol E. | author2=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=December 9, 2010 | accessdate=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | title=As the Ground Shifts, Biden Plays a Bigger Role | author=Cooper, Helene | newspaper=The New York Times | date=December 11, 2010 | accessdate=December 13, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ол жаңа Старт шартына Сенаттың мақұлдауын алу үшін табысты басқару әрекеттерін басқарды. 2010 жылғы желтоқсанда Байденнің Ақ үйдегі шіркеуді ортақ негізде қорғауы, содан кейін Сенаттың азшылыққа қарсы басшысы Митч Макконнелмен тікелей келіссөздер жүргізіп, Буштың салық жеңілдіктерін уақытша ұзарту туралы әкімшіліктің ымыралы салық пакетін шығаруда маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | title=Biden and G.O.P. Leader Helped Hammer Out Bipartisan Tax Accord | author=Hulse, Carl | author2=Calmes, Jackie | newspaper=The New York Times | date=December 7, 2010 | accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байден кейіннен салық салуды жеңілдету, жұмыссыздарды сақтандыруды қалпына келтіру және [[2010 жыл]]ғы жұмыс орындарын құру шарасы ретінде қабылданған Конгрестегі құлықсыз демократиялық кеңестің келісімін алуға тырысқан&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html | title=Democrats Skeptical of Obama on New Tax Plan |author=Herszenhorn, David M. | author2=Stolberg, Sheryl Gay |newspaper=The New York Times |date=December 7, 2010 |accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;.

2011 жылғы наурызда Обама Байденді конгресстің екі үйі мен Ақ үйдің арасындағы келіссөздерді жылдың соңына дейін федералды шығын деңгейін реттеуге және үкіметтің жабылуын болдырмауға бағыттады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/id/41870549 |archive-url=https://archive.is/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |dead-url=yes |archive-date=July 29, 2012 |title=Obama Welcomes Budget Deal; Biden to Lead Talks |agency=Reuters |publisher=[[CNBC]] |date=March 2, 2011 |accessdate=March 9, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;. 2011 жылғы мамырында алты конгресс мүшелерімен «Байден» панелінде жалпы қарызды азайту жоспарының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың қарыз шегін арттыру туралы екі жақты келісімге қол жеткізуге тырысты. АҚШ-тың қарыздық төңкеріс дағдарысы келесі екі айда дамыды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/05/16/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516 | title=Q+A: Debt and deficit talks in early stages | author=Reid, Tim | agency=[[Reuters]] | date=May 16, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20110505/NEWS02/105050326/Biden-tasked-achieving-consensus-cutting-deficit?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CHome |title=Biden tasked with achieving consensus on cutting deficit |author=Gaudiano, Nicole |newspaper=[[The News Journal]] |date=May 4, 2011 |accessdate=May 17, 2011 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;, бірақ бұл Макконнеллмен арада болған еді, бұл Байденді бюджеттік бақылау түрінде шешу үшін екі жақты келісімге қол жеткізді. [[2011 жыл]]дың [[2 тамыз]]ында қол қойылған 2011 жылғы акт, АҚШ-тың бұрын-соңды болмаған теңгерімі&lt;ref name=&quot;pol-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0811/60463.html | title=Joe Biden, Mitch McConnell and the making of a debt deal | author=Thrush, Glenn | author2=Brown, Carrie Budoff | author3=Raju, Manu | author4=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=August 2, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://news.bostonherald.com/news/us_politics/view.bg?articleid=1356201&amp;format=&amp;page=4&amp;listingType=politics | title=The real drama was in private as debt deal hatched | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Boston Herald]] | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/08/03/us-usa-debt-brink-idUSTRE77271R20110803?feedType=RSS&amp;feedName=topNews | title=Special report: How Washington took the U.S. to the brink | agency=[[Reuters]] | author=Bohan, Caren Bohan | author2=Sullivan, Andy | author3= Ferraro, Thomas | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден Конгреспен келіссөз жүргізіп, әкімшіліктегі кез келген мәселе бойынша келіссөз жүргізді, ал бір Республикандық кеңесші: «Байден шынымен келіссөз жүргізетін жалғыз жігіт және Макконнелл мәмілеге оның сөзі жақсы екенін біледі.

=== 2012 жылғы қайта сайлану ===
[[2010 жыл]]дың қазан айында Байден Обаманың 2012 жылғы президенттік сайлауда өзінің әріптесі болуын өтінгенін айтты. Обаманың [[2011 жыл]]дың соңында танымалдылығының құлдырауынан&lt;ref name=&quot;nyt101310&quot;&gt;{{cite news |title= Vice President Tries to Energize Democrats|author= Stolberg, Sheryl Gay |newspaper= [[The New York Times]]|date= October 12, 2010|url= https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|accessdate=October 14, 2010}}&lt;/ref&gt; Ақ үйдің штаб бастығы Уильям М. Дейли кейбір құпия сауалнамалар мен фокус-топтарда зерттеулер жұргізіп, Байденді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтонның билетіне ауыстыру идеясына айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replacing-biden-on-2012-ticket.html | title=Book Details Obama Aides' Talks About Replacing Biden on 2012 Ticket | author=Martin, Jonathan | newspaper=[[The New York Times]] | date=October 31, 2013}}&lt;/ref&gt;. Нәтижелер Барак Обама үшін айтарлықтай жақсармағанын көрсеткен кезде, бұл ұғым төмендеді, ал Ақ үйдің ресми өкілдері Обаманың бұл идеяны ешқашан қызықтырмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.politico.com/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-biden-176520.html | title=W.H.: Obama never considered dropping Joe Biden | author=Allen, Jonathan | newspaper=[[Politico]] | date=November 1, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Байден бірнеше рет хабарлау тәртібімен күресіп жатты; уақыт өтке келе жазғандай, «Байденнің ең күшті тұсы - оның ең үлкен әлсіздігі»&lt;ref name=&quot;nyt050812&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | title=For a Blunt Biden, an Uneasy Supporting Role | author=Leibovich, Mark | newspaper=[[The New York Times]] | date=May 8, 2012 | page=1}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, Байден 2016 жылы өтетін президенттік сайлауларда өзін-өзі ақтамақшы болу үшін фандрайзингтік байланыстарды нығайту үшін пайдаланған науқандар арасындағы қарым-қатынастар да нашарлады және вице-президент Обаманың науқан стратегиясының жиналыстарынан шығарылды.
[[Сурет:Official portrait of President Obama and Vice President Biden 2012.jpg|thumb|left|Байден мен Президент [[Барак Обама]], 2012 жылғы шілде|299x299 нүкте]]
Обаманың сайлау алдындағы науқанына қарамастан, Байденді әлі де күйзелістерге ұшыраған күйде еді, ол жұмысшылармен және ауыл тұрғындарымен байланыса алатын бөлшек сауда саясаткері ретінде бағалаған болатын. Обаманың қайта сайлау науқаны [[2012 жыл]]дың көктемінде басталған болатын&lt;ref name=&quot;time-mo&quot;&gt;{{cite news | title=Mo Joe | author=Scherer, Michael | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 11, 2012 | pages=26–30}}&lt;/ref&gt;. 2012 жылғы тамызында аралас нәсілдер алдында Республикалық партияның Уолл-стрит ережелерін жеңілдету туралы ұсыныстары «баршаңызды шынжырға түсіреді» деген сөзі Байденнің түрлі-түсті ескертулерге бейімділігіне тағы да назар аударды. ''[[Los Angeles Times]]'' жазды: «Көптеген кандидаттар бірдей қоқан-лоққымен сөйлейді, аудиторияның ұйықтауы мүмкін емес&lt;ref name=&quot;lat-offt&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2012/aug/17/nation/la-na-biden-20120817 | title=Biden's unscripted moments keep campaign on its toes | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=August 17, 2012}}&lt;/ref&gt;, журналистерді шығарады, бірақ кез-келген Байден сөйлеген кезде баспасөз қызметкерлерін қырып-жоятын ондаған сәттер болуы мүмкін, бір-біріне ойынмен әрі шатыстықпен қарайды. «[[Time]]» журналы Байденді жиі кетіп бара жатқанын және «Вашингтонның мұқтаждығы пен сенімсіздігі араласуымен қатар, Байденнің миы кәдімгі гуманизмнен гөрі сымды болып шықты» деп жазды&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot;&gt;{{cite news | url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | title=Let There Be Joe | author=[[David Von Drehle|Drehle, David Von]] | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=September 10, 2012 | pages=41–43}}&lt;/ref&gt;.

Байден 6 қыркүйекте вице-президент ретінде Солтүстік Каролинадағы Шарлотте өткен Демократиялық ұлттық конгресте дауыс беру арқылы екінші рет тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/06/beau-biden-speech-read-th_n_1862997.html | title=Beau Biden Speech Kicks Of Motion To Nominate Father Joe Biden For Vice President | work=[[Huffington Post]] | date=September 6, 2012 | first=Elyse | last=Siegel}}&lt;/ref&gt;. Ол 11 желтоқсан күні Кентуккидегі [[Дэнвилл (Кентукки)|Дэнвилде]] вице-президенттік пікірсайыстарда өзінің Республикалық әріптесі, өкілі Пол Райанмен кездесті. Онда ол Обаманың әкімшілігінің рекордын қорғады және республикалық үміткер Митт Ромниге қарсы Обаманың пікірсайыстарын жоғалтқан үгіт-насихат үдерісін қалпына келтіру үшін республикалық билетке қатты шабуыл жасады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-makes-gop-case | title=Biden plays aggressor in debate as Ryan makes GOP case | author=O'Brien, Michael | publisher=[[NBC News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/10/11/biden-ryan-face-off-in-high-stakes-vice-presidential-debate-in-kentucky/ | title=Sparks fly as Biden, Ryan face off in feisty vice presidential debate | publisher=[[Fox News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]ғы [[6 қараша]]да президент пен вице-президент екінші мерзімге сайланды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/11/06/obama-defeats-romney-to-win-second-term-fox-news-projects/ | title=Obama defeats Romney to win second term, vows he has 'more work to do' | publisher=[[Fox News]] | date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті Ромни-Рьянның 206 дауысына 332 сайлаушы әріптестер дауысын ұтып алды және бүкілхалықтық дауыс беруде 51-47 пайызды құрады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/politics/la-pn-obama-biden-officially-win-second-term-20130104,0,5932518.story | title=It's official: Obama, Biden win second term | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Vice President Biden Delivers Remarks at the Joint Opening Session.jpg|thumb|Байден АҚШ-Қытай стратегиялық және экономикалық диалогы кезінде сөйлеуде, [[2013 жыл]]ғы шілде, [[Вашингтон]]да|245x245 нүкте]]
[[2012 жыл]]дың желтоқсан айында Байден [[Сэнди Хук бастауыш мектебіндегі атыс]]тан кейін Обама Америка Құрама Штаттарында қару-жарақпен зорлық-зомбылықтың себептерін жою үшін құрған «Қарумен зорлық-зомбылық жөніндегі жұмыс тобы» Мақсатты топты басқарды&lt;ref&gt;{{cite news |title=Obama sets up gun violence task force |first=Leigh Ann |last=Caldwell |url=http://www.cbsnews.com/8301-250_162-57560044/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ |publisher=[[CBS News]] |date=December 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. Осы айдың соңында, ел «фискальды құлдыраудан» құлағанға дейінгі соңғы күндерінде, Байденнің МакКоннелмен қарым-қатынасы тағы екінші рет дәлелденді, себебі екеуі жүргізген келіссөздер 2013 жылдың басында қабылданған америкалық салық төлеушілерге жеңілдіктер туралы заңның қабылдануына әкелді. Бұл Буштың салық жеңілдіктерінің көп бөлігін үнемдеуге мүмкіндік берді, бірақ жоғары табыстың деңгейі көтерілді&lt;ref name=&quot;ap-cliff&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |title=Congress' OK of fiscal cliff deal gives Obama a win, prevents GOP blame for tax boosts |author=Fram, Alan |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[Star Tribune]] |location=Minneapolis |date=January 2, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105020524/http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |archivedate=January 5, 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;.

===Екінші кезең (2013-2017)===
[[Сурет:Vice President Biden Stands With Afghanistan President Ghani and Pakistan Prime Minister Sharif Before Trilateral Meeting on Sidelines of World Economic Forum in Switzerland (24149550459).jpg|thumb|left|Джо Байден 2016 жылы Ауғанстан президенті Ашраф Гани мен Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифпен кездесуінде.|259x259 нүкте]]
Байден 2013 жылғы 20 қаңтардағы таңертеңгілік екінші жартысында сот Соня Сотомайордың төрағалығымен ресми резиденциясында шағын рәсімде (салтанатты рәсім 21 қаңтарда болған) ұлықталды. Ол Sandy Hook Elementary School мектебіндегі атыстан кейін Обаманың әкімшілігі басшылығының тапсырмаларын орындап, қаруды бақылау шараларына қатысты жаңа заңнаманы ұсынды (заңнама қабылданбады).

2013 жылғы қазан айындағы АҚШ-тың федералды үкіметінің 2013 жылы аяқталуын және АҚШ-тың 2013 жылғы қарыздық-төңкеріс дағдарысын шешуге бағытталған «Жалғастырып отырып бөліп беру туралы» Заңының 2014 жылғы қазан айында өтуіне әкелген пікірсайыстар кезінде Байден аз рөл атқарды. Бұның алдында сенаттың көпшілігінің жетекшісі Гарри Рид және басқа да Демократиялық көшбасшылар вице-президентті Конгреспен тікелей келіссөздерден алып тастады, бұл бұрынғы келіссөздер барысында Байден тым көп айтып қойғаннан кейін орын алды.

Байденнің әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы заңы 2013 жылы қайтадан қайта тіркелді. Бұл заң осыған байланысты оқиғаларға, бірінші кезеңде басталған Әйелдер мен қыздарға бойынша Ақ үй кеңесін, сондай-ақ Студенттерді жыныстық қатынастан қорғайтын Ақ үйдің жұмыс тобын құру, 2014 жылғы қаңтарда Байден мен Джерреттің тең төрағалығы ретінде басталды. Байден сексуалдық зорлықта күшті ұстанымға ие. Мысалы, Байден Стэнфорд университетінде сексуалдық зорлық-зомбылықтың құрбаны болған адамға: «Сіз бұл күшіңіздің басқа қылмысқа қарсы тұруыңыз кедергі жасауы мүмкін деп үміттендіңіз». Ол сондай жағдайға заңдылықты енгізді. Нью-Хэмпшир университетінде сөйлеген кезде Байден федералды нұсқауларды шығарды. Ол: «Жоқ, егер сіз ішсеңіз немесе ащы болсаңыз, кереуетте, жатақханада немесе көшеде болсаңыз, ештеңе болмайды. Сіздің ойыңызды өзгертіп қойдыңыз».
[[Сурет:Joe Biden &amp; Ahmet Davutoğlu.jpg|thumb|Байден Түркияның Бас министрі [[Ахмет Дәуітұлы]]мен кездесуінде, 31 желтоқсан 2014 жыл. Байден Күрдтер КЖП-сын «террористік топ» деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/biden-says-kurdish-pkk-is-a-terror-group-plain-and-simple/a-19000607 |title=Biden says Kurdish PKK is a 'terror group plain and simple' |date=January 23, 2016|publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;|302x302 нүкте]]
Ирак [[2014 жыл]]ы тарағаннан кейін, Ирак федерализациясының [[2006 жыл]]ғы Байден-Гелб жоспарына қайта назар аударылды&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858.html | title=Was Joe Biden right? | author=Gerstein, Josh | newspaper=Politico | date=June 13, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nationaljournal.com/magazine/turns-out-joe-biden-was-right-about-dividing-iraq-20140130 | title=Turns Out, Joe Biden Was Right About Dividing Iraq | author=Kitfield, James | magazine=National Journal | date=January 30, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;, кейбір бақылаушылар Байдендікі басында дұрыс болған деп болжады. Байден өз сөзінде АҚШ-тың [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ИЖШИМ]] соңынан&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;/&gt; «тозақтың қақпаларына» баратынын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.csmonitor.com/USA/DC-Decoder/Decoder-Buzz/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it-video | title=Joe Biden vows to chase Islamic State to 'gates of hell.' Does he mean it? | author=Grier, Peter | newspaper=The Christian Science Monitor | date=September 3, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;.

[[2015 жыл]]ға дейін Байден бір әйел мен қыздарға қолдарын қойып, олармен тығыз қарым-қатынаста болған оқиғалар мен басқа да оқиғаларда баспасөз және әлеуметтік медианың назарын аударған. Бір жағдайда, сенатор өзінің қызы туралы: «Жоқ, ол вице-президент жан-жаққа қарайды деп ойламайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newsy.com/videos/biden-gets-too-close-for-comfort-again/ | title=Joe Biden Takes being Biden to New Heights or to New Lows | author=Elizabeth Hagedorn | newspaper=Newsy | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2015/02/17/joe-biden-takes-being-biden-to-new-heights-or-lows/?tid=HP_more | title=Joe Biden takes 'being Biden' to new heights (or depths) | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/02/17/387035292/joe-biden-gets-a-bit-too-close-to-new-secretary-of-defenses-wife | title=Joe Biden Gets A Bit Too Close To New Secretary Of Defense's Wife | author=Peralta, Eyder | publisher=NPR | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.smh.com.au/world/us-vicepresident-joe-biden-in-new-creepy-photo-with-wife-of-defence-secretary-ashton-carter-20150217-13hp6a.html | title=US Vice-President Joe Biden in new 'creepy' photo with wife of Defence Secretary Ashton Carter | author=Visentin, Lisa | newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] | date=February 18, 2015}}&lt;/ref&gt;», - деп мәлімдеді. 2015 жылғы 17 қаңтарда Құпия қызмет агенттері сағат 8:28-де Байденнің Делавер резиденциясының жанындағы қауіпсіздік периметрінен тыс жерде автокөлікке оқ атылғанын естіген&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2015/01/11/coons-my-daughter-doesnt-think-joe-biden-is-creepy/ | title=Coons: My daughter doesn't think Joe Biden is 'creepy' | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=January 11, 2015}}&lt;/ref&gt;, бірақ вице-президент және оның жұбайы Джил үйде болмады. Көлік құралының жылдамдығы жоғары жылдамдықпен шығатынын агент байқаған.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Angie|last=Yack|url=http://www.cnn.com/2015/01/18/politics/joe-biden-delaware-shooting/|title=Delaware shooting occurs near unoccupied Biden home|date=January 18, 2015|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

[[2015 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден Киевтегі көптеген кездесулердің бірінде Украинаның парламентінде АҚШ-тың көмек көрсетуі Украинаға және саяси тұрғыдан келуі туралы сөйледі&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=_x9mT9jfzvw|title=Joe Biden english speech in Ukraine's parliament in Kiev|via= [[YouTube]]|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/vice-president-joe-bidens-dec-8-speech-to-ukraines-parliament-403800.html|title=U.S. Vice President Joe Biden's Dec. 8 speech to Ukraine's parliament (VIDEO, TRANSCRIPT) |publisher= kyivpost.com|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылғы 29 ақпанда Байден 88-Оскар марапаттауында сөйледі. Ол сондай-ақ [[Леди Гага]] туралы айтқан.

[[2016 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]]мен кездесу үшін [[Оттава]]ға барды&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hall|first1=Chris|title=Joe Biden drops in for a visit without any gifts: Chris Hall|url=http://www.cbc.ca/news/politics/joe-biden-visit-ottawa-1.3886370|website=cbcnews.ca|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|accessdate=December 8, 2016|date=December 8, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Джо Байден өзінің екі толық мәлімдемесінде Сенатта ешқашан даусыз дауысқа ие болған жоқ, оны осы айырмашылықпен ең ұзақ қызмет ететін Вице-президент етті.

=== Бо Байденнің өлімі ===
2015 жылы 30 мамырда Байденнің ұлы Бо, бірнеше жыл бойы күрескеннен кейін 46 жасында мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды. Аурудың сипаты мен ауырлығы бұрын-соңды жұртшылыққа ашылмады және Байден ұлына көбірек уақыт жұмсау үшін өзінің қоғамдық кестесін тыныш түрде қысқартты. Бо өзінің қайтыс болған сәтінде фронтранслятор ретінде кеңінен танылған, 2016 жылы Делавэр губернаторлығына Демократиялық кандидатурасын ұсынды. Вице-президент кеңсесі «Байденнің бүкіл отбасы сөздерден тыс қайғырады» деген мәлімдеме жасады&lt;ref name=Kane&gt;{{cite news|last1=Kane|first1=Paul|title=Beau Biden, vice president's son, dies of brain cancer|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2015/05/30/e1ac5a2a-0731-11e5-a428-c984eb077d4e_story.html|newspaper=The Washington Post|date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt;.

== 2016 жылғы президенттік науқан ==
Екінші мерзімі кезінде Байден 2016 жылғы Демократиялық президенттікке кандидатураға ықтимал өтінімге дайындалып жатқаны жиі айтылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/date/durationresult.html?d1=20&amp;m1=11&amp;y1=1942&amp;d2=20&amp;m2=1&amp;y2=2017|title=Calculate duration between two dates – results|work=timeanddate.com}}&lt;/ref&gt; [[2017 жыл]]ғы қаңтарда 74 жасында инаугурация күнінде ол тарихтағы ұлықтау рәсімінде ең егде президент болар еді. Отбасымен бірге көптеген достары мен демеушілері оны 2015 жылдың ортасында науқанға қатысуға ынталандырды және [[Хиллари Клинтон]]ның қолайлылық рейтингі төмендеген кезде, Байденге қайтадан «Байден 2016» жобасының болашағын және PAC жобасын тағы да мұқият қарастырып жатқаны хабарланды.

2015 жылдың аяғында Байден сайлауға түсуге әлі де сенімді емес еді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117|title=Joe Biden still undecided on presidential run|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;. Ол ұлының жақында қайтыс болуы оның эмоционалдық қуатын айтарлықтай сарп еткенін сезінді және: «Ешкім өзінің кім екенін 110% беруге дайын болмаса, бұл кеңсені іздеуге құқығы жоқ» деп айтқан.
[[Сурет:VP Biden with Pence.jpg|thumb|Байден 2016 жылдың 10 қарашасында вице-президент [[Майк Пенс]]пен кездесуінде|260x260 нүкте]]
21 қазанда Раушан бағында әйелі мен Обаманың қасында мінберде сөйлеген сөзінде&lt;ref&gt;{{cite web|title=Comment  Joe Biden Is Not Running For President In 2016|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-president-2016_55f1cefbe4b093be51be0d69|publisher=Huffington Post|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Joe Biden Decides Not to Enter Presidential Race|url=https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;, Байден 2016 жылғы сайлауда Демократтардан Президенттікке кандидатурасын ұсынбау туралы шешім қабылдағанын жариялады. [[2016 жыл]]дың қаңтарында Байден бұл дұрыс шешім екенін растады, бірақ ол «күн сайын» президенттікке үміткер болмағанына өкінетінін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fabian|first1=Jordan|title=Biden regrets not running for president 'every day'|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/265011-biden-regrets-not-running-but-calls-it-right-decision|accessdate=January 12, 2017|work=TheHill|date=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nypost.com/2016/05/11/biden-made-peace-not-running-for-president/|title=Biden has made peace with not running for president|first=Sophia|last=Rosenbaum|date=May 11, 2016|work=[[New York Post]]|accessdate=May 11, 2016}}&lt;/ref&gt;.

2016 жылдың қаңтар айының соңында Байден де, Президент [[Барак Обама]] 2016 жылы өтетін президенттік сайлауда ешқандай үміткерді қолдамады. Байден өзінің Нантукетке баратын жыл сайынғы дәстүрлі Алғыс айту күнін өткізе алмады, оның орнына шетелге барып, бірнеше еуропалық көшбасшылармен кездесті. Ол Мартин О'Мэллимен кездескен кезде, одан бұрын Берн Сандерспен кездесуге уақыт алды. Осы кездесулердің ешқайсысы мақұлдаған деп есептелмеді, өйткені Байден өзінің сұраған кез-келген кандидатпен кездесетінін айтты&lt;ref&gt;Peter Baker and Maggie Haberman - [https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/11/24/a-grieving-joe-biden-skips-thanksgiving-in-nantucket/? &quot;Joe Biden Skips Thanksgiving in Nantucket; Meets With Martin O'Malley,&quot;] ''New York Times'', November 24, 2015. Retrieved November 29, 2015&lt;/ref&gt;.

Барак Обама [[2016 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Хиллари Клинтон]]ды мақұлдаған соң, Байден оны сол күні кейінірек мақұлдады. Байден мен Клинтон 8 шілдеде Скрэнтонда бірге жиналатын болса да, Далластағы өткен полиция қызметкерлерінің күнінің түсірілуіне байланысты Клинтонның келуін болдырмады.

Клинтонды мақұлдағаннан кейін, Байден республикалық президенттікке үміткер [[Дональд Трамп]]тың саясатымен келіспеушілігін ашық жариялады. 20 маусымда Байден Трамптың мұсылмандарды елге кіруіне уақытша тыйым салу туралы, сондай-ақ Құрама Штаттар мен Мексика шекарасы арасындағы қабырға салу туралы ниетін сынға алды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/joe-biden-to-slam-donald-trump-in-speech-monday/|title=Joe Biden slams Donald Trump on wall, Muslim entry ban|date=June 20, 2016|publisher=CBS News|first=Rebecca|last=Shabad}}&lt;/ref&gt;, бұл Трамптың террористердің отбасы мүшелерін азаптауларға немесе өлтіруге қатысты ұсынысымен байланысты америкалық құндылықтарға зиян келтіріп, «біздің қауіпсіздігімізге нұқсан келтіреді» деп жария етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/vice-president-joe-biden-moral-sanders-supporters-vote/story?id=40908315|title=Vice President Joe Biden: 'Moral' Sanders Supporters 'Can't Vote for Trump'|date=July 27, 2016|first=Suzan|last=Clarke}}&lt;/ref&gt;. 26 шілдеде Джордж Стефанопулоспен өткізілген сұхбат барысында Б.Джейменің 2016 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциясында «моральдық және орталықтандырылған» сайлаушылар Трамп үшін дауыс бермейтінін мәлімдеді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/biden-wishes-trump-gym-groping-comments/story?id=42965866|title=Biden Says He Wishes He Could Take Trump 'Behind the Gym' Over Groping Comments|date=October 21, 2016|publisher=ABC|first=Maryalice|last=Parks}}&lt;/ref&gt;. 21-қазанда Байден өз таңдауын жүзеге асырмай-ақ, сол оқу жылында мектепте болғанын қалады. 24-қазанда Байден, егер ол әлі мектепте болмаса, Трамппен ғана күресетін еді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/politics/joe-biden-fight-donald-trump-2016-election/|title=Biden: I would only take Trump behind the gym 'if I were in high school'|date=October 24, 2016|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;, ал келесі күні, 25 қазанда, Трамп «мұны ол жақсы көреді» деп жауап берді.

== Кейінгі іс-шаралар (2017–2019) ==
[[Сурет:Vice President Joe Biden Doug Jones.jpg|thumb|Байден АҚШ Сенаты депутаты Даг Джонспен 2017 жылы қазан айында үгіт жүргізу үсінде|299x299 нүкте]]
Журналистермен отставкаға кетпес бұрын АҚШ Сенатына барған сапарында Байден 2016 жылы 5 желтоқсанда вице-президент қызметінен кеткеннен кейін 2020 жылғы президенттікке ықтимал өтінімдерді жоққа шығарудан бас тартты. Егер ол 2020 жылы сайлауға қатысатын болса&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-citing-hidden-hand-of-fate-joe-biden-1480986947-htmlstory.html |title=Joe Biden wouldn't count out a 2020 run for president. But he was asked in an emotional moment |work=Los Angeles Times |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Memoli, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-presidential-run-2020-2016-12 |title=Joe Biden floats a potential 2020 presidential run |publisher=Business Insider |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Abadi, Mark}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2016/12/05/joe-biden-predicts-he-will-run-for-president-in-2020-adds-that-he-is-not-yet-committed.html |title=Joe Biden predicts he will run for president in 2020, adds that he is not yet 'committed' |work=CNBC |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Wang, Christine}}&lt;/ref&gt;, Байден 77 жаста, ал 2021 жылы инаугурация күнінде 78 жаста болар еді. Ол 7 желтоқсан күні ''The Late Show with Stephen Colbert'' кешкі шоудың пайда болуында өзінің амбивалиясына қатысты тағы да растады, «ешқашан ешқашан деп айтпа» дейді. 2020 жылы президенттікке үміткер емес екенін, сонымен қатар ол сценарийде қайтадан билікке қайта оралмайтынын мойындады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt;. Ол, 2017 жылдың 13 қаңтарында, вице-президенттің өкілеттік мерзімінің аяқталуына бір апта бұрын, ол қатыса алмайтынын айтқан болатын. Алайда, төрт күн өткен соң, 17 қаңтарда ол «қатыса алсам, қатысамын» деп айтты. «Байденге уақыт» деп аталатын саяси іс-қимыл комитеті 2017 жылдың қаңтарында Байденді науқанға шығаруға тырысты.

2017 жылы ол Пенсильвания университетінің Бенжамин Франклин профессоры болып тағайындалды, онда ол сыртқы саясат, дипломатия және ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне назар аударады. Ол сондай-ақ «Қатерлі ісік» күн тәртібін жалғастырады. 2017 жылдың 12 наурызында жыл сайынғы SXSW фестивалінде сөйлеген сөзінде Байден: «Америкадағы жалғыз екі жақты нәрсе - қатерлі ісікке қарсы күрес&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|title=Joe Biden: The fight against cancer is bipartisan|last=O'Brien|first=Sara Ashley|date=March 12, 2017|website=CNNMoney|access-date=March 13, 2017}}&lt;/ref&gt;».

[[Лас-Вегас]]та Невада хедж-қорының 18-мамырдағы сұхбатында Байден Клинтонның сайлауға түсетіне ешқашан сенбегенін айтқан: «Мен оның тамаша кандидат екенін ойладым, мен үлкен үміткер деп ойладым»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/19/politics/joe-biden-hillary-clinton/|title=Joe Biden never thought Hillary Clinton was a very good candidate|date=May 19, 2017|publisher=CNN|first=Chris|last=Cillizza}}&lt;/ref&gt;.

Байден 21 мамырда Колби колледжінің «бірлік пен мақсатқа» оралуын сұрап&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|title=Joe Biden Wants Americans to 'Regain Our Sense of Unity and Purpose'|date=May 21, 2017|publisher=TIME|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527222515/http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|archivedate=May 27, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, бітірушілер алдында сөз сөйледі және үш күннен кейін Гарвард университетінде, Колледждің Класс күнінің салтанатында «болашақтағы қиындықтарды» шешуге қабілетті екендіктерін білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2017/05/25/joe-biden-harvard-speech/|title=Watch Joe Biden's Speech at Harvard|first=Spencer|last=Buell|publisher=Boston Magazine|date=May 25, 2017}}&lt;/ref&gt;.

===Президент Трамп бойынша Пікірлер===
[[Сурет:Joe Biden Receives Presidential Medal of Freedom.jpg|right|300px|thumb|Президент [[Барак Обама]] вице-президент Байденді 2017 жылғы 12 қаңтарда президенттік еркіндік медалімен марапаттады.]]
[[Сурет:LBJ Foundation DIG14140-237 (36777772044).jpg|thumb|Байден, 2017 жылы ЛБЖ президенттік кітапханасында|287x287 нүкте]]
[[2017 жыл]]дың [[30 наурыз]]ында Пенн Байден дипломатия және ғаламдық келіссөздер орталығының жұмысына қатысқан кезде, студент Байденнен президент Трампқа «қандай да бір ақыл-кеңестер беруді» ұсынды, Байден президентке твиттерге жазуды тоқтатуы керек, өйткені ол кеңсеге назар аударғанын айтып жауап берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/326608-joe-biden-to-trump-grow-up-and-stop-tweeting|title=Biden to Trump: 'Grow Up' and 'Stop tweeting'|date=March 30, 2017|first=Taylor|last=Lorenz|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;. [[2017 жыл]]дың [[29 мамыр]]ында сөйлеген сөзінде Филип Д. Мерфидің қауымдық орталық гимназиясында жақтаушыларының жиналысы барысында: «Бізде қорқып жатқан көптеген адамдар бар&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 |title=Biden backs Phil Murphy, says N.J. governor's race 'most important' in nation|first=Ryan|last=Hutchins|date=May 28, 2017|publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;, олар өз қорқыныштарымен қатынасымен ойнайды - және бұл біз үшін сын - біз өзіміз келген адамдардың қорқыныштары мен ұмтылыстарына жеткілікті сөйлеген жоқпыз». 17 маусымда Байден [[Голливуд]]та Флорида Демократиялық партиясының қаражат жинау кешінде сөйлеген сөзінде Байден «бұл штат бүгін америкалық арасында танымал емес» деп болжады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/politics-government/article156812854.html|title='We are better than this,' impassioned Biden tells Florida Democrats|date=June 17, 2017|publisher=Miami Herald|first1=Patricia |last1=Mazzei|first2=Martin|last2=Vassolo}}&lt;/ref&gt;.

===Климаттық өзгеріс===
[[2017 жыл]]дың [[2 мамыр]]ында [[Калифорния]] штатындағы [[Сан-Диего]]да Денсаулық сақтауға «Ми шабуылы» конференциясында сөз сөйлеген Байден «мемлекеттік басқарудан кеткенін» жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://fortune.com/2017/05/03/joe-biden-trump-cancer-drug-prices/|title=Joe Biden on His New Cancer Initiative, Drug Prices, and Donald Trump|publisher=Fortune|date=May 3, 2017|first=Sy|last=Mukherjee}}&lt;/ref&gt;. 31 мамырда Байден климаттың өзгеруі «болашағымыз үшін экзистенциалды қауіп» екенін және Париж келісімінде қалу «балаларымызды және жаһандық көшбасшылықты қорғаудың ең жақсы жолы» екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership|title=Biden: Paris deal 'best way to protect' US leadership|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=May 31, 2017}}&lt;/ref&gt;. Келесі күні президент Трамп Америка Құрама Штаттарын Париж келісімінен шығатынын жариялағаннан кейін,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/policy/energy-environment/335995-biden-says-paris-climate-deal-exit-imperils-national-security |title=Biden: Paris climate deal exit 'imperils' national security|first=Morgan|last=Chalfant|date=June 1, 2017|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;, Байден «таңдау АҚШ қауіпсіздігіне және біздің таза энергетикалық болашаққа ие болу қабілетімізге нұқсан келтіреді» деп жазды. 7 маусымда [[Грекия]]ның [[Афины]]дағы Concordia Europe саммитінде сөз сөйлеген Байден Париж келісіміне сілтеме жасай отырып, «Америка халқының көпшілігі президент қабылдаған шешіммен келіспейді» деді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|title=Biden: Trump at odds with most Americans on climate change|publisher=ABC News|date=June 7, 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608020347/http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|archivedate=June 8, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;.

====Денсаулық сақтау====
[[2017 жыл]]ы [[22 наурыз]]да Байден республикалық денсаулық сақтау саласындағы заң жобасын, ол Трамп-тың инаугурациясынан кейінгі Capitol Hill-де алғаш рет пайда болған төменгі класстар денсаулығы пайдасы үшін қолданылған шамамен 1 трлн-дық «салық заңы» деп атады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/03/22/joe-biden-says-republican-health-care-giveaway-rich/99502082/|title=Joe Biden says Republican health care is a giveaway to the rich|first=Nicole|last=Gaudiano|publisher=USA Today|date=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt;. 4 мамырда Өкілдер палатасы Американың денсаулық сақтау туралы заңына дауыс бергеннен кейін, Байден «конгресстің ұятына айналған күн» деп жазды. 24 маусымда Сенат республикашылдарының алдында америкалық денсаулық сақтау туралы заң жобасын таныстыру кезінде бір күн бұрын&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/hillary-clinton-joe-biden-slam-house-republicans-for-passing-ahca-2017-5 |title='Day of shame': Hillary Clinton and Joe Biden slammed the GOP for passing health care bill|date=May 4, 2017|first=Mark|last=Abadi|publisher=Business Insider}}&lt;/ref&gt;, Байден «бұл мүлдем денсаулық сақтау туралы емес, байлықты беру туралы емес, бұл корпорациялар туралы». «28 шілдеде, денсаулықты сақтау жөніндегі Сенаттың республикандық заң жобасына жауап ретінде, Байден былай деп жазды: «Миллиондаған адамның денсаулығын қорғауға тырысқандардың барлығына рақмет»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/344330-biden-thanks-gop-healthcare-bill-opponents-after-skinny|title=Biden thanks GOP healthcare bill opponents after skinny ObamaCare repeal failure|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=July 28, 2017}}&lt;/ref&gt;.

==== Иммиграция ====
[[2017 жыл]]ғы [[5 қыркүйек]]те Бас прокурор Джеф Сессионс Трамп әкімшілігінің келіп жатқан балалар туралы кейінге қалдырылған іс-қимылдарды қалпына келтіргенін жариялағаннан кейін, Байден былай деп жазды: «Ата-анасы әкелген бұл балалардың мұнда келуге таңдауы болмады. Енді олар ешқашан таныс емес елдерге жіберіледі. Қатыгез. Америка емес.»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/business-a-lobbying/349235-biden-trumps-dreamer-decision-cruel|title=Biden: Trump's DACA decision 'cruel'|first=Rafael|last=Bernal|publisher=The Hill|date=September 5, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== 2020 президенттік сайлау ==
{{Толық мақала|2020 АҚШ президент сайлауы}}
[[Сурет:Joe Biden kickoff rally May 2019.jpg|thumb|right|Байден [[Филадельфия]]дағы президенттік митингте, мамыр 2019]]
[[Сурет:Joe Biden (48548319421).jpg|thumb|Байденнің 2020 жылғы президенттік кампаниясы, Айова, 2019 жылғы тамыз]]
=== Болжау және хабарлау ===
2016 - 2019 жылдар аралығында Байденді әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ықтимал кандидат ретінде атап өтті. Байден де өз сөзінде [[Бейкоммерциялық ұйым|бұқаралық ақпарат]] құралдарымен өз кандидатурасын [[Дональд Трамп]]тың [[2020 жыл]]ға қарсы демократиялық кандидат бойынша ықтимал үміткер ретінде атап өтті. Ол [[2018 жыл]]ы [[17 шілде]]де [[Колумбия]]дағы [[Богота]] қаласында өткен форумға [[2019 жыл]]дың қаңтарына ресми түрде кандидатураны жариялау туралы шешім қабылдағаны туралы мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=2018-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

===Науқан===
2019 жылғы 4 ақпанда&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=July 18, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The Atlantic]]'' тілшісі Эдвард-Исаак Довере Байден «иә» деп айтуға өте жақын «деп жазды,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt; бірақ оған жақын кейбіреулер 2016 жылы жасаған сияқты оның соңғы минутта жүрегі өзгереді деп қорықты. Довер Байден әсеріне алаңдайтынын айтты. Басқа президенттік сайлауы жарияланатын және әлеуетті кандидаттармен салыстырғанда оның отбасы мен беделіне, сондай-ақ оның жасы мен салыстырмалы центризмі туралы күрес пен түсінік жинауға мүмкіндік беруі мүмкін. Керісінше, оның «міндет сезімі», Трамптың президенттік кезіндегі ренжісі,&lt;ref name=17March2019&gt;{{Cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-47601121|title=Joe Biden says he's running in 2020 — then corrects himself|work=BBC|date=March 17, 2019|quote=Joe Biden appeared to announce his candidacy for the 2020 US election, before immediately correcting himself.}}&lt;/ref&gt; басқа демократиялық үміткерлердің арасында сыртқы саяси тәжірибенің жоқтығы және оның партияда «көпір құрылысының прогрессивтілігін» қолдауға деген ұмтылысы оны басқаруға итермелейтін факторлар деп айтылды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html |title=Former vice president Joe Biden jumps into White House race |last=Scherer |first=Michael |date=April 25, 2019 |work=The Washington Post |access-date=April 25, 2019 |last2=Wagner |first2=John}}&lt;/ref&gt; 2019 жылы наурызда ол өзінің сайлауға түсетінін мәлімдеді, сайып келгенде, 2019 жылғы 25 сәуірде науқанын бастады. 2019 жылғы мамырда Байден Филадельфияны (Пенсильвания) өзінің 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауалды штабы етіп сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.philly.com/news/joe-biden-2020-presidential-campaign-philadelphia-headquarters-20190516.html|title=Joe Biden chooses Philadelphia for 2020 presidential campaign headquarters|author=Jonathan Tamari|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=May 16, 2019|accessdate=May 17, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2019 жыл]]дың 18 маусымында демеушілермен болған кездесуде, Байден өзінің ең күшті жақтарының бірі «адамдарды жақындастыру» екенін айтты және мысал ретінде екі сегрегационист сенатор Джеймс Истланд және Герман Талмаджбен қарым-қатынасына тоқталды. Оңтүстік сызықты көрсете отырып, Байден: «Мен Джеймс О. Истландпен&lt;ref name=&quot;segregation1&quot;&gt;{{cite news |last1=Detrow |first1=Scott |title=Democrats Blast Biden For Recalling 'Civil' Relationship With Segregationists |url=https://www.npr.org/2019/06/19/734103488/democrats-blast-biden-for-recalling-civil-relationship-with-segregationists |accessdate=19 June 2019 |publisher=National Public Radio |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;segregation2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cammarata |first1=Sarah |title=Biden faces backlash for citing his work with two segregationists as a sign of 'civility' |url=https://www.politico.com/story/2019/06/19/joe-biden-segregationist-senators-1370223 |accessdate=19 June 2019 |publisher=Politico |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; бірге жиналыста болдым. «Ол мені ешқашан «бала» деп атаған жоқ; ол мені әрдайым «ұлым» деп атады». Нью-Джерси сенаторы Кори Букер көптеген демократтардың бірі болып, Байден ескертпелерін сынға алды, «сіз қара жігіттерді «ұл» деп атайтынын әзілдемеңіз» деп мәлімдеме жасады. «Джеймс О. Истланд сияқты адамдар ақтардың үстемдігін сақтап қалу және қара америкалықтарды біздің адамшылығымыздан айыру үшін осындай сөздерді және олармен бірге жүретін нәсілшілдік саясатты қолданды». Жауап ретінде Байден «ұл» деген сөзді нәсілдік тұрғыда пайдаланудың мәні жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bradner |first1=Eric |last2=Saenz |first2=Arlette |title=Biden says he didn't intend to use term 'boy' in offensive context |url=https://edition.cnn.com/2019/06/22/politics/joe-biden-boy-segregationists-controversy-cory-booker/index.html |accessdate=August 28, 2019 |work=CNN |date=June 23, 2019}}&lt;/ref&gt;

Президенттік алғашқы демократиялық пікірсайыс кезінде [[Камала Харрис]] Байден өзінің сегреционистік сенаторлармен жасаған жұмысы туралы және оның қара балаларды біріктірілген мектептерге баруға мүмкіндік беретін десегрегациялық автобустарға деген бұрынғы қарсылығы сияқты пікірлері үшін сынға алды. Байден пікірсайыс нәтижелері үшін кеңінен сынға түсіп,&lt;ref name=&quot;Caputo&quot;&gt;{{cite news |last1=Caputo |first1=Marc |title=We talked to experts on aging about the 2020 field. Here's what they told us. |url=https://www.politico.com/story/2019/08/20/joe-biden-old-age-1468635 |accessdate=August 27, 2019 |work=Politico |date=August 20, 2019}}&lt;/ref&gt; оны қолдау 10 ұпайға төмендеді.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Flegenheimer |first1=Matt |last2=Burns |first2=Alexander |title=Kamala Harris Makes the Case That Joe Biden Should Pass That Torch to Her |url=https://www.nytimes.com/2019/06/27/us/politics/kamala-harris-busing-joe-biden.html |website=The New York Times |date=June 27, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Biden's Support Slipped 10 Points After Debates, Poll Shows |url=https://time.com/5617826/primary-debate-biden-harris-poll-slips-10/ |work=Time |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Morin |first1=Rebecca |title=Thursday Democratic debate: Who were the winners and losers |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2019/06/28/democratic-debate-2019-night-2-winners-and-losers/1590319001/ |website=USA Today |date=June 28, 2019}}&lt;/ref&gt; Президент Трамп Байденді қорғап, Харристің Байденмен пікірталасы үшін «тым көп мақтау» алғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump defends Biden after Democratic debate, says Harris got 'too much credit' |url=https://www.nbcnews.com/politics/2020-election/trump-defends-biden-after-democratic-debate-says-harris-got-too-n1024906 |publisher=NBC News |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;

Байден «ауызша қобалжулардың» тарихы оның жасына байланысты болуы мүмкін деп ұсынылған. [[2018 жыл]]ы Байден өзін «жаңсақтық машинасы» деді, бірақ Трамп бұл салыстырумен келіспеді, оның жаңсақтыққа бейімділігі «шындықты айта алмайтын жігітке қарағанда керемет нәрсе» деп айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saenz |first1=Arlette |title=Joe Biden believes he is the 'most qualified person in the country to be president' |url=https://edition.cnn.com/2018/12/04/politics/joe-biden-most-qualified-person-president-2020/index.html |accessdate=27 August 2019 |work=CNN |date=December 4, 2018}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 26 тамызда Байден қайшылықты астыртын сөйледі. Сол күні ол [[Дартмут университеті]]де сөйлеген сөзді тыңдап, азғантай қателіктер жібергеннен кейін жиналған баспасөзге тіке қарап: «Мен анық айтқым келеді: мен жынды емеспін» деді.&lt;ref name=&quot;HookMehta&quot;&gt;{{cite news |last1=Mehta |first1=Seema |last2=Hook |first2=Janet |title=The promise and peril of Joe Biden's front-runner campaign |url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-08-25/the-promise-and-peril-of-joe-bidens-frontrunner-campaign |accessdate=August 28, 2019 |work=Los Angeles Times |date=August 26, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Braun |first=Stephen |url=https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |title=Biden cancer nonprofit suspends operations indefinitely |work=[[Associated Press]] |date=2019-07-15 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715151134/https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |archivedate=2019-07-15 |accessdate=2019-07-16 }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 15 шілдеде «Байден ісікке қарсы бастама» коммерциялық емес ұйымы қор жақын арада жұмысын тоқтататынын хабарлады. Байден мен оның әйелі сәуір айында 2020 жылғы президенттік науқанды бастамас бұрын этикалық сақтық шарасы ретінде бұл бастамадан бас тартты.

2019 жылғы қыркүйекте президент Трамп [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленськийге]] Байден мен оның ұлы Хантер Байден 2019 жылы 25 шілдеде Трамп пен Зеленський арасындағы телефон қоңырауына қатысты әшкерелеу есебі туралы хабарға байланысты заңсыз іс жасағанын тергеу үшін қысым көрсеткені туралы хабарланды.&lt;ref name=&quot;pressure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html|title=Ukraine Pressured on U.S. Political Investigations|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2019-09-20|work=The New York Times|access-date=2019-09-20|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Айыптаулар, 2019 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша Байдендер тарапынан ешқандай заң бұзушылықтың дәлелі жоқ. Бұл Байдендерді тергеуге итермелеуі БАҚ Байденнің президенттіктен кету мүмкіндігіне нұқсан келтіру әрекеті ретінде түсіндірді, нәтижесінде үлкен саяси жанжал және Трампқа импичмент туралы тергеу басталды.

== АҚШ [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]] ==
[[Сурет:President Biden taking oath of office (cropped).png|thumb|right|200px|Байден президент ретінде ант беріп 21 қаңтар 2021]]
Байден 2021 жылы 20 қаңтарда Құрама Штаттардың 46-президенті ретінде [[Джо Байденің ұлықтауы|ұлықталды]]. 78 жасында ол осы қызметке кіріскен ең жасы үлкен адам. Ол екінші [[Католик шіркеуі|католик]] президент ([[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннедиден]] кейін) және туған жері [[Делавэр]] болатын алғашқы президент&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/djo-bayden-aksh-prezident-boldyi-ulyiktau-rasmnde-aytkan-soz-317901/ Джо Байден АҚШ президенті болды. Ұлықтау рәсімінде айтқан сөзі 21.01.2021]&lt;/ref&gt;.

Өзінің бірінші жұмыс күнінде Байден федералдық меншікке қатысты бетперде талаптарын, Париж климат келісіміне қайта қосылуды, [[Мексика]]мен шекарада ұлттық төтенше жағдай режимін тоқтатуды және үкіметті [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на қайта қосылуға бағыттайтын атқарушы бұйрықтарға қол қойды.

== Марапаттары ==
=== Амеркандық ===
* Эллис аралының құрметті медалі (1992)
* 2017 жылғы Президенттік Бостандық медалі. Азаматтықтар үшін жоғары мемлекеттік награда

=== Шетелдік ===
* І дәрежелі Мәриям жері кресті (2004, [[Эстония]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden|title=Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk|publisher=[[Президент Эстонии]]|date=5 февраля 2004|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Пакистанның жұлдызымен ордені (2009, [[Пәкістан]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-holds-talks-with-pakistani-leaders/|title=Biden Holds Talks With Pakistani Leaders|publisher={{нп5|CBS News|CBS News|en|CBS News}}|date=9 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://nation.com.pk/politics/10-Jan-2009/hilalipakistan-conferred-on-us-vpelect|title=Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect|publisher={{нп5|The Nation (Пакистан)|The Nation|en|The Nation (Pakistan)}}|date=10 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Стивен Джорджтың Жеңіс құрметіне орден (2009, [[Грузия]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html|title=Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon|publisher={{нп5|The Georgian Times|The Georgian Times|en|The Georgian Times}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო|publisher={{нп5|Первый канал (Грузия)|Первый канал|en|First Channel (Georgian TV channel)}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/1832358.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში|publisher=[[Радио Свобода]]|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* II дәрежелі үш жұлдыз (2011, [[Латвия]]) ордені&lt;ref&gt;{{cw|url=http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|title=Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā|publisher=[[Латвия Президенті]]|date=1 апреля 2011|accessdate=5 октября 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006012655/http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|archivedate=2017-10-06|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* Ирактың Міндеті медалі (2011, [[Ирак]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.dvidshub.net/news/80810/iraqi-government-honors-commitment-american-service-members|title=Iraqi Government honors commitment of American service members|publisher={{нп5|Defense Video &amp; Imagery Distribution System|DVIDS|en|Defense Video &amp; Imagery Distribution System}}|date=1 желтоқсан 2011|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Еркіндік ордені (2017, [[Украина]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.president.gov.ua/documents/2502017-22442|title=Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»|publisher=[[Украина Президенті]]|date=23 августа 2017|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Мемуарлар ===
* Джо Байден «Мені уәде еткенде, әкем» (2017)&lt;ref&gt;[https://mobile.nytimes.com/2017/11/13/books/review-joe-biden-promise-me-dad-memoir.html In Joe Biden’s Memoir, Private Grief and Its Effect on a Public Life]&lt;/ref&gt;.

{{commons}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{АҚШ Вице-президенттері}}
{{АҚШ Президенттері}}
{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}}

[[Санат:Скрэнтонда туғандар (Пенсильвания)]]
[[Санат:АҚШ вице-президенттері]]
[[Санат:АҚШ президенттері]]</text>
      <sha1>r7g6iqga6lm7rn3pas5p3aqvu6j76ho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623365</id>
      <parentid>3623364</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ Орфографиялық қате түзетілді</comment>
      <origin>3623365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248747" sha1="6elaqby2conqo2y0mwphwquj9wdoxax" xml:space="preserve">{{Грамматикасы тексерілсін}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі        = Джо Байден
|түс                  = мемлекет басшысы
|Шынайы есімі         = {{lang-en|Joe Biden}}
|Суреті               = Joe Biden presidential portrait.jpg
|Сурет ені            = 
|Атауы                = Ресми портреті, 2021
|Титулы               = [[Америка Құрама Штаттары| АҚШ-тың]] [[АҚШ президенті|46-президенті]]
|Ту                   = Seal of the President of the United States.svg
|Ту2                  = Flag of the President of the United States.svg
|Басқара бастады      = 20 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады    = 20 қаңтар 2025
|Вице-президент       = [[Камала Харрис]]
|Ізашары              = [[Дональд Трамп]]
|Ізбасары             = [[Дональд Трамп]]
|Титулы_2             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 47-[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]] 
|Реті_2               = 47
|Ту_2                 = Seal of the Vice President of the United States.svg
|Ту2_2                = Flag of the Vice President of the United States.svg
|Басқара бастады_2    = 20 қаңтар 2009
|Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2017
|Президент_2          = [[Барак Обама]]
|Ізашары_2            = [[Дик Чейни]]
|Ізбасары_2           = [[Майк Пенс]]
|Титулы_3             = [[АҚШ Сенаты]]ның сыртқы саясат комитеті төрағасы
|Ту_3                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_3                = Flag of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_3    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_3  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_3            = [[Ричард Лугар]]
|Ізбасары_3           = [[Джон Керри]]
|Титулы_4             =
|Ту_4                 =
|Ту2_4                = 
|Басқара бастады_4    = 6 маусым 2001
|Басқаруын аяқтады_4  = 3 қаңтар 2003
|Ізашары_4            = [[Джесси Хелмс]]
|Ізбасары_4           = [[Ричард Лугар]]
|Титулы_5             = [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]]
|Ту_5                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_5                = Flag of Delaware.svg
|Басқара бастады_5    = 3 қаңтар 1973
|Басқаруын аяқтады_5  = 15 қаңтар 2009
|Ізашары_5            = Джеймс Боггс
|Ізбасары_5           = Тед Кауфман
|Титулы_6             = Халықаралық есірткіге қарсы күрес басқармасының төрағасы
|Ту_6                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_6                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_6    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_6  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_6            = [[Чарльз Грассли]]
|Ізбасары_6           = [[Диана Файнштеин]]
|Титулы_7             = Сенат Төрешілерінің Комитеті Төрағасы
|Ту_7                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_7                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_7    = 3 қаңтар 1987
|Басқаруын аяқтады_7  = 3 қаңтар 1995
|Ізашары_7            = [[Стром Термонд]]
|Ізбасары_7           = [[Диана Файнштеин]]
|Туған күні           = 20.11.1942
|Туған жері           = {{туғанжері|Скрантон (Пенсильвания){{!}}Скрантон|Скрантонда (Пенсильвания)}}, [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Партиясы             = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]] (1969–)&lt;br&gt;[[Партиясыз]] (–1969)
|Жұбайы               = {{Unbulleted list
 |{{marriage|[[Нейлия Байден]]|1966|1972|reason=died}}
 |{{marriage|[[Джилл Байден]]|1973}}
}}
|Династия             = [[Джо Байден жанұясы|Байдендер]]
|Діні                 = [[католицизм]]
|Балалары             = {{hlist|[[Бо Байден|Бо]]|[[Хантер Байден|Хантер]]|Наоми|[[Эшли Байден|Эшли]]}}
|Білімі               = 1) [[Делавэр университеті]]&lt;br /&gt;2) [[Сиракуз университеті]]
|Сайты                = [https://joebiden.com/ Сайлауалды бағдарламасының сайты]&lt;br&gt;[https://bidenwhitehouse.archives.gov/administration/president-biden/ Ақ Үй сайтының мұрағаты]
|Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Азаттық президенттік медалі}}
  |{{Эллис аралының құрмет медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Азаттық ордені (Украина)}}
  |{{2 дәрежелі Үш жұлдыз ордені}}
  |{{Шынжырлы Ұлы Витаутас ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ұлы Витаутас орденінің үлкен командорлық кресті}}
  |{{Ұлы Литвалық кінәз Гядиминас орденінің гранд-офицері}}
  |{{1 дәрежелі Мария жері крестінің ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Черногория Үлкен жұлдызының ордені}}
  |{{Бостандық ордені (Косово)}}
  |{{Еңбегі үшін президенттік медалі (Косово)}}
}}
{{Қатар
  |{{Әулие Георгий атындағы Жеңіс ордені}}
  |{{Президенттік медаль (Израиль)}}
  |{{2 дәрежелі Пәкістан ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ирак алдындағы міндеттемелер медалі}}
  |{{Бояка орденінің үлкен кресті}}
}}
|Қолтаңбасы           = Joe Biden signature.svg
|Commons              = Joe Biden
}}
'''Кіші Джозеф «Джо» Робинетт Байден''' ({{lang-en|Joseph &quot;Joe&quot; Robinette Biden, Jr.}}; [[20 қараша]] [[1942 жыл]], [[Скрантон]], [[Пенсильвания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] саясаткер, заңгер, 2021 жылдан 2025 жылға дейінгі Америка Құрама Штаттарының [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]]. [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның мүшесі болған Байден 2009–2017 жылдары [[Барак Обама]] әкімшілігінде елдің 47-ші [[АҚШ вице-президенті|вице-президенті]] және 1973–2009 жылдары [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]] болған.

== Өмірбаяны ==
Байден 1942 жылы [[Пенсильвания]] штатының [[Скрантон]] қаласында дүниеге келді. Отбасы [[Делавэр]]ге көшкенге дейін 10 жыл сонда тұрды. 1969 жылы қорғаушы атанып, [[1970 жыл]]ы [[Нью Кастл (Кентукки)|Нью-Кастл]] округінің кеңесіне сайланды. Ол 1972 жылы [[Сенат|Сенатқа]] алғаш рет сайланып, америкалық тарихта алтыншы — ең жас сенатор атанды. Байден [[Конгресс|Конгресстің]] жоғарғы палатасына алты рет сайланды, '''2009''' жылы вице-президент болу үшін Сенаттағы орын босағанда, ол сол кездің Сенат қызмет өтілі бойынша төртінші басшысы болды. Ол ұзақ уақыт бойы сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі және төрағасы болған. '''1991''' жылы [[Шығанақ соғысы|Парсы шығанағындағы]] соғысқа қарсы болды, бірақ 1994 және 1995 жылдары [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[НАТО]]-ның босниялық соғысқа араласуын қолдады. Ол 2002 жылы Ирак соғысының пайдасына рұқсат беретін қарарға дауыс берді, бірақ 2007 жылы америкалық әскерлердің күшеюіне қарсы болған. Ол сондай-ақ Сенат сот төрелігі комитетінің төрағасы болды, есірткі саясатына қатысты мәселелермен айналысып, қылмыстың алдын алу және азаматтық бостандықтарға қатысты. Сонымен қатар қылмыстың күшейтілуі мен құқық қорғау актілерін және «Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы» заңды құру бойынша заңнамалық топты басқарды. Роберт Борк және Кларенс Томас АҚШ-тың Жоғарғы сотында дау тудырған кезде сот төрелігі комитетіне төрағалық жасады.

Байден 1988 және 2008 жылдары [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] атынан Президент праймеризіне сәтсіз ұмтылды, екі мәрте нашар нәтижелерден кейін кандидатурасын алып тастады. 2008 жылы өткізілген президенттік сайлауда [[Барак Обама]] Байденді өзінің үгіт-насихатындағы әріптесі етіп сайлады. Обаманың әкімшілігінде [[вице-президент]] ретінде, Байден үлкен рецессияға қарсы бағытталған инфрақұрылымдық шығыстарды қадағалап, 2011 жылы америкалық әскерлер шығарылғанға дейін [[Ирак|Иракқа]] қатысты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] саясатын қалыптастыруға атсалысты. Конгресстік [[Республикалық партия (АҚШ)|республиканшылдармен]] келіссөз жүргізу қабілеті Обаманың әкімшілігіне 2010 жылы салықты жеңілдіктуге, жұмыссыздықтың өсуін тоқтату және «Жұмыспен қамту туралы акт» сияқты заңдарды қабылдауға көмектесті, ол осы жылдың қарыздық шегі дағдарысын шешіп, 2012 жылы америкалық салық төлеушілердің жеңілдетілген актілерін жасауға, жақындап келе жатқан «фискалдық жартаcқа» қатысты. Байденге Обаманың 2011 жылғы әскери миссияны мақұлдағаны туралы кеңесі, [[Усама бен Ладен|Усама бен Ладеннің]] өліміне алып келді, бірақ олар бұл туралы дауласқан&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/21/us/politics/joe-biden-osama-bin-laden.html|title=Biden Says He Didn’t Oppose Raid That Killed Bin Laden|last=Harris|first=Gardiner|date=October 20, 2015|work=New York Times|access-date=2018-10-28|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;. Обама мен Байден 2012 жылы қайта сайланып, республикандық бизнесмен Митт Ромни мен Пол Райанды жеңді.

Байден 2015 жылдың қазан айында бірнеше айдан кейін болатын 2016 жылғы сайлауға төрағалық етпейтінін мәлімдеді. [[Хиллари Клинтон]]ның [[Дональд Трамп]]тан жеңілгеннен кейін, желтоқсанда, Байден 2020 жылы президенттікке әлеуетті үміткер екенін жоққа шығармайтынын айтты. Ол 2017 жылдың қаңтарында ол жүгірмейтінін айтты, бірнеше күн өткеннен кейін әлеуетті өтінімге жол бермей бас тартты. 2018 жылғы қазаннан бастап&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/01/us/politics/biden-2020-anita-hill-kavanaugh.html|title=Biden Is Preparing for 2020. Can He Overcome the Hill-Thomas Hearings?|last=Burns|first=Alexander|date=October 1, 2018|work=The New York Times|access-date=2018-10-18|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;, Байденнің президент лауазымына белсенді қатысқаны туралы айтылды және [[CNN]] сауалнамасы оны басқа ықтимал Демократиялық Президенттік үміткерлердің тізімінде ең танымал деп таныды. Президент [[Барак Обама|Обаманың]] 2017 жылғы қаңтардағы соңғы актілерінің бірінде Байденге Президенттік Бостандық медалі сыйлығын береді. Байден өз қызметінен кеткеннен кейін, [[Пенсильвания университеті|Пенсильвания Университетінің]] профессорлық-оқытушылар құрамына кірді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/us/politics/joe-biden-presidential-medal-freedom.html|title=Obama Surprises Joe Biden With Presidential Medal of Freedom|last=Shear|first=Michael D.|date=January 12, 2017|work=The New York Times|access-date=2018-10-24|language=en}}&lt;/ref&gt;, онда ол [[Бенджамин Франклин|Бенжамин Франклин]] Президент тәжірибесінің профессоры болып қызмет етті&lt;ref name=&quot;BidenUPenn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |title=Here's what Joe Biden will do after 8 years as vice president |last=Berke |first=Jeremy |date=February 7, 2017 |website=businessinsider.com |publisher=Business Insider |access-date=February 8, 2017 |quote=}}&lt;/ref&gt;.

== Жастық шағы ==
[[Сурет:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|thumb|right|205x205px|Джилл мен Джо Байденнің алғашқы фотосуреті]]
Байден 1942 жылы [[20 қараша]]да, [[Пенсильвания]] штатындағы [[Скрантон]] Сент-Мари ауруханасында, Кэтрин Евгения Байден (қыз күнінде Финнеган)&lt;ref name=&quot;ap010810&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.witn.com/home/headlines/81062772.html | title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92 | author=Chase, Randall | agency=Associated Press | publisher=[[WITN-TV]] | date=January 9, 2010 }}&lt;/ref&gt; мен Джозеф Робинетт Байден кішінің отбасында туған.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&amp;s_site=philly&amp;p_multi=PI&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D | title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator | newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] | date=September 3, 2002 | page=B4 | format=fee required}}&lt;/ref&gt;. Анасы туған жері [[Ирландия|Ирландиядан]], шыққан тамыры әртүрлі түрде айтылатын Лаут (графтығы)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/joe-bidens-irish-roots_b_1641678.html|title=Joe Biden's Irish Roots|last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak|publisher=[[Huffington Post]]|date=July 2, 2012|accessdate=December 6, 2012}}&lt;/ref&gt; немесе [[Дерри|Дерри (графтығы)]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-14048948.html |title=Number two Biden has a history over Irish debate |work=[[The Belfast Telegraph]] |date=November 9, 2008 | accessdate=January 22, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot; /&gt; деп аталатын жер. Ата-әжесі, Мэри Элизабет (Робинетт) және [[Мэриленд]] штатындағы [[Балтимор]]дан мұнай кәсіпкері Джозеф Хайден Байден, ата-тектері [[Ағылшындар|ағылшын]], [[Француздар|француз]] және [[Ирландықтар|ирландтықтар]].&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot;&gt;Witcover, ''Joe Biden'', p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/ | title=Joey From Scranton – Vice President Biden's Irish Roots | magazine=[[Irish America (magazine)|Irish America]] | date=April–May 2013 |last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak}}&lt;/ref&gt; Әкесі жағынан арғы атасы Уильям Байден [[Англия|Англияның]] Сассекс қаласында дүниеге келген және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] қоныс аударған. Анасы жағынан атасының үлкен атасы Эдвард Френсис Блейвит&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |title=Vice President Joe Biden Discusses American Innovation |author=Gehman, Geoff |publisher=[[Lafayette College]] |date=May 3, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202110137/http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |archivedate=February 2, 2014 }}&lt;/ref&gt;, [[Пенсильвания]] штатының Сенатының мүшесі болған&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |title=Remembering his roots |author=Krawczeniuk, Borys |newspaper=[[The Times-Tribune (Scranton)|The Times-Tribune]] |date=August 24, 2008 |accessdate=January 21, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406014842/http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |archivedate=April 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

Байденнің әкесі бұрын байқуатты өмір сүрген еді, бірақ ұлы туылған сәт бірнеше рет бизнеске кері әсерін тигізді. Бірнеше жыл бойы отбасы Байденнің әжесімен, Финнегануспен бірге тұруға мәжбүр болды. Скрэнтон ауданы 1950 жылдардың кезінде экономикалық құлдырады.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | title=Father's Tough Life an Inspiration for Biden | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 23, 2008 | accessdate=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байденнің әкесі жеткілікті жұмыс таба алмады. 1953 жылы Байден отбасы Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы үйге көшкенге дейін бірнеше жыл өмір сүрген Делавэр штатындағы Клэймондағы пәтерге көшіп келді&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html |title=Biden's Scranton childhood left lasting impression | author=Rubinkam, Michael | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] | date=August 27, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джо Байден кіші, содан кейін ұсталған автомобильдерді сатушы ретінде көп табыс тапты және отбасының жағдайы орта классқа жатты.&lt;ref name=nyt-father/&gt;&lt;ref name=tnj092808&gt;{{cite news |title=Biden was the stuttering kid who wanted the ball |author=Frank, Martin |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 28, 2008 |page=D.1  |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS }}&lt;!--original URL not available; current URL is the archiveurl with an archivedate c. October 2008--&gt;&lt;/ref&gt; Байден Клеймонт қаласындағы Архимерия академиясына оқыды, онда орта мектептің бейсбол командасында қорғаушысы/қабылдаушысы болған; ол өзінің жетістіктерімен команданы, жеңіліске ұшырағанға дейін, маусымдық ойынға жетуге көмектескен. Осы жылдар ішінде, ол Уильмингтон театрында анти-сегрегацияға қатысқан. Оның академиялық дәрежеде үлгерімі орташадан жоғары, студенттер арасында тумысынан көшбасшы болып саналды, және онда бастауыш және жоғары мектеп жылдарында сынып президенті болып сайланды. Бұны 1961 жылы бітірді.

Ол 1965 жылы Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алып, тарих және саясаттану саласындағы қос дипломмен, 688 сабақтың 506 сабағын бітірді. Сыныптастары оның шеберлігіне тәнті болатын және бірінші курс футбол командасының жартылай қорғаушы болып ойнады. 1964 жылы [[Багам аралдары]]нда көктемгі демалыс кезінде, Сиракузс университетіне түскен, Нейлия Хантермен танысып, [[Нью-Йорк]] штатының Сканеэтелес қаласындағы шіркеуде үйленеді&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html |title=Biden Campaigning With Ease After Hardships |author=Bumiller, Elisabeth |newspaper=[[The New York Times]] |date=December 14, 2007 |accessdate=September 13, 2008 |authorlink=Elisabeth Bumiller }}&lt;/ref&gt;. Ол 30 жасында сенатор болуға, одан кейін президент болуға ниет білдіреді. Ол мини футболдан футбол командасына ойнауға жарты жылдық жоспарын төмендетіп, оған байыпты қарайды, бұл оған көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді.

Содан кейін ол Сиракуз университетінің заң колледжіне түседі&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4D91F3CF931A1575AC0A961948260 |title= Biden Admits Errors and Criticizes Latest Report |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 22, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, академиялық қосымша көмек пен қаржылық қажеттіліктерге негізделген жартылай стипендияға ие болады. Өзінің сипаттауынша ол заң мектебін «әлемдегі ең үлкен тас» деп таниды және көптеген заңдармен танысады. Ол бірінші курста жазған 15 беттен тұратын заң жобасы бойынша мақаланы көшіріп жазған деген айыппен шығарылады. Байденнің айтуынша, бұл ережелерді дұрыс білмегендіктен, ол «F» деген баға алғаннан кейін курсты қайтадан алуға рұқсат етілген&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260 |title=Biden Admits Plagiarism in School But Says It Was Not 'Malevolent' |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 18, 1987 |authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, бұл кейінірек 1987 жылы оның жазбасына түсірілді (бұл оқиғаға кейіннен плагиаттық айыптаулар болған кезде назар аударылды). 1968 жылы өзінің заң докторы дәрежесін алып, өз сыныбында 85-орында аяқтады. Байден 1969 жылы Делавэр штатына қабылданды&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot;&gt;{{cite web | publisher=[[Biographical Directory of the United States Congress]]| url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=B000444|title=Biden, Joseph Robinette, Jr.|accessdate=August 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден осы кезеңде студенттік жобалардың мерзімін ұзартып, [[Вьетнам соғысы]]нан шегерілді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.newsday.com/news/nation/biden-got-5-draft-deferments-during-nam-as-did-cheney-1.884250 |title=Biden got 5 draft deferments during Nam, as did Cheney |author=Chase, Randall |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Newsday |date=September 1, 2008 }}&lt;/ref&gt;, 1968 жылы ол жасөспірім кезінде астмамен ауырғандықтан қызмет етуге жарамсыз болып табылатын Селективті Қызмет Жүйесі арқылы қайта жіктелді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-romano87&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73826122.html?dids=73826122:73826122 | format=fee required | title=Joe Biden &amp; the Politics of Belief| author=Romano, Lois | newspaper=The Washington Post | date=June 9, 1987}}&lt;/ref&gt;. Ол сенат сайлауына түсіп, Никсонның соғыс жүргізуіне қарсы болғанға дейін Вьетнам соғысын ашық қолдамады немесе оған қарсы болмады.

Байден және Финненган отбасыларында және төңірегіндегі алкоголь ішудің жағымсыз әсерлері Байденді ішімдікке әуестенбейтін адамға айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/16/riding-the-rails-with-amtrak-joe/ |title=Riding the Rails With Amtrak Joe |author=Leibovich, Mark | newspaper=The New York Times | date=September 16, 2008 | accessdate=September 17, 2008}}&lt;/ref&gt;. Оның айтуынша, балалық шағынан жиырма жасына дейін кекештіктен зардап шеккен және айна алдында өлең оқу арқылы оны азайтып, &lt;ref&gt;{{cite web| last=Biden| first=Joseph R., Jr.| url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| title=Letter to National Stuttering Association chairman| publisher=National Stuttering Association| date=July 9, 2009| accessdate=December 9, 2010| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| archivedate=July 28, 2011| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, жеңген.

== Ерте саяси мансабы мен отбасылық өмірі ==
1966 жылғы 27 тамызда, ол кезде Байден әлі заң факультетінің студенті, Нейлия Хантерге, олар бастапқыда қыздың ата-анасының римдік католикке некеге беру зауықсыздығын жеңгеннен соң, үйленді&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL |title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=August 23, 2008 |accessdate=September 6, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |archivedate=September 25, 2008 |dead-url=yes |df= }}&lt;/ref&gt;. Рәсім Сканателесдегі католик шіркеуінде өтті. Олардың үш баласы бар: 1969 жылғы Джозеф Р. «Бо» Байден III, 1970 жылғы Роберт Хантер және 1971 жылғы Наоми Кристина.

1968 жылы Байден алты ай бойы белгілі жергілікті республикашыл Уильям Прикетт басқарған Уилмингтондағы заң фирмасында қызмет етті және кейінірек «мен өзімді [[Республикалық партия (АҚШ)|республикалық]] деп ойладым» деп айтқан&lt;ref name=&quot;time-barrett&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/subscriber/article/0,33009,964716,00.html|title=Campaign Portrait, Joe Biden: Orator for the Next Generation|author=Barrett, Laurence I.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 22, 1987}}&lt;/ref&gt;. Оған Делавардағы демократ-губернатор Чарльз Л. Терридің консервативті нәсілдік саясатына ұнамады және 1968 жылы Терриді жеңіп шыққан көбірек либералды республикашыл Расселл В. Питерсонға қолдау көрсетті. Жергілікті республиканцы оны жұмысқа алды, бірақ ол өзінің Республикалық партиядан президенттікке кандидат [[Ричард Никсон]]ды ұнатпайтындықтан тәуелсіз ретінде тіркелген.

1969 жылы Байден Уилмингтонда заңгерлік практиканы қайта бастады, алдымен қоғамдық қорғаушы, содан кейін оны демократиялық форумға қосқан жергілікті белсенді Демократ Сид Балик бастаған фирмада, топта партияны реформалауға және жандандыруға тырысатын заңмен айналысты, осыдан Байден демократ болып тіркелді. Ол сондай-ақ өзінің Байден мен Уолш атты жеке фирмасы бастады. Алайда корпоративтік құқық оны қызықтырмады, [[қылмыстық құқық]] аса жақсы табыс әкелген жоқ. Ол өзінің табыстарын жылжымайтын мүлікті басқарумен толықтырды&lt;ref name=&quot;watn020109&quot;&gt;{{cite news|author=Doyle, Nancy Palmer|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html|accessdate=February 4, 2009|title=Joe Biden: 'Everyone Calls Me Joe'|magazine=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|date=February 1, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Кейінірек 1969 жылы, Байден қала маңындағы аймағына мемлекеттік тұрғын үй қолдауды қамтитын либералды платформада жаңа Нью-Касл кеңесіндегі 4-округтік орынға демократ ретінде үміткер болды. Бұл орынды кеңес округтерін қайта бөлуден кейін 5-округте сайлауға түскен республикалық Генри Р.Фолсом иеленді. Байден жалпы сайлауда республикашыл Лоуренс Т.Мессикті жеңіп, жеңіске жетті және 1971 жылы 5 қаңтарда қызметіне кірісті. 1970-1972 жж. аралығында округтық кеңесте жеке заң тәжірибесін жалғастырды. Кеңесте сөз сөйлеген мәселелер арасында Уилмингтон маңындағы аймақтарды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden |title=2008 Presidential Candidates: Joe Biden |newspaper=[[The Washington Post]] |accessdate=October 24, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022055510/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden/ |archivedate=October 22, 2008 }}&lt;/ref&gt;, соның ішінде мемлекетаралық 95-ке қатысты, кедергіге әкелетін ірі автожол жобаларына қарсы болды.

== Сенаттағы мансабы ==
=== Сайлау және трагедия; қалпына келуі және жаңа отбасы ===
Байденнің 1972 жылы Делавэр штатындағы Сенатта өткен сайлауға қатысуы ерекше жағдайды ұсынды. Ұзақ уақыт Делавэр саяси қайраткері және бұрынғы республикашыл сенатор Дж. Калеб Боггсты сайлауда жеңді, ол, бәлкім, АҚШ өкілі Пит Пуэт және Уилмингтоннің мэрі Гарри Г. бұған жол бермеу үшін, [[АҚШ президенті]] [[Ричард Никсон]]нан қайтадан Николас Боггсқа партияда қолдау көрсетуге шақырды. Боггсқа қарсы келе алатын басқа ешкім болмады. Байден іс жүзінде ақшасы болмады.&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;&gt;{{cite book |title=Only in Delaware, Politics and Politicians in the First State |oclc=51588740 |last=Cohen |first=Celia |year=2002 |publisher=[[Grapevine Publishing]] |page=199| publication-place=Newark, Delaware }}&lt;/ref&gt;. Науқанды әпкесі Валери Байден Оуэнс басқарады (ол болашақтағы науқандарды басқаруға қатысады) және басқа отбасы мүшелері де шұғылданады, газет қағаздарын тапсыру қағаздарын қолданады және сайлаушылармен бетпе-бет кездеседі&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;/&gt;; штаттың шағын көлемі және ірі медиа нарығының жоқтығы бұл ұстанымды қолайлы етті. Ол AFL-CIO және Демократиялық сауалнамашы Патрик Садделлден көмек алды. Оның платформасы Вьетнамнан кетуге, қоршаған ортаны қорғауға, азаматтық құқықтарға&lt;ref name=&quot;npr-72&quot;&gt;{{cite news |author=Naylor, Brian |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 |title=Biden's Road to Senate Took Tragic Turn |publisher=[[National Public Radio]] |date=October 8, 2007 |accessdate=September 12, 2008 }}&lt;/ref&gt;, жаппай транзитке, әділетті салық салуға, денсаулық сақтауға, қоғамның «әдеттегідей саясатқа» қанағаттанбауына бағытталған және «өзгеруден» бас тартуға бағытталған. Сайлауға бірнеше ай қалғанда ол шамамен 30 пайыздық тармаққа қалып отоырды, бірақ оның энергетикалық деңгейі, тартымды жас отбасы және сайлаушылардың сезімдерімен байланысу мүмкіндігі Байденге артықшылық берді. 1972 жылғы 7 қарашадағы сайлауда ол 3 162, яғни 50,5% дауысқа ие болды.

1972 жылғы 18 желтоқсанда, сайлаудан бірнеше апта өткен соң, Дэвеллде Хокессин қаласындағы Рождестволық сауда кезінде Байденнің әйелі және бір жасар қызы Наоми автокөлік апатында қаза болды. Нейлия Байденнің универсал көлігі қиылысатын жерде жартылай тіркеме жүк көлігіне соғылды. Ұлдары Бо және Хантер апаттан аман қалып&lt;ref name=&quot;dj-no-dui&quot;&gt;{{cite news |title=No DUI in crash that killed Biden's 1st wife, but he's implied otherwise |author=Kipp, Rachel |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 4, 2008 |page=A.1 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archiveurl, but the original url was not available; the archive date would be c. October 2008--&gt;}}&lt;/ref&gt; ауруханаға, Боның аяғы сынған аяғы және басқа да жарақаттарымен, Хантердің бас сүйегі сынған және басқа да бас жарақаттары бар, жеткізілді&lt;ref name=&quot;lat-joe&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/politics/la-na-biden24-2008aug24,0,5581055,full.story | title=In his home state, Biden is a regular Joe | author=Levey, Noam M. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Дәрігерлер жақын арада толық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізетінін айтты. Байден оларға қарау үшін қызметтен кету туралы шешім қабылдады, бірақ Сенат көпшілігінің жетекшісі Майк Мэнсфилд қалуға көндірді. Жол-көлік апатынан кейін, Байден жүк көлігінің жүргізушісі соқтығысқанға дейін ішімдік ішкенін айтты, бірақ бұл айыптарды жүргізушінің отбасы тарапынан мойынлдалмады және ешқашан полицияда дәлелденбеді&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Orr|first1=Bob|title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared|url=http://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|accessdate=March 13, 2017|agency=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hamilton|first1=Carl|title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator|url=http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|accessdate=March 13, 2017|agency=Newark Post}}&lt;/ref&gt;.

Жүк көлігінің жүргізушісі 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, 2001 және 2007 жылдары Байден жүк көлігі жүргізушісіне ешқашан айып тағылмағанына қарамастан, жүк көлігі жүргізушісін апатқа дейін ішімдік ішкен деп айыптады және істі тергеп жатқан бас прокурор мас күйінде көлік жүргізгеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hamilton|first=Carl|date=October 30, 2008 |title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator |work=[[Newark Post]] |url=https://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |access-date=March 13, 2017 |archive-date=January 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116124422/http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2008 жылы Байденнің баспасөз хатшысы Байден мас күйінде көлік жүргізді деген айыптаулардың «жалған» екенін «толығымен қабылдайтынын» айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Orr |first=Bob |date=March 24, 2009 |title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared |url=https://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/ |work=CBS News |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Жүк көлігі жүргізушісінің қызы Байденнің 2009 жылы БАҚ-тағы хабарынан кейін телефон шалып, «отбасыма қандай да бір зиян тигізгені үшін» кешірім сұрағанын айтты.&lt;ref&gt;{{#invoke:cite news||last=Kruse|first=Michael|date=January 25, 2019|title=How Grief Became Joe Biden's 'Superpower'|agency=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|access-date=June 13, 2020|archive-date=June 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613012910/https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Biden Senate Chamber Desk.jpg|thumb|right|АҚШ Сенатындағы Байден алған XCI камералық үстелінің тартқышы. Сөренің жоғарғы ортасында қолтаңбасы жазылған. &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/art/special/Desks/deskDetails.cfm?id=91 | title=Senate chamber desks: Desk XCI | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=January 8, 2009}}&lt;/ref&gt;|212x212 нүкте]]
[[Сурет:20090120 Jill and Joe Biden at Homestates Ball.JPG|thumb|right|Джо Байден екінші әйелі Джилмен кездесті (мұнда 1975 жылы би биледі) және 1977 жылы үйленді.|284x284 нүкте]]
Байден 1973 жылы 5 қаңтарда Уилмингтон медициналық орталығының Делавэр штатындағы кішкентай шіркеуінде Сенат хатшысы Фрэнсис Р. Валеонаға ант берді. Боның аяғы апаттан әлі күнге дейін тартылған. Хантер, сондай-ақ, отбасының басқа мүшелері сияқты, сол жерде де болды. Куәгерлер мен теледидарлық камералар болды және іс-шараға ұлттық назар аударылды.

30 жасында (офисті сақтауға қажетті ең төменгі жас) Байден АҚШ тарихындағы алтыншы жас сенатор және 31 жасқа толғанға дейін қызметке кіріскен тек 18 сенатордың бірі болды&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm | title=Youngest Senator | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrd, Robert and Wolff, Wendy.  ''[https://books.google.com/books?id=PeHByMYxVm8C&amp;pg=PA285 Senate, 1789-1989: Historical Statistics, 1789-1992, Volume 4]'', p. 285 (Government Printing Office  1993).&lt;/ref&gt;. Бірақ апат оны ашу-ызаға булықтырды және діни күмән: «Мен түнде жүргенді ұнататынмын&lt;ref name=&quot;family values&quot;&gt;{{cite news |author=Pride, Mike |url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071201/OPINION/712010307&amp;template=single |title=Biden a smart guy who has lived his family values |publisher=[[Concord Monitor]] |date=December 1, 2007 |accessdate=October 4, 2008 |archivedate=May 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517105929/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307&amp;template=single |deadurl=yes |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, менде күресудің жақсы мүмкіндігі бар деп ойладым ... Мен мұндай қасіретке шыдамды екенімді білмедім ... ». Күн сайын жас балалары үшін үйде болу үшін Байден күн сайын Уилмингтон маңы аймағындағы өз үйінен әр сағат сайын [[Вашингтон]]ға, К.О.-не «Амтрак» пойызымен қатынады, ол сенаттағы мансаптық жұмысын жалғастырды. Апат салдарынан жұмысқа назар аудару қиынға соқпады және сенатор болуға талпындырды. Өзінің естеліктерінде Байден қызметкерлері қанша уақытқа созылатыны туралы бәстесетінін туралы ескертеді.&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-int&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | title=On Becoming Joe Biden | work=[[Morning Edition]] | publisher=[[NPR]] | date=August 1, 2007 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;. Бес жыл бойына жалғыз басты әке, егер ұлдары шақырса, ол кез келген уақытта Сенаттағы бұйрықтарды үзілді-кесілді қалдырды. Жұбайын және қызын еске алу үшін Байден 18 желтоқсан күні апаттың мерейтойын өткізбеді.

Байденнің үлкен ұлы Бо&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=August 23, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701 |title=Biden's Foreign Policy Background Carries Growing Cachet|author=Cooper, Christopher|newspaper=The Wall Street Journal |date=August 20, 2008|page=A4}}&lt;/ref&gt; , Иракта қызмет етіп, Әскери сотының адвокаты және Делавэр бас прокуроры болған; кіші ұлы&lt;ref name=&quot;nydn122808&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html | title=From a blind date to second lady, Jill Biden's coming into her own | author=Evans, Heidi |newspaper=Daily News |location=New York | date=December 28, 2008 | accessdate=January 3, 2009}}&lt;/ref&gt;, Хантер, Вашингтон лоббисті және инвертиция бойынша кеңесші болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | title=Beau Biden, Son of Vice President Joe Biden, Dies After Battle With Brain Cancer | publisher=NBC News | date=May 31, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Joe Biden's lasting advice: 'Reality has a way of intruding'|url=http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|accessdate=June 1, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904124648/http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|archivedate=September 4, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]дың [[30 мамыр]]ында Бо 46 жасында екі жыл мидың қатерлі ісігінен кейін қайтыс болды. Қайтыс болғанға дейін, Бо алдағы 2016 жылы Делавэр губернаторы лауазымына Демократтардан үміткер болу ниетін жариялады&lt;ref name=allabout&gt;{{cite news|title=Delaware's 2016 speculation all about Biden|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2014/11/08/delawares-speculation-biden/18727837/|accessdate=November 9, 2014|publisher=Delaware Online|date=November 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Governor&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2015/01/25/beau-biden-governor/22326393/ |title=Beau Biden for governor?|publisher=Delaware Online|date=January 26, 2015|accessdate=January 27, 2015|author=Jonathan Starkey}}&lt;/ref&gt;.

[[1975 жыл]]ы Байден Джилл Трейси Джейкобспен кездеседі, ол Пенсильваниядағы Уиллоу-Гровта өсіп, мұғалім атанған. Олар Байденнің ағасы ұйымдастырған кездесу күндерде танысады, бірақ Байден оның фотосуретін Уилмингтонде, Делавэр штатындағы жергілікті парк үшін жарнамадан байқаған. Байден оны саясат пен өмірге деген қызығушылығының жаңаруымен байланыстырады&lt;ref name=&quot;nyt082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;. [[1977 жыл]]ғы [[17 маусым]]да Байден мен Джейкобс [[Нью-Йорк]]тегі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] шіркеуінде некелерін қиған&lt;ref name=&quot;coxns-jill&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.orlandosentinel.com/2008-10-24/news/a3BidenWife24_1_jill-biden-joe-biden-jill-and-joe | title=Bidens met, forged life together after tragedy | author=Dart, Bob | agency=[[Cox News Service]] | newspaper=[[Orlando Sentinel]] | date=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джилл Байден Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алды; екі магистр дәрежесі бар, біріншісі Батыс Честер университетінен болса, екіншісі Вилланов университетінен алған; және Делавэр Университетінен білім беру докторы. Бір қыздары бар, Эшли Блэзер (1981 жылы туған), ол Делавэр балалар, жастар және олардың отбасыларына қызмет көрсету бөлімінде әлеуметтік қызметкер және сабақ береді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | title=Ashley Biden and Howard Krein | newspaper=The New York Times | date=June 3, 2012 | page=ST15}}&lt;/ref&gt;. Байден мен әйелі римдік католиктер және Дэвол штатының Гринвиллдегі Брандвиллдегі Сент-Джозеф шіркеуіне барады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parishioners not surprised to see Biden at usual Mass |author=Gibson, Ginger |newspaper=[[The News Journal]] |date=August 25, 2008 |page=A.12 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archive URL as the original url was not available; archivedate c. September 2008 --&gt;}}&lt;/ref&gt;.

===Сенаттың ерте қызметі===
[[Сурет:Joe Biden at Archmere Academy (cropped).jpg|thumb|left|Байден, Арммер академиясының студенті кезінде, 1950]]
[[Сурет:Joe Biden and Jimmy Carter.jpg|thumb|left|Байден Президент [[Джимми Картер]]мен бірге Сопақ кеңседе|221x221 нүкте]]
Сенатта алғашқы жылдарында Байден тұтынушыларды қорғау және экологиялық мәселелер бойынша заңнамаға назар аударды және үкімет тарапынан үлкен жауапкершілікті талап етті. [[1974 жыл]]дың ортасында бірінші курс студенті, сенатор Байден «[[Time]]» журналының «Болашақтың болашағы үшін 200 тұлға» деп аталалатын, отбасымен болған жағдайды сипаттап, Байден «өзін-өзі сенімді» және «күшті өршіл» деп сипаттады&lt;ref name=&quot;time-200-fut&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |title=200 Faces for the Future|magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date =July 15, 1974|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[1981 жыл]]ы [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенат Әділет комитетінің азшылық өкілі болды. [[1984 жыл]]ы ол қылмыстың жалпыға бірдей қылмыспен күрес туралы заңды табысты өткізу үшін демократиялық деңгейдегі менеджер болды; жаөтастары оны азаматтық бостандығынан айырылғандар туралы Заңның кейбір ең нашар ережелерін өзгерткені үшін мақтады және бұл оның сол кездегі ең маңызды заңнамалық жетістігі болды. Ол алғаш рет сол кездегі президенттікке үміткер болды, ол бір мезгілде демократтарды қорқытып, жігерлендіретін партиялық аудиторияларға сөз сөйлегені үшін ескертті.
[[Сурет:Biden-Church-Sadat.jpg|thumb|right|Сенатор Байден, сенатор Франк Черч және Мысыр Президенті [[Әнуар Садат]] Мысыр-Израиль бейбітшілігі туралы шартқа қол қойғаннан кейін, 1979|245x245 нүкте]]
Сыртқы саясатқа қатысты Сенатта алғашқы онжылдықта Байден қарулануды бақылау мәселелеріне назар аударды. [[АҚШ Конгрессі]]нің [[1979 жыл]]ы Совет жетекшісі [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] пен АҚШ президенті [[Джимми Картер]] қол қойған SALT II шартын ратификациялаудан бас тартқаны үшін ол Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Андрей Громыковамен кездесіп, Американың мүдделері мен алаңдаушылықтары туралы сөйлесті. Сенаттың Сыртқы байланыстар жөніндегі комитеттің қарсылығын шешу үшін бірқатар өзгерістер енгізілді. Рейган әкімшілігі Стратегиялық қорғаныс бастамасына кірісуге мүмкіндік беру үшін 1972 РҚҚ түсіндіруге келеді, Байденді шарттың талаптарын қатаң сәйкестікте орындау үшін бекітеді. 1986 жылы Рейган әкімшілігімен Оңтүстік Африкаға қарсы экономикалық санкциялар бойынша дауласты; ол [[апартеид]]тік саясатты жалғастырған Рейган әкімшілігінің қолдауына байланысты Сенатта АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцты тыңдау кезінде сынағаны ұшін көңіл аудартты.

=== 1988 президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden in 1987 at White House.png|thumb|left|Байден 1987 жыл]]
Байден [[1987 жыл]]ы [[9 маусым]]да Уилмингтон теміржол вокзалында өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялап, 1988 жылғы Демократиялық партиядан президенттікке кандидатурасын ұсынды. Ол [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Ф. Кеннедиден]] бері ең жас президент болуға тырысты&lt;ref name=&quot;nyt-1987-ann&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD91538F933A25755C0A961948260 |title= Biden Joins Campaign for the Presidency |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=June 10, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;. Науқан басталған кезде, оның біркелкі имиджі, сөйлеу қабілеті, бэйби-бумерлерге үндеуі, оның алдағы Роберт Борк Жоғарғы сотының кандидатурасы бойынша тыңдауларында Сенаттың Сот комитетінің төрағасы ретіндегі жоғары беделіне байланысты ықтимал күшті үміткер ретінде қарастырылды. Ол 1987 жылдың бірінші тоқсанында 1,7 млн, басқа кандидаттарға қарағанда көбірек жинады.

[[1987 жыл]]дың тамызына дейін, Байденнің қызметкерлері бәсекелестікке байланысты хабарламалр шатастырылды&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD6123AF932A0575BC0A961948260 |title= Biden, Once the Field's Hot Democrat, Is Being Overtaken by Cooler Rivals | author=Toner, Robin | newspaper=The New York Times | date=August 31, 1987}}&lt;/ref&gt;, Майкл Дукакис пен Дик Гепардты қосқанда барлық кандидаттарға қарағанда көбірек қаражат жинағанымен&lt;ref name=&quot;cook&quot;&gt;{{cite book | last=Cook | first=Rhodes | chapter=The Nominating Process | title=The Elections of 1988 | editor=Nelson, Michael (ed.) | publisher=[[Congressional Quarterly]] | year=1989 | isbn=0-87187-494-6}} p. 46.&lt;/ref&gt;, Дукакистен артта қалып қойғанымен&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE1DD1531F931A2575AC0A961948260 |title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad | author=Dowd, Maureen | newspaper=The New York Times | date=September 12, 1987 |authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, Айова штатындағы сауалнамалардың нәтижесінде. [[1987 жыл]]дың қыркүйек айында Британдық Лейбористік партияның жетекшісі Нейл Кинноктың сөзін [[плагиат]]тағыны үшін айыпталған кезде ол науқанға кірісті. Киннок мырзаның сөзі мынадай:

{{quotation|—«Неліктен мен мыңдаған Киннок ұрпақтарынан университетке түсуге мүмкіндігім бар?» [Содан кейін оның аудиторияға әйеліне нұсқайды] Неліктен Гленис өз отбасындағы мыңдаған ұрпақтан алғашқы әйел университетке түсе алады? Бұл біздің алдымыздағылардың қалың болғаны ма еді?|}}

Байденнің сөйлеген сөздері:

{{quotation|—«Мен осында келе жатқанда ойлана бастадым, неге Джо Байден өз отбасында алғаш рет университетке барады? [Содан кейін аудиторияға әйелін көрсете отырып] Неліктен менің әйелім оның отбасында алғаш рет колледжге бару керек, себебі біздің ата-аналарымыз жарқырап тұрған жоқ па? ... Мен Байденді мыңдаған ұрпақтың колледж бен магистр дәрежесін алу үшін жасағаным үшін бе? Қалғандарынан әлдеқайда ақылды болғаным ба?»|}}

Байден шын мәнінде Киннокты бұрынғы жағдайларды қалыптасуының қайнар көзі ретінде келтірді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/doc/139229851.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic | title=Plagiarism Suggestion Angers Biden's Aides | first=Eleanor | last=Randolph | newspaper=The Washington Post | date=September 13, 1987 | page=A6}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Бірақ, [[23 тамыз]]да Айова штатының жәрмеңкесіндегі демократиялық пікірталас туралы сөйлегенде, 26 тамызда Ұлттық білім беру қауымдастығына берген сұхбатында бастапқы қайнаркөзге сілтеме жасамады. Сонымен қатар, саяси баяндамалар бір-бірінен жиі кездесетін идеялар мен сөздер ұқсас болғанда&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot;&gt;{{cite news | newspaper=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/1987-09-16/news/mn-5412_1_biden-speech | title=Differing Versions Cited on Source of Passages: Biden Facing New Flap Over Speeches | date= September 16, 1987 | first=James | last=Risen | authorlink=James Risen | first2=Robert | last2=Shogan}}&lt;/ref&gt;, Байден Киннок мырзаға сәйкестендіру үшін өз отбасының қыр-сырын ойлап тапқандықтан қолданғанын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | title=Biden Is Facing Growing Debate On His Speeches | first=Maureen | last=Dowd | newspaper=The New York Times | date=September 16, 1987 | authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, оны тереңірек зерттегені айтты. Байден одан бұрын осы жылы [[1967 жыл]]ы Роберт Ф. Кеннедидің (оның көмекшілері кінәсін мойындады) және Джон Ф. Кеннедидің 1961 жылғы, ал екі жыл бұрын [[1976 жыл]]ы Хьюберт Х. Хамфридің сөзін оқып шығарды.

Бірнеше күннен кейін Байденнің заң мектебіндегі плагиаттық оқиғасы көпшілік алдында жарыққа шықты. Сондай-ақ&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho |publisher=[[C-SPAN]] via YouTube |title=1988 Road to the White House with Sen. Biden |date=August 23, 2008 |accessdate=October 3, 2012}}&lt;/ref&gt;, бейнежазбада [[Нью-Гэмпшир]] тұрғынынан бұрынғы заң мектебінде оқып жүргені туралы сұраған кезде, ол өзінің сыныптың «жоғарғы жартысында», заң мектебінде толық стипендия бойынша оқығанын және ол колледжде үшінші дәрежелі диплом алғанын айтқан, олардың әрқайсысы нақты жазбаларында шындыққа жатпайды немесе асыра пайдаланылған.

Киннок пен мектеп ісінің ашылуы, басқа кандидаттарға қатысты басқа да жаңалықтар осы уақытқа дейін шектеулі болғанымен, қоғамның көпшілігі әлі де науқанға аса назар аудармаған болатын; Байденді «[[The Washington Post]]» газетінің жазушысы Пол Тейлордың осы жылдың үрдісі деп сипаттады&lt;ref&gt;{{cite book | last=Pomper | first=Gerald M. | chapter=The Presidential Nominations | title=The Election of 1988 | publisher=Chatham House Publishers|year=1989 | isbn=0-934540-77-2}} p. 37.&lt;/ref&gt;. Осы дағдарысты бастан кешіруге көмектесу үшін оған күшті демографиялық немесе саяси қолдау тобы болмады. Ол [[1987 жыл]]ғы [[23 қыркүйек]]те сайлау жарыстарынан шығып, өзінің кандидатурасын оның өткен қателіктерінің «көлеңкесін асырып жібергеннен» қабыл алынбағандықтан алып тастадым деп жариялады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE0DF173AF937A1575AC0A961948260 | title= Biden Withdraws Bid for President in Wake of Furor |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 24, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;.

Байден жарыстан шығып кеткеннен кейін, Дукакис кампаниясы жасырын Байден-Киннокты салыстыру туралы бейнежазбаны жасап, оны жаңалықтарға таратқан. Кейінірек [[1987 жыл]]ы Делавэр Жоғарғы Сотының кәсіби жауапкершілік жөніндегі кеңесі Байденге заң мектебін оның плагиатын заңгер ретінде тағайындады деп айыптап, Байден «ешқандай ережелерді бұзбады» деп айыптады&lt;ref name=&quot;nyt-cleared&quot;&gt;{{cite news | title=Professional Board Clears Biden In Two Allegations of Plagiarism | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260 | agency=Associated Press | newspaper=The New York Times | date=May 29, 1989}}&lt;/ref&gt;.

[[1988 жыл]]дың ақпанында, мойын ауырсынуының біршама уақыт зардап шеккеннен кейін, Байденді Уолтер Рид армиясының Медицина орталығы ұзақмерзімді емдеуге алып&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5D91E38F930A15751C0A96E948260
|title= The Doctor's World; Subtle Clues Are Often The Only Warnings Of Perilous Aneurysms |author=Altman, Lawrence, M.D. |newspaper=The New York Times|date=February 23, 1998| accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | title=Many Holes in Disclosure of Nominees' Health |author=Altman, Lawrence, M.D. | newspaper=The New York Times|date=October 19, 2008|accessdate=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;, ағып жатқан бас сүйек аневризмін түзету үшін өмірін сақтау операциясы жасалды; жағдай күрделі болғандықтан, діни қызметкер ауруханада соңғы салттарын басқарған. Сауығу кезінде, ол күрделі асқынған өкпе эмболиясына ұшырады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/22/AR2008102203657.html | title=Campaign Curriculum | author=Copeland, Libby | newspaper=The Washington Post | date=October 23, 2008 | accessdate=October 25, 2008 | authorlink=Libby Copeland}}&lt;/ref&gt;. [[1988 жыл]]ы мамыр айында симптомдар тудырмау үшін, сонымен қатар жарылу қаупін тудырған екінші аневризмді қалпына келтіру бойынша тағы бір операция жасалды&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940de5d81739f937a35756c0a96e948260 |title=Biden Resting After Surgery For Second Brain Aneurysm | agency=[[Associated Press]] | newspaper=The New York Times | date=May 4, 1988}}&lt;/ref&gt;. Байденді ауруханаға жатқызу және қалпына келтіру кезінде АҚШ Сенатында жеті ай бойы өз міндеттерін орындады. Байденде сол уақыттан бері аневризмі қайталанбаған немесе әсер етпеген. Байденнің отбасы ерте аяқтаған президенттік науқанның [[1988 жыл]]ы басында алғашқы партиялардың арасында үгіт жүргізгеніне қарамастан&lt;ref name=&quot;ap-aug22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |title=Biden speaks – and speaks – his own mind |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Las Vegas Sun]] |date=August 22, 2008 |accessdate=September 7, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828123915/http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |archivedate=August 28, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, медициналық көмекке жүгінбеуі мүмкін және жағдайдың нашар болуы мүмкін деп ойлады.

=== Сот комитеті ===
[[Сурет:Joe Biden, official photo.jpg|thumb|Джо Байден, АҚШ Сенатының фотоы|233x233 нүкте]]
Байден [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенаты Сот комитетінің ұзақ уақыт бойы мүшесі болды. Оған 1987 жылдан 1995 жылға дейін төрағалық еткен, ол [[1981 жыл]]дан [[1987 жыл]]ға дейін, [[1995 жыл]]дан [[1997 жыл]]ға дейін жоғар лауазымды азшылықтар мүшесі ретінде қызмет атқарды.
[[Сурет:Joe Biden (25091490728).jpg|нобай|солға|Джо Байден [[2017 жыл]]ғы [[9 желтоқсан]]да.]]
Төраға болған кезде Байден АҚШ тарихындағы ең шағымданатын АҚШ Жоғарғы сотына [[1987 жыл]]ы Роберт Борктің және [[1991 жыл]]ы Кларенс Томастың үміткерлігі туралы тыңдауларға төрағалық етті. Борк тыңдауларында, ол Борктің қарсыласын тағайындағаннан кейін көп ұзамай бекітіп, өткен жылы болжам жасаған үміткер Борктың сұхбаттарын және тыңдауларын тыңдамайтындығы туралы ойлаған консерваторларды күлкіге қалдырды. Соңында, консерваторлар [[1988 жыл]]ы өткізілген президенттік науқан тыңдаулардың ортасында, сот ісін әділ жүргізуін және жақсы юморын және батылдығы үшін марапаттады. Басқа Борктің қарсыластары жасаған кейбір ақылға қонымды дәлелдерінен бас тартқан Байден&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4DF153BF93BA35753C1A961948260 | title= Washington Talk: The Bork Hearings; For Biden: Epoch of Belief, Epoch of Incredulity | author=Greenhouse, Linda | newspaper=The New York Times | date=October 8, 1987 | authorlink= Linda Greenhouse}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Конституциясы мәтінінде анық айтылғандардан басқа, еркіндік пен құпиялылықты қамтамасыз ететін құқықтар туралы пікірталасқа негізделді және Борктің күшті түпнұсқалығы идеологиялық тұрғыдан сыйыспайтын осы көзқарасын айтты. Борктің кандидатурасы Комитетте 9-5 дауыспен қабылданбады, содан кейін толық Сенатта 58-42 маржа бойынша қабылданбады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|title=Senate's Roll-Call On the Bork Vote|date=October 24, 1987 |newspaper=The New York Times |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;.

Томастың тыңдауларында Байденнің конституциялық мәселелер бойынша сұрақтары жиі ұзаққа созылды және кейбіреулері Томасқа сұрақ қойды. Жоғары деңгейдегі тыңдаулардың көрермендері Байден стиліне жиі сөз келтірді. Томас кейінірек сенатордың бұрынғы жеке кепілдемелеріне қарамастан&lt;ref name=&quot;thomas-vi&quot;&gt;{{cite news | title = Clarence Thomas: A Silent Justice Speaks Out: Part VI: Becoming a Judge – and perhaps a Justice| author = Greenburg, Jan Crawford| publisher = [[ABC News]]| date = September 30, 2007| url = http://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4| accessdate =October 18, 2008 }}&lt;/ref&gt;, Байденнің сұрақтары «бұршақ ойынына» ұқсас болды деп айтты. Байден ұсыныссыз үміткердің комиссиясынан шығып, қарсы болды. [[1987 жыл]]ы өзінің президенттік науқаны кезінде өзінің нашар тәжірибесіне байланысты Байден жеке істерін тыңдауға жібергісі келмеді. Анита Хиллдің жыныстық қудалауға қатысты айыптауын Байден алдымен комитетпен бөлісті, алайда қоғаммен емес, өйткені ол әлі куәгерлік етуге дайын болмады. Ол куәлік жасаған соң&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | title=Biden and Anita Hill, Revisited | author=Phillips, Kate | newspaper=The New York Times | date=August 23, 2008 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден басқа куәгерлерге оның атынан тағы да дәлелдемелер беруге рұқсат бермеді, мысалы, Анжела Райт (осындай айып таққан) және зорлық-зомбылық туралы сарапшылардың айғақтары. Байден Томастың жеке өміріне қол сұқпаушылық пен тыңдаудың әділдігін сақтауға тырысып жатқанын айтты. Сенатта кандидатураны 52-48 дауыспен мақұлдады, Байден қайтадан қарсы болды. Сол кезде және одан кейін либералдық заң топтары мен әйелдер топтары тарапынан Байден тыңдауларға кедергі келтірген және Хиллді қолдау үшін жеткіліксіз болғаны үшін сынға ұшырады. Байден кейіннен Әділет комитетінде қызмет етуге әйелдерді іздестірді және комиссияның заңнамалық күн тәртібіндегі әйел мәселелерін атап өтті.
[[Сурет:Biden at economic forum 2003 crop.jpg|thumb|left|2003 жылы Иорданияда [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]дағы Джо Байден|222x222 нүкте]]

Байден көптеген федералдық қылмыстық заңдарды әзірлеуге қатысқан. Ол [[1994 жыл]]ы онжылдық батуы басталғаннан кейін жаңартылмаған, [[2004 жыл]]ы аяқталған «Қару-жарақпен күресу туралы федералдық ассамблеяны» қамтитын Бидденнің қылмыстық заңы деп аталатын «Қылмыспен күресу және құқық қорғау» атты заңға жетекшілік етті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ft.com/cms/s/0/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a.html#axzz2JYR1txDj | title=Biden faces key role in second term | author=Fifield, Anna | newspaper=[[Financial Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, ол әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шараларды қамтитын айтарлықтай зорлық-зомбылық актісін (VAWA) жасауға қатысты. [[2000 жыл]]ы Жоғарғы сот Америка Құрама Штаттарына Моррисонға үкім шығарып&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |title=Biden: Men who don't stop violence against women are &quot;cowards&quot; |author=Finley, Bruce |newspaper=The Denver Post |date=September 19, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013133013/http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, [[гендер]]лік сипаттағы зорлық-зомбылық құрбандарын федералды азаматтық қорғау құралдарын құруға мүмкіндік беретін бөлім Конгрестің құзырынан асып түсті, сондықтан конституциялық емес деп танылды. Конгресс [[2000 жыл|2000]] және [[2005 жыл]]дары ВВАА-ны қайтадан бекітті&lt;ref&gt;{{cite web|title=''United States v. Morrison'', 529 U.S. 598 (2000)|url=https://www.law.cornell.edu/supct/html/99-5.ZS.html|publisher=[[Cornell University]]|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bash|first=Dana|url=http://edition.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/10/11/congress.terror/index.html|title=Senate votes to allow compensation for terror victims, re-authorizes Violence Against Women Act|publisher=CNN|date=October 11, 2000|accessdate=August 24, 2008}} See also: {{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,179001,00.html|title=Deal Reached on Violence Against Women Act|publisher=Fox News|date=December 16, 2005|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;: «Мен әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты Сенатта 35 жылдық мерзім ішінде жасаған ең бір маңызды заңнаманы қолданамын деп есептеймін» деп айтты&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | title=Domestic Violence | publisher=[[United States Senate|Biden senate website]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archivedate=August 22, 2008|accessdate=September 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. 2004 және [[2005 жыл]]дары Байден америкалық технологиялық компанияларды Техастағы [[Остин]]де&lt;ref&gt;{{cite web|title=Making connections to end Domestic Violence|url=http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|accessdate=August 23, 2008|publisher=[[Microsoft]]|author=Cates, Sheryl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430104855/http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|archivedate=April 30, 2008|date=May 5, 2004}}&lt;/ref&gt;, «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы ұлттық желі» мәселелерін диагностикалауға шақырды және өз қызметтерін жетілдіру үшін табысты күш салу үшін оған құрал-жабдық пен тәжірибемен бөлісуді тапсырды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndvh.org/tenth/history.html |title=History |publisher=[[National Domestic Violence Hotline]] |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705193830/http://www.ndvh.org/tenth/history.html |archivedate=July 5, 2007 }}&lt;/ref&gt;.

[[1990 жыл]]дары Уайтуотер дау-дамайы және Левинский дау-дамайлары барысында тәуелсіз кеңесші Кеннет Старрдың іс-әрекеттерін қатысты сынға алды және басқа Тәуелсіз Өкілге бірдей өкілеттіктер берілгенге дейін «бұл суық күн азапта болады» деді. Байден президент Клинтонның импичментінде екі айыпта да ақтауға дауыс берді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | title=How the senators voted on impeachment | publisher=CNN | date=February 12, 1999}}&lt;/ref&gt;.

Халықаралық есірткіге бақылау жасау жиналыстар төрағасы ретінде, Байден ұлттық есірткіні бақылау саясатына жетекшілік етті. [[2003 жыл]]дың сәуір айында ол қақтығысты азайту америкалықтардың «Экстрады» туралы заңға қарсы әрекет етуді ұсынды. Ол Флунитразепам сияқты «есірткіге тәуелді дәрілер» және Экстази және Кетамин сияқты препараттардың таралуын тоқтату үшін жұмысын жалғастырды. [[2004 жыл]]ы ол көптеген бейсболшылар қолданатын Androstenedione сияқты [[стероидтар]]ды препарат ретінде заңдастыратын заң жобасын қабылдауға тырысты.

Байденнің «Балалар 2000» заңнамасы компьютерлік орталықтарды, мұғалімдерді, Интернетке кіруді және жастарға, әсіресе, табысы аз және қиын жағдайға ұшыраған жастарды техникалық оқытуды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік / жеке серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp;|title=Kids 2000 Program|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223064751/http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp; |archivedate=December 23, 2007|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Сыртқы байланыстар жөніндегі комитет ===
[[Сурет:The SEIU family listens to Sen. Joe Biden.jpg|thumb|Джо Байден 2007 жылғы қаңтарда Қызметшілердің Халықаралық Одағымен сөйлесті|288x288 нүкте]]
Байден АҚШ-тың Сенаты халықаралық қатынастар жөніндегі комитетінің ұзақмерзімді мүшесі болды. [[1997 жыл]]ы ол азшылықтардың мүшесі болды және [[2001 жыл]]дың маусым айында және [[2001 жыл]]дың маусымынан бастап [[2003 жыл]]ға дейін Комитетке төрағалық етті&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force | author=Gordon, Michael R. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Michael R. Gordon}}&lt;/ref&gt;. Демократтар [[2006 жыл]]ғы сайлаулардан кейін Сенат бақылауына ие болғанда, Байден [[2007 жыл]]ы тағы да Комитеттегі жоғарғы орнын алды. Тұтастай алғанда сыртқы саясатта либералдық интернационалист болды. Ол Ричард Лугар мен Джесси Гельмс сияқты маңызды Республикалық Сенаттың өкілдерімен тиімді жұмыс істеді, кейде өз партиясының элементтеріне қарсы шықты. Байден НАТО-ның байқаушылар тобының тең төрағасы болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nato.int/docu/review/1997/9705-05.htm | title=Transatlantic relations: Stormy weather on the way to enlargement? | author=Sloan, Stanley | publisher=NATO Review|date=October 1997| accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Осы уақытта ішінара тізімде 60-қа жуық елдерді қамтитын және халықаралық ұйымдардан 150-ге жуық басшылармен кездесу жасалды. Байден комитеттің төрағасы ретінде жиі тыңдады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | title=Meetings with Foreign Leaders? Biden's Been There, Done That | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=September 23, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ үш мәрте Еуропалық істер жөніндегі кіші комиссияны басқарды.
[[Сурет:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|thumb|right|Сенатор Байден 1997 жылы Президент Клинтон мен басқа да ресми тұлғалармен бірге Боснияға барғанда|257x257 нүкте]]
[[Сурет:Joe Biden - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2003.jpg|thumb|left|Джо Байден 2003 жылы|278x278 нүкте]]
Байден [[1991 жыл]]ы [[Хорватия]]ның тәуелсіздік соғысы кезінде [[Сербтер|сербиялық]] теріс іс-қимылдар туралы естігеннен кейін Югославтық соғысқа қызығушылық танытты. Босниялық соғыс басталғаннан кейін Байден қарулануға қарсы эмбаргоны алып тастауға бағытталған «көтерілу және ереуіл» саясатын бірінші болып атады. [[Босниялықтар|Босния мұсылмандары]] мен НАТО-ның әуе шабуылына қолдау көрсетіп, [[Әскери қылмыскерлер|соғыс қылмыстарын зерттеді]]. Джордж Х. У. Буш әкімшілігі мен Клинтон әкімшілігі де, Балқан шиеленісуінен қорқып, бұл саясатты жүзеге асырудан бас тартты&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | title=Biden Played Less Than Key Role in Bosnia Legislation | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=October 7, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;. [[1993 жыл]]дың сәуір айында Байден Балканда бір апта өткізді және серб жетекшісі Слободан Милошевичпен үш сағаттық шұғыл кездесу өткізді. Байден Милошевичке: «Менің ойымша, сіз соғыс қылмыскерісіз және сіз осындай адамдай сынақтан өтуіңіз керек», - деді. Байден [[1992 жыл]]ы Буш әкімшілігі Босния мұсылмандарын қаруландыруға мәжбүрлеу туралы түзету енгізді, бірақ кейіннен 1994 жылы Боб Доул мен Джо Либерманның демеушілігімен күшейту шарасына қол қоюдан бұрын Клинтон әкімшілігінің қолайлығына бірнеше рет жұмсалды. Келіссөз НАТО-ның бейбітшілікті сақтау жөніндегі табысты жұмысына себеп болды. Байден 1990 жылдардың ортасында Балқандағы саясатқа әсер етіп, сыртқы саясатқа қатысты өзінің «қоғамдық өмірдегі мақтанышы» деп атады. [[1999 жыл]]ы Косоводағы соғыс кезінде Байден Сербия мен Черногорияға қарсы НАТО-ның бомбалау науқанын қолдады және президент Клинтонға барлық күштерді&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;/&gt;, соның ішінде жердегі әскерлерді қолдануға шақырған Маккейн-Байден қарарына, Косоводағы досы Джон МакКейнмен бірге, демеушілік көрсетті. Сербияның [[Косово]]дағы әрекеттеріне қатысты Милошевичкке қарсы тұруға шақырды&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | title=Biden, McCain Have a Friendship – and More – in Common | author=Holmes, Elizabeth | newspaper=The Wall Street Journal | date=August 25, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. 1998 жылы Конгрестің Төртінші рейтингі Байденге бірнеше сыртқы саяси мәселелерде, соның ішінде НАТО-ның кеңеюі және сыртқы істер агенттіктерінің қызметін жетілдіру үшін заң жобаларын сәтті өтуі және шетелдегі діни қудалауды жазалау үшін жетекші рөл атқарғаны үшін «Айырмашылықты жасаған он екі адам» деп аталды.

[[Сурет:Bidenpetraeus.jpg|thumb|left|Байден 2007 жылы Сенатта өткен Ирак сыртқы істері жөніндегі комитетте сөз сөйлейді|248x248 нүкте]]

Байден [[1991 жыл]]ы Парсы шығанағындағы соғысқа рұқсат бермеуге дауыс берді; ол АҚШ қарсы антитеррорлық коалициядағы барлық жүктемені көтеретінін айтты&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2008/aug/24/nation/na-foreignpol24 | title=Joe Biden respected – if not always popular – for foreign policy record |author1=Richter, Paul  |author2=Levey, Noam N. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден [[Ауғанстан|Ауғанстандағы]] [[2001 жыл]]ғы соғыстың күшті жақтаушысы болды. «Қандай қажет болса, біз мұны істеуіміз керек». Иракқа қатысты Байден [[2002 жыл]]ы [[Саддам Хусейн]]ді ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіргенін және бұл қауіпті &quot;жоюдан&quot; басқа ешқандай мүмкіндік жоқ екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE3DD1738F930A25752C0A967958260 | title=Congress Acts to Authorize War in Gulf | author=Clymer, Adam | newspaper=The New York Times | date=January 13, 1991 | authorlink=Adam Clymer}}&lt;/ref&gt;. [[2002 жыл]]дың қазан айында Байден Иракқа басып кіруін мақұлдай отырып, Иракқа қарсы әскери күштерді пайдалануға рұқсат беруді қолдап дауыс берді. Көп ұзамай ол соғысты сынға алып&lt;ref name=&quot;MTP04292007&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/18381961/page/2 | title=MTP Transcript for April 29, 2007 | author=[[Tim Russert]] | publisher=[[MSNBC]] | date=April 29, 2007  |page=2}}&lt;/ref&gt;, өз дауысы мен өз рөлін «қателік» деп қарастырса, ал АҚШ-тың кетуін талап етпеді. Ол оккупацияға бөлінетін қаржыны қолдады, бірақ бірнеше рет соғысты интернационалдандыру керек деп, көбірек жауынгерлер қажет екенін және Буш әкімшілігі қақтығыстың құны мен ұзақтығы туралы «америкалықтармен деңгейге жетуі» керек екенін айтты.

[[2006 жыл]]дың аяғында Байденнің көзқарасы өзгерді және [[2007 жыл]]ы әскер қатарына көбейтуге қарсы болды, ол генерал Дэвид Петрэустың «өлі болды, қатты қателесті», деп санайды. Байден [[Ирак]]тың үш [[Этнос|этникалық]] мемлекеттің бос [[Федерализм|федерациясына]] бөлінуін жақтады&lt;ref name=&quot;Divided&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | title=Divided They Stand, but on Graves | author=Thom Shanker | newspaper=The New York Times | date=August 19, 2007}}&lt;/ref&gt;. [[2006 жыл]]дың қарашасында Байден мен Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің президенті Лесли Хелб Ирактағы сектанттық зорлық-зомбылықты жоюдың кешенді стратегиясын жариялады. Осы тәсілді жалғастырудан немесе жоспардан бас тартудың орнына, жоспардың «үшінші жолы» деп атады: Иракты федерациялай отырып&lt;ref name=&quot;LAT20071001&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2007/oct/01/world/fg-iraq1 |author1=Ned Parker |author2=Raheem Salman | title=U.S. vote unites Iraqis in anger | newspaper=Los Angeles Times | date=October 1, 2007}}&lt;/ref&gt;, өз аймақтарында [[күрдтер]]дің, [[шииттер]]дің және [[сунниттер]]дің «тыныс бөлмесін» беру. [[2007 жыл]]дың қыркүйегінде Сенат мұндай шешім қабылдауға міндетті болатын шешім қабылдады. Дегенмен, идея қолдауға ие болмады, саяси бөлу болмады және соқтығыс болған жоқ. Ирактың саяси басшылығы бұл шешімді елді бөлу ретінде қабылдады және АҚШ-тың Багдадтағы елшісі өзін босату туралы өтініш берді.

[[2004 жыл]]дың наурызында Байден [[Ливия]]дағы демократия белсенділер мен [[Триполи]]дегі [[Муаммар Каддафи]]мен кездесуден кейін саяси тұтқын Фатхи Елажмимиді қысқа мерзімде босатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/12/27/international/africa/27libya.html | title=For a Critic, Libya's Nascent Openness Doesn't Apply | author=Smith, Craig S. | newspaper=The New York Times | date=December 27, 2004 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Craig S. Smith}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/15/AR2006111501576_pf.html | title=Support Builds for Libyan Dissident | author=Boustany, Nora | newspaper=The Washington Post | date=November 16, 2006 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың мамыр айында Байден президент [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буштың]] [[Израиль]]дің Кнессетінде сөйлеген сөзін сынға алды. Онда Буш кейбір демократтар Батыс елдерінің басшылары Гитлерді екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін қолданғаны сияқты әрекет жасады деп айтты. Байден былай дейді: «Бұл бос сөз, бұл жалған, бұл шектен шыққандық. АҚШ-тың президенті үшін шет елге барып, Кнессетке отырып және осындай күлкілі мәлімдеме жасау». Байден кейін бұл сөзді қолданғаны үшін кешірім сұрады. Байден бұдан былай мәлімдеді: «Бұл әкімшілік қашаннан бері егер сіз отырсаңыз, сөздік қорыңыздан «жоқ» деген сөзді алып тастау керек деп ойлайды?»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/05/15/bush.dems/index.html | title=Dems fire back at Bush on 'appeasement' statement | author=Henry, Ed | publisher=CNN | date=May 16, 2008 | accessdate=September 2, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Делавэр мәселесі ===
Байден өзінің Делавэр сайлау округіне таныс болған, ол күнделікті пойыздың арқасында ол жерге қатынап, жалпы қажеттіліктерге баруға тырысты. Байден «Амтракты» қаржыландыруға және теміржол қауіпсіздігін күшейтуді жақтады; ол Амтрактың экипаждары үшін жыл сайын барбекюлер мен Рождество кешін өткізді, олар кейде түнде соңғы пойызды бірнеше минут ұстап тұратын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | title='Amtrak Joe' Biden Gets His Own Train Station | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=March 16, 2011 | accessdate=March 16, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319050955/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | archivedate=March 19, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/19/vice-president-biden-gets_n_837999.html |title=Vice President Biden Gets Wilmington Amtrak Station Named For Him |publisher=The Huffington Post |date=March 19, 2011 |accessdate=July 27, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Нәтижесінде ол Амтрак Джо атанды (және 2011 жылы Амтрак Уилмингтон станциясы Джозеф Р.Байден атындағы теміржол станциясы деп аталды, онда ол 7000-нан астам рет сапар шеккен). Ол Довер әуе күштері базасы және жаңа Castle Air Ұлттық гвардия базаcын қоса алғанда, Делавэр әскери қондырғыларын үшін жақтаушысы болды.
[[Сурет:BidenDoverAFB1997.jpg|thumb|right|Байден 1997 жылы Делавэр Довер әуе күштері базасында жаңа нысанның келуінің алдында|262x262 нүкте]]
1975 жылы Байден либералды православиядан бас тартып, ол десегрегациялық автобустарды шектеу туралы заңнамалық әрекет жасаған болатын. Бұл ретте ол автобустың «ақыл-ойдың түбегейлі ережесін бұзған» деген сәтсіздік идеясы болғанын және оның қарсылығы басқа либералдарға ұнамды болуын жеңілдететінін айтты. Үш жыл өткеннен кейін Уилмингтонның федеральды межеленген аймақаралық автобустық жоспары үлкен шиеленіс туғызды және ымыралы шешімдерді заңдастыруға тырысқанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/us/politics/18biden.html | title=Biden's Record on Race Is Scuffed by 3 Episodes | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 17, 2008 | accessdate=November 2, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден біраз уақыт бойы қара және ақ сайлаушылардан айырылды.

[[1991 жыл]]дан бастап [[2008 жыл]]ға дейін, Байден, Делавэрдегі жалғыз заң мектеп ретінде Виджер университеті Заңның мектебінде адъюнкт-профессор, конституциялық құқық бойынша семинар оқытып, қызмет атқарды&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | title=Faculty: Joseph R. Biden, Jr. | publisher=[[Widener University School of Law]] | accessdate=September 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | archivedate=October 6, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, жиі қабылдану үшін күту тізімі бар. Байден әдетте курстың басқа бір профессорымен бірігіп, курстық минуттың кем дегенде жартысын қабылдап, кейде шетелдерден арнайы ұшып келіп, сабақтарын өткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Purchla, Matt |publisher=[[Metro International|''Metro'' Philadelphia]] |date=August 26, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |archivedate=October 4, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |dead-url=yes |archive-date=September 19, 2008 |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Carey, Kathleen E. |publisher=[[Delaware County Daily and Sunday Times]] |date=August 27, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;.

[[2000 жыл]]дан бері Байден банкроттық туралы заңнаманың демеушісі болды, бұны Делавэртің ең ірі компанияларының бірі MBNA және басқа да несиелік карталар эмитенттері талап етті. Байден заң жобасына өзгертулер енгізіп, және үй иелерін банкрот деп жариялауға түзету үшін күрес жүргізді, бұл банкроттықты қолданғанда айыппұлдарды төлеуден жалтаруға тыйым салынады; Жалпы Биллға [[2000 жыл]]ы [[Билл Клинтон]] вето қойды, бірақ кейін [[2005 жыл]]ы Байден қолдай отырып, банкроттықты болдырмау және тұтынушыларды қорғау туралы заңға қол қойылды.

Сассекс штатының төменгі ауданы - елдің ең ірі тауық өндіретін аймағы, ал Бэйден бұл тауықтарды импорттауды тоқтатқан кезде Ресеймен сауда келісімдерін жасасты.

[[2007 жыл]]ы, Байден және Конгрестің ерекшеліктері арқылы өз сайлаушылары үшін сұраған жобалардың $ 67 млн құны жинақталған.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/leading-the-news/clinton-tops-2008-rivals-gets-530m-in-earmarks-2007-11-09.htm|title=Clinton tops 2008 rivals, gets $530M in earmarks |date=November 9, 2007|accessdate=August 24, 2008|newspaper=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|author=Bolton, Alexander}}&lt;/ref&gt;

=== Беделі ===
[[1972 жыл]]ы алғашқы сайланғаннан кейін, Байден 6 қосымша мерзімге, 1978, 1984, 1990, 1996, 2002 және 2008 жылдардағы сайлауларға қайта сайланып, әдетте 60 пайызға жуық дауыс жинады. Ол қатты қарсылыққа тап болмады; одан кейін губернатор Пит ду Понт 1984 жылы оған қарсы шықпауға шешті. Байден республикалық әріптесі Уильям В. Роттың екі жылдық еңбек өтіліне байланысты 28 жасында кіші жас сенатор ретінде өтті. Ротт кейін қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. [[2000 жыл]]ы Том Карпердың кезінде Байден Делавэрдың аға сенаторы болды. Осыдан кейін 2018 жылы тоқтағанан соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/23/biden.democrat.vp.candidate/ | title= Obama introduces Biden as running mate | publisher=CNN | date=August 23, 2008 | accessdate=September 18, 2008}}&lt;/ref&gt;, АҚШ-та 18 мерзім ең ұзақ қызмет еткен сенатор&lt;ref name=&quot;26 Aug 2018&quot;&gt;{{cite web |title=Longest Serving Senators|url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm |website=United States Senate |publisher=United States Senate|accessdate=August 26, 2018}}&lt;/ref&gt;, Делавэр тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор және [[1999 жыл]]дың мамыр айында Байден 10000 дауыс жинаған ең жас сенатор болды&lt;ref name=&quot;state-10k&quot;&gt;{{cite web | url=http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm | title=Senator Joseph Biden (Democrat, Delaware) | publisher=[[U.S. State Department]] |date=March 2001 | accessdate=November 26, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080712124319/http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm |archivedate = July 12, 2008|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Joe Biden, official photo portrait 2.jpg|thumb|left|Байденнің ресми Сенат фотосы (2005)|344x344 нүкте]]

$ 59,000-нан $ 366,000-ға дейінгі таза табысы бар және сыртқы табысы немесе инвестициялық кірісі дерлік жоқ болғанда, Байден Сенаттың ең кедей мүшелерінің қатарына кірді. Байден Конгресстегі екінші кедей мүшесі ретінде тізімге алынғанда, мұнда мақтаныш жоқ екенін&lt;ref name=&quot;lat082408nw&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1538235711.html?dids=1538235711:1538235711&amp;FMT=ABS | format=fee required | title=Demographics part of calculation: Biden adds experience, yes, but he could also help with Catholics, blue-collar whites and women | author=Wallsten, Peter | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Boston Globe |title=A look at Biden's net worth |date=August 24, 2008 |accessdate=February 6, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725145844/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |archivedate=July 25, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | title=Biden Releases Tax Returns, in Part to Pressure Rivals | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 13, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;, бірақ оны ол жас болып сайланғанымен байланыстырды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | title=Biden tax returns revealed | author=Mooney, Alexander | publisher=CNN | date=September 12, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден сенаторлық мансабын ертерек іске асырды, ол әлсіз кедей мемлекеттік лауазымды тұлғаларды саясатта қолдау үшін қаржы жарналарын ұсынды және ол бірінші кезеңде науқандарды қаржыландыру реформаларын өткізді.

Сенатта болған жылдар ішінде Сенатта тыңдаулар барысында айтылған сұрақтары мен ескертулерімен, Байден ұзақ уақыт бойы танымал болғаны белгілі&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | title=Transcripts | work=[[The Situation Room with Wolf Blitzer|The Situation Room]] | publisher=CNN | date=January 12, 2006 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc-loq&quot;&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | title=A Biden Problem: Foot in Mouth | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=January 31, 2007 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Jake Tapper}}&lt;/ref&gt;. Жексенбілік таңертеңгілік ток-шоуда сөйлеген сөзінде ол күшті спикер және пікірсайысшы, жиі әрі тиімді қонақ болған. Ашық сөйлегенде, ол ерік-жігермен дайындалған ескертулерден ауытқумен белгілі. Саяси талдаушы Марк Халпериннің айтуынша, ол «қулық-сұмдықты, қорлауды және қоқан-лоқы айтудың тұрақты үрдісін» көрсетті. ''[[The New York Times]]'' жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2D81E39F93AA25750C0A96E958260 | title= Senate Struggles to Pay Attention to the Remapping of NATO | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=March 19, 1998 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time-pcs&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | title=Halperin on Biden: Pros and Cons | author=Halperin, Mark | magazine=Time  | date=August 23, 2008 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Mark Halperin}}&lt;/ref&gt;, Байденнің «әлсіз сүзгілері оны кез келген нәрсені жасыруға қабілетті етеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1208/Biden_enemy_of_the_prepared_remarks.html | title=Biden, enemy of the prepared remarks | author=Smith, Ben | publisher=[[Politico]] | date=December 2, 2008 | accessdate=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден де қарапайым емес. Журналист Джеймс Трауб «Байденнің жасандылығы мен оның жеке қабілеттеріне деген көзқарасы АҚШ Сенатының сирек кездесетін стандарттары бойынша айтарлықтай көрінеді» деп жазған.

Саяси жазушы Ховард Финман былай дейді: «Байден академик емес, ол ойшыл-теоретик емес, ол үлкен көше саясаткерлерінің бірі, ол Скрэнтон—автокөлік сатушылары, автосалондарда жұмыс істейтін адамдардан, автокөлікті сата білетін адамдардан. Ол үлкен ирландиялық сыйға ие. Саяси пікір қайраткері Дэвид С. Брордер Вашингтонға келген сәттен бері Байденді, 1988 жылы президенттікке үміткер болған кезде: «Ол нақты адамдарға жауап береді - бұл барлық уақытта дәйекті болды. Оның өзін және басқа саясаткерлермен қарым-қатынас жасау қабілеті әлдеқайда жақсарды». Журналист Джеймс Трауб: «Байден - өзі үшін қандай жомарт болса, басқаларға да сондай жомарт бола алатын, түбегейлі бақытты адам» деп жазды.

== 2008 жылғы президенттік сайлау ==
Байден 2008 жылы президенттікке Демократиялық партиясының кандидатурасына үміткер болды, ал кейіннен [[Барак Обама]]ның серіктесі ретінде президенттікке жүгірді.
=== Президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden Presidential Campaign Logo 08.svg|right|thumb|Байден 2008 жылғы науқан логотипі|271x271 нүкте]]
Байден [[1988 жыл]]дың сәтсіз аяқталған сайлау сәтінен бері президентке қайта оралу туралы ойлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article500363.ece|accessdate=August 24, 2008|newspaper=The Times |location=London |title=Kerry to opt for the senator who copied Kinnock|author=Baker, Gerard|date=October 29, 2004 }}&lt;/ref&gt;

Байден [[2007 жыл]]ы [[31 қаңтар]]да президенттікке кандидатурасын жариялады, бірнеше ай бұрын жүгіріп жүргенін талқылағанда, алдымен 7 қаңтарда Тим Уоллстың баспасөзде кездесуіне ресми мәлімдеме жасап&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html |title=Biden Stumbles at the Starting Gate|work=The Washington Post|accessdate=August 23, 2008|date=January 1, 2007|author=Balz, Dan|authorlink=Dan Balz}}&lt;/ref&gt;, ол «мен ең жақсы Байден болуым мүмкін» деп мәлімдеді. [[2006 жыл]]дың қаңтарында Делавэр газетінің шолушысы Гарри Ф. Смаль жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|title=The 'Best Biden' for President?|work=[[Salon.com|Salon]]|accessdate=August 23, 2008|author=Koppelman, Alex|date=January 8, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724011704/http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|archivedate=July 24, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Байден «Демократиялық партияның ақылға қонымды орталығы». Дегенмен, бұл Байденнің ұстанымы және науқанда ол «америкалықтарға олардың қауіпсіздігіне қауіп-қатерлерді тек лаңкестік қауіптен ғана емес,&lt;ref name=&quot;themal&quot;&gt;{{cite news | title=Biden says he's on track for 2008 run | author=Themal, Harry F. | work=[[The News Journal]] | date=January 23, 2006}}&lt;/ref&gt; сонымен бірге денсаулық сақтау, қылмыс пен энергияға тәуелділіктің болмауынан, әлемнің тұрақсыз бөліктерінде бас тартуды жоспарлап отыр» деп қорытындылайды.

Байден өз іс-қимылдары барысында Ирактағы соғысқа және оның саяси жетістікке жету үшін Байден-Гелб жоспарын жүзеге асыруға қолдау көрсетуге назар аударды. Ол Сенатта өзінің негізгі конгресс комитеттерінің басшысы және сыртқы саясат бойынша тәжірибесі туралы айтып берді. Қарама-қайшылыққа қарамастан, Байден тек президент лауазымына ғана назар аудара отырып,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|title=A Candidate For Secretary Of State|newspaper=[[The New York Observer]]|date=June 12, 2007|accessdate=August 23, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919053641/http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|archivedate=September 19, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Мемлекеттік хатшының ұстанымы туралы ұғымды қабылдамады. [[2007 жыл]]ы өткізілген науқан барысында Байден: «Мен өзімнің үлкен қарсыластарымның бар екенін білемін, сондықтан мен үлкен Мемлекеттік хатшы боламын. Джо мырзаның құқығы оң, Джо-ның құқығы», - деді. «Басқа кандидаттар» Джо дұрыс «деген пікірді Демократиялық пікірсайыстарда Байден үгіт тақырыбына және жарнамаға айналдырды. [[2007 жыл]]дың ортасында Байден өзін Обамамен салыстырғанда, сыртқы саясат саласындағы сараптамасын: «Менің ойымша&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&amp;dat=20071130&amp;id=ReMqAAAAIBAJ&amp;sjid=vkUEAAAAIBAJ&amp;pg=6332,4673219 |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|agency=[[Associated Press]]|title=Biden says he wouldn't be secretary of state|date = November 30, 2007 |page=12A}}&lt;/ref&gt;, ол дайын болуы мүмкін, бірақ қазір мен оған сенбеймін ... Төрағалық - кәсіптік оқу». Байден сондай-ақ, Обаманың сыртқы саяси идеяларының кейбірін көшіргенін айтты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |publisher=YouTube |title=Joe is Right |accessdate=August 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080702201709/https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |archivedate=July 2, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Байден, [[2007 жыл]]дың [[30 қазан]]ында [[Филадельфия]]дағы пікірсайыстарда республикалық фронтмен Руди Джулианидің айтуынша&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | title=After Cheney | author=Traub, James | magazine=[[The New York Times Magazine]] | date=November 24, 2009 | page=MM34 | authorlink=James Traub}}&lt;/ref&gt;, науқандағы бір өткір айтқанында: «Ол сөйлемде тек үш нәрсені атап өтеді: ол зат есім және етістік және 11 қыркүйек. «Жалпы алғанда, Байденнің пікірсайыс спектакльдері әзілдің тиімді қоспасы және өткір және таңқаларлық тәртіптелген пікірлер еді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&amp;page=1 | title=Transcript: The Democratic Debate | publisher=[[ABC News]] | date=August 19, 2007 | accessdate=September 24, 2008}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Sen. Joe Biden attends a Creston house party.jpg|thumb|left|Байден Крестондағы партия үйінде үгіт жүргізуде, [[Крэстон (Айова)|Крэстон Айова]], шілде 2007..|264x264 нүкте]]
Байден келіспеушіліктерді тудырған науқан кезінде ескертулер жасады. [[2007 жыл]]ғы қаңтардағы мәлімдемесінде ол демократиялық кандидаттар мен сенатор [[Барак Обама]]ның айтқан сөздері бұл адам туралы әңгіме кітабында,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.observer.com/node/36658|title=Biden Unbound: Lays Into Clinton, Obama, Edwards |author=Horowitz, Jason|work=[[The New York Observer]]|date=February 4, 2007}}&lt;/ref&gt;: «Менің айтып жүргенімде, сен алғашқы афроамерикалық екенің, айқын және жарқын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1690170_1690790,00.html | title=Top 10 Campaign Gaffes | author=Lim, Christine|author2=M.J. Stephey| work=Time  | accessdate=August 20, 2008 | date=December 9, 2007}}&lt;/ref&gt;, таза және жақсы көрінетін жігітті алдыңыз. Бұл түсініктеме өзінің науқанының басталған сәттен бастап оның қаржысын көтеру мүмкіндіктеріне айтарлықтай зиян тигізгенінен нұқсан келтірді; Кейінірек Time журналы [[2007 жыл]]ы Топ-10 науқанының Gaffes тізімінде екінші орынды иеленді. Байден 2006 жылы шілде айында үнділік америкалықтар арасында қолдау туралы: «Мен жақсы қарым-қатынаста болдым&lt;ref name=&quot;cbs070706&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/07/politics/main1785303.shtml|title=Biden's Comments Ruffle Feathers, Senator Forced To Explain His Remarks About Indian-Americans|date=July 7, 2006|accessdate=August 24, 2008|publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;, Делавэрде Үндістаннан шыққан үнді-америкалықтардың ең көп өсуі - сіз 7-Eleven немесе Dunkin 'Donuts-ге бармайсыз, егер сенде аз индектің екпіні болмаса, бұл әзілім емес. Кейін Байден бұл ескерту кемсітушілікке арналмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | first = John | last = Distaso | title = Indian-American activist defends Sen. Biden  | url = http://www.unionleader.com/article.aspx?headline=Indian-American+activist+defends+Sen.+Biden&amp;articleId=0108a2f4-0530-4860-b010-5b076007bff6 | publisher = [[New Hampshire Union Leader]]| date = July 10, 2006 | accessdate =February 1, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жалпы алғанда, Байден қаражат жинауда қиындық көріп, адамдарды митингке шақырды және Обама мен сенатор [[Хиллари Клинтон]]ның жоғары лауазымды кандидатураларына қарсы шабуыл жасай алмады; ол Демократиялық кандидаттардың ұлттық сауалнамаларында ешқашан бір саннан жоғары көтерілмеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |title=Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D) |work=[[National Journal]] |date=August 25, 2008 |accessdate=September 16, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |archivedate=September 6, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Бастапқы байқауда [[2008 жыл]]дың [[3 қаңтар]]ында Байден мемлекет делегациясының бір пайызынан аз жинаған [[Айова штаты]]ндағы бесінші орынды иеленді&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.iowacaucusresults.com/ | title=Iowa Democratic Party Caucus Results | publisher=[[Iowa Democratic Party]] | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден кеше кешкі жарыстардан шығып: «Бүгін кешке ештеңе қайғырмайды ... Мен ешқашан өкінбеймін» деді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | title=Biden, Dodd Withdraw From Race | author=Murray, Shailagh | work=The Washington Post | date=January 4, 2008 | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жетістіктің жетіспеушілігіне қарамастан, Байденнің саяси әлемдегі жетістігі оның [[2008 жыл]]ғы науқанының нәтижесінде [[Адам бойы|өсті]]. Атап айтқанда, ол Байден мен Обама арасындағы қарым-қатынасты өзгертті. Олар Сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінде бірлесе қызмет еткенімен, олар жақын емес еді, Байденмен Обаманың саяси тұрғыдан тез көтерілуіне кедергі келтірді және Обама Байденді гармонияландырып, қамқорлық ретінде қарастырды. [[2007 жыл]]ы бір-бірін танып-біліп, Обама Байденнің үгіт-насихаттау стилін бағалап, жұмысшы сыныптағы сайлаушыларға көңіл бөлді, ал Байден Обаманың «нақты келісім» екеніне сенімді болды.

=== Вице-президенттік үшін Демократиялық үміткер ===
[[Сурет:Biden Obama 3b.jpg|thumb|right|Джо Байден 2008 жылғы 23 тамызда Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы вице-президенттік мәлімдемеде сөйлеген сөзінде, президент [[Барак Обама]] тыңдады.|257x257 нүкте]]
Байден президенттік науқаннан кеткеннен кейін Обама Байденге Обаманың әкімшілігінде маңызды орын ұсынғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/06/23/biden-id-say-yes-to-being-vp/ |title=Biden: I'd say yes to being VP|publisher=CNN|accessdate=August 23, 2008|date=June 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден Обаманың бірінші вице-президенті үшін вице-президенттік лауазымына тағайындалудан бас тартқаны туралы өтінішінен бас тартқаны&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press |title=Obama's veep message to supporters |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html |work=The Washington Post |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}{{cite web|url=http://my.barackobama.com/page/community/post/samgrahamfelsen/gG5sB7 |title=Text message is out and it's official}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Obama-rm&quot;&gt;{{cite web|publisher=BarackObama.com|url=http://my.barackobama.com/page/s/welcomejoe|title=Welcome the Next Vice President|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, оның Сенаттағы мәртебесі мен дауысын жоғалтуды білдірді, бірақ кейіннен ол пікірін өзгертті. [[2008 жыл]]ы [[22 маусым]]да [[NBC]]-нің ''Meet the Press'' Байден билетте орын іздеп жүрмегенімен, ол ұсынған жағдайда вице-президенттің кандидатурасын қабылдайтындығын растады. Тамыздың басында Обама мен Байден вице-президенттік қатысты талқылау үшін жасырын түрде кездесті, екеуі оны жеке әңгімелесті. [[2008 жыл]]дың [[22 тамыз]]ында Барак Обама Байденді оның жақтасы деп жариялады. ''[[The New York Times]]'', сайлаудан кейінгі стратегия [[сыртқы саясат]]ты және [[Ұлттық Қауіпсіздік|ұлттық қауіпсіздік тәжірибесі]] бар адаммен билетті толтыруға ниет білдірді және билетке көмектесуге жол бермеуге немесе Обаманың «өзгерісіне» орай баса назар аударуды ұсынды. Басқа байқаушылар Байденді орта және көкшіл сайлаушыларға&lt;ref name=&quot;ny-lizza&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/10/20/081020fa_fact_lizza?currentPage=all | title=Biden's Brief | author=Lizza, Ryan |work=The New Yorker | date=October 20, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | authorlink=Ryan Lizza}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Республикалық кандидат Джон МакКейнге агрессивті түрде қарсы қоюға дайын екендігіне назар аударды&lt;ref&gt;{{cite news |first=Adam |last=Nagourney |authorlink=Adam Nagourney |author2=Jeff Zeleny |title=Obama Chooses Biden as Running Mate |url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html |work=The New York Times |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Обаманың ұсынысын қабылдай отырып, Байден 2016 жылы президенттікке қайта сайлану мүмкіндігін жоққа шығарған болатын (бірақ Байден кейінгі жылдардағы түсініктемелерінде осы көзқарасты тоқтатып тастағанымен, Байден өзінің саяси күштерін жоғалтқысы келмейтіндіктен&lt;ref&gt;{{cite news|first=E.J. |last=Dionne |title=Tramps Like Us: How Joe Biden will reassure working class voters and change the tenor of this week's convention |url=http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |work=[[The New Republic]] |date=August 25, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828210626/http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |archivedate=August 28, 2008 }}&lt;/ref&gt;, алға жылжып кете алмады)&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|title= VP Biden Keeping the Door Open for 2016?|author= Travers, Karen|date= June 25, 2009|work= [[Political Punch]]|publisher= [[ABC News]]|accessdate= October 14, 2010|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101017172435/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|archivedate= October 17, 2010|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2011/10/21/biden-in-2016/ | title=Biden in 2016? |publisher=CNN | date=October 21, 2011 | accessdate=October 29, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден [[27 тамыз]]да [[Колорадо]] штатындағы [[Денвер]]дегі Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында дауыс беру арқылы ресми түрде вице-президент лауазымына тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://newsblaze.com/usnews/politics/democrats-formally-nominate-barack-obama-for-u-s-presidency_60148/ | title=Democrats Formally Nominate Barack Obama for U.S. Presidency | first=Alan | last=Gray | publisher=[[NewsBlaze]] | date=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Вице-президенттікке кандидат ретінде сайланғаннан кейін, Байденге&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lifesitenews.com/ldn/2008/sep/08090212.html |title=Scranton Bishop Says He will Refuse Communion to Joseph Biden |publisher=Lifesitenews.com |date=September 2, 2008 |accessdate=September 10, 2008}}&lt;/ref&gt;, Уильмингтонның епископы Майкл Сальтареллидің Рим-католик епархиясы қарсылық білдірмегені үшін сынға ұшырады. Католик вице-президент болса да, болған Байденді католиктік мектептерде сөйлеуге рұқсат бермейтінін растады&lt;ref name=&quot;ce082808&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.catholicexchange.com/2008/08/28/113619/ | title=Biden's Bishop Will not Permit Him, Even if Elected VP, to Speak at Catholic Schools | author=Westen, John-Henry | publisher=[[Catholic Exchange]] | date=August 28, 2008 | accessdate=October 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден аборт құқықтарын қолдағаны үшін Пенсильванияның Скрэнтон қаласындағы епископы Киелі қауымдастыққа қабылдауға тыйым салынды; алайда Байден жергілікті Делавар шіркеуінде баруын жалғастырды. Скрэнтондегі демократиялық науқандар мен либералдық католиктік топтар арасында мемлекеттік католиктік сайлаушылардың бәсекелестігінің жарқырауына айналды&lt;ref&gt;{{cite news |first=David |last=Kirkpatrick |title=Abortion Issue Again Dividing Catholic Votes  |url=https://www.nytimes.com/2008/09/17/us/politics/17catholics.html |work=The New York Times |date=September 16, 2008 |accessdate=September 19, 2008 }}&lt;/ref&gt;, ол абортқа қарағанда басқа әлеуметтік мәселелердің көп екенін немесе көп деп санайтынын және абортты бірінші кезекте сақтап қалғысы келетін көптеген епископтар мен консервативті католиктер болғанын атап өтті&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/05/us/politics/05catholic.html | title=A Fight Among Catholics Over Which Party Best Reflects Church Teachings | author=Kirkpatrick, David D. | work=The New York Times | date=October 4, 2008 | accessdate=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден адам өмірінің тұжырымдамасы басталғанына, бірақ өздерінің діни көзқарасын басқаларға таңдамайтындығына сенді. Епископ Салтарелли бұрын Байденге ұқсас: «Бүгін ешкім де осы мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамайды» деп айтқан болатын&lt;ref&gt;{{cite news |first=Kate |last=Phillips |title=As a Matter of Faith, Biden Says Life Begins at Conception |url=https://www.nytimes.com/2008/09/08/us/politics/08campaign.html |work=The New York Times |date=September 7, 2008 |accessdate=August 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;: Мен адамның құлдығына және нәсілшілдікке қарсы болып отырмын, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды. «Сол сияқты бірде-біреуі бұл мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамауы тиіс: «Мен абортқа қарсылық білдіремін, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды».

Байденнің вице-президенттіктің сайлау алдындағы үгіт-насихаттары БАҚ-та көрілім саны азайды, себебі республикалық партияның жетекшісі, Аласканың губернаторы Сара Палиннге назарын аударған болатын&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | title=Meanwhile, the Other No. 2 Keeps On Punching | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=September 19, 2008 | accessdate=September 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | title=Joe Who? | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=September 14, 2008 | accessdate=September 15, 2008 | authorlink=Jake Tapper | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915055913/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | archivedate=September 15, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың қыркүйегінде бір апта бойы, мысалы, Pew Research Center журналистика саласындағы жетілдіру жобасы, Байденнің жарыстың жаңалықтармен қамтылуының тек бес пайызына ғана енгенін анықтады. Байден экономикалық тұрғыдан мемлекеттерде үгіт-насихат жүргізуге және көкжелектегі демократтарға шиеленісті қиындық тудыратын болса да, &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.journalism.org/node/12800 | title=Northern Exposure Still Dominates the News | publisher=[[Pew Research Center]] | author=Jurkowitz, Mark | date=September 14, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, әсіресе [[Хиллари Клинтон]]ға қолдау көрсеткен адамдарды жеңуге тырысты. Байден Миккиге ұзақ уақыт бойы жеке достығына қарамастан шабуыл жасады; ол: «Мен білетін ер жігіт кетіп қалды, ол мені толғандырады», - деп еді. 2007-2010 жылдардағы қаржы дағдарысы шыңына жетті, ал [[2008 жыл]]ғы қыркүйектегі өтімділік дағдарысы АҚШ-тың қаржы жүйесін қорғанысына арналған  ұсыныс науқанның басты факторы болды&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |title=McCain Urged to Join Kerry Ticket |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803085719/http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |archivedate=August 3, 2004 | agency=[[Reuters]] |publisher=[[MSNBC]] | date=May 16, 2004}}&lt;/ref&gt;, Байден [[2008 жыл]]ы 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | title=Senate Passes Economic Rescue Package | publisher=[[NY1]] | date=October 1, 2008 | accessdate=October 2, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | archivedate=October 5, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, Сенаттың 74-25-сессиясы өтті.
[[Сурет:Joe Biden nomination DNC 2008.jpg|thumb|left|Байден, [[Денвер]]де (Колорадо штаты) 2008 жылғы демократиялық ұлттық конвенцияның үшінші түні кезінде Демократиялық вице-президенттікке кандидат ретінде ұсынылды.|276x276 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[2 қазан]]да Байден кампаниясы Палиннмен бір вице-президенттік пікірталасқа қатысты. Дауыс беруден кейінгі сауалнамалар Палиннің сайлаушылардың көптеген үміттерінен асып түскеніне қарамастан, Байден жалпы пікірталасты жеңіп алды. 5-қазанда Байден өгей шешесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн бойы науқандарды тоқтатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/05/bidens-mother-in-law-dies/ | title=Biden's mother-in-law dies | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Акцияның соңғы күндерінде Байден, әсіресе [[Флорида]], [[Огайо]] және [[Пенсильвания]] штатындағы аз елді мекендерде, аздаған аудандарға назар аударды, онда сауалнамада ол танымал болғандығын және Демократиялық алғышарттарда Обаманың сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізбегенін немесе жақсы орындағанын көрсетті. Ол сондай-ақ кейбір қалыпты республикалық штаттарда&lt;ref name=&quot;nyt103008&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | title=Hitting the Backroads, and Having Less to Say | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 30, 2008 | accessdate=October 31, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pol110308&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1108/15205.html | title=Where have you gone, Joe Biden? | author=McGrane, Victoria | newspaper=[[The Politico]] | date=November 3, 2008 | accessdate=November 3, 2008}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ірі католик популяцияларымен айналысқан.

Обаманың сайлау алдындағы науқанының нұсқауларына сәйкес, Байден өзінің сөйлеген сөздерін қысқа мерзімге қалдырып, Обаманың билікке келуінен кейін шетелдік көп ұзамай теріс көңіл аударғаны туралы сын-ескертпелерден аулақ болды. Басқаша айтқанда, Обама Байденнің ескертулеріне көңілі толды: «Байден бірнеше рет қандай да бір ақымақтық дейді ғой?&lt;ref name=&quot;time102908&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1854640,00.html |title=Hidin' Biden: Reining In a Voluble No. 2 | author=Tumulty, Karen | magazine=Time  | date=October 29, 2008 | accessdate=November 1, 2008}}&lt;/ref&gt;» Обаманың науқан қызметкерлері Байденнің қателіктерін «Джо бомба» ретінде атады және өз кезегінде Байден стратегиясын талқылау туралы хабардар етпеді, бұл өз кезегінде Байденді ашуландырды. Екі науқанның арасындағы қарым-қатынас бір айға созылды, Байден Обамаға телефон шала отырып, кешірім сұрады және екеуі де одан да күшті серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite news | title=Biden reliable running mate despite gaffes | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Asbury Park Press]] | date=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама стратегиясының жетекшісі Дэвид Ахселродтың айтуынша, кез-келген күтпеген пікірлер Байденнің жоғары танымалдылығы кез келген күтпеген пікірлерден асып түсті. Байденде Pew Research Center сауалнамасы бойынша Палиннің 44 пайызына қарағанда, 60 пайыздық қолайлылық дәрежесі бар.
[[Сурет:Joe Biden and Dick Cheney at VP residence.jpg|thumb|right|Вице-президент Байденге вице-президент Дик Чейни бір номерлі бір обсерваториясында, 13 қараша 2008 ж|259x259 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[4 қараша]]да Обама АҚШ президенті және Байден вице-президент болып сайланды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html|title=Barack Obama wins presidential election|publisher=CNN|accessdate=November 5, 2008|date=November 4, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті 365, сайлаудағы әріптестері Маккейн-Палинн 173 дауыс алды, жалпы халықтық дауыс беруде 53-46% болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | title=President – Election Center 2008 | publisher=CNN | accessdate=November 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден, Делавэр заңымен рұқсат етілгендей, Сенаттың орнына&lt;ref name=&quot;ap082408&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | title=Biden Wages 2 Campaigns At Once | agency=Associated Press | date=August 24, 2008 | accessdate=August 29, 2008 | first=Randall | last=Chase | publisher=Fox News}}&lt;/ref&gt; Вице-президентікке жүгінеді. 4 қарашада Байден республикандық Кристин О'Доннелді жеңіп, сенатор ретінде қайта сайланды. Байден екі мәрте жеңіске жетіп&lt;ref name=&quot;ap110408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | title=Biden wins 7th Senate term but may not serve | author=Nuckols, Ben | agency=Associated Press |newspaper=USA Today | date=November 4, 2008 | accessdate=February 6, 2009}}&lt;/ref&gt;, 2009 жылғы 6 қаңтарда өз жетінші мерзіміне ант беретін кезде сенаттың орнынан кетуге мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;dnj010709&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |title=A bittersweet oath for Biden |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=January 7, 2009 |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212100305/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |archivedate=February 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Ол жетінші толық мерзім басталатын ең жас сенатор болды және былай деді: «Өмірімде мен үшін ең үлкен құрмет Делавэр халқына Құрама Штаттарының сенаторы ретінде қызмет етіп келеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2009/01/15/senate-releases-b-bailout-funds-obama/ | title=Senate Releases $350 Billion in Bailout Funds to Obama |publisher=Fox News | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден соңғы сенатта дауыс беруді 15 қаңтарда өткізді, бұл бағдарлама Тұтастай алғанда активтерді азайту бағдарламасына екінші $ 350 миллиард шығарды&lt;ref name=&quot;bloom112408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=apZPaTS_UmpM&amp;refer=home | title=Kaufman Picked by Governor to Fill Biden Senate Seat (Update 3) | author=Milford, Phil | publisher=[[Bloomberg News]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081116003829/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087 | archivedate=November 16, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. Байден сол күні Сенатта отставкаға кетті; жас өмірінің көп бөлігін өткізген Сенат қабатында эмоционалды қоштасу туралы ескертулерде, Байден былай деді: «Мен осында болғанда кез келген жақсы нәрсе&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html | title=Ted Kaufman to succeed Biden in Senate | author=Kraushaar, Josh | publisher=[[The Politico]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, мен осында болған 36 жыл ішінде жасаған әрбір батыл қадам&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ | title=Biden's Son Will Not Run for Delaware's Open Senate Seat | author=Hulse, Carl | newspaper=The New York Times | date=January 25, 2010 | accessdate=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, қызығушылық топтарының қысым көрсетуінен емес&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/15/biden-and-clinton-say-goodbye-to-senate | title=Biden and Clinton Say Goodbye to Senate | author=Becker, Bernie | newspaper=The New York Times | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;, жеке қарым-қатынастардың жетілуіне байланысты туындады».

==Вице-президент (2009-2017 жж.)==
=== Сайлаудан соң көшу ===
[[Сурет:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|thumb|right|Байден 2009 жылғы 20 қаңтарда Бірлескен әділеттілік Джон Пол Стивенстің атынан тағайындалды|256x256 нүкте]]
Барак Обаманың президенттік сайлауы басталғаннан кейін&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/11/06/biden-talks-transition-says-mccains-still-my-friend/ | title=Biden talks transition, says McCain's 'still my friend' | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=November 6, 2008 | accessdate=November 6, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден Обамамен күнделікті кездесулерде екенін және Маккейн әлі де оның досы болғанын айтты. Байденге АҚШ-тың құпия қызметі — «Селтик» деген ат берген, оның Ирландияның тамырына сілтеме жасайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7726453.stm | title='Secret' Obama code name revealed  |publisher=[[BBC News]]  | date=November 13, 2008 | accessdate=November 17, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден ардагер Демократиялық адвокат пен көмекші Рон Календі оның штаб бастығы етіп таңдады&lt;ref&gt;{{cite news| title = Biden picks former Gore aide as chief of staff| agency = Reuters| date = November 13, 2008| url = https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113| accessdate =November 13, 2008 | first=Steve | last=Holland}}&lt;/ref&gt;, ал ''Time Washington'' бюросының бастығы Джей Карниді байланыс директорына айналдырды. Байден өзінің автономды энергетикалық орталығына айналдырған ізшарасы вице-президент Дик Чейниден қабылдаған кейбір нақты рөлдерді қысқартуға ниетті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/michaelcalderone/1208/Report_Carney_joins_Biden_team.html | title=Report: Carney joins Biden team | author=Calderone, Michael | publisher=[[The Politico]] | date=December 15, 2008 | accessdate=December 15, 2008}}&lt;/ref&gt;. Олай болмаған жағдайда, Байден өз орынбасарларының төрағалығын өзінің алдында ешкімге үлгі етпейтінін айтты, бірақ оның орнына Обаманың шешетін кез келген маңызды шешімі бойынша кеңестер мен ұсыныстар беруге тырысады. Байден өтпелі кезеңде жасалып жатқан барлық министрлер кабинеттеріне қатыстырылғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1208/16558.html | title=Biden to shrink VP role – big time | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=December 14, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байденге ақ үйде жұмыс істейтін «Ақ үйдің жұмыс тобын&lt;ref name=&quot;lkl122208&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title= Biden says he'll be different vice president | publisher=CNN | date=December 22, 2008 | accessdate=December 22, 2008}}&lt;/ref&gt;» — орта таптың экономикалық әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бастаманы басқаруға тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html | title=What Obama promised Biden | author=Hornick, Ed and Levs, Josh | publisher=CNN | date=December 21, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы ретінде соңғы рет жасаған іс-шарасы ретінде Байден 2009 жылғы қаңтар айының екінші аптасында [[Ирак]], [[Ауғанстан]] және [[Пәкістан]]ға барып, осы елдер басшылығымен кездесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0109/17136.html | title='Senator' Biden's trip raises concerns | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=January 6, 2009 | accessdate=January 9, 2009}}&lt;/ref&gt;.

===Бірінші кезең (2009-2013)===
Байден [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]мен бірге салтанатты түрде кіріскен [[2009 жыл]]ғы [[20 қаңтар]]да 47-вице-президент болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | title=Think you know your election trivia? | publisher=CNN | date=November 3, 2008 | accessdate=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден бұл кеңсеге жеткен Делавэрден бірінші және Құрама Штаттардың бірінші римдік католик вице-президент&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |title=VP's home awaits if Biden chooses |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=November 6, 2008 |accessdate=November 8, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081109060406/http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |archivedate=November 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Жоғарғы соттың судьясы Джон Пол Стивенс Байденге ант берген&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.oregonlive.com/politics/index.ssf/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | title=In culminating moment, Biden is vice president | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[OregonLive.com]] | date=January 20, 2009 | accessdate=July 27, 2016}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Barack Obama Walking With Joe Biden.jpg|thumb|left|[[Ақ үй]]дегі Президент Обама Вице-президент Байденмен бірге [[2009 жыл]]дың ақпан кезінде|252x252 нүкте]]
Обаманың әкімшілігінің алғашқы айларында Байден маңызды сюжеттік кеңесші рөліне ие болды&lt;ref name=&quot;nyt032809&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | title=Speaking Freely, Biden Finds Influential Role  | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=March 28, 2009 | accessdate=March 31, 2009}}&lt;/ref&gt;. Бір рөл Обаманың «қарсыластар командалары» арасындағы дауларды шешу еді. Президент Байденнің баскетболшыға тән «статистика парағында көрсетілмейтін көптеген заттарды жасайтын» әрекетін салыстырды&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lee|first=Carol|title=Biden worked on Specter '100 days'|url=http://www.politico.com/news/stories/0409/21824.html|accessdate=June 23, 2012|date=April 29, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден Обама заңдарының бірнеше маңызды бөлігіне Сенаттың қолдауын алуда маңызды рөл атқарды және Сенатор Арлен Спектерді Республикадан Демократиялық партияға ауысуға сендірудің негізгі факторы болды. Байден АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон]]ға Ауғанстандағы соғысқа 21 мың жаңа әскер жіберуге қарсы болғаны туралы ішкі пікірталасты жеңілді. Алайда оның күмәншіл дауысы әкімшілікте бұрынғыдай маңызды болып саналды, [[2009 жыл]]ы [[Барак Обама]]ның [[Ауғанстан]]дағы стратегиясын қайта қарастырғаны үшін Ақ үйде беделге ие болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. | author=Dilanian, Ken |work=USA Today | date=June 11, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0609/24067.html | title=Hillary Clinton toils in the shadows | author=Smith, Ben | publisher=[[The Politico]] | date=June 23, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[Ирак]]та екі айда бір рет болып тұрды, соның ішінде тамыз және қыркүйек айларында Бағдадқа сапар жасап, премьер-министр Нури аль-Маликиді тыңдады және Ирактың болашағына қатысты АҚШ-тың көзқарасын тағы да қайталайды; ол осы уақытқа дейін елдегі күтілетін прогресс туралы Ирак басшылығына хабарламалар беруде АҚШ әкімшілігінің басты адамы болды. Жалпы алғанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/16/AR2009091602998.html | title=Biden Pushes Iraqi Leaders On Vote Law, Oil-Bid Perks | author=Wilson, Scott | work=The Washington Post | date=September 17, 2009 | accessdate=September 17, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ирак саясатын қадағалау, Байденнің жауапкершілігі болды: Президент оны «Джо, сіз Иракпен айналысасыз» деп айтқан&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden| title=Breaking Up: Maliki and Biden | author=Osnos, Evan | work=The New Yorker | date=August 12, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;. Байден Ирак «бұл әкімшіліктің үлкен жетістіктерінің бірі бола алар еді» деді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/ | title=Vice President Biden: Iraq &quot;Could Be One of the Great Achievements of This Administration&quot; |work=[[ABC News]] | date= February 11, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байденнің [[2010 жыл]]ғы қаңтар айында Ирак парламентінің сайлауларынан тыйым салынған кандидаттарға қарсы күресте Иракта болған сапарында екі күннің ішінде бірнеше жүздеген үміткер Ирак үкіметін қалпына келтірді. 2012 жылға қарай, Байден Иракқа сегіз сапар жасаған болатын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg | title=Iraq reinstates 59 election candidates | agency=[[Agence France-Presse]] | date=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, бірақ Ирактағы америкалық саясатты қадағалауы АҚШ әскерлерінің 2011 жылы шығарылғанынан соң төмендеді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730.html | title=The war over President Obama's new war in Iraq | author=Crowley, Michael | work=Politico | date=November 9, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Joe Biden in Kosovo.JPG|thumb|right|Вице-президент Байден [[Косово]]да, мамыр, 2009 жыл|237x237 нүкте]]
Байден сондай-ақ Обаманың ынталандыру пакетінің инфрақұрылымдық шығындарын қадағалауға жауапты болды және жалғыз қаржыландыруды қажет ететінін лайықты жобаларды атап өтті. Ол жүздеген губернаторлармен, мэрлермен және басқа да жергілікті шенеуніктермен осы рөлде сөйлесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html | title=What Happened to the Stimulus? | author=Scherer, Michael | work=Time  | date=July 1, 2009 | accessdate=July 8, 2009}}&lt;/ref&gt;. Осы кезеңде Байденді ешқандай қалдықтар мен сыбайлас жемқорлықтың негізгі оқиғалары болмағанын қанағаттандырды және ол 2011 жылғы ақпанда осы рөлді аяқтаған кезде, ол ынталандыру сомалары бар алаяқтық оқиғалардың саны бір пайыздан аз болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | title='Sheriff Joe' Biden Touts Recovery Act Success – and Hands Over His Badge | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=February 17, 2011 | accessdate=March 19, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110221153327/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | archivedate=February 21, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:US Navy 090514-N-4451V-548 Vice President Joe Biden meets with Basic Underwater Demolition-SEAL (BUDS) students at Naval Amphibious Base Coronado.jpg|thumb|Байден НАТО-ның SEAL-тың тыңдаушыларымен, NAB Coronado, Калифорния, мамыр 2009 ж|238x238 нүкте]]
Обама мен объектілердің сақтық танытуы үшін Байденге бір-бірімен қарым-қатынас жасау жолдарын үйренуі үшін біраз уақыт қажет болды. 2009 жылғы сәуір айының соңында, Байденнің шошқа тұмауы тұмауының басталуына байланысты сұраққа жауап бергенде, ол ұшақтарда немесе метрополитенде отбасыларға жүруден бас тартуға кеңес бергеннен соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden1-2009may01,0,604907.story | title=White House adjusts Biden's swine flu advice |author1=Silva, Mark  |author2=Parsons, Christi | work=Los Angeles Times | date=May 1, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ақ үйді тез арада түсініктеме беруге мәжбүр етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |title=White House tempers Biden's swine flu advice |work=Boston Globe |date=May 1, 2009 |accessdate=May 28, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505114058/http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |archivedate=May 5, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Байден беделін қалпына келтіру үшін, түнгі теледидарда әзілдер туралы әңгімелеп берді. 2009 жылғы шілдеге дейін тұрақты жұмыссыздық деңгейінің көтерілуіне байланысты Байден әкімшілік «экономиканың қаншалықты нашар болғанын дұрыс түсінбеді», бірақ шығыстардың қарқынынан кейін ынталандыру пакеті көп жұмыс орындарын құратынына сенім білдірді. Осы айда АҚШ мемлекеттік хатшысы Клинтон Байденді [[Ресей]]дегі билікті елемеу туралы ескертулерді тез қабылдамады, бірақ кез келген қателіктерге қарамастан&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/08/the-weeks-best-late-night-jokes-30.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 8, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/22/the-weeks-best-late-night-jokes-32.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 22, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Байден әлі де Обаманың сенімін сақтап қалды және әкімшілікте барынша ықпалды болды. [[2010 жыл]]дың [[23 наурыз]]ында Байден науқастарды қорғау және қолжетімді күтім туралы заңға қол қойғаны туралы ұлттық теле-радио хабарларында «үлкен мәміле» болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/31745563/ | title=Biden: 'We misread how bad the economy was' | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[MSNBC]] | date=July 5, 2009 | accessdate=July 9, 2009}}&lt;/ref&gt;. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Роберт Гиббс Твиттер арқылы жауап берді: «Иә, мырза, сіздікі дұрыс ...», - деді. АҚШ-тың жоғарғы кеңесшісі Валери Джаррет, Байден мырзаның сөйлейтін сөзін «вице-президентті соншалықты ұнамды ететін нәрсе ... Біз оны бір сәтке де өзгертпейміз». Бұрынғы сенаттың әріптесі Линдси Грэмм: «Егер ешқандай гэфф болмаса, онда Джо болмайды, оған сендер көмектесе алмайсыңдар&lt;ref name=&quot;lat081909&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden18-2009aug18,0,2588210.story | title=Despite fumbles, Biden's a player |author1=Nicholas, Peter  |author2=Richter, Paul | work=Los Angeles Times | date=August 19, 2009 | accessdate=August 22, 2009}}&lt;/ref&gt;, бірақ ұнатасыңдар» деді. Байден ұзақ уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан «эго-персона», «вице-президент»&lt;ref name=&quot;bigdeal&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/03/23/at-white-house-bidens-expletive-caught-on-open-mic/?hp | title=At White House, Biden's Expletive Caught on Open Mic | author=Herszenhorn, David M. | magazine=[[The New York Times]] | date=March 23, 2010 | accessdate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;, The Onion сатиралық жаңалықтар сайтында&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newsweek.com/id/217090 | title=An Inconvenient Truth Teller | author=Bailey, Holly | author2=Thomas, Evan | magazine=[[Newsweek]] | date=October 10, 2009 | accessdate=November 6, 2009 | authorlink2=Evan Thomas}}&lt;/ref&gt;, ол өз лауазымына пародияланған&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/01/17/biden-getting-an-autobiography-from-the-onion-whether-he-wants-it-or-not/ | title=Biden Getting an Autobiography From The Onion (Whether He Wants It or Not) | author=Itzkoff, Dave | newspaper=The New York Times | date=January 17, 2013 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;. Әртүрлі мінез-құлықтарына қарамастан, Обама мен Байден достық қарым-қатынаста болды, ішінара Обаманың қызы Саша мен Байденнің немересі Майсиге негізделген, олар Сидвелл достар мектебіне бірге барады.
[[Сурет:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|thumb|left|Жағдаят бөлмесі: Байден, Обама және АҚШ ұлттық қауіпсіздік тобы Ақ үй жағдаят бөлмесінде 2011 жылғы мамыр айында АҚШ миссиясының Усама бен Ладенді өлтіруді бақылау үшін жиналды. Байден сол кездегі шабуылға қарсы болғанымен, Конгресстің көшбасшылары туралы ойдағыдай нәтижеге қол жеткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/weigel/2014/01/10/_hillary_told_the_president_that_her_opposition_to_the_surge_in_iraq_had.html|title='Hillary Told the President That Her Opposition to the Surge in Iraq Had Been Political' |author=Weigel, David |work=Slate |date=January 10, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110501/NEWS/110509984 | title=Osama Bin Laden dead; President Obama addresses nation | agency=[[NewsCore]] | newspaper=[[Times Herald-Record]] | date=May 2, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;.|268x268 нүкте]]
Байденнің әкімшіліктегі рөлі қарама-қайшы болу және басқаларды өз ұстанымдарын қорғауға мәжбүрлеу екенін айтты. Обама: «Джо туралы ең жақсы нәрсе - бәрімізді біріктіргенде, ол шын мәнінде адамдарға өз ұстанымдарын ойлауға және қорғауға, барлық нәрсені әр бұрыштан қарауға мәжбүр етеді және бұл мен үшін өте құнды». Барак Обаманың тағы бір кеңесшісі Байденнің айтуынша, «біз мүмкіндігінше интеллектуалды ақиқат екенімізді қамтамасыз ету үшін әрдайым отбасылық пикникке баруға дайынбыз». [[2010 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Байден Америка Құрама Штаттарын әлем кубогының&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.cnn.com/2010/POLITICS/06/12/south.africa.biden/index.html|title=Biden visits South Africa as World Cup begins |publisher=CNN|accessdate=June 13, 2010| date=June 12, 2010}}&lt;/ref&gt; ашылу салтанатына қатысып, Англияға қарсы 1-1 матчына қатысып, Египетке, Кенияға және Оңтүстік Африкаға барды. Джо мен Джил Байден Вашингтондағы ресми резиденциясында тыныш атмосфераны сақтап қалды, жиі олар немерелерін қызықтайды және үнемі Делавардағы үйіне оралады&lt;ref name=&quot;pol-regular&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0611/57887.html | title=Joe and Jill Biden's 'regular' lives | author=Parnes, Amie | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=June 28, 2011 | accessdate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Obama &amp; Biden in Limo (July 21, 2010).jpg|thumb|left|2010 жылы [[Барак Обама]] мен Джо Байден ''Cadillac One''-да кетіп барады.|272x272 нүкте]]
Байден [[2010 жыл]]ғы орташа аралық сайлауда демократтарға қатты қолдау көрсетіп, партиялар үшін ауқымды шығындардың жалпы болжамдар алдында оптимизм көзқарасын сақтап қалды. Сайлауда Республикандықтар ауқымды жеңіске жеткеннен кейін және Ақ үйдің штаб бастығы Рахм Эмануэльдің кетуінен кейін, Байденнің Конгресстегі республикандықтармен өткен қарым-қатынастары маңызды болды&lt;ref name=&quot;pol120910&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1210/46173.html | title=Joe Biden expands role as White House link to Congress | author=Lee, Carol E. | author2=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=December 9, 2010 | accessdate=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | title=As the Ground Shifts, Biden Plays a Bigger Role | author=Cooper, Helene | newspaper=The New York Times | date=December 11, 2010 | accessdate=December 13, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ол жаңа Старт шартына Сенаттың мақұлдауын алу үшін табысты басқару әрекеттерін басқарды. 2010 жылғы желтоқсанда Байденнің Ақ үйдегі шіркеуді ортақ негізде қорғауы, содан кейін Сенаттың азшылыққа қарсы басшысы Митч Макконнелмен тікелей келіссөздер жүргізіп, Буштың салық жеңілдіктерін уақытша ұзарту туралы әкімшіліктің ымыралы салық пакетін шығаруда маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | title=Biden and G.O.P. Leader Helped Hammer Out Bipartisan Tax Accord | author=Hulse, Carl | author2=Calmes, Jackie | newspaper=The New York Times | date=December 7, 2010 | accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байден кейіннен салық салуды жеңілдету, жұмыссыздарды сақтандыруды қалпына келтіру және [[2010 жыл]]ғы жұмыс орындарын құру шарасы ретінде қабылданған Конгрестегі құлықсыз демократиялық кеңестің келісімін алуға тырысқан&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html | title=Democrats Skeptical of Obama on New Tax Plan |author=Herszenhorn, David M. | author2=Stolberg, Sheryl Gay |newspaper=The New York Times |date=December 7, 2010 |accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;.

2011 жылғы наурызда Обама Байденді конгресстің екі үйі мен Ақ үйдің арасындағы келіссөздерді жылдың соңына дейін федералды шығын деңгейін реттеуге және үкіметтің жабылуын болдырмауға бағыттады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/id/41870549 |archive-url=https://archive.is/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |dead-url=yes |archive-date=July 29, 2012 |title=Obama Welcomes Budget Deal; Biden to Lead Talks |agency=Reuters |publisher=[[CNBC]] |date=March 2, 2011 |accessdate=March 9, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;. 2011 жылғы мамырында алты конгресс мүшелерімен «Байден» панелінде жалпы қарызды азайту жоспарының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың қарыз шегін арттыру туралы екі жақты келісімге қол жеткізуге тырысты. АҚШ-тың қарыздық төңкеріс дағдарысы келесі екі айда дамыды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/05/16/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516 | title=Q+A: Debt and deficit talks in early stages | author=Reid, Tim | agency=[[Reuters]] | date=May 16, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20110505/NEWS02/105050326/Biden-tasked-achieving-consensus-cutting-deficit?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CHome |title=Biden tasked with achieving consensus on cutting deficit |author=Gaudiano, Nicole |newspaper=[[The News Journal]] |date=May 4, 2011 |accessdate=May 17, 2011 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;, бірақ бұл Макконнеллмен арада болған еді, бұл Байденді бюджеттік бақылау түрінде шешу үшін екі жақты келісімге қол жеткізді. [[2011 жыл]]дың [[2 тамыз]]ында қол қойылған 2011 жылғы акт, АҚШ-тың бұрын-соңды болмаған теңгерімі&lt;ref name=&quot;pol-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0811/60463.html | title=Joe Biden, Mitch McConnell and the making of a debt deal | author=Thrush, Glenn | author2=Brown, Carrie Budoff | author3=Raju, Manu | author4=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=August 2, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://news.bostonherald.com/news/us_politics/view.bg?articleid=1356201&amp;format=&amp;page=4&amp;listingType=politics | title=The real drama was in private as debt deal hatched | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Boston Herald]] | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/08/03/us-usa-debt-brink-idUSTRE77271R20110803?feedType=RSS&amp;feedName=topNews | title=Special report: How Washington took the U.S. to the brink | agency=[[Reuters]] | author=Bohan, Caren Bohan | author2=Sullivan, Andy | author3= Ferraro, Thomas | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден Конгреспен келіссөз жүргізіп, әкімшіліктегі кез келген мәселе бойынша келіссөз жүргізді, ал бір Республикандық кеңесші: «Байден шынымен келіссөз жүргізетін жалғыз жігіт және Макконнелл мәмілеге оның сөзі жақсы екенін біледі.

=== 2012 жылғы қайта сайлану ===
[[2010 жыл]]дың қазан айында Байден Обаманың 2012 жылғы президенттік сайлауда өзінің әріптесі болуын өтінгенін айтты. Обаманың [[2011 жыл]]дың соңында танымалдылығының құлдырауынан&lt;ref name=&quot;nyt101310&quot;&gt;{{cite news |title= Vice President Tries to Energize Democrats|author= Stolberg, Sheryl Gay |newspaper= [[The New York Times]]|date= October 12, 2010|url= https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|accessdate=October 14, 2010}}&lt;/ref&gt; Ақ үйдің штаб бастығы Уильям М. Дейли кейбір құпия сауалнамалар мен фокус-топтарда зерттеулер жұргізіп, Байденді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтонның билетіне ауыстыру идеясына айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replacing-biden-on-2012-ticket.html | title=Book Details Obama Aides' Talks About Replacing Biden on 2012 Ticket | author=Martin, Jonathan | newspaper=[[The New York Times]] | date=October 31, 2013}}&lt;/ref&gt;. Нәтижелер Барак Обама үшін айтарлықтай жақсармағанын көрсеткен кезде, бұл ұғым төмендеді, ал Ақ үйдің ресми өкілдері Обаманың бұл идеяны ешқашан қызықтырмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.politico.com/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-biden-176520.html | title=W.H.: Obama never considered dropping Joe Biden | author=Allen, Jonathan | newspaper=[[Politico]] | date=November 1, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Байден бірнеше рет хабарлау тәртібімен күресіп жатты; уақыт өтке келе жазғандай, «Байденнің ең күшті тұсы - оның ең үлкен әлсіздігі»&lt;ref name=&quot;nyt050812&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | title=For a Blunt Biden, an Uneasy Supporting Role | author=Leibovich, Mark | newspaper=[[The New York Times]] | date=May 8, 2012 | page=1}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, Байден 2016 жылы өтетін президенттік сайлауларда өзін-өзі ақтамақшы болу үшін фандрайзингтік байланыстарды нығайту үшін пайдаланған науқандар арасындағы қарым-қатынастар да нашарлады және вице-президент Обаманың науқан стратегиясының жиналыстарынан шығарылды.
[[Сурет:Official portrait of President Obama and Vice President Biden 2012.jpg|thumb|left|Байден мен Президент [[Барак Обама]], 2012 жылғы шілде|299x299 нүкте]]
Обаманың сайлау алдындағы науқанына қарамастан, Байденді әлі де күйзелістерге ұшыраған күйде еді, ол жұмысшылармен және ауыл тұрғындарымен байланыса алатын бөлшек сауда саясаткері ретінде бағалаған болатын. Обаманың қайта сайлау науқаны [[2012 жыл]]дың көктемінде басталған болатын&lt;ref name=&quot;time-mo&quot;&gt;{{cite news | title=Mo Joe | author=Scherer, Michael | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 11, 2012 | pages=26–30}}&lt;/ref&gt;. 2012 жылғы тамызында аралас нәсілдер алдында Республикалық партияның Уолл-стрит ережелерін жеңілдету туралы ұсыныстары «баршаңызды шынжырға түсіреді» деген сөзі Байденнің түрлі-түсті ескертулерге бейімділігіне тағы да назар аударды. ''[[Los Angeles Times]]'' жазды: «Көптеген кандидаттар бірдей қоқан-лоққымен сөйлейді, аудиторияның ұйықтауы мүмкін емес&lt;ref name=&quot;lat-offt&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2012/aug/17/nation/la-na-biden-20120817 | title=Biden's unscripted moments keep campaign on its toes | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=August 17, 2012}}&lt;/ref&gt;, журналистерді шығарады, бірақ кез-келген Байден сөйлеген кезде баспасөз қызметкерлерін қырып-жоятын ондаған сәттер болуы мүмкін, бір-біріне ойынмен әрі шатыстықпен қарайды. «[[Time]]» журналы Байденді жиі кетіп бара жатқанын және «Вашингтонның мұқтаждығы пен сенімсіздігі араласуымен қатар, Байденнің миы кәдімгі гуманизмнен гөрі сымды болып шықты» деп жазды&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot;&gt;{{cite news | url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | title=Let There Be Joe | author=[[David Von Drehle|Drehle, David Von]] | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=September 10, 2012 | pages=41–43}}&lt;/ref&gt;.

Байден 6 қыркүйекте вице-президент ретінде Солтүстік Каролинадағы Шарлотте өткен Демократиялық ұлттық конгресте дауыс беру арқылы екінші рет тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/06/beau-biden-speech-read-th_n_1862997.html | title=Beau Biden Speech Kicks Of Motion To Nominate Father Joe Biden For Vice President | work=[[Huffington Post]] | date=September 6, 2012 | first=Elyse | last=Siegel}}&lt;/ref&gt;. Ол 11 желтоқсан күні Кентуккидегі [[Дэнвилл (Кентукки)|Дэнвилде]] вице-президенттік пікірсайыстарда өзінің Республикалық әріптесі, өкілі Пол Райанмен кездесті. Онда ол Обаманың әкімшілігінің рекордын қорғады және республикалық үміткер Митт Ромниге қарсы Обаманың пікірсайыстарын жоғалтқан үгіт-насихат үдерісін қалпына келтіру үшін республикалық билетке қатты шабуыл жасады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-makes-gop-case | title=Biden plays aggressor in debate as Ryan makes GOP case | author=O'Brien, Michael | publisher=[[NBC News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/10/11/biden-ryan-face-off-in-high-stakes-vice-presidential-debate-in-kentucky/ | title=Sparks fly as Biden, Ryan face off in feisty vice presidential debate | publisher=[[Fox News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]ғы [[6 қараша]]да президент пен вице-президент екінші мерзімге сайланды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/11/06/obama-defeats-romney-to-win-second-term-fox-news-projects/ | title=Obama defeats Romney to win second term, vows he has 'more work to do' | publisher=[[Fox News]] | date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті Ромни-Рьянның 206 дауысына 332 сайлаушы әріптестер дауысын ұтып алды және бүкілхалықтық дауыс беруде 51-47 пайызды құрады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/politics/la-pn-obama-biden-officially-win-second-term-20130104,0,5932518.story | title=It's official: Obama, Biden win second term | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Vice President Biden Delivers Remarks at the Joint Opening Session.jpg|thumb|Байден АҚШ-Қытай стратегиялық және экономикалық диалогы кезінде сөйлеуде, [[2013 жыл]]ғы шілде, [[Вашингтон]]да|245x245 нүкте]]
[[2012 жыл]]дың желтоқсан айында Байден [[Сэнди Хук бастауыш мектебіндегі атыс]]тан кейін Обама Америка Құрама Штаттарында қару-жарақпен зорлық-зомбылықтың себептерін жою үшін құрған «Қарумен зорлық-зомбылық жөніндегі жұмыс тобы» Мақсатты топты басқарды&lt;ref&gt;{{cite news |title=Obama sets up gun violence task force |first=Leigh Ann |last=Caldwell |url=http://www.cbsnews.com/8301-250_162-57560044/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ |publisher=[[CBS News]] |date=December 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. Осы айдың соңында, ел «фискальды құлдыраудан» құлағанға дейінгі соңғы күндерінде, Байденнің МакКоннелмен қарым-қатынасы тағы екінші рет дәлелденді, себебі екеуі жүргізген келіссөздер 2013 жылдың басында қабылданған америкалық салық төлеушілерге жеңілдіктер туралы заңның қабылдануына әкелді. Бұл Буштың салық жеңілдіктерінің көп бөлігін үнемдеуге мүмкіндік берді, бірақ жоғары табыстың деңгейі көтерілді&lt;ref name=&quot;ap-cliff&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |title=Congress' OK of fiscal cliff deal gives Obama a win, prevents GOP blame for tax boosts |author=Fram, Alan |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[Star Tribune]] |location=Minneapolis |date=January 2, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105020524/http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |archivedate=January 5, 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;.

===Екінші кезең (2013-2017)===
[[Сурет:Vice President Biden Stands With Afghanistan President Ghani and Pakistan Prime Minister Sharif Before Trilateral Meeting on Sidelines of World Economic Forum in Switzerland (24149550459).jpg|thumb|left|Джо Байден 2016 жылы Ауғанстан президенті Ашраф Гани мен Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифпен кездесуінде.|259x259 нүкте]]
Байден 2013 жылғы 20 қаңтардағы таңертеңгілік екінші жартысында сот Соня Сотомайордың төрағалығымен ресми резиденциясында шағын рәсімде (салтанатты рәсім 21 қаңтарда болған) ұлықталды. Ол Sandy Hook Elementary School мектебіндегі атыстан кейін Обаманың әкімшілігі басшылығының тапсырмаларын орындап, қаруды бақылау шараларына қатысты жаңа заңнаманы ұсынды (заңнама қабылданбады).

2013 жылғы қазан айындағы АҚШ-тың федералды үкіметінің 2013 жылы аяқталуын және АҚШ-тың 2013 жылғы қарыздық-төңкеріс дағдарысын шешуге бағытталған «Жалғастырып отырып бөліп беру туралы» Заңының 2014 жылғы қазан айында өтуіне әкелген пікірсайыстар кезінде Байден аз рөл атқарды. Бұның алдында сенаттың көпшілігінің жетекшісі Гарри Рид және басқа да Демократиялық көшбасшылар вице-президентті Конгреспен тікелей келіссөздерден алып тастады, бұл бұрынғы келіссөздер барысында Байден тым көп айтып қойғаннан кейін орын алды.

Байденнің әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы заңы 2013 жылы қайтадан қайта тіркелді. Бұл заң осыған байланысты оқиғаларға, бірінші кезеңде басталған Әйелдер мен қыздарға бойынша Ақ үй кеңесін, сондай-ақ Студенттерді жыныстық қатынастан қорғайтын Ақ үйдің жұмыс тобын құру, 2014 жылғы қаңтарда Байден мен Джерреттің тең төрағалығы ретінде басталды. Байден сексуалдық зорлықта күшті ұстанымға ие. Мысалы, Байден Стэнфорд университетінде сексуалдық зорлық-зомбылықтың құрбаны болған адамға: «Сіз бұл күшіңіздің басқа қылмысқа қарсы тұруыңыз кедергі жасауы мүмкін деп үміттендіңіз». Ол сондай жағдайға заңдылықты енгізді. Нью-Хэмпшир университетінде сөйлеген кезде Байден федералды нұсқауларды шығарды. Ол: «Жоқ, егер сіз ішсеңіз немесе ащы болсаңыз, кереуетте, жатақханада немесе көшеде болсаңыз, ештеңе болмайды. Сіздің ойыңызды өзгертіп қойдыңыз».
[[Сурет:Joe Biden &amp; Ahmet Davutoğlu.jpg|thumb|Байден Түркияның Бас министрі [[Ахмет Дәуітұлы]]мен кездесуінде, 31 желтоқсан 2014 жыл. Байден Күрдтер КЖП-сын «террористік топ» деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/biden-says-kurdish-pkk-is-a-terror-group-plain-and-simple/a-19000607 |title=Biden says Kurdish PKK is a 'terror group plain and simple' |date=January 23, 2016|publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;|302x302 нүкте]]
Ирак [[2014 жыл]]ы тарағаннан кейін, Ирак федерализациясының [[2006 жыл]]ғы Байден-Гелб жоспарына қайта назар аударылды&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858.html | title=Was Joe Biden right? | author=Gerstein, Josh | newspaper=Politico | date=June 13, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nationaljournal.com/magazine/turns-out-joe-biden-was-right-about-dividing-iraq-20140130 | title=Turns Out, Joe Biden Was Right About Dividing Iraq | author=Kitfield, James | magazine=National Journal | date=January 30, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;, кейбір бақылаушылар Байдендікі басында дұрыс болған деп болжады. Байден өз сөзінде АҚШ-тың [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ИЖШИМ]] соңынан&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;/&gt; «тозақтың қақпаларына» баратынын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.csmonitor.com/USA/DC-Decoder/Decoder-Buzz/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it-video | title=Joe Biden vows to chase Islamic State to 'gates of hell.' Does he mean it? | author=Grier, Peter | newspaper=The Christian Science Monitor | date=September 3, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;.

[[2015 жыл]]ға дейін Байден бір әйел мен қыздарға қолдарын қойып, олармен тығыз қарым-қатынаста болған оқиғалар мен басқа да оқиғаларда баспасөз және әлеуметтік медианың назарын аударған. Бір жағдайда, сенатор өзінің қызы туралы: «Жоқ, ол вице-президент жан-жаққа қарайды деп ойламайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newsy.com/videos/biden-gets-too-close-for-comfort-again/ | title=Joe Biden Takes being Biden to New Heights or to New Lows | author=Elizabeth Hagedorn | newspaper=Newsy | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2015/02/17/joe-biden-takes-being-biden-to-new-heights-or-lows/?tid=HP_more | title=Joe Biden takes 'being Biden' to new heights (or depths) | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/02/17/387035292/joe-biden-gets-a-bit-too-close-to-new-secretary-of-defenses-wife | title=Joe Biden Gets A Bit Too Close To New Secretary Of Defense's Wife | author=Peralta, Eyder | publisher=NPR | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.smh.com.au/world/us-vicepresident-joe-biden-in-new-creepy-photo-with-wife-of-defence-secretary-ashton-carter-20150217-13hp6a.html | title=US Vice-President Joe Biden in new 'creepy' photo with wife of Defence Secretary Ashton Carter | author=Visentin, Lisa | newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] | date=February 18, 2015}}&lt;/ref&gt;», - деп мәлімдеді. 2015 жылғы 17 қаңтарда Құпия қызмет агенттері сағат 8:28-де Байденнің Делавер резиденциясының жанындағы қауіпсіздік периметрінен тыс жерде автокөлікке оқ атылғанын естіген&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2015/01/11/coons-my-daughter-doesnt-think-joe-biden-is-creepy/ | title=Coons: My daughter doesn't think Joe Biden is 'creepy' | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=January 11, 2015}}&lt;/ref&gt;, бірақ вице-президент және оның жұбайы Джил үйде болмады. Көлік құралының жылдамдығы жоғары жылдамдықпен шығатынын агент байқаған.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Angie|last=Yack|url=http://www.cnn.com/2015/01/18/politics/joe-biden-delaware-shooting/|title=Delaware shooting occurs near unoccupied Biden home|date=January 18, 2015|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

[[2015 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден Киевтегі көптеген кездесулердің бірінде Украинаның парламентінде АҚШ-тың көмек көрсетуі Украинаға және саяси тұрғыдан келуі туралы сөйледі&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=_x9mT9jfzvw|title=Joe Biden english speech in Ukraine's parliament in Kiev|via= [[YouTube]]|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/vice-president-joe-bidens-dec-8-speech-to-ukraines-parliament-403800.html|title=U.S. Vice President Joe Biden's Dec. 8 speech to Ukraine's parliament (VIDEO, TRANSCRIPT) |publisher= kyivpost.com|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылғы 29 ақпанда Байден 88-Оскар марапаттауында сөйледі. Ол сондай-ақ [[Леди Гага]] туралы айтқан.

[[2016 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]]мен кездесу үшін [[Оттава]]ға барды&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hall|first1=Chris|title=Joe Biden drops in for a visit without any gifts: Chris Hall|url=http://www.cbc.ca/news/politics/joe-biden-visit-ottawa-1.3886370|website=cbcnews.ca|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|accessdate=December 8, 2016|date=December 8, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Джо Байден өзінің екі толық мәлімдемесінде Сенатта ешқашан даусыз дауысқа ие болған жоқ, оны осы айырмашылықпен ең ұзақ қызмет ететін Вице-президент етті.

=== Бо Байденнің өлімі ===
2015 жылы 30 мамырда Байденнің ұлы Бо, бірнеше жыл бойы күрескеннен кейін 46 жасында мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды. Аурудың сипаты мен ауырлығы бұрын-соңды жұртшылыққа ашылмады және Байден ұлына көбірек уақыт жұмсау үшін өзінің қоғамдық кестесін тыныш түрде қысқартты. Бо өзінің қайтыс болған сәтінде фронтранслятор ретінде кеңінен танылған, 2016 жылы Делавэр губернаторлығына Демократиялық кандидатурасын ұсынды. Вице-президент кеңсесі «Байденнің бүкіл отбасы сөздерден тыс қайғырады» деген мәлімдеме жасады&lt;ref name=Kane&gt;{{cite news|last1=Kane|first1=Paul|title=Beau Biden, vice president's son, dies of brain cancer|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2015/05/30/e1ac5a2a-0731-11e5-a428-c984eb077d4e_story.html|newspaper=The Washington Post|date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt;.

== 2016 жылғы президенттік науқан ==
Екінші мерзімі кезінде Байден 2016 жылғы Демократиялық президенттікке кандидатураға ықтимал өтінімге дайындалып жатқаны жиі айтылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/date/durationresult.html?d1=20&amp;m1=11&amp;y1=1942&amp;d2=20&amp;m2=1&amp;y2=2017|title=Calculate duration between two dates – results|work=timeanddate.com}}&lt;/ref&gt; [[2017 жыл]]ғы қаңтарда 74 жасында инаугурация күнінде ол тарихтағы ұлықтау рәсімінде ең егде президент болар еді. Отбасымен бірге көптеген достары мен демеушілері оны 2015 жылдың ортасында науқанға қатысуға ынталандырды және [[Хиллари Клинтон]]ның қолайлылық рейтингі төмендеген кезде, Байденге қайтадан «Байден 2016» жобасының болашағын және PAC жобасын тағы да мұқият қарастырып жатқаны хабарланды.

2015 жылдың аяғында Байден сайлауға түсуге әлі де сенімді емес еді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117|title=Joe Biden still undecided on presidential run|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;. Ол ұлының жақында қайтыс болуы оның эмоционалдық қуатын айтарлықтай сарп еткенін сезінді және: «Ешкім өзінің кім екенін 110% беруге дайын болмаса, бұл кеңсені іздеуге құқығы жоқ» деп айтқан.
[[Сурет:VP Biden with Pence.jpg|thumb|Байден 2016 жылдың 10 қарашасында вице-президент [[Майк Пенс]]пен кездесуінде|260x260 нүкте]]
21 қазанда Раушан бағында әйелі мен Обаманың қасында мінберде сөйлеген сөзінде&lt;ref&gt;{{cite web|title=Comment  Joe Biden Is Not Running For President In 2016|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-president-2016_55f1cefbe4b093be51be0d69|publisher=Huffington Post|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Joe Biden Decides Not to Enter Presidential Race|url=https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;, Байден 2016 жылғы сайлауда Демократтардан Президенттікке кандидатурасын ұсынбау туралы шешім қабылдағанын жариялады. [[2016 жыл]]дың қаңтарында Байден бұл дұрыс шешім екенін растады, бірақ ол «күн сайын» президенттікке үміткер болмағанына өкінетінін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fabian|first1=Jordan|title=Biden regrets not running for president 'every day'|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/265011-biden-regrets-not-running-but-calls-it-right-decision|accessdate=January 12, 2017|work=TheHill|date=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nypost.com/2016/05/11/biden-made-peace-not-running-for-president/|title=Biden has made peace with not running for president|first=Sophia|last=Rosenbaum|date=May 11, 2016|work=[[New York Post]]|accessdate=May 11, 2016}}&lt;/ref&gt;.

2016 жылдың қаңтар айының соңында Байден де, Президент [[Барак Обама]] 2016 жылы өтетін президенттік сайлауда ешқандай үміткерді қолдамады. Байден өзінің Нантукетке баратын жыл сайынғы дәстүрлі Алғыс айту күнін өткізе алмады, оның орнына шетелге барып, бірнеше еуропалық көшбасшылармен кездесті. Ол Мартин О'Мэллимен кездескен кезде, одан бұрын Берн Сандерспен кездесуге уақыт алды. Осы кездесулердің ешқайсысы мақұлдаған деп есептелмеді, өйткені Байден өзінің сұраған кез-келген кандидатпен кездесетінін айтты&lt;ref&gt;Peter Baker and Maggie Haberman - [https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/11/24/a-grieving-joe-biden-skips-thanksgiving-in-nantucket/? &quot;Joe Biden Skips Thanksgiving in Nantucket; Meets With Martin O'Malley,&quot;] ''New York Times'', November 24, 2015. Retrieved November 29, 2015&lt;/ref&gt;.

Барак Обама [[2016 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Хиллари Клинтон]]ды мақұлдаған соң, Байден оны сол күні кейінірек мақұлдады. Байден мен Клинтон 8 шілдеде Скрэнтонда бірге жиналатын болса да, Далластағы өткен полиция қызметкерлерінің күнінің түсірілуіне байланысты Клинтонның келуін болдырмады.

Клинтонды мақұлдағаннан кейін, Байден республикалық президенттікке үміткер [[Дональд Трамп]]тың саясатымен келіспеушілігін ашық жариялады. 20 маусымда Байден Трамптың мұсылмандарды елге кіруіне уақытша тыйым салу туралы, сондай-ақ Құрама Штаттар мен Мексика шекарасы арасындағы қабырға салу туралы ниетін сынға алды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/joe-biden-to-slam-donald-trump-in-speech-monday/|title=Joe Biden slams Donald Trump on wall, Muslim entry ban|date=June 20, 2016|publisher=CBS News|first=Rebecca|last=Shabad}}&lt;/ref&gt;, бұл Трамптың террористердің отбасы мүшелерін азаптауларға немесе өлтіруге қатысты ұсынысымен байланысты америкалық құндылықтарға зиян келтіріп, «біздің қауіпсіздігімізге нұқсан келтіреді» деп жария етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/vice-president-joe-biden-moral-sanders-supporters-vote/story?id=40908315|title=Vice President Joe Biden: 'Moral' Sanders Supporters 'Can't Vote for Trump'|date=July 27, 2016|first=Suzan|last=Clarke}}&lt;/ref&gt;. 26 шілдеде Джордж Стефанопулоспен өткізілген сұхбат барысында Б.Джейменің 2016 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциясында «моральдық және орталықтандырылған» сайлаушылар Трамп үшін дауыс бермейтінін мәлімдеді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/biden-wishes-trump-gym-groping-comments/story?id=42965866|title=Biden Says He Wishes He Could Take Trump 'Behind the Gym' Over Groping Comments|date=October 21, 2016|publisher=ABC|first=Maryalice|last=Parks}}&lt;/ref&gt;. 21-қазанда Байден өз таңдауын жүзеге асырмай-ақ, сол оқу жылында мектепте болғанын қалады. 24-қазанда Байден, егер ол әлі мектепте болмаса, Трамппен ғана күресетін еді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/politics/joe-biden-fight-donald-trump-2016-election/|title=Biden: I would only take Trump behind the gym 'if I were in high school'|date=October 24, 2016|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;, ал келесі күні, 25 қазанда, Трамп «мұны ол жақсы көреді» деп жауап берді.

== Кейінгі іс-шаралар (2017–2019) ==
[[Сурет:Vice President Joe Biden Doug Jones.jpg|thumb|Байден АҚШ Сенаты депутаты Даг Джонспен 2017 жылы қазан айында үгіт жүргізу үсінде|299x299 нүкте]]
Журналистермен отставкаға кетпес бұрын АҚШ Сенатына барған сапарында Байден 2016 жылы 5 желтоқсанда вице-президент қызметінен кеткеннен кейін 2020 жылғы президенттікке ықтимал өтінімдерді жоққа шығарудан бас тартты. Егер ол 2020 жылы сайлауға қатысатын болса&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-citing-hidden-hand-of-fate-joe-biden-1480986947-htmlstory.html |title=Joe Biden wouldn't count out a 2020 run for president. But he was asked in an emotional moment |work=Los Angeles Times |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Memoli, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-presidential-run-2020-2016-12 |title=Joe Biden floats a potential 2020 presidential run |publisher=Business Insider |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Abadi, Mark}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2016/12/05/joe-biden-predicts-he-will-run-for-president-in-2020-adds-that-he-is-not-yet-committed.html |title=Joe Biden predicts he will run for president in 2020, adds that he is not yet 'committed' |work=CNBC |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Wang, Christine}}&lt;/ref&gt;, Байден 77 жаста, ал 2021 жылы инаугурация күнінде 78 жаста болар еді. Ол 7 желтоқсан күні ''The Late Show with Stephen Colbert'' кешкі шоудың пайда болуында өзінің амбивалиясына қатысты тағы да растады, «ешқашан ешқашан деп айтпа» дейді. 2020 жылы президенттікке үміткер емес екенін, сонымен қатар ол сценарийде қайтадан билікке қайта оралмайтынын мойындады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt;. Ол, 2017 жылдың 13 қаңтарында, вице-президенттің өкілеттік мерзімінің аяқталуына бір апта бұрын, ол қатыса алмайтынын айтқан болатын. Алайда, төрт күн өткен соң, 17 қаңтарда ол «қатыса алсам, қатысамын» деп айтты. «Байденге уақыт» деп аталатын саяси іс-қимыл комитеті 2017 жылдың қаңтарында Байденді науқанға шығаруға тырысты.

2017 жылы ол Пенсильвания университетінің Бенжамин Франклин профессоры болып тағайындалды, онда ол сыртқы саясат, дипломатия және ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне назар аударады. Ол сондай-ақ «Қатерлі ісік» күн тәртібін жалғастырады. 2017 жылдың 12 наурызында жыл сайынғы SXSW фестивалінде сөйлеген сөзінде Байден: «Америкадағы жалғыз екі жақты нәрсе - қатерлі ісікке қарсы күрес&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|title=Joe Biden: The fight against cancer is bipartisan|last=O'Brien|first=Sara Ashley|date=March 12, 2017|website=CNNMoney|access-date=March 13, 2017}}&lt;/ref&gt;».

[[Лас-Вегас]]та Невада хедж-қорының 18-мамырдағы сұхбатында Байден Клинтонның сайлауға түсетіне ешқашан сенбегенін айтқан: «Мен оның тамаша кандидат екенін ойладым, мен үлкен үміткер деп ойладым»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/19/politics/joe-biden-hillary-clinton/|title=Joe Biden never thought Hillary Clinton was a very good candidate|date=May 19, 2017|publisher=CNN|first=Chris|last=Cillizza}}&lt;/ref&gt;.

Байден 21 мамырда Колби колледжінің «бірлік пен мақсатқа» оралуын сұрап&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|title=Joe Biden Wants Americans to 'Regain Our Sense of Unity and Purpose'|date=May 21, 2017|publisher=TIME|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527222515/http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|archivedate=May 27, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, бітірушілер алдында сөз сөйледі және үш күннен кейін Гарвард университетінде, Колледждің Класс күнінің салтанатында «болашақтағы қиындықтарды» шешуге қабілетті екендіктерін білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2017/05/25/joe-biden-harvard-speech/|title=Watch Joe Biden's Speech at Harvard|first=Spencer|last=Buell|publisher=Boston Magazine|date=May 25, 2017}}&lt;/ref&gt;.

===Президент Трамп бойынша Пікірлер===
[[Сурет:Joe Biden Receives Presidential Medal of Freedom.jpg|right|300px|thumb|Президент [[Барак Обама]] вице-президент Байденді 2017 жылғы 12 қаңтарда президенттік еркіндік медалімен марапаттады.]]
[[Сурет:LBJ Foundation DIG14140-237 (36777772044).jpg|thumb|Байден, 2017 жылы ЛБЖ президенттік кітапханасында|287x287 нүкте]]
[[2017 жыл]]дың [[30 наурыз]]ында Пенн Байден дипломатия және ғаламдық келіссөздер орталығының жұмысына қатысқан кезде, студент Байденнен президент Трампқа «қандай да бір ақыл-кеңестер беруді» ұсынды, Байден президентке твиттерге жазуды тоқтатуы керек, өйткені ол кеңсеге назар аударғанын айтып жауап берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/326608-joe-biden-to-trump-grow-up-and-stop-tweeting|title=Biden to Trump: 'Grow Up' and 'Stop tweeting'|date=March 30, 2017|first=Taylor|last=Lorenz|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;. [[2017 жыл]]дың [[29 мамыр]]ында сөйлеген сөзінде Филип Д. Мерфидің қауымдық орталық гимназиясында жақтаушыларының жиналысы барысында: «Бізде қорқып жатқан көптеген адамдар бар&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 |title=Biden backs Phil Murphy, says N.J. governor's race 'most important' in nation|first=Ryan|last=Hutchins|date=May 28, 2017|publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;, олар өз қорқыныштарымен қатынасымен ойнайды - және бұл біз үшін сын - біз өзіміз келген адамдардың қорқыныштары мен ұмтылыстарына жеткілікті сөйлеген жоқпыз». 17 маусымда Байден [[Голливуд]]та Флорида Демократиялық партиясының қаражат жинау кешінде сөйлеген сөзінде Байден «бұл штат бүгін америкалық арасында танымал емес» деп болжады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/politics-government/article156812854.html|title='We are better than this,' impassioned Biden tells Florida Democrats|date=June 17, 2017|publisher=Miami Herald|first1=Patricia |last1=Mazzei|first2=Martin|last2=Vassolo}}&lt;/ref&gt;.

===Климаттық өзгеріс===
[[2017 жыл]]дың [[2 мамыр]]ында [[Калифорния]] штатындағы [[Сан-Диего]]да Денсаулық сақтауға «Ми шабуылы» конференциясында сөз сөйлеген Байден «мемлекеттік басқарудан кеткенін» жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://fortune.com/2017/05/03/joe-biden-trump-cancer-drug-prices/|title=Joe Biden on His New Cancer Initiative, Drug Prices, and Donald Trump|publisher=Fortune|date=May 3, 2017|first=Sy|last=Mukherjee}}&lt;/ref&gt;. 31 мамырда Байден климаттың өзгеруі «болашағымыз үшін экзистенциалды қауіп» екенін және Париж келісімінде қалу «балаларымызды және жаһандық көшбасшылықты қорғаудың ең жақсы жолы» екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership|title=Biden: Paris deal 'best way to protect' US leadership|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=May 31, 2017}}&lt;/ref&gt;. Келесі күні президент Трамп Америка Құрама Штаттарын Париж келісімінен шығатынын жариялағаннан кейін,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/policy/energy-environment/335995-biden-says-paris-climate-deal-exit-imperils-national-security |title=Biden: Paris climate deal exit 'imperils' national security|first=Morgan|last=Chalfant|date=June 1, 2017|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;, Байден «таңдау АҚШ қауіпсіздігіне және біздің таза энергетикалық болашаққа ие болу қабілетімізге нұқсан келтіреді» деп жазды. 7 маусымда [[Грекия]]ның [[Афины]]дағы Concordia Europe саммитінде сөз сөйлеген Байден Париж келісіміне сілтеме жасай отырып, «Америка халқының көпшілігі президент қабылдаған шешіммен келіспейді» деді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|title=Biden: Trump at odds with most Americans on climate change|publisher=ABC News|date=June 7, 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608020347/http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|archivedate=June 8, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;.

====Денсаулық сақтау====
[[2017 жыл]]ы [[22 наурыз]]да Байден республикалық денсаулық сақтау саласындағы заң жобасын, ол Трамп-тың инаугурациясынан кейінгі Capitol Hill-де алғаш рет пайда болған төменгі класстар денсаулығы пайдасы үшін қолданылған шамамен 1 трлн-дық «салық заңы» деп атады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/03/22/joe-biden-says-republican-health-care-giveaway-rich/99502082/|title=Joe Biden says Republican health care is a giveaway to the rich|first=Nicole|last=Gaudiano|publisher=USA Today|date=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt;. 4 мамырда Өкілдер палатасы Американың денсаулық сақтау туралы заңына дауыс бергеннен кейін, Байден «конгресстің ұятына айналған күн» деп жазды. 24 маусымда Сенат республикашылдарының алдында америкалық денсаулық сақтау туралы заң жобасын таныстыру кезінде бір күн бұрын&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/hillary-clinton-joe-biden-slam-house-republicans-for-passing-ahca-2017-5 |title='Day of shame': Hillary Clinton and Joe Biden slammed the GOP for passing health care bill|date=May 4, 2017|first=Mark|last=Abadi|publisher=Business Insider}}&lt;/ref&gt;, Байден «бұл мүлдем денсаулық сақтау туралы емес, байлықты беру туралы емес, бұл корпорациялар туралы». «28 шілдеде, денсаулықты сақтау жөніндегі Сенаттың республикандық заң жобасына жауап ретінде, Байден былай деп жазды: «Миллиондаған адамның денсаулығын қорғауға тырысқандардың барлығына рақмет»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/344330-biden-thanks-gop-healthcare-bill-opponents-after-skinny|title=Biden thanks GOP healthcare bill opponents after skinny ObamaCare repeal failure|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=July 28, 2017}}&lt;/ref&gt;.

==== Иммиграция ====
[[2017 жыл]]ғы [[5 қыркүйек]]те Бас прокурор Джеф Сессионс Трамп әкімшілігінің келіп жатқан балалар туралы кейінге қалдырылған іс-қимылдарды қалпына келтіргенін жариялағаннан кейін, Байден былай деп жазды: «Ата-анасы әкелген бұл балалардың мұнда келуге таңдауы болмады. Енді олар ешқашан таныс емес елдерге жіберіледі. Қатыгез. Америка емес.»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/business-a-lobbying/349235-biden-trumps-dreamer-decision-cruel|title=Biden: Trump's DACA decision 'cruel'|first=Rafael|last=Bernal|publisher=The Hill|date=September 5, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== 2020 президенттік сайлау ==
{{Толық мақала|2020 АҚШ президент сайлауы}}
[[Сурет:Joe Biden kickoff rally May 2019.jpg|thumb|right|Байден [[Филадельфия]]дағы президенттік митингте, мамыр 2019]]
[[Сурет:Joe Biden (48548319421).jpg|thumb|Байденнің 2020 жылғы президенттік кампаниясы, Айова, 2019 жылғы тамыз]]
=== Болжау және хабарлау ===
2016 - 2019 жылдар аралығында Байденді әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ықтимал кандидат ретінде атап өтті. Байден де өз сөзінде [[Бейкоммерциялық ұйым|бұқаралық ақпарат]] құралдарымен өз кандидатурасын [[Дональд Трамп]]тың [[2020 жыл]]ға қарсы демократиялық кандидат бойынша ықтимал үміткер ретінде атап өтті. Ол [[2018 жыл]]ы [[17 шілде]]де [[Колумбия]]дағы [[Богота]] қаласында өткен форумға [[2019 жыл]]дың қаңтарына ресми түрде кандидатураны жариялау туралы шешім қабылдағаны туралы мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=2018-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

===Науқан===
2019 жылғы 4 ақпанда&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=July 18, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The Atlantic]]'' тілшісі Эдвард-Исаак Довере Байден «иә» деп айтуға өте жақын «деп жазды,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt; бірақ оған жақын кейбіреулер 2016 жылы жасаған сияқты оның соңғы минутта жүрегі өзгереді деп қорықты. Довер Байден әсеріне алаңдайтынын айтты. Басқа президенттік сайлауы жарияланатын және әлеуетті кандидаттармен салыстырғанда оның отбасы мен беделіне, сондай-ақ оның жасы мен салыстырмалы центризмі туралы күрес пен түсінік жинауға мүмкіндік беруі мүмкін. Керісінше, оның «міндет сезімі», Трамптың президенттік кезіндегі ренжісі,&lt;ref name=17March2019&gt;{{Cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-47601121|title=Joe Biden says he's running in 2020 — then corrects himself|work=BBC|date=March 17, 2019|quote=Joe Biden appeared to announce his candidacy for the 2020 US election, before immediately correcting himself.}}&lt;/ref&gt; басқа демократиялық үміткерлердің арасында сыртқы саяси тәжірибенің жоқтығы және оның партияда «көпір құрылысының прогрессивтілігін» қолдауға деген ұмтылысы оны басқаруға итермелейтін факторлар деп айтылды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html |title=Former vice president Joe Biden jumps into White House race |last=Scherer |first=Michael |date=April 25, 2019 |work=The Washington Post |access-date=April 25, 2019 |last2=Wagner |first2=John}}&lt;/ref&gt; 2019 жылы наурызда ол өзінің сайлауға түсетінін мәлімдеді, сайып келгенде, 2019 жылғы 25 сәуірде науқанын бастады. 2019 жылғы мамырда Байден Филадельфияны (Пенсильвания) өзінің 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауалды штабы етіп сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.philly.com/news/joe-biden-2020-presidential-campaign-philadelphia-headquarters-20190516.html|title=Joe Biden chooses Philadelphia for 2020 presidential campaign headquarters|author=Jonathan Tamari|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=May 16, 2019|accessdate=May 17, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2019 жыл]]дың 18 маусымында демеушілермен болған кездесуде, Байден өзінің ең күшті жақтарының бірі «адамдарды жақындастыру» екенін айтты және мысал ретінде екі сегрегационист сенатор Джеймс Истланд және Герман Талмаджбен қарым-қатынасына тоқталды. Оңтүстік сызықты көрсете отырып, Байден: «Мен Джеймс О. Истландпен&lt;ref name=&quot;segregation1&quot;&gt;{{cite news |last1=Detrow |first1=Scott |title=Democrats Blast Biden For Recalling 'Civil' Relationship With Segregationists |url=https://www.npr.org/2019/06/19/734103488/democrats-blast-biden-for-recalling-civil-relationship-with-segregationists |accessdate=19 June 2019 |publisher=National Public Radio |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;segregation2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cammarata |first1=Sarah |title=Biden faces backlash for citing his work with two segregationists as a sign of 'civility' |url=https://www.politico.com/story/2019/06/19/joe-biden-segregationist-senators-1370223 |accessdate=19 June 2019 |publisher=Politico |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; бірге жиналыста болдым. «Ол мені ешқашан «бала» деп атаған жоқ; ол мені әрдайым «ұлым» деп атады». Нью-Джерси сенаторы Кори Букер көптеген демократтардың бірі болып, Байден ескертпелерін сынға алды, «сіз қара жігіттерді «ұл» деп атайтынын әзілдемеңіз» деп мәлімдеме жасады. «Джеймс О. Истланд сияқты адамдар ақтардың үстемдігін сақтап қалу және қара америкалықтарды біздің адамшылығымыздан айыру үшін осындай сөздерді және олармен бірге жүретін нәсілшілдік саясатты қолданды». Жауап ретінде Байден «ұл» деген сөзді нәсілдік тұрғыда пайдаланудың мәні жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bradner |first1=Eric |last2=Saenz |first2=Arlette |title=Biden says he didn't intend to use term 'boy' in offensive context |url=https://edition.cnn.com/2019/06/22/politics/joe-biden-boy-segregationists-controversy-cory-booker/index.html |accessdate=August 28, 2019 |work=CNN |date=June 23, 2019}}&lt;/ref&gt;

Президенттік алғашқы демократиялық пікірсайыс кезінде [[Камала Харрис]] Байден өзінің сегреционистік сенаторлармен жасаған жұмысы туралы және оның қара балаларды біріктірілген мектептерге баруға мүмкіндік беретін десегрегациялық автобустарға деген бұрынғы қарсылығы сияқты пікірлері үшін сынға алды. Байден пікірсайыс нәтижелері үшін кеңінен сынға түсіп,&lt;ref name=&quot;Caputo&quot;&gt;{{cite news |last1=Caputo |first1=Marc |title=We talked to experts on aging about the 2020 field. Here's what they told us. |url=https://www.politico.com/story/2019/08/20/joe-biden-old-age-1468635 |accessdate=August 27, 2019 |work=Politico |date=August 20, 2019}}&lt;/ref&gt; оны қолдау 10 ұпайға төмендеді.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Flegenheimer |first1=Matt |last2=Burns |first2=Alexander |title=Kamala Harris Makes the Case That Joe Biden Should Pass That Torch to Her |url=https://www.nytimes.com/2019/06/27/us/politics/kamala-harris-busing-joe-biden.html |website=The New York Times |date=June 27, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Biden's Support Slipped 10 Points After Debates, Poll Shows |url=https://time.com/5617826/primary-debate-biden-harris-poll-slips-10/ |work=Time |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Morin |first1=Rebecca |title=Thursday Democratic debate: Who were the winners and losers |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2019/06/28/democratic-debate-2019-night-2-winners-and-losers/1590319001/ |website=USA Today |date=June 28, 2019}}&lt;/ref&gt; Президент Трамп Байденді қорғап, Харристің Байденмен пікірталасы үшін «тым көп мақтау» алғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump defends Biden after Democratic debate, says Harris got 'too much credit' |url=https://www.nbcnews.com/politics/2020-election/trump-defends-biden-after-democratic-debate-says-harris-got-too-n1024906 |publisher=NBC News |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;

Байден «ауызша қобалжулардың» тарихы оның жасына байланысты болуы мүмкін деп ұсынылған. [[2018 жыл]]ы Байден өзін «жаңсақтық машинасы» деді, бірақ Трамп бұл салыстырумен келіспеді, оның жаңсақтыққа бейімділігі «шындықты айта алмайтын жігітке қарағанда керемет нәрсе» деп айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saenz |first1=Arlette |title=Joe Biden believes he is the 'most qualified person in the country to be president' |url=https://edition.cnn.com/2018/12/04/politics/joe-biden-most-qualified-person-president-2020/index.html |accessdate=27 August 2019 |work=CNN |date=December 4, 2018}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 26 тамызда Байден қайшылықты астыртын сөйледі. Сол күні ол [[Дартмут университеті]]де сөйлеген сөзді тыңдап, азғантай қателіктер жібергеннен кейін жиналған баспасөзге тіке қарап: «Мен анық айтқым келеді: мен жынды емеспін» деді.&lt;ref name=&quot;HookMehta&quot;&gt;{{cite news |last1=Mehta |first1=Seema |last2=Hook |first2=Janet |title=The promise and peril of Joe Biden's front-runner campaign |url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-08-25/the-promise-and-peril-of-joe-bidens-frontrunner-campaign |accessdate=August 28, 2019 |work=Los Angeles Times |date=August 26, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Braun |first=Stephen |url=https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |title=Biden cancer nonprofit suspends operations indefinitely |work=[[Associated Press]] |date=2019-07-15 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715151134/https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |archivedate=2019-07-15 |accessdate=2019-07-16 }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 15 шілдеде «Байден ісікке қарсы бастама» коммерциялық емес ұйымы қор жақын арада жұмысын тоқтататынын хабарлады. Байден мен оның әйелі сәуір айында 2020 жылғы президенттік науқанды бастамас бұрын этикалық сақтық шарасы ретінде бұл бастамадан бас тартты.

2019 жылғы қыркүйекте президент Трамп [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленськийге]] Байден мен оның ұлы Хантер Байден 2019 жылы 25 шілдеде Трамп пен Зеленський арасындағы телефон қоңырауына қатысты әшкерелеу есебі туралы хабарға байланысты заңсыз іс жасағанын тергеу үшін қысым көрсеткені туралы хабарланды.&lt;ref name=&quot;pressure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html|title=Ukraine Pressured on U.S. Political Investigations|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2019-09-20|work=The New York Times|access-date=2019-09-20|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Айыптаулар, 2019 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша Байдендер тарапынан ешқандай заң бұзушылықтың дәлелі жоқ. Бұл Байдендерді тергеуге итермелеуі БАҚ Байденнің президенттіктен кету мүмкіндігіне нұқсан келтіру әрекеті ретінде түсіндірді, нәтижесінде үлкен саяси жанжал және Трампқа импичмент туралы тергеу басталды.

== АҚШ [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]] ==
[[Сурет:President Biden taking oath of office (cropped).png|thumb|right|200px|Байден президент ретінде ант беріп 21 қаңтар 2021]]
Байден 2021 жылы 20 қаңтарда Құрама Штаттардың 46-президенті ретінде [[Джо Байденің ұлықтауы|ұлықталды]]. 78 жасында ол осы қызметке кіріскен ең жасы үлкен адам. Ол екінші [[Католик шіркеуі|католик]] президент ([[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннедиден]] кейін) және туған жері [[Делавэр]] болатын алғашқы президент&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/djo-bayden-aksh-prezident-boldyi-ulyiktau-rasmnde-aytkan-soz-317901/ Джо Байден АҚШ президенті болды. Ұлықтау рәсімінде айтқан сөзі 21.01.2021]&lt;/ref&gt;.

Өзінің бірінші жұмыс күнінде Байден федералдық меншікке қатысты бетперде талаптарын, Париж климат келісіміне қайта қосылуды, [[Мексика]]мен шекарада ұлттық төтенше жағдай режимін тоқтатуды және үкіметті [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на қайта қосылуға бағыттайтын атқарушы бұйрықтарға қол қойды.

== Марапаттары ==
=== Амеркандық ===
* Эллис аралының құрметті медалі (1992)
* 2017 жылғы Президенттік Бостандық медалі. Азаматтықтар үшін жоғары мемлекеттік награда

=== Шетелдік ===
* І дәрежелі Мәриям жері кресті (2004, [[Эстония]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden|title=Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk|publisher=[[Президент Эстонии]]|date=5 февраля 2004|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Пакистанның жұлдызымен ордені (2009, [[Пәкістан]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-holds-talks-with-pakistani-leaders/|title=Biden Holds Talks With Pakistani Leaders|publisher={{нп5|CBS News|CBS News|en|CBS News}}|date=9 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://nation.com.pk/politics/10-Jan-2009/hilalipakistan-conferred-on-us-vpelect|title=Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect|publisher={{нп5|The Nation (Пакистан)|The Nation|en|The Nation (Pakistan)}}|date=10 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Стивен Джорджтың Жеңіс құрметіне орден (2009, [[Грузия]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html|title=Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon|publisher={{нп5|The Georgian Times|The Georgian Times|en|The Georgian Times}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო|publisher={{нп5|Первый канал (Грузия)|Первый канал|en|First Channel (Georgian TV channel)}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/1832358.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში|publisher=[[Радио Свобода]]|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* II дәрежелі үш жұлдыз (2011, [[Латвия]]) ордені&lt;ref&gt;{{cw|url=http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|title=Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā|publisher=[[Латвия Президенті]]|date=1 апреля 2011|accessdate=5 октября 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006012655/http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|archivedate=2017-10-06|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* Ирактың Міндеті медалі (2011, [[Ирак]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.dvidshub.net/news/80810/iraqi-government-honors-commitment-american-service-members|title=Iraqi Government honors commitment of American service members|publisher={{нп5|Defense Video &amp; Imagery Distribution System|DVIDS|en|Defense Video &amp; Imagery Distribution System}}|date=1 желтоқсан 2011|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Еркіндік ордені (2017, [[Украина]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.president.gov.ua/documents/2502017-22442|title=Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»|publisher=[[Украина Президенті]]|date=23 августа 2017|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Мемуарлар ===
* Джо Байден «Мені уәде еткенде, әкем» (2017)&lt;ref&gt;[https://mobile.nytimes.com/2017/11/13/books/review-joe-biden-promise-me-dad-memoir.html In Joe Biden’s Memoir, Private Grief and Its Effect on a Public Life]&lt;/ref&gt;.

{{commons}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{АҚШ Вице-президенттері}}
{{АҚШ Президенттері}}
{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}}

[[Санат:Скрэнтонда туғандар (Пенсильвания)]]
[[Санат:АҚШ вице-президенттері]]
[[Санат:АҚШ президенттері]]</text>
      <sha1>6elaqby2conqo2y0mwphwquj9wdoxax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623366</id>
      <parentid>3623365</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Орфографиялық қате түзетілді</comment>
      <origin>3623366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248752" sha1="t2xl9ou9sq4ke2ndny1uwy0ebjykcu9" xml:space="preserve">{{Грамматикасы тексерілсін}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі        = Джо Байден
|түс                  = мемлекет басшысы
|Шынайы есімі         = {{lang-en|Joe Biden}}
|Суреті               = Joe Biden presidential portrait.jpg
|Сурет ені            = 
|Атауы                = Ресми портреті, 2021
|Титулы               = [[Америка Құрама Штаттары| АҚШ-тың]] [[АҚШ президенті|46-президенті]]
|Ту                   = Seal of the President of the United States.svg
|Ту2                  = Flag of the President of the United States.svg
|Басқара бастады      = 20 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады    = 20 қаңтар 2025
|Вице-президент       = [[Камала Харрис]]
|Ізашары              = [[Дональд Трамп]]
|Ізбасары             = [[Дональд Трамп]]
|Титулы_2             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 47-[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]] 
|Реті_2               = 47
|Ту_2                 = Seal of the Vice President of the United States.svg
|Ту2_2                = Flag of the Vice President of the United States.svg
|Басқара бастады_2    = 20 қаңтар 2009
|Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2017
|Президент_2          = [[Барак Обама]]
|Ізашары_2            = [[Дик Чейни]]
|Ізбасары_2           = [[Майк Пенс]]
|Титулы_3             = [[АҚШ Сенаты]]ның сыртқы саясат комитеті төрағасы
|Ту_3                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_3                = Flag of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_3    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_3  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_3            = [[Ричард Лугар]]
|Ізбасары_3           = [[Джон Керри]]
|Титулы_4             =
|Ту_4                 =
|Ту2_4                = 
|Басқара бастады_4    = 6 маусым 2001
|Басқаруын аяқтады_4  = 3 қаңтар 2003
|Ізашары_4            = [[Джесси Хелмс]]
|Ізбасары_4           = [[Ричард Лугар]]
|Титулы_5             = [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]]
|Ту_5                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_5                = Flag of Delaware.svg
|Басқара бастады_5    = 3 қаңтар 1973
|Басқаруын аяқтады_5  = 15 қаңтар 2009
|Ізашары_5            = Джеймс Боггс
|Ізбасары_5           = Тед Кауфман
|Титулы_6             = Халықаралық есірткіге қарсы күрес басқармасының төрағасы
|Ту_6                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_6                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_6    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_6  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_6            = [[Чарльз Грассли]]
|Ізбасары_6           = [[Диана Файнштеин]]
|Титулы_7             = Сенат Төрешілерінің Комитеті Төрағасы
|Ту_7                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_7                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_7    = 3 қаңтар 1987
|Басқаруын аяқтады_7  = 3 қаңтар 1995
|Ізашары_7            = [[Стром Термонд]]
|Ізбасары_7           = [[Диана Файнштеин]]
|Туған күні           = 20.11.1942
|Туған жері           = {{туғанжері|Скрантон (Пенсильвания){{!}}Скрантон|Скрантонда (Пенсильвания)}}, [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Партиясы             = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]] (1969–)&lt;br&gt;[[Партиясыз]] (–1969)
|Жұбайы               = {{Unbulleted list
 |{{marriage|[[Нейлия Байден]]|1966|1972|reason=died}}
 |{{marriage|[[Джилл Байден]]|1973}}
}}
|Династия             = [[Джо Байден жанұясы|Байдендер]]
|Діні                 = [[католицизм]]
|Балалары             = {{hlist|[[Бо Байден|Бо]]|[[Хантер Байден|Хантер]]|Наоми|[[Эшли Байден|Эшли]]}}
|Білімі               = 1) [[Делавэр университеті]]&lt;br /&gt;2) [[Сиракуз университеті]]
|Сайты                = [https://joebiden.com/ Сайлауалды бағдарламасының сайты]&lt;br&gt;[https://bidenwhitehouse.archives.gov/administration/president-biden/ Ақ Үй сайтының мұрағаты]
|Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Азаттық президенттік медалі}}
  |{{Эллис аралының құрмет медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Азаттық ордені (Украина)}}
  |{{2 дәрежелі Үш жұлдыз ордені}}
  |{{Шынжырлы Ұлы Витаутас ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ұлы Витаутас орденінің үлкен командорлық кресті}}
  |{{Ұлы Литвалық кінәз Гядиминас орденінің гранд-офицері}}
  |{{1 дәрежелі Мария жері крестінің ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Черногория Үлкен жұлдызының ордені}}
  |{{Бостандық ордені (Косово)}}
  |{{Еңбегі үшін президенттік медалі (Косово)}}
}}
{{Қатар
  |{{Әулие Георгий атындағы Жеңіс ордені}}
  |{{Президенттік медаль (Израиль)}}
  |{{2 дәрежелі Пәкістан ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ирак алдындағы міндеттемелер медалі}}
  |{{Бояка орденінің үлкен кресті}}
}}
|Қолтаңбасы           = Joe Biden signature.svg
|Commons              = Joe Biden
}}
'''Кіші Джозеф «Джо» Робинетт Байден''' ({{lang-en|Joseph &quot;Joe&quot; Robinette Biden, Jr.}}; [[20 қараша]] [[1942 жыл]], [[Скрантон]], [[Пенсильвания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] саясаткер, заңгер, 2021 жылдан 2025 жылға дейінгі Америка Құрама Штаттарының [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-ші [[АҚШ президенті|Президенті]]. [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның мүшесі болған Байден 2009–2017 жылдары [[Барак Обама]] әкімшілігінде елдің 47-ші [[АҚШ вице-президенті|вице-президенті]] және 1973–2009 жылдары [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]] болған.

== Өмірбаяны ==
Байден 1942 жылы [[Пенсильвания]] штатының [[Скрантон]] қаласында дүниеге келді. Отбасы [[Делавэр]]ге көшкенге дейін 10 жыл сонда тұрды. 1969 жылы қорғаушы атанып, [[1970 жыл]]ы [[Нью Кастл (Кентукки)|Нью-Кастл]] округінің кеңесіне сайланды. Ол 1972 жылы [[Сенат|Сенатқа]] алғаш рет сайланып, америкалық тарихта алтыншы — ең жас сенатор атанды. Байден [[Конгресс|Конгресстің]] жоғарғы палатасына алты рет сайланды, '''2009''' жылы вице-президент болу үшін Сенаттағы орын босағанда, ол сол кездің Сенат қызмет өтілі бойынша төртінші басшысы болды. Ол ұзақ уақыт бойы сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі және төрағасы болған. '''1991''' жылы [[Шығанақ соғысы|Парсы шығанағындағы]] соғысқа қарсы болды, бірақ 1994 және 1995 жылдары [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[НАТО]]-ның босниялық соғысқа араласуын қолдады. Ол 2002 жылы Ирак соғысының пайдасына рұқсат беретін қарарға дауыс берді, бірақ 2007 жылы америкалық әскерлердің күшеюіне қарсы болған. Ол сондай-ақ Сенат сот төрелігі комитетінің төрағасы болды, есірткі саясатына қатысты мәселелермен айналысып, қылмыстың алдын алу және азаматтық бостандықтарға қатысты. Сонымен қатар қылмыстың күшейтілуі мен құқық қорғау актілерін және «Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы» заңды құру бойынша заңнамалық топты басқарды. Роберт Борк және Кларенс Томас АҚШ-тың Жоғарғы сотында дау тудырған кезде сот төрелігі комитетіне төрағалық жасады.

Байден 1988 және 2008 жылдары [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] атынан Президент праймеризіне сәтсіз ұмтылды, екі мәрте нашар нәтижелерден кейін кандидатурасын алып тастады. 2008 жылы өткізілген президенттік сайлауда [[Барак Обама]] Байденді өзінің үгіт-насихатындағы әріптесі етіп сайлады. Обаманың әкімшілігінде [[вице-президент]] ретінде, Байден үлкен рецессияға қарсы бағытталған инфрақұрылымдық шығыстарды қадағалап, 2011 жылы америкалық әскерлер шығарылғанға дейін [[Ирак|Иракқа]] қатысты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] саясатын қалыптастыруға атсалысты. Конгресстік [[Республикалық партия (АҚШ)|республиканшылдармен]] келіссөз жүргізу қабілеті Обаманың әкімшілігіне 2010 жылы салықты жеңілдіктуге, жұмыссыздықтың өсуін тоқтату және «Жұмыспен қамту туралы акт» сияқты заңдарды қабылдауға көмектесті, ол осы жылдың қарыздық шегі дағдарысын шешіп, 2012 жылы америкалық салық төлеушілердің жеңілдетілген актілерін жасауға, жақындап келе жатқан «фискалдық жартаcқа» қатысты. Байденге Обаманың 2011 жылғы әскери миссияны мақұлдағаны туралы кеңесі, [[Усама бен Ладен|Усама бен Ладеннің]] өліміне алып келді, бірақ олар бұл туралы дауласқан&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/21/us/politics/joe-biden-osama-bin-laden.html|title=Biden Says He Didn’t Oppose Raid That Killed Bin Laden|last=Harris|first=Gardiner|date=October 20, 2015|work=New York Times|access-date=2018-10-28|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;. Обама мен Байден 2012 жылы қайта сайланып, республикандық бизнесмен Митт Ромни мен Пол Райанды жеңді.

Байден 2015 жылдың қазан айында бірнеше айдан кейін болатын 2016 жылғы сайлауға төрағалық етпейтінін мәлімдеді. [[Хиллари Клинтон]]ның [[Дональд Трамп]]тан жеңілгеннен кейін, желтоқсанда, Байден 2020 жылы президенттікке әлеуетті үміткер екенін жоққа шығармайтынын айтты. Ол 2017 жылдың қаңтарында ол жүгірмейтінін айтты, бірнеше күн өткеннен кейін әлеуетті өтінімге жол бермей бас тартты. 2018 жылғы қазаннан бастап&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/01/us/politics/biden-2020-anita-hill-kavanaugh.html|title=Biden Is Preparing for 2020. Can He Overcome the Hill-Thomas Hearings?|last=Burns|first=Alexander|date=October 1, 2018|work=The New York Times|access-date=2018-10-18|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;, Байденнің президент лауазымына белсенді қатысқаны туралы айтылды және [[CNN]] сауалнамасы оны басқа ықтимал Демократиялық Президенттік үміткерлердің тізімінде ең танымал деп таныды. Президент [[Барак Обама|Обаманың]] 2017 жылғы қаңтардағы соңғы актілерінің бірінде Байденге Президенттік Бостандық медалі сыйлығын береді. Байден өз қызметінен кеткеннен кейін, [[Пенсильвания университеті|Пенсильвания Университетінің]] профессорлық-оқытушылар құрамына кірді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/us/politics/joe-biden-presidential-medal-freedom.html|title=Obama Surprises Joe Biden With Presidential Medal of Freedom|last=Shear|first=Michael D.|date=January 12, 2017|work=The New York Times|access-date=2018-10-24|language=en}}&lt;/ref&gt;, онда ол [[Бенджамин Франклин|Бенжамин Франклин]] Президент тәжірибесінің профессоры болып қызмет етті&lt;ref name=&quot;BidenUPenn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |title=Here's what Joe Biden will do after 8 years as vice president |last=Berke |first=Jeremy |date=February 7, 2017 |website=businessinsider.com |publisher=Business Insider |access-date=February 8, 2017 |quote=}}&lt;/ref&gt;.

== Жастық шағы ==
[[Сурет:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|thumb|right|205x205px|Джилл мен Джо Байденнің алғашқы фотосуреті]]
Байден 1942 жылы [[20 қараша]]да, [[Пенсильвания]] штатындағы [[Скрантон]] Сент-Мари ауруханасында, Кэтрин Евгения Байден (қыз күнінде Финнеган)&lt;ref name=&quot;ap010810&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.witn.com/home/headlines/81062772.html | title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92 | author=Chase, Randall | agency=Associated Press | publisher=[[WITN-TV]] | date=January 9, 2010 }}&lt;/ref&gt; мен Джозеф Робинетт Байден кішінің отбасында туған.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&amp;s_site=philly&amp;p_multi=PI&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D | title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator | newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] | date=September 3, 2002 | page=B4 | format=fee required}}&lt;/ref&gt;. Анасы туған жері [[Ирландия|Ирландиядан]], шыққан тамыры әртүрлі түрде айтылатын Лаут (графтығы)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/joe-bidens-irish-roots_b_1641678.html|title=Joe Biden's Irish Roots|last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak|publisher=[[Huffington Post]]|date=July 2, 2012|accessdate=December 6, 2012}}&lt;/ref&gt; немесе [[Дерри|Дерри (графтығы)]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-14048948.html |title=Number two Biden has a history over Irish debate |work=[[The Belfast Telegraph]] |date=November 9, 2008 | accessdate=January 22, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot; /&gt; деп аталатын жер. Ата-әжесі, Мэри Элизабет (Робинетт) және [[Мэриленд]] штатындағы [[Балтимор]]дан мұнай кәсіпкері Джозеф Хайден Байден, ата-тектері [[Ағылшындар|ағылшын]], [[Француздар|француз]] және [[Ирландықтар|ирландтықтар]].&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot;&gt;Witcover, ''Joe Biden'', p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/ | title=Joey From Scranton – Vice President Biden's Irish Roots | magazine=[[Irish America (magazine)|Irish America]] | date=April–May 2013 |last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak}}&lt;/ref&gt; Әкесі жағынан арғы атасы Уильям Байден [[Англия|Англияның]] Сассекс қаласында дүниеге келген және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] қоныс аударған. Анасы жағынан атасының үлкен атасы Эдвард Френсис Блейвит&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |title=Vice President Joe Biden Discusses American Innovation |author=Gehman, Geoff |publisher=[[Lafayette College]] |date=May 3, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202110137/http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |archivedate=February 2, 2014 }}&lt;/ref&gt;, [[Пенсильвания]] штатының Сенатының мүшесі болған&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |title=Remembering his roots |author=Krawczeniuk, Borys |newspaper=[[The Times-Tribune (Scranton)|The Times-Tribune]] |date=August 24, 2008 |accessdate=January 21, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406014842/http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |archivedate=April 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

Байденнің әкесі бұрын байқуатты өмір сүрген еді, бірақ ұлы туылған сәт бірнеше рет бизнеске кері әсерін тигізді. Бірнеше жыл бойы отбасы Байденнің әжесімен, Финнегануспен бірге тұруға мәжбүр болды. Скрэнтон ауданы 1950 жылдардың кезінде экономикалық құлдырады.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | title=Father's Tough Life an Inspiration for Biden | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 23, 2008 | accessdate=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байденнің әкесі жеткілікті жұмыс таба алмады. 1953 жылы Байден отбасы Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы үйге көшкенге дейін бірнеше жыл өмір сүрген Делавэр штатындағы Клэймондағы пәтерге көшіп келді&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html |title=Biden's Scranton childhood left lasting impression | author=Rubinkam, Michael | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] | date=August 27, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джо Байден кіші, содан кейін ұсталған автомобильдерді сатушы ретінде көп табыс тапты және отбасының жағдайы орта классқа жатты.&lt;ref name=nyt-father/&gt;&lt;ref name=tnj092808&gt;{{cite news |title=Biden was the stuttering kid who wanted the ball |author=Frank, Martin |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 28, 2008 |page=D.1  |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS }}&lt;!--original URL not available; current URL is the archiveurl with an archivedate c. October 2008--&gt;&lt;/ref&gt; Байден Клеймонт қаласындағы Архимерия академиясына оқыды, онда орта мектептің бейсбол командасында қорғаушысы/қабылдаушысы болған; ол өзінің жетістіктерімен команданы, жеңіліске ұшырағанға дейін, маусымдық ойынға жетуге көмектескен. Осы жылдар ішінде, ол Уильмингтон театрында анти-сегрегацияға қатысқан. Оның академиялық дәрежеде үлгерімі орташадан жоғары, студенттер арасында тумысынан көшбасшы болып саналды, және онда бастауыш және жоғары мектеп жылдарында сынып президенті болып сайланды. Бұны 1961 жылы бітірді.

Ол 1965 жылы Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алып, тарих және саясаттану саласындағы қос дипломмен, 688 сабақтың 506 сабағын бітірді. Сыныптастары оның шеберлігіне тәнті болатын және бірінші курс футбол командасының жартылай қорғаушы болып ойнады. 1964 жылы [[Багам аралдары]]нда көктемгі демалыс кезінде, Сиракузс университетіне түскен, Нейлия Хантермен танысып, [[Нью-Йорк]] штатының Сканеэтелес қаласындағы шіркеуде үйленеді&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html |title=Biden Campaigning With Ease After Hardships |author=Bumiller, Elisabeth |newspaper=[[The New York Times]] |date=December 14, 2007 |accessdate=September 13, 2008 |authorlink=Elisabeth Bumiller }}&lt;/ref&gt;. Ол 30 жасында сенатор болуға, одан кейін президент болуға ниет білдіреді. Ол мини футболдан футбол командасына ойнауға жарты жылдық жоспарын төмендетіп, оған байыпты қарайды, бұл оған көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді.

Содан кейін ол Сиракуз университетінің заң колледжіне түседі&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4D91F3CF931A1575AC0A961948260 |title= Biden Admits Errors and Criticizes Latest Report |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 22, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, академиялық қосымша көмек пен қаржылық қажеттіліктерге негізделген жартылай стипендияға ие болады. Өзінің сипаттауынша ол заң мектебін «әлемдегі ең үлкен тас» деп таниды және көптеген заңдармен танысады. Ол бірінші курста жазған 15 беттен тұратын заң жобасы бойынша мақаланы көшіріп жазған деген айыппен шығарылады. Байденнің айтуынша, бұл ережелерді дұрыс білмегендіктен, ол «F» деген баға алғаннан кейін курсты қайтадан алуға рұқсат етілген&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260 |title=Biden Admits Plagiarism in School But Says It Was Not 'Malevolent' |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 18, 1987 |authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, бұл кейінірек 1987 жылы оның жазбасына түсірілді (бұл оқиғаға кейіннен плагиаттық айыптаулар болған кезде назар аударылды). 1968 жылы өзінің заң докторы дәрежесін алып, өз сыныбында 85-орында аяқтады. Байден 1969 жылы Делавэр штатына қабылданды&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot;&gt;{{cite web | publisher=[[Biographical Directory of the United States Congress]]| url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=B000444|title=Biden, Joseph Robinette, Jr.|accessdate=August 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден осы кезеңде студенттік жобалардың мерзімін ұзартып, [[Вьетнам соғысы]]нан шегерілді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.newsday.com/news/nation/biden-got-5-draft-deferments-during-nam-as-did-cheney-1.884250 |title=Biden got 5 draft deferments during Nam, as did Cheney |author=Chase, Randall |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Newsday |date=September 1, 2008 }}&lt;/ref&gt;, 1968 жылы ол жасөспірім кезінде астмамен ауырғандықтан қызмет етуге жарамсыз болып табылатын Селективті Қызмет Жүйесі арқылы қайта жіктелді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-romano87&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73826122.html?dids=73826122:73826122 | format=fee required | title=Joe Biden &amp; the Politics of Belief| author=Romano, Lois | newspaper=The Washington Post | date=June 9, 1987}}&lt;/ref&gt;. Ол сенат сайлауына түсіп, Никсонның соғыс жүргізуіне қарсы болғанға дейін Вьетнам соғысын ашық қолдамады немесе оған қарсы болмады.

Байден және Финненган отбасыларында және төңірегіндегі алкоголь ішудің жағымсыз әсерлері Байденді ішімдікке әуестенбейтін адамға айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/16/riding-the-rails-with-amtrak-joe/ |title=Riding the Rails With Amtrak Joe |author=Leibovich, Mark | newspaper=The New York Times | date=September 16, 2008 | accessdate=September 17, 2008}}&lt;/ref&gt;. Оның айтуынша, балалық шағынан жиырма жасына дейін кекештіктен зардап шеккен және айна алдында өлең оқу арқылы оны азайтып, &lt;ref&gt;{{cite web| last=Biden| first=Joseph R., Jr.| url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| title=Letter to National Stuttering Association chairman| publisher=National Stuttering Association| date=July 9, 2009| accessdate=December 9, 2010| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| archivedate=July 28, 2011| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, жеңген.

== Ерте саяси мансабы мен отбасылық өмірі ==
1966 жылғы 27 тамызда, ол кезде Байден әлі заң факультетінің студенті, Нейлия Хантерге, олар бастапқыда қыздың ата-анасының римдік католикке некеге беру зауықсыздығын жеңгеннен соң, үйленді&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL |title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=August 23, 2008 |accessdate=September 6, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |archivedate=September 25, 2008 |dead-url=yes |df= }}&lt;/ref&gt;. Рәсім Сканателесдегі католик шіркеуінде өтті. Олардың үш баласы бар: 1969 жылғы Джозеф Р. «Бо» Байден III, 1970 жылғы Роберт Хантер және 1971 жылғы Наоми Кристина.

1968 жылы Байден алты ай бойы белгілі жергілікті республикашыл Уильям Прикетт басқарған Уилмингтондағы заң фирмасында қызмет етті және кейінірек «мен өзімді [[Республикалық партия (АҚШ)|республикалық]] деп ойладым» деп айтқан&lt;ref name=&quot;time-barrett&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/subscriber/article/0,33009,964716,00.html|title=Campaign Portrait, Joe Biden: Orator for the Next Generation|author=Barrett, Laurence I.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 22, 1987}}&lt;/ref&gt;. Оған Делавардағы демократ-губернатор Чарльз Л. Терридің консервативті нәсілдік саясатына ұнамады және 1968 жылы Терриді жеңіп шыққан көбірек либералды республикашыл Расселл В. Питерсонға қолдау көрсетті. Жергілікті республиканцы оны жұмысқа алды, бірақ ол өзінің Республикалық партиядан президенттікке кандидат [[Ричард Никсон]]ды ұнатпайтындықтан тәуелсіз ретінде тіркелген.

1969 жылы Байден Уилмингтонда заңгерлік практиканы қайта бастады, алдымен қоғамдық қорғаушы, содан кейін оны демократиялық форумға қосқан жергілікті белсенді Демократ Сид Балик бастаған фирмада, топта партияны реформалауға және жандандыруға тырысатын заңмен айналысты, осыдан Байден демократ болып тіркелді. Ол сондай-ақ өзінің Байден мен Уолш атты жеке фирмасы бастады. Алайда корпоративтік құқық оны қызықтырмады, [[қылмыстық құқық]] аса жақсы табыс әкелген жоқ. Ол өзінің табыстарын жылжымайтын мүлікті басқарумен толықтырды&lt;ref name=&quot;watn020109&quot;&gt;{{cite news|author=Doyle, Nancy Palmer|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html|accessdate=February 4, 2009|title=Joe Biden: 'Everyone Calls Me Joe'|magazine=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|date=February 1, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Кейінірек 1969 жылы, Байден қала маңындағы аймағына мемлекеттік тұрғын үй қолдауды қамтитын либералды платформада жаңа Нью-Касл кеңесіндегі 4-округтік орынға демократ ретінде үміткер болды. Бұл орынды кеңес округтерін қайта бөлуден кейін 5-округте сайлауға түскен республикалық Генри Р.Фолсом иеленді. Байден жалпы сайлауда республикашыл Лоуренс Т.Мессикті жеңіп, жеңіске жетті және 1971 жылы 5 қаңтарда қызметіне кірісті. 1970-1972 жж. аралығында округтық кеңесте жеке заң тәжірибесін жалғастырды. Кеңесте сөз сөйлеген мәселелер арасында Уилмингтон маңындағы аймақтарды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden |title=2008 Presidential Candidates: Joe Biden |newspaper=[[The Washington Post]] |accessdate=October 24, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022055510/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden/ |archivedate=October 22, 2008 }}&lt;/ref&gt;, соның ішінде мемлекетаралық 95-ке қатысты, кедергіге әкелетін ірі автожол жобаларына қарсы болды.

== Сенаттағы мансабы ==
=== Сайлау және трагедия; қалпына келуі және жаңа отбасы ===
Байденнің 1972 жылы Делавэр штатындағы Сенатта өткен сайлауға қатысуы ерекше жағдайды ұсынды. Ұзақ уақыт Делавэр саяси қайраткері және бұрынғы республикашыл сенатор Дж. Калеб Боггсты сайлауда жеңді, ол, бәлкім, АҚШ өкілі Пит Пуэт және Уилмингтоннің мэрі Гарри Г. бұған жол бермеу үшін, [[АҚШ президенті]] [[Ричард Никсон]]нан қайтадан Николас Боггсқа партияда қолдау көрсетуге шақырды. Боггсқа қарсы келе алатын басқа ешкім болмады. Байден іс жүзінде ақшасы болмады.&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;&gt;{{cite book |title=Only in Delaware, Politics and Politicians in the First State |oclc=51588740 |last=Cohen |first=Celia |year=2002 |publisher=[[Grapevine Publishing]] |page=199| publication-place=Newark, Delaware }}&lt;/ref&gt;. Науқанды әпкесі Валери Байден Оуэнс басқарады (ол болашақтағы науқандарды басқаруға қатысады) және басқа отбасы мүшелері де шұғылданады, газет қағаздарын тапсыру қағаздарын қолданады және сайлаушылармен бетпе-бет кездеседі&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;/&gt;; штаттың шағын көлемі және ірі медиа нарығының жоқтығы бұл ұстанымды қолайлы етті. Ол AFL-CIO және Демократиялық сауалнамашы Патрик Садделлден көмек алды. Оның платформасы Вьетнамнан кетуге, қоршаған ортаны қорғауға, азаматтық құқықтарға&lt;ref name=&quot;npr-72&quot;&gt;{{cite news |author=Naylor, Brian |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 |title=Biden's Road to Senate Took Tragic Turn |publisher=[[National Public Radio]] |date=October 8, 2007 |accessdate=September 12, 2008 }}&lt;/ref&gt;, жаппай транзитке, әділетті салық салуға, денсаулық сақтауға, қоғамның «әдеттегідей саясатқа» қанағаттанбауына бағытталған және «өзгеруден» бас тартуға бағытталған. Сайлауға бірнеше ай қалғанда ол шамамен 30 пайыздық тармаққа қалып отоырды, бірақ оның энергетикалық деңгейі, тартымды жас отбасы және сайлаушылардың сезімдерімен байланысу мүмкіндігі Байденге артықшылық берді. 1972 жылғы 7 қарашадағы сайлауда ол 3 162, яғни 50,5% дауысқа ие болды.

1972 жылғы 18 желтоқсанда, сайлаудан бірнеше апта өткен соң, Дэвеллде Хокессин қаласындағы Рождестволық сауда кезінде Байденнің әйелі және бір жасар қызы Наоми автокөлік апатында қаза болды. Нейлия Байденнің универсал көлігі қиылысатын жерде жартылай тіркеме жүк көлігіне соғылды. Ұлдары Бо және Хантер апаттан аман қалып&lt;ref name=&quot;dj-no-dui&quot;&gt;{{cite news |title=No DUI in crash that killed Biden's 1st wife, but he's implied otherwise |author=Kipp, Rachel |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 4, 2008 |page=A.1 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archiveurl, but the original url was not available; the archive date would be c. October 2008--&gt;}}&lt;/ref&gt; ауруханаға, Боның аяғы сынған аяғы және басқа да жарақаттарымен, Хантердің бас сүйегі сынған және басқа да бас жарақаттары бар, жеткізілді&lt;ref name=&quot;lat-joe&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/politics/la-na-biden24-2008aug24,0,5581055,full.story | title=In his home state, Biden is a regular Joe | author=Levey, Noam M. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Дәрігерлер жақын арада толық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізетінін айтты. Байден оларға қарау үшін қызметтен кету туралы шешім қабылдады, бірақ Сенат көпшілігінің жетекшісі Майк Мэнсфилд қалуға көндірді. Жол-көлік апатынан кейін, Байден жүк көлігінің жүргізушісі соқтығысқанға дейін ішімдік ішкенін айтты, бірақ бұл айыптарды жүргізушінің отбасы тарапынан мойынлдалмады және ешқашан полицияда дәлелденбеді&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Orr|first1=Bob|title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared|url=http://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|accessdate=March 13, 2017|agency=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hamilton|first1=Carl|title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator|url=http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|accessdate=March 13, 2017|agency=Newark Post}}&lt;/ref&gt;.

Жүк көлігінің жүргізушісі 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, 2001 және 2007 жылдары Байден жүк көлігі жүргізушісіне ешқашан айып тағылмағанына қарамастан, жүк көлігі жүргізушісін апатқа дейін ішімдік ішкен деп айыптады және істі тергеп жатқан бас прокурор мас күйінде көлік жүргізгеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hamilton|first=Carl|date=October 30, 2008 |title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator |work=[[Newark Post]] |url=https://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |access-date=March 13, 2017 |archive-date=January 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116124422/http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2008 жылы Байденнің баспасөз хатшысы Байден мас күйінде көлік жүргізді деген айыптаулардың «жалған» екенін «толығымен қабылдайтынын» айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Orr |first=Bob |date=March 24, 2009 |title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared |url=https://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/ |work=CBS News |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Жүк көлігі жүргізушісінің қызы Байденнің 2009 жылы БАҚ-тағы хабарынан кейін телефон шалып, «отбасыма қандай да бір зиян тигізгені үшін» кешірім сұрағанын айтты.&lt;ref&gt;{{#invoke:cite news||last=Kruse|first=Michael|date=January 25, 2019|title=How Grief Became Joe Biden's 'Superpower'|agency=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|access-date=June 13, 2020|archive-date=June 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613012910/https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Biden Senate Chamber Desk.jpg|thumb|right|АҚШ Сенатындағы Байден алған XCI камералық үстелінің тартқышы. Сөренің жоғарғы ортасында қолтаңбасы жазылған. &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/art/special/Desks/deskDetails.cfm?id=91 | title=Senate chamber desks: Desk XCI | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=January 8, 2009}}&lt;/ref&gt;|212x212 нүкте]]
[[Сурет:20090120 Jill and Joe Biden at Homestates Ball.JPG|thumb|right|Джо Байден екінші әйелі Джилмен кездесті (мұнда 1975 жылы би биледі) және 1977 жылы үйленді.|284x284 нүкте]]
Байден 1973 жылы 5 қаңтарда Уилмингтон медициналық орталығының Делавэр штатындағы кішкентай шіркеуінде Сенат хатшысы Фрэнсис Р. Валеонаға ант берді. Боның аяғы апаттан әлі күнге дейін тартылған. Хантер, сондай-ақ, отбасының басқа мүшелері сияқты, сол жерде де болды. Куәгерлер мен теледидарлық камералар болды және іс-шараға ұлттық назар аударылды.

30 жасында (офисті сақтауға қажетті ең төменгі жас) Байден АҚШ тарихындағы алтыншы жас сенатор және 31 жасқа толғанға дейін қызметке кіріскен тек 18 сенатордың бірі болды&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm | title=Youngest Senator | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrd, Robert and Wolff, Wendy.  ''[https://books.google.com/books?id=PeHByMYxVm8C&amp;pg=PA285 Senate, 1789-1989: Historical Statistics, 1789-1992, Volume 4]'', p. 285 (Government Printing Office  1993).&lt;/ref&gt;. Бірақ апат оны ашу-ызаға булықтырды және діни күмән: «Мен түнде жүргенді ұнататынмын&lt;ref name=&quot;family values&quot;&gt;{{cite news |author=Pride, Mike |url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071201/OPINION/712010307&amp;template=single |title=Biden a smart guy who has lived his family values |publisher=[[Concord Monitor]] |date=December 1, 2007 |accessdate=October 4, 2008 |archivedate=May 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517105929/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307&amp;template=single |deadurl=yes |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, менде күресудің жақсы мүмкіндігі бар деп ойладым ... Мен мұндай қасіретке шыдамды екенімді білмедім ... ». Күн сайын жас балалары үшін үйде болу үшін Байден күн сайын Уилмингтон маңы аймағындағы өз үйінен әр сағат сайын [[Вашингтон]]ға, К.О.-не «Амтрак» пойызымен қатынады, ол сенаттағы мансаптық жұмысын жалғастырды. Апат салдарынан жұмысқа назар аудару қиынға соқпады және сенатор болуға талпындырды. Өзінің естеліктерінде Байден қызметкерлері қанша уақытқа созылатыны туралы бәстесетінін туралы ескертеді.&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-int&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | title=On Becoming Joe Biden | work=[[Morning Edition]] | publisher=[[NPR]] | date=August 1, 2007 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;. Бес жыл бойына жалғыз басты әке, егер ұлдары шақырса, ол кез келген уақытта Сенаттағы бұйрықтарды үзілді-кесілді қалдырды. Жұбайын және қызын еске алу үшін Байден 18 желтоқсан күні апаттың мерейтойын өткізбеді.

Байденнің үлкен ұлы Бо&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=August 23, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701 |title=Biden's Foreign Policy Background Carries Growing Cachet|author=Cooper, Christopher|newspaper=The Wall Street Journal |date=August 20, 2008|page=A4}}&lt;/ref&gt; , Иракта қызмет етіп, Әскери сотының адвокаты және Делавэр бас прокуроры болған; кіші ұлы&lt;ref name=&quot;nydn122808&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html | title=From a blind date to second lady, Jill Biden's coming into her own | author=Evans, Heidi |newspaper=Daily News |location=New York | date=December 28, 2008 | accessdate=January 3, 2009}}&lt;/ref&gt;, Хантер, Вашингтон лоббисті және инвертиция бойынша кеңесші болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | title=Beau Biden, Son of Vice President Joe Biden, Dies After Battle With Brain Cancer | publisher=NBC News | date=May 31, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Joe Biden's lasting advice: 'Reality has a way of intruding'|url=http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|accessdate=June 1, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904124648/http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|archivedate=September 4, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]дың [[30 мамыр]]ында Бо 46 жасында екі жыл мидың қатерлі ісігінен кейін қайтыс болды. Қайтыс болғанға дейін, Бо алдағы 2016 жылы Делавэр губернаторы лауазымына Демократтардан үміткер болу ниетін жариялады&lt;ref name=allabout&gt;{{cite news|title=Delaware's 2016 speculation all about Biden|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2014/11/08/delawares-speculation-biden/18727837/|accessdate=November 9, 2014|publisher=Delaware Online|date=November 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Governor&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2015/01/25/beau-biden-governor/22326393/ |title=Beau Biden for governor?|publisher=Delaware Online|date=January 26, 2015|accessdate=January 27, 2015|author=Jonathan Starkey}}&lt;/ref&gt;.

[[1975 жыл]]ы Байден Джилл Трейси Джейкобспен кездеседі, ол Пенсильваниядағы Уиллоу-Гровта өсіп, мұғалім атанған. Олар Байденнің ағасы ұйымдастырған кездесу күндерде танысады, бірақ Байден оның фотосуретін Уилмингтонде, Делавэр штатындағы жергілікті парк үшін жарнамадан байқаған. Байден оны саясат пен өмірге деген қызығушылығының жаңаруымен байланыстырады&lt;ref name=&quot;nyt082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;. [[1977 жыл]]ғы [[17 маусым]]да Байден мен Джейкобс [[Нью-Йорк]]тегі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] шіркеуінде некелерін қиған&lt;ref name=&quot;coxns-jill&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.orlandosentinel.com/2008-10-24/news/a3BidenWife24_1_jill-biden-joe-biden-jill-and-joe | title=Bidens met, forged life together after tragedy | author=Dart, Bob | agency=[[Cox News Service]] | newspaper=[[Orlando Sentinel]] | date=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джилл Байден Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алды; екі магистр дәрежесі бар, біріншісі Батыс Честер университетінен болса, екіншісі Вилланов университетінен алған; және Делавэр Университетінен білім беру докторы. Бір қыздары бар, Эшли Блэзер (1981 жылы туған), ол Делавэр балалар, жастар және олардың отбасыларына қызмет көрсету бөлімінде әлеуметтік қызметкер және сабақ береді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | title=Ashley Biden and Howard Krein | newspaper=The New York Times | date=June 3, 2012 | page=ST15}}&lt;/ref&gt;. Байден мен әйелі римдік католиктер және Дэвол штатының Гринвиллдегі Брандвиллдегі Сент-Джозеф шіркеуіне барады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parishioners not surprised to see Biden at usual Mass |author=Gibson, Ginger |newspaper=[[The News Journal]] |date=August 25, 2008 |page=A.12 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archive URL as the original url was not available; archivedate c. September 2008 --&gt;}}&lt;/ref&gt;.

===Сенаттың ерте қызметі===
[[Сурет:Joe Biden at Archmere Academy (cropped).jpg|thumb|left|Байден, Арммер академиясының студенті кезінде, 1950]]
[[Сурет:Joe Biden and Jimmy Carter.jpg|thumb|left|Байден Президент [[Джимми Картер]]мен бірге Сопақ кеңседе|221x221 нүкте]]
Сенатта алғашқы жылдарында Байден тұтынушыларды қорғау және экологиялық мәселелер бойынша заңнамаға назар аударды және үкімет тарапынан үлкен жауапкершілікті талап етті. [[1974 жыл]]дың ортасында бірінші курс студенті, сенатор Байден «[[Time]]» журналының «Болашақтың болашағы үшін 200 тұлға» деп аталалатын, отбасымен болған жағдайды сипаттап, Байден «өзін-өзі сенімді» және «күшті өршіл» деп сипаттады&lt;ref name=&quot;time-200-fut&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |title=200 Faces for the Future|magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date =July 15, 1974|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[1981 жыл]]ы [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенат Әділет комитетінің азшылық өкілі болды. [[1984 жыл]]ы ол қылмыстың жалпыға бірдей қылмыспен күрес туралы заңды табысты өткізу үшін демократиялық деңгейдегі менеджер болды; жаөтастары оны азаматтық бостандығынан айырылғандар туралы Заңның кейбір ең нашар ережелерін өзгерткені үшін мақтады және бұл оның сол кездегі ең маңызды заңнамалық жетістігі болды. Ол алғаш рет сол кездегі президенттікке үміткер болды, ол бір мезгілде демократтарды қорқытып, жігерлендіретін партиялық аудиторияларға сөз сөйлегені үшін ескертті.
[[Сурет:Biden-Church-Sadat.jpg|thumb|right|Сенатор Байден, сенатор Франк Черч және Мысыр Президенті [[Әнуар Садат]] Мысыр-Израиль бейбітшілігі туралы шартқа қол қойғаннан кейін, 1979|245x245 нүкте]]
Сыртқы саясатқа қатысты Сенатта алғашқы онжылдықта Байден қарулануды бақылау мәселелеріне назар аударды. [[АҚШ Конгрессі]]нің [[1979 жыл]]ы Совет жетекшісі [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] пен АҚШ президенті [[Джимми Картер]] қол қойған SALT II шартын ратификациялаудан бас тартқаны үшін ол Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Андрей Громыковамен кездесіп, Американың мүдделері мен алаңдаушылықтары туралы сөйлесті. Сенаттың Сыртқы байланыстар жөніндегі комитеттің қарсылығын шешу үшін бірқатар өзгерістер енгізілді. Рейган әкімшілігі Стратегиялық қорғаныс бастамасына кірісуге мүмкіндік беру үшін 1972 РҚҚ түсіндіруге келеді, Байденді шарттың талаптарын қатаң сәйкестікте орындау үшін бекітеді. 1986 жылы Рейган әкімшілігімен Оңтүстік Африкаға қарсы экономикалық санкциялар бойынша дауласты; ол [[апартеид]]тік саясатты жалғастырған Рейган әкімшілігінің қолдауына байланысты Сенатта АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцты тыңдау кезінде сынағаны ұшін көңіл аудартты.

=== 1988 президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden in 1987 at White House.png|thumb|left|Байден 1987 жыл]]
Байден [[1987 жыл]]ы [[9 маусым]]да Уилмингтон теміржол вокзалында өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялап, 1988 жылғы Демократиялық партиядан президенттікке кандидатурасын ұсынды. Ол [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Ф. Кеннедиден]] бері ең жас президент болуға тырысты&lt;ref name=&quot;nyt-1987-ann&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD91538F933A25755C0A961948260 |title= Biden Joins Campaign for the Presidency |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=June 10, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;. Науқан басталған кезде, оның біркелкі имиджі, сөйлеу қабілеті, бэйби-бумерлерге үндеуі, оның алдағы Роберт Борк Жоғарғы сотының кандидатурасы бойынша тыңдауларында Сенаттың Сот комитетінің төрағасы ретіндегі жоғары беделіне байланысты ықтимал күшті үміткер ретінде қарастырылды. Ол 1987 жылдың бірінші тоқсанында 1,7 млн, басқа кандидаттарға қарағанда көбірек жинады.

[[1987 жыл]]дың тамызына дейін, Байденнің қызметкерлері бәсекелестікке байланысты хабарламалр шатастырылды&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD6123AF932A0575BC0A961948260 |title= Biden, Once the Field's Hot Democrat, Is Being Overtaken by Cooler Rivals | author=Toner, Robin | newspaper=The New York Times | date=August 31, 1987}}&lt;/ref&gt;, Майкл Дукакис пен Дик Гепардты қосқанда барлық кандидаттарға қарағанда көбірек қаражат жинағанымен&lt;ref name=&quot;cook&quot;&gt;{{cite book | last=Cook | first=Rhodes | chapter=The Nominating Process | title=The Elections of 1988 | editor=Nelson, Michael (ed.) | publisher=[[Congressional Quarterly]] | year=1989 | isbn=0-87187-494-6}} p. 46.&lt;/ref&gt;, Дукакистен артта қалып қойғанымен&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE1DD1531F931A2575AC0A961948260 |title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad | author=Dowd, Maureen | newspaper=The New York Times | date=September 12, 1987 |authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, Айова штатындағы сауалнамалардың нәтижесінде. [[1987 жыл]]дың қыркүйек айында Британдық Лейбористік партияның жетекшісі Нейл Кинноктың сөзін [[плагиат]]тағыны үшін айыпталған кезде ол науқанға кірісті. Киннок мырзаның сөзі мынадай:

{{quotation|—«Неліктен мен мыңдаған Киннок ұрпақтарынан университетке түсуге мүмкіндігім бар?» [Содан кейін оның аудиторияға әйеліне нұсқайды] Неліктен Гленис өз отбасындағы мыңдаған ұрпақтан алғашқы әйел университетке түсе алады? Бұл біздің алдымыздағылардың қалың болғаны ма еді?|}}

Байденнің сөйлеген сөздері:

{{quotation|—«Мен осында келе жатқанда ойлана бастадым, неге Джо Байден өз отбасында алғаш рет университетке барады? [Содан кейін аудиторияға әйелін көрсете отырып] Неліктен менің әйелім оның отбасында алғаш рет колледжге бару керек, себебі біздің ата-аналарымыз жарқырап тұрған жоқ па? ... Мен Байденді мыңдаған ұрпақтың колледж бен магистр дәрежесін алу үшін жасағаным үшін бе? Қалғандарынан әлдеқайда ақылды болғаным ба?»|}}

Байден шын мәнінде Киннокты бұрынғы жағдайларды қалыптасуының қайнар көзі ретінде келтірді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/doc/139229851.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic | title=Plagiarism Suggestion Angers Biden's Aides | first=Eleanor | last=Randolph | newspaper=The Washington Post | date=September 13, 1987 | page=A6}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Бірақ, [[23 тамыз]]да Айова штатының жәрмеңкесіндегі демократиялық пікірталас туралы сөйлегенде, 26 тамызда Ұлттық білім беру қауымдастығына берген сұхбатында бастапқы қайнаркөзге сілтеме жасамады. Сонымен қатар, саяси баяндамалар бір-бірінен жиі кездесетін идеялар мен сөздер ұқсас болғанда&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot;&gt;{{cite news | newspaper=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/1987-09-16/news/mn-5412_1_biden-speech | title=Differing Versions Cited on Source of Passages: Biden Facing New Flap Over Speeches | date= September 16, 1987 | first=James | last=Risen | authorlink=James Risen | first2=Robert | last2=Shogan}}&lt;/ref&gt;, Байден Киннок мырзаға сәйкестендіру үшін өз отбасының қыр-сырын ойлап тапқандықтан қолданғанын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | title=Biden Is Facing Growing Debate On His Speeches | first=Maureen | last=Dowd | newspaper=The New York Times | date=September 16, 1987 | authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, оны тереңірек зерттегені айтты. Байден одан бұрын осы жылы [[1967 жыл]]ы Роберт Ф. Кеннедидің (оның көмекшілері кінәсін мойындады) және Джон Ф. Кеннедидің 1961 жылғы, ал екі жыл бұрын [[1976 жыл]]ы Хьюберт Х. Хамфридің сөзін оқып шығарды.

Бірнеше күннен кейін Байденнің заң мектебіндегі плагиаттық оқиғасы көпшілік алдында жарыққа шықты. Сондай-ақ&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho |publisher=[[C-SPAN]] via YouTube |title=1988 Road to the White House with Sen. Biden |date=August 23, 2008 |accessdate=October 3, 2012}}&lt;/ref&gt;, бейнежазбада [[Нью-Гэмпшир]] тұрғынынан бұрынғы заң мектебінде оқып жүргені туралы сұраған кезде, ол өзінің сыныптың «жоғарғы жартысында», заң мектебінде толық стипендия бойынша оқығанын және ол колледжде үшінші дәрежелі диплом алғанын айтқан, олардың әрқайсысы нақты жазбаларында шындыққа жатпайды немесе асыра пайдаланылған.

Киннок пен мектеп ісінің ашылуы, басқа кандидаттарға қатысты басқа да жаңалықтар осы уақытқа дейін шектеулі болғанымен, қоғамның көпшілігі әлі де науқанға аса назар аудармаған болатын; Байденді «[[The Washington Post]]» газетінің жазушысы Пол Тейлордың осы жылдың үрдісі деп сипаттады&lt;ref&gt;{{cite book | last=Pomper | first=Gerald M. | chapter=The Presidential Nominations | title=The Election of 1988 | publisher=Chatham House Publishers|year=1989 | isbn=0-934540-77-2}} p. 37.&lt;/ref&gt;. Осы дағдарысты бастан кешіруге көмектесу үшін оған күшті демографиялық немесе саяси қолдау тобы болмады. Ол [[1987 жыл]]ғы [[23 қыркүйек]]те сайлау жарыстарынан шығып, өзінің кандидатурасын оның өткен қателіктерінің «көлеңкесін асырып жібергеннен» қабыл алынбағандықтан алып тастадым деп жариялады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE0DF173AF937A1575AC0A961948260 | title= Biden Withdraws Bid for President in Wake of Furor |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 24, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;.

Байден жарыстан шығып кеткеннен кейін, Дукакис кампаниясы жасырын Байден-Киннокты салыстыру туралы бейнежазбаны жасап, оны жаңалықтарға таратқан. Кейінірек [[1987 жыл]]ы Делавэр Жоғарғы Сотының кәсіби жауапкершілік жөніндегі кеңесі Байденге заң мектебін оның плагиатын заңгер ретінде тағайындады деп айыптап, Байден «ешқандай ережелерді бұзбады» деп айыптады&lt;ref name=&quot;nyt-cleared&quot;&gt;{{cite news | title=Professional Board Clears Biden In Two Allegations of Plagiarism | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260 | agency=Associated Press | newspaper=The New York Times | date=May 29, 1989}}&lt;/ref&gt;.

[[1988 жыл]]дың ақпанында, мойын ауырсынуының біршама уақыт зардап шеккеннен кейін, Байденді Уолтер Рид армиясының Медицина орталығы ұзақмерзімді емдеуге алып&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5D91E38F930A15751C0A96E948260
|title= The Doctor's World; Subtle Clues Are Often The Only Warnings Of Perilous Aneurysms |author=Altman, Lawrence, M.D. |newspaper=The New York Times|date=February 23, 1998| accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | title=Many Holes in Disclosure of Nominees' Health |author=Altman, Lawrence, M.D. | newspaper=The New York Times|date=October 19, 2008|accessdate=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;, ағып жатқан бас сүйек аневризмін түзету үшін өмірін сақтау операциясы жасалды; жағдай күрделі болғандықтан, діни қызметкер ауруханада соңғы салттарын басқарған. Сауығу кезінде, ол күрделі асқынған өкпе эмболиясына ұшырады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/22/AR2008102203657.html | title=Campaign Curriculum | author=Copeland, Libby | newspaper=The Washington Post | date=October 23, 2008 | accessdate=October 25, 2008 | authorlink=Libby Copeland}}&lt;/ref&gt;. [[1988 жыл]]ы мамыр айында симптомдар тудырмау үшін, сонымен қатар жарылу қаупін тудырған екінші аневризмді қалпына келтіру бойынша тағы бір операция жасалды&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940de5d81739f937a35756c0a96e948260 |title=Biden Resting After Surgery For Second Brain Aneurysm | agency=[[Associated Press]] | newspaper=The New York Times | date=May 4, 1988}}&lt;/ref&gt;. Байденді ауруханаға жатқызу және қалпына келтіру кезінде АҚШ Сенатында жеті ай бойы өз міндеттерін орындады. Байденде сол уақыттан бері аневризмі қайталанбаған немесе әсер етпеген. Байденнің отбасы ерте аяқтаған президенттік науқанның [[1988 жыл]]ы басында алғашқы партиялардың арасында үгіт жүргізгеніне қарамастан&lt;ref name=&quot;ap-aug22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |title=Biden speaks – and speaks – his own mind |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Las Vegas Sun]] |date=August 22, 2008 |accessdate=September 7, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828123915/http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |archivedate=August 28, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, медициналық көмекке жүгінбеуі мүмкін және жағдайдың нашар болуы мүмкін деп ойлады.

=== Сот комитеті ===
[[Сурет:Joe Biden, official photo.jpg|thumb|Джо Байден, АҚШ Сенатының фотоы|233x233 нүкте]]
Байден [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенаты Сот комитетінің ұзақ уақыт бойы мүшесі болды. Оған 1987 жылдан 1995 жылға дейін төрағалық еткен, ол [[1981 жыл]]дан [[1987 жыл]]ға дейін, [[1995 жыл]]дан [[1997 жыл]]ға дейін жоғар лауазымды азшылықтар мүшесі ретінде қызмет атқарды.
[[Сурет:Joe Biden (25091490728).jpg|нобай|солға|Джо Байден [[2017 жыл]]ғы [[9 желтоқсан]]да.]]
Төраға болған кезде Байден АҚШ тарихындағы ең шағымданатын АҚШ Жоғарғы сотына [[1987 жыл]]ы Роберт Борктің және [[1991 жыл]]ы Кларенс Томастың үміткерлігі туралы тыңдауларға төрағалық етті. Борк тыңдауларында, ол Борктің қарсыласын тағайындағаннан кейін көп ұзамай бекітіп, өткен жылы болжам жасаған үміткер Борктың сұхбаттарын және тыңдауларын тыңдамайтындығы туралы ойлаған консерваторларды күлкіге қалдырды. Соңында, консерваторлар [[1988 жыл]]ы өткізілген президенттік науқан тыңдаулардың ортасында, сот ісін әділ жүргізуін және жақсы юморын және батылдығы үшін марапаттады. Басқа Борктің қарсыластары жасаған кейбір ақылға қонымды дәлелдерінен бас тартқан Байден&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4DF153BF93BA35753C1A961948260 | title= Washington Talk: The Bork Hearings; For Biden: Epoch of Belief, Epoch of Incredulity | author=Greenhouse, Linda | newspaper=The New York Times | date=October 8, 1987 | authorlink= Linda Greenhouse}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Конституциясы мәтінінде анық айтылғандардан басқа, еркіндік пен құпиялылықты қамтамасыз ететін құқықтар туралы пікірталасқа негізделді және Борктің күшті түпнұсқалығы идеологиялық тұрғыдан сыйыспайтын осы көзқарасын айтты. Борктің кандидатурасы Комитетте 9-5 дауыспен қабылданбады, содан кейін толық Сенатта 58-42 маржа бойынша қабылданбады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|title=Senate's Roll-Call On the Bork Vote|date=October 24, 1987 |newspaper=The New York Times |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;.

Томастың тыңдауларында Байденнің конституциялық мәселелер бойынша сұрақтары жиі ұзаққа созылды және кейбіреулері Томасқа сұрақ қойды. Жоғары деңгейдегі тыңдаулардың көрермендері Байден стиліне жиі сөз келтірді. Томас кейінірек сенатордың бұрынғы жеке кепілдемелеріне қарамастан&lt;ref name=&quot;thomas-vi&quot;&gt;{{cite news | title = Clarence Thomas: A Silent Justice Speaks Out: Part VI: Becoming a Judge – and perhaps a Justice| author = Greenburg, Jan Crawford| publisher = [[ABC News]]| date = September 30, 2007| url = http://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4| accessdate =October 18, 2008 }}&lt;/ref&gt;, Байденнің сұрақтары «бұршақ ойынына» ұқсас болды деп айтты. Байден ұсыныссыз үміткердің комиссиясынан шығып, қарсы болды. [[1987 жыл]]ы өзінің президенттік науқаны кезінде өзінің нашар тәжірибесіне байланысты Байден жеке істерін тыңдауға жібергісі келмеді. Анита Хиллдің жыныстық қудалауға қатысты айыптауын Байден алдымен комитетпен бөлісті, алайда қоғаммен емес, өйткені ол әлі куәгерлік етуге дайын болмады. Ол куәлік жасаған соң&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | title=Biden and Anita Hill, Revisited | author=Phillips, Kate | newspaper=The New York Times | date=August 23, 2008 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден басқа куәгерлерге оның атынан тағы да дәлелдемелер беруге рұқсат бермеді, мысалы, Анжела Райт (осындай айып таққан) және зорлық-зомбылық туралы сарапшылардың айғақтары. Байден Томастың жеке өміріне қол сұқпаушылық пен тыңдаудың әділдігін сақтауға тырысып жатқанын айтты. Сенатта кандидатураны 52-48 дауыспен мақұлдады, Байден қайтадан қарсы болды. Сол кезде және одан кейін либералдық заң топтары мен әйелдер топтары тарапынан Байден тыңдауларға кедергі келтірген және Хиллді қолдау үшін жеткіліксіз болғаны үшін сынға ұшырады. Байден кейіннен Әділет комитетінде қызмет етуге әйелдерді іздестірді және комиссияның заңнамалық күн тәртібіндегі әйел мәселелерін атап өтті.
[[Сурет:Biden at economic forum 2003 crop.jpg|thumb|left|2003 жылы Иорданияда [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]дағы Джо Байден|222x222 нүкте]]

Байден көптеген федералдық қылмыстық заңдарды әзірлеуге қатысқан. Ол [[1994 жыл]]ы онжылдық батуы басталғаннан кейін жаңартылмаған, [[2004 жыл]]ы аяқталған «Қару-жарақпен күресу туралы федералдық ассамблеяны» қамтитын Бидденнің қылмыстық заңы деп аталатын «Қылмыспен күресу және құқық қорғау» атты заңға жетекшілік етті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ft.com/cms/s/0/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a.html#axzz2JYR1txDj | title=Biden faces key role in second term | author=Fifield, Anna | newspaper=[[Financial Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, ол әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шараларды қамтитын айтарлықтай зорлық-зомбылық актісін (VAWA) жасауға қатысты. [[2000 жыл]]ы Жоғарғы сот Америка Құрама Штаттарына Моррисонға үкім шығарып&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |title=Biden: Men who don't stop violence against women are &quot;cowards&quot; |author=Finley, Bruce |newspaper=The Denver Post |date=September 19, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013133013/http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, [[гендер]]лік сипаттағы зорлық-зомбылық құрбандарын федералды азаматтық қорғау құралдарын құруға мүмкіндік беретін бөлім Конгрестің құзырынан асып түсті, сондықтан конституциялық емес деп танылды. Конгресс [[2000 жыл|2000]] және [[2005 жыл]]дары ВВАА-ны қайтадан бекітті&lt;ref&gt;{{cite web|title=''United States v. Morrison'', 529 U.S. 598 (2000)|url=https://www.law.cornell.edu/supct/html/99-5.ZS.html|publisher=[[Cornell University]]|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bash|first=Dana|url=http://edition.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/10/11/congress.terror/index.html|title=Senate votes to allow compensation for terror victims, re-authorizes Violence Against Women Act|publisher=CNN|date=October 11, 2000|accessdate=August 24, 2008}} See also: {{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,179001,00.html|title=Deal Reached on Violence Against Women Act|publisher=Fox News|date=December 16, 2005|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;: «Мен әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты Сенатта 35 жылдық мерзім ішінде жасаған ең бір маңызды заңнаманы қолданамын деп есептеймін» деп айтты&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | title=Domestic Violence | publisher=[[United States Senate|Biden senate website]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archivedate=August 22, 2008|accessdate=September 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. 2004 және [[2005 жыл]]дары Байден америкалық технологиялық компанияларды Техастағы [[Остин]]де&lt;ref&gt;{{cite web|title=Making connections to end Domestic Violence|url=http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|accessdate=August 23, 2008|publisher=[[Microsoft]]|author=Cates, Sheryl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430104855/http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|archivedate=April 30, 2008|date=May 5, 2004}}&lt;/ref&gt;, «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы ұлттық желі» мәселелерін диагностикалауға шақырды және өз қызметтерін жетілдіру үшін табысты күш салу үшін оған құрал-жабдық пен тәжірибемен бөлісуді тапсырды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndvh.org/tenth/history.html |title=History |publisher=[[National Domestic Violence Hotline]] |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705193830/http://www.ndvh.org/tenth/history.html |archivedate=July 5, 2007 }}&lt;/ref&gt;.

[[1990 жыл]]дары Уайтуотер дау-дамайы және Левинский дау-дамайлары барысында тәуелсіз кеңесші Кеннет Старрдың іс-әрекеттерін қатысты сынға алды және басқа Тәуелсіз Өкілге бірдей өкілеттіктер берілгенге дейін «бұл суық күн азапта болады» деді. Байден президент Клинтонның импичментінде екі айыпта да ақтауға дауыс берді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | title=How the senators voted on impeachment | publisher=CNN | date=February 12, 1999}}&lt;/ref&gt;.

Халықаралық есірткіге бақылау жасау жиналыстар төрағасы ретінде, Байден ұлттық есірткіні бақылау саясатына жетекшілік етті. [[2003 жыл]]дың сәуір айында ол қақтығысты азайту америкалықтардың «Экстрады» туралы заңға қарсы әрекет етуді ұсынды. Ол Флунитразепам сияқты «есірткіге тәуелді дәрілер» және Экстази және Кетамин сияқты препараттардың таралуын тоқтату үшін жұмысын жалғастырды. [[2004 жыл]]ы ол көптеген бейсболшылар қолданатын Androstenedione сияқты [[стероидтар]]ды препарат ретінде заңдастыратын заң жобасын қабылдауға тырысты.

Байденнің «Балалар 2000» заңнамасы компьютерлік орталықтарды, мұғалімдерді, Интернетке кіруді және жастарға, әсіресе, табысы аз және қиын жағдайға ұшыраған жастарды техникалық оқытуды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік / жеке серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp;|title=Kids 2000 Program|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223064751/http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp; |archivedate=December 23, 2007|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Сыртқы байланыстар жөніндегі комитет ===
[[Сурет:The SEIU family listens to Sen. Joe Biden.jpg|thumb|Джо Байден 2007 жылғы қаңтарда Қызметшілердің Халықаралық Одағымен сөйлесті|288x288 нүкте]]
Байден АҚШ-тың Сенаты халықаралық қатынастар жөніндегі комитетінің ұзақмерзімді мүшесі болды. [[1997 жыл]]ы ол азшылықтардың мүшесі болды және [[2001 жыл]]дың маусым айында және [[2001 жыл]]дың маусымынан бастап [[2003 жыл]]ға дейін Комитетке төрағалық етті&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force | author=Gordon, Michael R. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Michael R. Gordon}}&lt;/ref&gt;. Демократтар [[2006 жыл]]ғы сайлаулардан кейін Сенат бақылауына ие болғанда, Байден [[2007 жыл]]ы тағы да Комитеттегі жоғарғы орнын алды. Тұтастай алғанда сыртқы саясатта либералдық интернационалист болды. Ол Ричард Лугар мен Джесси Гельмс сияқты маңызды Республикалық Сенаттың өкілдерімен тиімді жұмыс істеді, кейде өз партиясының элементтеріне қарсы шықты. Байден НАТО-ның байқаушылар тобының тең төрағасы болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nato.int/docu/review/1997/9705-05.htm | title=Transatlantic relations: Stormy weather on the way to enlargement? | author=Sloan, Stanley | publisher=NATO Review|date=October 1997| accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Осы уақытта ішінара тізімде 60-қа жуық елдерді қамтитын және халықаралық ұйымдардан 150-ге жуық басшылармен кездесу жасалды. Байден комитеттің төрағасы ретінде жиі тыңдады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | title=Meetings with Foreign Leaders? Biden's Been There, Done That | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=September 23, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ үш мәрте Еуропалық істер жөніндегі кіші комиссияны басқарды.
[[Сурет:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|thumb|right|Сенатор Байден 1997 жылы Президент Клинтон мен басқа да ресми тұлғалармен бірге Боснияға барғанда|257x257 нүкте]]
[[Сурет:Joe Biden - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2003.jpg|thumb|left|Джо Байден 2003 жылы|278x278 нүкте]]
Байден [[1991 жыл]]ы [[Хорватия]]ның тәуелсіздік соғысы кезінде [[Сербтер|сербиялық]] теріс іс-қимылдар туралы естігеннен кейін Югославтық соғысқа қызығушылық танытты. Босниялық соғыс басталғаннан кейін Байден қарулануға қарсы эмбаргоны алып тастауға бағытталған «көтерілу және ереуіл» саясатын бірінші болып атады. [[Босниялықтар|Босния мұсылмандары]] мен НАТО-ның әуе шабуылына қолдау көрсетіп, [[Әскери қылмыскерлер|соғыс қылмыстарын зерттеді]]. Джордж Х. У. Буш әкімшілігі мен Клинтон әкімшілігі де, Балқан шиеленісуінен қорқып, бұл саясатты жүзеге асырудан бас тартты&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | title=Biden Played Less Than Key Role in Bosnia Legislation | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=October 7, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;. [[1993 жыл]]дың сәуір айында Байден Балканда бір апта өткізді және серб жетекшісі Слободан Милошевичпен үш сағаттық шұғыл кездесу өткізді. Байден Милошевичке: «Менің ойымша, сіз соғыс қылмыскерісіз және сіз осындай адамдай сынақтан өтуіңіз керек», - деді. Байден [[1992 жыл]]ы Буш әкімшілігі Босния мұсылмандарын қаруландыруға мәжбүрлеу туралы түзету енгізді, бірақ кейіннен 1994 жылы Боб Доул мен Джо Либерманның демеушілігімен күшейту шарасына қол қоюдан бұрын Клинтон әкімшілігінің қолайлығына бірнеше рет жұмсалды. Келіссөз НАТО-ның бейбітшілікті сақтау жөніндегі табысты жұмысына себеп болды. Байден 1990 жылдардың ортасында Балқандағы саясатқа әсер етіп, сыртқы саясатқа қатысты өзінің «қоғамдық өмірдегі мақтанышы» деп атады. [[1999 жыл]]ы Косоводағы соғыс кезінде Байден Сербия мен Черногорияға қарсы НАТО-ның бомбалау науқанын қолдады және президент Клинтонға барлық күштерді&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;/&gt;, соның ішінде жердегі әскерлерді қолдануға шақырған Маккейн-Байден қарарына, Косоводағы досы Джон МакКейнмен бірге, демеушілік көрсетті. Сербияның [[Косово]]дағы әрекеттеріне қатысты Милошевичкке қарсы тұруға шақырды&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | title=Biden, McCain Have a Friendship – and More – in Common | author=Holmes, Elizabeth | newspaper=The Wall Street Journal | date=August 25, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. 1998 жылы Конгрестің Төртінші рейтингі Байденге бірнеше сыртқы саяси мәселелерде, соның ішінде НАТО-ның кеңеюі және сыртқы істер агенттіктерінің қызметін жетілдіру үшін заң жобаларын сәтті өтуі және шетелдегі діни қудалауды жазалау үшін жетекші рөл атқарғаны үшін «Айырмашылықты жасаған он екі адам» деп аталды.

[[Сурет:Bidenpetraeus.jpg|thumb|left|Байден 2007 жылы Сенатта өткен Ирак сыртқы істері жөніндегі комитетте сөз сөйлейді|248x248 нүкте]]

Байден [[1991 жыл]]ы Парсы шығанағындағы соғысқа рұқсат бермеуге дауыс берді; ол АҚШ қарсы антитеррорлық коалициядағы барлық жүктемені көтеретінін айтты&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2008/aug/24/nation/na-foreignpol24 | title=Joe Biden respected – if not always popular – for foreign policy record |author1=Richter, Paul  |author2=Levey, Noam N. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден [[Ауғанстан|Ауғанстандағы]] [[2001 жыл]]ғы соғыстың күшті жақтаушысы болды. «Қандай қажет болса, біз мұны істеуіміз керек». Иракқа қатысты Байден [[2002 жыл]]ы [[Саддам Хусейн]]ді ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіргенін және бұл қауіпті &quot;жоюдан&quot; басқа ешқандай мүмкіндік жоқ екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE3DD1738F930A25752C0A967958260 | title=Congress Acts to Authorize War in Gulf | author=Clymer, Adam | newspaper=The New York Times | date=January 13, 1991 | authorlink=Adam Clymer}}&lt;/ref&gt;. [[2002 жыл]]дың қазан айында Байден Иракқа басып кіруін мақұлдай отырып, Иракқа қарсы әскери күштерді пайдалануға рұқсат беруді қолдап дауыс берді. Көп ұзамай ол соғысты сынға алып&lt;ref name=&quot;MTP04292007&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/18381961/page/2 | title=MTP Transcript for April 29, 2007 | author=[[Tim Russert]] | publisher=[[MSNBC]] | date=April 29, 2007  |page=2}}&lt;/ref&gt;, өз дауысы мен өз рөлін «қателік» деп қарастырса, ал АҚШ-тың кетуін талап етпеді. Ол оккупацияға бөлінетін қаржыны қолдады, бірақ бірнеше рет соғысты интернационалдандыру керек деп, көбірек жауынгерлер қажет екенін және Буш әкімшілігі қақтығыстың құны мен ұзақтығы туралы «америкалықтармен деңгейге жетуі» керек екенін айтты.

[[2006 жыл]]дың аяғында Байденнің көзқарасы өзгерді және [[2007 жыл]]ы әскер қатарына көбейтуге қарсы болды, ол генерал Дэвид Петрэустың «өлі болды, қатты қателесті», деп санайды. Байден [[Ирак]]тың үш [[Этнос|этникалық]] мемлекеттің бос [[Федерализм|федерациясына]] бөлінуін жақтады&lt;ref name=&quot;Divided&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | title=Divided They Stand, but on Graves | author=Thom Shanker | newspaper=The New York Times | date=August 19, 2007}}&lt;/ref&gt;. [[2006 жыл]]дың қарашасында Байден мен Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің президенті Лесли Хелб Ирактағы сектанттық зорлық-зомбылықты жоюдың кешенді стратегиясын жариялады. Осы тәсілді жалғастырудан немесе жоспардан бас тартудың орнына, жоспардың «үшінші жолы» деп атады: Иракты федерациялай отырып&lt;ref name=&quot;LAT20071001&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2007/oct/01/world/fg-iraq1 |author1=Ned Parker |author2=Raheem Salman | title=U.S. vote unites Iraqis in anger | newspaper=Los Angeles Times | date=October 1, 2007}}&lt;/ref&gt;, өз аймақтарында [[күрдтер]]дің, [[шииттер]]дің және [[сунниттер]]дің «тыныс бөлмесін» беру. [[2007 жыл]]дың қыркүйегінде Сенат мұндай шешім қабылдауға міндетті болатын шешім қабылдады. Дегенмен, идея қолдауға ие болмады, саяси бөлу болмады және соқтығыс болған жоқ. Ирактың саяси басшылығы бұл шешімді елді бөлу ретінде қабылдады және АҚШ-тың Багдадтағы елшісі өзін босату туралы өтініш берді.

[[2004 жыл]]дың наурызында Байден [[Ливия]]дағы демократия белсенділер мен [[Триполи]]дегі [[Муаммар Каддафи]]мен кездесуден кейін саяси тұтқын Фатхи Елажмимиді қысқа мерзімде босатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/12/27/international/africa/27libya.html | title=For a Critic, Libya's Nascent Openness Doesn't Apply | author=Smith, Craig S. | newspaper=The New York Times | date=December 27, 2004 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Craig S. Smith}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/15/AR2006111501576_pf.html | title=Support Builds for Libyan Dissident | author=Boustany, Nora | newspaper=The Washington Post | date=November 16, 2006 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың мамыр айында Байден президент [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буштың]] [[Израиль]]дің Кнессетінде сөйлеген сөзін сынға алды. Онда Буш кейбір демократтар Батыс елдерінің басшылары Гитлерді екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін қолданғаны сияқты әрекет жасады деп айтты. Байден былай дейді: «Бұл бос сөз, бұл жалған, бұл шектен шыққандық. АҚШ-тың президенті үшін шет елге барып, Кнессетке отырып және осындай күлкілі мәлімдеме жасау». Байден кейін бұл сөзді қолданғаны үшін кешірім сұрады. Байден бұдан былай мәлімдеді: «Бұл әкімшілік қашаннан бері егер сіз отырсаңыз, сөздік қорыңыздан «жоқ» деген сөзді алып тастау керек деп ойлайды?»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/05/15/bush.dems/index.html | title=Dems fire back at Bush on 'appeasement' statement | author=Henry, Ed | publisher=CNN | date=May 16, 2008 | accessdate=September 2, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Делавэр мәселесі ===
Байден өзінің Делавэр сайлау округіне таныс болған, ол күнделікті пойыздың арқасында ол жерге қатынап, жалпы қажеттіліктерге баруға тырысты. Байден «Амтракты» қаржыландыруға және теміржол қауіпсіздігін күшейтуді жақтады; ол Амтрактың экипаждары үшін жыл сайын барбекюлер мен Рождество кешін өткізді, олар кейде түнде соңғы пойызды бірнеше минут ұстап тұратын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | title='Amtrak Joe' Biden Gets His Own Train Station | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=March 16, 2011 | accessdate=March 16, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319050955/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | archivedate=March 19, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/19/vice-president-biden-gets_n_837999.html |title=Vice President Biden Gets Wilmington Amtrak Station Named For Him |publisher=The Huffington Post |date=March 19, 2011 |accessdate=July 27, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Нәтижесінде ол Амтрак Джо атанды (және 2011 жылы Амтрак Уилмингтон станциясы Джозеф Р.Байден атындағы теміржол станциясы деп аталды, онда ол 7000-нан астам рет сапар шеккен). Ол Довер әуе күштері базасы және жаңа Castle Air Ұлттық гвардия базаcын қоса алғанда, Делавэр әскери қондырғыларын үшін жақтаушысы болды.
[[Сурет:BidenDoverAFB1997.jpg|thumb|right|Байден 1997 жылы Делавэр Довер әуе күштері базасында жаңа нысанның келуінің алдында|262x262 нүкте]]
1975 жылы Байден либералды православиядан бас тартып, ол десегрегациялық автобустарды шектеу туралы заңнамалық әрекет жасаған болатын. Бұл ретте ол автобустың «ақыл-ойдың түбегейлі ережесін бұзған» деген сәтсіздік идеясы болғанын және оның қарсылығы басқа либералдарға ұнамды болуын жеңілдететінін айтты. Үш жыл өткеннен кейін Уилмингтонның федеральды межеленген аймақаралық автобустық жоспары үлкен шиеленіс туғызды және ымыралы шешімдерді заңдастыруға тырысқанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/us/politics/18biden.html | title=Biden's Record on Race Is Scuffed by 3 Episodes | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 17, 2008 | accessdate=November 2, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден біраз уақыт бойы қара және ақ сайлаушылардан айырылды.

[[1991 жыл]]дан бастап [[2008 жыл]]ға дейін, Байден, Делавэрдегі жалғыз заң мектеп ретінде Виджер университеті Заңның мектебінде адъюнкт-профессор, конституциялық құқық бойынша семинар оқытып, қызмет атқарды&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | title=Faculty: Joseph R. Biden, Jr. | publisher=[[Widener University School of Law]] | accessdate=September 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | archivedate=October 6, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, жиі қабылдану үшін күту тізімі бар. Байден әдетте курстың басқа бір профессорымен бірігіп, курстық минуттың кем дегенде жартысын қабылдап, кейде шетелдерден арнайы ұшып келіп, сабақтарын өткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Purchla, Matt |publisher=[[Metro International|''Metro'' Philadelphia]] |date=August 26, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |archivedate=October 4, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |dead-url=yes |archive-date=September 19, 2008 |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Carey, Kathleen E. |publisher=[[Delaware County Daily and Sunday Times]] |date=August 27, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;.

[[2000 жыл]]дан бері Байден банкроттық туралы заңнаманың демеушісі болды, бұны Делавэртің ең ірі компанияларының бірі MBNA және басқа да несиелік карталар эмитенттері талап етті. Байден заң жобасына өзгертулер енгізіп, және үй иелерін банкрот деп жариялауға түзету үшін күрес жүргізді, бұл банкроттықты қолданғанда айыппұлдарды төлеуден жалтаруға тыйым салынады; Жалпы Биллға [[2000 жыл]]ы [[Билл Клинтон]] вето қойды, бірақ кейін [[2005 жыл]]ы Байден қолдай отырып, банкроттықты болдырмау және тұтынушыларды қорғау туралы заңға қол қойылды.

Сассекс штатының төменгі ауданы - елдің ең ірі тауық өндіретін аймағы, ал Бэйден бұл тауықтарды импорттауды тоқтатқан кезде Ресеймен сауда келісімдерін жасасты.

[[2007 жыл]]ы, Байден және Конгрестің ерекшеліктері арқылы өз сайлаушылары үшін сұраған жобалардың $ 67 млн құны жинақталған.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/leading-the-news/clinton-tops-2008-rivals-gets-530m-in-earmarks-2007-11-09.htm|title=Clinton tops 2008 rivals, gets $530M in earmarks |date=November 9, 2007|accessdate=August 24, 2008|newspaper=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|author=Bolton, Alexander}}&lt;/ref&gt;

=== Беделі ===
[[1972 жыл]]ы алғашқы сайланғаннан кейін, Байден 6 қосымша мерзімге, 1978, 1984, 1990, 1996, 2002 және 2008 жылдардағы сайлауларға қайта сайланып, әдетте 60 пайызға жуық дауыс жинады. Ол қатты қарсылыққа тап болмады; одан кейін губернатор Пит ду Понт 1984 жылы оған қарсы шықпауға шешті. Байден республикалық әріптесі Уильям В. Роттың екі жылдық еңбек өтіліне байланысты 28 жасында кіші жас сенатор ретінде өтті. Ротт кейін қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. [[2000 жыл]]ы Том Карпердың кезінде Байден Делавэрдың аға сенаторы болды. Осыдан кейін 2018 жылы тоқтағанан соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/23/biden.democrat.vp.candidate/ | title= Obama introduces Biden as running mate | publisher=CNN | date=August 23, 2008 | accessdate=September 18, 2008}}&lt;/ref&gt;, АҚШ-та 18 мерзім ең ұзақ қызмет еткен сенатор&lt;ref name=&quot;26 Aug 2018&quot;&gt;{{cite web |title=Longest Serving Senators|url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm |website=United States Senate |publisher=United States Senate|accessdate=August 26, 2018}}&lt;/ref&gt;, Делавэр тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор және [[1999 жыл]]дың мамыр айында Байден 10000 дауыс жинаған ең жас сенатор болды&lt;ref name=&quot;state-10k&quot;&gt;{{cite web | url=http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm | title=Senator Joseph Biden (Democrat, Delaware) | publisher=[[U.S. State Department]] |date=March 2001 | accessdate=November 26, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080712124319/http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm |archivedate = July 12, 2008|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Joe Biden, official photo portrait 2.jpg|thumb|left|Байденнің ресми Сенат фотосы (2005)|344x344 нүкте]]

$ 59,000-нан $ 366,000-ға дейінгі таза табысы бар және сыртқы табысы немесе инвестициялық кірісі дерлік жоқ болғанда, Байден Сенаттың ең кедей мүшелерінің қатарына кірді. Байден Конгресстегі екінші кедей мүшесі ретінде тізімге алынғанда, мұнда мақтаныш жоқ екенін&lt;ref name=&quot;lat082408nw&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1538235711.html?dids=1538235711:1538235711&amp;FMT=ABS | format=fee required | title=Demographics part of calculation: Biden adds experience, yes, but he could also help with Catholics, blue-collar whites and women | author=Wallsten, Peter | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Boston Globe |title=A look at Biden's net worth |date=August 24, 2008 |accessdate=February 6, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725145844/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |archivedate=July 25, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | title=Biden Releases Tax Returns, in Part to Pressure Rivals | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 13, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;, бірақ оны ол жас болып сайланғанымен байланыстырды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | title=Biden tax returns revealed | author=Mooney, Alexander | publisher=CNN | date=September 12, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден сенаторлық мансабын ертерек іске асырды, ол әлсіз кедей мемлекеттік лауазымды тұлғаларды саясатта қолдау үшін қаржы жарналарын ұсынды және ол бірінші кезеңде науқандарды қаржыландыру реформаларын өткізді.

Сенатта болған жылдар ішінде Сенатта тыңдаулар барысында айтылған сұрақтары мен ескертулерімен, Байден ұзақ уақыт бойы танымал болғаны белгілі&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | title=Transcripts | work=[[The Situation Room with Wolf Blitzer|The Situation Room]] | publisher=CNN | date=January 12, 2006 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc-loq&quot;&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | title=A Biden Problem: Foot in Mouth | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=January 31, 2007 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Jake Tapper}}&lt;/ref&gt;. Жексенбілік таңертеңгілік ток-шоуда сөйлеген сөзінде ол күшті спикер және пікірсайысшы, жиі әрі тиімді қонақ болған. Ашық сөйлегенде, ол ерік-жігермен дайындалған ескертулерден ауытқумен белгілі. Саяси талдаушы Марк Халпериннің айтуынша, ол «қулық-сұмдықты, қорлауды және қоқан-лоқы айтудың тұрақты үрдісін» көрсетті. ''[[The New York Times]]'' жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2D81E39F93AA25750C0A96E958260 | title= Senate Struggles to Pay Attention to the Remapping of NATO | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=March 19, 1998 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time-pcs&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | title=Halperin on Biden: Pros and Cons | author=Halperin, Mark | magazine=Time  | date=August 23, 2008 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Mark Halperin}}&lt;/ref&gt;, Байденнің «әлсіз сүзгілері оны кез келген нәрсені жасыруға қабілетті етеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1208/Biden_enemy_of_the_prepared_remarks.html | title=Biden, enemy of the prepared remarks | author=Smith, Ben | publisher=[[Politico]] | date=December 2, 2008 | accessdate=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден де қарапайым емес. Журналист Джеймс Трауб «Байденнің жасандылығы мен оның жеке қабілеттеріне деген көзқарасы АҚШ Сенатының сирек кездесетін стандарттары бойынша айтарлықтай көрінеді» деп жазған.

Саяси жазушы Ховард Финман былай дейді: «Байден академик емес, ол ойшыл-теоретик емес, ол үлкен көше саясаткерлерінің бірі, ол Скрэнтон—автокөлік сатушылары, автосалондарда жұмыс істейтін адамдардан, автокөлікті сата білетін адамдардан. Ол үлкен ирландиялық сыйға ие. Саяси пікір қайраткері Дэвид С. Брордер Вашингтонға келген сәттен бері Байденді, 1988 жылы президенттікке үміткер болған кезде: «Ол нақты адамдарға жауап береді - бұл барлық уақытта дәйекті болды. Оның өзін және басқа саясаткерлермен қарым-қатынас жасау қабілеті әлдеқайда жақсарды». Журналист Джеймс Трауб: «Байден - өзі үшін қандай жомарт болса, басқаларға да сондай жомарт бола алатын, түбегейлі бақытты адам» деп жазды.

== 2008 жылғы президенттік сайлау ==
Байден 2008 жылы президенттікке Демократиялық партиясының кандидатурасына үміткер болды, ал кейіннен [[Барак Обама]]ның серіктесі ретінде президенттікке жүгірді.
=== Президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden Presidential Campaign Logo 08.svg|right|thumb|Байден 2008 жылғы науқан логотипі|271x271 нүкте]]
Байден [[1988 жыл]]дың сәтсіз аяқталған сайлау сәтінен бері президентке қайта оралу туралы ойлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article500363.ece|accessdate=August 24, 2008|newspaper=The Times |location=London |title=Kerry to opt for the senator who copied Kinnock|author=Baker, Gerard|date=October 29, 2004 }}&lt;/ref&gt;

Байден [[2007 жыл]]ы [[31 қаңтар]]да президенттікке кандидатурасын жариялады, бірнеше ай бұрын жүгіріп жүргенін талқылағанда, алдымен 7 қаңтарда Тим Уоллстың баспасөзде кездесуіне ресми мәлімдеме жасап&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html |title=Biden Stumbles at the Starting Gate|work=The Washington Post|accessdate=August 23, 2008|date=January 1, 2007|author=Balz, Dan|authorlink=Dan Balz}}&lt;/ref&gt;, ол «мен ең жақсы Байден болуым мүмкін» деп мәлімдеді. [[2006 жыл]]дың қаңтарында Делавэр газетінің шолушысы Гарри Ф. Смаль жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|title=The 'Best Biden' for President?|work=[[Salon.com|Salon]]|accessdate=August 23, 2008|author=Koppelman, Alex|date=January 8, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724011704/http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|archivedate=July 24, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Байден «Демократиялық партияның ақылға қонымды орталығы». Дегенмен, бұл Байденнің ұстанымы және науқанда ол «америкалықтарға олардың қауіпсіздігіне қауіп-қатерлерді тек лаңкестік қауіптен ғана емес,&lt;ref name=&quot;themal&quot;&gt;{{cite news | title=Biden says he's on track for 2008 run | author=Themal, Harry F. | work=[[The News Journal]] | date=January 23, 2006}}&lt;/ref&gt; сонымен бірге денсаулық сақтау, қылмыс пен энергияға тәуелділіктің болмауынан, әлемнің тұрақсыз бөліктерінде бас тартуды жоспарлап отыр» деп қорытындылайды.

Байден өз іс-қимылдары барысында Ирактағы соғысқа және оның саяси жетістікке жету үшін Байден-Гелб жоспарын жүзеге асыруға қолдау көрсетуге назар аударды. Ол Сенатта өзінің негізгі конгресс комитеттерінің басшысы және сыртқы саясат бойынша тәжірибесі туралы айтып берді. Қарама-қайшылыққа қарамастан, Байден тек президент лауазымына ғана назар аудара отырып,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|title=A Candidate For Secretary Of State|newspaper=[[The New York Observer]]|date=June 12, 2007|accessdate=August 23, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919053641/http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|archivedate=September 19, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Мемлекеттік хатшының ұстанымы туралы ұғымды қабылдамады. [[2007 жыл]]ы өткізілген науқан барысында Байден: «Мен өзімнің үлкен қарсыластарымның бар екенін білемін, сондықтан мен үлкен Мемлекеттік хатшы боламын. Джо мырзаның құқығы оң, Джо-ның құқығы», - деді. «Басқа кандидаттар» Джо дұрыс «деген пікірді Демократиялық пікірсайыстарда Байден үгіт тақырыбына және жарнамаға айналдырды. [[2007 жыл]]дың ортасында Байден өзін Обамамен салыстырғанда, сыртқы саясат саласындағы сараптамасын: «Менің ойымша&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&amp;dat=20071130&amp;id=ReMqAAAAIBAJ&amp;sjid=vkUEAAAAIBAJ&amp;pg=6332,4673219 |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|agency=[[Associated Press]]|title=Biden says he wouldn't be secretary of state|date = November 30, 2007 |page=12A}}&lt;/ref&gt;, ол дайын болуы мүмкін, бірақ қазір мен оған сенбеймін ... Төрағалық - кәсіптік оқу». Байден сондай-ақ, Обаманың сыртқы саяси идеяларының кейбірін көшіргенін айтты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |publisher=YouTube |title=Joe is Right |accessdate=August 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080702201709/https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |archivedate=July 2, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Байден, [[2007 жыл]]дың [[30 қазан]]ында [[Филадельфия]]дағы пікірсайыстарда республикалық фронтмен Руди Джулианидің айтуынша&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | title=After Cheney | author=Traub, James | magazine=[[The New York Times Magazine]] | date=November 24, 2009 | page=MM34 | authorlink=James Traub}}&lt;/ref&gt;, науқандағы бір өткір айтқанында: «Ол сөйлемде тек үш нәрсені атап өтеді: ол зат есім және етістік және 11 қыркүйек. «Жалпы алғанда, Байденнің пікірсайыс спектакльдері әзілдің тиімді қоспасы және өткір және таңқаларлық тәртіптелген пікірлер еді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&amp;page=1 | title=Transcript: The Democratic Debate | publisher=[[ABC News]] | date=August 19, 2007 | accessdate=September 24, 2008}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Sen. Joe Biden attends a Creston house party.jpg|thumb|left|Байден Крестондағы партия үйінде үгіт жүргізуде, [[Крэстон (Айова)|Крэстон Айова]], шілде 2007..|264x264 нүкте]]
Байден келіспеушіліктерді тудырған науқан кезінде ескертулер жасады. [[2007 жыл]]ғы қаңтардағы мәлімдемесінде ол демократиялық кандидаттар мен сенатор [[Барак Обама]]ның айтқан сөздері бұл адам туралы әңгіме кітабында,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.observer.com/node/36658|title=Biden Unbound: Lays Into Clinton, Obama, Edwards |author=Horowitz, Jason|work=[[The New York Observer]]|date=February 4, 2007}}&lt;/ref&gt;: «Менің айтып жүргенімде, сен алғашқы афроамерикалық екенің, айқын және жарқын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1690170_1690790,00.html | title=Top 10 Campaign Gaffes | author=Lim, Christine|author2=M.J. Stephey| work=Time  | accessdate=August 20, 2008 | date=December 9, 2007}}&lt;/ref&gt;, таза және жақсы көрінетін жігітті алдыңыз. Бұл түсініктеме өзінің науқанының басталған сәттен бастап оның қаржысын көтеру мүмкіндіктеріне айтарлықтай зиян тигізгенінен нұқсан келтірді; Кейінірек Time журналы [[2007 жыл]]ы Топ-10 науқанының Gaffes тізімінде екінші орынды иеленді. Байден 2006 жылы шілде айында үнділік америкалықтар арасында қолдау туралы: «Мен жақсы қарым-қатынаста болдым&lt;ref name=&quot;cbs070706&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/07/politics/main1785303.shtml|title=Biden's Comments Ruffle Feathers, Senator Forced To Explain His Remarks About Indian-Americans|date=July 7, 2006|accessdate=August 24, 2008|publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;, Делавэрде Үндістаннан шыққан үнді-америкалықтардың ең көп өсуі - сіз 7-Eleven немесе Dunkin 'Donuts-ге бармайсыз, егер сенде аз индектің екпіні болмаса, бұл әзілім емес. Кейін Байден бұл ескерту кемсітушілікке арналмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | first = John | last = Distaso | title = Indian-American activist defends Sen. Biden  | url = http://www.unionleader.com/article.aspx?headline=Indian-American+activist+defends+Sen.+Biden&amp;articleId=0108a2f4-0530-4860-b010-5b076007bff6 | publisher = [[New Hampshire Union Leader]]| date = July 10, 2006 | accessdate =February 1, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жалпы алғанда, Байден қаражат жинауда қиындық көріп, адамдарды митингке шақырды және Обама мен сенатор [[Хиллари Клинтон]]ның жоғары лауазымды кандидатураларына қарсы шабуыл жасай алмады; ол Демократиялық кандидаттардың ұлттық сауалнамаларында ешқашан бір саннан жоғары көтерілмеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |title=Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D) |work=[[National Journal]] |date=August 25, 2008 |accessdate=September 16, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |archivedate=September 6, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Бастапқы байқауда [[2008 жыл]]дың [[3 қаңтар]]ында Байден мемлекет делегациясының бір пайызынан аз жинаған [[Айова штаты]]ндағы бесінші орынды иеленді&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.iowacaucusresults.com/ | title=Iowa Democratic Party Caucus Results | publisher=[[Iowa Democratic Party]] | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден кеше кешкі жарыстардан шығып: «Бүгін кешке ештеңе қайғырмайды ... Мен ешқашан өкінбеймін» деді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | title=Biden, Dodd Withdraw From Race | author=Murray, Shailagh | work=The Washington Post | date=January 4, 2008 | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жетістіктің жетіспеушілігіне қарамастан, Байденнің саяси әлемдегі жетістігі оның [[2008 жыл]]ғы науқанының нәтижесінде [[Адам бойы|өсті]]. Атап айтқанда, ол Байден мен Обама арасындағы қарым-қатынасты өзгертті. Олар Сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінде бірлесе қызмет еткенімен, олар жақын емес еді, Байденмен Обаманың саяси тұрғыдан тез көтерілуіне кедергі келтірді және Обама Байденді гармонияландырып, қамқорлық ретінде қарастырды. [[2007 жыл]]ы бір-бірін танып-біліп, Обама Байденнің үгіт-насихаттау стилін бағалап, жұмысшы сыныптағы сайлаушыларға көңіл бөлді, ал Байден Обаманың «нақты келісім» екеніне сенімді болды.

=== Вице-президенттік үшін Демократиялық үміткер ===
[[Сурет:Biden Obama 3b.jpg|thumb|right|Джо Байден 2008 жылғы 23 тамызда Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы вице-президенттік мәлімдемеде сөйлеген сөзінде, президент [[Барак Обама]] тыңдады.|257x257 нүкте]]
Байден президенттік науқаннан кеткеннен кейін Обама Байденге Обаманың әкімшілігінде маңызды орын ұсынғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/06/23/biden-id-say-yes-to-being-vp/ |title=Biden: I'd say yes to being VP|publisher=CNN|accessdate=August 23, 2008|date=June 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден Обаманың бірінші вице-президенті үшін вице-президенттік лауазымына тағайындалудан бас тартқаны туралы өтінішінен бас тартқаны&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press |title=Obama's veep message to supporters |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html |work=The Washington Post |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}{{cite web|url=http://my.barackobama.com/page/community/post/samgrahamfelsen/gG5sB7 |title=Text message is out and it's official}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Obama-rm&quot;&gt;{{cite web|publisher=BarackObama.com|url=http://my.barackobama.com/page/s/welcomejoe|title=Welcome the Next Vice President|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, оның Сенаттағы мәртебесі мен дауысын жоғалтуды білдірді, бірақ кейіннен ол пікірін өзгертті. [[2008 жыл]]ы [[22 маусым]]да [[NBC]]-нің ''Meet the Press'' Байден билетте орын іздеп жүрмегенімен, ол ұсынған жағдайда вице-президенттің кандидатурасын қабылдайтындығын растады. Тамыздың басында Обама мен Байден вице-президенттік қатысты талқылау үшін жасырын түрде кездесті, екеуі оны жеке әңгімелесті. [[2008 жыл]]дың [[22 тамыз]]ында Барак Обама Байденді оның жақтасы деп жариялады. ''[[The New York Times]]'', сайлаудан кейінгі стратегия [[сыртқы саясат]]ты және [[Ұлттық Қауіпсіздік|ұлттық қауіпсіздік тәжірибесі]] бар адаммен билетті толтыруға ниет білдірді және билетке көмектесуге жол бермеуге немесе Обаманың «өзгерісіне» орай баса назар аударуды ұсынды. Басқа байқаушылар Байденді орта және көкшіл сайлаушыларға&lt;ref name=&quot;ny-lizza&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/10/20/081020fa_fact_lizza?currentPage=all | title=Biden's Brief | author=Lizza, Ryan |work=The New Yorker | date=October 20, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | authorlink=Ryan Lizza}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Республикалық кандидат Джон МакКейнге агрессивті түрде қарсы қоюға дайын екендігіне назар аударды&lt;ref&gt;{{cite news |first=Adam |last=Nagourney |authorlink=Adam Nagourney |author2=Jeff Zeleny |title=Obama Chooses Biden as Running Mate |url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html |work=The New York Times |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Обаманың ұсынысын қабылдай отырып, Байден 2016 жылы президенттікке қайта сайлану мүмкіндігін жоққа шығарған болатын (бірақ Байден кейінгі жылдардағы түсініктемелерінде осы көзқарасты тоқтатып тастағанымен, Байден өзінің саяси күштерін жоғалтқысы келмейтіндіктен&lt;ref&gt;{{cite news|first=E.J. |last=Dionne |title=Tramps Like Us: How Joe Biden will reassure working class voters and change the tenor of this week's convention |url=http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |work=[[The New Republic]] |date=August 25, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828210626/http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |archivedate=August 28, 2008 }}&lt;/ref&gt;, алға жылжып кете алмады)&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|title= VP Biden Keeping the Door Open for 2016?|author= Travers, Karen|date= June 25, 2009|work= [[Political Punch]]|publisher= [[ABC News]]|accessdate= October 14, 2010|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101017172435/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|archivedate= October 17, 2010|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2011/10/21/biden-in-2016/ | title=Biden in 2016? |publisher=CNN | date=October 21, 2011 | accessdate=October 29, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден [[27 тамыз]]да [[Колорадо]] штатындағы [[Денвер]]дегі Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында дауыс беру арқылы ресми түрде вице-президент лауазымына тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://newsblaze.com/usnews/politics/democrats-formally-nominate-barack-obama-for-u-s-presidency_60148/ | title=Democrats Formally Nominate Barack Obama for U.S. Presidency | first=Alan | last=Gray | publisher=[[NewsBlaze]] | date=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Вице-президенттікке кандидат ретінде сайланғаннан кейін, Байденге&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lifesitenews.com/ldn/2008/sep/08090212.html |title=Scranton Bishop Says He will Refuse Communion to Joseph Biden |publisher=Lifesitenews.com |date=September 2, 2008 |accessdate=September 10, 2008}}&lt;/ref&gt;, Уильмингтонның епископы Майкл Сальтареллидің Рим-католик епархиясы қарсылық білдірмегені үшін сынға ұшырады. Католик вице-президент болса да, болған Байденді католиктік мектептерде сөйлеуге рұқсат бермейтінін растады&lt;ref name=&quot;ce082808&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.catholicexchange.com/2008/08/28/113619/ | title=Biden's Bishop Will not Permit Him, Even if Elected VP, to Speak at Catholic Schools | author=Westen, John-Henry | publisher=[[Catholic Exchange]] | date=August 28, 2008 | accessdate=October 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден аборт құқықтарын қолдағаны үшін Пенсильванияның Скрэнтон қаласындағы епископы Киелі қауымдастыққа қабылдауға тыйым салынды; алайда Байден жергілікті Делавар шіркеуінде баруын жалғастырды. Скрэнтондегі демократиялық науқандар мен либералдық католиктік топтар арасында мемлекеттік католиктік сайлаушылардың бәсекелестігінің жарқырауына айналды&lt;ref&gt;{{cite news |first=David |last=Kirkpatrick |title=Abortion Issue Again Dividing Catholic Votes  |url=https://www.nytimes.com/2008/09/17/us/politics/17catholics.html |work=The New York Times |date=September 16, 2008 |accessdate=September 19, 2008 }}&lt;/ref&gt;, ол абортқа қарағанда басқа әлеуметтік мәселелердің көп екенін немесе көп деп санайтынын және абортты бірінші кезекте сақтап қалғысы келетін көптеген епископтар мен консервативті католиктер болғанын атап өтті&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/05/us/politics/05catholic.html | title=A Fight Among Catholics Over Which Party Best Reflects Church Teachings | author=Kirkpatrick, David D. | work=The New York Times | date=October 4, 2008 | accessdate=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден адам өмірінің тұжырымдамасы басталғанына, бірақ өздерінің діни көзқарасын басқаларға таңдамайтындығына сенді. Епископ Салтарелли бұрын Байденге ұқсас: «Бүгін ешкім де осы мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамайды» деп айтқан болатын&lt;ref&gt;{{cite news |first=Kate |last=Phillips |title=As a Matter of Faith, Biden Says Life Begins at Conception |url=https://www.nytimes.com/2008/09/08/us/politics/08campaign.html |work=The New York Times |date=September 7, 2008 |accessdate=August 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;: Мен адамның құлдығына және нәсілшілдікке қарсы болып отырмын, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды. «Сол сияқты бірде-біреуі бұл мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамауы тиіс: «Мен абортқа қарсылық білдіремін, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды».

Байденнің вице-президенттіктің сайлау алдындағы үгіт-насихаттары БАҚ-та көрілім саны азайды, себебі республикалық партияның жетекшісі, Аласканың губернаторы Сара Палиннге назарын аударған болатын&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | title=Meanwhile, the Other No. 2 Keeps On Punching | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=September 19, 2008 | accessdate=September 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | title=Joe Who? | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=September 14, 2008 | accessdate=September 15, 2008 | authorlink=Jake Tapper | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915055913/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | archivedate=September 15, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың қыркүйегінде бір апта бойы, мысалы, Pew Research Center журналистика саласындағы жетілдіру жобасы, Байденнің жарыстың жаңалықтармен қамтылуының тек бес пайызына ғана енгенін анықтады. Байден экономикалық тұрғыдан мемлекеттерде үгіт-насихат жүргізуге және көкжелектегі демократтарға шиеленісті қиындық тудыратын болса да, &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.journalism.org/node/12800 | title=Northern Exposure Still Dominates the News | publisher=[[Pew Research Center]] | author=Jurkowitz, Mark | date=September 14, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, әсіресе [[Хиллари Клинтон]]ға қолдау көрсеткен адамдарды жеңуге тырысты. Байден Миккиге ұзақ уақыт бойы жеке достығына қарамастан шабуыл жасады; ол: «Мен білетін ер жігіт кетіп қалды, ол мені толғандырады», - деп еді. 2007-2010 жылдардағы қаржы дағдарысы шыңына жетті, ал [[2008 жыл]]ғы қыркүйектегі өтімділік дағдарысы АҚШ-тың қаржы жүйесін қорғанысына арналған  ұсыныс науқанның басты факторы болды&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |title=McCain Urged to Join Kerry Ticket |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803085719/http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |archivedate=August 3, 2004 | agency=[[Reuters]] |publisher=[[MSNBC]] | date=May 16, 2004}}&lt;/ref&gt;, Байден [[2008 жыл]]ы 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | title=Senate Passes Economic Rescue Package | publisher=[[NY1]] | date=October 1, 2008 | accessdate=October 2, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | archivedate=October 5, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, Сенаттың 74-25-сессиясы өтті.
[[Сурет:Joe Biden nomination DNC 2008.jpg|thumb|left|Байден, [[Денвер]]де (Колорадо штаты) 2008 жылғы демократиялық ұлттық конвенцияның үшінші түні кезінде Демократиялық вице-президенттікке кандидат ретінде ұсынылды.|276x276 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[2 қазан]]да Байден кампаниясы Палиннмен бір вице-президенттік пікірталасқа қатысты. Дауыс беруден кейінгі сауалнамалар Палиннің сайлаушылардың көптеген үміттерінен асып түскеніне қарамастан, Байден жалпы пікірталасты жеңіп алды. 5-қазанда Байден өгей шешесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн бойы науқандарды тоқтатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/05/bidens-mother-in-law-dies/ | title=Biden's mother-in-law dies | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Акцияның соңғы күндерінде Байден, әсіресе [[Флорида]], [[Огайо]] және [[Пенсильвания]] штатындағы аз елді мекендерде, аздаған аудандарға назар аударды, онда сауалнамада ол танымал болғандығын және Демократиялық алғышарттарда Обаманың сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізбегенін немесе жақсы орындағанын көрсетті. Ол сондай-ақ кейбір қалыпты республикалық штаттарда&lt;ref name=&quot;nyt103008&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | title=Hitting the Backroads, and Having Less to Say | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 30, 2008 | accessdate=October 31, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pol110308&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1108/15205.html | title=Where have you gone, Joe Biden? | author=McGrane, Victoria | newspaper=[[The Politico]] | date=November 3, 2008 | accessdate=November 3, 2008}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ірі католик популяцияларымен айналысқан.

Обаманың сайлау алдындағы науқанының нұсқауларына сәйкес, Байден өзінің сөйлеген сөздерін қысқа мерзімге қалдырып, Обаманың билікке келуінен кейін шетелдік көп ұзамай теріс көңіл аударғаны туралы сын-ескертпелерден аулақ болды. Басқаша айтқанда, Обама Байденнің ескертулеріне көңілі толды: «Байден бірнеше рет қандай да бір ақымақтық дейді ғой?&lt;ref name=&quot;time102908&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1854640,00.html |title=Hidin' Biden: Reining In a Voluble No. 2 | author=Tumulty, Karen | magazine=Time  | date=October 29, 2008 | accessdate=November 1, 2008}}&lt;/ref&gt;» Обаманың науқан қызметкерлері Байденнің қателіктерін «Джо бомба» ретінде атады және өз кезегінде Байден стратегиясын талқылау туралы хабардар етпеді, бұл өз кезегінде Байденді ашуландырды. Екі науқанның арасындағы қарым-қатынас бір айға созылды, Байден Обамаға телефон шала отырып, кешірім сұрады және екеуі де одан да күшті серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite news | title=Biden reliable running mate despite gaffes | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Asbury Park Press]] | date=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама стратегиясының жетекшісі Дэвид Ахселродтың айтуынша, кез-келген күтпеген пікірлер Байденнің жоғары танымалдылығы кез келген күтпеген пікірлерден асып түсті. Байденде Pew Research Center сауалнамасы бойынша Палиннің 44 пайызына қарағанда, 60 пайыздық қолайлылық дәрежесі бар.
[[Сурет:Joe Biden and Dick Cheney at VP residence.jpg|thumb|right|Вице-президент Байденге вице-президент Дик Чейни бір номерлі бір обсерваториясында, 13 қараша 2008 ж|259x259 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[4 қараша]]да Обама АҚШ президенті және Байден вице-президент болып сайланды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html|title=Barack Obama wins presidential election|publisher=CNN|accessdate=November 5, 2008|date=November 4, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті 365, сайлаудағы әріптестері Маккейн-Палинн 173 дауыс алды, жалпы халықтық дауыс беруде 53-46% болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | title=President – Election Center 2008 | publisher=CNN | accessdate=November 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден, Делавэр заңымен рұқсат етілгендей, Сенаттың орнына&lt;ref name=&quot;ap082408&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | title=Biden Wages 2 Campaigns At Once | agency=Associated Press | date=August 24, 2008 | accessdate=August 29, 2008 | first=Randall | last=Chase | publisher=Fox News}}&lt;/ref&gt; Вице-президентікке жүгінеді. 4 қарашада Байден республикандық Кристин О'Доннелді жеңіп, сенатор ретінде қайта сайланды. Байден екі мәрте жеңіске жетіп&lt;ref name=&quot;ap110408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | title=Biden wins 7th Senate term but may not serve | author=Nuckols, Ben | agency=Associated Press |newspaper=USA Today | date=November 4, 2008 | accessdate=February 6, 2009}}&lt;/ref&gt;, 2009 жылғы 6 қаңтарда өз жетінші мерзіміне ант беретін кезде сенаттың орнынан кетуге мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;dnj010709&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |title=A bittersweet oath for Biden |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=January 7, 2009 |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212100305/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |archivedate=February 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Ол жетінші толық мерзім басталатын ең жас сенатор болды және былай деді: «Өмірімде мен үшін ең үлкен құрмет Делавэр халқына Құрама Штаттарының сенаторы ретінде қызмет етіп келеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2009/01/15/senate-releases-b-bailout-funds-obama/ | title=Senate Releases $350 Billion in Bailout Funds to Obama |publisher=Fox News | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден соңғы сенатта дауыс беруді 15 қаңтарда өткізді, бұл бағдарлама Тұтастай алғанда активтерді азайту бағдарламасына екінші $ 350 миллиард шығарды&lt;ref name=&quot;bloom112408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=apZPaTS_UmpM&amp;refer=home | title=Kaufman Picked by Governor to Fill Biden Senate Seat (Update 3) | author=Milford, Phil | publisher=[[Bloomberg News]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081116003829/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087 | archivedate=November 16, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. Байден сол күні Сенатта отставкаға кетті; жас өмірінің көп бөлігін өткізген Сенат қабатында эмоционалды қоштасу туралы ескертулерде, Байден былай деді: «Мен осында болғанда кез келген жақсы нәрсе&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html | title=Ted Kaufman to succeed Biden in Senate | author=Kraushaar, Josh | publisher=[[The Politico]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, мен осында болған 36 жыл ішінде жасаған әрбір батыл қадам&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ | title=Biden's Son Will Not Run for Delaware's Open Senate Seat | author=Hulse, Carl | newspaper=The New York Times | date=January 25, 2010 | accessdate=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, қызығушылық топтарының қысым көрсетуінен емес&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/15/biden-and-clinton-say-goodbye-to-senate | title=Biden and Clinton Say Goodbye to Senate | author=Becker, Bernie | newspaper=The New York Times | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;, жеке қарым-қатынастардың жетілуіне байланысты туындады».

==Вице-президент (2009-2017 жж.)==
=== Сайлаудан соң көшу ===
[[Сурет:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|thumb|right|Байден 2009 жылғы 20 қаңтарда Бірлескен әділеттілік Джон Пол Стивенстің атынан тағайындалды|256x256 нүкте]]
Барак Обаманың президенттік сайлауы басталғаннан кейін&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/11/06/biden-talks-transition-says-mccains-still-my-friend/ | title=Biden talks transition, says McCain's 'still my friend' | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=November 6, 2008 | accessdate=November 6, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден Обамамен күнделікті кездесулерде екенін және Маккейн әлі де оның досы болғанын айтты. Байденге АҚШ-тың құпия қызметі — «Селтик» деген ат берген, оның Ирландияның тамырына сілтеме жасайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7726453.stm | title='Secret' Obama code name revealed  |publisher=[[BBC News]]  | date=November 13, 2008 | accessdate=November 17, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден ардагер Демократиялық адвокат пен көмекші Рон Календі оның штаб бастығы етіп таңдады&lt;ref&gt;{{cite news| title = Biden picks former Gore aide as chief of staff| agency = Reuters| date = November 13, 2008| url = https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113| accessdate =November 13, 2008 | first=Steve | last=Holland}}&lt;/ref&gt;, ал ''Time Washington'' бюросының бастығы Джей Карниді байланыс директорына айналдырды. Байден өзінің автономды энергетикалық орталығына айналдырған ізшарасы вице-президент Дик Чейниден қабылдаған кейбір нақты рөлдерді қысқартуға ниетті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/michaelcalderone/1208/Report_Carney_joins_Biden_team.html | title=Report: Carney joins Biden team | author=Calderone, Michael | publisher=[[The Politico]] | date=December 15, 2008 | accessdate=December 15, 2008}}&lt;/ref&gt;. Олай болмаған жағдайда, Байден өз орынбасарларының төрағалығын өзінің алдында ешкімге үлгі етпейтінін айтты, бірақ оның орнына Обаманың шешетін кез келген маңызды шешімі бойынша кеңестер мен ұсыныстар беруге тырысады. Байден өтпелі кезеңде жасалып жатқан барлық министрлер кабинеттеріне қатыстырылғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1208/16558.html | title=Biden to shrink VP role – big time | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=December 14, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байденге ақ үйде жұмыс істейтін «Ақ үйдің жұмыс тобын&lt;ref name=&quot;lkl122208&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title= Biden says he'll be different vice president | publisher=CNN | date=December 22, 2008 | accessdate=December 22, 2008}}&lt;/ref&gt;» — орта таптың экономикалық әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бастаманы басқаруға тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html | title=What Obama promised Biden | author=Hornick, Ed and Levs, Josh | publisher=CNN | date=December 21, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы ретінде соңғы рет жасаған іс-шарасы ретінде Байден 2009 жылғы қаңтар айының екінші аптасында [[Ирак]], [[Ауғанстан]] және [[Пәкістан]]ға барып, осы елдер басшылығымен кездесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0109/17136.html | title='Senator' Biden's trip raises concerns | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=January 6, 2009 | accessdate=January 9, 2009}}&lt;/ref&gt;.

===Бірінші кезең (2009-2013)===
Байден [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]мен бірге салтанатты түрде кіріскен [[2009 жыл]]ғы [[20 қаңтар]]да 47-вице-президент болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | title=Think you know your election trivia? | publisher=CNN | date=November 3, 2008 | accessdate=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден бұл кеңсеге жеткен Делавэрден бірінші және Құрама Штаттардың бірінші римдік католик вице-президент&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |title=VP's home awaits if Biden chooses |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=November 6, 2008 |accessdate=November 8, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081109060406/http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |archivedate=November 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Жоғарғы соттың судьясы Джон Пол Стивенс Байденге ант берген&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.oregonlive.com/politics/index.ssf/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | title=In culminating moment, Biden is vice president | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[OregonLive.com]] | date=January 20, 2009 | accessdate=July 27, 2016}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Barack Obama Walking With Joe Biden.jpg|thumb|left|[[Ақ үй]]дегі Президент Обама Вице-президент Байденмен бірге [[2009 жыл]]дың ақпан кезінде|252x252 нүкте]]
Обаманың әкімшілігінің алғашқы айларында Байден маңызды сюжеттік кеңесші рөліне ие болды&lt;ref name=&quot;nyt032809&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | title=Speaking Freely, Biden Finds Influential Role  | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=March 28, 2009 | accessdate=March 31, 2009}}&lt;/ref&gt;. Бір рөл Обаманың «қарсыластар командалары» арасындағы дауларды шешу еді. Президент Байденнің баскетболшыға тән «статистика парағында көрсетілмейтін көптеген заттарды жасайтын» әрекетін салыстырды&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lee|first=Carol|title=Biden worked on Specter '100 days'|url=http://www.politico.com/news/stories/0409/21824.html|accessdate=June 23, 2012|date=April 29, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден Обама заңдарының бірнеше маңызды бөлігіне Сенаттың қолдауын алуда маңызды рөл атқарды және Сенатор Арлен Спектерді Республикадан Демократиялық партияға ауысуға сендірудің негізгі факторы болды. Байден АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон]]ға Ауғанстандағы соғысқа 21 мың жаңа әскер жіберуге қарсы болғаны туралы ішкі пікірталасты жеңілді. Алайда оның күмәншіл дауысы әкімшілікте бұрынғыдай маңызды болып саналды, [[2009 жыл]]ы [[Барак Обама]]ның [[Ауғанстан]]дағы стратегиясын қайта қарастырғаны үшін Ақ үйде беделге ие болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. | author=Dilanian, Ken |work=USA Today | date=June 11, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0609/24067.html | title=Hillary Clinton toils in the shadows | author=Smith, Ben | publisher=[[The Politico]] | date=June 23, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[Ирак]]та екі айда бір рет болып тұрды, соның ішінде тамыз және қыркүйек айларында Бағдадқа сапар жасап, премьер-министр Нури аль-Маликиді тыңдады және Ирактың болашағына қатысты АҚШ-тың көзқарасын тағы да қайталайды; ол осы уақытқа дейін елдегі күтілетін прогресс туралы Ирак басшылығына хабарламалар беруде АҚШ әкімшілігінің басты адамы болды. Жалпы алғанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/16/AR2009091602998.html | title=Biden Pushes Iraqi Leaders On Vote Law, Oil-Bid Perks | author=Wilson, Scott | work=The Washington Post | date=September 17, 2009 | accessdate=September 17, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ирак саясатын қадағалау, Байденнің жауапкершілігі болды: Президент оны «Джо, сіз Иракпен айналысасыз» деп айтқан&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden| title=Breaking Up: Maliki and Biden | author=Osnos, Evan | work=The New Yorker | date=August 12, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;. Байден Ирак «бұл әкімшіліктің үлкен жетістіктерінің бірі бола алар еді» деді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/ | title=Vice President Biden: Iraq &quot;Could Be One of the Great Achievements of This Administration&quot; |work=[[ABC News]] | date= February 11, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байденнің [[2010 жыл]]ғы қаңтар айында Ирак парламентінің сайлауларынан тыйым салынған кандидаттарға қарсы күресте Иракта болған сапарында екі күннің ішінде бірнеше жүздеген үміткер Ирак үкіметін қалпына келтірді. 2012 жылға қарай, Байден Иракқа сегіз сапар жасаған болатын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg | title=Iraq reinstates 59 election candidates | agency=[[Agence France-Presse]] | date=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, бірақ Ирактағы америкалық саясатты қадағалауы АҚШ әскерлерінің 2011 жылы шығарылғанынан соң төмендеді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730.html | title=The war over President Obama's new war in Iraq | author=Crowley, Michael | work=Politico | date=November 9, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Joe Biden in Kosovo.JPG|thumb|right|Вице-президент Байден [[Косово]]да, мамыр, 2009 жыл|237x237 нүкте]]
Байден сондай-ақ Обаманың ынталандыру пакетінің инфрақұрылымдық шығындарын қадағалауға жауапты болды және жалғыз қаржыландыруды қажет ететінін лайықты жобаларды атап өтті. Ол жүздеген губернаторлармен, мэрлермен және басқа да жергілікті шенеуніктермен осы рөлде сөйлесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html | title=What Happened to the Stimulus? | author=Scherer, Michael | work=Time  | date=July 1, 2009 | accessdate=July 8, 2009}}&lt;/ref&gt;. Осы кезеңде Байденді ешқандай қалдықтар мен сыбайлас жемқорлықтың негізгі оқиғалары болмағанын қанағаттандырды және ол 2011 жылғы ақпанда осы рөлді аяқтаған кезде, ол ынталандыру сомалары бар алаяқтық оқиғалардың саны бір пайыздан аз болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | title='Sheriff Joe' Biden Touts Recovery Act Success – and Hands Over His Badge | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=February 17, 2011 | accessdate=March 19, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110221153327/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | archivedate=February 21, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:US Navy 090514-N-4451V-548 Vice President Joe Biden meets with Basic Underwater Demolition-SEAL (BUDS) students at Naval Amphibious Base Coronado.jpg|thumb|Байден НАТО-ның SEAL-тың тыңдаушыларымен, NAB Coronado, Калифорния, мамыр 2009 ж|238x238 нүкте]]
Обама мен объектілердің сақтық танытуы үшін Байденге бір-бірімен қарым-қатынас жасау жолдарын үйренуі үшін біраз уақыт қажет болды. 2009 жылғы сәуір айының соңында, Байденнің шошқа тұмауы тұмауының басталуына байланысты сұраққа жауап бергенде, ол ұшақтарда немесе метрополитенде отбасыларға жүруден бас тартуға кеңес бергеннен соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden1-2009may01,0,604907.story | title=White House adjusts Biden's swine flu advice |author1=Silva, Mark  |author2=Parsons, Christi | work=Los Angeles Times | date=May 1, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ақ үйді тез арада түсініктеме беруге мәжбүр етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |title=White House tempers Biden's swine flu advice |work=Boston Globe |date=May 1, 2009 |accessdate=May 28, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505114058/http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |archivedate=May 5, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Байден беделін қалпына келтіру үшін, түнгі теледидарда әзілдер туралы әңгімелеп берді. 2009 жылғы шілдеге дейін тұрақты жұмыссыздық деңгейінің көтерілуіне байланысты Байден әкімшілік «экономиканың қаншалықты нашар болғанын дұрыс түсінбеді», бірақ шығыстардың қарқынынан кейін ынталандыру пакеті көп жұмыс орындарын құратынына сенім білдірді. Осы айда АҚШ мемлекеттік хатшысы Клинтон Байденді [[Ресей]]дегі билікті елемеу туралы ескертулерді тез қабылдамады, бірақ кез келген қателіктерге қарамастан&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/08/the-weeks-best-late-night-jokes-30.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 8, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/22/the-weeks-best-late-night-jokes-32.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 22, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Байден әлі де Обаманың сенімін сақтап қалды және әкімшілікте барынша ықпалды болды. [[2010 жыл]]дың [[23 наурыз]]ында Байден науқастарды қорғау және қолжетімді күтім туралы заңға қол қойғаны туралы ұлттық теле-радио хабарларында «үлкен мәміле» болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/31745563/ | title=Biden: 'We misread how bad the economy was' | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[MSNBC]] | date=July 5, 2009 | accessdate=July 9, 2009}}&lt;/ref&gt;. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Роберт Гиббс Твиттер арқылы жауап берді: «Иә, мырза, сіздікі дұрыс ...», - деді. АҚШ-тың жоғарғы кеңесшісі Валери Джаррет, Байден мырзаның сөйлейтін сөзін «вице-президентті соншалықты ұнамды ететін нәрсе ... Біз оны бір сәтке де өзгертпейміз». Бұрынғы сенаттың әріптесі Линдси Грэмм: «Егер ешқандай гэфф болмаса, онда Джо болмайды, оған сендер көмектесе алмайсыңдар&lt;ref name=&quot;lat081909&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden18-2009aug18,0,2588210.story | title=Despite fumbles, Biden's a player |author1=Nicholas, Peter  |author2=Richter, Paul | work=Los Angeles Times | date=August 19, 2009 | accessdate=August 22, 2009}}&lt;/ref&gt;, бірақ ұнатасыңдар» деді. Байден ұзақ уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан «эго-персона», «вице-президент»&lt;ref name=&quot;bigdeal&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/03/23/at-white-house-bidens-expletive-caught-on-open-mic/?hp | title=At White House, Biden's Expletive Caught on Open Mic | author=Herszenhorn, David M. | magazine=[[The New York Times]] | date=March 23, 2010 | accessdate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;, The Onion сатиралық жаңалықтар сайтында&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newsweek.com/id/217090 | title=An Inconvenient Truth Teller | author=Bailey, Holly | author2=Thomas, Evan | magazine=[[Newsweek]] | date=October 10, 2009 | accessdate=November 6, 2009 | authorlink2=Evan Thomas}}&lt;/ref&gt;, ол өз лауазымына пародияланған&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/01/17/biden-getting-an-autobiography-from-the-onion-whether-he-wants-it-or-not/ | title=Biden Getting an Autobiography From The Onion (Whether He Wants It or Not) | author=Itzkoff, Dave | newspaper=The New York Times | date=January 17, 2013 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;. Әртүрлі мінез-құлықтарына қарамастан, Обама мен Байден достық қарым-қатынаста болды, ішінара Обаманың қызы Саша мен Байденнің немересі Майсиге негізделген, олар Сидвелл достар мектебіне бірге барады.
[[Сурет:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|thumb|left|Жағдаят бөлмесі: Байден, Обама және АҚШ ұлттық қауіпсіздік тобы Ақ үй жағдаят бөлмесінде 2011 жылғы мамыр айында АҚШ миссиясының Усама бен Ладенді өлтіруді бақылау үшін жиналды. Байден сол кездегі шабуылға қарсы болғанымен, Конгресстің көшбасшылары туралы ойдағыдай нәтижеге қол жеткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/weigel/2014/01/10/_hillary_told_the_president_that_her_opposition_to_the_surge_in_iraq_had.html|title='Hillary Told the President That Her Opposition to the Surge in Iraq Had Been Political' |author=Weigel, David |work=Slate |date=January 10, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110501/NEWS/110509984 | title=Osama Bin Laden dead; President Obama addresses nation | agency=[[NewsCore]] | newspaper=[[Times Herald-Record]] | date=May 2, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;.|268x268 нүкте]]
Байденнің әкімшіліктегі рөлі қарама-қайшы болу және басқаларды өз ұстанымдарын қорғауға мәжбүрлеу екенін айтты. Обама: «Джо туралы ең жақсы нәрсе - бәрімізді біріктіргенде, ол шын мәнінде адамдарға өз ұстанымдарын ойлауға және қорғауға, барлық нәрсені әр бұрыштан қарауға мәжбүр етеді және бұл мен үшін өте құнды». Барак Обаманың тағы бір кеңесшісі Байденнің айтуынша, «біз мүмкіндігінше интеллектуалды ақиқат екенімізді қамтамасыз ету үшін әрдайым отбасылық пикникке баруға дайынбыз». [[2010 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Байден Америка Құрама Штаттарын әлем кубогының&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.cnn.com/2010/POLITICS/06/12/south.africa.biden/index.html|title=Biden visits South Africa as World Cup begins |publisher=CNN|accessdate=June 13, 2010| date=June 12, 2010}}&lt;/ref&gt; ашылу салтанатына қатысып, Англияға қарсы 1-1 матчына қатысып, Египетке, Кенияға және Оңтүстік Африкаға барды. Джо мен Джил Байден Вашингтондағы ресми резиденциясында тыныш атмосфераны сақтап қалды, жиі олар немерелерін қызықтайды және үнемі Делавардағы үйіне оралады&lt;ref name=&quot;pol-regular&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0611/57887.html | title=Joe and Jill Biden's 'regular' lives | author=Parnes, Amie | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=June 28, 2011 | accessdate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Obama &amp; Biden in Limo (July 21, 2010).jpg|thumb|left|2010 жылы [[Барак Обама]] мен Джо Байден ''Cadillac One''-да кетіп барады.|272x272 нүкте]]
Байден [[2010 жыл]]ғы орташа аралық сайлауда демократтарға қатты қолдау көрсетіп, партиялар үшін ауқымды шығындардың жалпы болжамдар алдында оптимизм көзқарасын сақтап қалды. Сайлауда Республикандықтар ауқымды жеңіске жеткеннен кейін және Ақ үйдің штаб бастығы Рахм Эмануэльдің кетуінен кейін, Байденнің Конгресстегі республикандықтармен өткен қарым-қатынастары маңызды болды&lt;ref name=&quot;pol120910&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1210/46173.html | title=Joe Biden expands role as White House link to Congress | author=Lee, Carol E. | author2=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=December 9, 2010 | accessdate=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | title=As the Ground Shifts, Biden Plays a Bigger Role | author=Cooper, Helene | newspaper=The New York Times | date=December 11, 2010 | accessdate=December 13, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ол жаңа Старт шартына Сенаттың мақұлдауын алу үшін табысты басқару әрекеттерін басқарды. 2010 жылғы желтоқсанда Байденнің Ақ үйдегі шіркеуді ортақ негізде қорғауы, содан кейін Сенаттың азшылыққа қарсы басшысы Митч Макконнелмен тікелей келіссөздер жүргізіп, Буштың салық жеңілдіктерін уақытша ұзарту туралы әкімшіліктің ымыралы салық пакетін шығаруда маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | title=Biden and G.O.P. Leader Helped Hammer Out Bipartisan Tax Accord | author=Hulse, Carl | author2=Calmes, Jackie | newspaper=The New York Times | date=December 7, 2010 | accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байден кейіннен салық салуды жеңілдету, жұмыссыздарды сақтандыруды қалпына келтіру және [[2010 жыл]]ғы жұмыс орындарын құру шарасы ретінде қабылданған Конгрестегі құлықсыз демократиялық кеңестің келісімін алуға тырысқан&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html | title=Democrats Skeptical of Obama on New Tax Plan |author=Herszenhorn, David M. | author2=Stolberg, Sheryl Gay |newspaper=The New York Times |date=December 7, 2010 |accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;.

2011 жылғы наурызда Обама Байденді конгресстің екі үйі мен Ақ үйдің арасындағы келіссөздерді жылдың соңына дейін федералды шығын деңгейін реттеуге және үкіметтің жабылуын болдырмауға бағыттады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/id/41870549 |archive-url=https://archive.is/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |dead-url=yes |archive-date=July 29, 2012 |title=Obama Welcomes Budget Deal; Biden to Lead Talks |agency=Reuters |publisher=[[CNBC]] |date=March 2, 2011 |accessdate=March 9, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;. 2011 жылғы мамырында алты конгресс мүшелерімен «Байден» панелінде жалпы қарызды азайту жоспарының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың қарыз шегін арттыру туралы екі жақты келісімге қол жеткізуге тырысты. АҚШ-тың қарыздық төңкеріс дағдарысы келесі екі айда дамыды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/05/16/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516 | title=Q+A: Debt and deficit talks in early stages | author=Reid, Tim | agency=[[Reuters]] | date=May 16, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20110505/NEWS02/105050326/Biden-tasked-achieving-consensus-cutting-deficit?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CHome |title=Biden tasked with achieving consensus on cutting deficit |author=Gaudiano, Nicole |newspaper=[[The News Journal]] |date=May 4, 2011 |accessdate=May 17, 2011 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;, бірақ бұл Макконнеллмен арада болған еді, бұл Байденді бюджеттік бақылау түрінде шешу үшін екі жақты келісімге қол жеткізді. [[2011 жыл]]дың [[2 тамыз]]ында қол қойылған 2011 жылғы акт, АҚШ-тың бұрын-соңды болмаған теңгерімі&lt;ref name=&quot;pol-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0811/60463.html | title=Joe Biden, Mitch McConnell and the making of a debt deal | author=Thrush, Glenn | author2=Brown, Carrie Budoff | author3=Raju, Manu | author4=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=August 2, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://news.bostonherald.com/news/us_politics/view.bg?articleid=1356201&amp;format=&amp;page=4&amp;listingType=politics | title=The real drama was in private as debt deal hatched | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Boston Herald]] | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/08/03/us-usa-debt-brink-idUSTRE77271R20110803?feedType=RSS&amp;feedName=topNews | title=Special report: How Washington took the U.S. to the brink | agency=[[Reuters]] | author=Bohan, Caren Bohan | author2=Sullivan, Andy | author3= Ferraro, Thomas | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден Конгреспен келіссөз жүргізіп, әкімшіліктегі кез келген мәселе бойынша келіссөз жүргізді, ал бір Республикандық кеңесші: «Байден шынымен келіссөз жүргізетін жалғыз жігіт және Макконнелл мәмілеге оның сөзі жақсы екенін біледі.

=== 2012 жылғы қайта сайлану ===
[[2010 жыл]]дың қазан айында Байден Обаманың 2012 жылғы президенттік сайлауда өзінің әріптесі болуын өтінгенін айтты. Обаманың [[2011 жыл]]дың соңында танымалдылығының құлдырауынан&lt;ref name=&quot;nyt101310&quot;&gt;{{cite news |title= Vice President Tries to Energize Democrats|author= Stolberg, Sheryl Gay |newspaper= [[The New York Times]]|date= October 12, 2010|url= https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|accessdate=October 14, 2010}}&lt;/ref&gt; Ақ үйдің штаб бастығы Уильям М. Дейли кейбір құпия сауалнамалар мен фокус-топтарда зерттеулер жұргізіп, Байденді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтонның билетіне ауыстыру идеясына айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replacing-biden-on-2012-ticket.html | title=Book Details Obama Aides' Talks About Replacing Biden on 2012 Ticket | author=Martin, Jonathan | newspaper=[[The New York Times]] | date=October 31, 2013}}&lt;/ref&gt;. Нәтижелер Барак Обама үшін айтарлықтай жақсармағанын көрсеткен кезде, бұл ұғым төмендеді, ал Ақ үйдің ресми өкілдері Обаманың бұл идеяны ешқашан қызықтырмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.politico.com/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-biden-176520.html | title=W.H.: Obama never considered dropping Joe Biden | author=Allen, Jonathan | newspaper=[[Politico]] | date=November 1, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Байден бірнеше рет хабарлау тәртібімен күресіп жатты; уақыт өтке келе жазғандай, «Байденнің ең күшті тұсы - оның ең үлкен әлсіздігі»&lt;ref name=&quot;nyt050812&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | title=For a Blunt Biden, an Uneasy Supporting Role | author=Leibovich, Mark | newspaper=[[The New York Times]] | date=May 8, 2012 | page=1}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, Байден 2016 жылы өтетін президенттік сайлауларда өзін-өзі ақтамақшы болу үшін фандрайзингтік байланыстарды нығайту үшін пайдаланған науқандар арасындағы қарым-қатынастар да нашарлады және вице-президент Обаманың науқан стратегиясының жиналыстарынан шығарылды.
[[Сурет:Official portrait of President Obama and Vice President Biden 2012.jpg|thumb|left|Байден мен Президент [[Барак Обама]], 2012 жылғы шілде|299x299 нүкте]]
Обаманың сайлау алдындағы науқанына қарамастан, Байденді әлі де күйзелістерге ұшыраған күйде еді, ол жұмысшылармен және ауыл тұрғындарымен байланыса алатын бөлшек сауда саясаткері ретінде бағалаған болатын. Обаманың қайта сайлау науқаны [[2012 жыл]]дың көктемінде басталған болатын&lt;ref name=&quot;time-mo&quot;&gt;{{cite news | title=Mo Joe | author=Scherer, Michael | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 11, 2012 | pages=26–30}}&lt;/ref&gt;. 2012 жылғы тамызында аралас нәсілдер алдында Республикалық партияның Уолл-стрит ережелерін жеңілдету туралы ұсыныстары «баршаңызды шынжырға түсіреді» деген сөзі Байденнің түрлі-түсті ескертулерге бейімділігіне тағы да назар аударды. ''[[Los Angeles Times]]'' жазды: «Көптеген кандидаттар бірдей қоқан-лоққымен сөйлейді, аудиторияның ұйықтауы мүмкін емес&lt;ref name=&quot;lat-offt&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2012/aug/17/nation/la-na-biden-20120817 | title=Biden's unscripted moments keep campaign on its toes | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=August 17, 2012}}&lt;/ref&gt;, журналистерді шығарады, бірақ кез-келген Байден сөйлеген кезде баспасөз қызметкерлерін қырып-жоятын ондаған сәттер болуы мүмкін, бір-біріне ойынмен әрі шатыстықпен қарайды. «[[Time]]» журналы Байденді жиі кетіп бара жатқанын және «Вашингтонның мұқтаждығы пен сенімсіздігі араласуымен қатар, Байденнің миы кәдімгі гуманизмнен гөрі сымды болып шықты» деп жазды&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot;&gt;{{cite news | url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | title=Let There Be Joe | author=[[David Von Drehle|Drehle, David Von]] | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=September 10, 2012 | pages=41–43}}&lt;/ref&gt;.

Байден 6 қыркүйекте вице-президент ретінде Солтүстік Каролинадағы Шарлотте өткен Демократиялық ұлттық конгресте дауыс беру арқылы екінші рет тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/06/beau-biden-speech-read-th_n_1862997.html | title=Beau Biden Speech Kicks Of Motion To Nominate Father Joe Biden For Vice President | work=[[Huffington Post]] | date=September 6, 2012 | first=Elyse | last=Siegel}}&lt;/ref&gt;. Ол 11 желтоқсан күні Кентуккидегі [[Дэнвилл (Кентукки)|Дэнвилде]] вице-президенттік пікірсайыстарда өзінің Республикалық әріптесі, өкілі Пол Райанмен кездесті. Онда ол Обаманың әкімшілігінің рекордын қорғады және республикалық үміткер Митт Ромниге қарсы Обаманың пікірсайыстарын жоғалтқан үгіт-насихат үдерісін қалпына келтіру үшін республикалық билетке қатты шабуыл жасады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-makes-gop-case | title=Biden plays aggressor in debate as Ryan makes GOP case | author=O'Brien, Michael | publisher=[[NBC News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/10/11/biden-ryan-face-off-in-high-stakes-vice-presidential-debate-in-kentucky/ | title=Sparks fly as Biden, Ryan face off in feisty vice presidential debate | publisher=[[Fox News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]ғы [[6 қараша]]да президент пен вице-президент екінші мерзімге сайланды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/11/06/obama-defeats-romney-to-win-second-term-fox-news-projects/ | title=Obama defeats Romney to win second term, vows he has 'more work to do' | publisher=[[Fox News]] | date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті Ромни-Рьянның 206 дауысына 332 сайлаушы әріптестер дауысын ұтып алды және бүкілхалықтық дауыс беруде 51-47 пайызды құрады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/politics/la-pn-obama-biden-officially-win-second-term-20130104,0,5932518.story | title=It's official: Obama, Biden win second term | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Vice President Biden Delivers Remarks at the Joint Opening Session.jpg|thumb|Байден АҚШ-Қытай стратегиялық және экономикалық диалогы кезінде сөйлеуде, [[2013 жыл]]ғы шілде, [[Вашингтон]]да|245x245 нүкте]]
[[2012 жыл]]дың желтоқсан айында Байден [[Сэнди Хук бастауыш мектебіндегі атыс]]тан кейін Обама Америка Құрама Штаттарында қару-жарақпен зорлық-зомбылықтың себептерін жою үшін құрған «Қарумен зорлық-зомбылық жөніндегі жұмыс тобы» Мақсатты топты басқарды&lt;ref&gt;{{cite news |title=Obama sets up gun violence task force |first=Leigh Ann |last=Caldwell |url=http://www.cbsnews.com/8301-250_162-57560044/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ |publisher=[[CBS News]] |date=December 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. Осы айдың соңында, ел «фискальды құлдыраудан» құлағанға дейінгі соңғы күндерінде, Байденнің МакКоннелмен қарым-қатынасы тағы екінші рет дәлелденді, себебі екеуі жүргізген келіссөздер 2013 жылдың басында қабылданған америкалық салық төлеушілерге жеңілдіктер туралы заңның қабылдануына әкелді. Бұл Буштың салық жеңілдіктерінің көп бөлігін үнемдеуге мүмкіндік берді, бірақ жоғары табыстың деңгейі көтерілді&lt;ref name=&quot;ap-cliff&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |title=Congress' OK of fiscal cliff deal gives Obama a win, prevents GOP blame for tax boosts |author=Fram, Alan |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[Star Tribune]] |location=Minneapolis |date=January 2, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105020524/http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |archivedate=January 5, 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;.

===Екінші кезең (2013-2017)===
[[Сурет:Vice President Biden Stands With Afghanistan President Ghani and Pakistan Prime Minister Sharif Before Trilateral Meeting on Sidelines of World Economic Forum in Switzerland (24149550459).jpg|thumb|left|Джо Байден 2016 жылы Ауғанстан президенті Ашраф Гани мен Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифпен кездесуінде.|259x259 нүкте]]
Байден 2013 жылғы 20 қаңтардағы таңертеңгілік екінші жартысында сот Соня Сотомайордың төрағалығымен ресми резиденциясында шағын рәсімде (салтанатты рәсім 21 қаңтарда болған) ұлықталды. Ол Sandy Hook Elementary School мектебіндегі атыстан кейін Обаманың әкімшілігі басшылығының тапсырмаларын орындап, қаруды бақылау шараларына қатысты жаңа заңнаманы ұсынды (заңнама қабылданбады).

2013 жылғы қазан айындағы АҚШ-тың федералды үкіметінің 2013 жылы аяқталуын және АҚШ-тың 2013 жылғы қарыздық-төңкеріс дағдарысын шешуге бағытталған «Жалғастырып отырып бөліп беру туралы» Заңының 2014 жылғы қазан айында өтуіне әкелген пікірсайыстар кезінде Байден аз рөл атқарды. Бұның алдында сенаттың көпшілігінің жетекшісі Гарри Рид және басқа да Демократиялық көшбасшылар вице-президентті Конгреспен тікелей келіссөздерден алып тастады, бұл бұрынғы келіссөздер барысында Байден тым көп айтып қойғаннан кейін орын алды.

Байденнің әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы заңы 2013 жылы қайтадан қайта тіркелді. Бұл заң осыған байланысты оқиғаларға, бірінші кезеңде басталған Әйелдер мен қыздарға бойынша Ақ үй кеңесін, сондай-ақ Студенттерді жыныстық қатынастан қорғайтын Ақ үйдің жұмыс тобын құру, 2014 жылғы қаңтарда Байден мен Джерреттің тең төрағалығы ретінде басталды. Байден сексуалдық зорлықта күшті ұстанымға ие. Мысалы, Байден Стэнфорд университетінде сексуалдық зорлық-зомбылықтың құрбаны болған адамға: «Сіз бұл күшіңіздің басқа қылмысқа қарсы тұруыңыз кедергі жасауы мүмкін деп үміттендіңіз». Ол сондай жағдайға заңдылықты енгізді. Нью-Хэмпшир университетінде сөйлеген кезде Байден федералды нұсқауларды шығарды. Ол: «Жоқ, егер сіз ішсеңіз немесе ащы болсаңыз, кереуетте, жатақханада немесе көшеде болсаңыз, ештеңе болмайды. Сіздің ойыңызды өзгертіп қойдыңыз».
[[Сурет:Joe Biden &amp; Ahmet Davutoğlu.jpg|thumb|Байден Түркияның Бас министрі [[Ахмет Дәуітұлы]]мен кездесуінде, 31 желтоқсан 2014 жыл. Байден Күрдтер КЖП-сын «террористік топ» деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/biden-says-kurdish-pkk-is-a-terror-group-plain-and-simple/a-19000607 |title=Biden says Kurdish PKK is a 'terror group plain and simple' |date=January 23, 2016|publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;|302x302 нүкте]]
Ирак [[2014 жыл]]ы тарағаннан кейін, Ирак федерализациясының [[2006 жыл]]ғы Байден-Гелб жоспарына қайта назар аударылды&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858.html | title=Was Joe Biden right? | author=Gerstein, Josh | newspaper=Politico | date=June 13, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nationaljournal.com/magazine/turns-out-joe-biden-was-right-about-dividing-iraq-20140130 | title=Turns Out, Joe Biden Was Right About Dividing Iraq | author=Kitfield, James | magazine=National Journal | date=January 30, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;, кейбір бақылаушылар Байдендікі басында дұрыс болған деп болжады. Байден өз сөзінде АҚШ-тың [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ИЖШИМ]] соңынан&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;/&gt; «тозақтың қақпаларына» баратынын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.csmonitor.com/USA/DC-Decoder/Decoder-Buzz/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it-video | title=Joe Biden vows to chase Islamic State to 'gates of hell.' Does he mean it? | author=Grier, Peter | newspaper=The Christian Science Monitor | date=September 3, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;.

[[2015 жыл]]ға дейін Байден бір әйел мен қыздарға қолдарын қойып, олармен тығыз қарым-қатынаста болған оқиғалар мен басқа да оқиғаларда баспасөз және әлеуметтік медианың назарын аударған. Бір жағдайда, сенатор өзінің қызы туралы: «Жоқ, ол вице-президент жан-жаққа қарайды деп ойламайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newsy.com/videos/biden-gets-too-close-for-comfort-again/ | title=Joe Biden Takes being Biden to New Heights or to New Lows | author=Elizabeth Hagedorn | newspaper=Newsy | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2015/02/17/joe-biden-takes-being-biden-to-new-heights-or-lows/?tid=HP_more | title=Joe Biden takes 'being Biden' to new heights (or depths) | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/02/17/387035292/joe-biden-gets-a-bit-too-close-to-new-secretary-of-defenses-wife | title=Joe Biden Gets A Bit Too Close To New Secretary Of Defense's Wife | author=Peralta, Eyder | publisher=NPR | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.smh.com.au/world/us-vicepresident-joe-biden-in-new-creepy-photo-with-wife-of-defence-secretary-ashton-carter-20150217-13hp6a.html | title=US Vice-President Joe Biden in new 'creepy' photo with wife of Defence Secretary Ashton Carter | author=Visentin, Lisa | newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] | date=February 18, 2015}}&lt;/ref&gt;», - деп мәлімдеді. 2015 жылғы 17 қаңтарда Құпия қызмет агенттері сағат 8:28-де Байденнің Делавер резиденциясының жанындағы қауіпсіздік периметрінен тыс жерде автокөлікке оқ атылғанын естіген&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2015/01/11/coons-my-daughter-doesnt-think-joe-biden-is-creepy/ | title=Coons: My daughter doesn't think Joe Biden is 'creepy' | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=January 11, 2015}}&lt;/ref&gt;, бірақ вице-президент және оның жұбайы Джил үйде болмады. Көлік құралының жылдамдығы жоғары жылдамдықпен шығатынын агент байқаған.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Angie|last=Yack|url=http://www.cnn.com/2015/01/18/politics/joe-biden-delaware-shooting/|title=Delaware shooting occurs near unoccupied Biden home|date=January 18, 2015|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

[[2015 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден Киевтегі көптеген кездесулердің бірінде Украинаның парламентінде АҚШ-тың көмек көрсетуі Украинаға және саяси тұрғыдан келуі туралы сөйледі&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=_x9mT9jfzvw|title=Joe Biden english speech in Ukraine's parliament in Kiev|via= [[YouTube]]|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/vice-president-joe-bidens-dec-8-speech-to-ukraines-parliament-403800.html|title=U.S. Vice President Joe Biden's Dec. 8 speech to Ukraine's parliament (VIDEO, TRANSCRIPT) |publisher= kyivpost.com|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылғы 29 ақпанда Байден 88-Оскар марапаттауында сөйледі. Ол сондай-ақ [[Леди Гага]] туралы айтқан.

[[2016 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]]мен кездесу үшін [[Оттава]]ға барды&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hall|first1=Chris|title=Joe Biden drops in for a visit without any gifts: Chris Hall|url=http://www.cbc.ca/news/politics/joe-biden-visit-ottawa-1.3886370|website=cbcnews.ca|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|accessdate=December 8, 2016|date=December 8, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Джо Байден өзінің екі толық мәлімдемесінде Сенатта ешқашан даусыз дауысқа ие болған жоқ, оны осы айырмашылықпен ең ұзақ қызмет ететін Вице-президент етті.

=== Бо Байденнің өлімі ===
2015 жылы 30 мамырда Байденнің ұлы Бо, бірнеше жыл бойы күрескеннен кейін 46 жасында мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды. Аурудың сипаты мен ауырлығы бұрын-соңды жұртшылыққа ашылмады және Байден ұлына көбірек уақыт жұмсау үшін өзінің қоғамдық кестесін тыныш түрде қысқартты. Бо өзінің қайтыс болған сәтінде фронтранслятор ретінде кеңінен танылған, 2016 жылы Делавэр губернаторлығына Демократиялық кандидатурасын ұсынды. Вице-президент кеңсесі «Байденнің бүкіл отбасы сөздерден тыс қайғырады» деген мәлімдеме жасады&lt;ref name=Kane&gt;{{cite news|last1=Kane|first1=Paul|title=Beau Biden, vice president's son, dies of brain cancer|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2015/05/30/e1ac5a2a-0731-11e5-a428-c984eb077d4e_story.html|newspaper=The Washington Post|date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt;.

== 2016 жылғы президенттік науқан ==
Екінші мерзімі кезінде Байден 2016 жылғы Демократиялық президенттікке кандидатураға ықтимал өтінімге дайындалып жатқаны жиі айтылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/date/durationresult.html?d1=20&amp;m1=11&amp;y1=1942&amp;d2=20&amp;m2=1&amp;y2=2017|title=Calculate duration between two dates – results|work=timeanddate.com}}&lt;/ref&gt; [[2017 жыл]]ғы қаңтарда 74 жасында инаугурация күнінде ол тарихтағы ұлықтау рәсімінде ең егде президент болар еді. Отбасымен бірге көптеген достары мен демеушілері оны 2015 жылдың ортасында науқанға қатысуға ынталандырды және [[Хиллари Клинтон]]ның қолайлылық рейтингі төмендеген кезде, Байденге қайтадан «Байден 2016» жобасының болашағын және PAC жобасын тағы да мұқият қарастырып жатқаны хабарланды.

2015 жылдың аяғында Байден сайлауға түсуге әлі де сенімді емес еді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117|title=Joe Biden still undecided on presidential run|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;. Ол ұлының жақында қайтыс болуы оның эмоционалдық қуатын айтарлықтай сарп еткенін сезінді және: «Ешкім өзінің кім екенін 110% беруге дайын болмаса, бұл кеңсені іздеуге құқығы жоқ» деп айтқан.
[[Сурет:VP Biden with Pence.jpg|thumb|Байден 2016 жылдың 10 қарашасында вице-президент [[Майк Пенс]]пен кездесуінде|260x260 нүкте]]
21 қазанда Раушан бағында әйелі мен Обаманың қасында мінберде сөйлеген сөзінде&lt;ref&gt;{{cite web|title=Comment  Joe Biden Is Not Running For President In 2016|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-president-2016_55f1cefbe4b093be51be0d69|publisher=Huffington Post|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Joe Biden Decides Not to Enter Presidential Race|url=https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;, Байден 2016 жылғы сайлауда Демократтардан Президенттікке кандидатурасын ұсынбау туралы шешім қабылдағанын жариялады. [[2016 жыл]]дың қаңтарында Байден бұл дұрыс шешім екенін растады, бірақ ол «күн сайын» президенттікке үміткер болмағанына өкінетінін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fabian|first1=Jordan|title=Biden regrets not running for president 'every day'|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/265011-biden-regrets-not-running-but-calls-it-right-decision|accessdate=January 12, 2017|work=TheHill|date=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nypost.com/2016/05/11/biden-made-peace-not-running-for-president/|title=Biden has made peace with not running for president|first=Sophia|last=Rosenbaum|date=May 11, 2016|work=[[New York Post]]|accessdate=May 11, 2016}}&lt;/ref&gt;.

2016 жылдың қаңтар айының соңында Байден де, Президент [[Барак Обама]] 2016 жылы өтетін президенттік сайлауда ешқандай үміткерді қолдамады. Байден өзінің Нантукетке баратын жыл сайынғы дәстүрлі Алғыс айту күнін өткізе алмады, оның орнына шетелге барып, бірнеше еуропалық көшбасшылармен кездесті. Ол Мартин О'Мэллимен кездескен кезде, одан бұрын Берн Сандерспен кездесуге уақыт алды. Осы кездесулердің ешқайсысы мақұлдаған деп есептелмеді, өйткені Байден өзінің сұраған кез-келген кандидатпен кездесетінін айтты&lt;ref&gt;Peter Baker and Maggie Haberman - [https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/11/24/a-grieving-joe-biden-skips-thanksgiving-in-nantucket/? &quot;Joe Biden Skips Thanksgiving in Nantucket; Meets With Martin O'Malley,&quot;] ''New York Times'', November 24, 2015. Retrieved November 29, 2015&lt;/ref&gt;.

Барак Обама [[2016 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Хиллари Клинтон]]ды мақұлдаған соң, Байден оны сол күні кейінірек мақұлдады. Байден мен Клинтон 8 шілдеде Скрэнтонда бірге жиналатын болса да, Далластағы өткен полиция қызметкерлерінің күнінің түсірілуіне байланысты Клинтонның келуін болдырмады.

Клинтонды мақұлдағаннан кейін, Байден республикалық президенттікке үміткер [[Дональд Трамп]]тың саясатымен келіспеушілігін ашық жариялады. 20 маусымда Байден Трамптың мұсылмандарды елге кіруіне уақытша тыйым салу туралы, сондай-ақ Құрама Штаттар мен Мексика шекарасы арасындағы қабырға салу туралы ниетін сынға алды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/joe-biden-to-slam-donald-trump-in-speech-monday/|title=Joe Biden slams Donald Trump on wall, Muslim entry ban|date=June 20, 2016|publisher=CBS News|first=Rebecca|last=Shabad}}&lt;/ref&gt;, бұл Трамптың террористердің отбасы мүшелерін азаптауларға немесе өлтіруге қатысты ұсынысымен байланысты америкалық құндылықтарға зиян келтіріп, «біздің қауіпсіздігімізге нұқсан келтіреді» деп жария етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/vice-president-joe-biden-moral-sanders-supporters-vote/story?id=40908315|title=Vice President Joe Biden: 'Moral' Sanders Supporters 'Can't Vote for Trump'|date=July 27, 2016|first=Suzan|last=Clarke}}&lt;/ref&gt;. 26 шілдеде Джордж Стефанопулоспен өткізілген сұхбат барысында Б.Джейменің 2016 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциясында «моральдық және орталықтандырылған» сайлаушылар Трамп үшін дауыс бермейтінін мәлімдеді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/biden-wishes-trump-gym-groping-comments/story?id=42965866|title=Biden Says He Wishes He Could Take Trump 'Behind the Gym' Over Groping Comments|date=October 21, 2016|publisher=ABC|first=Maryalice|last=Parks}}&lt;/ref&gt;. 21-қазанда Байден өз таңдауын жүзеге асырмай-ақ, сол оқу жылында мектепте болғанын қалады. 24-қазанда Байден, егер ол әлі мектепте болмаса, Трамппен ғана күресетін еді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/politics/joe-biden-fight-donald-trump-2016-election/|title=Biden: I would only take Trump behind the gym 'if I were in high school'|date=October 24, 2016|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;, ал келесі күні, 25 қазанда, Трамп «мұны ол жақсы көреді» деп жауап берді.

== Кейінгі іс-шаралар (2017–2019) ==
[[Сурет:Vice President Joe Biden Doug Jones.jpg|thumb|Байден АҚШ Сенаты депутаты Даг Джонспен 2017 жылы қазан айында үгіт жүргізу үсінде|299x299 нүкте]]
Журналистермен отставкаға кетпес бұрын АҚШ Сенатына барған сапарында Байден 2016 жылы 5 желтоқсанда вице-президент қызметінен кеткеннен кейін 2020 жылғы президенттікке ықтимал өтінімдерді жоққа шығарудан бас тартты. Егер ол 2020 жылы сайлауға қатысатын болса&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-citing-hidden-hand-of-fate-joe-biden-1480986947-htmlstory.html |title=Joe Biden wouldn't count out a 2020 run for president. But he was asked in an emotional moment |work=Los Angeles Times |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Memoli, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-presidential-run-2020-2016-12 |title=Joe Biden floats a potential 2020 presidential run |publisher=Business Insider |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Abadi, Mark}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2016/12/05/joe-biden-predicts-he-will-run-for-president-in-2020-adds-that-he-is-not-yet-committed.html |title=Joe Biden predicts he will run for president in 2020, adds that he is not yet 'committed' |work=CNBC |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Wang, Christine}}&lt;/ref&gt;, Байден 77 жаста, ал 2021 жылы инаугурация күнінде 78 жаста болар еді. Ол 7 желтоқсан күні ''The Late Show with Stephen Colbert'' кешкі шоудың пайда болуында өзінің амбивалиясына қатысты тағы да растады, «ешқашан ешқашан деп айтпа» дейді. 2020 жылы президенттікке үміткер емес екенін, сонымен қатар ол сценарийде қайтадан билікке қайта оралмайтынын мойындады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt;. Ол, 2017 жылдың 13 қаңтарында, вице-президенттің өкілеттік мерзімінің аяқталуына бір апта бұрын, ол қатыса алмайтынын айтқан болатын. Алайда, төрт күн өткен соң, 17 қаңтарда ол «қатыса алсам, қатысамын» деп айтты. «Байденге уақыт» деп аталатын саяси іс-қимыл комитеті 2017 жылдың қаңтарында Байденді науқанға шығаруға тырысты.

2017 жылы ол Пенсильвания университетінің Бенжамин Франклин профессоры болып тағайындалды, онда ол сыртқы саясат, дипломатия және ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне назар аударады. Ол сондай-ақ «Қатерлі ісік» күн тәртібін жалғастырады. 2017 жылдың 12 наурызында жыл сайынғы SXSW фестивалінде сөйлеген сөзінде Байден: «Америкадағы жалғыз екі жақты нәрсе - қатерлі ісікке қарсы күрес&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|title=Joe Biden: The fight against cancer is bipartisan|last=O'Brien|first=Sara Ashley|date=March 12, 2017|website=CNNMoney|access-date=March 13, 2017}}&lt;/ref&gt;».

[[Лас-Вегас]]та Невада хедж-қорының 18-мамырдағы сұхбатында Байден Клинтонның сайлауға түсетіне ешқашан сенбегенін айтқан: «Мен оның тамаша кандидат екенін ойладым, мен үлкен үміткер деп ойладым»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/19/politics/joe-biden-hillary-clinton/|title=Joe Biden never thought Hillary Clinton was a very good candidate|date=May 19, 2017|publisher=CNN|first=Chris|last=Cillizza}}&lt;/ref&gt;.

Байден 21 мамырда Колби колледжінің «бірлік пен мақсатқа» оралуын сұрап&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|title=Joe Biden Wants Americans to 'Regain Our Sense of Unity and Purpose'|date=May 21, 2017|publisher=TIME|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527222515/http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|archivedate=May 27, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, бітірушілер алдында сөз сөйледі және үш күннен кейін Гарвард университетінде, Колледждің Класс күнінің салтанатында «болашақтағы қиындықтарды» шешуге қабілетті екендіктерін білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2017/05/25/joe-biden-harvard-speech/|title=Watch Joe Biden's Speech at Harvard|first=Spencer|last=Buell|publisher=Boston Magazine|date=May 25, 2017}}&lt;/ref&gt;.

===Президент Трамп бойынша Пікірлер===
[[Сурет:Joe Biden Receives Presidential Medal of Freedom.jpg|right|300px|thumb|Президент [[Барак Обама]] вице-президент Байденді 2017 жылғы 12 қаңтарда президенттік еркіндік медалімен марапаттады.]]
[[Сурет:LBJ Foundation DIG14140-237 (36777772044).jpg|thumb|Байден, 2017 жылы ЛБЖ президенттік кітапханасында|287x287 нүкте]]
[[2017 жыл]]дың [[30 наурыз]]ында Пенн Байден дипломатия және ғаламдық келіссөздер орталығының жұмысына қатысқан кезде, студент Байденнен президент Трампқа «қандай да бір ақыл-кеңестер беруді» ұсынды, Байден президентке твиттерге жазуды тоқтатуы керек, өйткені ол кеңсеге назар аударғанын айтып жауап берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/326608-joe-biden-to-trump-grow-up-and-stop-tweeting|title=Biden to Trump: 'Grow Up' and 'Stop tweeting'|date=March 30, 2017|first=Taylor|last=Lorenz|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;. [[2017 жыл]]дың [[29 мамыр]]ында сөйлеген сөзінде Филип Д. Мерфидің қауымдық орталық гимназиясында жақтаушыларының жиналысы барысында: «Бізде қорқып жатқан көптеген адамдар бар&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 |title=Biden backs Phil Murphy, says N.J. governor's race 'most important' in nation|first=Ryan|last=Hutchins|date=May 28, 2017|publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;, олар өз қорқыныштарымен қатынасымен ойнайды - және бұл біз үшін сын - біз өзіміз келген адамдардың қорқыныштары мен ұмтылыстарына жеткілікті сөйлеген жоқпыз». 17 маусымда Байден [[Голливуд]]та Флорида Демократиялық партиясының қаражат жинау кешінде сөйлеген сөзінде Байден «бұл штат бүгін америкалық арасында танымал емес» деп болжады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/politics-government/article156812854.html|title='We are better than this,' impassioned Biden tells Florida Democrats|date=June 17, 2017|publisher=Miami Herald|first1=Patricia |last1=Mazzei|first2=Martin|last2=Vassolo}}&lt;/ref&gt;.

===Климаттық өзгеріс===
[[2017 жыл]]дың [[2 мамыр]]ында [[Калифорния]] штатындағы [[Сан-Диего]]да Денсаулық сақтауға «Ми шабуылы» конференциясында сөз сөйлеген Байден «мемлекеттік басқарудан кеткенін» жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://fortune.com/2017/05/03/joe-biden-trump-cancer-drug-prices/|title=Joe Biden on His New Cancer Initiative, Drug Prices, and Donald Trump|publisher=Fortune|date=May 3, 2017|first=Sy|last=Mukherjee}}&lt;/ref&gt;. 31 мамырда Байден климаттың өзгеруі «болашағымыз үшін экзистенциалды қауіп» екенін және Париж келісімінде қалу «балаларымызды және жаһандық көшбасшылықты қорғаудың ең жақсы жолы» екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership|title=Biden: Paris deal 'best way to protect' US leadership|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=May 31, 2017}}&lt;/ref&gt;. Келесі күні президент Трамп Америка Құрама Штаттарын Париж келісімінен шығатынын жариялағаннан кейін,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/policy/energy-environment/335995-biden-says-paris-climate-deal-exit-imperils-national-security |title=Biden: Paris climate deal exit 'imperils' national security|first=Morgan|last=Chalfant|date=June 1, 2017|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;, Байден «таңдау АҚШ қауіпсіздігіне және біздің таза энергетикалық болашаққа ие болу қабілетімізге нұқсан келтіреді» деп жазды. 7 маусымда [[Грекия]]ның [[Афины]]дағы Concordia Europe саммитінде сөз сөйлеген Байден Париж келісіміне сілтеме жасай отырып, «Америка халқының көпшілігі президент қабылдаған шешіммен келіспейді» деді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|title=Biden: Trump at odds with most Americans on climate change|publisher=ABC News|date=June 7, 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608020347/http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|archivedate=June 8, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;.

====Денсаулық сақтау====
[[2017 жыл]]ы [[22 наурыз]]да Байден республикалық денсаулық сақтау саласындағы заң жобасын, ол Трамп-тың инаугурациясынан кейінгі Capitol Hill-де алғаш рет пайда болған төменгі класстар денсаулығы пайдасы үшін қолданылған шамамен 1 трлн-дық «салық заңы» деп атады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/03/22/joe-biden-says-republican-health-care-giveaway-rich/99502082/|title=Joe Biden says Republican health care is a giveaway to the rich|first=Nicole|last=Gaudiano|publisher=USA Today|date=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt;. 4 мамырда Өкілдер палатасы Американың денсаулық сақтау туралы заңына дауыс бергеннен кейін, Байден «конгресстің ұятына айналған күн» деп жазды. 24 маусымда Сенат республикашылдарының алдында америкалық денсаулық сақтау туралы заң жобасын таныстыру кезінде бір күн бұрын&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/hillary-clinton-joe-biden-slam-house-republicans-for-passing-ahca-2017-5 |title='Day of shame': Hillary Clinton and Joe Biden slammed the GOP for passing health care bill|date=May 4, 2017|first=Mark|last=Abadi|publisher=Business Insider}}&lt;/ref&gt;, Байден «бұл мүлдем денсаулық сақтау туралы емес, байлықты беру туралы емес, бұл корпорациялар туралы». «28 шілдеде, денсаулықты сақтау жөніндегі Сенаттың республикандық заң жобасына жауап ретінде, Байден былай деп жазды: «Миллиондаған адамның денсаулығын қорғауға тырысқандардың барлығына рақмет»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/344330-biden-thanks-gop-healthcare-bill-opponents-after-skinny|title=Biden thanks GOP healthcare bill opponents after skinny ObamaCare repeal failure|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=July 28, 2017}}&lt;/ref&gt;.

==== Иммиграция ====
[[2017 жыл]]ғы [[5 қыркүйек]]те Бас прокурор Джеф Сессионс Трамп әкімшілігінің келіп жатқан балалар туралы кейінге қалдырылған іс-қимылдарды қалпына келтіргенін жариялағаннан кейін, Байден былай деп жазды: «Ата-анасы әкелген бұл балалардың мұнда келуге таңдауы болмады. Енді олар ешқашан таныс емес елдерге жіберіледі. Қатыгез. Америка емес.»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/business-a-lobbying/349235-biden-trumps-dreamer-decision-cruel|title=Biden: Trump's DACA decision 'cruel'|first=Rafael|last=Bernal|publisher=The Hill|date=September 5, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== 2020 президенттік сайлау ==
{{Толық мақала|2020 АҚШ президент сайлауы}}
[[Сурет:Joe Biden kickoff rally May 2019.jpg|thumb|right|Байден [[Филадельфия]]дағы президенттік митингте, мамыр 2019]]
[[Сурет:Joe Biden (48548319421).jpg|thumb|Байденнің 2020 жылғы президенттік кампаниясы, Айова, 2019 жылғы тамыз]]
=== Болжау және хабарлау ===
2016 - 2019 жылдар аралығында Байденді әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ықтимал кандидат ретінде атап өтті. Байден де өз сөзінде [[Бейкоммерциялық ұйым|бұқаралық ақпарат]] құралдарымен өз кандидатурасын [[Дональд Трамп]]тың [[2020 жыл]]ға қарсы демократиялық кандидат бойынша ықтимал үміткер ретінде атап өтті. Ол [[2018 жыл]]ы [[17 шілде]]де [[Колумбия]]дағы [[Богота]] қаласында өткен форумға [[2019 жыл]]дың қаңтарына ресми түрде кандидатураны жариялау туралы шешім қабылдағаны туралы мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=2018-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

===Науқан===
2019 жылғы 4 ақпанда&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=July 18, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The Atlantic]]'' тілшісі Эдвард-Исаак Довере Байден «иә» деп айтуға өте жақын «деп жазды,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt; бірақ оған жақын кейбіреулер 2016 жылы жасаған сияқты оның соңғы минутта жүрегі өзгереді деп қорықты. Довер Байден әсеріне алаңдайтынын айтты. Басқа президенттік сайлауы жарияланатын және әлеуетті кандидаттармен салыстырғанда оның отбасы мен беделіне, сондай-ақ оның жасы мен салыстырмалы центризмі туралы күрес пен түсінік жинауға мүмкіндік беруі мүмкін. Керісінше, оның «міндет сезімі», Трамптың президенттік кезіндегі ренжісі,&lt;ref name=17March2019&gt;{{Cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-47601121|title=Joe Biden says he's running in 2020 — then corrects himself|work=BBC|date=March 17, 2019|quote=Joe Biden appeared to announce his candidacy for the 2020 US election, before immediately correcting himself.}}&lt;/ref&gt; басқа демократиялық үміткерлердің арасында сыртқы саяси тәжірибенің жоқтығы және оның партияда «көпір құрылысының прогрессивтілігін» қолдауға деген ұмтылысы оны басқаруға итермелейтін факторлар деп айтылды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html |title=Former vice president Joe Biden jumps into White House race |last=Scherer |first=Michael |date=April 25, 2019 |work=The Washington Post |access-date=April 25, 2019 |last2=Wagner |first2=John}}&lt;/ref&gt; 2019 жылы наурызда ол өзінің сайлауға түсетінін мәлімдеді, сайып келгенде, 2019 жылғы 25 сәуірде науқанын бастады. 2019 жылғы мамырда Байден Филадельфияны (Пенсильвания) өзінің 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауалды штабы етіп сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.philly.com/news/joe-biden-2020-presidential-campaign-philadelphia-headquarters-20190516.html|title=Joe Biden chooses Philadelphia for 2020 presidential campaign headquarters|author=Jonathan Tamari|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=May 16, 2019|accessdate=May 17, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2019 жыл]]дың 18 маусымында демеушілермен болған кездесуде, Байден өзінің ең күшті жақтарының бірі «адамдарды жақындастыру» екенін айтты және мысал ретінде екі сегрегационист сенатор Джеймс Истланд және Герман Талмаджбен қарым-қатынасына тоқталды. Оңтүстік сызықты көрсете отырып, Байден: «Мен Джеймс О. Истландпен&lt;ref name=&quot;segregation1&quot;&gt;{{cite news |last1=Detrow |first1=Scott |title=Democrats Blast Biden For Recalling 'Civil' Relationship With Segregationists |url=https://www.npr.org/2019/06/19/734103488/democrats-blast-biden-for-recalling-civil-relationship-with-segregationists |accessdate=19 June 2019 |publisher=National Public Radio |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;segregation2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cammarata |first1=Sarah |title=Biden faces backlash for citing his work with two segregationists as a sign of 'civility' |url=https://www.politico.com/story/2019/06/19/joe-biden-segregationist-senators-1370223 |accessdate=19 June 2019 |publisher=Politico |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; бірге жиналыста болдым. «Ол мені ешқашан «бала» деп атаған жоқ; ол мені әрдайым «ұлым» деп атады». Нью-Джерси сенаторы Кори Букер көптеген демократтардың бірі болып, Байден ескертпелерін сынға алды, «сіз қара жігіттерді «ұл» деп атайтынын әзілдемеңіз» деп мәлімдеме жасады. «Джеймс О. Истланд сияқты адамдар ақтардың үстемдігін сақтап қалу және қара америкалықтарды біздің адамшылығымыздан айыру үшін осындай сөздерді және олармен бірге жүретін нәсілшілдік саясатты қолданды». Жауап ретінде Байден «ұл» деген сөзді нәсілдік тұрғыда пайдаланудың мәні жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bradner |first1=Eric |last2=Saenz |first2=Arlette |title=Biden says he didn't intend to use term 'boy' in offensive context |url=https://edition.cnn.com/2019/06/22/politics/joe-biden-boy-segregationists-controversy-cory-booker/index.html |accessdate=August 28, 2019 |work=CNN |date=June 23, 2019}}&lt;/ref&gt;

Президенттік алғашқы демократиялық пікірсайыс кезінде [[Камала Харрис]] Байден өзінің сегреционистік сенаторлармен жасаған жұмысы туралы және оның қара балаларды біріктірілген мектептерге баруға мүмкіндік беретін десегрегациялық автобустарға деген бұрынғы қарсылығы сияқты пікірлері үшін сынға алды. Байден пікірсайыс нәтижелері үшін кеңінен сынға түсіп,&lt;ref name=&quot;Caputo&quot;&gt;{{cite news |last1=Caputo |first1=Marc |title=We talked to experts on aging about the 2020 field. Here's what they told us. |url=https://www.politico.com/story/2019/08/20/joe-biden-old-age-1468635 |accessdate=August 27, 2019 |work=Politico |date=August 20, 2019}}&lt;/ref&gt; оны қолдау 10 ұпайға төмендеді.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Flegenheimer |first1=Matt |last2=Burns |first2=Alexander |title=Kamala Harris Makes the Case That Joe Biden Should Pass That Torch to Her |url=https://www.nytimes.com/2019/06/27/us/politics/kamala-harris-busing-joe-biden.html |website=The New York Times |date=June 27, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Biden's Support Slipped 10 Points After Debates, Poll Shows |url=https://time.com/5617826/primary-debate-biden-harris-poll-slips-10/ |work=Time |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Morin |first1=Rebecca |title=Thursday Democratic debate: Who were the winners and losers |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2019/06/28/democratic-debate-2019-night-2-winners-and-losers/1590319001/ |website=USA Today |date=June 28, 2019}}&lt;/ref&gt; Президент Трамп Байденді қорғап, Харристің Байденмен пікірталасы үшін «тым көп мақтау» алғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump defends Biden after Democratic debate, says Harris got 'too much credit' |url=https://www.nbcnews.com/politics/2020-election/trump-defends-biden-after-democratic-debate-says-harris-got-too-n1024906 |publisher=NBC News |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;

Байден «ауызша қобалжулардың» тарихы оның жасына байланысты болуы мүмкін деп ұсынылған. [[2018 жыл]]ы Байден өзін «жаңсақтық машинасы» деді, бірақ Трамп бұл салыстырумен келіспеді, оның жаңсақтыққа бейімділігі «шындықты айта алмайтын жігітке қарағанда керемет нәрсе» деп айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saenz |first1=Arlette |title=Joe Biden believes he is the 'most qualified person in the country to be president' |url=https://edition.cnn.com/2018/12/04/politics/joe-biden-most-qualified-person-president-2020/index.html |accessdate=27 August 2019 |work=CNN |date=December 4, 2018}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 26 тамызда Байден қайшылықты астыртын сөйледі. Сол күні ол [[Дартмут университеті]]де сөйлеген сөзді тыңдап, азғантай қателіктер жібергеннен кейін жиналған баспасөзге тіке қарап: «Мен анық айтқым келеді: мен жынды емеспін» деді.&lt;ref name=&quot;HookMehta&quot;&gt;{{cite news |last1=Mehta |first1=Seema |last2=Hook |first2=Janet |title=The promise and peril of Joe Biden's front-runner campaign |url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-08-25/the-promise-and-peril-of-joe-bidens-frontrunner-campaign |accessdate=August 28, 2019 |work=Los Angeles Times |date=August 26, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Braun |first=Stephen |url=https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |title=Biden cancer nonprofit suspends operations indefinitely |work=[[Associated Press]] |date=2019-07-15 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715151134/https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |archivedate=2019-07-15 |accessdate=2019-07-16 }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 15 шілдеде «Байден ісікке қарсы бастама» коммерциялық емес ұйымы қор жақын арада жұмысын тоқтататынын хабарлады. Байден мен оның әйелі сәуір айында 2020 жылғы президенттік науқанды бастамас бұрын этикалық сақтық шарасы ретінде бұл бастамадан бас тартты.

2019 жылғы қыркүйекте президент Трамп [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленськийге]] Байден мен оның ұлы Хантер Байден 2019 жылы 25 шілдеде Трамп пен Зеленський арасындағы телефон қоңырауына қатысты әшкерелеу есебі туралы хабарға байланысты заңсыз іс жасағанын тергеу үшін қысым көрсеткені туралы хабарланды.&lt;ref name=&quot;pressure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html|title=Ukraine Pressured on U.S. Political Investigations|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2019-09-20|work=The New York Times|access-date=2019-09-20|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Айыптаулар, 2019 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша Байдендер тарапынан ешқандай заң бұзушылықтың дәлелі жоқ. Бұл Байдендерді тергеуге итермелеуі БАҚ Байденнің президенттіктен кету мүмкіндігіне нұқсан келтіру әрекеті ретінде түсіндірді, нәтижесінде үлкен саяси жанжал және Трампқа импичмент туралы тергеу басталды.

== АҚШ [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]] ==
[[Сурет:President Biden taking oath of office (cropped).png|thumb|right|200px|Байден президент ретінде ант беріп 21 қаңтар 2021]]
Байден 2021 жылы 20 қаңтарда Құрама Штаттардың 46-президенті ретінде [[Джо Байденің ұлықтауы|ұлықталды]]. 78 жасында ол осы қызметке кіріскен ең жасы үлкен адам. Ол екінші [[Католик шіркеуі|католик]] президент ([[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннедиден]] кейін) және туған жері [[Делавэр]] болатын алғашқы президент&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/djo-bayden-aksh-prezident-boldyi-ulyiktau-rasmnde-aytkan-soz-317901/ Джо Байден АҚШ президенті болды. Ұлықтау рәсімінде айтқан сөзі 21.01.2021]&lt;/ref&gt;.

Өзінің бірінші жұмыс күнінде Байден федералдық меншікке қатысты бетперде талаптарын, Париж климат келісіміне қайта қосылуды, [[Мексика]]мен шекарада ұлттық төтенше жағдай режимін тоқтатуды және үкіметті [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на қайта қосылуға бағыттайтын атқарушы бұйрықтарға қол қойды.

== Марапаттары ==
=== Амеркандық ===
* Эллис аралының құрметті медалі (1992)
* 2017 жылғы Президенттік Бостандық медалі. Азаматтықтар үшін жоғары мемлекеттік награда

=== Шетелдік ===
* І дәрежелі Мәриям жері кресті (2004, [[Эстония]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden|title=Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk|publisher=[[Президент Эстонии]]|date=5 февраля 2004|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Пакистанның жұлдызымен ордені (2009, [[Пәкістан]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-holds-talks-with-pakistani-leaders/|title=Biden Holds Talks With Pakistani Leaders|publisher={{нп5|CBS News|CBS News|en|CBS News}}|date=9 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://nation.com.pk/politics/10-Jan-2009/hilalipakistan-conferred-on-us-vpelect|title=Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect|publisher={{нп5|The Nation (Пакистан)|The Nation|en|The Nation (Pakistan)}}|date=10 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Стивен Джорджтың Жеңіс құрметіне орден (2009, [[Грузия]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html|title=Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon|publisher={{нп5|The Georgian Times|The Georgian Times|en|The Georgian Times}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო|publisher={{нп5|Первый канал (Грузия)|Первый канал|en|First Channel (Georgian TV channel)}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/1832358.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში|publisher=[[Радио Свобода]]|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* II дәрежелі үш жұлдыз (2011, [[Латвия]]) ордені&lt;ref&gt;{{cw|url=http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|title=Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā|publisher=[[Латвия Президенті]]|date=1 апреля 2011|accessdate=5 октября 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006012655/http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|archivedate=2017-10-06|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* Ирактың Міндеті медалі (2011, [[Ирак]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.dvidshub.net/news/80810/iraqi-government-honors-commitment-american-service-members|title=Iraqi Government honors commitment of American service members|publisher={{нп5|Defense Video &amp; Imagery Distribution System|DVIDS|en|Defense Video &amp; Imagery Distribution System}}|date=1 желтоқсан 2011|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Еркіндік ордені (2017, [[Украина]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.president.gov.ua/documents/2502017-22442|title=Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»|publisher=[[Украина Президенті]]|date=23 августа 2017|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Мемуарлар ===
* Джо Байден «Мені уәде еткенде, әкем» (2017)&lt;ref&gt;[https://mobile.nytimes.com/2017/11/13/books/review-joe-biden-promise-me-dad-memoir.html In Joe Biden’s Memoir, Private Grief and Its Effect on a Public Life]&lt;/ref&gt;.

{{commons}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{АҚШ Вице-президенттері}}
{{АҚШ Президенттері}}
{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}}

[[Санат:Скрэнтонда туғандар (Пенсильвания)]]
[[Санат:АҚШ вице-президенттері]]
[[Санат:АҚШ президенттері]]</text>
      <sha1>t2xl9ou9sq4ke2ndny1uwy0ebjykcu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623367</id>
      <parentid>3623366</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3623367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248762" sha1="mvo6zcquoxe90shw0ciykdorz8dvpua" xml:space="preserve">{{Грамматикасы тексерілсін}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі        = Джо Байден
|түс                  = мемлекет басшысы
|Шынайы есімі         = {{lang-en|Joe Biden}}
|Суреті               = Joe Biden presidential portrait.jpg
|Сурет ені            = 
|Атауы                = Ресми портреті, 2021
|Титулы               = [[Америка Құрама Штаттары| АҚШ-тың]] [[АҚШ президенті|46-президенті]]
|Ту                   = Seal of the President of the United States.svg
|Ту2                  = Flag of the President of the United States.svg
|Басқара бастады      = 20 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады    = 20 қаңтар 2025
|Вице-президент       = [[Камала Харрис]]
|Ізашары              = [[Дональд Трамп]]
|Ізбасары             = [[Дональд Трамп]]
|Титулы_2             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 47-[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]] 
|Реті_2               = 47
|Ту_2                 = Seal of the Vice President of the United States.svg
|Ту2_2                = Flag of the Vice President of the United States.svg
|Басқара бастады_2    = 20 қаңтар 2009
|Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2017
|Президент_2          = [[Барак Обама]]
|Ізашары_2            = [[Дик Чейни]]
|Ізбасары_2           = [[Майк Пенс]]
|Титулы_3             = [[АҚШ Сенаты]]ның сыртқы саясат комитеті төрағасы
|Ту_3                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_3                = Flag of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_3    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_3  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_3            = [[Ричард Лугар]]
|Ізбасары_3           = [[Джон Керри]]
|Титулы_4             =
|Ту_4                 =
|Ту2_4                = 
|Басқара бастады_4    = 6 маусым 2001
|Басқаруын аяқтады_4  = 3 қаңтар 2003
|Ізашары_4            = [[Джесси Хелмс]]
|Ізбасары_4           = [[Ричард Лугар]]
|Титулы_5             = [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]]
|Ту_5                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_5                = Flag of Delaware.svg
|Басқара бастады_5    = 3 қаңтар 1973
|Басқаруын аяқтады_5  = 15 қаңтар 2009
|Ізашары_5            = Джеймс Боггс
|Ізбасары_5           = Тед Кауфман
|Титулы_6             = Халықаралық есірткіге қарсы күрес басқармасының төрағасы
|Ту_6                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_6                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_6    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_6  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_6            = [[Чарльз Грассли]]
|Ізбасары_6           = [[Диана Файнштеин]]
|Титулы_7             = Сенат Төрешілерінің Комитеті Төрағасы
|Ту_7                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_7                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_7    = 3 қаңтар 1987
|Басқаруын аяқтады_7  = 3 қаңтар 1995
|Ізашары_7            = [[Стром Термонд]]
|Ізбасары_7           = [[Диана Файнштеин]]
|Туған күні           = 20.11.1942
|Туған жері           = {{туғанжері|Скрантон (Пенсильвания){{!}}Скрантон|Скрантонда (Пенсильвания)}}, [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Партиясы             = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]] (1969–)&lt;br&gt;[[Партиясыз]] (–1969)
|Жұбайы               = {{Unbulleted list
 |{{marriage|[[Нейлия Байден]]|1966|1972|reason=died}}
 |{{marriage|[[Джилл Байден]]|1973}}
}}
|Династия             = [[Джо Байден жанұясы|Байдендер]]
|Діні                 = [[католицизм]]
|Балалары             = {{hlist|[[Бо Байден|Бо]]|[[Хантер Байден|Хантер]]|Наоми|[[Эшли Байден|Эшли]]}}
|Білімі               = 1) [[Делавэр университеті]]&lt;br /&gt;2) [[Сиракуз университеті]]
|Сайты                = [https://joebiden.com/ Сайлауалды бағдарламасының сайты]&lt;br&gt;[https://bidenwhitehouse.archives.gov/administration/president-biden/ Ақ Үй сайтының мұрағаты]
|Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Азаттық президенттік медалі}}
  |{{Эллис аралының құрмет медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Азаттық ордені (Украина)}}
  |{{2 дәрежелі Үш жұлдыз ордені}}
  |{{Шынжырлы Ұлы Витаутас ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ұлы Витаутас орденінің үлкен командорлық кресті}}
  |{{Ұлы Литвалық кінәз Гядиминас орденінің гранд-офицері}}
  |{{1 дәрежелі Мария жері крестінің ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Черногория Үлкен жұлдызының ордені}}
  |{{Бостандық ордені (Косово)}}
  |{{Еңбегі үшін президенттік медалі (Косово)}}
}}
{{Қатар
  |{{Әулие Георгий атындағы Жеңіс ордені}}
  |{{Президенттік медаль (Израиль)}}
  |{{2 дәрежелі Пәкістан ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ирак алдындағы міндеттемелер медалі}}
  |{{Бояка орденінің үлкен кресті}}
}}
|Қолтаңбасы           = Joe Biden signature.svg
|Commons              = Joe Biden
}}
'''Кіші Джозеф «Джо» Робинетт Байден''' ({{lang-en|Joseph &quot;Joe&quot; Robinette Biden, Jr.}}; [[20 қараша]] [[1942 жыл]], [[Скрантон]], [[Пенсильвания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] саясаткер, заңгер, 2021 жылдан 2025 жылға дейінгі Америка Құрама Штаттарының [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-ші [[АҚШ президенті|Президенті]]. [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның мүшесі болған Байден 2009–2017 жылдары [[Барак Обама]] әкімшілігінде елдің 47-ші [[АҚШ вице-президенті|вице-президенті]] және 1973–2009 жылдары [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]] болған.

== Өмірбаяны ==
Байден 1942 жылы [[Пенсильвания]] штатының [[Скрантон]] қаласында дүниеге келді. Отбасымен [[Делавэр]]ге 1953 жылы көшкенге дейін сонда тұрды. 1969 жылы қорғаушы атанып, [[1970 жыл]]ы [[Нью Кастл (Кентукки)|Нью-Кастл]] округінің кеңесіне сайланды. Ол 1972 жылы [[Сенат|Сенатқа]] алғаш рет сайланып, америкалық тарихта алтыншы — ең жас сенатор атанды. Байден [[Конгресс|Конгресстің]] жоғарғы палатасына алты рет сайланды, '''2009''' жылы вице-президент болу үшін Сенаттағы орын босағанда, ол сол кездің Сенат қызмет өтілі бойынша төртінші басшысы болды. Ол ұзақ уақыт бойы сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі және төрағасы болған. '''1991''' жылы [[Шығанақ соғысы|Парсы шығанағындағы]] соғысқа қарсы болды, бірақ 1994 және 1995 жылдары [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[НАТО]]-ның босниялық соғысқа араласуын қолдады. Ол 2002 жылы Ирак соғысының пайдасына рұқсат беретін қарарға дауыс берді, бірақ 2007 жылы америкалық әскерлердің күшеюіне қарсы болған. Ол сондай-ақ Сенат сот төрелігі комитетінің төрағасы болды, есірткі саясатына қатысты мәселелермен айналысып, қылмыстың алдын алу және азаматтық бостандықтарға қатысты. Сонымен қатар қылмыстың күшейтілуі мен құқық қорғау актілерін және «Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы» заңды құру бойынша заңнамалық топты басқарды. Роберт Борк және Кларенс Томас АҚШ-тың Жоғарғы сотында дау тудырған кезде сот төрелігі комитетіне төрағалық жасады.

Байден 1988 және 2008 жылдары [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] атынан Президент праймеризіне сәтсіз ұмтылды, екі мәрте нашар нәтижелерден кейін кандидатурасын алып тастады. 2008 жылы өткізілген президенттік сайлауда [[Барак Обама]] Байденді өзінің үгіт-насихатындағы әріптесі етіп сайлады. Обаманың әкімшілігінде [[вице-президент]] ретінде, Байден үлкен рецессияға қарсы бағытталған инфрақұрылымдық шығыстарды қадағалап, 2011 жылы америкалық әскерлер шығарылғанға дейін [[Ирак|Иракқа]] қатысты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] саясатын қалыптастыруға атсалысты. Конгресстік [[Республикалық партия (АҚШ)|республиканшылдармен]] келіссөз жүргізу қабілеті Обаманың әкімшілігіне 2010 жылы салықты жеңілдіктуге, жұмыссыздықтың өсуін тоқтату және «Жұмыспен қамту туралы акт» сияқты заңдарды қабылдауға көмектесті, ол осы жылдың қарыздық шегі дағдарысын шешіп, 2012 жылы америкалық салық төлеушілердің жеңілдетілген актілерін жасауға, жақындап келе жатқан «фискалдық жартаcқа» қатысты. Байденге Обаманың 2011 жылғы әскери миссияны мақұлдағаны туралы кеңесі, [[Усама бен Ладен|Усама бен Ладеннің]] өліміне алып келді, бірақ олар бұл туралы дауласқан&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/21/us/politics/joe-biden-osama-bin-laden.html|title=Biden Says He Didn’t Oppose Raid That Killed Bin Laden|last=Harris|first=Gardiner|date=October 20, 2015|work=New York Times|access-date=2018-10-28|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;. Обама мен Байден 2012 жылы қайта сайланып, республикандық бизнесмен Митт Ромни мен Пол Райанды жеңді.

Байден 2015 жылдың қазан айында бірнеше айдан кейін болатын 2016 жылғы сайлауға төрағалық етпейтінін мәлімдеді. [[Хиллари Клинтон]]ның [[Дональд Трамп]]тан жеңілгеннен кейін, желтоқсанда, Байден 2020 жылы президенттікке әлеуетті үміткер екенін жоққа шығармайтынын айтты. Ол 2017 жылдың қаңтарында ол жүгірмейтінін айтты, бірнеше күн өткеннен кейін әлеуетті өтінімге жол бермей бас тартты. 2018 жылғы қазаннан бастап&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/01/us/politics/biden-2020-anita-hill-kavanaugh.html|title=Biden Is Preparing for 2020. Can He Overcome the Hill-Thomas Hearings?|last=Burns|first=Alexander|date=October 1, 2018|work=The New York Times|access-date=2018-10-18|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;, Байденнің президент лауазымына белсенді қатысқаны туралы айтылды және [[CNN]] сауалнамасы оны басқа ықтимал Демократиялық Президенттік үміткерлердің тізімінде ең танымал деп таныды. Президент [[Барак Обама|Обаманың]] 2017 жылғы қаңтардағы соңғы актілерінің бірінде Байденге Президенттік Бостандық медалі сыйлығын береді. Байден өз қызметінен кеткеннен кейін, [[Пенсильвания университеті|Пенсильвания Университетінің]] профессорлық-оқытушылар құрамына кірді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/us/politics/joe-biden-presidential-medal-freedom.html|title=Obama Surprises Joe Biden With Presidential Medal of Freedom|last=Shear|first=Michael D.|date=January 12, 2017|work=The New York Times|access-date=2018-10-24|language=en}}&lt;/ref&gt;, онда ол [[Бенджамин Франклин|Бенжамин Франклин]] Президент тәжірибесінің профессоры болып қызмет етті&lt;ref name=&quot;BidenUPenn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |title=Here's what Joe Biden will do after 8 years as vice president |last=Berke |first=Jeremy |date=February 7, 2017 |website=businessinsider.com |publisher=Business Insider |access-date=February 8, 2017 |quote=}}&lt;/ref&gt;.

== Жастық шағы ==
[[Сурет:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|thumb|right|205x205px|Джилл мен Джо Байденнің алғашқы фотосуреті]]
Байден 1942 жылы [[20 қараша]]да, [[Пенсильвания]] штатындағы [[Скрантон]] Сент-Мари ауруханасында, Кэтрин Евгения Байден (қыз күнінде Финнеган)&lt;ref name=&quot;ap010810&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.witn.com/home/headlines/81062772.html | title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92 | author=Chase, Randall | agency=Associated Press | publisher=[[WITN-TV]] | date=January 9, 2010 }}&lt;/ref&gt; мен Джозеф Робинетт Байден кішінің отбасында туған.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&amp;s_site=philly&amp;p_multi=PI&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D | title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator | newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] | date=September 3, 2002 | page=B4 | format=fee required}}&lt;/ref&gt;. Анасы туған жері [[Ирландия|Ирландиядан]], шыққан тамыры әртүрлі түрде айтылатын Лаут (графтығы)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/joe-bidens-irish-roots_b_1641678.html|title=Joe Biden's Irish Roots|last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak|publisher=[[Huffington Post]]|date=July 2, 2012|accessdate=December 6, 2012}}&lt;/ref&gt; немесе [[Дерри|Дерри (графтығы)]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-14048948.html |title=Number two Biden has a history over Irish debate |work=[[The Belfast Telegraph]] |date=November 9, 2008 | accessdate=January 22, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot; /&gt; деп аталатын жер. Ата-әжесі, Мэри Элизабет (Робинетт) және [[Мэриленд]] штатындағы [[Балтимор]]дан мұнай кәсіпкері Джозеф Хайден Байден, ата-тектері [[Ағылшындар|ағылшын]], [[Француздар|француз]] және [[Ирландықтар|ирландтықтар]].&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot;&gt;Witcover, ''Joe Biden'', p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/ | title=Joey From Scranton – Vice President Biden's Irish Roots | magazine=[[Irish America (magazine)|Irish America]] | date=April–May 2013 |last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak}}&lt;/ref&gt; Әкесі жағынан арғы атасы Уильям Байден [[Англия|Англияның]] Сассекс қаласында дүниеге келген және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] қоныс аударған. Анасы жағынан атасының үлкен атасы Эдвард Френсис Блейвит&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |title=Vice President Joe Biden Discusses American Innovation |author=Gehman, Geoff |publisher=[[Lafayette College]] |date=May 3, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202110137/http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |archivedate=February 2, 2014 }}&lt;/ref&gt;, [[Пенсильвания]] штатының Сенатының мүшесі болған&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |title=Remembering his roots |author=Krawczeniuk, Borys |newspaper=[[The Times-Tribune (Scranton)|The Times-Tribune]] |date=August 24, 2008 |accessdate=January 21, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406014842/http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |archivedate=April 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

Байденнің әкесі бұрын байқуатты өмір сүрген еді, бірақ ұлы туылған сәт бірнеше рет бизнеске кері әсерін тигізді. Бірнеше жыл бойы отбасы Байденнің әжесімен, Финнегануспен бірге тұруға мәжбүр болды. Скрэнтон ауданы 1950 жылдардың кезінде экономикалық құлдырады.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | title=Father's Tough Life an Inspiration for Biden | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 23, 2008 | accessdate=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байденнің әкесі жеткілікті жұмыс таба алмады. 1953 жылы Байден отбасы Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы үйге көшкенге дейін бірнеше жыл өмір сүрген Делавэр штатындағы Клэймондағы пәтерге көшіп келді&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html |title=Biden's Scranton childhood left lasting impression | author=Rubinkam, Michael | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] | date=August 27, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джо Байден кіші, содан кейін ұсталған автомобильдерді сатушы ретінде көп табыс тапты және отбасының жағдайы орта классқа жатты.&lt;ref name=nyt-father/&gt;&lt;ref name=tnj092808&gt;{{cite news |title=Biden was the stuttering kid who wanted the ball |author=Frank, Martin |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 28, 2008 |page=D.1  |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS }}&lt;!--original URL not available; current URL is the archiveurl with an archivedate c. October 2008--&gt;&lt;/ref&gt; Байден Клеймонт қаласындағы Архимерия академиясына оқыды, онда орта мектептің бейсбол командасында қорғаушысы/қабылдаушысы болған; ол өзінің жетістіктерімен команданы, жеңіліске ұшырағанға дейін, маусымдық ойынға жетуге көмектескен. Осы жылдар ішінде, ол Уильмингтон театрында анти-сегрегацияға қатысқан. Оның академиялық дәрежеде үлгерімі орташадан жоғары, студенттер арасында тумысынан көшбасшы болып саналды, және онда бастауыш және жоғары мектеп жылдарында сынып президенті болып сайланды. Бұны 1961 жылы бітірді.

Ол 1965 жылы Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алып, тарих және саясаттану саласындағы қос дипломмен, 688 сабақтың 506 сабағын бітірді. Сыныптастары оның шеберлігіне тәнті болатын және бірінші курс футбол командасының жартылай қорғаушы болып ойнады. 1964 жылы [[Багам аралдары]]нда көктемгі демалыс кезінде, Сиракузс университетіне түскен, Нейлия Хантермен танысып, [[Нью-Йорк]] штатының Сканеэтелес қаласындағы шіркеуде үйленеді&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html |title=Biden Campaigning With Ease After Hardships |author=Bumiller, Elisabeth |newspaper=[[The New York Times]] |date=December 14, 2007 |accessdate=September 13, 2008 |authorlink=Elisabeth Bumiller }}&lt;/ref&gt;. Ол 30 жасында сенатор болуға, одан кейін президент болуға ниет білдіреді. Ол мини футболдан футбол командасына ойнауға жарты жылдық жоспарын төмендетіп, оған байыпты қарайды, бұл оған көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді.

Содан кейін ол Сиракуз университетінің заң колледжіне түседі&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4D91F3CF931A1575AC0A961948260 |title= Biden Admits Errors and Criticizes Latest Report |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 22, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, академиялық қосымша көмек пен қаржылық қажеттіліктерге негізделген жартылай стипендияға ие болады. Өзінің сипаттауынша ол заң мектебін «әлемдегі ең үлкен тас» деп таниды және көптеген заңдармен танысады. Ол бірінші курста жазған 15 беттен тұратын заң жобасы бойынша мақаланы көшіріп жазған деген айыппен шығарылады. Байденнің айтуынша, бұл ережелерді дұрыс білмегендіктен, ол «F» деген баға алғаннан кейін курсты қайтадан алуға рұқсат етілген&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260 |title=Biden Admits Plagiarism in School But Says It Was Not 'Malevolent' |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 18, 1987 |authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, бұл кейінірек 1987 жылы оның жазбасына түсірілді (бұл оқиғаға кейіннен плагиаттық айыптаулар болған кезде назар аударылды). 1968 жылы өзінің заң докторы дәрежесін алып, өз сыныбында 85-орында аяқтады. Байден 1969 жылы Делавэр штатына қабылданды&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot;&gt;{{cite web | publisher=[[Biographical Directory of the United States Congress]]| url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=B000444|title=Biden, Joseph Robinette, Jr.|accessdate=August 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден осы кезеңде студенттік жобалардың мерзімін ұзартып, [[Вьетнам соғысы]]нан шегерілді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.newsday.com/news/nation/biden-got-5-draft-deferments-during-nam-as-did-cheney-1.884250 |title=Biden got 5 draft deferments during Nam, as did Cheney |author=Chase, Randall |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Newsday |date=September 1, 2008 }}&lt;/ref&gt;, 1968 жылы ол жасөспірім кезінде астмамен ауырғандықтан қызмет етуге жарамсыз болып табылатын Селективті Қызмет Жүйесі арқылы қайта жіктелді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-romano87&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73826122.html?dids=73826122:73826122 | format=fee required | title=Joe Biden &amp; the Politics of Belief| author=Romano, Lois | newspaper=The Washington Post | date=June 9, 1987}}&lt;/ref&gt;. Ол сенат сайлауына түсіп, Никсонның соғыс жүргізуіне қарсы болғанға дейін Вьетнам соғысын ашық қолдамады немесе оған қарсы болмады.

Байден және Финненган отбасыларында және төңірегіндегі алкоголь ішудің жағымсыз әсерлері Байденді ішімдікке әуестенбейтін адамға айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/16/riding-the-rails-with-amtrak-joe/ |title=Riding the Rails With Amtrak Joe |author=Leibovich, Mark | newspaper=The New York Times | date=September 16, 2008 | accessdate=September 17, 2008}}&lt;/ref&gt;. Оның айтуынша, балалық шағынан жиырма жасына дейін кекештіктен зардап шеккен және айна алдында өлең оқу арқылы оны азайтып, &lt;ref&gt;{{cite web| last=Biden| first=Joseph R., Jr.| url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| title=Letter to National Stuttering Association chairman| publisher=National Stuttering Association| date=July 9, 2009| accessdate=December 9, 2010| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| archivedate=July 28, 2011| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, жеңген.

== Ерте саяси мансабы мен отбасылық өмірі ==
1966 жылғы 27 тамызда, ол кезде Байден әлі заң факультетінің студенті, Нейлия Хантерге, олар бастапқыда қыздың ата-анасының римдік католикке некеге беру зауықсыздығын жеңгеннен соң, үйленді&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL |title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=August 23, 2008 |accessdate=September 6, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |archivedate=September 25, 2008 |dead-url=yes |df= }}&lt;/ref&gt;. Рәсім Сканателесдегі католик шіркеуінде өтті. Олардың үш баласы бар: 1969 жылғы Джозеф Р. «Бо» Байден III, 1970 жылғы Роберт Хантер және 1971 жылғы Наоми Кристина.

1968 жылы Байден алты ай бойы белгілі жергілікті республикашыл Уильям Прикетт басқарған Уилмингтондағы заң фирмасында қызмет етті және кейінірек «мен өзімді [[Республикалық партия (АҚШ)|республикалық]] деп ойладым» деп айтқан&lt;ref name=&quot;time-barrett&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/subscriber/article/0,33009,964716,00.html|title=Campaign Portrait, Joe Biden: Orator for the Next Generation|author=Barrett, Laurence I.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 22, 1987}}&lt;/ref&gt;. Оған Делавардағы демократ-губернатор Чарльз Л. Терридің консервативті нәсілдік саясатына ұнамады және 1968 жылы Терриді жеңіп шыққан көбірек либералды республикашыл Расселл В. Питерсонға қолдау көрсетті. Жергілікті республиканцы оны жұмысқа алды, бірақ ол өзінің Республикалық партиядан президенттікке кандидат [[Ричард Никсон]]ды ұнатпайтындықтан тәуелсіз ретінде тіркелген.

1969 жылы Байден Уилмингтонда заңгерлік практиканы қайта бастады, алдымен қоғамдық қорғаушы, содан кейін оны демократиялық форумға қосқан жергілікті белсенді Демократ Сид Балик бастаған фирмада, топта партияны реформалауға және жандандыруға тырысатын заңмен айналысты, осыдан Байден демократ болып тіркелді. Ол сондай-ақ өзінің Байден мен Уолш атты жеке фирмасы бастады. Алайда корпоративтік құқық оны қызықтырмады, [[қылмыстық құқық]] аса жақсы табыс әкелген жоқ. Ол өзінің табыстарын жылжымайтын мүлікті басқарумен толықтырды&lt;ref name=&quot;watn020109&quot;&gt;{{cite news|author=Doyle, Nancy Palmer|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html|accessdate=February 4, 2009|title=Joe Biden: 'Everyone Calls Me Joe'|magazine=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|date=February 1, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Кейінірек 1969 жылы, Байден қала маңындағы аймағына мемлекеттік тұрғын үй қолдауды қамтитын либералды платформада жаңа Нью-Касл кеңесіндегі 4-округтік орынға демократ ретінде үміткер болды. Бұл орынды кеңес округтерін қайта бөлуден кейін 5-округте сайлауға түскен республикалық Генри Р.Фолсом иеленді. Байден жалпы сайлауда республикашыл Лоуренс Т.Мессикті жеңіп, жеңіске жетті және 1971 жылы 5 қаңтарда қызметіне кірісті. 1970-1972 жж. аралығында округтық кеңесте жеке заң тәжірибесін жалғастырды. Кеңесте сөз сөйлеген мәселелер арасында Уилмингтон маңындағы аймақтарды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden |title=2008 Presidential Candidates: Joe Biden |newspaper=[[The Washington Post]] |accessdate=October 24, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022055510/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden/ |archivedate=October 22, 2008 }}&lt;/ref&gt;, соның ішінде мемлекетаралық 95-ке қатысты, кедергіге әкелетін ірі автожол жобаларына қарсы болды.

== Сенаттағы мансабы ==
=== Сайлау және трагедия; қалпына келуі және жаңа отбасы ===
Байденнің 1972 жылы Делавэр штатындағы Сенатта өткен сайлауға қатысуы ерекше жағдайды ұсынды. Ұзақ уақыт Делавэр саяси қайраткері және бұрынғы республикашыл сенатор Дж. Калеб Боггсты сайлауда жеңді, ол, бәлкім, АҚШ өкілі Пит Пуэт және Уилмингтоннің мэрі Гарри Г. бұған жол бермеу үшін, [[АҚШ президенті]] [[Ричард Никсон]]нан қайтадан Николас Боггсқа партияда қолдау көрсетуге шақырды. Боггсқа қарсы келе алатын басқа ешкім болмады. Байден іс жүзінде ақшасы болмады.&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;&gt;{{cite book |title=Only in Delaware, Politics and Politicians in the First State |oclc=51588740 |last=Cohen |first=Celia |year=2002 |publisher=[[Grapevine Publishing]] |page=199| publication-place=Newark, Delaware }}&lt;/ref&gt;. Науқанды әпкесі Валери Байден Оуэнс басқарады (ол болашақтағы науқандарды басқаруға қатысады) және басқа отбасы мүшелері де шұғылданады, газет қағаздарын тапсыру қағаздарын қолданады және сайлаушылармен бетпе-бет кездеседі&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;/&gt;; штаттың шағын көлемі және ірі медиа нарығының жоқтығы бұл ұстанымды қолайлы етті. Ол AFL-CIO және Демократиялық сауалнамашы Патрик Садделлден көмек алды. Оның платформасы Вьетнамнан кетуге, қоршаған ортаны қорғауға, азаматтық құқықтарға&lt;ref name=&quot;npr-72&quot;&gt;{{cite news |author=Naylor, Brian |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 |title=Biden's Road to Senate Took Tragic Turn |publisher=[[National Public Radio]] |date=October 8, 2007 |accessdate=September 12, 2008 }}&lt;/ref&gt;, жаппай транзитке, әділетті салық салуға, денсаулық сақтауға, қоғамның «әдеттегідей саясатқа» қанағаттанбауына бағытталған және «өзгеруден» бас тартуға бағытталған. Сайлауға бірнеше ай қалғанда ол шамамен 30 пайыздық тармаққа қалып отоырды, бірақ оның энергетикалық деңгейі, тартымды жас отбасы және сайлаушылардың сезімдерімен байланысу мүмкіндігі Байденге артықшылық берді. 1972 жылғы 7 қарашадағы сайлауда ол 3 162, яғни 50,5% дауысқа ие болды.

1972 жылғы 18 желтоқсанда, сайлаудан бірнеше апта өткен соң, Дэвеллде Хокессин қаласындағы Рождестволық сауда кезінде Байденнің әйелі және бір жасар қызы Наоми автокөлік апатында қаза болды. Нейлия Байденнің универсал көлігі қиылысатын жерде жартылай тіркеме жүк көлігіне соғылды. Ұлдары Бо және Хантер апаттан аман қалып&lt;ref name=&quot;dj-no-dui&quot;&gt;{{cite news |title=No DUI in crash that killed Biden's 1st wife, but he's implied otherwise |author=Kipp, Rachel |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 4, 2008 |page=A.1 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archiveurl, but the original url was not available; the archive date would be c. October 2008--&gt;}}&lt;/ref&gt; ауруханаға, Боның аяғы сынған аяғы және басқа да жарақаттарымен, Хантердің бас сүйегі сынған және басқа да бас жарақаттары бар, жеткізілді&lt;ref name=&quot;lat-joe&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/politics/la-na-biden24-2008aug24,0,5581055,full.story | title=In his home state, Biden is a regular Joe | author=Levey, Noam M. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Дәрігерлер жақын арада толық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізетінін айтты. Байден оларға қарау үшін қызметтен кету туралы шешім қабылдады, бірақ Сенат көпшілігінің жетекшісі Майк Мэнсфилд қалуға көндірді. Жол-көлік апатынан кейін, Байден жүк көлігінің жүргізушісі соқтығысқанға дейін ішімдік ішкенін айтты, бірақ бұл айыптарды жүргізушінің отбасы тарапынан мойынлдалмады және ешқашан полицияда дәлелденбеді&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Orr|first1=Bob|title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared|url=http://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|accessdate=March 13, 2017|agency=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hamilton|first1=Carl|title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator|url=http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|accessdate=March 13, 2017|agency=Newark Post}}&lt;/ref&gt;.

Жүк көлігінің жүргізушісі 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, 2001 және 2007 жылдары Байден жүк көлігі жүргізушісіне ешқашан айып тағылмағанына қарамастан, жүк көлігі жүргізушісін апатқа дейін ішімдік ішкен деп айыптады және істі тергеп жатқан бас прокурор мас күйінде көлік жүргізгеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hamilton|first=Carl|date=October 30, 2008 |title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator |work=[[Newark Post]] |url=https://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |access-date=March 13, 2017 |archive-date=January 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116124422/http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2008 жылы Байденнің баспасөз хатшысы Байден мас күйінде көлік жүргізді деген айыптаулардың «жалған» екенін «толығымен қабылдайтынын» айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Orr |first=Bob |date=March 24, 2009 |title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared |url=https://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/ |work=CBS News |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Жүк көлігі жүргізушісінің қызы Байденнің 2009 жылы БАҚ-тағы хабарынан кейін телефон шалып, «отбасыма қандай да бір зиян тигізгені үшін» кешірім сұрағанын айтты.&lt;ref&gt;{{#invoke:cite news||last=Kruse|first=Michael|date=January 25, 2019|title=How Grief Became Joe Biden's 'Superpower'|agency=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|access-date=June 13, 2020|archive-date=June 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613012910/https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Biden Senate Chamber Desk.jpg|thumb|right|АҚШ Сенатындағы Байден алған XCI камералық үстелінің тартқышы. Сөренің жоғарғы ортасында қолтаңбасы жазылған. &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/art/special/Desks/deskDetails.cfm?id=91 | title=Senate chamber desks: Desk XCI | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=January 8, 2009}}&lt;/ref&gt;|212x212 нүкте]]
[[Сурет:20090120 Jill and Joe Biden at Homestates Ball.JPG|thumb|right|Джо Байден екінші әйелі Джилмен кездесті (мұнда 1975 жылы би биледі) және 1977 жылы үйленді.|284x284 нүкте]]
Байден 1973 жылы 5 қаңтарда Уилмингтон медициналық орталығының Делавэр штатындағы кішкентай шіркеуінде Сенат хатшысы Фрэнсис Р. Валеонаға ант берді. Боның аяғы апаттан әлі күнге дейін тартылған. Хантер, сондай-ақ, отбасының басқа мүшелері сияқты, сол жерде де болды. Куәгерлер мен теледидарлық камералар болды және іс-шараға ұлттық назар аударылды.

30 жасында (офисті сақтауға қажетті ең төменгі жас) Байден АҚШ тарихындағы алтыншы жас сенатор және 31 жасқа толғанға дейін қызметке кіріскен тек 18 сенатордың бірі болды&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm | title=Youngest Senator | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrd, Robert and Wolff, Wendy.  ''[https://books.google.com/books?id=PeHByMYxVm8C&amp;pg=PA285 Senate, 1789-1989: Historical Statistics, 1789-1992, Volume 4]'', p. 285 (Government Printing Office  1993).&lt;/ref&gt;. Бірақ апат оны ашу-ызаға булықтырды және діни күмән: «Мен түнде жүргенді ұнататынмын&lt;ref name=&quot;family values&quot;&gt;{{cite news |author=Pride, Mike |url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071201/OPINION/712010307&amp;template=single |title=Biden a smart guy who has lived his family values |publisher=[[Concord Monitor]] |date=December 1, 2007 |accessdate=October 4, 2008 |archivedate=May 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517105929/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307&amp;template=single |deadurl=yes |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, менде күресудің жақсы мүмкіндігі бар деп ойладым ... Мен мұндай қасіретке шыдамды екенімді білмедім ... ». Күн сайын жас балалары үшін үйде болу үшін Байден күн сайын Уилмингтон маңы аймағындағы өз үйінен әр сағат сайын [[Вашингтон]]ға, К.О.-не «Амтрак» пойызымен қатынады, ол сенаттағы мансаптық жұмысын жалғастырды. Апат салдарынан жұмысқа назар аудару қиынға соқпады және сенатор болуға талпындырды. Өзінің естеліктерінде Байден қызметкерлері қанша уақытқа созылатыны туралы бәстесетінін туралы ескертеді.&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-int&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | title=On Becoming Joe Biden | work=[[Morning Edition]] | publisher=[[NPR]] | date=August 1, 2007 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;. Бес жыл бойына жалғыз басты әке, егер ұлдары шақырса, ол кез келген уақытта Сенаттағы бұйрықтарды үзілді-кесілді қалдырды. Жұбайын және қызын еске алу үшін Байден 18 желтоқсан күні апаттың мерейтойын өткізбеді.

Байденнің үлкен ұлы Бо&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=August 23, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701 |title=Biden's Foreign Policy Background Carries Growing Cachet|author=Cooper, Christopher|newspaper=The Wall Street Journal |date=August 20, 2008|page=A4}}&lt;/ref&gt; , Иракта қызмет етіп, Әскери сотының адвокаты және Делавэр бас прокуроры болған; кіші ұлы&lt;ref name=&quot;nydn122808&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html | title=From a blind date to second lady, Jill Biden's coming into her own | author=Evans, Heidi |newspaper=Daily News |location=New York | date=December 28, 2008 | accessdate=January 3, 2009}}&lt;/ref&gt;, Хантер, Вашингтон лоббисті және инвертиция бойынша кеңесші болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | title=Beau Biden, Son of Vice President Joe Biden, Dies After Battle With Brain Cancer | publisher=NBC News | date=May 31, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Joe Biden's lasting advice: 'Reality has a way of intruding'|url=http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|accessdate=June 1, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904124648/http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|archivedate=September 4, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]дың [[30 мамыр]]ында Бо 46 жасында екі жыл мидың қатерлі ісігінен кейін қайтыс болды. Қайтыс болғанға дейін, Бо алдағы 2016 жылы Делавэр губернаторы лауазымына Демократтардан үміткер болу ниетін жариялады&lt;ref name=allabout&gt;{{cite news|title=Delaware's 2016 speculation all about Biden|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2014/11/08/delawares-speculation-biden/18727837/|accessdate=November 9, 2014|publisher=Delaware Online|date=November 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Governor&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2015/01/25/beau-biden-governor/22326393/ |title=Beau Biden for governor?|publisher=Delaware Online|date=January 26, 2015|accessdate=January 27, 2015|author=Jonathan Starkey}}&lt;/ref&gt;.

[[1975 жыл]]ы Байден Джилл Трейси Джейкобспен кездеседі, ол Пенсильваниядағы Уиллоу-Гровта өсіп, мұғалім атанған. Олар Байденнің ағасы ұйымдастырған кездесу күндерде танысады, бірақ Байден оның фотосуретін Уилмингтонде, Делавэр штатындағы жергілікті парк үшін жарнамадан байқаған. Байден оны саясат пен өмірге деген қызығушылығының жаңаруымен байланыстырады&lt;ref name=&quot;nyt082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;. [[1977 жыл]]ғы [[17 маусым]]да Байден мен Джейкобс [[Нью-Йорк]]тегі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] шіркеуінде некелерін қиған&lt;ref name=&quot;coxns-jill&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.orlandosentinel.com/2008-10-24/news/a3BidenWife24_1_jill-biden-joe-biden-jill-and-joe | title=Bidens met, forged life together after tragedy | author=Dart, Bob | agency=[[Cox News Service]] | newspaper=[[Orlando Sentinel]] | date=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джилл Байден Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алды; екі магистр дәрежесі бар, біріншісі Батыс Честер университетінен болса, екіншісі Вилланов университетінен алған; және Делавэр Университетінен білім беру докторы. Бір қыздары бар, Эшли Блэзер (1981 жылы туған), ол Делавэр балалар, жастар және олардың отбасыларына қызмет көрсету бөлімінде әлеуметтік қызметкер және сабақ береді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | title=Ashley Biden and Howard Krein | newspaper=The New York Times | date=June 3, 2012 | page=ST15}}&lt;/ref&gt;. Байден мен әйелі римдік католиктер және Дэвол штатының Гринвиллдегі Брандвиллдегі Сент-Джозеф шіркеуіне барады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parishioners not surprised to see Biden at usual Mass |author=Gibson, Ginger |newspaper=[[The News Journal]] |date=August 25, 2008 |page=A.12 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archive URL as the original url was not available; archivedate c. September 2008 --&gt;}}&lt;/ref&gt;.

===Сенаттың ерте қызметі===
[[Сурет:Joe Biden at Archmere Academy (cropped).jpg|thumb|left|Байден, Арммер академиясының студенті кезінде, 1950]]
[[Сурет:Joe Biden and Jimmy Carter.jpg|thumb|left|Байден Президент [[Джимми Картер]]мен бірге Сопақ кеңседе|221x221 нүкте]]
Сенатта алғашқы жылдарында Байден тұтынушыларды қорғау және экологиялық мәселелер бойынша заңнамаға назар аударды және үкімет тарапынан үлкен жауапкершілікті талап етті. [[1974 жыл]]дың ортасында бірінші курс студенті, сенатор Байден «[[Time]]» журналының «Болашақтың болашағы үшін 200 тұлға» деп аталалатын, отбасымен болған жағдайды сипаттап, Байден «өзін-өзі сенімді» және «күшті өршіл» деп сипаттады&lt;ref name=&quot;time-200-fut&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |title=200 Faces for the Future|magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date =July 15, 1974|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[1981 жыл]]ы [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенат Әділет комитетінің азшылық өкілі болды. [[1984 жыл]]ы ол қылмыстың жалпыға бірдей қылмыспен күрес туралы заңды табысты өткізу үшін демократиялық деңгейдегі менеджер болды; жаөтастары оны азаматтық бостандығынан айырылғандар туралы Заңның кейбір ең нашар ережелерін өзгерткені үшін мақтады және бұл оның сол кездегі ең маңызды заңнамалық жетістігі болды. Ол алғаш рет сол кездегі президенттікке үміткер болды, ол бір мезгілде демократтарды қорқытып, жігерлендіретін партиялық аудиторияларға сөз сөйлегені үшін ескертті.
[[Сурет:Biden-Church-Sadat.jpg|thumb|right|Сенатор Байден, сенатор Франк Черч және Мысыр Президенті [[Әнуар Садат]] Мысыр-Израиль бейбітшілігі туралы шартқа қол қойғаннан кейін, 1979|245x245 нүкте]]
Сыртқы саясатқа қатысты Сенатта алғашқы онжылдықта Байден қарулануды бақылау мәселелеріне назар аударды. [[АҚШ Конгрессі]]нің [[1979 жыл]]ы Совет жетекшісі [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] пен АҚШ президенті [[Джимми Картер]] қол қойған SALT II шартын ратификациялаудан бас тартқаны үшін ол Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Андрей Громыковамен кездесіп, Американың мүдделері мен алаңдаушылықтары туралы сөйлесті. Сенаттың Сыртқы байланыстар жөніндегі комитеттің қарсылығын шешу үшін бірқатар өзгерістер енгізілді. Рейган әкімшілігі Стратегиялық қорғаныс бастамасына кірісуге мүмкіндік беру үшін 1972 РҚҚ түсіндіруге келеді, Байденді шарттың талаптарын қатаң сәйкестікте орындау үшін бекітеді. 1986 жылы Рейган әкімшілігімен Оңтүстік Африкаға қарсы экономикалық санкциялар бойынша дауласты; ол [[апартеид]]тік саясатты жалғастырған Рейган әкімшілігінің қолдауына байланысты Сенатта АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцты тыңдау кезінде сынағаны ұшін көңіл аудартты.

=== 1988 президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden in 1987 at White House.png|thumb|left|Байден 1987 жыл]]
Байден [[1987 жыл]]ы [[9 маусым]]да Уилмингтон теміржол вокзалында өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялап, 1988 жылғы Демократиялық партиядан президенттікке кандидатурасын ұсынды. Ол [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Ф. Кеннедиден]] бері ең жас президент болуға тырысты&lt;ref name=&quot;nyt-1987-ann&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD91538F933A25755C0A961948260 |title= Biden Joins Campaign for the Presidency |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=June 10, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;. Науқан басталған кезде, оның біркелкі имиджі, сөйлеу қабілеті, бэйби-бумерлерге үндеуі, оның алдағы Роберт Борк Жоғарғы сотының кандидатурасы бойынша тыңдауларында Сенаттың Сот комитетінің төрағасы ретіндегі жоғары беделіне байланысты ықтимал күшті үміткер ретінде қарастырылды. Ол 1987 жылдың бірінші тоқсанында 1,7 млн, басқа кандидаттарға қарағанда көбірек жинады.

[[1987 жыл]]дың тамызына дейін, Байденнің қызметкерлері бәсекелестікке байланысты хабарламалр шатастырылды&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD6123AF932A0575BC0A961948260 |title= Biden, Once the Field's Hot Democrat, Is Being Overtaken by Cooler Rivals | author=Toner, Robin | newspaper=The New York Times | date=August 31, 1987}}&lt;/ref&gt;, Майкл Дукакис пен Дик Гепардты қосқанда барлық кандидаттарға қарағанда көбірек қаражат жинағанымен&lt;ref name=&quot;cook&quot;&gt;{{cite book | last=Cook | first=Rhodes | chapter=The Nominating Process | title=The Elections of 1988 | editor=Nelson, Michael (ed.) | publisher=[[Congressional Quarterly]] | year=1989 | isbn=0-87187-494-6}} p. 46.&lt;/ref&gt;, Дукакистен артта қалып қойғанымен&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE1DD1531F931A2575AC0A961948260 |title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad | author=Dowd, Maureen | newspaper=The New York Times | date=September 12, 1987 |authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, Айова штатындағы сауалнамалардың нәтижесінде. [[1987 жыл]]дың қыркүйек айында Британдық Лейбористік партияның жетекшісі Нейл Кинноктың сөзін [[плагиат]]тағыны үшін айыпталған кезде ол науқанға кірісті. Киннок мырзаның сөзі мынадай:

{{quotation|—«Неліктен мен мыңдаған Киннок ұрпақтарынан университетке түсуге мүмкіндігім бар?» [Содан кейін оның аудиторияға әйеліне нұсқайды] Неліктен Гленис өз отбасындағы мыңдаған ұрпақтан алғашқы әйел университетке түсе алады? Бұл біздің алдымыздағылардың қалың болғаны ма еді?|}}

Байденнің сөйлеген сөздері:

{{quotation|—«Мен осында келе жатқанда ойлана бастадым, неге Джо Байден өз отбасында алғаш рет университетке барады? [Содан кейін аудиторияға әйелін көрсете отырып] Неліктен менің әйелім оның отбасында алғаш рет колледжге бару керек, себебі біздің ата-аналарымыз жарқырап тұрған жоқ па? ... Мен Байденді мыңдаған ұрпақтың колледж бен магистр дәрежесін алу үшін жасағаным үшін бе? Қалғандарынан әлдеқайда ақылды болғаным ба?»|}}

Байден шын мәнінде Киннокты бұрынғы жағдайларды қалыптасуының қайнар көзі ретінде келтірді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/doc/139229851.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic | title=Plagiarism Suggestion Angers Biden's Aides | first=Eleanor | last=Randolph | newspaper=The Washington Post | date=September 13, 1987 | page=A6}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Бірақ, [[23 тамыз]]да Айова штатының жәрмеңкесіндегі демократиялық пікірталас туралы сөйлегенде, 26 тамызда Ұлттық білім беру қауымдастығына берген сұхбатында бастапқы қайнаркөзге сілтеме жасамады. Сонымен қатар, саяси баяндамалар бір-бірінен жиі кездесетін идеялар мен сөздер ұқсас болғанда&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot;&gt;{{cite news | newspaper=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/1987-09-16/news/mn-5412_1_biden-speech | title=Differing Versions Cited on Source of Passages: Biden Facing New Flap Over Speeches | date= September 16, 1987 | first=James | last=Risen | authorlink=James Risen | first2=Robert | last2=Shogan}}&lt;/ref&gt;, Байден Киннок мырзаға сәйкестендіру үшін өз отбасының қыр-сырын ойлап тапқандықтан қолданғанын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | title=Biden Is Facing Growing Debate On His Speeches | first=Maureen | last=Dowd | newspaper=The New York Times | date=September 16, 1987 | authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, оны тереңірек зерттегені айтты. Байден одан бұрын осы жылы [[1967 жыл]]ы Роберт Ф. Кеннедидің (оның көмекшілері кінәсін мойындады) және Джон Ф. Кеннедидің 1961 жылғы, ал екі жыл бұрын [[1976 жыл]]ы Хьюберт Х. Хамфридің сөзін оқып шығарды.

Бірнеше күннен кейін Байденнің заң мектебіндегі плагиаттық оқиғасы көпшілік алдында жарыққа шықты. Сондай-ақ&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho |publisher=[[C-SPAN]] via YouTube |title=1988 Road to the White House with Sen. Biden |date=August 23, 2008 |accessdate=October 3, 2012}}&lt;/ref&gt;, бейнежазбада [[Нью-Гэмпшир]] тұрғынынан бұрынғы заң мектебінде оқып жүргені туралы сұраған кезде, ол өзінің сыныптың «жоғарғы жартысында», заң мектебінде толық стипендия бойынша оқығанын және ол колледжде үшінші дәрежелі диплом алғанын айтқан, олардың әрқайсысы нақты жазбаларында шындыққа жатпайды немесе асыра пайдаланылған.

Киннок пен мектеп ісінің ашылуы, басқа кандидаттарға қатысты басқа да жаңалықтар осы уақытқа дейін шектеулі болғанымен, қоғамның көпшілігі әлі де науқанға аса назар аудармаған болатын; Байденді «[[The Washington Post]]» газетінің жазушысы Пол Тейлордың осы жылдың үрдісі деп сипаттады&lt;ref&gt;{{cite book | last=Pomper | first=Gerald M. | chapter=The Presidential Nominations | title=The Election of 1988 | publisher=Chatham House Publishers|year=1989 | isbn=0-934540-77-2}} p. 37.&lt;/ref&gt;. Осы дағдарысты бастан кешіруге көмектесу үшін оған күшті демографиялық немесе саяси қолдау тобы болмады. Ол [[1987 жыл]]ғы [[23 қыркүйек]]те сайлау жарыстарынан шығып, өзінің кандидатурасын оның өткен қателіктерінің «көлеңкесін асырып жібергеннен» қабыл алынбағандықтан алып тастадым деп жариялады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE0DF173AF937A1575AC0A961948260 | title= Biden Withdraws Bid for President in Wake of Furor |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 24, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;.

Байден жарыстан шығып кеткеннен кейін, Дукакис кампаниясы жасырын Байден-Киннокты салыстыру туралы бейнежазбаны жасап, оны жаңалықтарға таратқан. Кейінірек [[1987 жыл]]ы Делавэр Жоғарғы Сотының кәсіби жауапкершілік жөніндегі кеңесі Байденге заң мектебін оның плагиатын заңгер ретінде тағайындады деп айыптап, Байден «ешқандай ережелерді бұзбады» деп айыптады&lt;ref name=&quot;nyt-cleared&quot;&gt;{{cite news | title=Professional Board Clears Biden In Two Allegations of Plagiarism | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260 | agency=Associated Press | newspaper=The New York Times | date=May 29, 1989}}&lt;/ref&gt;.

[[1988 жыл]]дың ақпанында, мойын ауырсынуының біршама уақыт зардап шеккеннен кейін, Байденді Уолтер Рид армиясының Медицина орталығы ұзақмерзімді емдеуге алып&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5D91E38F930A15751C0A96E948260
|title= The Doctor's World; Subtle Clues Are Often The Only Warnings Of Perilous Aneurysms |author=Altman, Lawrence, M.D. |newspaper=The New York Times|date=February 23, 1998| accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | title=Many Holes in Disclosure of Nominees' Health |author=Altman, Lawrence, M.D. | newspaper=The New York Times|date=October 19, 2008|accessdate=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;, ағып жатқан бас сүйек аневризмін түзету үшін өмірін сақтау операциясы жасалды; жағдай күрделі болғандықтан, діни қызметкер ауруханада соңғы салттарын басқарған. Сауығу кезінде, ол күрделі асқынған өкпе эмболиясына ұшырады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/22/AR2008102203657.html | title=Campaign Curriculum | author=Copeland, Libby | newspaper=The Washington Post | date=October 23, 2008 | accessdate=October 25, 2008 | authorlink=Libby Copeland}}&lt;/ref&gt;. [[1988 жыл]]ы мамыр айында симптомдар тудырмау үшін, сонымен қатар жарылу қаупін тудырған екінші аневризмді қалпына келтіру бойынша тағы бір операция жасалды&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940de5d81739f937a35756c0a96e948260 |title=Biden Resting After Surgery For Second Brain Aneurysm | agency=[[Associated Press]] | newspaper=The New York Times | date=May 4, 1988}}&lt;/ref&gt;. Байденді ауруханаға жатқызу және қалпына келтіру кезінде АҚШ Сенатында жеті ай бойы өз міндеттерін орындады. Байденде сол уақыттан бері аневризмі қайталанбаған немесе әсер етпеген. Байденнің отбасы ерте аяқтаған президенттік науқанның [[1988 жыл]]ы басында алғашқы партиялардың арасында үгіт жүргізгеніне қарамастан&lt;ref name=&quot;ap-aug22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |title=Biden speaks – and speaks – his own mind |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Las Vegas Sun]] |date=August 22, 2008 |accessdate=September 7, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828123915/http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |archivedate=August 28, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, медициналық көмекке жүгінбеуі мүмкін және жағдайдың нашар болуы мүмкін деп ойлады.

=== Сот комитеті ===
[[Сурет:Joe Biden, official photo.jpg|thumb|Джо Байден, АҚШ Сенатының фотоы|233x233 нүкте]]
Байден [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенаты Сот комитетінің ұзақ уақыт бойы мүшесі болды. Оған 1987 жылдан 1995 жылға дейін төрағалық еткен, ол [[1981 жыл]]дан [[1987 жыл]]ға дейін, [[1995 жыл]]дан [[1997 жыл]]ға дейін жоғар лауазымды азшылықтар мүшесі ретінде қызмет атқарды.
[[Сурет:Joe Biden (25091490728).jpg|нобай|солға|Джо Байден [[2017 жыл]]ғы [[9 желтоқсан]]да.]]
Төраға болған кезде Байден АҚШ тарихындағы ең шағымданатын АҚШ Жоғарғы сотына [[1987 жыл]]ы Роберт Борктің және [[1991 жыл]]ы Кларенс Томастың үміткерлігі туралы тыңдауларға төрағалық етті. Борк тыңдауларында, ол Борктің қарсыласын тағайындағаннан кейін көп ұзамай бекітіп, өткен жылы болжам жасаған үміткер Борктың сұхбаттарын және тыңдауларын тыңдамайтындығы туралы ойлаған консерваторларды күлкіге қалдырды. Соңында, консерваторлар [[1988 жыл]]ы өткізілген президенттік науқан тыңдаулардың ортасында, сот ісін әділ жүргізуін және жақсы юморын және батылдығы үшін марапаттады. Басқа Борктің қарсыластары жасаған кейбір ақылға қонымды дәлелдерінен бас тартқан Байден&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4DF153BF93BA35753C1A961948260 | title= Washington Talk: The Bork Hearings; For Biden: Epoch of Belief, Epoch of Incredulity | author=Greenhouse, Linda | newspaper=The New York Times | date=October 8, 1987 | authorlink= Linda Greenhouse}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Конституциясы мәтінінде анық айтылғандардан басқа, еркіндік пен құпиялылықты қамтамасыз ететін құқықтар туралы пікірталасқа негізделді және Борктің күшті түпнұсқалығы идеологиялық тұрғыдан сыйыспайтын осы көзқарасын айтты. Борктің кандидатурасы Комитетте 9-5 дауыспен қабылданбады, содан кейін толық Сенатта 58-42 маржа бойынша қабылданбады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|title=Senate's Roll-Call On the Bork Vote|date=October 24, 1987 |newspaper=The New York Times |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;.

Томастың тыңдауларында Байденнің конституциялық мәселелер бойынша сұрақтары жиі ұзаққа созылды және кейбіреулері Томасқа сұрақ қойды. Жоғары деңгейдегі тыңдаулардың көрермендері Байден стиліне жиі сөз келтірді. Томас кейінірек сенатордың бұрынғы жеке кепілдемелеріне қарамастан&lt;ref name=&quot;thomas-vi&quot;&gt;{{cite news | title = Clarence Thomas: A Silent Justice Speaks Out: Part VI: Becoming a Judge – and perhaps a Justice| author = Greenburg, Jan Crawford| publisher = [[ABC News]]| date = September 30, 2007| url = http://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4| accessdate =October 18, 2008 }}&lt;/ref&gt;, Байденнің сұрақтары «бұршақ ойынына» ұқсас болды деп айтты. Байден ұсыныссыз үміткердің комиссиясынан шығып, қарсы болды. [[1987 жыл]]ы өзінің президенттік науқаны кезінде өзінің нашар тәжірибесіне байланысты Байден жеке істерін тыңдауға жібергісі келмеді. Анита Хиллдің жыныстық қудалауға қатысты айыптауын Байден алдымен комитетпен бөлісті, алайда қоғаммен емес, өйткені ол әлі куәгерлік етуге дайын болмады. Ол куәлік жасаған соң&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | title=Biden and Anita Hill, Revisited | author=Phillips, Kate | newspaper=The New York Times | date=August 23, 2008 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден басқа куәгерлерге оның атынан тағы да дәлелдемелер беруге рұқсат бермеді, мысалы, Анжела Райт (осындай айып таққан) және зорлық-зомбылық туралы сарапшылардың айғақтары. Байден Томастың жеке өміріне қол сұқпаушылық пен тыңдаудың әділдігін сақтауға тырысып жатқанын айтты. Сенатта кандидатураны 52-48 дауыспен мақұлдады, Байден қайтадан қарсы болды. Сол кезде және одан кейін либералдық заң топтары мен әйелдер топтары тарапынан Байден тыңдауларға кедергі келтірген және Хиллді қолдау үшін жеткіліксіз болғаны үшін сынға ұшырады. Байден кейіннен Әділет комитетінде қызмет етуге әйелдерді іздестірді және комиссияның заңнамалық күн тәртібіндегі әйел мәселелерін атап өтті.
[[Сурет:Biden at economic forum 2003 crop.jpg|thumb|left|2003 жылы Иорданияда [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]дағы Джо Байден|222x222 нүкте]]

Байден көптеген федералдық қылмыстық заңдарды әзірлеуге қатысқан. Ол [[1994 жыл]]ы онжылдық батуы басталғаннан кейін жаңартылмаған, [[2004 жыл]]ы аяқталған «Қару-жарақпен күресу туралы федералдық ассамблеяны» қамтитын Бидденнің қылмыстық заңы деп аталатын «Қылмыспен күресу және құқық қорғау» атты заңға жетекшілік етті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ft.com/cms/s/0/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a.html#axzz2JYR1txDj | title=Biden faces key role in second term | author=Fifield, Anna | newspaper=[[Financial Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, ол әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шараларды қамтитын айтарлықтай зорлық-зомбылық актісін (VAWA) жасауға қатысты. [[2000 жыл]]ы Жоғарғы сот Америка Құрама Штаттарына Моррисонға үкім шығарып&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |title=Biden: Men who don't stop violence against women are &quot;cowards&quot; |author=Finley, Bruce |newspaper=The Denver Post |date=September 19, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013133013/http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, [[гендер]]лік сипаттағы зорлық-зомбылық құрбандарын федералды азаматтық қорғау құралдарын құруға мүмкіндік беретін бөлім Конгрестің құзырынан асып түсті, сондықтан конституциялық емес деп танылды. Конгресс [[2000 жыл|2000]] және [[2005 жыл]]дары ВВАА-ны қайтадан бекітті&lt;ref&gt;{{cite web|title=''United States v. Morrison'', 529 U.S. 598 (2000)|url=https://www.law.cornell.edu/supct/html/99-5.ZS.html|publisher=[[Cornell University]]|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bash|first=Dana|url=http://edition.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/10/11/congress.terror/index.html|title=Senate votes to allow compensation for terror victims, re-authorizes Violence Against Women Act|publisher=CNN|date=October 11, 2000|accessdate=August 24, 2008}} See also: {{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,179001,00.html|title=Deal Reached on Violence Against Women Act|publisher=Fox News|date=December 16, 2005|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;: «Мен әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты Сенатта 35 жылдық мерзім ішінде жасаған ең бір маңызды заңнаманы қолданамын деп есептеймін» деп айтты&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | title=Domestic Violence | publisher=[[United States Senate|Biden senate website]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archivedate=August 22, 2008|accessdate=September 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. 2004 және [[2005 жыл]]дары Байден америкалық технологиялық компанияларды Техастағы [[Остин]]де&lt;ref&gt;{{cite web|title=Making connections to end Domestic Violence|url=http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|accessdate=August 23, 2008|publisher=[[Microsoft]]|author=Cates, Sheryl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430104855/http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|archivedate=April 30, 2008|date=May 5, 2004}}&lt;/ref&gt;, «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы ұлттық желі» мәселелерін диагностикалауға шақырды және өз қызметтерін жетілдіру үшін табысты күш салу үшін оған құрал-жабдық пен тәжірибемен бөлісуді тапсырды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndvh.org/tenth/history.html |title=History |publisher=[[National Domestic Violence Hotline]] |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705193830/http://www.ndvh.org/tenth/history.html |archivedate=July 5, 2007 }}&lt;/ref&gt;.

[[1990 жыл]]дары Уайтуотер дау-дамайы және Левинский дау-дамайлары барысында тәуелсіз кеңесші Кеннет Старрдың іс-әрекеттерін қатысты сынға алды және басқа Тәуелсіз Өкілге бірдей өкілеттіктер берілгенге дейін «бұл суық күн азапта болады» деді. Байден президент Клинтонның импичментінде екі айыпта да ақтауға дауыс берді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | title=How the senators voted on impeachment | publisher=CNN | date=February 12, 1999}}&lt;/ref&gt;.

Халықаралық есірткіге бақылау жасау жиналыстар төрағасы ретінде, Байден ұлттық есірткіні бақылау саясатына жетекшілік етті. [[2003 жыл]]дың сәуір айында ол қақтығысты азайту америкалықтардың «Экстрады» туралы заңға қарсы әрекет етуді ұсынды. Ол Флунитразепам сияқты «есірткіге тәуелді дәрілер» және Экстази және Кетамин сияқты препараттардың таралуын тоқтату үшін жұмысын жалғастырды. [[2004 жыл]]ы ол көптеген бейсболшылар қолданатын Androstenedione сияқты [[стероидтар]]ды препарат ретінде заңдастыратын заң жобасын қабылдауға тырысты.

Байденнің «Балалар 2000» заңнамасы компьютерлік орталықтарды, мұғалімдерді, Интернетке кіруді және жастарға, әсіресе, табысы аз және қиын жағдайға ұшыраған жастарды техникалық оқытуды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік / жеке серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp;|title=Kids 2000 Program|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223064751/http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp; |archivedate=December 23, 2007|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Сыртқы байланыстар жөніндегі комитет ===
[[Сурет:The SEIU family listens to Sen. Joe Biden.jpg|thumb|Джо Байден 2007 жылғы қаңтарда Қызметшілердің Халықаралық Одағымен сөйлесті|288x288 нүкте]]
Байден АҚШ-тың Сенаты халықаралық қатынастар жөніндегі комитетінің ұзақмерзімді мүшесі болды. [[1997 жыл]]ы ол азшылықтардың мүшесі болды және [[2001 жыл]]дың маусым айында және [[2001 жыл]]дың маусымынан бастап [[2003 жыл]]ға дейін Комитетке төрағалық етті&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force | author=Gordon, Michael R. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Michael R. Gordon}}&lt;/ref&gt;. Демократтар [[2006 жыл]]ғы сайлаулардан кейін Сенат бақылауына ие болғанда, Байден [[2007 жыл]]ы тағы да Комитеттегі жоғарғы орнын алды. Тұтастай алғанда сыртқы саясатта либералдық интернационалист болды. Ол Ричард Лугар мен Джесси Гельмс сияқты маңызды Республикалық Сенаттың өкілдерімен тиімді жұмыс істеді, кейде өз партиясының элементтеріне қарсы шықты. Байден НАТО-ның байқаушылар тобының тең төрағасы болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nato.int/docu/review/1997/9705-05.htm | title=Transatlantic relations: Stormy weather on the way to enlargement? | author=Sloan, Stanley | publisher=NATO Review|date=October 1997| accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Осы уақытта ішінара тізімде 60-қа жуық елдерді қамтитын және халықаралық ұйымдардан 150-ге жуық басшылармен кездесу жасалды. Байден комитеттің төрағасы ретінде жиі тыңдады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | title=Meetings with Foreign Leaders? Biden's Been There, Done That | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=September 23, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ үш мәрте Еуропалық істер жөніндегі кіші комиссияны басқарды.
[[Сурет:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|thumb|right|Сенатор Байден 1997 жылы Президент Клинтон мен басқа да ресми тұлғалармен бірге Боснияға барғанда|257x257 нүкте]]
[[Сурет:Joe Biden - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2003.jpg|thumb|left|Джо Байден 2003 жылы|278x278 нүкте]]
Байден [[1991 жыл]]ы [[Хорватия]]ның тәуелсіздік соғысы кезінде [[Сербтер|сербиялық]] теріс іс-қимылдар туралы естігеннен кейін Югославтық соғысқа қызығушылық танытты. Босниялық соғыс басталғаннан кейін Байден қарулануға қарсы эмбаргоны алып тастауға бағытталған «көтерілу және ереуіл» саясатын бірінші болып атады. [[Босниялықтар|Босния мұсылмандары]] мен НАТО-ның әуе шабуылына қолдау көрсетіп, [[Әскери қылмыскерлер|соғыс қылмыстарын зерттеді]]. Джордж Х. У. Буш әкімшілігі мен Клинтон әкімшілігі де, Балқан шиеленісуінен қорқып, бұл саясатты жүзеге асырудан бас тартты&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | title=Biden Played Less Than Key Role in Bosnia Legislation | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=October 7, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;. [[1993 жыл]]дың сәуір айында Байден Балканда бір апта өткізді және серб жетекшісі Слободан Милошевичпен үш сағаттық шұғыл кездесу өткізді. Байден Милошевичке: «Менің ойымша, сіз соғыс қылмыскерісіз және сіз осындай адамдай сынақтан өтуіңіз керек», - деді. Байден [[1992 жыл]]ы Буш әкімшілігі Босния мұсылмандарын қаруландыруға мәжбүрлеу туралы түзету енгізді, бірақ кейіннен 1994 жылы Боб Доул мен Джо Либерманның демеушілігімен күшейту шарасына қол қоюдан бұрын Клинтон әкімшілігінің қолайлығына бірнеше рет жұмсалды. Келіссөз НАТО-ның бейбітшілікті сақтау жөніндегі табысты жұмысына себеп болды. Байден 1990 жылдардың ортасында Балқандағы саясатқа әсер етіп, сыртқы саясатқа қатысты өзінің «қоғамдық өмірдегі мақтанышы» деп атады. [[1999 жыл]]ы Косоводағы соғыс кезінде Байден Сербия мен Черногорияға қарсы НАТО-ның бомбалау науқанын қолдады және президент Клинтонға барлық күштерді&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;/&gt;, соның ішінде жердегі әскерлерді қолдануға шақырған Маккейн-Байден қарарына, Косоводағы досы Джон МакКейнмен бірге, демеушілік көрсетті. Сербияның [[Косово]]дағы әрекеттеріне қатысты Милошевичкке қарсы тұруға шақырды&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | title=Biden, McCain Have a Friendship – and More – in Common | author=Holmes, Elizabeth | newspaper=The Wall Street Journal | date=August 25, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. 1998 жылы Конгрестің Төртінші рейтингі Байденге бірнеше сыртқы саяси мәселелерде, соның ішінде НАТО-ның кеңеюі және сыртқы істер агенттіктерінің қызметін жетілдіру үшін заң жобаларын сәтті өтуі және шетелдегі діни қудалауды жазалау үшін жетекші рөл атқарғаны үшін «Айырмашылықты жасаған он екі адам» деп аталды.

[[Сурет:Bidenpetraeus.jpg|thumb|left|Байден 2007 жылы Сенатта өткен Ирак сыртқы істері жөніндегі комитетте сөз сөйлейді|248x248 нүкте]]

Байден [[1991 жыл]]ы Парсы шығанағындағы соғысқа рұқсат бермеуге дауыс берді; ол АҚШ қарсы антитеррорлық коалициядағы барлық жүктемені көтеретінін айтты&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2008/aug/24/nation/na-foreignpol24 | title=Joe Biden respected – if not always popular – for foreign policy record |author1=Richter, Paul  |author2=Levey, Noam N. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден [[Ауғанстан|Ауғанстандағы]] [[2001 жыл]]ғы соғыстың күшті жақтаушысы болды. «Қандай қажет болса, біз мұны істеуіміз керек». Иракқа қатысты Байден [[2002 жыл]]ы [[Саддам Хусейн]]ді ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіргенін және бұл қауіпті &quot;жоюдан&quot; басқа ешқандай мүмкіндік жоқ екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE3DD1738F930A25752C0A967958260 | title=Congress Acts to Authorize War in Gulf | author=Clymer, Adam | newspaper=The New York Times | date=January 13, 1991 | authorlink=Adam Clymer}}&lt;/ref&gt;. [[2002 жыл]]дың қазан айында Байден Иракқа басып кіруін мақұлдай отырып, Иракқа қарсы әскери күштерді пайдалануға рұқсат беруді қолдап дауыс берді. Көп ұзамай ол соғысты сынға алып&lt;ref name=&quot;MTP04292007&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/18381961/page/2 | title=MTP Transcript for April 29, 2007 | author=[[Tim Russert]] | publisher=[[MSNBC]] | date=April 29, 2007  |page=2}}&lt;/ref&gt;, өз дауысы мен өз рөлін «қателік» деп қарастырса, ал АҚШ-тың кетуін талап етпеді. Ол оккупацияға бөлінетін қаржыны қолдады, бірақ бірнеше рет соғысты интернационалдандыру керек деп, көбірек жауынгерлер қажет екенін және Буш әкімшілігі қақтығыстың құны мен ұзақтығы туралы «америкалықтармен деңгейге жетуі» керек екенін айтты.

[[2006 жыл]]дың аяғында Байденнің көзқарасы өзгерді және [[2007 жыл]]ы әскер қатарына көбейтуге қарсы болды, ол генерал Дэвид Петрэустың «өлі болды, қатты қателесті», деп санайды. Байден [[Ирак]]тың үш [[Этнос|этникалық]] мемлекеттің бос [[Федерализм|федерациясына]] бөлінуін жақтады&lt;ref name=&quot;Divided&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | title=Divided They Stand, but on Graves | author=Thom Shanker | newspaper=The New York Times | date=August 19, 2007}}&lt;/ref&gt;. [[2006 жыл]]дың қарашасында Байден мен Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің президенті Лесли Хелб Ирактағы сектанттық зорлық-зомбылықты жоюдың кешенді стратегиясын жариялады. Осы тәсілді жалғастырудан немесе жоспардан бас тартудың орнына, жоспардың «үшінші жолы» деп атады: Иракты федерациялай отырып&lt;ref name=&quot;LAT20071001&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2007/oct/01/world/fg-iraq1 |author1=Ned Parker |author2=Raheem Salman | title=U.S. vote unites Iraqis in anger | newspaper=Los Angeles Times | date=October 1, 2007}}&lt;/ref&gt;, өз аймақтарында [[күрдтер]]дің, [[шииттер]]дің және [[сунниттер]]дің «тыныс бөлмесін» беру. [[2007 жыл]]дың қыркүйегінде Сенат мұндай шешім қабылдауға міндетті болатын шешім қабылдады. Дегенмен, идея қолдауға ие болмады, саяси бөлу болмады және соқтығыс болған жоқ. Ирактың саяси басшылығы бұл шешімді елді бөлу ретінде қабылдады және АҚШ-тың Багдадтағы елшісі өзін босату туралы өтініш берді.

[[2004 жыл]]дың наурызында Байден [[Ливия]]дағы демократия белсенділер мен [[Триполи]]дегі [[Муаммар Каддафи]]мен кездесуден кейін саяси тұтқын Фатхи Елажмимиді қысқа мерзімде босатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/12/27/international/africa/27libya.html | title=For a Critic, Libya's Nascent Openness Doesn't Apply | author=Smith, Craig S. | newspaper=The New York Times | date=December 27, 2004 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Craig S. Smith}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/15/AR2006111501576_pf.html | title=Support Builds for Libyan Dissident | author=Boustany, Nora | newspaper=The Washington Post | date=November 16, 2006 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың мамыр айында Байден президент [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буштың]] [[Израиль]]дің Кнессетінде сөйлеген сөзін сынға алды. Онда Буш кейбір демократтар Батыс елдерінің басшылары Гитлерді екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін қолданғаны сияқты әрекет жасады деп айтты. Байден былай дейді: «Бұл бос сөз, бұл жалған, бұл шектен шыққандық. АҚШ-тың президенті үшін шет елге барып, Кнессетке отырып және осындай күлкілі мәлімдеме жасау». Байден кейін бұл сөзді қолданғаны үшін кешірім сұрады. Байден бұдан былай мәлімдеді: «Бұл әкімшілік қашаннан бері егер сіз отырсаңыз, сөздік қорыңыздан «жоқ» деген сөзді алып тастау керек деп ойлайды?»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/05/15/bush.dems/index.html | title=Dems fire back at Bush on 'appeasement' statement | author=Henry, Ed | publisher=CNN | date=May 16, 2008 | accessdate=September 2, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Делавэр мәселесі ===
Байден өзінің Делавэр сайлау округіне таныс болған, ол күнделікті пойыздың арқасында ол жерге қатынап, жалпы қажеттіліктерге баруға тырысты. Байден «Амтракты» қаржыландыруға және теміржол қауіпсіздігін күшейтуді жақтады; ол Амтрактың экипаждары үшін жыл сайын барбекюлер мен Рождество кешін өткізді, олар кейде түнде соңғы пойызды бірнеше минут ұстап тұратын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | title='Amtrak Joe' Biden Gets His Own Train Station | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=March 16, 2011 | accessdate=March 16, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319050955/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | archivedate=March 19, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/19/vice-president-biden-gets_n_837999.html |title=Vice President Biden Gets Wilmington Amtrak Station Named For Him |publisher=The Huffington Post |date=March 19, 2011 |accessdate=July 27, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Нәтижесінде ол Амтрак Джо атанды (және 2011 жылы Амтрак Уилмингтон станциясы Джозеф Р.Байден атындағы теміржол станциясы деп аталды, онда ол 7000-нан астам рет сапар шеккен). Ол Довер әуе күштері базасы және жаңа Castle Air Ұлттық гвардия базаcын қоса алғанда, Делавэр әскери қондырғыларын үшін жақтаушысы болды.
[[Сурет:BidenDoverAFB1997.jpg|thumb|right|Байден 1997 жылы Делавэр Довер әуе күштері базасында жаңа нысанның келуінің алдында|262x262 нүкте]]
1975 жылы Байден либералды православиядан бас тартып, ол десегрегациялық автобустарды шектеу туралы заңнамалық әрекет жасаған болатын. Бұл ретте ол автобустың «ақыл-ойдың түбегейлі ережесін бұзған» деген сәтсіздік идеясы болғанын және оның қарсылығы басқа либералдарға ұнамды болуын жеңілдететінін айтты. Үш жыл өткеннен кейін Уилмингтонның федеральды межеленген аймақаралық автобустық жоспары үлкен шиеленіс туғызды және ымыралы шешімдерді заңдастыруға тырысқанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/us/politics/18biden.html | title=Biden's Record on Race Is Scuffed by 3 Episodes | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 17, 2008 | accessdate=November 2, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден біраз уақыт бойы қара және ақ сайлаушылардан айырылды.

[[1991 жыл]]дан бастап [[2008 жыл]]ға дейін, Байден, Делавэрдегі жалғыз заң мектеп ретінде Виджер университеті Заңның мектебінде адъюнкт-профессор, конституциялық құқық бойынша семинар оқытып, қызмет атқарды&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | title=Faculty: Joseph R. Biden, Jr. | publisher=[[Widener University School of Law]] | accessdate=September 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | archivedate=October 6, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, жиі қабылдану үшін күту тізімі бар. Байден әдетте курстың басқа бір профессорымен бірігіп, курстық минуттың кем дегенде жартысын қабылдап, кейде шетелдерден арнайы ұшып келіп, сабақтарын өткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Purchla, Matt |publisher=[[Metro International|''Metro'' Philadelphia]] |date=August 26, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |archivedate=October 4, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |dead-url=yes |archive-date=September 19, 2008 |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Carey, Kathleen E. |publisher=[[Delaware County Daily and Sunday Times]] |date=August 27, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;.

[[2000 жыл]]дан бері Байден банкроттық туралы заңнаманың демеушісі болды, бұны Делавэртің ең ірі компанияларының бірі MBNA және басқа да несиелік карталар эмитенттері талап етті. Байден заң жобасына өзгертулер енгізіп, және үй иелерін банкрот деп жариялауға түзету үшін күрес жүргізді, бұл банкроттықты қолданғанда айыппұлдарды төлеуден жалтаруға тыйым салынады; Жалпы Биллға [[2000 жыл]]ы [[Билл Клинтон]] вето қойды, бірақ кейін [[2005 жыл]]ы Байден қолдай отырып, банкроттықты болдырмау және тұтынушыларды қорғау туралы заңға қол қойылды.

Сассекс штатының төменгі ауданы - елдің ең ірі тауық өндіретін аймағы, ал Бэйден бұл тауықтарды импорттауды тоқтатқан кезде Ресеймен сауда келісімдерін жасасты.

[[2007 жыл]]ы, Байден және Конгрестің ерекшеліктері арқылы өз сайлаушылары үшін сұраған жобалардың $ 67 млн құны жинақталған.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/leading-the-news/clinton-tops-2008-rivals-gets-530m-in-earmarks-2007-11-09.htm|title=Clinton tops 2008 rivals, gets $530M in earmarks |date=November 9, 2007|accessdate=August 24, 2008|newspaper=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|author=Bolton, Alexander}}&lt;/ref&gt;

=== Беделі ===
[[1972 жыл]]ы алғашқы сайланғаннан кейін, Байден 6 қосымша мерзімге, 1978, 1984, 1990, 1996, 2002 және 2008 жылдардағы сайлауларға қайта сайланып, әдетте 60 пайызға жуық дауыс жинады. Ол қатты қарсылыққа тап болмады; одан кейін губернатор Пит ду Понт 1984 жылы оған қарсы шықпауға шешті. Байден республикалық әріптесі Уильям В. Роттың екі жылдық еңбек өтіліне байланысты 28 жасында кіші жас сенатор ретінде өтті. Ротт кейін қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. [[2000 жыл]]ы Том Карпердың кезінде Байден Делавэрдың аға сенаторы болды. Осыдан кейін 2018 жылы тоқтағанан соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/23/biden.democrat.vp.candidate/ | title= Obama introduces Biden as running mate | publisher=CNN | date=August 23, 2008 | accessdate=September 18, 2008}}&lt;/ref&gt;, АҚШ-та 18 мерзім ең ұзақ қызмет еткен сенатор&lt;ref name=&quot;26 Aug 2018&quot;&gt;{{cite web |title=Longest Serving Senators|url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm |website=United States Senate |publisher=United States Senate|accessdate=August 26, 2018}}&lt;/ref&gt;, Делавэр тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор және [[1999 жыл]]дың мамыр айында Байден 10000 дауыс жинаған ең жас сенатор болды&lt;ref name=&quot;state-10k&quot;&gt;{{cite web | url=http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm | title=Senator Joseph Biden (Democrat, Delaware) | publisher=[[U.S. State Department]] |date=March 2001 | accessdate=November 26, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080712124319/http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm |archivedate = July 12, 2008|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Joe Biden, official photo portrait 2.jpg|thumb|left|Байденнің ресми Сенат фотосы (2005)|344x344 нүкте]]

$ 59,000-нан $ 366,000-ға дейінгі таза табысы бар және сыртқы табысы немесе инвестициялық кірісі дерлік жоқ болғанда, Байден Сенаттың ең кедей мүшелерінің қатарына кірді. Байден Конгресстегі екінші кедей мүшесі ретінде тізімге алынғанда, мұнда мақтаныш жоқ екенін&lt;ref name=&quot;lat082408nw&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1538235711.html?dids=1538235711:1538235711&amp;FMT=ABS | format=fee required | title=Demographics part of calculation: Biden adds experience, yes, but he could also help with Catholics, blue-collar whites and women | author=Wallsten, Peter | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Boston Globe |title=A look at Biden's net worth |date=August 24, 2008 |accessdate=February 6, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725145844/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |archivedate=July 25, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | title=Biden Releases Tax Returns, in Part to Pressure Rivals | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 13, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;, бірақ оны ол жас болып сайланғанымен байланыстырды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | title=Biden tax returns revealed | author=Mooney, Alexander | publisher=CNN | date=September 12, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден сенаторлық мансабын ертерек іске асырды, ол әлсіз кедей мемлекеттік лауазымды тұлғаларды саясатта қолдау үшін қаржы жарналарын ұсынды және ол бірінші кезеңде науқандарды қаржыландыру реформаларын өткізді.

Сенатта болған жылдар ішінде Сенатта тыңдаулар барысында айтылған сұрақтары мен ескертулерімен, Байден ұзақ уақыт бойы танымал болғаны белгілі&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | title=Transcripts | work=[[The Situation Room with Wolf Blitzer|The Situation Room]] | publisher=CNN | date=January 12, 2006 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc-loq&quot;&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | title=A Biden Problem: Foot in Mouth | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=January 31, 2007 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Jake Tapper}}&lt;/ref&gt;. Жексенбілік таңертеңгілік ток-шоуда сөйлеген сөзінде ол күшті спикер және пікірсайысшы, жиі әрі тиімді қонақ болған. Ашық сөйлегенде, ол ерік-жігермен дайындалған ескертулерден ауытқумен белгілі. Саяси талдаушы Марк Халпериннің айтуынша, ол «қулық-сұмдықты, қорлауды және қоқан-лоқы айтудың тұрақты үрдісін» көрсетті. ''[[The New York Times]]'' жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2D81E39F93AA25750C0A96E958260 | title= Senate Struggles to Pay Attention to the Remapping of NATO | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=March 19, 1998 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time-pcs&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | title=Halperin on Biden: Pros and Cons | author=Halperin, Mark | magazine=Time  | date=August 23, 2008 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Mark Halperin}}&lt;/ref&gt;, Байденнің «әлсіз сүзгілері оны кез келген нәрсені жасыруға қабілетті етеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1208/Biden_enemy_of_the_prepared_remarks.html | title=Biden, enemy of the prepared remarks | author=Smith, Ben | publisher=[[Politico]] | date=December 2, 2008 | accessdate=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден де қарапайым емес. Журналист Джеймс Трауб «Байденнің жасандылығы мен оның жеке қабілеттеріне деген көзқарасы АҚШ Сенатының сирек кездесетін стандарттары бойынша айтарлықтай көрінеді» деп жазған.

Саяси жазушы Ховард Финман былай дейді: «Байден академик емес, ол ойшыл-теоретик емес, ол үлкен көше саясаткерлерінің бірі, ол Скрэнтон—автокөлік сатушылары, автосалондарда жұмыс істейтін адамдардан, автокөлікті сата білетін адамдардан. Ол үлкен ирландиялық сыйға ие. Саяси пікір қайраткері Дэвид С. Брордер Вашингтонға келген сәттен бері Байденді, 1988 жылы президенттікке үміткер болған кезде: «Ол нақты адамдарға жауап береді - бұл барлық уақытта дәйекті болды. Оның өзін және басқа саясаткерлермен қарым-қатынас жасау қабілеті әлдеқайда жақсарды». Журналист Джеймс Трауб: «Байден - өзі үшін қандай жомарт болса, басқаларға да сондай жомарт бола алатын, түбегейлі бақытты адам» деп жазды.

== 2008 жылғы президенттік сайлау ==
Байден 2008 жылы президенттікке Демократиялық партиясының кандидатурасына үміткер болды, ал кейіннен [[Барак Обама]]ның серіктесі ретінде президенттікке жүгірді.
=== Президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden Presidential Campaign Logo 08.svg|right|thumb|Байден 2008 жылғы науқан логотипі|271x271 нүкте]]
Байден [[1988 жыл]]дың сәтсіз аяқталған сайлау сәтінен бері президентке қайта оралу туралы ойлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article500363.ece|accessdate=August 24, 2008|newspaper=The Times |location=London |title=Kerry to opt for the senator who copied Kinnock|author=Baker, Gerard|date=October 29, 2004 }}&lt;/ref&gt;

Байден [[2007 жыл]]ы [[31 қаңтар]]да президенттікке кандидатурасын жариялады, бірнеше ай бұрын жүгіріп жүргенін талқылағанда, алдымен 7 қаңтарда Тим Уоллстың баспасөзде кездесуіне ресми мәлімдеме жасап&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html |title=Biden Stumbles at the Starting Gate|work=The Washington Post|accessdate=August 23, 2008|date=January 1, 2007|author=Balz, Dan|authorlink=Dan Balz}}&lt;/ref&gt;, ол «мен ең жақсы Байден болуым мүмкін» деп мәлімдеді. [[2006 жыл]]дың қаңтарында Делавэр газетінің шолушысы Гарри Ф. Смаль жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|title=The 'Best Biden' for President?|work=[[Salon.com|Salon]]|accessdate=August 23, 2008|author=Koppelman, Alex|date=January 8, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724011704/http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|archivedate=July 24, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Байден «Демократиялық партияның ақылға қонымды орталығы». Дегенмен, бұл Байденнің ұстанымы және науқанда ол «америкалықтарға олардың қауіпсіздігіне қауіп-қатерлерді тек лаңкестік қауіптен ғана емес,&lt;ref name=&quot;themal&quot;&gt;{{cite news | title=Biden says he's on track for 2008 run | author=Themal, Harry F. | work=[[The News Journal]] | date=January 23, 2006}}&lt;/ref&gt; сонымен бірге денсаулық сақтау, қылмыс пен энергияға тәуелділіктің болмауынан, әлемнің тұрақсыз бөліктерінде бас тартуды жоспарлап отыр» деп қорытындылайды.

Байден өз іс-қимылдары барысында Ирактағы соғысқа және оның саяси жетістікке жету үшін Байден-Гелб жоспарын жүзеге асыруға қолдау көрсетуге назар аударды. Ол Сенатта өзінің негізгі конгресс комитеттерінің басшысы және сыртқы саясат бойынша тәжірибесі туралы айтып берді. Қарама-қайшылыққа қарамастан, Байден тек президент лауазымына ғана назар аудара отырып,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|title=A Candidate For Secretary Of State|newspaper=[[The New York Observer]]|date=June 12, 2007|accessdate=August 23, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919053641/http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|archivedate=September 19, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Мемлекеттік хатшының ұстанымы туралы ұғымды қабылдамады. [[2007 жыл]]ы өткізілген науқан барысында Байден: «Мен өзімнің үлкен қарсыластарымның бар екенін білемін, сондықтан мен үлкен Мемлекеттік хатшы боламын. Джо мырзаның құқығы оң, Джо-ның құқығы», - деді. «Басқа кандидаттар» Джо дұрыс «деген пікірді Демократиялық пікірсайыстарда Байден үгіт тақырыбына және жарнамаға айналдырды. [[2007 жыл]]дың ортасында Байден өзін Обамамен салыстырғанда, сыртқы саясат саласындағы сараптамасын: «Менің ойымша&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&amp;dat=20071130&amp;id=ReMqAAAAIBAJ&amp;sjid=vkUEAAAAIBAJ&amp;pg=6332,4673219 |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|agency=[[Associated Press]]|title=Biden says he wouldn't be secretary of state|date = November 30, 2007 |page=12A}}&lt;/ref&gt;, ол дайын болуы мүмкін, бірақ қазір мен оған сенбеймін ... Төрағалық - кәсіптік оқу». Байден сондай-ақ, Обаманың сыртқы саяси идеяларының кейбірін көшіргенін айтты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |publisher=YouTube |title=Joe is Right |accessdate=August 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080702201709/https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |archivedate=July 2, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Байден, [[2007 жыл]]дың [[30 қазан]]ында [[Филадельфия]]дағы пікірсайыстарда республикалық фронтмен Руди Джулианидің айтуынша&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | title=After Cheney | author=Traub, James | magazine=[[The New York Times Magazine]] | date=November 24, 2009 | page=MM34 | authorlink=James Traub}}&lt;/ref&gt;, науқандағы бір өткір айтқанында: «Ол сөйлемде тек үш нәрсені атап өтеді: ол зат есім және етістік және 11 қыркүйек. «Жалпы алғанда, Байденнің пікірсайыс спектакльдері әзілдің тиімді қоспасы және өткір және таңқаларлық тәртіптелген пікірлер еді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&amp;page=1 | title=Transcript: The Democratic Debate | publisher=[[ABC News]] | date=August 19, 2007 | accessdate=September 24, 2008}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Sen. Joe Biden attends a Creston house party.jpg|thumb|left|Байден Крестондағы партия үйінде үгіт жүргізуде, [[Крэстон (Айова)|Крэстон Айова]], шілде 2007..|264x264 нүкте]]
Байден келіспеушіліктерді тудырған науқан кезінде ескертулер жасады. [[2007 жыл]]ғы қаңтардағы мәлімдемесінде ол демократиялық кандидаттар мен сенатор [[Барак Обама]]ның айтқан сөздері бұл адам туралы әңгіме кітабында,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.observer.com/node/36658|title=Biden Unbound: Lays Into Clinton, Obama, Edwards |author=Horowitz, Jason|work=[[The New York Observer]]|date=February 4, 2007}}&lt;/ref&gt;: «Менің айтып жүргенімде, сен алғашқы афроамерикалық екенің, айқын және жарқын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1690170_1690790,00.html | title=Top 10 Campaign Gaffes | author=Lim, Christine|author2=M.J. Stephey| work=Time  | accessdate=August 20, 2008 | date=December 9, 2007}}&lt;/ref&gt;, таза және жақсы көрінетін жігітті алдыңыз. Бұл түсініктеме өзінің науқанының басталған сәттен бастап оның қаржысын көтеру мүмкіндіктеріне айтарлықтай зиян тигізгенінен нұқсан келтірді; Кейінірек Time журналы [[2007 жыл]]ы Топ-10 науқанының Gaffes тізімінде екінші орынды иеленді. Байден 2006 жылы шілде айында үнділік америкалықтар арасында қолдау туралы: «Мен жақсы қарым-қатынаста болдым&lt;ref name=&quot;cbs070706&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/07/politics/main1785303.shtml|title=Biden's Comments Ruffle Feathers, Senator Forced To Explain His Remarks About Indian-Americans|date=July 7, 2006|accessdate=August 24, 2008|publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;, Делавэрде Үндістаннан шыққан үнді-америкалықтардың ең көп өсуі - сіз 7-Eleven немесе Dunkin 'Donuts-ге бармайсыз, егер сенде аз индектің екпіні болмаса, бұл әзілім емес. Кейін Байден бұл ескерту кемсітушілікке арналмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | first = John | last = Distaso | title = Indian-American activist defends Sen. Biden  | url = http://www.unionleader.com/article.aspx?headline=Indian-American+activist+defends+Sen.+Biden&amp;articleId=0108a2f4-0530-4860-b010-5b076007bff6 | publisher = [[New Hampshire Union Leader]]| date = July 10, 2006 | accessdate =February 1, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жалпы алғанда, Байден қаражат жинауда қиындық көріп, адамдарды митингке шақырды және Обама мен сенатор [[Хиллари Клинтон]]ның жоғары лауазымды кандидатураларына қарсы шабуыл жасай алмады; ол Демократиялық кандидаттардың ұлттық сауалнамаларында ешқашан бір саннан жоғары көтерілмеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |title=Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D) |work=[[National Journal]] |date=August 25, 2008 |accessdate=September 16, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |archivedate=September 6, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Бастапқы байқауда [[2008 жыл]]дың [[3 қаңтар]]ында Байден мемлекет делегациясының бір пайызынан аз жинаған [[Айова штаты]]ндағы бесінші орынды иеленді&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.iowacaucusresults.com/ | title=Iowa Democratic Party Caucus Results | publisher=[[Iowa Democratic Party]] | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден кеше кешкі жарыстардан шығып: «Бүгін кешке ештеңе қайғырмайды ... Мен ешқашан өкінбеймін» деді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | title=Biden, Dodd Withdraw From Race | author=Murray, Shailagh | work=The Washington Post | date=January 4, 2008 | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жетістіктің жетіспеушілігіне қарамастан, Байденнің саяси әлемдегі жетістігі оның [[2008 жыл]]ғы науқанының нәтижесінде [[Адам бойы|өсті]]. Атап айтқанда, ол Байден мен Обама арасындағы қарым-қатынасты өзгертті. Олар Сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінде бірлесе қызмет еткенімен, олар жақын емес еді, Байденмен Обаманың саяси тұрғыдан тез көтерілуіне кедергі келтірді және Обама Байденді гармонияландырып, қамқорлық ретінде қарастырды. [[2007 жыл]]ы бір-бірін танып-біліп, Обама Байденнің үгіт-насихаттау стилін бағалап, жұмысшы сыныптағы сайлаушыларға көңіл бөлді, ал Байден Обаманың «нақты келісім» екеніне сенімді болды.

=== Вице-президенттік үшін Демократиялық үміткер ===
[[Сурет:Biden Obama 3b.jpg|thumb|right|Джо Байден 2008 жылғы 23 тамызда Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы вице-президенттік мәлімдемеде сөйлеген сөзінде, президент [[Барак Обама]] тыңдады.|257x257 нүкте]]
Байден президенттік науқаннан кеткеннен кейін Обама Байденге Обаманың әкімшілігінде маңызды орын ұсынғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/06/23/biden-id-say-yes-to-being-vp/ |title=Biden: I'd say yes to being VP|publisher=CNN|accessdate=August 23, 2008|date=June 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден Обаманың бірінші вице-президенті үшін вице-президенттік лауазымына тағайындалудан бас тартқаны туралы өтінішінен бас тартқаны&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press |title=Obama's veep message to supporters |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html |work=The Washington Post |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}{{cite web|url=http://my.barackobama.com/page/community/post/samgrahamfelsen/gG5sB7 |title=Text message is out and it's official}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Obama-rm&quot;&gt;{{cite web|publisher=BarackObama.com|url=http://my.barackobama.com/page/s/welcomejoe|title=Welcome the Next Vice President|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, оның Сенаттағы мәртебесі мен дауысын жоғалтуды білдірді, бірақ кейіннен ол пікірін өзгертті. [[2008 жыл]]ы [[22 маусым]]да [[NBC]]-нің ''Meet the Press'' Байден билетте орын іздеп жүрмегенімен, ол ұсынған жағдайда вице-президенттің кандидатурасын қабылдайтындығын растады. Тамыздың басында Обама мен Байден вице-президенттік қатысты талқылау үшін жасырын түрде кездесті, екеуі оны жеке әңгімелесті. [[2008 жыл]]дың [[22 тамыз]]ында Барак Обама Байденді оның жақтасы деп жариялады. ''[[The New York Times]]'', сайлаудан кейінгі стратегия [[сыртқы саясат]]ты және [[Ұлттық Қауіпсіздік|ұлттық қауіпсіздік тәжірибесі]] бар адаммен билетті толтыруға ниет білдірді және билетке көмектесуге жол бермеуге немесе Обаманың «өзгерісіне» орай баса назар аударуды ұсынды. Басқа байқаушылар Байденді орта және көкшіл сайлаушыларға&lt;ref name=&quot;ny-lizza&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/10/20/081020fa_fact_lizza?currentPage=all | title=Biden's Brief | author=Lizza, Ryan |work=The New Yorker | date=October 20, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | authorlink=Ryan Lizza}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Республикалық кандидат Джон МакКейнге агрессивті түрде қарсы қоюға дайын екендігіне назар аударды&lt;ref&gt;{{cite news |first=Adam |last=Nagourney |authorlink=Adam Nagourney |author2=Jeff Zeleny |title=Obama Chooses Biden as Running Mate |url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html |work=The New York Times |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Обаманың ұсынысын қабылдай отырып, Байден 2016 жылы президенттікке қайта сайлану мүмкіндігін жоққа шығарған болатын (бірақ Байден кейінгі жылдардағы түсініктемелерінде осы көзқарасты тоқтатып тастағанымен, Байден өзінің саяси күштерін жоғалтқысы келмейтіндіктен&lt;ref&gt;{{cite news|first=E.J. |last=Dionne |title=Tramps Like Us: How Joe Biden will reassure working class voters and change the tenor of this week's convention |url=http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |work=[[The New Republic]] |date=August 25, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828210626/http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |archivedate=August 28, 2008 }}&lt;/ref&gt;, алға жылжып кете алмады)&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|title= VP Biden Keeping the Door Open for 2016?|author= Travers, Karen|date= June 25, 2009|work= [[Political Punch]]|publisher= [[ABC News]]|accessdate= October 14, 2010|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101017172435/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|archivedate= October 17, 2010|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2011/10/21/biden-in-2016/ | title=Biden in 2016? |publisher=CNN | date=October 21, 2011 | accessdate=October 29, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден [[27 тамыз]]да [[Колорадо]] штатындағы [[Денвер]]дегі Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында дауыс беру арқылы ресми түрде вице-президент лауазымына тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://newsblaze.com/usnews/politics/democrats-formally-nominate-barack-obama-for-u-s-presidency_60148/ | title=Democrats Formally Nominate Barack Obama for U.S. Presidency | first=Alan | last=Gray | publisher=[[NewsBlaze]] | date=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Вице-президенттікке кандидат ретінде сайланғаннан кейін, Байденге&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lifesitenews.com/ldn/2008/sep/08090212.html |title=Scranton Bishop Says He will Refuse Communion to Joseph Biden |publisher=Lifesitenews.com |date=September 2, 2008 |accessdate=September 10, 2008}}&lt;/ref&gt;, Уильмингтонның епископы Майкл Сальтареллидің Рим-католик епархиясы қарсылық білдірмегені үшін сынға ұшырады. Католик вице-президент болса да, болған Байденді католиктік мектептерде сөйлеуге рұқсат бермейтінін растады&lt;ref name=&quot;ce082808&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.catholicexchange.com/2008/08/28/113619/ | title=Biden's Bishop Will not Permit Him, Even if Elected VP, to Speak at Catholic Schools | author=Westen, John-Henry | publisher=[[Catholic Exchange]] | date=August 28, 2008 | accessdate=October 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден аборт құқықтарын қолдағаны үшін Пенсильванияның Скрэнтон қаласындағы епископы Киелі қауымдастыққа қабылдауға тыйым салынды; алайда Байден жергілікті Делавар шіркеуінде баруын жалғастырды. Скрэнтондегі демократиялық науқандар мен либералдық католиктік топтар арасында мемлекеттік католиктік сайлаушылардың бәсекелестігінің жарқырауына айналды&lt;ref&gt;{{cite news |first=David |last=Kirkpatrick |title=Abortion Issue Again Dividing Catholic Votes  |url=https://www.nytimes.com/2008/09/17/us/politics/17catholics.html |work=The New York Times |date=September 16, 2008 |accessdate=September 19, 2008 }}&lt;/ref&gt;, ол абортқа қарағанда басқа әлеуметтік мәселелердің көп екенін немесе көп деп санайтынын және абортты бірінші кезекте сақтап қалғысы келетін көптеген епископтар мен консервативті католиктер болғанын атап өтті&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/05/us/politics/05catholic.html | title=A Fight Among Catholics Over Which Party Best Reflects Church Teachings | author=Kirkpatrick, David D. | work=The New York Times | date=October 4, 2008 | accessdate=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден адам өмірінің тұжырымдамасы басталғанына, бірақ өздерінің діни көзқарасын басқаларға таңдамайтындығына сенді. Епископ Салтарелли бұрын Байденге ұқсас: «Бүгін ешкім де осы мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамайды» деп айтқан болатын&lt;ref&gt;{{cite news |first=Kate |last=Phillips |title=As a Matter of Faith, Biden Says Life Begins at Conception |url=https://www.nytimes.com/2008/09/08/us/politics/08campaign.html |work=The New York Times |date=September 7, 2008 |accessdate=August 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;: Мен адамның құлдығына және нәсілшілдікке қарсы болып отырмын, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды. «Сол сияқты бірде-біреуі бұл мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамауы тиіс: «Мен абортқа қарсылық білдіремін, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды».

Байденнің вице-президенттіктің сайлау алдындағы үгіт-насихаттары БАҚ-та көрілім саны азайды, себебі республикалық партияның жетекшісі, Аласканың губернаторы Сара Палиннге назарын аударған болатын&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | title=Meanwhile, the Other No. 2 Keeps On Punching | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=September 19, 2008 | accessdate=September 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | title=Joe Who? | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=September 14, 2008 | accessdate=September 15, 2008 | authorlink=Jake Tapper | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915055913/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | archivedate=September 15, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың қыркүйегінде бір апта бойы, мысалы, Pew Research Center журналистика саласындағы жетілдіру жобасы, Байденнің жарыстың жаңалықтармен қамтылуының тек бес пайызына ғана енгенін анықтады. Байден экономикалық тұрғыдан мемлекеттерде үгіт-насихат жүргізуге және көкжелектегі демократтарға шиеленісті қиындық тудыратын болса да, &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.journalism.org/node/12800 | title=Northern Exposure Still Dominates the News | publisher=[[Pew Research Center]] | author=Jurkowitz, Mark | date=September 14, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, әсіресе [[Хиллари Клинтон]]ға қолдау көрсеткен адамдарды жеңуге тырысты. Байден Миккиге ұзақ уақыт бойы жеке достығына қарамастан шабуыл жасады; ол: «Мен білетін ер жігіт кетіп қалды, ол мені толғандырады», - деп еді. 2007-2010 жылдардағы қаржы дағдарысы шыңына жетті, ал [[2008 жыл]]ғы қыркүйектегі өтімділік дағдарысы АҚШ-тың қаржы жүйесін қорғанысына арналған  ұсыныс науқанның басты факторы болды&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |title=McCain Urged to Join Kerry Ticket |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803085719/http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |archivedate=August 3, 2004 | agency=[[Reuters]] |publisher=[[MSNBC]] | date=May 16, 2004}}&lt;/ref&gt;, Байден [[2008 жыл]]ы 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | title=Senate Passes Economic Rescue Package | publisher=[[NY1]] | date=October 1, 2008 | accessdate=October 2, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | archivedate=October 5, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, Сенаттың 74-25-сессиясы өтті.
[[Сурет:Joe Biden nomination DNC 2008.jpg|thumb|left|Байден, [[Денвер]]де (Колорадо штаты) 2008 жылғы демократиялық ұлттық конвенцияның үшінші түні кезінде Демократиялық вице-президенттікке кандидат ретінде ұсынылды.|276x276 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[2 қазан]]да Байден кампаниясы Палиннмен бір вице-президенттік пікірталасқа қатысты. Дауыс беруден кейінгі сауалнамалар Палиннің сайлаушылардың көптеген үміттерінен асып түскеніне қарамастан, Байден жалпы пікірталасты жеңіп алды. 5-қазанда Байден өгей шешесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн бойы науқандарды тоқтатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/05/bidens-mother-in-law-dies/ | title=Biden's mother-in-law dies | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Акцияның соңғы күндерінде Байден, әсіресе [[Флорида]], [[Огайо]] және [[Пенсильвания]] штатындағы аз елді мекендерде, аздаған аудандарға назар аударды, онда сауалнамада ол танымал болғандығын және Демократиялық алғышарттарда Обаманың сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізбегенін немесе жақсы орындағанын көрсетті. Ол сондай-ақ кейбір қалыпты республикалық штаттарда&lt;ref name=&quot;nyt103008&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | title=Hitting the Backroads, and Having Less to Say | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 30, 2008 | accessdate=October 31, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pol110308&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1108/15205.html | title=Where have you gone, Joe Biden? | author=McGrane, Victoria | newspaper=[[The Politico]] | date=November 3, 2008 | accessdate=November 3, 2008}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ірі католик популяцияларымен айналысқан.

Обаманың сайлау алдындағы науқанының нұсқауларына сәйкес, Байден өзінің сөйлеген сөздерін қысқа мерзімге қалдырып, Обаманың билікке келуінен кейін шетелдік көп ұзамай теріс көңіл аударғаны туралы сын-ескертпелерден аулақ болды. Басқаша айтқанда, Обама Байденнің ескертулеріне көңілі толды: «Байден бірнеше рет қандай да бір ақымақтық дейді ғой?&lt;ref name=&quot;time102908&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1854640,00.html |title=Hidin' Biden: Reining In a Voluble No. 2 | author=Tumulty, Karen | magazine=Time  | date=October 29, 2008 | accessdate=November 1, 2008}}&lt;/ref&gt;» Обаманың науқан қызметкерлері Байденнің қателіктерін «Джо бомба» ретінде атады және өз кезегінде Байден стратегиясын талқылау туралы хабардар етпеді, бұл өз кезегінде Байденді ашуландырды. Екі науқанның арасындағы қарым-қатынас бір айға созылды, Байден Обамаға телефон шала отырып, кешірім сұрады және екеуі де одан да күшті серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite news | title=Biden reliable running mate despite gaffes | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Asbury Park Press]] | date=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама стратегиясының жетекшісі Дэвид Ахселродтың айтуынша, кез-келген күтпеген пікірлер Байденнің жоғары танымалдылығы кез келген күтпеген пікірлерден асып түсті. Байденде Pew Research Center сауалнамасы бойынша Палиннің 44 пайызына қарағанда, 60 пайыздық қолайлылық дәрежесі бар.
[[Сурет:Joe Biden and Dick Cheney at VP residence.jpg|thumb|right|Вице-президент Байденге вице-президент Дик Чейни бір номерлі бір обсерваториясында, 13 қараша 2008 ж|259x259 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[4 қараша]]да Обама АҚШ президенті және Байден вице-президент болып сайланды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html|title=Barack Obama wins presidential election|publisher=CNN|accessdate=November 5, 2008|date=November 4, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті 365, сайлаудағы әріптестері Маккейн-Палинн 173 дауыс алды, жалпы халықтық дауыс беруде 53-46% болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | title=President – Election Center 2008 | publisher=CNN | accessdate=November 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден, Делавэр заңымен рұқсат етілгендей, Сенаттың орнына&lt;ref name=&quot;ap082408&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | title=Biden Wages 2 Campaigns At Once | agency=Associated Press | date=August 24, 2008 | accessdate=August 29, 2008 | first=Randall | last=Chase | publisher=Fox News}}&lt;/ref&gt; Вице-президентікке жүгінеді. 4 қарашада Байден республикандық Кристин О'Доннелді жеңіп, сенатор ретінде қайта сайланды. Байден екі мәрте жеңіске жетіп&lt;ref name=&quot;ap110408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | title=Biden wins 7th Senate term but may not serve | author=Nuckols, Ben | agency=Associated Press |newspaper=USA Today | date=November 4, 2008 | accessdate=February 6, 2009}}&lt;/ref&gt;, 2009 жылғы 6 қаңтарда өз жетінші мерзіміне ант беретін кезде сенаттың орнынан кетуге мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;dnj010709&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |title=A bittersweet oath for Biden |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=January 7, 2009 |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212100305/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |archivedate=February 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Ол жетінші толық мерзім басталатын ең жас сенатор болды және былай деді: «Өмірімде мен үшін ең үлкен құрмет Делавэр халқына Құрама Штаттарының сенаторы ретінде қызмет етіп келеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2009/01/15/senate-releases-b-bailout-funds-obama/ | title=Senate Releases $350 Billion in Bailout Funds to Obama |publisher=Fox News | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден соңғы сенатта дауыс беруді 15 қаңтарда өткізді, бұл бағдарлама Тұтастай алғанда активтерді азайту бағдарламасына екінші $ 350 миллиард шығарды&lt;ref name=&quot;bloom112408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=apZPaTS_UmpM&amp;refer=home | title=Kaufman Picked by Governor to Fill Biden Senate Seat (Update 3) | author=Milford, Phil | publisher=[[Bloomberg News]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081116003829/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087 | archivedate=November 16, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. Байден сол күні Сенатта отставкаға кетті; жас өмірінің көп бөлігін өткізген Сенат қабатында эмоционалды қоштасу туралы ескертулерде, Байден былай деді: «Мен осында болғанда кез келген жақсы нәрсе&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html | title=Ted Kaufman to succeed Biden in Senate | author=Kraushaar, Josh | publisher=[[The Politico]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, мен осында болған 36 жыл ішінде жасаған әрбір батыл қадам&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ | title=Biden's Son Will Not Run for Delaware's Open Senate Seat | author=Hulse, Carl | newspaper=The New York Times | date=January 25, 2010 | accessdate=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, қызығушылық топтарының қысым көрсетуінен емес&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/15/biden-and-clinton-say-goodbye-to-senate | title=Biden and Clinton Say Goodbye to Senate | author=Becker, Bernie | newspaper=The New York Times | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;, жеке қарым-қатынастардың жетілуіне байланысты туындады».

==Вице-президент (2009-2017 жж.)==
=== Сайлаудан соң көшу ===
[[Сурет:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|thumb|right|Байден 2009 жылғы 20 қаңтарда Бірлескен әділеттілік Джон Пол Стивенстің атынан тағайындалды|256x256 нүкте]]
Барак Обаманың президенттік сайлауы басталғаннан кейін&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/11/06/biden-talks-transition-says-mccains-still-my-friend/ | title=Biden talks transition, says McCain's 'still my friend' | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=November 6, 2008 | accessdate=November 6, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден Обамамен күнделікті кездесулерде екенін және Маккейн әлі де оның досы болғанын айтты. Байденге АҚШ-тың құпия қызметі — «Селтик» деген ат берген, оның Ирландияның тамырына сілтеме жасайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7726453.stm | title='Secret' Obama code name revealed  |publisher=[[BBC News]]  | date=November 13, 2008 | accessdate=November 17, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден ардагер Демократиялық адвокат пен көмекші Рон Календі оның штаб бастығы етіп таңдады&lt;ref&gt;{{cite news| title = Biden picks former Gore aide as chief of staff| agency = Reuters| date = November 13, 2008| url = https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113| accessdate =November 13, 2008 | first=Steve | last=Holland}}&lt;/ref&gt;, ал ''Time Washington'' бюросының бастығы Джей Карниді байланыс директорына айналдырды. Байден өзінің автономды энергетикалық орталығына айналдырған ізшарасы вице-президент Дик Чейниден қабылдаған кейбір нақты рөлдерді қысқартуға ниетті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/michaelcalderone/1208/Report_Carney_joins_Biden_team.html | title=Report: Carney joins Biden team | author=Calderone, Michael | publisher=[[The Politico]] | date=December 15, 2008 | accessdate=December 15, 2008}}&lt;/ref&gt;. Олай болмаған жағдайда, Байден өз орынбасарларының төрағалығын өзінің алдында ешкімге үлгі етпейтінін айтты, бірақ оның орнына Обаманың шешетін кез келген маңызды шешімі бойынша кеңестер мен ұсыныстар беруге тырысады. Байден өтпелі кезеңде жасалып жатқан барлық министрлер кабинеттеріне қатыстырылғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1208/16558.html | title=Biden to shrink VP role – big time | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=December 14, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байденге ақ үйде жұмыс істейтін «Ақ үйдің жұмыс тобын&lt;ref name=&quot;lkl122208&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title= Biden says he'll be different vice president | publisher=CNN | date=December 22, 2008 | accessdate=December 22, 2008}}&lt;/ref&gt;» — орта таптың экономикалық әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бастаманы басқаруға тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html | title=What Obama promised Biden | author=Hornick, Ed and Levs, Josh | publisher=CNN | date=December 21, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы ретінде соңғы рет жасаған іс-шарасы ретінде Байден 2009 жылғы қаңтар айының екінші аптасында [[Ирак]], [[Ауғанстан]] және [[Пәкістан]]ға барып, осы елдер басшылығымен кездесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0109/17136.html | title='Senator' Biden's trip raises concerns | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=January 6, 2009 | accessdate=January 9, 2009}}&lt;/ref&gt;.

===Бірінші кезең (2009-2013)===
Байден [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]мен бірге салтанатты түрде кіріскен [[2009 жыл]]ғы [[20 қаңтар]]да 47-вице-президент болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | title=Think you know your election trivia? | publisher=CNN | date=November 3, 2008 | accessdate=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден бұл кеңсеге жеткен Делавэрден бірінші және Құрама Штаттардың бірінші римдік католик вице-президент&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |title=VP's home awaits if Biden chooses |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=November 6, 2008 |accessdate=November 8, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081109060406/http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |archivedate=November 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Жоғарғы соттың судьясы Джон Пол Стивенс Байденге ант берген&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.oregonlive.com/politics/index.ssf/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | title=In culminating moment, Biden is vice president | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[OregonLive.com]] | date=January 20, 2009 | accessdate=July 27, 2016}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Barack Obama Walking With Joe Biden.jpg|thumb|left|[[Ақ үй]]дегі Президент Обама Вице-президент Байденмен бірге [[2009 жыл]]дың ақпан кезінде|252x252 нүкте]]
Обаманың әкімшілігінің алғашқы айларында Байден маңызды сюжеттік кеңесші рөліне ие болды&lt;ref name=&quot;nyt032809&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | title=Speaking Freely, Biden Finds Influential Role  | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=March 28, 2009 | accessdate=March 31, 2009}}&lt;/ref&gt;. Бір рөл Обаманың «қарсыластар командалары» арасындағы дауларды шешу еді. Президент Байденнің баскетболшыға тән «статистика парағында көрсетілмейтін көптеген заттарды жасайтын» әрекетін салыстырды&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lee|first=Carol|title=Biden worked on Specter '100 days'|url=http://www.politico.com/news/stories/0409/21824.html|accessdate=June 23, 2012|date=April 29, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден Обама заңдарының бірнеше маңызды бөлігіне Сенаттың қолдауын алуда маңызды рөл атқарды және Сенатор Арлен Спектерді Республикадан Демократиялық партияға ауысуға сендірудің негізгі факторы болды. Байден АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон]]ға Ауғанстандағы соғысқа 21 мың жаңа әскер жіберуге қарсы болғаны туралы ішкі пікірталасты жеңілді. Алайда оның күмәншіл дауысы әкімшілікте бұрынғыдай маңызды болып саналды, [[2009 жыл]]ы [[Барак Обама]]ның [[Ауғанстан]]дағы стратегиясын қайта қарастырғаны үшін Ақ үйде беделге ие болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. | author=Dilanian, Ken |work=USA Today | date=June 11, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0609/24067.html | title=Hillary Clinton toils in the shadows | author=Smith, Ben | publisher=[[The Politico]] | date=June 23, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[Ирак]]та екі айда бір рет болып тұрды, соның ішінде тамыз және қыркүйек айларында Бағдадқа сапар жасап, премьер-министр Нури аль-Маликиді тыңдады және Ирактың болашағына қатысты АҚШ-тың көзқарасын тағы да қайталайды; ол осы уақытқа дейін елдегі күтілетін прогресс туралы Ирак басшылығына хабарламалар беруде АҚШ әкімшілігінің басты адамы болды. Жалпы алғанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/16/AR2009091602998.html | title=Biden Pushes Iraqi Leaders On Vote Law, Oil-Bid Perks | author=Wilson, Scott | work=The Washington Post | date=September 17, 2009 | accessdate=September 17, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ирак саясатын қадағалау, Байденнің жауапкершілігі болды: Президент оны «Джо, сіз Иракпен айналысасыз» деп айтқан&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden| title=Breaking Up: Maliki and Biden | author=Osnos, Evan | work=The New Yorker | date=August 12, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;. Байден Ирак «бұл әкімшіліктің үлкен жетістіктерінің бірі бола алар еді» деді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/ | title=Vice President Biden: Iraq &quot;Could Be One of the Great Achievements of This Administration&quot; |work=[[ABC News]] | date= February 11, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байденнің [[2010 жыл]]ғы қаңтар айында Ирак парламентінің сайлауларынан тыйым салынған кандидаттарға қарсы күресте Иракта болған сапарында екі күннің ішінде бірнеше жүздеген үміткер Ирак үкіметін қалпына келтірді. 2012 жылға қарай, Байден Иракқа сегіз сапар жасаған болатын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg | title=Iraq reinstates 59 election candidates | agency=[[Agence France-Presse]] | date=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, бірақ Ирактағы америкалық саясатты қадағалауы АҚШ әскерлерінің 2011 жылы шығарылғанынан соң төмендеді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730.html | title=The war over President Obama's new war in Iraq | author=Crowley, Michael | work=Politico | date=November 9, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Joe Biden in Kosovo.JPG|thumb|right|Вице-президент Байден [[Косово]]да, мамыр, 2009 жыл|237x237 нүкте]]
Байден сондай-ақ Обаманың ынталандыру пакетінің инфрақұрылымдық шығындарын қадағалауға жауапты болды және жалғыз қаржыландыруды қажет ететінін лайықты жобаларды атап өтті. Ол жүздеген губернаторлармен, мэрлермен және басқа да жергілікті шенеуніктермен осы рөлде сөйлесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html | title=What Happened to the Stimulus? | author=Scherer, Michael | work=Time  | date=July 1, 2009 | accessdate=July 8, 2009}}&lt;/ref&gt;. Осы кезеңде Байденді ешқандай қалдықтар мен сыбайлас жемқорлықтың негізгі оқиғалары болмағанын қанағаттандырды және ол 2011 жылғы ақпанда осы рөлді аяқтаған кезде, ол ынталандыру сомалары бар алаяқтық оқиғалардың саны бір пайыздан аз болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | title='Sheriff Joe' Biden Touts Recovery Act Success – and Hands Over His Badge | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=February 17, 2011 | accessdate=March 19, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110221153327/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | archivedate=February 21, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:US Navy 090514-N-4451V-548 Vice President Joe Biden meets with Basic Underwater Demolition-SEAL (BUDS) students at Naval Amphibious Base Coronado.jpg|thumb|Байден НАТО-ның SEAL-тың тыңдаушыларымен, NAB Coronado, Калифорния, мамыр 2009 ж|238x238 нүкте]]
Обама мен объектілердің сақтық танытуы үшін Байденге бір-бірімен қарым-қатынас жасау жолдарын үйренуі үшін біраз уақыт қажет болды. 2009 жылғы сәуір айының соңында, Байденнің шошқа тұмауы тұмауының басталуына байланысты сұраққа жауап бергенде, ол ұшақтарда немесе метрополитенде отбасыларға жүруден бас тартуға кеңес бергеннен соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden1-2009may01,0,604907.story | title=White House adjusts Biden's swine flu advice |author1=Silva, Mark  |author2=Parsons, Christi | work=Los Angeles Times | date=May 1, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ақ үйді тез арада түсініктеме беруге мәжбүр етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |title=White House tempers Biden's swine flu advice |work=Boston Globe |date=May 1, 2009 |accessdate=May 28, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505114058/http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |archivedate=May 5, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Байден беделін қалпына келтіру үшін, түнгі теледидарда әзілдер туралы әңгімелеп берді. 2009 жылғы шілдеге дейін тұрақты жұмыссыздық деңгейінің көтерілуіне байланысты Байден әкімшілік «экономиканың қаншалықты нашар болғанын дұрыс түсінбеді», бірақ шығыстардың қарқынынан кейін ынталандыру пакеті көп жұмыс орындарын құратынына сенім білдірді. Осы айда АҚШ мемлекеттік хатшысы Клинтон Байденді [[Ресей]]дегі билікті елемеу туралы ескертулерді тез қабылдамады, бірақ кез келген қателіктерге қарамастан&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/08/the-weeks-best-late-night-jokes-30.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 8, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/22/the-weeks-best-late-night-jokes-32.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 22, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Байден әлі де Обаманың сенімін сақтап қалды және әкімшілікте барынша ықпалды болды. [[2010 жыл]]дың [[23 наурыз]]ында Байден науқастарды қорғау және қолжетімді күтім туралы заңға қол қойғаны туралы ұлттық теле-радио хабарларында «үлкен мәміле» болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/31745563/ | title=Biden: 'We misread how bad the economy was' | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[MSNBC]] | date=July 5, 2009 | accessdate=July 9, 2009}}&lt;/ref&gt;. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Роберт Гиббс Твиттер арқылы жауап берді: «Иә, мырза, сіздікі дұрыс ...», - деді. АҚШ-тың жоғарғы кеңесшісі Валери Джаррет, Байден мырзаның сөйлейтін сөзін «вице-президентті соншалықты ұнамды ететін нәрсе ... Біз оны бір сәтке де өзгертпейміз». Бұрынғы сенаттың әріптесі Линдси Грэмм: «Егер ешқандай гэфф болмаса, онда Джо болмайды, оған сендер көмектесе алмайсыңдар&lt;ref name=&quot;lat081909&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden18-2009aug18,0,2588210.story | title=Despite fumbles, Biden's a player |author1=Nicholas, Peter  |author2=Richter, Paul | work=Los Angeles Times | date=August 19, 2009 | accessdate=August 22, 2009}}&lt;/ref&gt;, бірақ ұнатасыңдар» деді. Байден ұзақ уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан «эго-персона», «вице-президент»&lt;ref name=&quot;bigdeal&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/03/23/at-white-house-bidens-expletive-caught-on-open-mic/?hp | title=At White House, Biden's Expletive Caught on Open Mic | author=Herszenhorn, David M. | magazine=[[The New York Times]] | date=March 23, 2010 | accessdate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;, The Onion сатиралық жаңалықтар сайтында&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newsweek.com/id/217090 | title=An Inconvenient Truth Teller | author=Bailey, Holly | author2=Thomas, Evan | magazine=[[Newsweek]] | date=October 10, 2009 | accessdate=November 6, 2009 | authorlink2=Evan Thomas}}&lt;/ref&gt;, ол өз лауазымына пародияланған&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/01/17/biden-getting-an-autobiography-from-the-onion-whether-he-wants-it-or-not/ | title=Biden Getting an Autobiography From The Onion (Whether He Wants It or Not) | author=Itzkoff, Dave | newspaper=The New York Times | date=January 17, 2013 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;. Әртүрлі мінез-құлықтарына қарамастан, Обама мен Байден достық қарым-қатынаста болды, ішінара Обаманың қызы Саша мен Байденнің немересі Майсиге негізделген, олар Сидвелл достар мектебіне бірге барады.
[[Сурет:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|thumb|left|Жағдаят бөлмесі: Байден, Обама және АҚШ ұлттық қауіпсіздік тобы Ақ үй жағдаят бөлмесінде 2011 жылғы мамыр айында АҚШ миссиясының Усама бен Ладенді өлтіруді бақылау үшін жиналды. Байден сол кездегі шабуылға қарсы болғанымен, Конгресстің көшбасшылары туралы ойдағыдай нәтижеге қол жеткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/weigel/2014/01/10/_hillary_told_the_president_that_her_opposition_to_the_surge_in_iraq_had.html|title='Hillary Told the President That Her Opposition to the Surge in Iraq Had Been Political' |author=Weigel, David |work=Slate |date=January 10, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110501/NEWS/110509984 | title=Osama Bin Laden dead; President Obama addresses nation | agency=[[NewsCore]] | newspaper=[[Times Herald-Record]] | date=May 2, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;.|268x268 нүкте]]
Байденнің әкімшіліктегі рөлі қарама-қайшы болу және басқаларды өз ұстанымдарын қорғауға мәжбүрлеу екенін айтты. Обама: «Джо туралы ең жақсы нәрсе - бәрімізді біріктіргенде, ол шын мәнінде адамдарға өз ұстанымдарын ойлауға және қорғауға, барлық нәрсені әр бұрыштан қарауға мәжбүр етеді және бұл мен үшін өте құнды». Барак Обаманың тағы бір кеңесшісі Байденнің айтуынша, «біз мүмкіндігінше интеллектуалды ақиқат екенімізді қамтамасыз ету үшін әрдайым отбасылық пикникке баруға дайынбыз». [[2010 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Байден Америка Құрама Штаттарын әлем кубогының&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.cnn.com/2010/POLITICS/06/12/south.africa.biden/index.html|title=Biden visits South Africa as World Cup begins |publisher=CNN|accessdate=June 13, 2010| date=June 12, 2010}}&lt;/ref&gt; ашылу салтанатына қатысып, Англияға қарсы 1-1 матчына қатысып, Египетке, Кенияға және Оңтүстік Африкаға барды. Джо мен Джил Байден Вашингтондағы ресми резиденциясында тыныш атмосфераны сақтап қалды, жиі олар немерелерін қызықтайды және үнемі Делавардағы үйіне оралады&lt;ref name=&quot;pol-regular&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0611/57887.html | title=Joe and Jill Biden's 'regular' lives | author=Parnes, Amie | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=June 28, 2011 | accessdate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Obama &amp; Biden in Limo (July 21, 2010).jpg|thumb|left|2010 жылы [[Барак Обама]] мен Джо Байден ''Cadillac One''-да кетіп барады.|272x272 нүкте]]
Байден [[2010 жыл]]ғы орташа аралық сайлауда демократтарға қатты қолдау көрсетіп, партиялар үшін ауқымды шығындардың жалпы болжамдар алдында оптимизм көзқарасын сақтап қалды. Сайлауда Республикандықтар ауқымды жеңіске жеткеннен кейін және Ақ үйдің штаб бастығы Рахм Эмануэльдің кетуінен кейін, Байденнің Конгресстегі республикандықтармен өткен қарым-қатынастары маңызды болды&lt;ref name=&quot;pol120910&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1210/46173.html | title=Joe Biden expands role as White House link to Congress | author=Lee, Carol E. | author2=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=December 9, 2010 | accessdate=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | title=As the Ground Shifts, Biden Plays a Bigger Role | author=Cooper, Helene | newspaper=The New York Times | date=December 11, 2010 | accessdate=December 13, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ол жаңа Старт шартына Сенаттың мақұлдауын алу үшін табысты басқару әрекеттерін басқарды. 2010 жылғы желтоқсанда Байденнің Ақ үйдегі шіркеуді ортақ негізде қорғауы, содан кейін Сенаттың азшылыққа қарсы басшысы Митч Макконнелмен тікелей келіссөздер жүргізіп, Буштың салық жеңілдіктерін уақытша ұзарту туралы әкімшіліктің ымыралы салық пакетін шығаруда маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | title=Biden and G.O.P. Leader Helped Hammer Out Bipartisan Tax Accord | author=Hulse, Carl | author2=Calmes, Jackie | newspaper=The New York Times | date=December 7, 2010 | accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байден кейіннен салық салуды жеңілдету, жұмыссыздарды сақтандыруды қалпына келтіру және [[2010 жыл]]ғы жұмыс орындарын құру шарасы ретінде қабылданған Конгрестегі құлықсыз демократиялық кеңестің келісімін алуға тырысқан&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html | title=Democrats Skeptical of Obama on New Tax Plan |author=Herszenhorn, David M. | author2=Stolberg, Sheryl Gay |newspaper=The New York Times |date=December 7, 2010 |accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;.

2011 жылғы наурызда Обама Байденді конгресстің екі үйі мен Ақ үйдің арасындағы келіссөздерді жылдың соңына дейін федералды шығын деңгейін реттеуге және үкіметтің жабылуын болдырмауға бағыттады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/id/41870549 |archive-url=https://archive.is/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |dead-url=yes |archive-date=July 29, 2012 |title=Obama Welcomes Budget Deal; Biden to Lead Talks |agency=Reuters |publisher=[[CNBC]] |date=March 2, 2011 |accessdate=March 9, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;. 2011 жылғы мамырында алты конгресс мүшелерімен «Байден» панелінде жалпы қарызды азайту жоспарының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың қарыз шегін арттыру туралы екі жақты келісімге қол жеткізуге тырысты. АҚШ-тың қарыздық төңкеріс дағдарысы келесі екі айда дамыды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/05/16/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516 | title=Q+A: Debt and deficit talks in early stages | author=Reid, Tim | agency=[[Reuters]] | date=May 16, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20110505/NEWS02/105050326/Biden-tasked-achieving-consensus-cutting-deficit?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CHome |title=Biden tasked with achieving consensus on cutting deficit |author=Gaudiano, Nicole |newspaper=[[The News Journal]] |date=May 4, 2011 |accessdate=May 17, 2011 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;, бірақ бұл Макконнеллмен арада болған еді, бұл Байденді бюджеттік бақылау түрінде шешу үшін екі жақты келісімге қол жеткізді. [[2011 жыл]]дың [[2 тамыз]]ында қол қойылған 2011 жылғы акт, АҚШ-тың бұрын-соңды болмаған теңгерімі&lt;ref name=&quot;pol-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0811/60463.html | title=Joe Biden, Mitch McConnell and the making of a debt deal | author=Thrush, Glenn | author2=Brown, Carrie Budoff | author3=Raju, Manu | author4=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=August 2, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://news.bostonherald.com/news/us_politics/view.bg?articleid=1356201&amp;format=&amp;page=4&amp;listingType=politics | title=The real drama was in private as debt deal hatched | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Boston Herald]] | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/08/03/us-usa-debt-brink-idUSTRE77271R20110803?feedType=RSS&amp;feedName=topNews | title=Special report: How Washington took the U.S. to the brink | agency=[[Reuters]] | author=Bohan, Caren Bohan | author2=Sullivan, Andy | author3= Ferraro, Thomas | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден Конгреспен келіссөз жүргізіп, әкімшіліктегі кез келген мәселе бойынша келіссөз жүргізді, ал бір Республикандық кеңесші: «Байден шынымен келіссөз жүргізетін жалғыз жігіт және Макконнелл мәмілеге оның сөзі жақсы екенін біледі.

=== 2012 жылғы қайта сайлану ===
[[2010 жыл]]дың қазан айында Байден Обаманың 2012 жылғы президенттік сайлауда өзінің әріптесі болуын өтінгенін айтты. Обаманың [[2011 жыл]]дың соңында танымалдылығының құлдырауынан&lt;ref name=&quot;nyt101310&quot;&gt;{{cite news |title= Vice President Tries to Energize Democrats|author= Stolberg, Sheryl Gay |newspaper= [[The New York Times]]|date= October 12, 2010|url= https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|accessdate=October 14, 2010}}&lt;/ref&gt; Ақ үйдің штаб бастығы Уильям М. Дейли кейбір құпия сауалнамалар мен фокус-топтарда зерттеулер жұргізіп, Байденді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтонның билетіне ауыстыру идеясына айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replacing-biden-on-2012-ticket.html | title=Book Details Obama Aides' Talks About Replacing Biden on 2012 Ticket | author=Martin, Jonathan | newspaper=[[The New York Times]] | date=October 31, 2013}}&lt;/ref&gt;. Нәтижелер Барак Обама үшін айтарлықтай жақсармағанын көрсеткен кезде, бұл ұғым төмендеді, ал Ақ үйдің ресми өкілдері Обаманың бұл идеяны ешқашан қызықтырмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.politico.com/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-biden-176520.html | title=W.H.: Obama never considered dropping Joe Biden | author=Allen, Jonathan | newspaper=[[Politico]] | date=November 1, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Байден бірнеше рет хабарлау тәртібімен күресіп жатты; уақыт өтке келе жазғандай, «Байденнің ең күшті тұсы - оның ең үлкен әлсіздігі»&lt;ref name=&quot;nyt050812&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | title=For a Blunt Biden, an Uneasy Supporting Role | author=Leibovich, Mark | newspaper=[[The New York Times]] | date=May 8, 2012 | page=1}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, Байден 2016 жылы өтетін президенттік сайлауларда өзін-өзі ақтамақшы болу үшін фандрайзингтік байланыстарды нығайту үшін пайдаланған науқандар арасындағы қарым-қатынастар да нашарлады және вице-президент Обаманың науқан стратегиясының жиналыстарынан шығарылды.
[[Сурет:Official portrait of President Obama and Vice President Biden 2012.jpg|thumb|left|Байден мен Президент [[Барак Обама]], 2012 жылғы шілде|299x299 нүкте]]
Обаманың сайлау алдындағы науқанына қарамастан, Байденді әлі де күйзелістерге ұшыраған күйде еді, ол жұмысшылармен және ауыл тұрғындарымен байланыса алатын бөлшек сауда саясаткері ретінде бағалаған болатын. Обаманың қайта сайлау науқаны [[2012 жыл]]дың көктемінде басталған болатын&lt;ref name=&quot;time-mo&quot;&gt;{{cite news | title=Mo Joe | author=Scherer, Michael | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 11, 2012 | pages=26–30}}&lt;/ref&gt;. 2012 жылғы тамызында аралас нәсілдер алдында Республикалық партияның Уолл-стрит ережелерін жеңілдету туралы ұсыныстары «баршаңызды шынжырға түсіреді» деген сөзі Байденнің түрлі-түсті ескертулерге бейімділігіне тағы да назар аударды. ''[[Los Angeles Times]]'' жазды: «Көптеген кандидаттар бірдей қоқан-лоққымен сөйлейді, аудиторияның ұйықтауы мүмкін емес&lt;ref name=&quot;lat-offt&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2012/aug/17/nation/la-na-biden-20120817 | title=Biden's unscripted moments keep campaign on its toes | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=August 17, 2012}}&lt;/ref&gt;, журналистерді шығарады, бірақ кез-келген Байден сөйлеген кезде баспасөз қызметкерлерін қырып-жоятын ондаған сәттер болуы мүмкін, бір-біріне ойынмен әрі шатыстықпен қарайды. «[[Time]]» журналы Байденді жиі кетіп бара жатқанын және «Вашингтонның мұқтаждығы пен сенімсіздігі араласуымен қатар, Байденнің миы кәдімгі гуманизмнен гөрі сымды болып шықты» деп жазды&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot;&gt;{{cite news | url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | title=Let There Be Joe | author=[[David Von Drehle|Drehle, David Von]] | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=September 10, 2012 | pages=41–43}}&lt;/ref&gt;.

Байден 6 қыркүйекте вице-президент ретінде Солтүстік Каролинадағы Шарлотте өткен Демократиялық ұлттық конгресте дауыс беру арқылы екінші рет тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/06/beau-biden-speech-read-th_n_1862997.html | title=Beau Biden Speech Kicks Of Motion To Nominate Father Joe Biden For Vice President | work=[[Huffington Post]] | date=September 6, 2012 | first=Elyse | last=Siegel}}&lt;/ref&gt;. Ол 11 желтоқсан күні Кентуккидегі [[Дэнвилл (Кентукки)|Дэнвилде]] вице-президенттік пікірсайыстарда өзінің Республикалық әріптесі, өкілі Пол Райанмен кездесті. Онда ол Обаманың әкімшілігінің рекордын қорғады және республикалық үміткер Митт Ромниге қарсы Обаманың пікірсайыстарын жоғалтқан үгіт-насихат үдерісін қалпына келтіру үшін республикалық билетке қатты шабуыл жасады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-makes-gop-case | title=Biden plays aggressor in debate as Ryan makes GOP case | author=O'Brien, Michael | publisher=[[NBC News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/10/11/biden-ryan-face-off-in-high-stakes-vice-presidential-debate-in-kentucky/ | title=Sparks fly as Biden, Ryan face off in feisty vice presidential debate | publisher=[[Fox News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]ғы [[6 қараша]]да президент пен вице-президент екінші мерзімге сайланды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/11/06/obama-defeats-romney-to-win-second-term-fox-news-projects/ | title=Obama defeats Romney to win second term, vows he has 'more work to do' | publisher=[[Fox News]] | date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті Ромни-Рьянның 206 дауысына 332 сайлаушы әріптестер дауысын ұтып алды және бүкілхалықтық дауыс беруде 51-47 пайызды құрады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/politics/la-pn-obama-biden-officially-win-second-term-20130104,0,5932518.story | title=It's official: Obama, Biden win second term | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Vice President Biden Delivers Remarks at the Joint Opening Session.jpg|thumb|Байден АҚШ-Қытай стратегиялық және экономикалық диалогы кезінде сөйлеуде, [[2013 жыл]]ғы шілде, [[Вашингтон]]да|245x245 нүкте]]
[[2012 жыл]]дың желтоқсан айында Байден [[Сэнди Хук бастауыш мектебіндегі атыс]]тан кейін Обама Америка Құрама Штаттарында қару-жарақпен зорлық-зомбылықтың себептерін жою үшін құрған «Қарумен зорлық-зомбылық жөніндегі жұмыс тобы» Мақсатты топты басқарды&lt;ref&gt;{{cite news |title=Obama sets up gun violence task force |first=Leigh Ann |last=Caldwell |url=http://www.cbsnews.com/8301-250_162-57560044/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ |publisher=[[CBS News]] |date=December 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. Осы айдың соңында, ел «фискальды құлдыраудан» құлағанға дейінгі соңғы күндерінде, Байденнің МакКоннелмен қарым-қатынасы тағы екінші рет дәлелденді, себебі екеуі жүргізген келіссөздер 2013 жылдың басында қабылданған америкалық салық төлеушілерге жеңілдіктер туралы заңның қабылдануына әкелді. Бұл Буштың салық жеңілдіктерінің көп бөлігін үнемдеуге мүмкіндік берді, бірақ жоғары табыстың деңгейі көтерілді&lt;ref name=&quot;ap-cliff&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |title=Congress' OK of fiscal cliff deal gives Obama a win, prevents GOP blame for tax boosts |author=Fram, Alan |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[Star Tribune]] |location=Minneapolis |date=January 2, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105020524/http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |archivedate=January 5, 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;.

===Екінші кезең (2013-2017)===
[[Сурет:Vice President Biden Stands With Afghanistan President Ghani and Pakistan Prime Minister Sharif Before Trilateral Meeting on Sidelines of World Economic Forum in Switzerland (24149550459).jpg|thumb|left|Джо Байден 2016 жылы Ауғанстан президенті Ашраф Гани мен Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифпен кездесуінде.|259x259 нүкте]]
Байден 2013 жылғы 20 қаңтардағы таңертеңгілік екінші жартысында сот Соня Сотомайордың төрағалығымен ресми резиденциясында шағын рәсімде (салтанатты рәсім 21 қаңтарда болған) ұлықталды. Ол Sandy Hook Elementary School мектебіндегі атыстан кейін Обаманың әкімшілігі басшылығының тапсырмаларын орындап, қаруды бақылау шараларына қатысты жаңа заңнаманы ұсынды (заңнама қабылданбады).

2013 жылғы қазан айындағы АҚШ-тың федералды үкіметінің 2013 жылы аяқталуын және АҚШ-тың 2013 жылғы қарыздық-төңкеріс дағдарысын шешуге бағытталған «Жалғастырып отырып бөліп беру туралы» Заңының 2014 жылғы қазан айында өтуіне әкелген пікірсайыстар кезінде Байден аз рөл атқарды. Бұның алдында сенаттың көпшілігінің жетекшісі Гарри Рид және басқа да Демократиялық көшбасшылар вице-президентті Конгреспен тікелей келіссөздерден алып тастады, бұл бұрынғы келіссөздер барысында Байден тым көп айтып қойғаннан кейін орын алды.

Байденнің әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы заңы 2013 жылы қайтадан қайта тіркелді. Бұл заң осыған байланысты оқиғаларға, бірінші кезеңде басталған Әйелдер мен қыздарға бойынша Ақ үй кеңесін, сондай-ақ Студенттерді жыныстық қатынастан қорғайтын Ақ үйдің жұмыс тобын құру, 2014 жылғы қаңтарда Байден мен Джерреттің тең төрағалығы ретінде басталды. Байден сексуалдық зорлықта күшті ұстанымға ие. Мысалы, Байден Стэнфорд университетінде сексуалдық зорлық-зомбылықтың құрбаны болған адамға: «Сіз бұл күшіңіздің басқа қылмысқа қарсы тұруыңыз кедергі жасауы мүмкін деп үміттендіңіз». Ол сондай жағдайға заңдылықты енгізді. Нью-Хэмпшир университетінде сөйлеген кезде Байден федералды нұсқауларды шығарды. Ол: «Жоқ, егер сіз ішсеңіз немесе ащы болсаңыз, кереуетте, жатақханада немесе көшеде болсаңыз, ештеңе болмайды. Сіздің ойыңызды өзгертіп қойдыңыз».
[[Сурет:Joe Biden &amp; Ahmet Davutoğlu.jpg|thumb|Байден Түркияның Бас министрі [[Ахмет Дәуітұлы]]мен кездесуінде, 31 желтоқсан 2014 жыл. Байден Күрдтер КЖП-сын «террористік топ» деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/biden-says-kurdish-pkk-is-a-terror-group-plain-and-simple/a-19000607 |title=Biden says Kurdish PKK is a 'terror group plain and simple' |date=January 23, 2016|publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;|302x302 нүкте]]
Ирак [[2014 жыл]]ы тарағаннан кейін, Ирак федерализациясының [[2006 жыл]]ғы Байден-Гелб жоспарына қайта назар аударылды&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858.html | title=Was Joe Biden right? | author=Gerstein, Josh | newspaper=Politico | date=June 13, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nationaljournal.com/magazine/turns-out-joe-biden-was-right-about-dividing-iraq-20140130 | title=Turns Out, Joe Biden Was Right About Dividing Iraq | author=Kitfield, James | magazine=National Journal | date=January 30, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;, кейбір бақылаушылар Байдендікі басында дұрыс болған деп болжады. Байден өз сөзінде АҚШ-тың [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ИЖШИМ]] соңынан&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;/&gt; «тозақтың қақпаларына» баратынын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.csmonitor.com/USA/DC-Decoder/Decoder-Buzz/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it-video | title=Joe Biden vows to chase Islamic State to 'gates of hell.' Does he mean it? | author=Grier, Peter | newspaper=The Christian Science Monitor | date=September 3, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;.

[[2015 жыл]]ға дейін Байден бір әйел мен қыздарға қолдарын қойып, олармен тығыз қарым-қатынаста болған оқиғалар мен басқа да оқиғаларда баспасөз және әлеуметтік медианың назарын аударған. Бір жағдайда, сенатор өзінің қызы туралы: «Жоқ, ол вице-президент жан-жаққа қарайды деп ойламайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newsy.com/videos/biden-gets-too-close-for-comfort-again/ | title=Joe Biden Takes being Biden to New Heights or to New Lows | author=Elizabeth Hagedorn | newspaper=Newsy | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2015/02/17/joe-biden-takes-being-biden-to-new-heights-or-lows/?tid=HP_more | title=Joe Biden takes 'being Biden' to new heights (or depths) | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/02/17/387035292/joe-biden-gets-a-bit-too-close-to-new-secretary-of-defenses-wife | title=Joe Biden Gets A Bit Too Close To New Secretary Of Defense's Wife | author=Peralta, Eyder | publisher=NPR | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.smh.com.au/world/us-vicepresident-joe-biden-in-new-creepy-photo-with-wife-of-defence-secretary-ashton-carter-20150217-13hp6a.html | title=US Vice-President Joe Biden in new 'creepy' photo with wife of Defence Secretary Ashton Carter | author=Visentin, Lisa | newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] | date=February 18, 2015}}&lt;/ref&gt;», - деп мәлімдеді. 2015 жылғы 17 қаңтарда Құпия қызмет агенттері сағат 8:28-де Байденнің Делавер резиденциясының жанындағы қауіпсіздік периметрінен тыс жерде автокөлікке оқ атылғанын естіген&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2015/01/11/coons-my-daughter-doesnt-think-joe-biden-is-creepy/ | title=Coons: My daughter doesn't think Joe Biden is 'creepy' | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=January 11, 2015}}&lt;/ref&gt;, бірақ вице-президент және оның жұбайы Джил үйде болмады. Көлік құралының жылдамдығы жоғары жылдамдықпен шығатынын агент байқаған.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Angie|last=Yack|url=http://www.cnn.com/2015/01/18/politics/joe-biden-delaware-shooting/|title=Delaware shooting occurs near unoccupied Biden home|date=January 18, 2015|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

[[2015 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден Киевтегі көптеген кездесулердің бірінде Украинаның парламентінде АҚШ-тың көмек көрсетуі Украинаға және саяси тұрғыдан келуі туралы сөйледі&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=_x9mT9jfzvw|title=Joe Biden english speech in Ukraine's parliament in Kiev|via= [[YouTube]]|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/vice-president-joe-bidens-dec-8-speech-to-ukraines-parliament-403800.html|title=U.S. Vice President Joe Biden's Dec. 8 speech to Ukraine's parliament (VIDEO, TRANSCRIPT) |publisher= kyivpost.com|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылғы 29 ақпанда Байден 88-Оскар марапаттауында сөйледі. Ол сондай-ақ [[Леди Гага]] туралы айтқан.

[[2016 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]]мен кездесу үшін [[Оттава]]ға барды&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hall|first1=Chris|title=Joe Biden drops in for a visit without any gifts: Chris Hall|url=http://www.cbc.ca/news/politics/joe-biden-visit-ottawa-1.3886370|website=cbcnews.ca|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|accessdate=December 8, 2016|date=December 8, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Джо Байден өзінің екі толық мәлімдемесінде Сенатта ешқашан даусыз дауысқа ие болған жоқ, оны осы айырмашылықпен ең ұзақ қызмет ететін Вице-президент етті.

=== Бо Байденнің өлімі ===
2015 жылы 30 мамырда Байденнің ұлы Бо, бірнеше жыл бойы күрескеннен кейін 46 жасында мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды. Аурудың сипаты мен ауырлығы бұрын-соңды жұртшылыққа ашылмады және Байден ұлына көбірек уақыт жұмсау үшін өзінің қоғамдық кестесін тыныш түрде қысқартты. Бо өзінің қайтыс болған сәтінде фронтранслятор ретінде кеңінен танылған, 2016 жылы Делавэр губернаторлығына Демократиялық кандидатурасын ұсынды. Вице-президент кеңсесі «Байденнің бүкіл отбасы сөздерден тыс қайғырады» деген мәлімдеме жасады&lt;ref name=Kane&gt;{{cite news|last1=Kane|first1=Paul|title=Beau Biden, vice president's son, dies of brain cancer|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2015/05/30/e1ac5a2a-0731-11e5-a428-c984eb077d4e_story.html|newspaper=The Washington Post|date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt;.

== 2016 жылғы президенттік науқан ==
Екінші мерзімі кезінде Байден 2016 жылғы Демократиялық президенттікке кандидатураға ықтимал өтінімге дайындалып жатқаны жиі айтылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/date/durationresult.html?d1=20&amp;m1=11&amp;y1=1942&amp;d2=20&amp;m2=1&amp;y2=2017|title=Calculate duration between two dates – results|work=timeanddate.com}}&lt;/ref&gt; [[2017 жыл]]ғы қаңтарда 74 жасында инаугурация күнінде ол тарихтағы ұлықтау рәсімінде ең егде президент болар еді. Отбасымен бірге көптеген достары мен демеушілері оны 2015 жылдың ортасында науқанға қатысуға ынталандырды және [[Хиллари Клинтон]]ның қолайлылық рейтингі төмендеген кезде, Байденге қайтадан «Байден 2016» жобасының болашағын және PAC жобасын тағы да мұқият қарастырып жатқаны хабарланды.

2015 жылдың аяғында Байден сайлауға түсуге әлі де сенімді емес еді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117|title=Joe Biden still undecided on presidential run|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;. Ол ұлының жақында қайтыс болуы оның эмоционалдық қуатын айтарлықтай сарп еткенін сезінді және: «Ешкім өзінің кім екенін 110% беруге дайын болмаса, бұл кеңсені іздеуге құқығы жоқ» деп айтқан.
[[Сурет:VP Biden with Pence.jpg|thumb|Байден 2016 жылдың 10 қарашасында вице-президент [[Майк Пенс]]пен кездесуінде|260x260 нүкте]]
21 қазанда Раушан бағында әйелі мен Обаманың қасында мінберде сөйлеген сөзінде&lt;ref&gt;{{cite web|title=Comment  Joe Biden Is Not Running For President In 2016|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-president-2016_55f1cefbe4b093be51be0d69|publisher=Huffington Post|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Joe Biden Decides Not to Enter Presidential Race|url=https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;, Байден 2016 жылғы сайлауда Демократтардан Президенттікке кандидатурасын ұсынбау туралы шешім қабылдағанын жариялады. [[2016 жыл]]дың қаңтарында Байден бұл дұрыс шешім екенін растады, бірақ ол «күн сайын» президенттікке үміткер болмағанына өкінетінін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fabian|first1=Jordan|title=Biden regrets not running for president 'every day'|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/265011-biden-regrets-not-running-but-calls-it-right-decision|accessdate=January 12, 2017|work=TheHill|date=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nypost.com/2016/05/11/biden-made-peace-not-running-for-president/|title=Biden has made peace with not running for president|first=Sophia|last=Rosenbaum|date=May 11, 2016|work=[[New York Post]]|accessdate=May 11, 2016}}&lt;/ref&gt;.

2016 жылдың қаңтар айының соңында Байден де, Президент [[Барак Обама]] 2016 жылы өтетін президенттік сайлауда ешқандай үміткерді қолдамады. Байден өзінің Нантукетке баратын жыл сайынғы дәстүрлі Алғыс айту күнін өткізе алмады, оның орнына шетелге барып, бірнеше еуропалық көшбасшылармен кездесті. Ол Мартин О'Мэллимен кездескен кезде, одан бұрын Берн Сандерспен кездесуге уақыт алды. Осы кездесулердің ешқайсысы мақұлдаған деп есептелмеді, өйткені Байден өзінің сұраған кез-келген кандидатпен кездесетінін айтты&lt;ref&gt;Peter Baker and Maggie Haberman - [https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/11/24/a-grieving-joe-biden-skips-thanksgiving-in-nantucket/? &quot;Joe Biden Skips Thanksgiving in Nantucket; Meets With Martin O'Malley,&quot;] ''New York Times'', November 24, 2015. Retrieved November 29, 2015&lt;/ref&gt;.

Барак Обама [[2016 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Хиллари Клинтон]]ды мақұлдаған соң, Байден оны сол күні кейінірек мақұлдады. Байден мен Клинтон 8 шілдеде Скрэнтонда бірге жиналатын болса да, Далластағы өткен полиция қызметкерлерінің күнінің түсірілуіне байланысты Клинтонның келуін болдырмады.

Клинтонды мақұлдағаннан кейін, Байден республикалық президенттікке үміткер [[Дональд Трамп]]тың саясатымен келіспеушілігін ашық жариялады. 20 маусымда Байден Трамптың мұсылмандарды елге кіруіне уақытша тыйым салу туралы, сондай-ақ Құрама Штаттар мен Мексика шекарасы арасындағы қабырға салу туралы ниетін сынға алды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/joe-biden-to-slam-donald-trump-in-speech-monday/|title=Joe Biden slams Donald Trump on wall, Muslim entry ban|date=June 20, 2016|publisher=CBS News|first=Rebecca|last=Shabad}}&lt;/ref&gt;, бұл Трамптың террористердің отбасы мүшелерін азаптауларға немесе өлтіруге қатысты ұсынысымен байланысты америкалық құндылықтарға зиян келтіріп, «біздің қауіпсіздігімізге нұқсан келтіреді» деп жария етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/vice-president-joe-biden-moral-sanders-supporters-vote/story?id=40908315|title=Vice President Joe Biden: 'Moral' Sanders Supporters 'Can't Vote for Trump'|date=July 27, 2016|first=Suzan|last=Clarke}}&lt;/ref&gt;. 26 шілдеде Джордж Стефанопулоспен өткізілген сұхбат барысында Б.Джейменің 2016 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциясында «моральдық және орталықтандырылған» сайлаушылар Трамп үшін дауыс бермейтінін мәлімдеді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/biden-wishes-trump-gym-groping-comments/story?id=42965866|title=Biden Says He Wishes He Could Take Trump 'Behind the Gym' Over Groping Comments|date=October 21, 2016|publisher=ABC|first=Maryalice|last=Parks}}&lt;/ref&gt;. 21-қазанда Байден өз таңдауын жүзеге асырмай-ақ, сол оқу жылында мектепте болғанын қалады. 24-қазанда Байден, егер ол әлі мектепте болмаса, Трамппен ғана күресетін еді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/politics/joe-biden-fight-donald-trump-2016-election/|title=Biden: I would only take Trump behind the gym 'if I were in high school'|date=October 24, 2016|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;, ал келесі күні, 25 қазанда, Трамп «мұны ол жақсы көреді» деп жауап берді.

== Кейінгі іс-шаралар (2017–2019) ==
[[Сурет:Vice President Joe Biden Doug Jones.jpg|thumb|Байден АҚШ Сенаты депутаты Даг Джонспен 2017 жылы қазан айында үгіт жүргізу үсінде|299x299 нүкте]]
Журналистермен отставкаға кетпес бұрын АҚШ Сенатына барған сапарында Байден 2016 жылы 5 желтоқсанда вице-президент қызметінен кеткеннен кейін 2020 жылғы президенттікке ықтимал өтінімдерді жоққа шығарудан бас тартты. Егер ол 2020 жылы сайлауға қатысатын болса&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-citing-hidden-hand-of-fate-joe-biden-1480986947-htmlstory.html |title=Joe Biden wouldn't count out a 2020 run for president. But he was asked in an emotional moment |work=Los Angeles Times |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Memoli, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-presidential-run-2020-2016-12 |title=Joe Biden floats a potential 2020 presidential run |publisher=Business Insider |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Abadi, Mark}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2016/12/05/joe-biden-predicts-he-will-run-for-president-in-2020-adds-that-he-is-not-yet-committed.html |title=Joe Biden predicts he will run for president in 2020, adds that he is not yet 'committed' |work=CNBC |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Wang, Christine}}&lt;/ref&gt;, Байден 77 жаста, ал 2021 жылы инаугурация күнінде 78 жаста болар еді. Ол 7 желтоқсан күні ''The Late Show with Stephen Colbert'' кешкі шоудың пайда болуында өзінің амбивалиясына қатысты тағы да растады, «ешқашан ешқашан деп айтпа» дейді. 2020 жылы президенттікке үміткер емес екенін, сонымен қатар ол сценарийде қайтадан билікке қайта оралмайтынын мойындады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt;. Ол, 2017 жылдың 13 қаңтарында, вице-президенттің өкілеттік мерзімінің аяқталуына бір апта бұрын, ол қатыса алмайтынын айтқан болатын. Алайда, төрт күн өткен соң, 17 қаңтарда ол «қатыса алсам, қатысамын» деп айтты. «Байденге уақыт» деп аталатын саяси іс-қимыл комитеті 2017 жылдың қаңтарында Байденді науқанға шығаруға тырысты.

2017 жылы ол Пенсильвания университетінің Бенжамин Франклин профессоры болып тағайындалды, онда ол сыртқы саясат, дипломатия және ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне назар аударады. Ол сондай-ақ «Қатерлі ісік» күн тәртібін жалғастырады. 2017 жылдың 12 наурызында жыл сайынғы SXSW фестивалінде сөйлеген сөзінде Байден: «Америкадағы жалғыз екі жақты нәрсе - қатерлі ісікке қарсы күрес&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|title=Joe Biden: The fight against cancer is bipartisan|last=O'Brien|first=Sara Ashley|date=March 12, 2017|website=CNNMoney|access-date=March 13, 2017}}&lt;/ref&gt;».

[[Лас-Вегас]]та Невада хедж-қорының 18-мамырдағы сұхбатында Байден Клинтонның сайлауға түсетіне ешқашан сенбегенін айтқан: «Мен оның тамаша кандидат екенін ойладым, мен үлкен үміткер деп ойладым»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/19/politics/joe-biden-hillary-clinton/|title=Joe Biden never thought Hillary Clinton was a very good candidate|date=May 19, 2017|publisher=CNN|first=Chris|last=Cillizza}}&lt;/ref&gt;.

Байден 21 мамырда Колби колледжінің «бірлік пен мақсатқа» оралуын сұрап&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|title=Joe Biden Wants Americans to 'Regain Our Sense of Unity and Purpose'|date=May 21, 2017|publisher=TIME|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527222515/http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|archivedate=May 27, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, бітірушілер алдында сөз сөйледі және үш күннен кейін Гарвард университетінде, Колледждің Класс күнінің салтанатында «болашақтағы қиындықтарды» шешуге қабілетті екендіктерін білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2017/05/25/joe-biden-harvard-speech/|title=Watch Joe Biden's Speech at Harvard|first=Spencer|last=Buell|publisher=Boston Magazine|date=May 25, 2017}}&lt;/ref&gt;.

===Президент Трамп бойынша Пікірлер===
[[Сурет:Joe Biden Receives Presidential Medal of Freedom.jpg|right|300px|thumb|Президент [[Барак Обама]] вице-президент Байденді 2017 жылғы 12 қаңтарда президенттік еркіндік медалімен марапаттады.]]
[[Сурет:LBJ Foundation DIG14140-237 (36777772044).jpg|thumb|Байден, 2017 жылы ЛБЖ президенттік кітапханасында|287x287 нүкте]]
[[2017 жыл]]дың [[30 наурыз]]ында Пенн Байден дипломатия және ғаламдық келіссөздер орталығының жұмысына қатысқан кезде, студент Байденнен президент Трампқа «қандай да бір ақыл-кеңестер беруді» ұсынды, Байден президентке твиттерге жазуды тоқтатуы керек, өйткені ол кеңсеге назар аударғанын айтып жауап берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/326608-joe-biden-to-trump-grow-up-and-stop-tweeting|title=Biden to Trump: 'Grow Up' and 'Stop tweeting'|date=March 30, 2017|first=Taylor|last=Lorenz|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;. [[2017 жыл]]дың [[29 мамыр]]ында сөйлеген сөзінде Филип Д. Мерфидің қауымдық орталық гимназиясында жақтаушыларының жиналысы барысында: «Бізде қорқып жатқан көптеген адамдар бар&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 |title=Biden backs Phil Murphy, says N.J. governor's race 'most important' in nation|first=Ryan|last=Hutchins|date=May 28, 2017|publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;, олар өз қорқыныштарымен қатынасымен ойнайды - және бұл біз үшін сын - біз өзіміз келген адамдардың қорқыныштары мен ұмтылыстарына жеткілікті сөйлеген жоқпыз». 17 маусымда Байден [[Голливуд]]та Флорида Демократиялық партиясының қаражат жинау кешінде сөйлеген сөзінде Байден «бұл штат бүгін америкалық арасында танымал емес» деп болжады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/politics-government/article156812854.html|title='We are better than this,' impassioned Biden tells Florida Democrats|date=June 17, 2017|publisher=Miami Herald|first1=Patricia |last1=Mazzei|first2=Martin|last2=Vassolo}}&lt;/ref&gt;.

===Климаттық өзгеріс===
[[2017 жыл]]дың [[2 мамыр]]ында [[Калифорния]] штатындағы [[Сан-Диего]]да Денсаулық сақтауға «Ми шабуылы» конференциясында сөз сөйлеген Байден «мемлекеттік басқарудан кеткенін» жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://fortune.com/2017/05/03/joe-biden-trump-cancer-drug-prices/|title=Joe Biden on His New Cancer Initiative, Drug Prices, and Donald Trump|publisher=Fortune|date=May 3, 2017|first=Sy|last=Mukherjee}}&lt;/ref&gt;. 31 мамырда Байден климаттың өзгеруі «болашағымыз үшін экзистенциалды қауіп» екенін және Париж келісімінде қалу «балаларымызды және жаһандық көшбасшылықты қорғаудың ең жақсы жолы» екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership|title=Biden: Paris deal 'best way to protect' US leadership|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=May 31, 2017}}&lt;/ref&gt;. Келесі күні президент Трамп Америка Құрама Штаттарын Париж келісімінен шығатынын жариялағаннан кейін,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/policy/energy-environment/335995-biden-says-paris-climate-deal-exit-imperils-national-security |title=Biden: Paris climate deal exit 'imperils' national security|first=Morgan|last=Chalfant|date=June 1, 2017|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;, Байден «таңдау АҚШ қауіпсіздігіне және біздің таза энергетикалық болашаққа ие болу қабілетімізге нұқсан келтіреді» деп жазды. 7 маусымда [[Грекия]]ның [[Афины]]дағы Concordia Europe саммитінде сөз сөйлеген Байден Париж келісіміне сілтеме жасай отырып, «Америка халқының көпшілігі президент қабылдаған шешіммен келіспейді» деді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|title=Biden: Trump at odds with most Americans on climate change|publisher=ABC News|date=June 7, 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608020347/http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|archivedate=June 8, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;.

====Денсаулық сақтау====
[[2017 жыл]]ы [[22 наурыз]]да Байден республикалық денсаулық сақтау саласындағы заң жобасын, ол Трамп-тың инаугурациясынан кейінгі Capitol Hill-де алғаш рет пайда болған төменгі класстар денсаулығы пайдасы үшін қолданылған шамамен 1 трлн-дық «салық заңы» деп атады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/03/22/joe-biden-says-republican-health-care-giveaway-rich/99502082/|title=Joe Biden says Republican health care is a giveaway to the rich|first=Nicole|last=Gaudiano|publisher=USA Today|date=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt;. 4 мамырда Өкілдер палатасы Американың денсаулық сақтау туралы заңына дауыс бергеннен кейін, Байден «конгресстің ұятына айналған күн» деп жазды. 24 маусымда Сенат республикашылдарының алдында америкалық денсаулық сақтау туралы заң жобасын таныстыру кезінде бір күн бұрын&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/hillary-clinton-joe-biden-slam-house-republicans-for-passing-ahca-2017-5 |title='Day of shame': Hillary Clinton and Joe Biden slammed the GOP for passing health care bill|date=May 4, 2017|first=Mark|last=Abadi|publisher=Business Insider}}&lt;/ref&gt;, Байден «бұл мүлдем денсаулық сақтау туралы емес, байлықты беру туралы емес, бұл корпорациялар туралы». «28 шілдеде, денсаулықты сақтау жөніндегі Сенаттың республикандық заң жобасына жауап ретінде, Байден былай деп жазды: «Миллиондаған адамның денсаулығын қорғауға тырысқандардың барлығына рақмет»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/344330-biden-thanks-gop-healthcare-bill-opponents-after-skinny|title=Biden thanks GOP healthcare bill opponents after skinny ObamaCare repeal failure|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=July 28, 2017}}&lt;/ref&gt;.

==== Иммиграция ====
[[2017 жыл]]ғы [[5 қыркүйек]]те Бас прокурор Джеф Сессионс Трамп әкімшілігінің келіп жатқан балалар туралы кейінге қалдырылған іс-қимылдарды қалпына келтіргенін жариялағаннан кейін, Байден былай деп жазды: «Ата-анасы әкелген бұл балалардың мұнда келуге таңдауы болмады. Енді олар ешқашан таныс емес елдерге жіберіледі. Қатыгез. Америка емес.»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/business-a-lobbying/349235-biden-trumps-dreamer-decision-cruel|title=Biden: Trump's DACA decision 'cruel'|first=Rafael|last=Bernal|publisher=The Hill|date=September 5, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== 2020 президенттік сайлау ==
{{Толық мақала|2020 АҚШ президент сайлауы}}
[[Сурет:Joe Biden kickoff rally May 2019.jpg|thumb|right|Байден [[Филадельфия]]дағы президенттік митингте, мамыр 2019]]
[[Сурет:Joe Biden (48548319421).jpg|thumb|Байденнің 2020 жылғы президенттік кампаниясы, Айова, 2019 жылғы тамыз]]
=== Болжау және хабарлау ===
2016 - 2019 жылдар аралығында Байденді әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ықтимал кандидат ретінде атап өтті. Байден де өз сөзінде [[Бейкоммерциялық ұйым|бұқаралық ақпарат]] құралдарымен өз кандидатурасын [[Дональд Трамп]]тың [[2020 жыл]]ға қарсы демократиялық кандидат бойынша ықтимал үміткер ретінде атап өтті. Ол [[2018 жыл]]ы [[17 шілде]]де [[Колумбия]]дағы [[Богота]] қаласында өткен форумға [[2019 жыл]]дың қаңтарына ресми түрде кандидатураны жариялау туралы шешім қабылдағаны туралы мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=2018-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

===Науқан===
2019 жылғы 4 ақпанда&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=July 18, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The Atlantic]]'' тілшісі Эдвард-Исаак Довере Байден «иә» деп айтуға өте жақын «деп жазды,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt; бірақ оған жақын кейбіреулер 2016 жылы жасаған сияқты оның соңғы минутта жүрегі өзгереді деп қорықты. Довер Байден әсеріне алаңдайтынын айтты. Басқа президенттік сайлауы жарияланатын және әлеуетті кандидаттармен салыстырғанда оның отбасы мен беделіне, сондай-ақ оның жасы мен салыстырмалы центризмі туралы күрес пен түсінік жинауға мүмкіндік беруі мүмкін. Керісінше, оның «міндет сезімі», Трамптың президенттік кезіндегі ренжісі,&lt;ref name=17March2019&gt;{{Cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-47601121|title=Joe Biden says he's running in 2020 — then corrects himself|work=BBC|date=March 17, 2019|quote=Joe Biden appeared to announce his candidacy for the 2020 US election, before immediately correcting himself.}}&lt;/ref&gt; басқа демократиялық үміткерлердің арасында сыртқы саяси тәжірибенің жоқтығы және оның партияда «көпір құрылысының прогрессивтілігін» қолдауға деген ұмтылысы оны басқаруға итермелейтін факторлар деп айтылды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html |title=Former vice president Joe Biden jumps into White House race |last=Scherer |first=Michael |date=April 25, 2019 |work=The Washington Post |access-date=April 25, 2019 |last2=Wagner |first2=John}}&lt;/ref&gt; 2019 жылы наурызда ол өзінің сайлауға түсетінін мәлімдеді, сайып келгенде, 2019 жылғы 25 сәуірде науқанын бастады. 2019 жылғы мамырда Байден Филадельфияны (Пенсильвания) өзінің 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауалды штабы етіп сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.philly.com/news/joe-biden-2020-presidential-campaign-philadelphia-headquarters-20190516.html|title=Joe Biden chooses Philadelphia for 2020 presidential campaign headquarters|author=Jonathan Tamari|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=May 16, 2019|accessdate=May 17, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2019 жыл]]дың 18 маусымында демеушілермен болған кездесуде, Байден өзінің ең күшті жақтарының бірі «адамдарды жақындастыру» екенін айтты және мысал ретінде екі сегрегационист сенатор Джеймс Истланд және Герман Талмаджбен қарым-қатынасына тоқталды. Оңтүстік сызықты көрсете отырып, Байден: «Мен Джеймс О. Истландпен&lt;ref name=&quot;segregation1&quot;&gt;{{cite news |last1=Detrow |first1=Scott |title=Democrats Blast Biden For Recalling 'Civil' Relationship With Segregationists |url=https://www.npr.org/2019/06/19/734103488/democrats-blast-biden-for-recalling-civil-relationship-with-segregationists |accessdate=19 June 2019 |publisher=National Public Radio |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;segregation2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cammarata |first1=Sarah |title=Biden faces backlash for citing his work with two segregationists as a sign of 'civility' |url=https://www.politico.com/story/2019/06/19/joe-biden-segregationist-senators-1370223 |accessdate=19 June 2019 |publisher=Politico |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; бірге жиналыста болдым. «Ол мені ешқашан «бала» деп атаған жоқ; ол мені әрдайым «ұлым» деп атады». Нью-Джерси сенаторы Кори Букер көптеген демократтардың бірі болып, Байден ескертпелерін сынға алды, «сіз қара жігіттерді «ұл» деп атайтынын әзілдемеңіз» деп мәлімдеме жасады. «Джеймс О. Истланд сияқты адамдар ақтардың үстемдігін сақтап қалу және қара америкалықтарды біздің адамшылығымыздан айыру үшін осындай сөздерді және олармен бірге жүретін нәсілшілдік саясатты қолданды». Жауап ретінде Байден «ұл» деген сөзді нәсілдік тұрғыда пайдаланудың мәні жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bradner |first1=Eric |last2=Saenz |first2=Arlette |title=Biden says he didn't intend to use term 'boy' in offensive context |url=https://edition.cnn.com/2019/06/22/politics/joe-biden-boy-segregationists-controversy-cory-booker/index.html |accessdate=August 28, 2019 |work=CNN |date=June 23, 2019}}&lt;/ref&gt;

Президенттік алғашқы демократиялық пікірсайыс кезінде [[Камала Харрис]] Байден өзінің сегреционистік сенаторлармен жасаған жұмысы туралы және оның қара балаларды біріктірілген мектептерге баруға мүмкіндік беретін десегрегациялық автобустарға деген бұрынғы қарсылығы сияқты пікірлері үшін сынға алды. Байден пікірсайыс нәтижелері үшін кеңінен сынға түсіп,&lt;ref name=&quot;Caputo&quot;&gt;{{cite news |last1=Caputo |first1=Marc |title=We talked to experts on aging about the 2020 field. Here's what they told us. |url=https://www.politico.com/story/2019/08/20/joe-biden-old-age-1468635 |accessdate=August 27, 2019 |work=Politico |date=August 20, 2019}}&lt;/ref&gt; оны қолдау 10 ұпайға төмендеді.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Flegenheimer |first1=Matt |last2=Burns |first2=Alexander |title=Kamala Harris Makes the Case That Joe Biden Should Pass That Torch to Her |url=https://www.nytimes.com/2019/06/27/us/politics/kamala-harris-busing-joe-biden.html |website=The New York Times |date=June 27, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Biden's Support Slipped 10 Points After Debates, Poll Shows |url=https://time.com/5617826/primary-debate-biden-harris-poll-slips-10/ |work=Time |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Morin |first1=Rebecca |title=Thursday Democratic debate: Who were the winners and losers |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2019/06/28/democratic-debate-2019-night-2-winners-and-losers/1590319001/ |website=USA Today |date=June 28, 2019}}&lt;/ref&gt; Президент Трамп Байденді қорғап, Харристің Байденмен пікірталасы үшін «тым көп мақтау» алғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump defends Biden after Democratic debate, says Harris got 'too much credit' |url=https://www.nbcnews.com/politics/2020-election/trump-defends-biden-after-democratic-debate-says-harris-got-too-n1024906 |publisher=NBC News |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;

Байден «ауызша қобалжулардың» тарихы оның жасына байланысты болуы мүмкін деп ұсынылған. [[2018 жыл]]ы Байден өзін «жаңсақтық машинасы» деді, бірақ Трамп бұл салыстырумен келіспеді, оның жаңсақтыққа бейімділігі «шындықты айта алмайтын жігітке қарағанда керемет нәрсе» деп айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saenz |first1=Arlette |title=Joe Biden believes he is the 'most qualified person in the country to be president' |url=https://edition.cnn.com/2018/12/04/politics/joe-biden-most-qualified-person-president-2020/index.html |accessdate=27 August 2019 |work=CNN |date=December 4, 2018}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 26 тамызда Байден қайшылықты астыртын сөйледі. Сол күні ол [[Дартмут университеті]]де сөйлеген сөзді тыңдап, азғантай қателіктер жібергеннен кейін жиналған баспасөзге тіке қарап: «Мен анық айтқым келеді: мен жынды емеспін» деді.&lt;ref name=&quot;HookMehta&quot;&gt;{{cite news |last1=Mehta |first1=Seema |last2=Hook |first2=Janet |title=The promise and peril of Joe Biden's front-runner campaign |url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-08-25/the-promise-and-peril-of-joe-bidens-frontrunner-campaign |accessdate=August 28, 2019 |work=Los Angeles Times |date=August 26, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Braun |first=Stephen |url=https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |title=Biden cancer nonprofit suspends operations indefinitely |work=[[Associated Press]] |date=2019-07-15 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715151134/https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |archivedate=2019-07-15 |accessdate=2019-07-16 }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 15 шілдеде «Байден ісікке қарсы бастама» коммерциялық емес ұйымы қор жақын арада жұмысын тоқтататынын хабарлады. Байден мен оның әйелі сәуір айында 2020 жылғы президенттік науқанды бастамас бұрын этикалық сақтық шарасы ретінде бұл бастамадан бас тартты.

2019 жылғы қыркүйекте президент Трамп [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленськийге]] Байден мен оның ұлы Хантер Байден 2019 жылы 25 шілдеде Трамп пен Зеленський арасындағы телефон қоңырауына қатысты әшкерелеу есебі туралы хабарға байланысты заңсыз іс жасағанын тергеу үшін қысым көрсеткені туралы хабарланды.&lt;ref name=&quot;pressure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html|title=Ukraine Pressured on U.S. Political Investigations|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2019-09-20|work=The New York Times|access-date=2019-09-20|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Айыптаулар, 2019 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша Байдендер тарапынан ешқандай заң бұзушылықтың дәлелі жоқ. Бұл Байдендерді тергеуге итермелеуі БАҚ Байденнің президенттіктен кету мүмкіндігіне нұқсан келтіру әрекеті ретінде түсіндірді, нәтижесінде үлкен саяси жанжал және Трампқа импичмент туралы тергеу басталды.

== АҚШ [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]] ==
[[Сурет:President Biden taking oath of office (cropped).png|thumb|right|200px|Байден президент ретінде ант беріп 21 қаңтар 2021]]
Байден 2021 жылы 20 қаңтарда Құрама Штаттардың 46-президенті ретінде [[Джо Байденің ұлықтауы|ұлықталды]]. 78 жасында ол осы қызметке кіріскен ең жасы үлкен адам. Ол екінші [[Католик шіркеуі|католик]] президент ([[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннедиден]] кейін) және туған жері [[Делавэр]] болатын алғашқы президент&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/djo-bayden-aksh-prezident-boldyi-ulyiktau-rasmnde-aytkan-soz-317901/ Джо Байден АҚШ президенті болды. Ұлықтау рәсімінде айтқан сөзі 21.01.2021]&lt;/ref&gt;.

Өзінің бірінші жұмыс күнінде Байден федералдық меншікке қатысты бетперде талаптарын, Париж климат келісіміне қайта қосылуды, [[Мексика]]мен шекарада ұлттық төтенше жағдай режимін тоқтатуды және үкіметті [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на қайта қосылуға бағыттайтын атқарушы бұйрықтарға қол қойды.

== Марапаттары ==
=== Амеркандық ===
* Эллис аралының құрметті медалі (1992)
* 2017 жылғы Президенттік Бостандық медалі. Азаматтықтар үшін жоғары мемлекеттік награда

=== Шетелдік ===
* І дәрежелі Мәриям жері кресті (2004, [[Эстония]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden|title=Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk|publisher=[[Президент Эстонии]]|date=5 февраля 2004|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Пакистанның жұлдызымен ордені (2009, [[Пәкістан]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-holds-talks-with-pakistani-leaders/|title=Biden Holds Talks With Pakistani Leaders|publisher={{нп5|CBS News|CBS News|en|CBS News}}|date=9 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://nation.com.pk/politics/10-Jan-2009/hilalipakistan-conferred-on-us-vpelect|title=Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect|publisher={{нп5|The Nation (Пакистан)|The Nation|en|The Nation (Pakistan)}}|date=10 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Стивен Джорджтың Жеңіс құрметіне орден (2009, [[Грузия]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html|title=Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon|publisher={{нп5|The Georgian Times|The Georgian Times|en|The Georgian Times}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო|publisher={{нп5|Первый канал (Грузия)|Первый канал|en|First Channel (Georgian TV channel)}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/1832358.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში|publisher=[[Радио Свобода]]|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* II дәрежелі үш жұлдыз (2011, [[Латвия]]) ордені&lt;ref&gt;{{cw|url=http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|title=Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā|publisher=[[Латвия Президенті]]|date=1 апреля 2011|accessdate=5 октября 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006012655/http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|archivedate=2017-10-06|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* Ирактың Міндеті медалі (2011, [[Ирак]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.dvidshub.net/news/80810/iraqi-government-honors-commitment-american-service-members|title=Iraqi Government honors commitment of American service members|publisher={{нп5|Defense Video &amp; Imagery Distribution System|DVIDS|en|Defense Video &amp; Imagery Distribution System}}|date=1 желтоқсан 2011|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Еркіндік ордені (2017, [[Украина]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.president.gov.ua/documents/2502017-22442|title=Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»|publisher=[[Украина Президенті]]|date=23 августа 2017|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Мемуарлар ===
* Джо Байден «Мені уәде еткенде, әкем» (2017)&lt;ref&gt;[https://mobile.nytimes.com/2017/11/13/books/review-joe-biden-promise-me-dad-memoir.html In Joe Biden’s Memoir, Private Grief and Its Effect on a Public Life]&lt;/ref&gt;.

{{commons}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{АҚШ Вице-президенттері}}
{{АҚШ Президенттері}}
{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}}

[[Санат:Скрэнтонда туғандар (Пенсильвания)]]
[[Санат:АҚШ вице-президенттері]]
[[Санат:АҚШ президенттері]]</text>
      <sha1>mvo6zcquoxe90shw0ciykdorz8dvpua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623369</id>
      <parentid>3623367</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3623369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248973" sha1="bacnhsfr215jv4872795sg5e57dsc5o" xml:space="preserve">{{Грамматикасы тексерілсін}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі        = Джо Байден
|түс                  = мемлекет басшысы
|Шынайы есімі         = {{lang-en|Joe Biden}}
|Суреті               = Joe Biden presidential portrait.jpg
|Сурет ені            = 
|Атауы                = Ресми портреті, 2021
|Титулы               = [[Америка Құрама Штаттары| АҚШ-тың]] [[АҚШ президенті|46-президенті]]
|Ту                   = Seal of the President of the United States.svg
|Ту2                  = Flag of the President of the United States.svg
|Басқара бастады      = 20 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады    = 20 қаңтар 2025
|Вице-президент       = [[Камала Харрис]]
|Ізашары              = [[Дональд Трамп]]
|Ізбасары             = [[Дональд Трамп]]
|Титулы_2             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 47-[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]] 
|Реті_2               = 47
|Ту_2                 = Seal of the Vice President of the United States.svg
|Ту2_2                = Flag of the Vice President of the United States.svg
|Басқара бастады_2    = 20 қаңтар 2009
|Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2017
|Президент_2          = [[Барак Обама]]
|Ізашары_2            = [[Дик Чейни]]
|Ізбасары_2           = [[Майк Пенс]]
|Титулы_3             = [[АҚШ Сенаты]]ның сыртқы саясат комитеті төрағасы
|Ту_3                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_3                = Flag of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_3    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_3  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_3            = [[Ричард Лугар]]
|Ізбасары_3           = [[Джон Керри]]
|Титулы_4             =
|Ту_4                 =
|Ту2_4                = 
|Басқара бастады_4    = 6 маусым 2001
|Басқаруын аяқтады_4  = 3 қаңтар 2003
|Ізашары_4            = [[Джесси Хелмс]]
|Ізбасары_4           = [[Ричард Лугар]]
|Титулы_5             = [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]]
|Ту_5                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_5                = Flag of Delaware.svg
|Басқара бастады_5    = 3 қаңтар 1973
|Басқаруын аяқтады_5  = 15 қаңтар 2009
|Ізашары_5            = Джеймс Боггс
|Ізбасары_5           = Тед Кауфман
|Титулы_6             = Халықаралық есірткіге қарсы күрес басқармасының төрағасы
|Ту_6                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_6                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_6    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_6  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_6            = [[Чарльз Грассли]]
|Ізбасары_6           = [[Диана Файнштеин]]
|Титулы_7             = Сенат Төрешілерінің Комитеті Төрағасы
|Ту_7                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_7                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_7    = 3 қаңтар 1987
|Басқаруын аяқтады_7  = 3 қаңтар 1995
|Ізашары_7            = [[Стром Термонд]]
|Ізбасары_7           = [[Диана Файнштеин]]
|Туған күні           = 20.11.1942
|Туған жері           = {{туғанжері|Скрантон (Пенсильвания){{!}}Скрантон|Скрантонда (Пенсильвания)}}, [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Партиясы             = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]] (1969–)&lt;br&gt;[[Партиясыз]] (–1969)
|Жұбайы               = {{Unbulleted list
 |{{marriage|[[Нейлия Байден]]|1966|1972|reason=died}}
 |{{marriage|[[Джилл Байден]]|1973}}
}}
|Династия             = [[Джо Байден жанұясы|Байдендер]]
|Діні                 = [[католицизм]]
|Балалары             = {{hlist|[[Бо Байден|Бо]]|[[Хантер Байден|Хантер]]|Наоми|[[Эшли Байден|Эшли]]}}
|Білімі               = 1) [[Делавэр университеті]]&lt;br /&gt;2) [[Сиракуз университеті]]
|Сайты                = [https://joebiden.com/ Сайлауалды бағдарламасының сайты]&lt;br&gt;[https://bidenwhitehouse.archives.gov/administration/president-biden/ Ақ Үй сайтының мұрағаты]
|Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Азаттық президенттік медалі}}
  |{{Эллис аралының құрмет медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Азаттық ордені (Украина)}}
  |{{2 дәрежелі Үш жұлдыз ордені}}
  |{{Шынжырлы Ұлы Витаутас ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ұлы Витаутас орденінің үлкен командорлық кресті}}
  |{{Ұлы Литвалық кінәз Гядиминас орденінің гранд-офицері}}
  |{{1 дәрежелі Мария жері крестінің ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Черногория Үлкен жұлдызының ордені}}
  |{{Бостандық ордені (Косово)}}
  |{{Еңбегі үшін президенттік медалі (Косово)}}
}}
{{Қатар
  |{{Әулие Георгий атындағы Жеңіс ордені}}
  |{{Президенттік медаль (Израиль)}}
  |{{2 дәрежелі Пәкістан ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ирак алдындағы міндеттемелер медалі}}
  |{{Бояка орденінің үлкен кресті}}
}}
|Қолтаңбасы           = Joe Biden signature.svg
|Commons              = Joe Biden
}}
'''Кіші Джозеф «Джо» Робинетт Байден''' ({{lang-en|Joseph &quot;Joe&quot; Robinette Biden, Jr.}}; [[20 қараша]] [[1942 жыл]], [[Скрантон]], [[Пенсильвания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] саясаткер, заңгер, 2021 жылдан 2025 жылға дейінгі Америка Құрама Штаттарының [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-ші [[АҚШ президенті|Президенті]]. [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның мүшесі болған Байден 2009–2017 жылдары [[Барак Обама]] әкімшілігінде елдің 47-ші [[АҚШ вице-президенті|вице-президенті]] және 1973–2009 жылдары [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]] болған.

== Өмірбаяны ==
Байден 1942 жылы [[Пенсильвания]] штатының [[Скрантон]] қаласында дүниеге келді. Отбасымен [[Делавэр]]ге 1953 жылы көшкенге дейін сонда тұрды.  Ол Делавэр университетін (саясаттану бакалавры, 1965) бітіріп, Сиракьюс университетінде заңгер дәрежесін алды (заңгерлік ғылым докторы, 1968).  [[1970 жыл]]ы [[Нью Кастл (Кентукки)|Нью-Кастл]] округінің кеңесіне сайланды. Ол 1972 жылы [[Сенат|Сенатқа]] алғаш рет сайланып, америкалық тарихта алтыншы — ең жас сенатор атанды. Байден [[Конгресс|Конгресстің]] жоғарғы палатасына алты рет сайланды, '''2009''' жылы вице-президент болу үшін Сенаттағы орын босағанда, ол сол кездің Сенат қызмет өтілі бойынша төртінші басшысы болды. Ол ұзақ уақыт бойы сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі және төрағасы болған. '''1991''' жылы [[Шығанақ соғысы|Парсы шығанағындағы]] соғысқа қарсы болды, бірақ 1994 және 1995 жылдары [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[НАТО]]-ның босниялық соғысқа араласуын қолдады. Ол 2002 жылы Ирак соғысының пайдасына рұқсат беретін қарарға дауыс берді, бірақ 2007 жылы америкалық әскерлердің күшеюіне қарсы болған. Ол сондай-ақ Сенат сот төрелігі комитетінің төрағасы болды, есірткі саясатына қатысты мәселелермен айналысып, қылмыстың алдын алу және азаматтық бостандықтарға қатысты. Сонымен қатар қылмыстың күшейтілуі мен құқық қорғау актілерін және «Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы» заңды құру бойынша заңнамалық топты басқарды. Роберт Борк және Кларенс Томас АҚШ-тың Жоғарғы сотында дау тудырған кезде сот төрелігі комитетіне төрағалық жасады.

Байден 1988 және 2008 жылдары [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] атынан Президент праймеризіне сәтсіз ұмтылды, екі мәрте нашар нәтижелерден кейін кандидатурасын алып тастады. 2008 жылы өткізілген президенттік сайлауда [[Барак Обама]] Байденді өзінің үгіт-насихатындағы әріптесі етіп сайлады. Обаманың әкімшілігінде [[вице-президент]] ретінде, Байден үлкен рецессияға қарсы бағытталған инфрақұрылымдық шығыстарды қадағалап, 2011 жылы америкалық әскерлер шығарылғанға дейін [[Ирак|Иракқа]] қатысты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] саясатын қалыптастыруға атсалысты. Конгресстік [[Республикалық партия (АҚШ)|республиканшылдармен]] келіссөз жүргізу қабілеті Обаманың әкімшілігіне 2010 жылы салықты жеңілдіктуге, жұмыссыздықтың өсуін тоқтату және «Жұмыспен қамту туралы акт» сияқты заңдарды қабылдауға көмектесті, ол осы жылдың қарыздық шегі дағдарысын шешіп, 2012 жылы америкалық салық төлеушілердің жеңілдетілген актілерін жасауға, жақындап келе жатқан «фискалдық жартаcқа» қатысты. Байденге Обаманың 2011 жылғы әскери миссияны мақұлдағаны туралы кеңесі, [[Усама бен Ладен|Усама бен Ладеннің]] өліміне алып келді, бірақ олар бұл туралы дауласқан&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/21/us/politics/joe-biden-osama-bin-laden.html|title=Biden Says He Didn’t Oppose Raid That Killed Bin Laden|last=Harris|first=Gardiner|date=October 20, 2015|work=New York Times|access-date=2018-10-28|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;. Обама мен Байден 2012 жылы қайта сайланып, республикандық бизнесмен Митт Ромни мен Пол Райанды жеңді.

Байден 2015 жылдың қазан айында бірнеше айдан кейін болатын 2016 жылғы сайлауға төрағалық етпейтінін мәлімдеді. [[Хиллари Клинтон]]ның [[Дональд Трамп]]тан жеңілгеннен кейін, желтоқсанда, Байден 2020 жылы президенттікке әлеуетті үміткер екенін жоққа шығармайтынын айтты. Ол 2017 жылдың қаңтарында ол жүгірмейтінін айтты, бірнеше күн өткеннен кейін әлеуетті өтінімге жол бермей бас тартты. 2018 жылғы қазаннан бастап&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/01/us/politics/biden-2020-anita-hill-kavanaugh.html|title=Biden Is Preparing for 2020. Can He Overcome the Hill-Thomas Hearings?|last=Burns|first=Alexander|date=October 1, 2018|work=The New York Times|access-date=2018-10-18|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;, Байденнің президент лауазымына белсенді қатысқаны туралы айтылды және [[CNN]] сауалнамасы оны басқа ықтимал Демократиялық Президенттік үміткерлердің тізімінде ең танымал деп таныды. Президент [[Барак Обама|Обаманың]] 2017 жылғы қаңтардағы соңғы актілерінің бірінде Байденге Президенттік Бостандық медалі сыйлығын береді. Байден өз қызметінен кеткеннен кейін, [[Пенсильвания университеті|Пенсильвания Университетінің]] профессорлық-оқытушылар құрамына кірді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/us/politics/joe-biden-presidential-medal-freedom.html|title=Obama Surprises Joe Biden With Presidential Medal of Freedom|last=Shear|first=Michael D.|date=January 12, 2017|work=The New York Times|access-date=2018-10-24|language=en}}&lt;/ref&gt;, онда ол [[Бенджамин Франклин|Бенжамин Франклин]] Президент тәжірибесінің профессоры болып қызмет етті&lt;ref name=&quot;BidenUPenn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |title=Here's what Joe Biden will do after 8 years as vice president |last=Berke |first=Jeremy |date=February 7, 2017 |website=businessinsider.com |publisher=Business Insider |access-date=February 8, 2017 |quote=}}&lt;/ref&gt;.

== Жастық шағы ==
[[Сурет:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|thumb|right|205x205px|Джилл мен Джо Байденнің алғашқы фотосуреті]]
Байден 1942 жылы [[20 қараша]]да, [[Пенсильвания]] штатындағы [[Скрантон]] Сент-Мари ауруханасында, Кэтрин Евгения Байден (қыз күнінде Финнеган)&lt;ref name=&quot;ap010810&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.witn.com/home/headlines/81062772.html | title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92 | author=Chase, Randall | agency=Associated Press | publisher=[[WITN-TV]] | date=January 9, 2010 }}&lt;/ref&gt; мен Джозеф Робинетт Байден кішінің отбасында туған.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&amp;s_site=philly&amp;p_multi=PI&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D | title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator | newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] | date=September 3, 2002 | page=B4 | format=fee required}}&lt;/ref&gt;. Анасы туған жері [[Ирландия|Ирландиядан]], шыққан тамыры әртүрлі түрде айтылатын Лаут (графтығы)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/joe-bidens-irish-roots_b_1641678.html|title=Joe Biden's Irish Roots|last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak|publisher=[[Huffington Post]]|date=July 2, 2012|accessdate=December 6, 2012}}&lt;/ref&gt; немесе [[Дерри|Дерри (графтығы)]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-14048948.html |title=Number two Biden has a history over Irish debate |work=[[The Belfast Telegraph]] |date=November 9, 2008 | accessdate=January 22, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot; /&gt; деп аталатын жер. Ата-әжесі, Мэри Элизабет (Робинетт) және [[Мэриленд]] штатындағы [[Балтимор]]дан мұнай кәсіпкері Джозеф Хайден Байден, ата-тектері [[Ағылшындар|ағылшын]], [[Француздар|француз]] және [[Ирландықтар|ирландтықтар]].&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot;&gt;Witcover, ''Joe Biden'', p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/ | title=Joey From Scranton – Vice President Biden's Irish Roots | magazine=[[Irish America (magazine)|Irish America]] | date=April–May 2013 |last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak}}&lt;/ref&gt; Әкесі жағынан арғы атасы Уильям Байден [[Англия|Англияның]] Сассекс қаласында дүниеге келген және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] қоныс аударған. Анасы жағынан атасының үлкен атасы Эдвард Френсис Блейвит&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |title=Vice President Joe Biden Discusses American Innovation |author=Gehman, Geoff |publisher=[[Lafayette College]] |date=May 3, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202110137/http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |archivedate=February 2, 2014 }}&lt;/ref&gt;, [[Пенсильвания]] штатының Сенатының мүшесі болған&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |title=Remembering his roots |author=Krawczeniuk, Borys |newspaper=[[The Times-Tribune (Scranton)|The Times-Tribune]] |date=August 24, 2008 |accessdate=January 21, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406014842/http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |archivedate=April 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

Байденнің әкесі бұрын байқуатты өмір сүрген еді, бірақ ұлы туылған сәт бірнеше рет бизнеске кері әсерін тигізді. Бірнеше жыл бойы отбасы Байденнің әжесімен, Финнегануспен бірге тұруға мәжбүр болды. Скрэнтон ауданы 1950 жылдардың кезінде экономикалық құлдырады.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | title=Father's Tough Life an Inspiration for Biden | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 23, 2008 | accessdate=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байденнің әкесі жеткілікті жұмыс таба алмады. 1953 жылы Байден отбасы Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы үйге көшкенге дейін бірнеше жыл өмір сүрген Делавэр штатындағы Клэймондағы пәтерге көшіп келді&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html |title=Biden's Scranton childhood left lasting impression | author=Rubinkam, Michael | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] | date=August 27, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джо Байден кіші, содан кейін ұсталған автомобильдерді сатушы ретінде көп табыс тапты және отбасының жағдайы орта классқа жатты.&lt;ref name=nyt-father/&gt;&lt;ref name=tnj092808&gt;{{cite news |title=Biden was the stuttering kid who wanted the ball |author=Frank, Martin |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 28, 2008 |page=D.1  |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS }}&lt;!--original URL not available; current URL is the archiveurl with an archivedate c. October 2008--&gt;&lt;/ref&gt; Байден Клеймонт қаласындағы Архимерия академиясына оқыды, онда орта мектептің бейсбол командасында қорғаушысы/қабылдаушысы болған; ол өзінің жетістіктерімен команданы, жеңіліске ұшырағанға дейін, маусымдық ойынға жетуге көмектескен. Осы жылдар ішінде, ол Уильмингтон театрында анти-сегрегацияға қатысқан. Оның академиялық дәрежеде үлгерімі орташадан жоғары, студенттер арасында тумысынан көшбасшы болып саналды, және онда бастауыш және жоғары мектеп жылдарында сынып президенті болып сайланды. Бұны 1961 жылы бітірді.

Ол 1965 жылы Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алып, тарих және саясаттану саласындағы қос дипломмен, 688 сабақтың 506 сабағын бітірді. Сыныптастары оның шеберлігіне тәнті болатын және бірінші курс футбол командасының жартылай қорғаушы болып ойнады. 1964 жылы [[Багам аралдары]]нда көктемгі демалыс кезінде, Сиракузс университетіне түскен, Нейлия Хантермен танысып, [[Нью-Йорк]] штатының Сканеэтелес қаласындағы шіркеуде үйленеді&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html |title=Biden Campaigning With Ease After Hardships |author=Bumiller, Elisabeth |newspaper=[[The New York Times]] |date=December 14, 2007 |accessdate=September 13, 2008 |authorlink=Elisabeth Bumiller }}&lt;/ref&gt;. Ол 30 жасында сенатор болуға, одан кейін президент болуға ниет білдіреді. Ол мини футболдан футбол командасына ойнауға жарты жылдық жоспарын төмендетіп, оған байыпты қарайды, бұл оған көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді.

Содан кейін ол Сиракуз университетінің заң колледжіне түседі&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4D91F3CF931A1575AC0A961948260 |title= Biden Admits Errors and Criticizes Latest Report |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 22, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, академиялық қосымша көмек пен қаржылық қажеттіліктерге негізделген жартылай стипендияға ие болады. Өзінің сипаттауынша ол заң мектебін «әлемдегі ең үлкен тас» деп таниды және көптеген заңдармен танысады. Ол бірінші курста жазған 15 беттен тұратын заң жобасы бойынша мақаланы көшіріп жазған деген айыппен шығарылады. Байденнің айтуынша, бұл ережелерді дұрыс білмегендіктен, ол «F» деген баға алғаннан кейін курсты қайтадан алуға рұқсат етілген&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260 |title=Biden Admits Plagiarism in School But Says It Was Not 'Malevolent' |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 18, 1987 |authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, бұл кейінірек 1987 жылы оның жазбасына түсірілді (бұл оқиғаға кейіннен плагиаттық айыптаулар болған кезде назар аударылды). 1968 жылы өзінің заң докторы дәрежесін алып, өз сыныбында 85-орында аяқтады. Байден 1969 жылы Делавэр штатына қабылданды&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot;&gt;{{cite web | publisher=[[Biographical Directory of the United States Congress]]| url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=B000444|title=Biden, Joseph Robinette, Jr.|accessdate=August 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден осы кезеңде студенттік жобалардың мерзімін ұзартып, [[Вьетнам соғысы]]нан шегерілді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.newsday.com/news/nation/biden-got-5-draft-deferments-during-nam-as-did-cheney-1.884250 |title=Biden got 5 draft deferments during Nam, as did Cheney |author=Chase, Randall |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Newsday |date=September 1, 2008 }}&lt;/ref&gt;, 1968 жылы ол жасөспірім кезінде астмамен ауырғандықтан қызмет етуге жарамсыз болып табылатын Селективті Қызмет Жүйесі арқылы қайта жіктелді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-romano87&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73826122.html?dids=73826122:73826122 | format=fee required | title=Joe Biden &amp; the Politics of Belief| author=Romano, Lois | newspaper=The Washington Post | date=June 9, 1987}}&lt;/ref&gt;. Ол сенат сайлауына түсіп, Никсонның соғыс жүргізуіне қарсы болғанға дейін Вьетнам соғысын ашық қолдамады немесе оған қарсы болмады.

Байден және Финненган отбасыларында және төңірегіндегі алкоголь ішудің жағымсыз әсерлері Байденді ішімдікке әуестенбейтін адамға айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/16/riding-the-rails-with-amtrak-joe/ |title=Riding the Rails With Amtrak Joe |author=Leibovich, Mark | newspaper=The New York Times | date=September 16, 2008 | accessdate=September 17, 2008}}&lt;/ref&gt;. Оның айтуынша, балалық шағынан жиырма жасына дейін кекештіктен зардап шеккен және айна алдында өлең оқу арқылы оны азайтып, &lt;ref&gt;{{cite web| last=Biden| first=Joseph R., Jr.| url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| title=Letter to National Stuttering Association chairman| publisher=National Stuttering Association| date=July 9, 2009| accessdate=December 9, 2010| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| archivedate=July 28, 2011| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, жеңген.

== Ерте саяси мансабы мен отбасылық өмірі ==
1966 жылғы 27 тамызда, ол кезде Байден әлі заң факультетінің студенті, Нейлия Хантерге, олар бастапқыда қыздың ата-анасының римдік католикке некеге беру зауықсыздығын жеңгеннен соң, үйленді&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL |title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=August 23, 2008 |accessdate=September 6, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |archivedate=September 25, 2008 |dead-url=yes |df= }}&lt;/ref&gt;. Рәсім Сканателесдегі католик шіркеуінде өтті. Олардың үш баласы бар: 1969 жылғы Джозеф Р. «Бо» Байден III, 1970 жылғы Роберт Хантер және 1971 жылғы Наоми Кристина.

1968 жылы Байден алты ай бойы белгілі жергілікті республикашыл Уильям Прикетт басқарған Уилмингтондағы заң фирмасында қызмет етті және кейінірек «мен өзімді [[Республикалық партия (АҚШ)|республикалық]] деп ойладым» деп айтқан&lt;ref name=&quot;time-barrett&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/subscriber/article/0,33009,964716,00.html|title=Campaign Portrait, Joe Biden: Orator for the Next Generation|author=Barrett, Laurence I.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 22, 1987}}&lt;/ref&gt;. Оған Делавардағы демократ-губернатор Чарльз Л. Терридің консервативті нәсілдік саясатына ұнамады және 1968 жылы Терриді жеңіп шыққан көбірек либералды республикашыл Расселл В. Питерсонға қолдау көрсетті. Жергілікті республиканцы оны жұмысқа алды, бірақ ол өзінің Республикалық партиядан президенттікке кандидат [[Ричард Никсон]]ды ұнатпайтындықтан тәуелсіз ретінде тіркелген.

1969 жылы Байден Уилмингтонда заңгерлік практиканы қайта бастады, алдымен қоғамдық қорғаушы, содан кейін оны демократиялық форумға қосқан жергілікті белсенді Демократ Сид Балик бастаған фирмада, топта партияны реформалауға және жандандыруға тырысатын заңмен айналысты, осыдан Байден демократ болып тіркелді. Ол сондай-ақ өзінің Байден мен Уолш атты жеке фирмасы бастады. Алайда корпоративтік құқық оны қызықтырмады, [[қылмыстық құқық]] аса жақсы табыс әкелген жоқ. Ол өзінің табыстарын жылжымайтын мүлікті басқарумен толықтырды&lt;ref name=&quot;watn020109&quot;&gt;{{cite news|author=Doyle, Nancy Palmer|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html|accessdate=February 4, 2009|title=Joe Biden: 'Everyone Calls Me Joe'|magazine=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|date=February 1, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Кейінірек 1969 жылы, Байден қала маңындағы аймағына мемлекеттік тұрғын үй қолдауды қамтитын либералды платформада жаңа Нью-Касл кеңесіндегі 4-округтік орынға демократ ретінде үміткер болды. Бұл орынды кеңес округтерін қайта бөлуден кейін 5-округте сайлауға түскен республикалық Генри Р.Фолсом иеленді. Байден жалпы сайлауда республикашыл Лоуренс Т.Мессикті жеңіп, жеңіске жетті және 1971 жылы 5 қаңтарда қызметіне кірісті. 1970-1972 жж. аралығында округтық кеңесте жеке заң тәжірибесін жалғастырды. Кеңесте сөз сөйлеген мәселелер арасында Уилмингтон маңындағы аймақтарды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden |title=2008 Presidential Candidates: Joe Biden |newspaper=[[The Washington Post]] |accessdate=October 24, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022055510/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden/ |archivedate=October 22, 2008 }}&lt;/ref&gt;, соның ішінде мемлекетаралық 95-ке қатысты, кедергіге әкелетін ірі автожол жобаларына қарсы болды.

== Сенаттағы мансабы ==
=== Сайлау және трагедия; қалпына келуі және жаңа отбасы ===
Байденнің 1972 жылы Делавэр штатындағы Сенатта өткен сайлауға қатысуы ерекше жағдайды ұсынды. Ұзақ уақыт Делавэр саяси қайраткері және бұрынғы республикашыл сенатор Дж. Калеб Боггсты сайлауда жеңді, ол, бәлкім, АҚШ өкілі Пит Пуэт және Уилмингтоннің мэрі Гарри Г. бұған жол бермеу үшін, [[АҚШ президенті]] [[Ричард Никсон]]нан қайтадан Николас Боггсқа партияда қолдау көрсетуге шақырды. Боггсқа қарсы келе алатын басқа ешкім болмады. Байден іс жүзінде ақшасы болмады.&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;&gt;{{cite book |title=Only in Delaware, Politics and Politicians in the First State |oclc=51588740 |last=Cohen |first=Celia |year=2002 |publisher=[[Grapevine Publishing]] |page=199| publication-place=Newark, Delaware }}&lt;/ref&gt;. Науқанды әпкесі Валери Байден Оуэнс басқарады (ол болашақтағы науқандарды басқаруға қатысады) және басқа отбасы мүшелері де шұғылданады, газет қағаздарын тапсыру қағаздарын қолданады және сайлаушылармен бетпе-бет кездеседі&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;/&gt;; штаттың шағын көлемі және ірі медиа нарығының жоқтығы бұл ұстанымды қолайлы етті. Ол AFL-CIO және Демократиялық сауалнамашы Патрик Садделлден көмек алды. Оның платформасы Вьетнамнан кетуге, қоршаған ортаны қорғауға, азаматтық құқықтарға&lt;ref name=&quot;npr-72&quot;&gt;{{cite news |author=Naylor, Brian |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 |title=Biden's Road to Senate Took Tragic Turn |publisher=[[National Public Radio]] |date=October 8, 2007 |accessdate=September 12, 2008 }}&lt;/ref&gt;, жаппай транзитке, әділетті салық салуға, денсаулық сақтауға, қоғамның «әдеттегідей саясатқа» қанағаттанбауына бағытталған және «өзгеруден» бас тартуға бағытталған. Сайлауға бірнеше ай қалғанда ол шамамен 30 пайыздық тармаққа қалып отоырды, бірақ оның энергетикалық деңгейі, тартымды жас отбасы және сайлаушылардың сезімдерімен байланысу мүмкіндігі Байденге артықшылық берді. 1972 жылғы 7 қарашадағы сайлауда ол 3 162, яғни 50,5% дауысқа ие болды.

1972 жылғы 18 желтоқсанда, сайлаудан бірнеше апта өткен соң, Дэвеллде Хокессин қаласындағы Рождестволық сауда кезінде Байденнің әйелі және бір жасар қызы Наоми автокөлік апатында қаза болды. Нейлия Байденнің универсал көлігі қиылысатын жерде жартылай тіркеме жүк көлігіне соғылды. Ұлдары Бо және Хантер апаттан аман қалып&lt;ref name=&quot;dj-no-dui&quot;&gt;{{cite news |title=No DUI in crash that killed Biden's 1st wife, but he's implied otherwise |author=Kipp, Rachel |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 4, 2008 |page=A.1 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archiveurl, but the original url was not available; the archive date would be c. October 2008--&gt;}}&lt;/ref&gt; ауруханаға, Боның аяғы сынған аяғы және басқа да жарақаттарымен, Хантердің бас сүйегі сынған және басқа да бас жарақаттары бар, жеткізілді&lt;ref name=&quot;lat-joe&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/politics/la-na-biden24-2008aug24,0,5581055,full.story | title=In his home state, Biden is a regular Joe | author=Levey, Noam M. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Дәрігерлер жақын арада толық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізетінін айтты. Байден оларға қарау үшін қызметтен кету туралы шешім қабылдады, бірақ Сенат көпшілігінің жетекшісі Майк Мэнсфилд қалуға көндірді. Жол-көлік апатынан кейін, Байден жүк көлігінің жүргізушісі соқтығысқанға дейін ішімдік ішкенін айтты, бірақ бұл айыптарды жүргізушінің отбасы тарапынан мойынлдалмады және ешқашан полицияда дәлелденбеді&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Orr|first1=Bob|title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared|url=http://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|accessdate=March 13, 2017|agency=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hamilton|first1=Carl|title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator|url=http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|accessdate=March 13, 2017|agency=Newark Post}}&lt;/ref&gt;.

Жүк көлігінің жүргізушісі 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, 2001 және 2007 жылдары Байден жүк көлігі жүргізушісіне ешқашан айып тағылмағанына қарамастан, жүк көлігі жүргізушісін апатқа дейін ішімдік ішкен деп айыптады және істі тергеп жатқан бас прокурор мас күйінде көлік жүргізгеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hamilton|first=Carl|date=October 30, 2008 |title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator |work=[[Newark Post]] |url=https://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |access-date=March 13, 2017 |archive-date=January 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116124422/http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2008 жылы Байденнің баспасөз хатшысы Байден мас күйінде көлік жүргізді деген айыптаулардың «жалған» екенін «толығымен қабылдайтынын» айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Orr |first=Bob |date=March 24, 2009 |title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared |url=https://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/ |work=CBS News |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Жүк көлігі жүргізушісінің қызы Байденнің 2009 жылы БАҚ-тағы хабарынан кейін телефон шалып, «отбасыма қандай да бір зиян тигізгені үшін» кешірім сұрағанын айтты.&lt;ref&gt;{{#invoke:cite news||last=Kruse|first=Michael|date=January 25, 2019|title=How Grief Became Joe Biden's 'Superpower'|agency=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|access-date=June 13, 2020|archive-date=June 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613012910/https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Biden Senate Chamber Desk.jpg|thumb|right|АҚШ Сенатындағы Байден алған XCI камералық үстелінің тартқышы. Сөренің жоғарғы ортасында қолтаңбасы жазылған. &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/art/special/Desks/deskDetails.cfm?id=91 | title=Senate chamber desks: Desk XCI | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=January 8, 2009}}&lt;/ref&gt;|212x212 нүкте]]
[[Сурет:20090120 Jill and Joe Biden at Homestates Ball.JPG|thumb|right|Джо Байден екінші әйелі Джилмен кездесті (мұнда 1975 жылы би биледі) және 1977 жылы үйленді.|284x284 нүкте]]
Байден 1973 жылы 5 қаңтарда Уилмингтон медициналық орталығының Делавэр штатындағы кішкентай шіркеуінде Сенат хатшысы Фрэнсис Р. Валеонаға ант берді. Боның аяғы апаттан әлі күнге дейін тартылған. Хантер, сондай-ақ, отбасының басқа мүшелері сияқты, сол жерде де болды. Куәгерлер мен теледидарлық камералар болды және іс-шараға ұлттық назар аударылды.

30 жасында (офисті сақтауға қажетті ең төменгі жас) Байден АҚШ тарихындағы алтыншы жас сенатор және 31 жасқа толғанға дейін қызметке кіріскен тек 18 сенатордың бірі болды&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm | title=Youngest Senator | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrd, Robert and Wolff, Wendy.  ''[https://books.google.com/books?id=PeHByMYxVm8C&amp;pg=PA285 Senate, 1789-1989: Historical Statistics, 1789-1992, Volume 4]'', p. 285 (Government Printing Office  1993).&lt;/ref&gt;. Бірақ апат оны ашу-ызаға булықтырды және діни күмән: «Мен түнде жүргенді ұнататынмын&lt;ref name=&quot;family values&quot;&gt;{{cite news |author=Pride, Mike |url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071201/OPINION/712010307&amp;template=single |title=Biden a smart guy who has lived his family values |publisher=[[Concord Monitor]] |date=December 1, 2007 |accessdate=October 4, 2008 |archivedate=May 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517105929/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307&amp;template=single |deadurl=yes |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, менде күресудің жақсы мүмкіндігі бар деп ойладым ... Мен мұндай қасіретке шыдамды екенімді білмедім ... ». Күн сайын жас балалары үшін үйде болу үшін Байден күн сайын Уилмингтон маңы аймағындағы өз үйінен әр сағат сайын [[Вашингтон]]ға, К.О.-не «Амтрак» пойызымен қатынады, ол сенаттағы мансаптық жұмысын жалғастырды. Апат салдарынан жұмысқа назар аудару қиынға соқпады және сенатор болуға талпындырды. Өзінің естеліктерінде Байден қызметкерлері қанша уақытқа созылатыны туралы бәстесетінін туралы ескертеді.&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-int&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | title=On Becoming Joe Biden | work=[[Morning Edition]] | publisher=[[NPR]] | date=August 1, 2007 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;. Бес жыл бойына жалғыз басты әке, егер ұлдары шақырса, ол кез келген уақытта Сенаттағы бұйрықтарды үзілді-кесілді қалдырды. Жұбайын және қызын еске алу үшін Байден 18 желтоқсан күні апаттың мерейтойын өткізбеді.

Байденнің үлкен ұлы Бо&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=August 23, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701 |title=Biden's Foreign Policy Background Carries Growing Cachet|author=Cooper, Christopher|newspaper=The Wall Street Journal |date=August 20, 2008|page=A4}}&lt;/ref&gt; , Иракта қызмет етіп, Әскери сотының адвокаты және Делавэр бас прокуроры болған; кіші ұлы&lt;ref name=&quot;nydn122808&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html | title=From a blind date to second lady, Jill Biden's coming into her own | author=Evans, Heidi |newspaper=Daily News |location=New York | date=December 28, 2008 | accessdate=January 3, 2009}}&lt;/ref&gt;, Хантер, Вашингтон лоббисті және инвертиция бойынша кеңесші болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | title=Beau Biden, Son of Vice President Joe Biden, Dies After Battle With Brain Cancer | publisher=NBC News | date=May 31, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Joe Biden's lasting advice: 'Reality has a way of intruding'|url=http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|accessdate=June 1, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904124648/http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|archivedate=September 4, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]дың [[30 мамыр]]ында Бо 46 жасында екі жыл мидың қатерлі ісігінен кейін қайтыс болды. Қайтыс болғанға дейін, Бо алдағы 2016 жылы Делавэр губернаторы лауазымына Демократтардан үміткер болу ниетін жариялады&lt;ref name=allabout&gt;{{cite news|title=Delaware's 2016 speculation all about Biden|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2014/11/08/delawares-speculation-biden/18727837/|accessdate=November 9, 2014|publisher=Delaware Online|date=November 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Governor&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2015/01/25/beau-biden-governor/22326393/ |title=Beau Biden for governor?|publisher=Delaware Online|date=January 26, 2015|accessdate=January 27, 2015|author=Jonathan Starkey}}&lt;/ref&gt;.

[[1975 жыл]]ы Байден Джилл Трейси Джейкобспен кездеседі, ол Пенсильваниядағы Уиллоу-Гровта өсіп, мұғалім атанған. Олар Байденнің ағасы ұйымдастырған кездесу күндерде танысады, бірақ Байден оның фотосуретін Уилмингтонде, Делавэр штатындағы жергілікті парк үшін жарнамадан байқаған. Байден оны саясат пен өмірге деген қызығушылығының жаңаруымен байланыстырады&lt;ref name=&quot;nyt082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;. [[1977 жыл]]ғы [[17 маусым]]да Байден мен Джейкобс [[Нью-Йорк]]тегі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] шіркеуінде некелерін қиған&lt;ref name=&quot;coxns-jill&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.orlandosentinel.com/2008-10-24/news/a3BidenWife24_1_jill-biden-joe-biden-jill-and-joe | title=Bidens met, forged life together after tragedy | author=Dart, Bob | agency=[[Cox News Service]] | newspaper=[[Orlando Sentinel]] | date=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джилл Байден Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алды; екі магистр дәрежесі бар, біріншісі Батыс Честер университетінен болса, екіншісі Вилланов университетінен алған; және Делавэр Университетінен білім беру докторы. Бір қыздары бар, Эшли Блэзер (1981 жылы туған), ол Делавэр балалар, жастар және олардың отбасыларына қызмет көрсету бөлімінде әлеуметтік қызметкер және сабақ береді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | title=Ashley Biden and Howard Krein | newspaper=The New York Times | date=June 3, 2012 | page=ST15}}&lt;/ref&gt;. Байден мен әйелі римдік католиктер және Дэвол штатының Гринвиллдегі Брандвиллдегі Сент-Джозеф шіркеуіне барады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parishioners not surprised to see Biden at usual Mass |author=Gibson, Ginger |newspaper=[[The News Journal]] |date=August 25, 2008 |page=A.12 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archive URL as the original url was not available; archivedate c. September 2008 --&gt;}}&lt;/ref&gt;.

===Сенаттың ерте қызметі===
[[Сурет:Joe Biden at Archmere Academy (cropped).jpg|thumb|left|Байден, Арммер академиясының студенті кезінде, 1950]]
[[Сурет:Joe Biden and Jimmy Carter.jpg|thumb|left|Байден Президент [[Джимми Картер]]мен бірге Сопақ кеңседе|221x221 нүкте]]
Сенатта алғашқы жылдарында Байден тұтынушыларды қорғау және экологиялық мәселелер бойынша заңнамаға назар аударды және үкімет тарапынан үлкен жауапкершілікті талап етті. [[1974 жыл]]дың ортасында бірінші курс студенті, сенатор Байден «[[Time]]» журналының «Болашақтың болашағы үшін 200 тұлға» деп аталалатын, отбасымен болған жағдайды сипаттап, Байден «өзін-өзі сенімді» және «күшті өршіл» деп сипаттады&lt;ref name=&quot;time-200-fut&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |title=200 Faces for the Future|magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date =July 15, 1974|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[1981 жыл]]ы [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенат Әділет комитетінің азшылық өкілі болды. [[1984 жыл]]ы ол қылмыстың жалпыға бірдей қылмыспен күрес туралы заңды табысты өткізу үшін демократиялық деңгейдегі менеджер болды; жаөтастары оны азаматтық бостандығынан айырылғандар туралы Заңның кейбір ең нашар ережелерін өзгерткені үшін мақтады және бұл оның сол кездегі ең маңызды заңнамалық жетістігі болды. Ол алғаш рет сол кездегі президенттікке үміткер болды, ол бір мезгілде демократтарды қорқытып, жігерлендіретін партиялық аудиторияларға сөз сөйлегені үшін ескертті.
[[Сурет:Biden-Church-Sadat.jpg|thumb|right|Сенатор Байден, сенатор Франк Черч және Мысыр Президенті [[Әнуар Садат]] Мысыр-Израиль бейбітшілігі туралы шартқа қол қойғаннан кейін, 1979|245x245 нүкте]]
Сыртқы саясатқа қатысты Сенатта алғашқы онжылдықта Байден қарулануды бақылау мәселелеріне назар аударды. [[АҚШ Конгрессі]]нің [[1979 жыл]]ы Совет жетекшісі [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] пен АҚШ президенті [[Джимми Картер]] қол қойған SALT II шартын ратификациялаудан бас тартқаны үшін ол Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Андрей Громыковамен кездесіп, Американың мүдделері мен алаңдаушылықтары туралы сөйлесті. Сенаттың Сыртқы байланыстар жөніндегі комитеттің қарсылығын шешу үшін бірқатар өзгерістер енгізілді. Рейган әкімшілігі Стратегиялық қорғаныс бастамасына кірісуге мүмкіндік беру үшін 1972 РҚҚ түсіндіруге келеді, Байденді шарттың талаптарын қатаң сәйкестікте орындау үшін бекітеді. 1986 жылы Рейган әкімшілігімен Оңтүстік Африкаға қарсы экономикалық санкциялар бойынша дауласты; ол [[апартеид]]тік саясатты жалғастырған Рейган әкімшілігінің қолдауына байланысты Сенатта АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцты тыңдау кезінде сынағаны ұшін көңіл аудартты.

=== 1988 президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden in 1987 at White House.png|thumb|left|Байден 1987 жыл]]
Байден [[1987 жыл]]ы [[9 маусым]]да Уилмингтон теміржол вокзалында өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялап, 1988 жылғы Демократиялық партиядан президенттікке кандидатурасын ұсынды. Ол [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Ф. Кеннедиден]] бері ең жас президент болуға тырысты&lt;ref name=&quot;nyt-1987-ann&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD91538F933A25755C0A961948260 |title= Biden Joins Campaign for the Presidency |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=June 10, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;. Науқан басталған кезде, оның біркелкі имиджі, сөйлеу қабілеті, бэйби-бумерлерге үндеуі, оның алдағы Роберт Борк Жоғарғы сотының кандидатурасы бойынша тыңдауларында Сенаттың Сот комитетінің төрағасы ретіндегі жоғары беделіне байланысты ықтимал күшті үміткер ретінде қарастырылды. Ол 1987 жылдың бірінші тоқсанында 1,7 млн, басқа кандидаттарға қарағанда көбірек жинады.

[[1987 жыл]]дың тамызына дейін, Байденнің қызметкерлері бәсекелестікке байланысты хабарламалр шатастырылды&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD6123AF932A0575BC0A961948260 |title= Biden, Once the Field's Hot Democrat, Is Being Overtaken by Cooler Rivals | author=Toner, Robin | newspaper=The New York Times | date=August 31, 1987}}&lt;/ref&gt;, Майкл Дукакис пен Дик Гепардты қосқанда барлық кандидаттарға қарағанда көбірек қаражат жинағанымен&lt;ref name=&quot;cook&quot;&gt;{{cite book | last=Cook | first=Rhodes | chapter=The Nominating Process | title=The Elections of 1988 | editor=Nelson, Michael (ed.) | publisher=[[Congressional Quarterly]] | year=1989 | isbn=0-87187-494-6}} p. 46.&lt;/ref&gt;, Дукакистен артта қалып қойғанымен&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE1DD1531F931A2575AC0A961948260 |title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad | author=Dowd, Maureen | newspaper=The New York Times | date=September 12, 1987 |authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, Айова штатындағы сауалнамалардың нәтижесінде. [[1987 жыл]]дың қыркүйек айында Британдық Лейбористік партияның жетекшісі Нейл Кинноктың сөзін [[плагиат]]тағыны үшін айыпталған кезде ол науқанға кірісті. Киннок мырзаның сөзі мынадай:

{{quotation|—«Неліктен мен мыңдаған Киннок ұрпақтарынан университетке түсуге мүмкіндігім бар?» [Содан кейін оның аудиторияға әйеліне нұсқайды] Неліктен Гленис өз отбасындағы мыңдаған ұрпақтан алғашқы әйел университетке түсе алады? Бұл біздің алдымыздағылардың қалың болғаны ма еді?|}}

Байденнің сөйлеген сөздері:

{{quotation|—«Мен осында келе жатқанда ойлана бастадым, неге Джо Байден өз отбасында алғаш рет университетке барады? [Содан кейін аудиторияға әйелін көрсете отырып] Неліктен менің әйелім оның отбасында алғаш рет колледжге бару керек, себебі біздің ата-аналарымыз жарқырап тұрған жоқ па? ... Мен Байденді мыңдаған ұрпақтың колледж бен магистр дәрежесін алу үшін жасағаным үшін бе? Қалғандарынан әлдеқайда ақылды болғаным ба?»|}}

Байден шын мәнінде Киннокты бұрынғы жағдайларды қалыптасуының қайнар көзі ретінде келтірді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/doc/139229851.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic | title=Plagiarism Suggestion Angers Biden's Aides | first=Eleanor | last=Randolph | newspaper=The Washington Post | date=September 13, 1987 | page=A6}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Бірақ, [[23 тамыз]]да Айова штатының жәрмеңкесіндегі демократиялық пікірталас туралы сөйлегенде, 26 тамызда Ұлттық білім беру қауымдастығына берген сұхбатында бастапқы қайнаркөзге сілтеме жасамады. Сонымен қатар, саяси баяндамалар бір-бірінен жиі кездесетін идеялар мен сөздер ұқсас болғанда&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot;&gt;{{cite news | newspaper=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/1987-09-16/news/mn-5412_1_biden-speech | title=Differing Versions Cited on Source of Passages: Biden Facing New Flap Over Speeches | date= September 16, 1987 | first=James | last=Risen | authorlink=James Risen | first2=Robert | last2=Shogan}}&lt;/ref&gt;, Байден Киннок мырзаға сәйкестендіру үшін өз отбасының қыр-сырын ойлап тапқандықтан қолданғанын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | title=Biden Is Facing Growing Debate On His Speeches | first=Maureen | last=Dowd | newspaper=The New York Times | date=September 16, 1987 | authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, оны тереңірек зерттегені айтты. Байден одан бұрын осы жылы [[1967 жыл]]ы Роберт Ф. Кеннедидің (оның көмекшілері кінәсін мойындады) және Джон Ф. Кеннедидің 1961 жылғы, ал екі жыл бұрын [[1976 жыл]]ы Хьюберт Х. Хамфридің сөзін оқып шығарды.

Бірнеше күннен кейін Байденнің заң мектебіндегі плагиаттық оқиғасы көпшілік алдында жарыққа шықты. Сондай-ақ&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho |publisher=[[C-SPAN]] via YouTube |title=1988 Road to the White House with Sen. Biden |date=August 23, 2008 |accessdate=October 3, 2012}}&lt;/ref&gt;, бейнежазбада [[Нью-Гэмпшир]] тұрғынынан бұрынғы заң мектебінде оқып жүргені туралы сұраған кезде, ол өзінің сыныптың «жоғарғы жартысында», заң мектебінде толық стипендия бойынша оқығанын және ол колледжде үшінші дәрежелі диплом алғанын айтқан, олардың әрқайсысы нақты жазбаларында шындыққа жатпайды немесе асыра пайдаланылған.

Киннок пен мектеп ісінің ашылуы, басқа кандидаттарға қатысты басқа да жаңалықтар осы уақытқа дейін шектеулі болғанымен, қоғамның көпшілігі әлі де науқанға аса назар аудармаған болатын; Байденді «[[The Washington Post]]» газетінің жазушысы Пол Тейлордың осы жылдың үрдісі деп сипаттады&lt;ref&gt;{{cite book | last=Pomper | first=Gerald M. | chapter=The Presidential Nominations | title=The Election of 1988 | publisher=Chatham House Publishers|year=1989 | isbn=0-934540-77-2}} p. 37.&lt;/ref&gt;. Осы дағдарысты бастан кешіруге көмектесу үшін оған күшті демографиялық немесе саяси қолдау тобы болмады. Ол [[1987 жыл]]ғы [[23 қыркүйек]]те сайлау жарыстарынан шығып, өзінің кандидатурасын оның өткен қателіктерінің «көлеңкесін асырып жібергеннен» қабыл алынбағандықтан алып тастадым деп жариялады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE0DF173AF937A1575AC0A961948260 | title= Biden Withdraws Bid for President in Wake of Furor |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 24, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;.

Байден жарыстан шығып кеткеннен кейін, Дукакис кампаниясы жасырын Байден-Киннокты салыстыру туралы бейнежазбаны жасап, оны жаңалықтарға таратқан. Кейінірек [[1987 жыл]]ы Делавэр Жоғарғы Сотының кәсіби жауапкершілік жөніндегі кеңесі Байденге заң мектебін оның плагиатын заңгер ретінде тағайындады деп айыптап, Байден «ешқандай ережелерді бұзбады» деп айыптады&lt;ref name=&quot;nyt-cleared&quot;&gt;{{cite news | title=Professional Board Clears Biden In Two Allegations of Plagiarism | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260 | agency=Associated Press | newspaper=The New York Times | date=May 29, 1989}}&lt;/ref&gt;.

[[1988 жыл]]дың ақпанында, мойын ауырсынуының біршама уақыт зардап шеккеннен кейін, Байденді Уолтер Рид армиясының Медицина орталығы ұзақмерзімді емдеуге алып&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5D91E38F930A15751C0A96E948260
|title= The Doctor's World; Subtle Clues Are Often The Only Warnings Of Perilous Aneurysms |author=Altman, Lawrence, M.D. |newspaper=The New York Times|date=February 23, 1998| accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | title=Many Holes in Disclosure of Nominees' Health |author=Altman, Lawrence, M.D. | newspaper=The New York Times|date=October 19, 2008|accessdate=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;, ағып жатқан бас сүйек аневризмін түзету үшін өмірін сақтау операциясы жасалды; жағдай күрделі болғандықтан, діни қызметкер ауруханада соңғы салттарын басқарған. Сауығу кезінде, ол күрделі асқынған өкпе эмболиясына ұшырады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/22/AR2008102203657.html | title=Campaign Curriculum | author=Copeland, Libby | newspaper=The Washington Post | date=October 23, 2008 | accessdate=October 25, 2008 | authorlink=Libby Copeland}}&lt;/ref&gt;. [[1988 жыл]]ы мамыр айында симптомдар тудырмау үшін, сонымен қатар жарылу қаупін тудырған екінші аневризмді қалпына келтіру бойынша тағы бір операция жасалды&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940de5d81739f937a35756c0a96e948260 |title=Biden Resting After Surgery For Second Brain Aneurysm | agency=[[Associated Press]] | newspaper=The New York Times | date=May 4, 1988}}&lt;/ref&gt;. Байденді ауруханаға жатқызу және қалпына келтіру кезінде АҚШ Сенатында жеті ай бойы өз міндеттерін орындады. Байденде сол уақыттан бері аневризмі қайталанбаған немесе әсер етпеген. Байденнің отбасы ерте аяқтаған президенттік науқанның [[1988 жыл]]ы басында алғашқы партиялардың арасында үгіт жүргізгеніне қарамастан&lt;ref name=&quot;ap-aug22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |title=Biden speaks – and speaks – his own mind |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Las Vegas Sun]] |date=August 22, 2008 |accessdate=September 7, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828123915/http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |archivedate=August 28, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, медициналық көмекке жүгінбеуі мүмкін және жағдайдың нашар болуы мүмкін деп ойлады.

=== Сот комитеті ===
[[Сурет:Joe Biden, official photo.jpg|thumb|Джо Байден, АҚШ Сенатының фотоы|233x233 нүкте]]
Байден [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенаты Сот комитетінің ұзақ уақыт бойы мүшесі болды. Оған 1987 жылдан 1995 жылға дейін төрағалық еткен, ол [[1981 жыл]]дан [[1987 жыл]]ға дейін, [[1995 жыл]]дан [[1997 жыл]]ға дейін жоғар лауазымды азшылықтар мүшесі ретінде қызмет атқарды.
[[Сурет:Joe Biden (25091490728).jpg|нобай|солға|Джо Байден [[2017 жыл]]ғы [[9 желтоқсан]]да.]]
Төраға болған кезде Байден АҚШ тарихындағы ең шағымданатын АҚШ Жоғарғы сотына [[1987 жыл]]ы Роберт Борктің және [[1991 жыл]]ы Кларенс Томастың үміткерлігі туралы тыңдауларға төрағалық етті. Борк тыңдауларында, ол Борктің қарсыласын тағайындағаннан кейін көп ұзамай бекітіп, өткен жылы болжам жасаған үміткер Борктың сұхбаттарын және тыңдауларын тыңдамайтындығы туралы ойлаған консерваторларды күлкіге қалдырды. Соңында, консерваторлар [[1988 жыл]]ы өткізілген президенттік науқан тыңдаулардың ортасында, сот ісін әділ жүргізуін және жақсы юморын және батылдығы үшін марапаттады. Басқа Борктің қарсыластары жасаған кейбір ақылға қонымды дәлелдерінен бас тартқан Байден&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4DF153BF93BA35753C1A961948260 | title= Washington Talk: The Bork Hearings; For Biden: Epoch of Belief, Epoch of Incredulity | author=Greenhouse, Linda | newspaper=The New York Times | date=October 8, 1987 | authorlink= Linda Greenhouse}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Конституциясы мәтінінде анық айтылғандардан басқа, еркіндік пен құпиялылықты қамтамасыз ететін құқықтар туралы пікірталасқа негізделді және Борктің күшті түпнұсқалығы идеологиялық тұрғыдан сыйыспайтын осы көзқарасын айтты. Борктің кандидатурасы Комитетте 9-5 дауыспен қабылданбады, содан кейін толық Сенатта 58-42 маржа бойынша қабылданбады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|title=Senate's Roll-Call On the Bork Vote|date=October 24, 1987 |newspaper=The New York Times |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;.

Томастың тыңдауларында Байденнің конституциялық мәселелер бойынша сұрақтары жиі ұзаққа созылды және кейбіреулері Томасқа сұрақ қойды. Жоғары деңгейдегі тыңдаулардың көрермендері Байден стиліне жиі сөз келтірді. Томас кейінірек сенатордың бұрынғы жеке кепілдемелеріне қарамастан&lt;ref name=&quot;thomas-vi&quot;&gt;{{cite news | title = Clarence Thomas: A Silent Justice Speaks Out: Part VI: Becoming a Judge – and perhaps a Justice| author = Greenburg, Jan Crawford| publisher = [[ABC News]]| date = September 30, 2007| url = http://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4| accessdate =October 18, 2008 }}&lt;/ref&gt;, Байденнің сұрақтары «бұршақ ойынына» ұқсас болды деп айтты. Байден ұсыныссыз үміткердің комиссиясынан шығып, қарсы болды. [[1987 жыл]]ы өзінің президенттік науқаны кезінде өзінің нашар тәжірибесіне байланысты Байден жеке істерін тыңдауға жібергісі келмеді. Анита Хиллдің жыныстық қудалауға қатысты айыптауын Байден алдымен комитетпен бөлісті, алайда қоғаммен емес, өйткені ол әлі куәгерлік етуге дайын болмады. Ол куәлік жасаған соң&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | title=Biden and Anita Hill, Revisited | author=Phillips, Kate | newspaper=The New York Times | date=August 23, 2008 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден басқа куәгерлерге оның атынан тағы да дәлелдемелер беруге рұқсат бермеді, мысалы, Анжела Райт (осындай айып таққан) және зорлық-зомбылық туралы сарапшылардың айғақтары. Байден Томастың жеке өміріне қол сұқпаушылық пен тыңдаудың әділдігін сақтауға тырысып жатқанын айтты. Сенатта кандидатураны 52-48 дауыспен мақұлдады, Байден қайтадан қарсы болды. Сол кезде және одан кейін либералдық заң топтары мен әйелдер топтары тарапынан Байден тыңдауларға кедергі келтірген және Хиллді қолдау үшін жеткіліксіз болғаны үшін сынға ұшырады. Байден кейіннен Әділет комитетінде қызмет етуге әйелдерді іздестірді және комиссияның заңнамалық күн тәртібіндегі әйел мәселелерін атап өтті.
[[Сурет:Biden at economic forum 2003 crop.jpg|thumb|left|2003 жылы Иорданияда [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]дағы Джо Байден|222x222 нүкте]]

Байден көптеген федералдық қылмыстық заңдарды әзірлеуге қатысқан. Ол [[1994 жыл]]ы онжылдық батуы басталғаннан кейін жаңартылмаған, [[2004 жыл]]ы аяқталған «Қару-жарақпен күресу туралы федералдық ассамблеяны» қамтитын Бидденнің қылмыстық заңы деп аталатын «Қылмыспен күресу және құқық қорғау» атты заңға жетекшілік етті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ft.com/cms/s/0/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a.html#axzz2JYR1txDj | title=Biden faces key role in second term | author=Fifield, Anna | newspaper=[[Financial Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, ол әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шараларды қамтитын айтарлықтай зорлық-зомбылық актісін (VAWA) жасауға қатысты. [[2000 жыл]]ы Жоғарғы сот Америка Құрама Штаттарына Моррисонға үкім шығарып&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |title=Biden: Men who don't stop violence against women are &quot;cowards&quot; |author=Finley, Bruce |newspaper=The Denver Post |date=September 19, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013133013/http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, [[гендер]]лік сипаттағы зорлық-зомбылық құрбандарын федералды азаматтық қорғау құралдарын құруға мүмкіндік беретін бөлім Конгрестің құзырынан асып түсті, сондықтан конституциялық емес деп танылды. Конгресс [[2000 жыл|2000]] және [[2005 жыл]]дары ВВАА-ны қайтадан бекітті&lt;ref&gt;{{cite web|title=''United States v. Morrison'', 529 U.S. 598 (2000)|url=https://www.law.cornell.edu/supct/html/99-5.ZS.html|publisher=[[Cornell University]]|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bash|first=Dana|url=http://edition.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/10/11/congress.terror/index.html|title=Senate votes to allow compensation for terror victims, re-authorizes Violence Against Women Act|publisher=CNN|date=October 11, 2000|accessdate=August 24, 2008}} See also: {{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,179001,00.html|title=Deal Reached on Violence Against Women Act|publisher=Fox News|date=December 16, 2005|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;: «Мен әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты Сенатта 35 жылдық мерзім ішінде жасаған ең бір маңызды заңнаманы қолданамын деп есептеймін» деп айтты&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | title=Domestic Violence | publisher=[[United States Senate|Biden senate website]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archivedate=August 22, 2008|accessdate=September 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. 2004 және [[2005 жыл]]дары Байден америкалық технологиялық компанияларды Техастағы [[Остин]]де&lt;ref&gt;{{cite web|title=Making connections to end Domestic Violence|url=http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|accessdate=August 23, 2008|publisher=[[Microsoft]]|author=Cates, Sheryl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430104855/http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|archivedate=April 30, 2008|date=May 5, 2004}}&lt;/ref&gt;, «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы ұлттық желі» мәселелерін диагностикалауға шақырды және өз қызметтерін жетілдіру үшін табысты күш салу үшін оған құрал-жабдық пен тәжірибемен бөлісуді тапсырды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndvh.org/tenth/history.html |title=History |publisher=[[National Domestic Violence Hotline]] |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705193830/http://www.ndvh.org/tenth/history.html |archivedate=July 5, 2007 }}&lt;/ref&gt;.

[[1990 жыл]]дары Уайтуотер дау-дамайы және Левинский дау-дамайлары барысында тәуелсіз кеңесші Кеннет Старрдың іс-әрекеттерін қатысты сынға алды және басқа Тәуелсіз Өкілге бірдей өкілеттіктер берілгенге дейін «бұл суық күн азапта болады» деді. Байден президент Клинтонның импичментінде екі айыпта да ақтауға дауыс берді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | title=How the senators voted on impeachment | publisher=CNN | date=February 12, 1999}}&lt;/ref&gt;.

Халықаралық есірткіге бақылау жасау жиналыстар төрағасы ретінде, Байден ұлттық есірткіні бақылау саясатына жетекшілік етті. [[2003 жыл]]дың сәуір айында ол қақтығысты азайту америкалықтардың «Экстрады» туралы заңға қарсы әрекет етуді ұсынды. Ол Флунитразепам сияқты «есірткіге тәуелді дәрілер» және Экстази және Кетамин сияқты препараттардың таралуын тоқтату үшін жұмысын жалғастырды. [[2004 жыл]]ы ол көптеген бейсболшылар қолданатын Androstenedione сияқты [[стероидтар]]ды препарат ретінде заңдастыратын заң жобасын қабылдауға тырысты.

Байденнің «Балалар 2000» заңнамасы компьютерлік орталықтарды, мұғалімдерді, Интернетке кіруді және жастарға, әсіресе, табысы аз және қиын жағдайға ұшыраған жастарды техникалық оқытуды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік / жеке серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp;|title=Kids 2000 Program|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223064751/http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp; |archivedate=December 23, 2007|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Сыртқы байланыстар жөніндегі комитет ===
[[Сурет:The SEIU family listens to Sen. Joe Biden.jpg|thumb|Джо Байден 2007 жылғы қаңтарда Қызметшілердің Халықаралық Одағымен сөйлесті|288x288 нүкте]]
Байден АҚШ-тың Сенаты халықаралық қатынастар жөніндегі комитетінің ұзақмерзімді мүшесі болды. [[1997 жыл]]ы ол азшылықтардың мүшесі болды және [[2001 жыл]]дың маусым айында және [[2001 жыл]]дың маусымынан бастап [[2003 жыл]]ға дейін Комитетке төрағалық етті&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force | author=Gordon, Michael R. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Michael R. Gordon}}&lt;/ref&gt;. Демократтар [[2006 жыл]]ғы сайлаулардан кейін Сенат бақылауына ие болғанда, Байден [[2007 жыл]]ы тағы да Комитеттегі жоғарғы орнын алды. Тұтастай алғанда сыртқы саясатта либералдық интернационалист болды. Ол Ричард Лугар мен Джесси Гельмс сияқты маңызды Республикалық Сенаттың өкілдерімен тиімді жұмыс істеді, кейде өз партиясының элементтеріне қарсы шықты. Байден НАТО-ның байқаушылар тобының тең төрағасы болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nato.int/docu/review/1997/9705-05.htm | title=Transatlantic relations: Stormy weather on the way to enlargement? | author=Sloan, Stanley | publisher=NATO Review|date=October 1997| accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Осы уақытта ішінара тізімде 60-қа жуық елдерді қамтитын және халықаралық ұйымдардан 150-ге жуық басшылармен кездесу жасалды. Байден комитеттің төрағасы ретінде жиі тыңдады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | title=Meetings with Foreign Leaders? Biden's Been There, Done That | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=September 23, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ үш мәрте Еуропалық істер жөніндегі кіші комиссияны басқарды.
[[Сурет:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|thumb|right|Сенатор Байден 1997 жылы Президент Клинтон мен басқа да ресми тұлғалармен бірге Боснияға барғанда|257x257 нүкте]]
[[Сурет:Joe Biden - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2003.jpg|thumb|left|Джо Байден 2003 жылы|278x278 нүкте]]
Байден [[1991 жыл]]ы [[Хорватия]]ның тәуелсіздік соғысы кезінде [[Сербтер|сербиялық]] теріс іс-қимылдар туралы естігеннен кейін Югославтық соғысқа қызығушылық танытты. Босниялық соғыс басталғаннан кейін Байден қарулануға қарсы эмбаргоны алып тастауға бағытталған «көтерілу және ереуіл» саясатын бірінші болып атады. [[Босниялықтар|Босния мұсылмандары]] мен НАТО-ның әуе шабуылына қолдау көрсетіп, [[Әскери қылмыскерлер|соғыс қылмыстарын зерттеді]]. Джордж Х. У. Буш әкімшілігі мен Клинтон әкімшілігі де, Балқан шиеленісуінен қорқып, бұл саясатты жүзеге асырудан бас тартты&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | title=Biden Played Less Than Key Role in Bosnia Legislation | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=October 7, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;. [[1993 жыл]]дың сәуір айында Байден Балканда бір апта өткізді және серб жетекшісі Слободан Милошевичпен үш сағаттық шұғыл кездесу өткізді. Байден Милошевичке: «Менің ойымша, сіз соғыс қылмыскерісіз және сіз осындай адамдай сынақтан өтуіңіз керек», - деді. Байден [[1992 жыл]]ы Буш әкімшілігі Босния мұсылмандарын қаруландыруға мәжбүрлеу туралы түзету енгізді, бірақ кейіннен 1994 жылы Боб Доул мен Джо Либерманның демеушілігімен күшейту шарасына қол қоюдан бұрын Клинтон әкімшілігінің қолайлығына бірнеше рет жұмсалды. Келіссөз НАТО-ның бейбітшілікті сақтау жөніндегі табысты жұмысына себеп болды. Байден 1990 жылдардың ортасында Балқандағы саясатқа әсер етіп, сыртқы саясатқа қатысты өзінің «қоғамдық өмірдегі мақтанышы» деп атады. [[1999 жыл]]ы Косоводағы соғыс кезінде Байден Сербия мен Черногорияға қарсы НАТО-ның бомбалау науқанын қолдады және президент Клинтонға барлық күштерді&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;/&gt;, соның ішінде жердегі әскерлерді қолдануға шақырған Маккейн-Байден қарарына, Косоводағы досы Джон МакКейнмен бірге, демеушілік көрсетті. Сербияның [[Косово]]дағы әрекеттеріне қатысты Милошевичкке қарсы тұруға шақырды&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | title=Biden, McCain Have a Friendship – and More – in Common | author=Holmes, Elizabeth | newspaper=The Wall Street Journal | date=August 25, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. 1998 жылы Конгрестің Төртінші рейтингі Байденге бірнеше сыртқы саяси мәселелерде, соның ішінде НАТО-ның кеңеюі және сыртқы істер агенттіктерінің қызметін жетілдіру үшін заң жобаларын сәтті өтуі және шетелдегі діни қудалауды жазалау үшін жетекші рөл атқарғаны үшін «Айырмашылықты жасаған он екі адам» деп аталды.

[[Сурет:Bidenpetraeus.jpg|thumb|left|Байден 2007 жылы Сенатта өткен Ирак сыртқы істері жөніндегі комитетте сөз сөйлейді|248x248 нүкте]]

Байден [[1991 жыл]]ы Парсы шығанағындағы соғысқа рұқсат бермеуге дауыс берді; ол АҚШ қарсы антитеррорлық коалициядағы барлық жүктемені көтеретінін айтты&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2008/aug/24/nation/na-foreignpol24 | title=Joe Biden respected – if not always popular – for foreign policy record |author1=Richter, Paul  |author2=Levey, Noam N. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден [[Ауғанстан|Ауғанстандағы]] [[2001 жыл]]ғы соғыстың күшті жақтаушысы болды. «Қандай қажет болса, біз мұны істеуіміз керек». Иракқа қатысты Байден [[2002 жыл]]ы [[Саддам Хусейн]]ді ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіргенін және бұл қауіпті &quot;жоюдан&quot; басқа ешқандай мүмкіндік жоқ екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE3DD1738F930A25752C0A967958260 | title=Congress Acts to Authorize War in Gulf | author=Clymer, Adam | newspaper=The New York Times | date=January 13, 1991 | authorlink=Adam Clymer}}&lt;/ref&gt;. [[2002 жыл]]дың қазан айында Байден Иракқа басып кіруін мақұлдай отырып, Иракқа қарсы әскери күштерді пайдалануға рұқсат беруді қолдап дауыс берді. Көп ұзамай ол соғысты сынға алып&lt;ref name=&quot;MTP04292007&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/18381961/page/2 | title=MTP Transcript for April 29, 2007 | author=[[Tim Russert]] | publisher=[[MSNBC]] | date=April 29, 2007  |page=2}}&lt;/ref&gt;, өз дауысы мен өз рөлін «қателік» деп қарастырса, ал АҚШ-тың кетуін талап етпеді. Ол оккупацияға бөлінетін қаржыны қолдады, бірақ бірнеше рет соғысты интернационалдандыру керек деп, көбірек жауынгерлер қажет екенін және Буш әкімшілігі қақтығыстың құны мен ұзақтығы туралы «америкалықтармен деңгейге жетуі» керек екенін айтты.

[[2006 жыл]]дың аяғында Байденнің көзқарасы өзгерді және [[2007 жыл]]ы әскер қатарына көбейтуге қарсы болды, ол генерал Дэвид Петрэустың «өлі болды, қатты қателесті», деп санайды. Байден [[Ирак]]тың үш [[Этнос|этникалық]] мемлекеттің бос [[Федерализм|федерациясына]] бөлінуін жақтады&lt;ref name=&quot;Divided&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | title=Divided They Stand, but on Graves | author=Thom Shanker | newspaper=The New York Times | date=August 19, 2007}}&lt;/ref&gt;. [[2006 жыл]]дың қарашасында Байден мен Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің президенті Лесли Хелб Ирактағы сектанттық зорлық-зомбылықты жоюдың кешенді стратегиясын жариялады. Осы тәсілді жалғастырудан немесе жоспардан бас тартудың орнына, жоспардың «үшінші жолы» деп атады: Иракты федерациялай отырып&lt;ref name=&quot;LAT20071001&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2007/oct/01/world/fg-iraq1 |author1=Ned Parker |author2=Raheem Salman | title=U.S. vote unites Iraqis in anger | newspaper=Los Angeles Times | date=October 1, 2007}}&lt;/ref&gt;, өз аймақтарында [[күрдтер]]дің, [[шииттер]]дің және [[сунниттер]]дің «тыныс бөлмесін» беру. [[2007 жыл]]дың қыркүйегінде Сенат мұндай шешім қабылдауға міндетті болатын шешім қабылдады. Дегенмен, идея қолдауға ие болмады, саяси бөлу болмады және соқтығыс болған жоқ. Ирактың саяси басшылығы бұл шешімді елді бөлу ретінде қабылдады және АҚШ-тың Багдадтағы елшісі өзін босату туралы өтініш берді.

[[2004 жыл]]дың наурызында Байден [[Ливия]]дағы демократия белсенділер мен [[Триполи]]дегі [[Муаммар Каддафи]]мен кездесуден кейін саяси тұтқын Фатхи Елажмимиді қысқа мерзімде босатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/12/27/international/africa/27libya.html | title=For a Critic, Libya's Nascent Openness Doesn't Apply | author=Smith, Craig S. | newspaper=The New York Times | date=December 27, 2004 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Craig S. Smith}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/15/AR2006111501576_pf.html | title=Support Builds for Libyan Dissident | author=Boustany, Nora | newspaper=The Washington Post | date=November 16, 2006 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың мамыр айында Байден президент [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буштың]] [[Израиль]]дің Кнессетінде сөйлеген сөзін сынға алды. Онда Буш кейбір демократтар Батыс елдерінің басшылары Гитлерді екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін қолданғаны сияқты әрекет жасады деп айтты. Байден былай дейді: «Бұл бос сөз, бұл жалған, бұл шектен шыққандық. АҚШ-тың президенті үшін шет елге барып, Кнессетке отырып және осындай күлкілі мәлімдеме жасау». Байден кейін бұл сөзді қолданғаны үшін кешірім сұрады. Байден бұдан былай мәлімдеді: «Бұл әкімшілік қашаннан бері егер сіз отырсаңыз, сөздік қорыңыздан «жоқ» деген сөзді алып тастау керек деп ойлайды?»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/05/15/bush.dems/index.html | title=Dems fire back at Bush on 'appeasement' statement | author=Henry, Ed | publisher=CNN | date=May 16, 2008 | accessdate=September 2, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Делавэр мәселесі ===
Байден өзінің Делавэр сайлау округіне таныс болған, ол күнделікті пойыздың арқасында ол жерге қатынап, жалпы қажеттіліктерге баруға тырысты. Байден «Амтракты» қаржыландыруға және теміржол қауіпсіздігін күшейтуді жақтады; ол Амтрактың экипаждары үшін жыл сайын барбекюлер мен Рождество кешін өткізді, олар кейде түнде соңғы пойызды бірнеше минут ұстап тұратын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | title='Amtrak Joe' Biden Gets His Own Train Station | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=March 16, 2011 | accessdate=March 16, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319050955/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | archivedate=March 19, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/19/vice-president-biden-gets_n_837999.html |title=Vice President Biden Gets Wilmington Amtrak Station Named For Him |publisher=The Huffington Post |date=March 19, 2011 |accessdate=July 27, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Нәтижесінде ол Амтрак Джо атанды (және 2011 жылы Амтрак Уилмингтон станциясы Джозеф Р.Байден атындағы теміржол станциясы деп аталды, онда ол 7000-нан астам рет сапар шеккен). Ол Довер әуе күштері базасы және жаңа Castle Air Ұлттық гвардия базаcын қоса алғанда, Делавэр әскери қондырғыларын үшін жақтаушысы болды.
[[Сурет:BidenDoverAFB1997.jpg|thumb|right|Байден 1997 жылы Делавэр Довер әуе күштері базасында жаңа нысанның келуінің алдында|262x262 нүкте]]
1975 жылы Байден либералды православиядан бас тартып, ол десегрегациялық автобустарды шектеу туралы заңнамалық әрекет жасаған болатын. Бұл ретте ол автобустың «ақыл-ойдың түбегейлі ережесін бұзған» деген сәтсіздік идеясы болғанын және оның қарсылығы басқа либералдарға ұнамды болуын жеңілдететінін айтты. Үш жыл өткеннен кейін Уилмингтонның федеральды межеленген аймақаралық автобустық жоспары үлкен шиеленіс туғызды және ымыралы шешімдерді заңдастыруға тырысқанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/us/politics/18biden.html | title=Biden's Record on Race Is Scuffed by 3 Episodes | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 17, 2008 | accessdate=November 2, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден біраз уақыт бойы қара және ақ сайлаушылардан айырылды.

[[1991 жыл]]дан бастап [[2008 жыл]]ға дейін, Байден, Делавэрдегі жалғыз заң мектеп ретінде Виджер университеті Заңның мектебінде адъюнкт-профессор, конституциялық құқық бойынша семинар оқытып, қызмет атқарды&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | title=Faculty: Joseph R. Biden, Jr. | publisher=[[Widener University School of Law]] | accessdate=September 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | archivedate=October 6, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, жиі қабылдану үшін күту тізімі бар. Байден әдетте курстың басқа бір профессорымен бірігіп, курстық минуттың кем дегенде жартысын қабылдап, кейде шетелдерден арнайы ұшып келіп, сабақтарын өткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Purchla, Matt |publisher=[[Metro International|''Metro'' Philadelphia]] |date=August 26, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |archivedate=October 4, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |dead-url=yes |archive-date=September 19, 2008 |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Carey, Kathleen E. |publisher=[[Delaware County Daily and Sunday Times]] |date=August 27, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;.

[[2000 жыл]]дан бері Байден банкроттық туралы заңнаманың демеушісі болды, бұны Делавэртің ең ірі компанияларының бірі MBNA және басқа да несиелік карталар эмитенттері талап етті. Байден заң жобасына өзгертулер енгізіп, және үй иелерін банкрот деп жариялауға түзету үшін күрес жүргізді, бұл банкроттықты қолданғанда айыппұлдарды төлеуден жалтаруға тыйым салынады; Жалпы Биллға [[2000 жыл]]ы [[Билл Клинтон]] вето қойды, бірақ кейін [[2005 жыл]]ы Байден қолдай отырып, банкроттықты болдырмау және тұтынушыларды қорғау туралы заңға қол қойылды.

Сассекс штатының төменгі ауданы - елдің ең ірі тауық өндіретін аймағы, ал Бэйден бұл тауықтарды импорттауды тоқтатқан кезде Ресеймен сауда келісімдерін жасасты.

[[2007 жыл]]ы, Байден және Конгрестің ерекшеліктері арқылы өз сайлаушылары үшін сұраған жобалардың $ 67 млн құны жинақталған.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/leading-the-news/clinton-tops-2008-rivals-gets-530m-in-earmarks-2007-11-09.htm|title=Clinton tops 2008 rivals, gets $530M in earmarks |date=November 9, 2007|accessdate=August 24, 2008|newspaper=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|author=Bolton, Alexander}}&lt;/ref&gt;

=== Беделі ===
[[1972 жыл]]ы алғашқы сайланғаннан кейін, Байден 6 қосымша мерзімге, 1978, 1984, 1990, 1996, 2002 және 2008 жылдардағы сайлауларға қайта сайланып, әдетте 60 пайызға жуық дауыс жинады. Ол қатты қарсылыққа тап болмады; одан кейін губернатор Пит ду Понт 1984 жылы оған қарсы шықпауға шешті. Байден республикалық әріптесі Уильям В. Роттың екі жылдық еңбек өтіліне байланысты 28 жасында кіші жас сенатор ретінде өтті. Ротт кейін қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. [[2000 жыл]]ы Том Карпердың кезінде Байден Делавэрдың аға сенаторы болды. Осыдан кейін 2018 жылы тоқтағанан соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/23/biden.democrat.vp.candidate/ | title= Obama introduces Biden as running mate | publisher=CNN | date=August 23, 2008 | accessdate=September 18, 2008}}&lt;/ref&gt;, АҚШ-та 18 мерзім ең ұзақ қызмет еткен сенатор&lt;ref name=&quot;26 Aug 2018&quot;&gt;{{cite web |title=Longest Serving Senators|url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm |website=United States Senate |publisher=United States Senate|accessdate=August 26, 2018}}&lt;/ref&gt;, Делавэр тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор және [[1999 жыл]]дың мамыр айында Байден 10000 дауыс жинаған ең жас сенатор болды&lt;ref name=&quot;state-10k&quot;&gt;{{cite web | url=http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm | title=Senator Joseph Biden (Democrat, Delaware) | publisher=[[U.S. State Department]] |date=March 2001 | accessdate=November 26, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080712124319/http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm |archivedate = July 12, 2008|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Joe Biden, official photo portrait 2.jpg|thumb|left|Байденнің ресми Сенат фотосы (2005)|344x344 нүкте]]

$ 59,000-нан $ 366,000-ға дейінгі таза табысы бар және сыртқы табысы немесе инвестициялық кірісі дерлік жоқ болғанда, Байден Сенаттың ең кедей мүшелерінің қатарына кірді. Байден Конгресстегі екінші кедей мүшесі ретінде тізімге алынғанда, мұнда мақтаныш жоқ екенін&lt;ref name=&quot;lat082408nw&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1538235711.html?dids=1538235711:1538235711&amp;FMT=ABS | format=fee required | title=Demographics part of calculation: Biden adds experience, yes, but he could also help with Catholics, blue-collar whites and women | author=Wallsten, Peter | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Boston Globe |title=A look at Biden's net worth |date=August 24, 2008 |accessdate=February 6, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725145844/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |archivedate=July 25, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | title=Biden Releases Tax Returns, in Part to Pressure Rivals | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 13, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;, бірақ оны ол жас болып сайланғанымен байланыстырды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | title=Biden tax returns revealed | author=Mooney, Alexander | publisher=CNN | date=September 12, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден сенаторлық мансабын ертерек іске асырды, ол әлсіз кедей мемлекеттік лауазымды тұлғаларды саясатта қолдау үшін қаржы жарналарын ұсынды және ол бірінші кезеңде науқандарды қаржыландыру реформаларын өткізді.

Сенатта болған жылдар ішінде Сенатта тыңдаулар барысында айтылған сұрақтары мен ескертулерімен, Байден ұзақ уақыт бойы танымал болғаны белгілі&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | title=Transcripts | work=[[The Situation Room with Wolf Blitzer|The Situation Room]] | publisher=CNN | date=January 12, 2006 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc-loq&quot;&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | title=A Biden Problem: Foot in Mouth | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=January 31, 2007 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Jake Tapper}}&lt;/ref&gt;. Жексенбілік таңертеңгілік ток-шоуда сөйлеген сөзінде ол күшті спикер және пікірсайысшы, жиі әрі тиімді қонақ болған. Ашық сөйлегенде, ол ерік-жігермен дайындалған ескертулерден ауытқумен белгілі. Саяси талдаушы Марк Халпериннің айтуынша, ол «қулық-сұмдықты, қорлауды және қоқан-лоқы айтудың тұрақты үрдісін» көрсетті. ''[[The New York Times]]'' жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2D81E39F93AA25750C0A96E958260 | title= Senate Struggles to Pay Attention to the Remapping of NATO | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=March 19, 1998 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time-pcs&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | title=Halperin on Biden: Pros and Cons | author=Halperin, Mark | magazine=Time  | date=August 23, 2008 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Mark Halperin}}&lt;/ref&gt;, Байденнің «әлсіз сүзгілері оны кез келген нәрсені жасыруға қабілетті етеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1208/Biden_enemy_of_the_prepared_remarks.html | title=Biden, enemy of the prepared remarks | author=Smith, Ben | publisher=[[Politico]] | date=December 2, 2008 | accessdate=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден де қарапайым емес. Журналист Джеймс Трауб «Байденнің жасандылығы мен оның жеке қабілеттеріне деген көзқарасы АҚШ Сенатының сирек кездесетін стандарттары бойынша айтарлықтай көрінеді» деп жазған.

Саяси жазушы Ховард Финман былай дейді: «Байден академик емес, ол ойшыл-теоретик емес, ол үлкен көше саясаткерлерінің бірі, ол Скрэнтон—автокөлік сатушылары, автосалондарда жұмыс істейтін адамдардан, автокөлікті сата білетін адамдардан. Ол үлкен ирландиялық сыйға ие. Саяси пікір қайраткері Дэвид С. Брордер Вашингтонға келген сәттен бері Байденді, 1988 жылы президенттікке үміткер болған кезде: «Ол нақты адамдарға жауап береді - бұл барлық уақытта дәйекті болды. Оның өзін және басқа саясаткерлермен қарым-қатынас жасау қабілеті әлдеқайда жақсарды». Журналист Джеймс Трауб: «Байден - өзі үшін қандай жомарт болса, басқаларға да сондай жомарт бола алатын, түбегейлі бақытты адам» деп жазды.

== 2008 жылғы президенттік сайлау ==
Байден 2008 жылы президенттікке Демократиялық партиясының кандидатурасына үміткер болды, ал кейіннен [[Барак Обама]]ның серіктесі ретінде президенттікке жүгірді.
=== Президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden Presidential Campaign Logo 08.svg|right|thumb|Байден 2008 жылғы науқан логотипі|271x271 нүкте]]
Байден [[1988 жыл]]дың сәтсіз аяқталған сайлау сәтінен бері президентке қайта оралу туралы ойлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article500363.ece|accessdate=August 24, 2008|newspaper=The Times |location=London |title=Kerry to opt for the senator who copied Kinnock|author=Baker, Gerard|date=October 29, 2004 }}&lt;/ref&gt;

Байден [[2007 жыл]]ы [[31 қаңтар]]да президенттікке кандидатурасын жариялады, бірнеше ай бұрын жүгіріп жүргенін талқылағанда, алдымен 7 қаңтарда Тим Уоллстың баспасөзде кездесуіне ресми мәлімдеме жасап&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html |title=Biden Stumbles at the Starting Gate|work=The Washington Post|accessdate=August 23, 2008|date=January 1, 2007|author=Balz, Dan|authorlink=Dan Balz}}&lt;/ref&gt;, ол «мен ең жақсы Байден болуым мүмкін» деп мәлімдеді. [[2006 жыл]]дың қаңтарында Делавэр газетінің шолушысы Гарри Ф. Смаль жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|title=The 'Best Biden' for President?|work=[[Salon.com|Salon]]|accessdate=August 23, 2008|author=Koppelman, Alex|date=January 8, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724011704/http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|archivedate=July 24, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Байден «Демократиялық партияның ақылға қонымды орталығы». Дегенмен, бұл Байденнің ұстанымы және науқанда ол «америкалықтарға олардың қауіпсіздігіне қауіп-қатерлерді тек лаңкестік қауіптен ғана емес,&lt;ref name=&quot;themal&quot;&gt;{{cite news | title=Biden says he's on track for 2008 run | author=Themal, Harry F. | work=[[The News Journal]] | date=January 23, 2006}}&lt;/ref&gt; сонымен бірге денсаулық сақтау, қылмыс пен энергияға тәуелділіктің болмауынан, әлемнің тұрақсыз бөліктерінде бас тартуды жоспарлап отыр» деп қорытындылайды.

Байден өз іс-қимылдары барысында Ирактағы соғысқа және оның саяси жетістікке жету үшін Байден-Гелб жоспарын жүзеге асыруға қолдау көрсетуге назар аударды. Ол Сенатта өзінің негізгі конгресс комитеттерінің басшысы және сыртқы саясат бойынша тәжірибесі туралы айтып берді. Қарама-қайшылыққа қарамастан, Байден тек президент лауазымына ғана назар аудара отырып,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|title=A Candidate For Secretary Of State|newspaper=[[The New York Observer]]|date=June 12, 2007|accessdate=August 23, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919053641/http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|archivedate=September 19, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Мемлекеттік хатшының ұстанымы туралы ұғымды қабылдамады. [[2007 жыл]]ы өткізілген науқан барысында Байден: «Мен өзімнің үлкен қарсыластарымның бар екенін білемін, сондықтан мен үлкен Мемлекеттік хатшы боламын. Джо мырзаның құқығы оң, Джо-ның құқығы», - деді. «Басқа кандидаттар» Джо дұрыс «деген пікірді Демократиялық пікірсайыстарда Байден үгіт тақырыбына және жарнамаға айналдырды. [[2007 жыл]]дың ортасында Байден өзін Обамамен салыстырғанда, сыртқы саясат саласындағы сараптамасын: «Менің ойымша&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&amp;dat=20071130&amp;id=ReMqAAAAIBAJ&amp;sjid=vkUEAAAAIBAJ&amp;pg=6332,4673219 |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|agency=[[Associated Press]]|title=Biden says he wouldn't be secretary of state|date = November 30, 2007 |page=12A}}&lt;/ref&gt;, ол дайын болуы мүмкін, бірақ қазір мен оған сенбеймін ... Төрағалық - кәсіптік оқу». Байден сондай-ақ, Обаманың сыртқы саяси идеяларының кейбірін көшіргенін айтты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |publisher=YouTube |title=Joe is Right |accessdate=August 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080702201709/https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |archivedate=July 2, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Байден, [[2007 жыл]]дың [[30 қазан]]ында [[Филадельфия]]дағы пікірсайыстарда республикалық фронтмен Руди Джулианидің айтуынша&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | title=After Cheney | author=Traub, James | magazine=[[The New York Times Magazine]] | date=November 24, 2009 | page=MM34 | authorlink=James Traub}}&lt;/ref&gt;, науқандағы бір өткір айтқанында: «Ол сөйлемде тек үш нәрсені атап өтеді: ол зат есім және етістік және 11 қыркүйек. «Жалпы алғанда, Байденнің пікірсайыс спектакльдері әзілдің тиімді қоспасы және өткір және таңқаларлық тәртіптелген пікірлер еді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&amp;page=1 | title=Transcript: The Democratic Debate | publisher=[[ABC News]] | date=August 19, 2007 | accessdate=September 24, 2008}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Sen. Joe Biden attends a Creston house party.jpg|thumb|left|Байден Крестондағы партия үйінде үгіт жүргізуде, [[Крэстон (Айова)|Крэстон Айова]], шілде 2007..|264x264 нүкте]]
Байден келіспеушіліктерді тудырған науқан кезінде ескертулер жасады. [[2007 жыл]]ғы қаңтардағы мәлімдемесінде ол демократиялық кандидаттар мен сенатор [[Барак Обама]]ның айтқан сөздері бұл адам туралы әңгіме кітабында,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.observer.com/node/36658|title=Biden Unbound: Lays Into Clinton, Obama, Edwards |author=Horowitz, Jason|work=[[The New York Observer]]|date=February 4, 2007}}&lt;/ref&gt;: «Менің айтып жүргенімде, сен алғашқы афроамерикалық екенің, айқын және жарқын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1690170_1690790,00.html | title=Top 10 Campaign Gaffes | author=Lim, Christine|author2=M.J. Stephey| work=Time  | accessdate=August 20, 2008 | date=December 9, 2007}}&lt;/ref&gt;, таза және жақсы көрінетін жігітті алдыңыз. Бұл түсініктеме өзінің науқанының басталған сәттен бастап оның қаржысын көтеру мүмкіндіктеріне айтарлықтай зиян тигізгенінен нұқсан келтірді; Кейінірек Time журналы [[2007 жыл]]ы Топ-10 науқанының Gaffes тізімінде екінші орынды иеленді. Байден 2006 жылы шілде айында үнділік америкалықтар арасында қолдау туралы: «Мен жақсы қарым-қатынаста болдым&lt;ref name=&quot;cbs070706&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/07/politics/main1785303.shtml|title=Biden's Comments Ruffle Feathers, Senator Forced To Explain His Remarks About Indian-Americans|date=July 7, 2006|accessdate=August 24, 2008|publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;, Делавэрде Үндістаннан шыққан үнді-америкалықтардың ең көп өсуі - сіз 7-Eleven немесе Dunkin 'Donuts-ге бармайсыз, егер сенде аз индектің екпіні болмаса, бұл әзілім емес. Кейін Байден бұл ескерту кемсітушілікке арналмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | first = John | last = Distaso | title = Indian-American activist defends Sen. Biden  | url = http://www.unionleader.com/article.aspx?headline=Indian-American+activist+defends+Sen.+Biden&amp;articleId=0108a2f4-0530-4860-b010-5b076007bff6 | publisher = [[New Hampshire Union Leader]]| date = July 10, 2006 | accessdate =February 1, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жалпы алғанда, Байден қаражат жинауда қиындық көріп, адамдарды митингке шақырды және Обама мен сенатор [[Хиллари Клинтон]]ның жоғары лауазымды кандидатураларына қарсы шабуыл жасай алмады; ол Демократиялық кандидаттардың ұлттық сауалнамаларында ешқашан бір саннан жоғары көтерілмеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |title=Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D) |work=[[National Journal]] |date=August 25, 2008 |accessdate=September 16, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |archivedate=September 6, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Бастапқы байқауда [[2008 жыл]]дың [[3 қаңтар]]ында Байден мемлекет делегациясының бір пайызынан аз жинаған [[Айова штаты]]ндағы бесінші орынды иеленді&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.iowacaucusresults.com/ | title=Iowa Democratic Party Caucus Results | publisher=[[Iowa Democratic Party]] | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден кеше кешкі жарыстардан шығып: «Бүгін кешке ештеңе қайғырмайды ... Мен ешқашан өкінбеймін» деді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | title=Biden, Dodd Withdraw From Race | author=Murray, Shailagh | work=The Washington Post | date=January 4, 2008 | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жетістіктің жетіспеушілігіне қарамастан, Байденнің саяси әлемдегі жетістігі оның [[2008 жыл]]ғы науқанының нәтижесінде [[Адам бойы|өсті]]. Атап айтқанда, ол Байден мен Обама арасындағы қарым-қатынасты өзгертті. Олар Сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінде бірлесе қызмет еткенімен, олар жақын емес еді, Байденмен Обаманың саяси тұрғыдан тез көтерілуіне кедергі келтірді және Обама Байденді гармонияландырып, қамқорлық ретінде қарастырды. [[2007 жыл]]ы бір-бірін танып-біліп, Обама Байденнің үгіт-насихаттау стилін бағалап, жұмысшы сыныптағы сайлаушыларға көңіл бөлді, ал Байден Обаманың «нақты келісім» екеніне сенімді болды.

=== Вице-президенттік үшін Демократиялық үміткер ===
[[Сурет:Biden Obama 3b.jpg|thumb|right|Джо Байден 2008 жылғы 23 тамызда Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы вице-президенттік мәлімдемеде сөйлеген сөзінде, президент [[Барак Обама]] тыңдады.|257x257 нүкте]]
Байден президенттік науқаннан кеткеннен кейін Обама Байденге Обаманың әкімшілігінде маңызды орын ұсынғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/06/23/biden-id-say-yes-to-being-vp/ |title=Biden: I'd say yes to being VP|publisher=CNN|accessdate=August 23, 2008|date=June 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден Обаманың бірінші вице-президенті үшін вице-президенттік лауазымына тағайындалудан бас тартқаны туралы өтінішінен бас тартқаны&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press |title=Obama's veep message to supporters |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html |work=The Washington Post |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}{{cite web|url=http://my.barackobama.com/page/community/post/samgrahamfelsen/gG5sB7 |title=Text message is out and it's official}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Obama-rm&quot;&gt;{{cite web|publisher=BarackObama.com|url=http://my.barackobama.com/page/s/welcomejoe|title=Welcome the Next Vice President|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, оның Сенаттағы мәртебесі мен дауысын жоғалтуды білдірді, бірақ кейіннен ол пікірін өзгертті. [[2008 жыл]]ы [[22 маусым]]да [[NBC]]-нің ''Meet the Press'' Байден билетте орын іздеп жүрмегенімен, ол ұсынған жағдайда вице-президенттің кандидатурасын қабылдайтындығын растады. Тамыздың басында Обама мен Байден вице-президенттік қатысты талқылау үшін жасырын түрде кездесті, екеуі оны жеке әңгімелесті. [[2008 жыл]]дың [[22 тамыз]]ында Барак Обама Байденді оның жақтасы деп жариялады. ''[[The New York Times]]'', сайлаудан кейінгі стратегия [[сыртқы саясат]]ты және [[Ұлттық Қауіпсіздік|ұлттық қауіпсіздік тәжірибесі]] бар адаммен билетті толтыруға ниет білдірді және билетке көмектесуге жол бермеуге немесе Обаманың «өзгерісіне» орай баса назар аударуды ұсынды. Басқа байқаушылар Байденді орта және көкшіл сайлаушыларға&lt;ref name=&quot;ny-lizza&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/10/20/081020fa_fact_lizza?currentPage=all | title=Biden's Brief | author=Lizza, Ryan |work=The New Yorker | date=October 20, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | authorlink=Ryan Lizza}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Республикалық кандидат Джон МакКейнге агрессивті түрде қарсы қоюға дайын екендігіне назар аударды&lt;ref&gt;{{cite news |first=Adam |last=Nagourney |authorlink=Adam Nagourney |author2=Jeff Zeleny |title=Obama Chooses Biden as Running Mate |url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html |work=The New York Times |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Обаманың ұсынысын қабылдай отырып, Байден 2016 жылы президенттікке қайта сайлану мүмкіндігін жоққа шығарған болатын (бірақ Байден кейінгі жылдардағы түсініктемелерінде осы көзқарасты тоқтатып тастағанымен, Байден өзінің саяси күштерін жоғалтқысы келмейтіндіктен&lt;ref&gt;{{cite news|first=E.J. |last=Dionne |title=Tramps Like Us: How Joe Biden will reassure working class voters and change the tenor of this week's convention |url=http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |work=[[The New Republic]] |date=August 25, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828210626/http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |archivedate=August 28, 2008 }}&lt;/ref&gt;, алға жылжып кете алмады)&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|title= VP Biden Keeping the Door Open for 2016?|author= Travers, Karen|date= June 25, 2009|work= [[Political Punch]]|publisher= [[ABC News]]|accessdate= October 14, 2010|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101017172435/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|archivedate= October 17, 2010|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2011/10/21/biden-in-2016/ | title=Biden in 2016? |publisher=CNN | date=October 21, 2011 | accessdate=October 29, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден [[27 тамыз]]да [[Колорадо]] штатындағы [[Денвер]]дегі Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында дауыс беру арқылы ресми түрде вице-президент лауазымына тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://newsblaze.com/usnews/politics/democrats-formally-nominate-barack-obama-for-u-s-presidency_60148/ | title=Democrats Formally Nominate Barack Obama for U.S. Presidency | first=Alan | last=Gray | publisher=[[NewsBlaze]] | date=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Вице-президенттікке кандидат ретінде сайланғаннан кейін, Байденге&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lifesitenews.com/ldn/2008/sep/08090212.html |title=Scranton Bishop Says He will Refuse Communion to Joseph Biden |publisher=Lifesitenews.com |date=September 2, 2008 |accessdate=September 10, 2008}}&lt;/ref&gt;, Уильмингтонның епископы Майкл Сальтареллидің Рим-католик епархиясы қарсылық білдірмегені үшін сынға ұшырады. Католик вице-президент болса да, болған Байденді католиктік мектептерде сөйлеуге рұқсат бермейтінін растады&lt;ref name=&quot;ce082808&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.catholicexchange.com/2008/08/28/113619/ | title=Biden's Bishop Will not Permit Him, Even if Elected VP, to Speak at Catholic Schools | author=Westen, John-Henry | publisher=[[Catholic Exchange]] | date=August 28, 2008 | accessdate=October 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден аборт құқықтарын қолдағаны үшін Пенсильванияның Скрэнтон қаласындағы епископы Киелі қауымдастыққа қабылдауға тыйым салынды; алайда Байден жергілікті Делавар шіркеуінде баруын жалғастырды. Скрэнтондегі демократиялық науқандар мен либералдық католиктік топтар арасында мемлекеттік католиктік сайлаушылардың бәсекелестігінің жарқырауына айналды&lt;ref&gt;{{cite news |first=David |last=Kirkpatrick |title=Abortion Issue Again Dividing Catholic Votes  |url=https://www.nytimes.com/2008/09/17/us/politics/17catholics.html |work=The New York Times |date=September 16, 2008 |accessdate=September 19, 2008 }}&lt;/ref&gt;, ол абортқа қарағанда басқа әлеуметтік мәселелердің көп екенін немесе көп деп санайтынын және абортты бірінші кезекте сақтап қалғысы келетін көптеген епископтар мен консервативті католиктер болғанын атап өтті&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/05/us/politics/05catholic.html | title=A Fight Among Catholics Over Which Party Best Reflects Church Teachings | author=Kirkpatrick, David D. | work=The New York Times | date=October 4, 2008 | accessdate=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден адам өмірінің тұжырымдамасы басталғанына, бірақ өздерінің діни көзқарасын басқаларға таңдамайтындығына сенді. Епископ Салтарелли бұрын Байденге ұқсас: «Бүгін ешкім де осы мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамайды» деп айтқан болатын&lt;ref&gt;{{cite news |first=Kate |last=Phillips |title=As a Matter of Faith, Biden Says Life Begins at Conception |url=https://www.nytimes.com/2008/09/08/us/politics/08campaign.html |work=The New York Times |date=September 7, 2008 |accessdate=August 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;: Мен адамның құлдығына және нәсілшілдікке қарсы болып отырмын, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды. «Сол сияқты бірде-біреуі бұл мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамауы тиіс: «Мен абортқа қарсылық білдіремін, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды».

Байденнің вице-президенттіктің сайлау алдындағы үгіт-насихаттары БАҚ-та көрілім саны азайды, себебі республикалық партияның жетекшісі, Аласканың губернаторы Сара Палиннге назарын аударған болатын&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | title=Meanwhile, the Other No. 2 Keeps On Punching | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=September 19, 2008 | accessdate=September 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | title=Joe Who? | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=September 14, 2008 | accessdate=September 15, 2008 | authorlink=Jake Tapper | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915055913/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | archivedate=September 15, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың қыркүйегінде бір апта бойы, мысалы, Pew Research Center журналистика саласындағы жетілдіру жобасы, Байденнің жарыстың жаңалықтармен қамтылуының тек бес пайызына ғана енгенін анықтады. Байден экономикалық тұрғыдан мемлекеттерде үгіт-насихат жүргізуге және көкжелектегі демократтарға шиеленісті қиындық тудыратын болса да, &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.journalism.org/node/12800 | title=Northern Exposure Still Dominates the News | publisher=[[Pew Research Center]] | author=Jurkowitz, Mark | date=September 14, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, әсіресе [[Хиллари Клинтон]]ға қолдау көрсеткен адамдарды жеңуге тырысты. Байден Миккиге ұзақ уақыт бойы жеке достығына қарамастан шабуыл жасады; ол: «Мен білетін ер жігіт кетіп қалды, ол мені толғандырады», - деп еді. 2007-2010 жылдардағы қаржы дағдарысы шыңына жетті, ал [[2008 жыл]]ғы қыркүйектегі өтімділік дағдарысы АҚШ-тың қаржы жүйесін қорғанысына арналған  ұсыныс науқанның басты факторы болды&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |title=McCain Urged to Join Kerry Ticket |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803085719/http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |archivedate=August 3, 2004 | agency=[[Reuters]] |publisher=[[MSNBC]] | date=May 16, 2004}}&lt;/ref&gt;, Байден [[2008 жыл]]ы 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | title=Senate Passes Economic Rescue Package | publisher=[[NY1]] | date=October 1, 2008 | accessdate=October 2, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | archivedate=October 5, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, Сенаттың 74-25-сессиясы өтті.
[[Сурет:Joe Biden nomination DNC 2008.jpg|thumb|left|Байден, [[Денвер]]де (Колорадо штаты) 2008 жылғы демократиялық ұлттық конвенцияның үшінші түні кезінде Демократиялық вице-президенттікке кандидат ретінде ұсынылды.|276x276 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[2 қазан]]да Байден кампаниясы Палиннмен бір вице-президенттік пікірталасқа қатысты. Дауыс беруден кейінгі сауалнамалар Палиннің сайлаушылардың көптеген үміттерінен асып түскеніне қарамастан, Байден жалпы пікірталасты жеңіп алды. 5-қазанда Байден өгей шешесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн бойы науқандарды тоқтатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/05/bidens-mother-in-law-dies/ | title=Biden's mother-in-law dies | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Акцияның соңғы күндерінде Байден, әсіресе [[Флорида]], [[Огайо]] және [[Пенсильвания]] штатындағы аз елді мекендерде, аздаған аудандарға назар аударды, онда сауалнамада ол танымал болғандығын және Демократиялық алғышарттарда Обаманың сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізбегенін немесе жақсы орындағанын көрсетті. Ол сондай-ақ кейбір қалыпты республикалық штаттарда&lt;ref name=&quot;nyt103008&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | title=Hitting the Backroads, and Having Less to Say | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 30, 2008 | accessdate=October 31, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pol110308&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1108/15205.html | title=Where have you gone, Joe Biden? | author=McGrane, Victoria | newspaper=[[The Politico]] | date=November 3, 2008 | accessdate=November 3, 2008}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ірі католик популяцияларымен айналысқан.

Обаманың сайлау алдындағы науқанының нұсқауларына сәйкес, Байден өзінің сөйлеген сөздерін қысқа мерзімге қалдырып, Обаманың билікке келуінен кейін шетелдік көп ұзамай теріс көңіл аударғаны туралы сын-ескертпелерден аулақ болды. Басқаша айтқанда, Обама Байденнің ескертулеріне көңілі толды: «Байден бірнеше рет қандай да бір ақымақтық дейді ғой?&lt;ref name=&quot;time102908&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1854640,00.html |title=Hidin' Biden: Reining In a Voluble No. 2 | author=Tumulty, Karen | magazine=Time  | date=October 29, 2008 | accessdate=November 1, 2008}}&lt;/ref&gt;» Обаманың науқан қызметкерлері Байденнің қателіктерін «Джо бомба» ретінде атады және өз кезегінде Байден стратегиясын талқылау туралы хабардар етпеді, бұл өз кезегінде Байденді ашуландырды. Екі науқанның арасындағы қарым-қатынас бір айға созылды, Байден Обамаға телефон шала отырып, кешірім сұрады және екеуі де одан да күшті серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite news | title=Biden reliable running mate despite gaffes | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Asbury Park Press]] | date=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама стратегиясының жетекшісі Дэвид Ахселродтың айтуынша, кез-келген күтпеген пікірлер Байденнің жоғары танымалдылығы кез келген күтпеген пікірлерден асып түсті. Байденде Pew Research Center сауалнамасы бойынша Палиннің 44 пайызына қарағанда, 60 пайыздық қолайлылық дәрежесі бар.
[[Сурет:Joe Biden and Dick Cheney at VP residence.jpg|thumb|right|Вице-президент Байденге вице-президент Дик Чейни бір номерлі бір обсерваториясында, 13 қараша 2008 ж|259x259 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[4 қараша]]да Обама АҚШ президенті және Байден вице-президент болып сайланды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html|title=Barack Obama wins presidential election|publisher=CNN|accessdate=November 5, 2008|date=November 4, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті 365, сайлаудағы әріптестері Маккейн-Палинн 173 дауыс алды, жалпы халықтық дауыс беруде 53-46% болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | title=President – Election Center 2008 | publisher=CNN | accessdate=November 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден, Делавэр заңымен рұқсат етілгендей, Сенаттың орнына&lt;ref name=&quot;ap082408&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | title=Biden Wages 2 Campaigns At Once | agency=Associated Press | date=August 24, 2008 | accessdate=August 29, 2008 | first=Randall | last=Chase | publisher=Fox News}}&lt;/ref&gt; Вице-президентікке жүгінеді. 4 қарашада Байден республикандық Кристин О'Доннелді жеңіп, сенатор ретінде қайта сайланды. Байден екі мәрте жеңіске жетіп&lt;ref name=&quot;ap110408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | title=Biden wins 7th Senate term but may not serve | author=Nuckols, Ben | agency=Associated Press |newspaper=USA Today | date=November 4, 2008 | accessdate=February 6, 2009}}&lt;/ref&gt;, 2009 жылғы 6 қаңтарда өз жетінші мерзіміне ант беретін кезде сенаттың орнынан кетуге мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;dnj010709&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |title=A bittersweet oath for Biden |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=January 7, 2009 |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212100305/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |archivedate=February 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Ол жетінші толық мерзім басталатын ең жас сенатор болды және былай деді: «Өмірімде мен үшін ең үлкен құрмет Делавэр халқына Құрама Штаттарының сенаторы ретінде қызмет етіп келеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2009/01/15/senate-releases-b-bailout-funds-obama/ | title=Senate Releases $350 Billion in Bailout Funds to Obama |publisher=Fox News | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден соңғы сенатта дауыс беруді 15 қаңтарда өткізді, бұл бағдарлама Тұтастай алғанда активтерді азайту бағдарламасына екінші $ 350 миллиард шығарды&lt;ref name=&quot;bloom112408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=apZPaTS_UmpM&amp;refer=home | title=Kaufman Picked by Governor to Fill Biden Senate Seat (Update 3) | author=Milford, Phil | publisher=[[Bloomberg News]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081116003829/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087 | archivedate=November 16, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. Байден сол күні Сенатта отставкаға кетті; жас өмірінің көп бөлігін өткізген Сенат қабатында эмоционалды қоштасу туралы ескертулерде, Байден былай деді: «Мен осында болғанда кез келген жақсы нәрсе&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html | title=Ted Kaufman to succeed Biden in Senate | author=Kraushaar, Josh | publisher=[[The Politico]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, мен осында болған 36 жыл ішінде жасаған әрбір батыл қадам&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ | title=Biden's Son Will Not Run for Delaware's Open Senate Seat | author=Hulse, Carl | newspaper=The New York Times | date=January 25, 2010 | accessdate=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, қызығушылық топтарының қысым көрсетуінен емес&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/15/biden-and-clinton-say-goodbye-to-senate | title=Biden and Clinton Say Goodbye to Senate | author=Becker, Bernie | newspaper=The New York Times | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;, жеке қарым-қатынастардың жетілуіне байланысты туындады».

==Вице-президент (2009-2017 жж.)==
=== Сайлаудан соң көшу ===
[[Сурет:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|thumb|right|Байден 2009 жылғы 20 қаңтарда Бірлескен әділеттілік Джон Пол Стивенстің атынан тағайындалды|256x256 нүкте]]
Барак Обаманың президенттік сайлауы басталғаннан кейін&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/11/06/biden-talks-transition-says-mccains-still-my-friend/ | title=Biden talks transition, says McCain's 'still my friend' | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=November 6, 2008 | accessdate=November 6, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден Обамамен күнделікті кездесулерде екенін және Маккейн әлі де оның досы болғанын айтты. Байденге АҚШ-тың құпия қызметі — «Селтик» деген ат берген, оның Ирландияның тамырына сілтеме жасайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7726453.stm | title='Secret' Obama code name revealed  |publisher=[[BBC News]]  | date=November 13, 2008 | accessdate=November 17, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден ардагер Демократиялық адвокат пен көмекші Рон Календі оның штаб бастығы етіп таңдады&lt;ref&gt;{{cite news| title = Biden picks former Gore aide as chief of staff| agency = Reuters| date = November 13, 2008| url = https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113| accessdate =November 13, 2008 | first=Steve | last=Holland}}&lt;/ref&gt;, ал ''Time Washington'' бюросының бастығы Джей Карниді байланыс директорына айналдырды. Байден өзінің автономды энергетикалық орталығына айналдырған ізшарасы вице-президент Дик Чейниден қабылдаған кейбір нақты рөлдерді қысқартуға ниетті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/michaelcalderone/1208/Report_Carney_joins_Biden_team.html | title=Report: Carney joins Biden team | author=Calderone, Michael | publisher=[[The Politico]] | date=December 15, 2008 | accessdate=December 15, 2008}}&lt;/ref&gt;. Олай болмаған жағдайда, Байден өз орынбасарларының төрағалығын өзінің алдында ешкімге үлгі етпейтінін айтты, бірақ оның орнына Обаманың шешетін кез келген маңызды шешімі бойынша кеңестер мен ұсыныстар беруге тырысады. Байден өтпелі кезеңде жасалып жатқан барлық министрлер кабинеттеріне қатыстырылғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1208/16558.html | title=Biden to shrink VP role – big time | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=December 14, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байденге ақ үйде жұмыс істейтін «Ақ үйдің жұмыс тобын&lt;ref name=&quot;lkl122208&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title= Biden says he'll be different vice president | publisher=CNN | date=December 22, 2008 | accessdate=December 22, 2008}}&lt;/ref&gt;» — орта таптың экономикалық әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бастаманы басқаруға тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html | title=What Obama promised Biden | author=Hornick, Ed and Levs, Josh | publisher=CNN | date=December 21, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы ретінде соңғы рет жасаған іс-шарасы ретінде Байден 2009 жылғы қаңтар айының екінші аптасында [[Ирак]], [[Ауғанстан]] және [[Пәкістан]]ға барып, осы елдер басшылығымен кездесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0109/17136.html | title='Senator' Biden's trip raises concerns | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=January 6, 2009 | accessdate=January 9, 2009}}&lt;/ref&gt;.

===Бірінші кезең (2009-2013)===
Байден [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]мен бірге салтанатты түрде кіріскен [[2009 жыл]]ғы [[20 қаңтар]]да 47-вице-президент болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | title=Think you know your election trivia? | publisher=CNN | date=November 3, 2008 | accessdate=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден бұл кеңсеге жеткен Делавэрден бірінші және Құрама Штаттардың бірінші римдік католик вице-президент&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |title=VP's home awaits if Biden chooses |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=November 6, 2008 |accessdate=November 8, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081109060406/http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |archivedate=November 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Жоғарғы соттың судьясы Джон Пол Стивенс Байденге ант берген&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.oregonlive.com/politics/index.ssf/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | title=In culminating moment, Biden is vice president | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[OregonLive.com]] | date=January 20, 2009 | accessdate=July 27, 2016}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Barack Obama Walking With Joe Biden.jpg|thumb|left|[[Ақ үй]]дегі Президент Обама Вице-президент Байденмен бірге [[2009 жыл]]дың ақпан кезінде|252x252 нүкте]]
Обаманың әкімшілігінің алғашқы айларында Байден маңызды сюжеттік кеңесші рөліне ие болды&lt;ref name=&quot;nyt032809&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | title=Speaking Freely, Biden Finds Influential Role  | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=March 28, 2009 | accessdate=March 31, 2009}}&lt;/ref&gt;. Бір рөл Обаманың «қарсыластар командалары» арасындағы дауларды шешу еді. Президент Байденнің баскетболшыға тән «статистика парағында көрсетілмейтін көптеген заттарды жасайтын» әрекетін салыстырды&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lee|first=Carol|title=Biden worked on Specter '100 days'|url=http://www.politico.com/news/stories/0409/21824.html|accessdate=June 23, 2012|date=April 29, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден Обама заңдарының бірнеше маңызды бөлігіне Сенаттың қолдауын алуда маңызды рөл атқарды және Сенатор Арлен Спектерді Республикадан Демократиялық партияға ауысуға сендірудің негізгі факторы болды. Байден АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон]]ға Ауғанстандағы соғысқа 21 мың жаңа әскер жіберуге қарсы болғаны туралы ішкі пікірталасты жеңілді. Алайда оның күмәншіл дауысы әкімшілікте бұрынғыдай маңызды болып саналды, [[2009 жыл]]ы [[Барак Обама]]ның [[Ауғанстан]]дағы стратегиясын қайта қарастырғаны үшін Ақ үйде беделге ие болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. | author=Dilanian, Ken |work=USA Today | date=June 11, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0609/24067.html | title=Hillary Clinton toils in the shadows | author=Smith, Ben | publisher=[[The Politico]] | date=June 23, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[Ирак]]та екі айда бір рет болып тұрды, соның ішінде тамыз және қыркүйек айларында Бағдадқа сапар жасап, премьер-министр Нури аль-Маликиді тыңдады және Ирактың болашағына қатысты АҚШ-тың көзқарасын тағы да қайталайды; ол осы уақытқа дейін елдегі күтілетін прогресс туралы Ирак басшылығына хабарламалар беруде АҚШ әкімшілігінің басты адамы болды. Жалпы алғанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/16/AR2009091602998.html | title=Biden Pushes Iraqi Leaders On Vote Law, Oil-Bid Perks | author=Wilson, Scott | work=The Washington Post | date=September 17, 2009 | accessdate=September 17, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ирак саясатын қадағалау, Байденнің жауапкершілігі болды: Президент оны «Джо, сіз Иракпен айналысасыз» деп айтқан&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden| title=Breaking Up: Maliki and Biden | author=Osnos, Evan | work=The New Yorker | date=August 12, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;. Байден Ирак «бұл әкімшіліктің үлкен жетістіктерінің бірі бола алар еді» деді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/ | title=Vice President Biden: Iraq &quot;Could Be One of the Great Achievements of This Administration&quot; |work=[[ABC News]] | date= February 11, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байденнің [[2010 жыл]]ғы қаңтар айында Ирак парламентінің сайлауларынан тыйым салынған кандидаттарға қарсы күресте Иракта болған сапарында екі күннің ішінде бірнеше жүздеген үміткер Ирак үкіметін қалпына келтірді. 2012 жылға қарай, Байден Иракқа сегіз сапар жасаған болатын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg | title=Iraq reinstates 59 election candidates | agency=[[Agence France-Presse]] | date=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, бірақ Ирактағы америкалық саясатты қадағалауы АҚШ әскерлерінің 2011 жылы шығарылғанынан соң төмендеді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730.html | title=The war over President Obama's new war in Iraq | author=Crowley, Michael | work=Politico | date=November 9, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Joe Biden in Kosovo.JPG|thumb|right|Вице-президент Байден [[Косово]]да, мамыр, 2009 жыл|237x237 нүкте]]
Байден сондай-ақ Обаманың ынталандыру пакетінің инфрақұрылымдық шығындарын қадағалауға жауапты болды және жалғыз қаржыландыруды қажет ететінін лайықты жобаларды атап өтті. Ол жүздеген губернаторлармен, мэрлермен және басқа да жергілікті шенеуніктермен осы рөлде сөйлесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html | title=What Happened to the Stimulus? | author=Scherer, Michael | work=Time  | date=July 1, 2009 | accessdate=July 8, 2009}}&lt;/ref&gt;. Осы кезеңде Байденді ешқандай қалдықтар мен сыбайлас жемқорлықтың негізгі оқиғалары болмағанын қанағаттандырды және ол 2011 жылғы ақпанда осы рөлді аяқтаған кезде, ол ынталандыру сомалары бар алаяқтық оқиғалардың саны бір пайыздан аз болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | title='Sheriff Joe' Biden Touts Recovery Act Success – and Hands Over His Badge | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=February 17, 2011 | accessdate=March 19, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110221153327/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | archivedate=February 21, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:US Navy 090514-N-4451V-548 Vice President Joe Biden meets with Basic Underwater Demolition-SEAL (BUDS) students at Naval Amphibious Base Coronado.jpg|thumb|Байден НАТО-ның SEAL-тың тыңдаушыларымен, NAB Coronado, Калифорния, мамыр 2009 ж|238x238 нүкте]]
Обама мен объектілердің сақтық танытуы үшін Байденге бір-бірімен қарым-қатынас жасау жолдарын үйренуі үшін біраз уақыт қажет болды. 2009 жылғы сәуір айының соңында, Байденнің шошқа тұмауы тұмауының басталуына байланысты сұраққа жауап бергенде, ол ұшақтарда немесе метрополитенде отбасыларға жүруден бас тартуға кеңес бергеннен соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden1-2009may01,0,604907.story | title=White House adjusts Biden's swine flu advice |author1=Silva, Mark  |author2=Parsons, Christi | work=Los Angeles Times | date=May 1, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ақ үйді тез арада түсініктеме беруге мәжбүр етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |title=White House tempers Biden's swine flu advice |work=Boston Globe |date=May 1, 2009 |accessdate=May 28, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505114058/http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |archivedate=May 5, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Байден беделін қалпына келтіру үшін, түнгі теледидарда әзілдер туралы әңгімелеп берді. 2009 жылғы шілдеге дейін тұрақты жұмыссыздық деңгейінің көтерілуіне байланысты Байден әкімшілік «экономиканың қаншалықты нашар болғанын дұрыс түсінбеді», бірақ шығыстардың қарқынынан кейін ынталандыру пакеті көп жұмыс орындарын құратынына сенім білдірді. Осы айда АҚШ мемлекеттік хатшысы Клинтон Байденді [[Ресей]]дегі билікті елемеу туралы ескертулерді тез қабылдамады, бірақ кез келген қателіктерге қарамастан&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/08/the-weeks-best-late-night-jokes-30.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 8, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/22/the-weeks-best-late-night-jokes-32.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 22, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Байден әлі де Обаманың сенімін сақтап қалды және әкімшілікте барынша ықпалды болды. [[2010 жыл]]дың [[23 наурыз]]ында Байден науқастарды қорғау және қолжетімді күтім туралы заңға қол қойғаны туралы ұлттық теле-радио хабарларында «үлкен мәміле» болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/31745563/ | title=Biden: 'We misread how bad the economy was' | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[MSNBC]] | date=July 5, 2009 | accessdate=July 9, 2009}}&lt;/ref&gt;. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Роберт Гиббс Твиттер арқылы жауап берді: «Иә, мырза, сіздікі дұрыс ...», - деді. АҚШ-тың жоғарғы кеңесшісі Валери Джаррет, Байден мырзаның сөйлейтін сөзін «вице-президентті соншалықты ұнамды ететін нәрсе ... Біз оны бір сәтке де өзгертпейміз». Бұрынғы сенаттың әріптесі Линдси Грэмм: «Егер ешқандай гэфф болмаса, онда Джо болмайды, оған сендер көмектесе алмайсыңдар&lt;ref name=&quot;lat081909&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden18-2009aug18,0,2588210.story | title=Despite fumbles, Biden's a player |author1=Nicholas, Peter  |author2=Richter, Paul | work=Los Angeles Times | date=August 19, 2009 | accessdate=August 22, 2009}}&lt;/ref&gt;, бірақ ұнатасыңдар» деді. Байден ұзақ уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан «эго-персона», «вице-президент»&lt;ref name=&quot;bigdeal&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/03/23/at-white-house-bidens-expletive-caught-on-open-mic/?hp | title=At White House, Biden's Expletive Caught on Open Mic | author=Herszenhorn, David M. | magazine=[[The New York Times]] | date=March 23, 2010 | accessdate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;, The Onion сатиралық жаңалықтар сайтында&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newsweek.com/id/217090 | title=An Inconvenient Truth Teller | author=Bailey, Holly | author2=Thomas, Evan | magazine=[[Newsweek]] | date=October 10, 2009 | accessdate=November 6, 2009 | authorlink2=Evan Thomas}}&lt;/ref&gt;, ол өз лауазымына пародияланған&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/01/17/biden-getting-an-autobiography-from-the-onion-whether-he-wants-it-or-not/ | title=Biden Getting an Autobiography From The Onion (Whether He Wants It or Not) | author=Itzkoff, Dave | newspaper=The New York Times | date=January 17, 2013 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;. Әртүрлі мінез-құлықтарына қарамастан, Обама мен Байден достық қарым-қатынаста болды, ішінара Обаманың қызы Саша мен Байденнің немересі Майсиге негізделген, олар Сидвелл достар мектебіне бірге барады.
[[Сурет:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|thumb|left|Жағдаят бөлмесі: Байден, Обама және АҚШ ұлттық қауіпсіздік тобы Ақ үй жағдаят бөлмесінде 2011 жылғы мамыр айында АҚШ миссиясының Усама бен Ладенді өлтіруді бақылау үшін жиналды. Байден сол кездегі шабуылға қарсы болғанымен, Конгресстің көшбасшылары туралы ойдағыдай нәтижеге қол жеткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/weigel/2014/01/10/_hillary_told_the_president_that_her_opposition_to_the_surge_in_iraq_had.html|title='Hillary Told the President That Her Opposition to the Surge in Iraq Had Been Political' |author=Weigel, David |work=Slate |date=January 10, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110501/NEWS/110509984 | title=Osama Bin Laden dead; President Obama addresses nation | agency=[[NewsCore]] | newspaper=[[Times Herald-Record]] | date=May 2, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;.|268x268 нүкте]]
Байденнің әкімшіліктегі рөлі қарама-қайшы болу және басқаларды өз ұстанымдарын қорғауға мәжбүрлеу екенін айтты. Обама: «Джо туралы ең жақсы нәрсе - бәрімізді біріктіргенде, ол шын мәнінде адамдарға өз ұстанымдарын ойлауға және қорғауға, барлық нәрсені әр бұрыштан қарауға мәжбүр етеді және бұл мен үшін өте құнды». Барак Обаманың тағы бір кеңесшісі Байденнің айтуынша, «біз мүмкіндігінше интеллектуалды ақиқат екенімізді қамтамасыз ету үшін әрдайым отбасылық пикникке баруға дайынбыз». [[2010 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Байден Америка Құрама Штаттарын әлем кубогының&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.cnn.com/2010/POLITICS/06/12/south.africa.biden/index.html|title=Biden visits South Africa as World Cup begins |publisher=CNN|accessdate=June 13, 2010| date=June 12, 2010}}&lt;/ref&gt; ашылу салтанатына қатысып, Англияға қарсы 1-1 матчына қатысып, Египетке, Кенияға және Оңтүстік Африкаға барды. Джо мен Джил Байден Вашингтондағы ресми резиденциясында тыныш атмосфераны сақтап қалды, жиі олар немерелерін қызықтайды және үнемі Делавардағы үйіне оралады&lt;ref name=&quot;pol-regular&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0611/57887.html | title=Joe and Jill Biden's 'regular' lives | author=Parnes, Amie | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=June 28, 2011 | accessdate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Obama &amp; Biden in Limo (July 21, 2010).jpg|thumb|left|2010 жылы [[Барак Обама]] мен Джо Байден ''Cadillac One''-да кетіп барады.|272x272 нүкте]]
Байден [[2010 жыл]]ғы орташа аралық сайлауда демократтарға қатты қолдау көрсетіп, партиялар үшін ауқымды шығындардың жалпы болжамдар алдында оптимизм көзқарасын сақтап қалды. Сайлауда Республикандықтар ауқымды жеңіске жеткеннен кейін және Ақ үйдің штаб бастығы Рахм Эмануэльдің кетуінен кейін, Байденнің Конгресстегі республикандықтармен өткен қарым-қатынастары маңызды болды&lt;ref name=&quot;pol120910&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1210/46173.html | title=Joe Biden expands role as White House link to Congress | author=Lee, Carol E. | author2=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=December 9, 2010 | accessdate=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | title=As the Ground Shifts, Biden Plays a Bigger Role | author=Cooper, Helene | newspaper=The New York Times | date=December 11, 2010 | accessdate=December 13, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ол жаңа Старт шартына Сенаттың мақұлдауын алу үшін табысты басқару әрекеттерін басқарды. 2010 жылғы желтоқсанда Байденнің Ақ үйдегі шіркеуді ортақ негізде қорғауы, содан кейін Сенаттың азшылыққа қарсы басшысы Митч Макконнелмен тікелей келіссөздер жүргізіп, Буштың салық жеңілдіктерін уақытша ұзарту туралы әкімшіліктің ымыралы салық пакетін шығаруда маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | title=Biden and G.O.P. Leader Helped Hammer Out Bipartisan Tax Accord | author=Hulse, Carl | author2=Calmes, Jackie | newspaper=The New York Times | date=December 7, 2010 | accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байден кейіннен салық салуды жеңілдету, жұмыссыздарды сақтандыруды қалпына келтіру және [[2010 жыл]]ғы жұмыс орындарын құру шарасы ретінде қабылданған Конгрестегі құлықсыз демократиялық кеңестің келісімін алуға тырысқан&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html | title=Democrats Skeptical of Obama on New Tax Plan |author=Herszenhorn, David M. | author2=Stolberg, Sheryl Gay |newspaper=The New York Times |date=December 7, 2010 |accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;.

2011 жылғы наурызда Обама Байденді конгресстің екі үйі мен Ақ үйдің арасындағы келіссөздерді жылдың соңына дейін федералды шығын деңгейін реттеуге және үкіметтің жабылуын болдырмауға бағыттады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/id/41870549 |archive-url=https://archive.is/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |dead-url=yes |archive-date=July 29, 2012 |title=Obama Welcomes Budget Deal; Biden to Lead Talks |agency=Reuters |publisher=[[CNBC]] |date=March 2, 2011 |accessdate=March 9, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;. 2011 жылғы мамырында алты конгресс мүшелерімен «Байден» панелінде жалпы қарызды азайту жоспарының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың қарыз шегін арттыру туралы екі жақты келісімге қол жеткізуге тырысты. АҚШ-тың қарыздық төңкеріс дағдарысы келесі екі айда дамыды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/05/16/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516 | title=Q+A: Debt and deficit talks in early stages | author=Reid, Tim | agency=[[Reuters]] | date=May 16, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20110505/NEWS02/105050326/Biden-tasked-achieving-consensus-cutting-deficit?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CHome |title=Biden tasked with achieving consensus on cutting deficit |author=Gaudiano, Nicole |newspaper=[[The News Journal]] |date=May 4, 2011 |accessdate=May 17, 2011 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;, бірақ бұл Макконнеллмен арада болған еді, бұл Байденді бюджеттік бақылау түрінде шешу үшін екі жақты келісімге қол жеткізді. [[2011 жыл]]дың [[2 тамыз]]ында қол қойылған 2011 жылғы акт, АҚШ-тың бұрын-соңды болмаған теңгерімі&lt;ref name=&quot;pol-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0811/60463.html | title=Joe Biden, Mitch McConnell and the making of a debt deal | author=Thrush, Glenn | author2=Brown, Carrie Budoff | author3=Raju, Manu | author4=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=August 2, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://news.bostonherald.com/news/us_politics/view.bg?articleid=1356201&amp;format=&amp;page=4&amp;listingType=politics | title=The real drama was in private as debt deal hatched | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Boston Herald]] | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/08/03/us-usa-debt-brink-idUSTRE77271R20110803?feedType=RSS&amp;feedName=topNews | title=Special report: How Washington took the U.S. to the brink | agency=[[Reuters]] | author=Bohan, Caren Bohan | author2=Sullivan, Andy | author3= Ferraro, Thomas | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден Конгреспен келіссөз жүргізіп, әкімшіліктегі кез келген мәселе бойынша келіссөз жүргізді, ал бір Республикандық кеңесші: «Байден шынымен келіссөз жүргізетін жалғыз жігіт және Макконнелл мәмілеге оның сөзі жақсы екенін біледі.

=== 2012 жылғы қайта сайлану ===
[[2010 жыл]]дың қазан айында Байден Обаманың 2012 жылғы президенттік сайлауда өзінің әріптесі болуын өтінгенін айтты. Обаманың [[2011 жыл]]дың соңында танымалдылығының құлдырауынан&lt;ref name=&quot;nyt101310&quot;&gt;{{cite news |title= Vice President Tries to Energize Democrats|author= Stolberg, Sheryl Gay |newspaper= [[The New York Times]]|date= October 12, 2010|url= https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|accessdate=October 14, 2010}}&lt;/ref&gt; Ақ үйдің штаб бастығы Уильям М. Дейли кейбір құпия сауалнамалар мен фокус-топтарда зерттеулер жұргізіп, Байденді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтонның билетіне ауыстыру идеясына айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replacing-biden-on-2012-ticket.html | title=Book Details Obama Aides' Talks About Replacing Biden on 2012 Ticket | author=Martin, Jonathan | newspaper=[[The New York Times]] | date=October 31, 2013}}&lt;/ref&gt;. Нәтижелер Барак Обама үшін айтарлықтай жақсармағанын көрсеткен кезде, бұл ұғым төмендеді, ал Ақ үйдің ресми өкілдері Обаманың бұл идеяны ешқашан қызықтырмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.politico.com/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-biden-176520.html | title=W.H.: Obama never considered dropping Joe Biden | author=Allen, Jonathan | newspaper=[[Politico]] | date=November 1, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Байден бірнеше рет хабарлау тәртібімен күресіп жатты; уақыт өтке келе жазғандай, «Байденнің ең күшті тұсы - оның ең үлкен әлсіздігі»&lt;ref name=&quot;nyt050812&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | title=For a Blunt Biden, an Uneasy Supporting Role | author=Leibovich, Mark | newspaper=[[The New York Times]] | date=May 8, 2012 | page=1}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, Байден 2016 жылы өтетін президенттік сайлауларда өзін-өзі ақтамақшы болу үшін фандрайзингтік байланыстарды нығайту үшін пайдаланған науқандар арасындағы қарым-қатынастар да нашарлады және вице-президент Обаманың науқан стратегиясының жиналыстарынан шығарылды.
[[Сурет:Official portrait of President Obama and Vice President Biden 2012.jpg|thumb|left|Байден мен Президент [[Барак Обама]], 2012 жылғы шілде|299x299 нүкте]]
Обаманың сайлау алдындағы науқанына қарамастан, Байденді әлі де күйзелістерге ұшыраған күйде еді, ол жұмысшылармен және ауыл тұрғындарымен байланыса алатын бөлшек сауда саясаткері ретінде бағалаған болатын. Обаманың қайта сайлау науқаны [[2012 жыл]]дың көктемінде басталған болатын&lt;ref name=&quot;time-mo&quot;&gt;{{cite news | title=Mo Joe | author=Scherer, Michael | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 11, 2012 | pages=26–30}}&lt;/ref&gt;. 2012 жылғы тамызында аралас нәсілдер алдында Республикалық партияның Уолл-стрит ережелерін жеңілдету туралы ұсыныстары «баршаңызды шынжырға түсіреді» деген сөзі Байденнің түрлі-түсті ескертулерге бейімділігіне тағы да назар аударды. ''[[Los Angeles Times]]'' жазды: «Көптеген кандидаттар бірдей қоқан-лоққымен сөйлейді, аудиторияның ұйықтауы мүмкін емес&lt;ref name=&quot;lat-offt&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2012/aug/17/nation/la-na-biden-20120817 | title=Biden's unscripted moments keep campaign on its toes | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=August 17, 2012}}&lt;/ref&gt;, журналистерді шығарады, бірақ кез-келген Байден сөйлеген кезде баспасөз қызметкерлерін қырып-жоятын ондаған сәттер болуы мүмкін, бір-біріне ойынмен әрі шатыстықпен қарайды. «[[Time]]» журналы Байденді жиі кетіп бара жатқанын және «Вашингтонның мұқтаждығы пен сенімсіздігі араласуымен қатар, Байденнің миы кәдімгі гуманизмнен гөрі сымды болып шықты» деп жазды&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot;&gt;{{cite news | url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | title=Let There Be Joe | author=[[David Von Drehle|Drehle, David Von]] | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=September 10, 2012 | pages=41–43}}&lt;/ref&gt;.

Байден 6 қыркүйекте вице-президент ретінде Солтүстік Каролинадағы Шарлотте өткен Демократиялық ұлттық конгресте дауыс беру арқылы екінші рет тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/06/beau-biden-speech-read-th_n_1862997.html | title=Beau Biden Speech Kicks Of Motion To Nominate Father Joe Biden For Vice President | work=[[Huffington Post]] | date=September 6, 2012 | first=Elyse | last=Siegel}}&lt;/ref&gt;. Ол 11 желтоқсан күні Кентуккидегі [[Дэнвилл (Кентукки)|Дэнвилде]] вице-президенттік пікірсайыстарда өзінің Республикалық әріптесі, өкілі Пол Райанмен кездесті. Онда ол Обаманың әкімшілігінің рекордын қорғады және республикалық үміткер Митт Ромниге қарсы Обаманың пікірсайыстарын жоғалтқан үгіт-насихат үдерісін қалпына келтіру үшін республикалық билетке қатты шабуыл жасады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-makes-gop-case | title=Biden plays aggressor in debate as Ryan makes GOP case | author=O'Brien, Michael | publisher=[[NBC News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/10/11/biden-ryan-face-off-in-high-stakes-vice-presidential-debate-in-kentucky/ | title=Sparks fly as Biden, Ryan face off in feisty vice presidential debate | publisher=[[Fox News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]ғы [[6 қараша]]да президент пен вице-президент екінші мерзімге сайланды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/11/06/obama-defeats-romney-to-win-second-term-fox-news-projects/ | title=Obama defeats Romney to win second term, vows he has 'more work to do' | publisher=[[Fox News]] | date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті Ромни-Рьянның 206 дауысына 332 сайлаушы әріптестер дауысын ұтып алды және бүкілхалықтық дауыс беруде 51-47 пайызды құрады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/politics/la-pn-obama-biden-officially-win-second-term-20130104,0,5932518.story | title=It's official: Obama, Biden win second term | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Vice President Biden Delivers Remarks at the Joint Opening Session.jpg|thumb|Байден АҚШ-Қытай стратегиялық және экономикалық диалогы кезінде сөйлеуде, [[2013 жыл]]ғы шілде, [[Вашингтон]]да|245x245 нүкте]]
[[2012 жыл]]дың желтоқсан айында Байден [[Сэнди Хук бастауыш мектебіндегі атыс]]тан кейін Обама Америка Құрама Штаттарында қару-жарақпен зорлық-зомбылықтың себептерін жою үшін құрған «Қарумен зорлық-зомбылық жөніндегі жұмыс тобы» Мақсатты топты басқарды&lt;ref&gt;{{cite news |title=Obama sets up gun violence task force |first=Leigh Ann |last=Caldwell |url=http://www.cbsnews.com/8301-250_162-57560044/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ |publisher=[[CBS News]] |date=December 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. Осы айдың соңында, ел «фискальды құлдыраудан» құлағанға дейінгі соңғы күндерінде, Байденнің МакКоннелмен қарым-қатынасы тағы екінші рет дәлелденді, себебі екеуі жүргізген келіссөздер 2013 жылдың басында қабылданған америкалық салық төлеушілерге жеңілдіктер туралы заңның қабылдануына әкелді. Бұл Буштың салық жеңілдіктерінің көп бөлігін үнемдеуге мүмкіндік берді, бірақ жоғары табыстың деңгейі көтерілді&lt;ref name=&quot;ap-cliff&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |title=Congress' OK of fiscal cliff deal gives Obama a win, prevents GOP blame for tax boosts |author=Fram, Alan |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[Star Tribune]] |location=Minneapolis |date=January 2, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105020524/http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |archivedate=January 5, 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;.

===Екінші кезең (2013-2017)===
[[Сурет:Vice President Biden Stands With Afghanistan President Ghani and Pakistan Prime Minister Sharif Before Trilateral Meeting on Sidelines of World Economic Forum in Switzerland (24149550459).jpg|thumb|left|Джо Байден 2016 жылы Ауғанстан президенті Ашраф Гани мен Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифпен кездесуінде.|259x259 нүкте]]
Байден 2013 жылғы 20 қаңтардағы таңертеңгілік екінші жартысында сот Соня Сотомайордың төрағалығымен ресми резиденциясында шағын рәсімде (салтанатты рәсім 21 қаңтарда болған) ұлықталды. Ол Sandy Hook Elementary School мектебіндегі атыстан кейін Обаманың әкімшілігі басшылығының тапсырмаларын орындап, қаруды бақылау шараларына қатысты жаңа заңнаманы ұсынды (заңнама қабылданбады).

2013 жылғы қазан айындағы АҚШ-тың федералды үкіметінің 2013 жылы аяқталуын және АҚШ-тың 2013 жылғы қарыздық-төңкеріс дағдарысын шешуге бағытталған «Жалғастырып отырып бөліп беру туралы» Заңының 2014 жылғы қазан айында өтуіне әкелген пікірсайыстар кезінде Байден аз рөл атқарды. Бұның алдында сенаттың көпшілігінің жетекшісі Гарри Рид және басқа да Демократиялық көшбасшылар вице-президентті Конгреспен тікелей келіссөздерден алып тастады, бұл бұрынғы келіссөздер барысында Байден тым көп айтып қойғаннан кейін орын алды.

Байденнің әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы заңы 2013 жылы қайтадан қайта тіркелді. Бұл заң осыған байланысты оқиғаларға, бірінші кезеңде басталған Әйелдер мен қыздарға бойынша Ақ үй кеңесін, сондай-ақ Студенттерді жыныстық қатынастан қорғайтын Ақ үйдің жұмыс тобын құру, 2014 жылғы қаңтарда Байден мен Джерреттің тең төрағалығы ретінде басталды. Байден сексуалдық зорлықта күшті ұстанымға ие. Мысалы, Байден Стэнфорд университетінде сексуалдық зорлық-зомбылықтың құрбаны болған адамға: «Сіз бұл күшіңіздің басқа қылмысқа қарсы тұруыңыз кедергі жасауы мүмкін деп үміттендіңіз». Ол сондай жағдайға заңдылықты енгізді. Нью-Хэмпшир университетінде сөйлеген кезде Байден федералды нұсқауларды шығарды. Ол: «Жоқ, егер сіз ішсеңіз немесе ащы болсаңыз, кереуетте, жатақханада немесе көшеде болсаңыз, ештеңе болмайды. Сіздің ойыңызды өзгертіп қойдыңыз».
[[Сурет:Joe Biden &amp; Ahmet Davutoğlu.jpg|thumb|Байден Түркияның Бас министрі [[Ахмет Дәуітұлы]]мен кездесуінде, 31 желтоқсан 2014 жыл. Байден Күрдтер КЖП-сын «террористік топ» деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/biden-says-kurdish-pkk-is-a-terror-group-plain-and-simple/a-19000607 |title=Biden says Kurdish PKK is a 'terror group plain and simple' |date=January 23, 2016|publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;|302x302 нүкте]]
Ирак [[2014 жыл]]ы тарағаннан кейін, Ирак федерализациясының [[2006 жыл]]ғы Байден-Гелб жоспарына қайта назар аударылды&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858.html | title=Was Joe Biden right? | author=Gerstein, Josh | newspaper=Politico | date=June 13, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nationaljournal.com/magazine/turns-out-joe-biden-was-right-about-dividing-iraq-20140130 | title=Turns Out, Joe Biden Was Right About Dividing Iraq | author=Kitfield, James | magazine=National Journal | date=January 30, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;, кейбір бақылаушылар Байдендікі басында дұрыс болған деп болжады. Байден өз сөзінде АҚШ-тың [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ИЖШИМ]] соңынан&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;/&gt; «тозақтың қақпаларына» баратынын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.csmonitor.com/USA/DC-Decoder/Decoder-Buzz/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it-video | title=Joe Biden vows to chase Islamic State to 'gates of hell.' Does he mean it? | author=Grier, Peter | newspaper=The Christian Science Monitor | date=September 3, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;.

[[2015 жыл]]ға дейін Байден бір әйел мен қыздарға қолдарын қойып, олармен тығыз қарым-қатынаста болған оқиғалар мен басқа да оқиғаларда баспасөз және әлеуметтік медианың назарын аударған. Бір жағдайда, сенатор өзінің қызы туралы: «Жоқ, ол вице-президент жан-жаққа қарайды деп ойламайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newsy.com/videos/biden-gets-too-close-for-comfort-again/ | title=Joe Biden Takes being Biden to New Heights or to New Lows | author=Elizabeth Hagedorn | newspaper=Newsy | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2015/02/17/joe-biden-takes-being-biden-to-new-heights-or-lows/?tid=HP_more | title=Joe Biden takes 'being Biden' to new heights (or depths) | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/02/17/387035292/joe-biden-gets-a-bit-too-close-to-new-secretary-of-defenses-wife | title=Joe Biden Gets A Bit Too Close To New Secretary Of Defense's Wife | author=Peralta, Eyder | publisher=NPR | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.smh.com.au/world/us-vicepresident-joe-biden-in-new-creepy-photo-with-wife-of-defence-secretary-ashton-carter-20150217-13hp6a.html | title=US Vice-President Joe Biden in new 'creepy' photo with wife of Defence Secretary Ashton Carter | author=Visentin, Lisa | newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] | date=February 18, 2015}}&lt;/ref&gt;», - деп мәлімдеді. 2015 жылғы 17 қаңтарда Құпия қызмет агенттері сағат 8:28-де Байденнің Делавер резиденциясының жанындағы қауіпсіздік периметрінен тыс жерде автокөлікке оқ атылғанын естіген&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2015/01/11/coons-my-daughter-doesnt-think-joe-biden-is-creepy/ | title=Coons: My daughter doesn't think Joe Biden is 'creepy' | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=January 11, 2015}}&lt;/ref&gt;, бірақ вице-президент және оның жұбайы Джил үйде болмады. Көлік құралының жылдамдығы жоғары жылдамдықпен шығатынын агент байқаған.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Angie|last=Yack|url=http://www.cnn.com/2015/01/18/politics/joe-biden-delaware-shooting/|title=Delaware shooting occurs near unoccupied Biden home|date=January 18, 2015|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

[[2015 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден Киевтегі көптеген кездесулердің бірінде Украинаның парламентінде АҚШ-тың көмек көрсетуі Украинаға және саяси тұрғыдан келуі туралы сөйледі&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=_x9mT9jfzvw|title=Joe Biden english speech in Ukraine's parliament in Kiev|via= [[YouTube]]|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/vice-president-joe-bidens-dec-8-speech-to-ukraines-parliament-403800.html|title=U.S. Vice President Joe Biden's Dec. 8 speech to Ukraine's parliament (VIDEO, TRANSCRIPT) |publisher= kyivpost.com|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылғы 29 ақпанда Байден 88-Оскар марапаттауында сөйледі. Ол сондай-ақ [[Леди Гага]] туралы айтқан.

[[2016 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]]мен кездесу үшін [[Оттава]]ға барды&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hall|first1=Chris|title=Joe Biden drops in for a visit without any gifts: Chris Hall|url=http://www.cbc.ca/news/politics/joe-biden-visit-ottawa-1.3886370|website=cbcnews.ca|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|accessdate=December 8, 2016|date=December 8, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Джо Байден өзінің екі толық мәлімдемесінде Сенатта ешқашан даусыз дауысқа ие болған жоқ, оны осы айырмашылықпен ең ұзақ қызмет ететін Вице-президент етті.

=== Бо Байденнің өлімі ===
2015 жылы 30 мамырда Байденнің ұлы Бо, бірнеше жыл бойы күрескеннен кейін 46 жасында мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды. Аурудың сипаты мен ауырлығы бұрын-соңды жұртшылыққа ашылмады және Байден ұлына көбірек уақыт жұмсау үшін өзінің қоғамдық кестесін тыныш түрде қысқартты. Бо өзінің қайтыс болған сәтінде фронтранслятор ретінде кеңінен танылған, 2016 жылы Делавэр губернаторлығына Демократиялық кандидатурасын ұсынды. Вице-президент кеңсесі «Байденнің бүкіл отбасы сөздерден тыс қайғырады» деген мәлімдеме жасады&lt;ref name=Kane&gt;{{cite news|last1=Kane|first1=Paul|title=Beau Biden, vice president's son, dies of brain cancer|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2015/05/30/e1ac5a2a-0731-11e5-a428-c984eb077d4e_story.html|newspaper=The Washington Post|date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt;.

== 2016 жылғы президенттік науқан ==
Екінші мерзімі кезінде Байден 2016 жылғы Демократиялық президенттікке кандидатураға ықтимал өтінімге дайындалып жатқаны жиі айтылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/date/durationresult.html?d1=20&amp;m1=11&amp;y1=1942&amp;d2=20&amp;m2=1&amp;y2=2017|title=Calculate duration between two dates – results|work=timeanddate.com}}&lt;/ref&gt; [[2017 жыл]]ғы қаңтарда 74 жасында инаугурация күнінде ол тарихтағы ұлықтау рәсімінде ең егде президент болар еді. Отбасымен бірге көптеген достары мен демеушілері оны 2015 жылдың ортасында науқанға қатысуға ынталандырды және [[Хиллари Клинтон]]ның қолайлылық рейтингі төмендеген кезде, Байденге қайтадан «Байден 2016» жобасының болашағын және PAC жобасын тағы да мұқият қарастырып жатқаны хабарланды.

2015 жылдың аяғында Байден сайлауға түсуге әлі де сенімді емес еді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117|title=Joe Biden still undecided on presidential run|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;. Ол ұлының жақында қайтыс болуы оның эмоционалдық қуатын айтарлықтай сарп еткенін сезінді және: «Ешкім өзінің кім екенін 110% беруге дайын болмаса, бұл кеңсені іздеуге құқығы жоқ» деп айтқан.
[[Сурет:VP Biden with Pence.jpg|thumb|Байден 2016 жылдың 10 қарашасында вице-президент [[Майк Пенс]]пен кездесуінде|260x260 нүкте]]
21 қазанда Раушан бағында әйелі мен Обаманың қасында мінберде сөйлеген сөзінде&lt;ref&gt;{{cite web|title=Comment  Joe Biden Is Not Running For President In 2016|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-president-2016_55f1cefbe4b093be51be0d69|publisher=Huffington Post|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Joe Biden Decides Not to Enter Presidential Race|url=https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;, Байден 2016 жылғы сайлауда Демократтардан Президенттікке кандидатурасын ұсынбау туралы шешім қабылдағанын жариялады. [[2016 жыл]]дың қаңтарында Байден бұл дұрыс шешім екенін растады, бірақ ол «күн сайын» президенттікке үміткер болмағанына өкінетінін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fabian|first1=Jordan|title=Biden regrets not running for president 'every day'|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/265011-biden-regrets-not-running-but-calls-it-right-decision|accessdate=January 12, 2017|work=TheHill|date=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nypost.com/2016/05/11/biden-made-peace-not-running-for-president/|title=Biden has made peace with not running for president|first=Sophia|last=Rosenbaum|date=May 11, 2016|work=[[New York Post]]|accessdate=May 11, 2016}}&lt;/ref&gt;.

2016 жылдың қаңтар айының соңында Байден де, Президент [[Барак Обама]] 2016 жылы өтетін президенттік сайлауда ешқандай үміткерді қолдамады. Байден өзінің Нантукетке баратын жыл сайынғы дәстүрлі Алғыс айту күнін өткізе алмады, оның орнына шетелге барып, бірнеше еуропалық көшбасшылармен кездесті. Ол Мартин О'Мэллимен кездескен кезде, одан бұрын Берн Сандерспен кездесуге уақыт алды. Осы кездесулердің ешқайсысы мақұлдаған деп есептелмеді, өйткені Байден өзінің сұраған кез-келген кандидатпен кездесетінін айтты&lt;ref&gt;Peter Baker and Maggie Haberman - [https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/11/24/a-grieving-joe-biden-skips-thanksgiving-in-nantucket/? &quot;Joe Biden Skips Thanksgiving in Nantucket; Meets With Martin O'Malley,&quot;] ''New York Times'', November 24, 2015. Retrieved November 29, 2015&lt;/ref&gt;.

Барак Обама [[2016 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Хиллари Клинтон]]ды мақұлдаған соң, Байден оны сол күні кейінірек мақұлдады. Байден мен Клинтон 8 шілдеде Скрэнтонда бірге жиналатын болса да, Далластағы өткен полиция қызметкерлерінің күнінің түсірілуіне байланысты Клинтонның келуін болдырмады.

Клинтонды мақұлдағаннан кейін, Байден республикалық президенттікке үміткер [[Дональд Трамп]]тың саясатымен келіспеушілігін ашық жариялады. 20 маусымда Байден Трамптың мұсылмандарды елге кіруіне уақытша тыйым салу туралы, сондай-ақ Құрама Штаттар мен Мексика шекарасы арасындағы қабырға салу туралы ниетін сынға алды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/joe-biden-to-slam-donald-trump-in-speech-monday/|title=Joe Biden slams Donald Trump on wall, Muslim entry ban|date=June 20, 2016|publisher=CBS News|first=Rebecca|last=Shabad}}&lt;/ref&gt;, бұл Трамптың террористердің отбасы мүшелерін азаптауларға немесе өлтіруге қатысты ұсынысымен байланысты америкалық құндылықтарға зиян келтіріп, «біздің қауіпсіздігімізге нұқсан келтіреді» деп жария етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/vice-president-joe-biden-moral-sanders-supporters-vote/story?id=40908315|title=Vice President Joe Biden: 'Moral' Sanders Supporters 'Can't Vote for Trump'|date=July 27, 2016|first=Suzan|last=Clarke}}&lt;/ref&gt;. 26 шілдеде Джордж Стефанопулоспен өткізілген сұхбат барысында Б.Джейменің 2016 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциясында «моральдық және орталықтандырылған» сайлаушылар Трамп үшін дауыс бермейтінін мәлімдеді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/biden-wishes-trump-gym-groping-comments/story?id=42965866|title=Biden Says He Wishes He Could Take Trump 'Behind the Gym' Over Groping Comments|date=October 21, 2016|publisher=ABC|first=Maryalice|last=Parks}}&lt;/ref&gt;. 21-қазанда Байден өз таңдауын жүзеге асырмай-ақ, сол оқу жылында мектепте болғанын қалады. 24-қазанда Байден, егер ол әлі мектепте болмаса, Трамппен ғана күресетін еді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/politics/joe-biden-fight-donald-trump-2016-election/|title=Biden: I would only take Trump behind the gym 'if I were in high school'|date=October 24, 2016|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;, ал келесі күні, 25 қазанда, Трамп «мұны ол жақсы көреді» деп жауап берді.

== Кейінгі іс-шаралар (2017–2019) ==
[[Сурет:Vice President Joe Biden Doug Jones.jpg|thumb|Байден АҚШ Сенаты депутаты Даг Джонспен 2017 жылы қазан айында үгіт жүргізу үсінде|299x299 нүкте]]
Журналистермен отставкаға кетпес бұрын АҚШ Сенатына барған сапарында Байден 2016 жылы 5 желтоқсанда вице-президент қызметінен кеткеннен кейін 2020 жылғы президенттікке ықтимал өтінімдерді жоққа шығарудан бас тартты. Егер ол 2020 жылы сайлауға қатысатын болса&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-citing-hidden-hand-of-fate-joe-biden-1480986947-htmlstory.html |title=Joe Biden wouldn't count out a 2020 run for president. But he was asked in an emotional moment |work=Los Angeles Times |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Memoli, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-presidential-run-2020-2016-12 |title=Joe Biden floats a potential 2020 presidential run |publisher=Business Insider |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Abadi, Mark}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2016/12/05/joe-biden-predicts-he-will-run-for-president-in-2020-adds-that-he-is-not-yet-committed.html |title=Joe Biden predicts he will run for president in 2020, adds that he is not yet 'committed' |work=CNBC |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Wang, Christine}}&lt;/ref&gt;, Байден 77 жаста, ал 2021 жылы инаугурация күнінде 78 жаста болар еді. Ол 7 желтоқсан күні ''The Late Show with Stephen Colbert'' кешкі шоудың пайда болуында өзінің амбивалиясына қатысты тағы да растады, «ешқашан ешқашан деп айтпа» дейді. 2020 жылы президенттікке үміткер емес екенін, сонымен қатар ол сценарийде қайтадан билікке қайта оралмайтынын мойындады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt;. Ол, 2017 жылдың 13 қаңтарында, вице-президенттің өкілеттік мерзімінің аяқталуына бір апта бұрын, ол қатыса алмайтынын айтқан болатын. Алайда, төрт күн өткен соң, 17 қаңтарда ол «қатыса алсам, қатысамын» деп айтты. «Байденге уақыт» деп аталатын саяси іс-қимыл комитеті 2017 жылдың қаңтарында Байденді науқанға шығаруға тырысты.

2017 жылы ол Пенсильвания университетінің Бенжамин Франклин профессоры болып тағайындалды, онда ол сыртқы саясат, дипломатия және ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне назар аударады. Ол сондай-ақ «Қатерлі ісік» күн тәртібін жалғастырады. 2017 жылдың 12 наурызында жыл сайынғы SXSW фестивалінде сөйлеген сөзінде Байден: «Америкадағы жалғыз екі жақты нәрсе - қатерлі ісікке қарсы күрес&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|title=Joe Biden: The fight against cancer is bipartisan|last=O'Brien|first=Sara Ashley|date=March 12, 2017|website=CNNMoney|access-date=March 13, 2017}}&lt;/ref&gt;».

[[Лас-Вегас]]та Невада хедж-қорының 18-мамырдағы сұхбатында Байден Клинтонның сайлауға түсетіне ешқашан сенбегенін айтқан: «Мен оның тамаша кандидат екенін ойладым, мен үлкен үміткер деп ойладым»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/19/politics/joe-biden-hillary-clinton/|title=Joe Biden never thought Hillary Clinton was a very good candidate|date=May 19, 2017|publisher=CNN|first=Chris|last=Cillizza}}&lt;/ref&gt;.

Байден 21 мамырда Колби колледжінің «бірлік пен мақсатқа» оралуын сұрап&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|title=Joe Biden Wants Americans to 'Regain Our Sense of Unity and Purpose'|date=May 21, 2017|publisher=TIME|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527222515/http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|archivedate=May 27, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, бітірушілер алдында сөз сөйледі және үш күннен кейін Гарвард университетінде, Колледждің Класс күнінің салтанатында «болашақтағы қиындықтарды» шешуге қабілетті екендіктерін білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2017/05/25/joe-biden-harvard-speech/|title=Watch Joe Biden's Speech at Harvard|first=Spencer|last=Buell|publisher=Boston Magazine|date=May 25, 2017}}&lt;/ref&gt;.

===Президент Трамп бойынша Пікірлер===
[[Сурет:Joe Biden Receives Presidential Medal of Freedom.jpg|right|300px|thumb|Президент [[Барак Обама]] вице-президент Байденді 2017 жылғы 12 қаңтарда президенттік еркіндік медалімен марапаттады.]]
[[Сурет:LBJ Foundation DIG14140-237 (36777772044).jpg|thumb|Байден, 2017 жылы ЛБЖ президенттік кітапханасында|287x287 нүкте]]
[[2017 жыл]]дың [[30 наурыз]]ында Пенн Байден дипломатия және ғаламдық келіссөздер орталығының жұмысына қатысқан кезде, студент Байденнен президент Трампқа «қандай да бір ақыл-кеңестер беруді» ұсынды, Байден президентке твиттерге жазуды тоқтатуы керек, өйткені ол кеңсеге назар аударғанын айтып жауап берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/326608-joe-biden-to-trump-grow-up-and-stop-tweeting|title=Biden to Trump: 'Grow Up' and 'Stop tweeting'|date=March 30, 2017|first=Taylor|last=Lorenz|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;. [[2017 жыл]]дың [[29 мамыр]]ында сөйлеген сөзінде Филип Д. Мерфидің қауымдық орталық гимназиясында жақтаушыларының жиналысы барысында: «Бізде қорқып жатқан көптеген адамдар бар&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 |title=Biden backs Phil Murphy, says N.J. governor's race 'most important' in nation|first=Ryan|last=Hutchins|date=May 28, 2017|publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;, олар өз қорқыныштарымен қатынасымен ойнайды - және бұл біз үшін сын - біз өзіміз келген адамдардың қорқыныштары мен ұмтылыстарына жеткілікті сөйлеген жоқпыз». 17 маусымда Байден [[Голливуд]]та Флорида Демократиялық партиясының қаражат жинау кешінде сөйлеген сөзінде Байден «бұл штат бүгін америкалық арасында танымал емес» деп болжады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/politics-government/article156812854.html|title='We are better than this,' impassioned Biden tells Florida Democrats|date=June 17, 2017|publisher=Miami Herald|first1=Patricia |last1=Mazzei|first2=Martin|last2=Vassolo}}&lt;/ref&gt;.

===Климаттық өзгеріс===
[[2017 жыл]]дың [[2 мамыр]]ында [[Калифорния]] штатындағы [[Сан-Диего]]да Денсаулық сақтауға «Ми шабуылы» конференциясында сөз сөйлеген Байден «мемлекеттік басқарудан кеткенін» жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://fortune.com/2017/05/03/joe-biden-trump-cancer-drug-prices/|title=Joe Biden on His New Cancer Initiative, Drug Prices, and Donald Trump|publisher=Fortune|date=May 3, 2017|first=Sy|last=Mukherjee}}&lt;/ref&gt;. 31 мамырда Байден климаттың өзгеруі «болашағымыз үшін экзистенциалды қауіп» екенін және Париж келісімінде қалу «балаларымызды және жаһандық көшбасшылықты қорғаудың ең жақсы жолы» екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership|title=Biden: Paris deal 'best way to protect' US leadership|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=May 31, 2017}}&lt;/ref&gt;. Келесі күні президент Трамп Америка Құрама Штаттарын Париж келісімінен шығатынын жариялағаннан кейін,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/policy/energy-environment/335995-biden-says-paris-climate-deal-exit-imperils-national-security |title=Biden: Paris climate deal exit 'imperils' national security|first=Morgan|last=Chalfant|date=June 1, 2017|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;, Байден «таңдау АҚШ қауіпсіздігіне және біздің таза энергетикалық болашаққа ие болу қабілетімізге нұқсан келтіреді» деп жазды. 7 маусымда [[Грекия]]ның [[Афины]]дағы Concordia Europe саммитінде сөз сөйлеген Байден Париж келісіміне сілтеме жасай отырып, «Америка халқының көпшілігі президент қабылдаған шешіммен келіспейді» деді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|title=Biden: Trump at odds with most Americans on climate change|publisher=ABC News|date=June 7, 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608020347/http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|archivedate=June 8, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;.

====Денсаулық сақтау====
[[2017 жыл]]ы [[22 наурыз]]да Байден республикалық денсаулық сақтау саласындағы заң жобасын, ол Трамп-тың инаугурациясынан кейінгі Capitol Hill-де алғаш рет пайда болған төменгі класстар денсаулығы пайдасы үшін қолданылған шамамен 1 трлн-дық «салық заңы» деп атады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/03/22/joe-biden-says-republican-health-care-giveaway-rich/99502082/|title=Joe Biden says Republican health care is a giveaway to the rich|first=Nicole|last=Gaudiano|publisher=USA Today|date=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt;. 4 мамырда Өкілдер палатасы Американың денсаулық сақтау туралы заңына дауыс бергеннен кейін, Байден «конгресстің ұятына айналған күн» деп жазды. 24 маусымда Сенат республикашылдарының алдында америкалық денсаулық сақтау туралы заң жобасын таныстыру кезінде бір күн бұрын&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/hillary-clinton-joe-biden-slam-house-republicans-for-passing-ahca-2017-5 |title='Day of shame': Hillary Clinton and Joe Biden slammed the GOP for passing health care bill|date=May 4, 2017|first=Mark|last=Abadi|publisher=Business Insider}}&lt;/ref&gt;, Байден «бұл мүлдем денсаулық сақтау туралы емес, байлықты беру туралы емес, бұл корпорациялар туралы». «28 шілдеде, денсаулықты сақтау жөніндегі Сенаттың республикандық заң жобасына жауап ретінде, Байден былай деп жазды: «Миллиондаған адамның денсаулығын қорғауға тырысқандардың барлығына рақмет»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/344330-biden-thanks-gop-healthcare-bill-opponents-after-skinny|title=Biden thanks GOP healthcare bill opponents after skinny ObamaCare repeal failure|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=July 28, 2017}}&lt;/ref&gt;.

==== Иммиграция ====
[[2017 жыл]]ғы [[5 қыркүйек]]те Бас прокурор Джеф Сессионс Трамп әкімшілігінің келіп жатқан балалар туралы кейінге қалдырылған іс-қимылдарды қалпына келтіргенін жариялағаннан кейін, Байден былай деп жазды: «Ата-анасы әкелген бұл балалардың мұнда келуге таңдауы болмады. Енді олар ешқашан таныс емес елдерге жіберіледі. Қатыгез. Америка емес.»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/business-a-lobbying/349235-biden-trumps-dreamer-decision-cruel|title=Biden: Trump's DACA decision 'cruel'|first=Rafael|last=Bernal|publisher=The Hill|date=September 5, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== 2020 президенттік сайлау ==
{{Толық мақала|2020 АҚШ президент сайлауы}}
[[Сурет:Joe Biden kickoff rally May 2019.jpg|thumb|right|Байден [[Филадельфия]]дағы президенттік митингте, мамыр 2019]]
[[Сурет:Joe Biden (48548319421).jpg|thumb|Байденнің 2020 жылғы президенттік кампаниясы, Айова, 2019 жылғы тамыз]]
=== Болжау және хабарлау ===
2016 - 2019 жылдар аралығында Байденді әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ықтимал кандидат ретінде атап өтті. Байден де өз сөзінде [[Бейкоммерциялық ұйым|бұқаралық ақпарат]] құралдарымен өз кандидатурасын [[Дональд Трамп]]тың [[2020 жыл]]ға қарсы демократиялық кандидат бойынша ықтимал үміткер ретінде атап өтті. Ол [[2018 жыл]]ы [[17 шілде]]де [[Колумбия]]дағы [[Богота]] қаласында өткен форумға [[2019 жыл]]дың қаңтарына ресми түрде кандидатураны жариялау туралы шешім қабылдағаны туралы мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=2018-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

===Науқан===
2019 жылғы 4 ақпанда&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=July 18, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The Atlantic]]'' тілшісі Эдвард-Исаак Довере Байден «иә» деп айтуға өте жақын «деп жазды,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt; бірақ оған жақын кейбіреулер 2016 жылы жасаған сияқты оның соңғы минутта жүрегі өзгереді деп қорықты. Довер Байден әсеріне алаңдайтынын айтты. Басқа президенттік сайлауы жарияланатын және әлеуетті кандидаттармен салыстырғанда оның отбасы мен беделіне, сондай-ақ оның жасы мен салыстырмалы центризмі туралы күрес пен түсінік жинауға мүмкіндік беруі мүмкін. Керісінше, оның «міндет сезімі», Трамптың президенттік кезіндегі ренжісі,&lt;ref name=17March2019&gt;{{Cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-47601121|title=Joe Biden says he's running in 2020 — then corrects himself|work=BBC|date=March 17, 2019|quote=Joe Biden appeared to announce his candidacy for the 2020 US election, before immediately correcting himself.}}&lt;/ref&gt; басқа демократиялық үміткерлердің арасында сыртқы саяси тәжірибенің жоқтығы және оның партияда «көпір құрылысының прогрессивтілігін» қолдауға деген ұмтылысы оны басқаруға итермелейтін факторлар деп айтылды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html |title=Former vice president Joe Biden jumps into White House race |last=Scherer |first=Michael |date=April 25, 2019 |work=The Washington Post |access-date=April 25, 2019 |last2=Wagner |first2=John}}&lt;/ref&gt; 2019 жылы наурызда ол өзінің сайлауға түсетінін мәлімдеді, сайып келгенде, 2019 жылғы 25 сәуірде науқанын бастады. 2019 жылғы мамырда Байден Филадельфияны (Пенсильвания) өзінің 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауалды штабы етіп сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.philly.com/news/joe-biden-2020-presidential-campaign-philadelphia-headquarters-20190516.html|title=Joe Biden chooses Philadelphia for 2020 presidential campaign headquarters|author=Jonathan Tamari|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=May 16, 2019|accessdate=May 17, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2019 жыл]]дың 18 маусымында демеушілермен болған кездесуде, Байден өзінің ең күшті жақтарының бірі «адамдарды жақындастыру» екенін айтты және мысал ретінде екі сегрегационист сенатор Джеймс Истланд және Герман Талмаджбен қарым-қатынасына тоқталды. Оңтүстік сызықты көрсете отырып, Байден: «Мен Джеймс О. Истландпен&lt;ref name=&quot;segregation1&quot;&gt;{{cite news |last1=Detrow |first1=Scott |title=Democrats Blast Biden For Recalling 'Civil' Relationship With Segregationists |url=https://www.npr.org/2019/06/19/734103488/democrats-blast-biden-for-recalling-civil-relationship-with-segregationists |accessdate=19 June 2019 |publisher=National Public Radio |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;segregation2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cammarata |first1=Sarah |title=Biden faces backlash for citing his work with two segregationists as a sign of 'civility' |url=https://www.politico.com/story/2019/06/19/joe-biden-segregationist-senators-1370223 |accessdate=19 June 2019 |publisher=Politico |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; бірге жиналыста болдым. «Ол мені ешқашан «бала» деп атаған жоқ; ол мені әрдайым «ұлым» деп атады». Нью-Джерси сенаторы Кори Букер көптеген демократтардың бірі болып, Байден ескертпелерін сынға алды, «сіз қара жігіттерді «ұл» деп атайтынын әзілдемеңіз» деп мәлімдеме жасады. «Джеймс О. Истланд сияқты адамдар ақтардың үстемдігін сақтап қалу және қара америкалықтарды біздің адамшылығымыздан айыру үшін осындай сөздерді және олармен бірге жүретін нәсілшілдік саясатты қолданды». Жауап ретінде Байден «ұл» деген сөзді нәсілдік тұрғыда пайдаланудың мәні жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bradner |first1=Eric |last2=Saenz |first2=Arlette |title=Biden says he didn't intend to use term 'boy' in offensive context |url=https://edition.cnn.com/2019/06/22/politics/joe-biden-boy-segregationists-controversy-cory-booker/index.html |accessdate=August 28, 2019 |work=CNN |date=June 23, 2019}}&lt;/ref&gt;

Президенттік алғашқы демократиялық пікірсайыс кезінде [[Камала Харрис]] Байден өзінің сегреционистік сенаторлармен жасаған жұмысы туралы және оның қара балаларды біріктірілген мектептерге баруға мүмкіндік беретін десегрегациялық автобустарға деген бұрынғы қарсылығы сияқты пікірлері үшін сынға алды. Байден пікірсайыс нәтижелері үшін кеңінен сынға түсіп,&lt;ref name=&quot;Caputo&quot;&gt;{{cite news |last1=Caputo |first1=Marc |title=We talked to experts on aging about the 2020 field. Here's what they told us. |url=https://www.politico.com/story/2019/08/20/joe-biden-old-age-1468635 |accessdate=August 27, 2019 |work=Politico |date=August 20, 2019}}&lt;/ref&gt; оны қолдау 10 ұпайға төмендеді.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Flegenheimer |first1=Matt |last2=Burns |first2=Alexander |title=Kamala Harris Makes the Case That Joe Biden Should Pass That Torch to Her |url=https://www.nytimes.com/2019/06/27/us/politics/kamala-harris-busing-joe-biden.html |website=The New York Times |date=June 27, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Biden's Support Slipped 10 Points After Debates, Poll Shows |url=https://time.com/5617826/primary-debate-biden-harris-poll-slips-10/ |work=Time |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Morin |first1=Rebecca |title=Thursday Democratic debate: Who were the winners and losers |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2019/06/28/democratic-debate-2019-night-2-winners-and-losers/1590319001/ |website=USA Today |date=June 28, 2019}}&lt;/ref&gt; Президент Трамп Байденді қорғап, Харристің Байденмен пікірталасы үшін «тым көп мақтау» алғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump defends Biden after Democratic debate, says Harris got 'too much credit' |url=https://www.nbcnews.com/politics/2020-election/trump-defends-biden-after-democratic-debate-says-harris-got-too-n1024906 |publisher=NBC News |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;

Байден «ауызша қобалжулардың» тарихы оның жасына байланысты болуы мүмкін деп ұсынылған. [[2018 жыл]]ы Байден өзін «жаңсақтық машинасы» деді, бірақ Трамп бұл салыстырумен келіспеді, оның жаңсақтыққа бейімділігі «шындықты айта алмайтын жігітке қарағанда керемет нәрсе» деп айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saenz |first1=Arlette |title=Joe Biden believes he is the 'most qualified person in the country to be president' |url=https://edition.cnn.com/2018/12/04/politics/joe-biden-most-qualified-person-president-2020/index.html |accessdate=27 August 2019 |work=CNN |date=December 4, 2018}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 26 тамызда Байден қайшылықты астыртын сөйледі. Сол күні ол [[Дартмут университеті]]де сөйлеген сөзді тыңдап, азғантай қателіктер жібергеннен кейін жиналған баспасөзге тіке қарап: «Мен анық айтқым келеді: мен жынды емеспін» деді.&lt;ref name=&quot;HookMehta&quot;&gt;{{cite news |last1=Mehta |first1=Seema |last2=Hook |first2=Janet |title=The promise and peril of Joe Biden's front-runner campaign |url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-08-25/the-promise-and-peril-of-joe-bidens-frontrunner-campaign |accessdate=August 28, 2019 |work=Los Angeles Times |date=August 26, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Braun |first=Stephen |url=https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |title=Biden cancer nonprofit suspends operations indefinitely |work=[[Associated Press]] |date=2019-07-15 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715151134/https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |archivedate=2019-07-15 |accessdate=2019-07-16 }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 15 шілдеде «Байден ісікке қарсы бастама» коммерциялық емес ұйымы қор жақын арада жұмысын тоқтататынын хабарлады. Байден мен оның әйелі сәуір айында 2020 жылғы президенттік науқанды бастамас бұрын этикалық сақтық шарасы ретінде бұл бастамадан бас тартты.

2019 жылғы қыркүйекте президент Трамп [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленськийге]] Байден мен оның ұлы Хантер Байден 2019 жылы 25 шілдеде Трамп пен Зеленський арасындағы телефон қоңырауына қатысты әшкерелеу есебі туралы хабарға байланысты заңсыз іс жасағанын тергеу үшін қысым көрсеткені туралы хабарланды.&lt;ref name=&quot;pressure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html|title=Ukraine Pressured on U.S. Political Investigations|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2019-09-20|work=The New York Times|access-date=2019-09-20|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Айыптаулар, 2019 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша Байдендер тарапынан ешқандай заң бұзушылықтың дәлелі жоқ. Бұл Байдендерді тергеуге итермелеуі БАҚ Байденнің президенттіктен кету мүмкіндігіне нұқсан келтіру әрекеті ретінде түсіндірді, нәтижесінде үлкен саяси жанжал және Трампқа импичмент туралы тергеу басталды.

== АҚШ [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]] ==
[[Сурет:President Biden taking oath of office (cropped).png|thumb|right|200px|Байден президент ретінде ант беріп 21 қаңтар 2021]]
Байден 2021 жылы 20 қаңтарда Құрама Штаттардың 46-президенті ретінде [[Джо Байденің ұлықтауы|ұлықталды]]. 78 жасында ол осы қызметке кіріскен ең жасы үлкен адам. Ол екінші [[Католик шіркеуі|католик]] президент ([[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннедиден]] кейін) және туған жері [[Делавэр]] болатын алғашқы президент&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/djo-bayden-aksh-prezident-boldyi-ulyiktau-rasmnde-aytkan-soz-317901/ Джо Байден АҚШ президенті болды. Ұлықтау рәсімінде айтқан сөзі 21.01.2021]&lt;/ref&gt;.

Өзінің бірінші жұмыс күнінде Байден федералдық меншікке қатысты бетперде талаптарын, Париж климат келісіміне қайта қосылуды, [[Мексика]]мен шекарада ұлттық төтенше жағдай режимін тоқтатуды және үкіметті [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на қайта қосылуға бағыттайтын атқарушы бұйрықтарға қол қойды.

== Марапаттары ==
=== Амеркандық ===
* Эллис аралының құрметті медалі (1992)
* 2017 жылғы Президенттік Бостандық медалі. Азаматтықтар үшін жоғары мемлекеттік награда

=== Шетелдік ===
* І дәрежелі Мәриям жері кресті (2004, [[Эстония]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden|title=Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk|publisher=[[Президент Эстонии]]|date=5 февраля 2004|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Пакистанның жұлдызымен ордені (2009, [[Пәкістан]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-holds-talks-with-pakistani-leaders/|title=Biden Holds Talks With Pakistani Leaders|publisher={{нп5|CBS News|CBS News|en|CBS News}}|date=9 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://nation.com.pk/politics/10-Jan-2009/hilalipakistan-conferred-on-us-vpelect|title=Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect|publisher={{нп5|The Nation (Пакистан)|The Nation|en|The Nation (Pakistan)}}|date=10 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Стивен Джорджтың Жеңіс құрметіне орден (2009, [[Грузия]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html|title=Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon|publisher={{нп5|The Georgian Times|The Georgian Times|en|The Georgian Times}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო|publisher={{нп5|Первый канал (Грузия)|Первый канал|en|First Channel (Georgian TV channel)}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/1832358.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში|publisher=[[Радио Свобода]]|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* II дәрежелі үш жұлдыз (2011, [[Латвия]]) ордені&lt;ref&gt;{{cw|url=http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|title=Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā|publisher=[[Латвия Президенті]]|date=1 апреля 2011|accessdate=5 октября 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006012655/http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|archivedate=2017-10-06|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* Ирактың Міндеті медалі (2011, [[Ирак]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.dvidshub.net/news/80810/iraqi-government-honors-commitment-american-service-members|title=Iraqi Government honors commitment of American service members|publisher={{нп5|Defense Video &amp; Imagery Distribution System|DVIDS|en|Defense Video &amp; Imagery Distribution System}}|date=1 желтоқсан 2011|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Еркіндік ордені (2017, [[Украина]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.president.gov.ua/documents/2502017-22442|title=Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»|publisher=[[Украина Президенті]]|date=23 августа 2017|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Мемуарлар ===
* Джо Байден «Мені уәде еткенде, әкем» (2017)&lt;ref&gt;[https://mobile.nytimes.com/2017/11/13/books/review-joe-biden-promise-me-dad-memoir.html In Joe Biden’s Memoir, Private Grief and Its Effect on a Public Life]&lt;/ref&gt;.

{{commons}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{АҚШ Вице-президенттері}}
{{АҚШ Президенттері}}
{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}}

[[Санат:Скрэнтонда туғандар (Пенсильвания)]]
[[Санат:АҚШ вице-президенттері]]
[[Санат:АҚШ президенттері]]</text>
      <sha1>bacnhsfr215jv4872795sg5e57dsc5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623370</id>
      <parentid>3623369</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3623370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248972" sha1="mw42gzp8xrs8wc7bfdwiesmwqvk297w" xml:space="preserve">{{Грамматикасы тексерілсін}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі        = Джо Байден
|түс                  = мемлекет басшысы
|Шынайы есімі         = {{lang-en|Joe Biden}}
|Суреті               = Joe Biden presidential portrait.jpg
|Сурет ені            = 
|Атауы                = Ресми портреті, 2021
|Титулы               = [[Америка Құрама Штаттары| АҚШ-тың]] [[АҚШ президенті|46-президенті]]
|Ту                   = Seal of the President of the United States.svg
|Ту2                  = Flag of the President of the United States.svg
|Басқара бастады      = 20 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады    = 20 қаңтар 2025
|Вице-президент       = [[Камала Харрис]]
|Ізашары              = [[Дональд Трамп]]
|Ізбасары             = [[Дональд Трамп]]
|Титулы_2             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 47-[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]] 
|Реті_2               = 47
|Ту_2                 = Seal of the Vice President of the United States.svg
|Ту2_2                = Flag of the Vice President of the United States.svg
|Басқара бастады_2    = 20 қаңтар 2009
|Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2017
|Президент_2          = [[Барак Обама]]
|Ізашары_2            = [[Дик Чейни]]
|Ізбасары_2           = [[Майк Пенс]]
|Титулы_3             = [[АҚШ Сенаты]]ның сыртқы саясат комитеті төрағасы
|Ту_3                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_3                = Flag of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_3    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_3  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_3            = [[Ричард Лугар]]
|Ізбасары_3           = [[Джон Керри]]
|Титулы_4             =
|Ту_4                 =
|Ту2_4                = 
|Басқара бастады_4    = 6 маусым 2001
|Басқаруын аяқтады_4  = 3 қаңтар 2003
|Ізашары_4            = [[Джесси Хелмс]]
|Ізбасары_4           = [[Ричард Лугар]]
|Титулы_5             = [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]]
|Ту_5                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_5                = Flag of Delaware.svg
|Басқара бастады_5    = 3 қаңтар 1973
|Басқаруын аяқтады_5  = 15 қаңтар 2009
|Ізашары_5            = Джеймс Боггс
|Ізбасары_5           = Тед Кауфман
|Титулы_6             = Халықаралық есірткіге қарсы күрес басқармасының төрағасы
|Ту_6                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_6                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_6    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_6  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_6            = [[Чарльз Грассли]]
|Ізбасары_6           = [[Диана Файнштеин]]
|Титулы_7             = Сенат Төрешілерінің Комитеті Төрағасы
|Ту_7                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_7                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_7    = 3 қаңтар 1987
|Басқаруын аяқтады_7  = 3 қаңтар 1995
|Ізашары_7            = [[Стром Термонд]]
|Ізбасары_7           = [[Диана Файнштеин]]
|Туған күні           = 20.11.1942
|Туған жері           = {{туғанжері|Скрантон (Пенсильвания){{!}}Скрантон|Скрантонда (Пенсильвания)}}, [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Партиясы             = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]] (1969–)&lt;br&gt;[[Партиясыз]] (–1969)
|Жұбайы               = {{Unbulleted list
 |{{marriage|[[Нейлия Байден]]|1966|1972|reason=died}}
 |{{marriage|[[Джилл Байден]]|1973}}
}}
|Династия             = [[Джо Байден жанұясы|Байдендер]]
|Діні                 = [[католицизм]]
|Балалары             = {{hlist|[[Бо Байден|Бо]]|[[Хантер Байден|Хантер]]|Наоми|[[Эшли Байден|Эшли]]}}
|Білімі               = 1) [[Делавэр университеті]]&lt;br /&gt;2) [[Сиракуз университеті]]
|Сайты                = [https://joebiden.com/ Сайлауалды бағдарламасының сайты]&lt;br&gt;[https://bidenwhitehouse.archives.gov/administration/president-biden/ Ақ Үй сайтының мұрағаты]
|Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Азаттық президенттік медалі}}
  |{{Эллис аралының құрмет медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Азаттық ордені (Украина)}}
  |{{2 дәрежелі Үш жұлдыз ордені}}
  |{{Шынжырлы Ұлы Витаутас ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ұлы Витаутас орденінің үлкен командорлық кресті}}
  |{{Ұлы Литвалық кінәз Гядиминас орденінің гранд-офицері}}
  |{{1 дәрежелі Мария жері крестінің ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Черногория Үлкен жұлдызының ордені}}
  |{{Бостандық ордені (Косово)}}
  |{{Еңбегі үшін президенттік медалі (Косово)}}
}}
{{Қатар
  |{{Әулие Георгий атындағы Жеңіс ордені}}
  |{{Президенттік медаль (Израиль)}}
  |{{2 дәрежелі Пәкістан ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ирак алдындағы міндеттемелер медалі}}
  |{{Бояка орденінің үлкен кресті}}
}}
|Қолтаңбасы           = Joe Biden signature.svg
|Commons              = Joe Biden
}}
'''Кіші Джозеф «Джо» Робинетт Байден''' ({{lang-en|Joseph &quot;Joe&quot; Robinette Biden, Jr.}}; [[20 қараша]] [[1942 жыл]], [[Скрантон]], [[Пенсильвания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] саясаткер, заңгер, 2021 жылдан 2025 жылға дейінгі Америка Құрама Штаттарының [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-ші [[АҚШ президенті|Президенті]]. [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның мүшесі болған Байден 2009–2017 жылдары [[Барак Обама]] әкімшілігінде елдің 47-ші [[АҚШ вице-президенті|вице-президенті]] және 1973–2009 жылдары [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]] болған.

== Өмірбаяны ==
Байден 1942 жылы [[Пенсильвания]] штатының [[Скрантон]] қаласында дүниеге келді. Отбасымен [[Делавэр]]ге 1953 жылы көшкенге дейін сонда тұрды.  Ол Делавэр университетін (саясаттану бакалавры, 1965) бітіріп,  Сиракуз университетінде заңгер дәрежесін алды (заңгерлік ғылым докторы, 1968).  [[1970 жыл]]ы [[Нью Кастл (Кентукки)|Нью-Кастл]] округінің кеңесіне сайланды. Ол 1972 жылы [[Сенат|Сенатқа]] алғаш рет сайланып, америкалық тарихта алтыншы — ең жас сенатор атанды. Байден [[Конгресс|Конгресстің]] жоғарғы палатасына алты рет сайланды, '''2009''' жылы вице-президент болу үшін Сенаттағы орын босағанда, ол сол кездің Сенат қызмет өтілі бойынша төртінші басшысы болды. Ол ұзақ уақыт бойы сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі және төрағасы болған. '''1991''' жылы [[Шығанақ соғысы|Парсы шығанағындағы]] соғысқа қарсы болды, бірақ 1994 және 1995 жылдары [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[НАТО]]-ның босниялық соғысқа араласуын қолдады. Ол 2002 жылы Ирак соғысының пайдасына рұқсат беретін қарарға дауыс берді, бірақ 2007 жылы америкалық әскерлердің күшеюіне қарсы болған. Ол сондай-ақ Сенат сот төрелігі комитетінің төрағасы болды, есірткі саясатына қатысты мәселелермен айналысып, қылмыстың алдын алу және азаматтық бостандықтарға қатысты. Сонымен қатар қылмыстың күшейтілуі мен құқық қорғау актілерін және «Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы» заңды құру бойынша заңнамалық топты басқарды. Роберт Борк және Кларенс Томас АҚШ-тың Жоғарғы сотында дау тудырған кезде сот төрелігі комитетіне төрағалық жасады.

Байден 1988 және 2008 жылдары [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] атынан Президент праймеризіне сәтсіз ұмтылды, екі мәрте нашар нәтижелерден кейін кандидатурасын алып тастады. 2008 жылы өткізілген президенттік сайлауда [[Барак Обама]] Байденді өзінің үгіт-насихатындағы әріптесі етіп сайлады. Обаманың әкімшілігінде [[вице-президент]] ретінде, Байден үлкен рецессияға қарсы бағытталған инфрақұрылымдық шығыстарды қадағалап, 2011 жылы америкалық әскерлер шығарылғанға дейін [[Ирак|Иракқа]] қатысты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] саясатын қалыптастыруға атсалысты. Конгресстік [[Республикалық партия (АҚШ)|республиканшылдармен]] келіссөз жүргізу қабілеті Обаманың әкімшілігіне 2010 жылы салықты жеңілдіктуге, жұмыссыздықтың өсуін тоқтату және «Жұмыспен қамту туралы акт» сияқты заңдарды қабылдауға көмектесті, ол осы жылдың қарыздық шегі дағдарысын шешіп, 2012 жылы америкалық салық төлеушілердің жеңілдетілген актілерін жасауға, жақындап келе жатқан «фискалдық жартаcқа» қатысты. Байденге Обаманың 2011 жылғы әскери миссияны мақұлдағаны туралы кеңесі, [[Усама бен Ладен|Усама бен Ладеннің]] өліміне алып келді, бірақ олар бұл туралы дауласқан&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/21/us/politics/joe-biden-osama-bin-laden.html|title=Biden Says He Didn’t Oppose Raid That Killed Bin Laden|last=Harris|first=Gardiner|date=October 20, 2015|work=New York Times|access-date=2018-10-28|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;. Обама мен Байден 2012 жылы қайта сайланып, республикандық бизнесмен Митт Ромни мен Пол Райанды жеңді.

Байден 2015 жылдың қазан айында бірнеше айдан кейін болатын 2016 жылғы сайлауға төрағалық етпейтінін мәлімдеді. [[Хиллари Клинтон]]ның [[Дональд Трамп]]тан жеңілгеннен кейін, желтоқсанда, Байден 2020 жылы президенттікке әлеуетті үміткер екенін жоққа шығармайтынын айтты. Ол 2017 жылдың қаңтарында ол жүгірмейтінін айтты, бірнеше күн өткеннен кейін әлеуетті өтінімге жол бермей бас тартты. 2018 жылғы қазаннан бастап&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/01/us/politics/biden-2020-anita-hill-kavanaugh.html|title=Biden Is Preparing for 2020. Can He Overcome the Hill-Thomas Hearings?|last=Burns|first=Alexander|date=October 1, 2018|work=The New York Times|access-date=2018-10-18|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;, Байденнің президент лауазымына белсенді қатысқаны туралы айтылды және [[CNN]] сауалнамасы оны басқа ықтимал Демократиялық Президенттік үміткерлердің тізімінде ең танымал деп таныды. Президент [[Барак Обама|Обаманың]] 2017 жылғы қаңтардағы соңғы актілерінің бірінде Байденге Президенттік Бостандық медалі сыйлығын береді. Байден өз қызметінен кеткеннен кейін, [[Пенсильвания университеті|Пенсильвания Университетінің]] профессорлық-оқытушылар құрамына кірді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/us/politics/joe-biden-presidential-medal-freedom.html|title=Obama Surprises Joe Biden With Presidential Medal of Freedom|last=Shear|first=Michael D.|date=January 12, 2017|work=The New York Times|access-date=2018-10-24|language=en}}&lt;/ref&gt;, онда ол [[Бенджамин Франклин|Бенжамин Франклин]] Президент тәжірибесінің профессоры болып қызмет етті&lt;ref name=&quot;BidenUPenn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |title=Here's what Joe Biden will do after 8 years as vice president |last=Berke |first=Jeremy |date=February 7, 2017 |website=businessinsider.com |publisher=Business Insider |access-date=February 8, 2017 |quote=}}&lt;/ref&gt;.

== Жастық шағы ==
[[Сурет:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|thumb|right|205x205px|Джилл мен Джо Байденнің алғашқы фотосуреті]]
Байден 1942 жылы [[20 қараша]]да, [[Пенсильвания]] штатындағы [[Скрантон]] Сент-Мари ауруханасында, Кэтрин Евгения Байден (қыз күнінде Финнеган)&lt;ref name=&quot;ap010810&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.witn.com/home/headlines/81062772.html | title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92 | author=Chase, Randall | agency=Associated Press | publisher=[[WITN-TV]] | date=January 9, 2010 }}&lt;/ref&gt; мен Джозеф Робинетт Байден кішінің отбасында туған.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&amp;s_site=philly&amp;p_multi=PI&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D | title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator | newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] | date=September 3, 2002 | page=B4 | format=fee required}}&lt;/ref&gt;. Анасы туған жері [[Ирландия|Ирландиядан]], шыққан тамыры әртүрлі түрде айтылатын Лаут (графтығы)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/joe-bidens-irish-roots_b_1641678.html|title=Joe Biden's Irish Roots|last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak|publisher=[[Huffington Post]]|date=July 2, 2012|accessdate=December 6, 2012}}&lt;/ref&gt; немесе [[Дерри|Дерри (графтығы)]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-14048948.html |title=Number two Biden has a history over Irish debate |work=[[The Belfast Telegraph]] |date=November 9, 2008 | accessdate=January 22, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot; /&gt; деп аталатын жер. Ата-әжесі, Мэри Элизабет (Робинетт) және [[Мэриленд]] штатындағы [[Балтимор]]дан мұнай кәсіпкері Джозеф Хайден Байден, ата-тектері [[Ағылшындар|ағылшын]], [[Француздар|француз]] және [[Ирландықтар|ирландтықтар]].&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot;&gt;Witcover, ''Joe Biden'', p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/ | title=Joey From Scranton – Vice President Biden's Irish Roots | magazine=[[Irish America (magazine)|Irish America]] | date=April–May 2013 |last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak}}&lt;/ref&gt; Әкесі жағынан арғы атасы Уильям Байден [[Англия|Англияның]] Сассекс қаласында дүниеге келген және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] қоныс аударған. Анасы жағынан атасының үлкен атасы Эдвард Френсис Блейвит&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |title=Vice President Joe Biden Discusses American Innovation |author=Gehman, Geoff |publisher=[[Lafayette College]] |date=May 3, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202110137/http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |archivedate=February 2, 2014 }}&lt;/ref&gt;, [[Пенсильвания]] штатының Сенатының мүшесі болған&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |title=Remembering his roots |author=Krawczeniuk, Borys |newspaper=[[The Times-Tribune (Scranton)|The Times-Tribune]] |date=August 24, 2008 |accessdate=January 21, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406014842/http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |archivedate=April 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

Байденнің әкесі бұрын байқуатты өмір сүрген еді, бірақ ұлы туылған сәт бірнеше рет бизнеске кері әсерін тигізді. Бірнеше жыл бойы отбасы Байденнің әжесімен, Финнегануспен бірге тұруға мәжбүр болды. Скрэнтон ауданы 1950 жылдардың кезінде экономикалық құлдырады.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | title=Father's Tough Life an Inspiration for Biden | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 23, 2008 | accessdate=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байденнің әкесі жеткілікті жұмыс таба алмады. 1953 жылы Байден отбасы Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы үйге көшкенге дейін бірнеше жыл өмір сүрген Делавэр штатындағы Клэймондағы пәтерге көшіп келді&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html |title=Biden's Scranton childhood left lasting impression | author=Rubinkam, Michael | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] | date=August 27, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джо Байден кіші, содан кейін ұсталған автомобильдерді сатушы ретінде көп табыс тапты және отбасының жағдайы орта классқа жатты.&lt;ref name=nyt-father/&gt;&lt;ref name=tnj092808&gt;{{cite news |title=Biden was the stuttering kid who wanted the ball |author=Frank, Martin |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 28, 2008 |page=D.1  |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS }}&lt;!--original URL not available; current URL is the archiveurl with an archivedate c. October 2008--&gt;&lt;/ref&gt; Байден Клеймонт қаласындағы Архимерия академиясына оқыды, онда орта мектептің бейсбол командасында қорғаушысы/қабылдаушысы болған; ол өзінің жетістіктерімен команданы, жеңіліске ұшырағанға дейін, маусымдық ойынға жетуге көмектескен. Осы жылдар ішінде, ол Уильмингтон театрында анти-сегрегацияға қатысқан. Оның академиялық дәрежеде үлгерімі орташадан жоғары, студенттер арасында тумысынан көшбасшы болып саналды, және онда бастауыш және жоғары мектеп жылдарында сынып президенті болып сайланды. Бұны 1961 жылы бітірді.

Ол 1965 жылы Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алып, тарих және саясаттану саласындағы қос дипломмен, 688 сабақтың 506 сабағын бітірді. Сыныптастары оның шеберлігіне тәнті болатын және бірінші курс футбол командасының жартылай қорғаушы болып ойнады. 1964 жылы [[Багам аралдары]]нда көктемгі демалыс кезінде, Сиракузс университетіне түскен, Нейлия Хантермен танысып, [[Нью-Йорк]] штатының Сканеэтелес қаласындағы шіркеуде үйленеді&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html |title=Biden Campaigning With Ease After Hardships |author=Bumiller, Elisabeth |newspaper=[[The New York Times]] |date=December 14, 2007 |accessdate=September 13, 2008 |authorlink=Elisabeth Bumiller }}&lt;/ref&gt;. Ол 30 жасында сенатор болуға, одан кейін президент болуға ниет білдіреді. Ол мини футболдан футбол командасына ойнауға жарты жылдық жоспарын төмендетіп, оған байыпты қарайды, бұл оған көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді.

Содан кейін ол Сиракуз университетінің заң колледжіне түседі&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4D91F3CF931A1575AC0A961948260 |title= Biden Admits Errors and Criticizes Latest Report |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 22, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, академиялық қосымша көмек пен қаржылық қажеттіліктерге негізделген жартылай стипендияға ие болады. Өзінің сипаттауынша ол заң мектебін «әлемдегі ең үлкен тас» деп таниды және көптеген заңдармен танысады. Ол бірінші курста жазған 15 беттен тұратын заң жобасы бойынша мақаланы көшіріп жазған деген айыппен шығарылады. Байденнің айтуынша, бұл ережелерді дұрыс білмегендіктен, ол «F» деген баға алғаннан кейін курсты қайтадан алуға рұқсат етілген&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260 |title=Biden Admits Plagiarism in School But Says It Was Not 'Malevolent' |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 18, 1987 |authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, бұл кейінірек 1987 жылы оның жазбасына түсірілді (бұл оқиғаға кейіннен плагиаттық айыптаулар болған кезде назар аударылды). 1968 жылы өзінің заң докторы дәрежесін алып, өз сыныбында 85-орында аяқтады. Байден 1969 жылы Делавэр штатына қабылданды&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot;&gt;{{cite web | publisher=[[Biographical Directory of the United States Congress]]| url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=B000444|title=Biden, Joseph Robinette, Jr.|accessdate=August 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден осы кезеңде студенттік жобалардың мерзімін ұзартып, [[Вьетнам соғысы]]нан шегерілді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.newsday.com/news/nation/biden-got-5-draft-deferments-during-nam-as-did-cheney-1.884250 |title=Biden got 5 draft deferments during Nam, as did Cheney |author=Chase, Randall |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Newsday |date=September 1, 2008 }}&lt;/ref&gt;, 1968 жылы ол жасөспірім кезінде астмамен ауырғандықтан қызмет етуге жарамсыз болып табылатын Селективті Қызмет Жүйесі арқылы қайта жіктелді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-romano87&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73826122.html?dids=73826122:73826122 | format=fee required | title=Joe Biden &amp; the Politics of Belief| author=Romano, Lois | newspaper=The Washington Post | date=June 9, 1987}}&lt;/ref&gt;. Ол сенат сайлауына түсіп, Никсонның соғыс жүргізуіне қарсы болғанға дейін Вьетнам соғысын ашық қолдамады немесе оған қарсы болмады.

Байден және Финненган отбасыларында және төңірегіндегі алкоголь ішудің жағымсыз әсерлері Байденді ішімдікке әуестенбейтін адамға айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/16/riding-the-rails-with-amtrak-joe/ |title=Riding the Rails With Amtrak Joe |author=Leibovich, Mark | newspaper=The New York Times | date=September 16, 2008 | accessdate=September 17, 2008}}&lt;/ref&gt;. Оның айтуынша, балалық шағынан жиырма жасына дейін кекештіктен зардап шеккен және айна алдында өлең оқу арқылы оны азайтып, &lt;ref&gt;{{cite web| last=Biden| first=Joseph R., Jr.| url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| title=Letter to National Stuttering Association chairman| publisher=National Stuttering Association| date=July 9, 2009| accessdate=December 9, 2010| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| archivedate=July 28, 2011| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, жеңген.

== Ерте саяси мансабы мен отбасылық өмірі ==
1966 жылғы 27 тамызда, ол кезде Байден әлі заң факультетінің студенті, Нейлия Хантерге, олар бастапқыда қыздың ата-анасының римдік католикке некеге беру зауықсыздығын жеңгеннен соң, үйленді&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL |title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=August 23, 2008 |accessdate=September 6, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |archivedate=September 25, 2008 |dead-url=yes |df= }}&lt;/ref&gt;. Рәсім Сканателесдегі католик шіркеуінде өтті. Олардың үш баласы бар: 1969 жылғы Джозеф Р. «Бо» Байден III, 1970 жылғы Роберт Хантер және 1971 жылғы Наоми Кристина.

1968 жылы Байден алты ай бойы белгілі жергілікті республикашыл Уильям Прикетт басқарған Уилмингтондағы заң фирмасында қызмет етті және кейінірек «мен өзімді [[Республикалық партия (АҚШ)|республикалық]] деп ойладым» деп айтқан&lt;ref name=&quot;time-barrett&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/subscriber/article/0,33009,964716,00.html|title=Campaign Portrait, Joe Biden: Orator for the Next Generation|author=Barrett, Laurence I.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 22, 1987}}&lt;/ref&gt;. Оған Делавардағы демократ-губернатор Чарльз Л. Терридің консервативті нәсілдік саясатына ұнамады және 1968 жылы Терриді жеңіп шыққан көбірек либералды республикашыл Расселл В. Питерсонға қолдау көрсетті. Жергілікті республиканцы оны жұмысқа алды, бірақ ол өзінің Республикалық партиядан президенттікке кандидат [[Ричард Никсон]]ды ұнатпайтындықтан тәуелсіз ретінде тіркелген.

1969 жылы Байден Уилмингтонда заңгерлік практиканы қайта бастады, алдымен қоғамдық қорғаушы, содан кейін оны демократиялық форумға қосқан жергілікті белсенді Демократ Сид Балик бастаған фирмада, топта партияны реформалауға және жандандыруға тырысатын заңмен айналысты, осыдан Байден демократ болып тіркелді. Ол сондай-ақ өзінің Байден мен Уолш атты жеке фирмасы бастады. Алайда корпоративтік құқық оны қызықтырмады, [[қылмыстық құқық]] аса жақсы табыс әкелген жоқ. Ол өзінің табыстарын жылжымайтын мүлікті басқарумен толықтырды&lt;ref name=&quot;watn020109&quot;&gt;{{cite news|author=Doyle, Nancy Palmer|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html|accessdate=February 4, 2009|title=Joe Biden: 'Everyone Calls Me Joe'|magazine=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|date=February 1, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Кейінірек 1969 жылы, Байден қала маңындағы аймағына мемлекеттік тұрғын үй қолдауды қамтитын либералды платформада жаңа Нью-Касл кеңесіндегі 4-округтік орынға демократ ретінде үміткер болды. Бұл орынды кеңес округтерін қайта бөлуден кейін 5-округте сайлауға түскен республикалық Генри Р.Фолсом иеленді. Байден жалпы сайлауда республикашыл Лоуренс Т.Мессикті жеңіп, жеңіске жетті және 1971 жылы 5 қаңтарда қызметіне кірісті. 1970-1972 жж. аралығында округтық кеңесте жеке заң тәжірибесін жалғастырды. Кеңесте сөз сөйлеген мәселелер арасында Уилмингтон маңындағы аймақтарды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden |title=2008 Presidential Candidates: Joe Biden |newspaper=[[The Washington Post]] |accessdate=October 24, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022055510/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden/ |archivedate=October 22, 2008 }}&lt;/ref&gt;, соның ішінде мемлекетаралық 95-ке қатысты, кедергіге әкелетін ірі автожол жобаларына қарсы болды.

== Сенаттағы мансабы ==
=== Сайлау және трагедия; қалпына келуі және жаңа отбасы ===
Байденнің 1972 жылы Делавэр штатындағы Сенатта өткен сайлауға қатысуы ерекше жағдайды ұсынды. Ұзақ уақыт Делавэр саяси қайраткері және бұрынғы республикашыл сенатор Дж. Калеб Боггсты сайлауда жеңді, ол, бәлкім, АҚШ өкілі Пит Пуэт және Уилмингтоннің мэрі Гарри Г. бұған жол бермеу үшін, [[АҚШ президенті]] [[Ричард Никсон]]нан қайтадан Николас Боггсқа партияда қолдау көрсетуге шақырды. Боггсқа қарсы келе алатын басқа ешкім болмады. Байден іс жүзінде ақшасы болмады.&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;&gt;{{cite book |title=Only in Delaware, Politics and Politicians in the First State |oclc=51588740 |last=Cohen |first=Celia |year=2002 |publisher=[[Grapevine Publishing]] |page=199| publication-place=Newark, Delaware }}&lt;/ref&gt;. Науқанды әпкесі Валери Байден Оуэнс басқарады (ол болашақтағы науқандарды басқаруға қатысады) және басқа отбасы мүшелері де шұғылданады, газет қағаздарын тапсыру қағаздарын қолданады және сайлаушылармен бетпе-бет кездеседі&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;/&gt;; штаттың шағын көлемі және ірі медиа нарығының жоқтығы бұл ұстанымды қолайлы етті. Ол AFL-CIO және Демократиялық сауалнамашы Патрик Садделлден көмек алды. Оның платформасы Вьетнамнан кетуге, қоршаған ортаны қорғауға, азаматтық құқықтарға&lt;ref name=&quot;npr-72&quot;&gt;{{cite news |author=Naylor, Brian |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 |title=Biden's Road to Senate Took Tragic Turn |publisher=[[National Public Radio]] |date=October 8, 2007 |accessdate=September 12, 2008 }}&lt;/ref&gt;, жаппай транзитке, әділетті салық салуға, денсаулық сақтауға, қоғамның «әдеттегідей саясатқа» қанағаттанбауына бағытталған және «өзгеруден» бас тартуға бағытталған. Сайлауға бірнеше ай қалғанда ол шамамен 30 пайыздық тармаққа қалып отоырды, бірақ оның энергетикалық деңгейі, тартымды жас отбасы және сайлаушылардың сезімдерімен байланысу мүмкіндігі Байденге артықшылық берді. 1972 жылғы 7 қарашадағы сайлауда ол 3 162, яғни 50,5% дауысқа ие болды.

1972 жылғы 18 желтоқсанда, сайлаудан бірнеше апта өткен соң, Дэвеллде Хокессин қаласындағы Рождестволық сауда кезінде Байденнің әйелі және бір жасар қызы Наоми автокөлік апатында қаза болды. Нейлия Байденнің универсал көлігі қиылысатын жерде жартылай тіркеме жүк көлігіне соғылды. Ұлдары Бо және Хантер апаттан аман қалып&lt;ref name=&quot;dj-no-dui&quot;&gt;{{cite news |title=No DUI in crash that killed Biden's 1st wife, but he's implied otherwise |author=Kipp, Rachel |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 4, 2008 |page=A.1 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archiveurl, but the original url was not available; the archive date would be c. October 2008--&gt;}}&lt;/ref&gt; ауруханаға, Боның аяғы сынған аяғы және басқа да жарақаттарымен, Хантердің бас сүйегі сынған және басқа да бас жарақаттары бар, жеткізілді&lt;ref name=&quot;lat-joe&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/politics/la-na-biden24-2008aug24,0,5581055,full.story | title=In his home state, Biden is a regular Joe | author=Levey, Noam M. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Дәрігерлер жақын арада толық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізетінін айтты. Байден оларға қарау үшін қызметтен кету туралы шешім қабылдады, бірақ Сенат көпшілігінің жетекшісі Майк Мэнсфилд қалуға көндірді. Жол-көлік апатынан кейін, Байден жүк көлігінің жүргізушісі соқтығысқанға дейін ішімдік ішкенін айтты, бірақ бұл айыптарды жүргізушінің отбасы тарапынан мойынлдалмады және ешқашан полицияда дәлелденбеді&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Orr|first1=Bob|title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared|url=http://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|accessdate=March 13, 2017|agency=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hamilton|first1=Carl|title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator|url=http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|accessdate=March 13, 2017|agency=Newark Post}}&lt;/ref&gt;.

Жүк көлігінің жүргізушісі 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, 2001 және 2007 жылдары Байден жүк көлігі жүргізушісіне ешқашан айып тағылмағанына қарамастан, жүк көлігі жүргізушісін апатқа дейін ішімдік ішкен деп айыптады және істі тергеп жатқан бас прокурор мас күйінде көлік жүргізгеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hamilton|first=Carl|date=October 30, 2008 |title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator |work=[[Newark Post]] |url=https://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |access-date=March 13, 2017 |archive-date=January 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116124422/http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2008 жылы Байденнің баспасөз хатшысы Байден мас күйінде көлік жүргізді деген айыптаулардың «жалған» екенін «толығымен қабылдайтынын» айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Orr |first=Bob |date=March 24, 2009 |title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared |url=https://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/ |work=CBS News |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Жүк көлігі жүргізушісінің қызы Байденнің 2009 жылы БАҚ-тағы хабарынан кейін телефон шалып, «отбасыма қандай да бір зиян тигізгені үшін» кешірім сұрағанын айтты.&lt;ref&gt;{{#invoke:cite news||last=Kruse|first=Michael|date=January 25, 2019|title=How Grief Became Joe Biden's 'Superpower'|agency=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|access-date=June 13, 2020|archive-date=June 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613012910/https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Biden Senate Chamber Desk.jpg|thumb|right|АҚШ Сенатындағы Байден алған XCI камералық үстелінің тартқышы. Сөренің жоғарғы ортасында қолтаңбасы жазылған. &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/art/special/Desks/deskDetails.cfm?id=91 | title=Senate chamber desks: Desk XCI | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=January 8, 2009}}&lt;/ref&gt;|212x212 нүкте]]
[[Сурет:20090120 Jill and Joe Biden at Homestates Ball.JPG|thumb|right|Джо Байден екінші әйелі Джилмен кездесті (мұнда 1975 жылы би биледі) және 1977 жылы үйленді.|284x284 нүкте]]
Байден 1973 жылы 5 қаңтарда Уилмингтон медициналық орталығының Делавэр штатындағы кішкентай шіркеуінде Сенат хатшысы Фрэнсис Р. Валеонаға ант берді. Боның аяғы апаттан әлі күнге дейін тартылған. Хантер, сондай-ақ, отбасының басқа мүшелері сияқты, сол жерде де болды. Куәгерлер мен теледидарлық камералар болды және іс-шараға ұлттық назар аударылды.

30 жасында (офисті сақтауға қажетті ең төменгі жас) Байден АҚШ тарихындағы алтыншы жас сенатор және 31 жасқа толғанға дейін қызметке кіріскен тек 18 сенатордың бірі болды&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm | title=Youngest Senator | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrd, Robert and Wolff, Wendy.  ''[https://books.google.com/books?id=PeHByMYxVm8C&amp;pg=PA285 Senate, 1789-1989: Historical Statistics, 1789-1992, Volume 4]'', p. 285 (Government Printing Office  1993).&lt;/ref&gt;. Бірақ апат оны ашу-ызаға булықтырды және діни күмән: «Мен түнде жүргенді ұнататынмын&lt;ref name=&quot;family values&quot;&gt;{{cite news |author=Pride, Mike |url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071201/OPINION/712010307&amp;template=single |title=Biden a smart guy who has lived his family values |publisher=[[Concord Monitor]] |date=December 1, 2007 |accessdate=October 4, 2008 |archivedate=May 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517105929/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307&amp;template=single |deadurl=yes |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, менде күресудің жақсы мүмкіндігі бар деп ойладым ... Мен мұндай қасіретке шыдамды екенімді білмедім ... ». Күн сайын жас балалары үшін үйде болу үшін Байден күн сайын Уилмингтон маңы аймағындағы өз үйінен әр сағат сайын [[Вашингтон]]ға, К.О.-не «Амтрак» пойызымен қатынады, ол сенаттағы мансаптық жұмысын жалғастырды. Апат салдарынан жұмысқа назар аудару қиынға соқпады және сенатор болуға талпындырды. Өзінің естеліктерінде Байден қызметкерлері қанша уақытқа созылатыны туралы бәстесетінін туралы ескертеді.&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-int&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | title=On Becoming Joe Biden | work=[[Morning Edition]] | publisher=[[NPR]] | date=August 1, 2007 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;. Бес жыл бойына жалғыз басты әке, егер ұлдары шақырса, ол кез келген уақытта Сенаттағы бұйрықтарды үзілді-кесілді қалдырды. Жұбайын және қызын еске алу үшін Байден 18 желтоқсан күні апаттың мерейтойын өткізбеді.

Байденнің үлкен ұлы Бо&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=August 23, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701 |title=Biden's Foreign Policy Background Carries Growing Cachet|author=Cooper, Christopher|newspaper=The Wall Street Journal |date=August 20, 2008|page=A4}}&lt;/ref&gt; , Иракта қызмет етіп, Әскери сотының адвокаты және Делавэр бас прокуроры болған; кіші ұлы&lt;ref name=&quot;nydn122808&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html | title=From a blind date to second lady, Jill Biden's coming into her own | author=Evans, Heidi |newspaper=Daily News |location=New York | date=December 28, 2008 | accessdate=January 3, 2009}}&lt;/ref&gt;, Хантер, Вашингтон лоббисті және инвертиция бойынша кеңесші болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | title=Beau Biden, Son of Vice President Joe Biden, Dies After Battle With Brain Cancer | publisher=NBC News | date=May 31, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Joe Biden's lasting advice: 'Reality has a way of intruding'|url=http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|accessdate=June 1, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904124648/http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|archivedate=September 4, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]дың [[30 мамыр]]ында Бо 46 жасында екі жыл мидың қатерлі ісігінен кейін қайтыс болды. Қайтыс болғанға дейін, Бо алдағы 2016 жылы Делавэр губернаторы лауазымына Демократтардан үміткер болу ниетін жариялады&lt;ref name=allabout&gt;{{cite news|title=Delaware's 2016 speculation all about Biden|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2014/11/08/delawares-speculation-biden/18727837/|accessdate=November 9, 2014|publisher=Delaware Online|date=November 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Governor&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2015/01/25/beau-biden-governor/22326393/ |title=Beau Biden for governor?|publisher=Delaware Online|date=January 26, 2015|accessdate=January 27, 2015|author=Jonathan Starkey}}&lt;/ref&gt;.

[[1975 жыл]]ы Байден Джилл Трейси Джейкобспен кездеседі, ол Пенсильваниядағы Уиллоу-Гровта өсіп, мұғалім атанған. Олар Байденнің ағасы ұйымдастырған кездесу күндерде танысады, бірақ Байден оның фотосуретін Уилмингтонде, Делавэр штатындағы жергілікті парк үшін жарнамадан байқаған. Байден оны саясат пен өмірге деген қызығушылығының жаңаруымен байланыстырады&lt;ref name=&quot;nyt082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;. [[1977 жыл]]ғы [[17 маусым]]да Байден мен Джейкобс [[Нью-Йорк]]тегі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] шіркеуінде некелерін қиған&lt;ref name=&quot;coxns-jill&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.orlandosentinel.com/2008-10-24/news/a3BidenWife24_1_jill-biden-joe-biden-jill-and-joe | title=Bidens met, forged life together after tragedy | author=Dart, Bob | agency=[[Cox News Service]] | newspaper=[[Orlando Sentinel]] | date=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джилл Байден Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алды; екі магистр дәрежесі бар, біріншісі Батыс Честер университетінен болса, екіншісі Вилланов университетінен алған; және Делавэр Университетінен білім беру докторы. Бір қыздары бар, Эшли Блэзер (1981 жылы туған), ол Делавэр балалар, жастар және олардың отбасыларына қызмет көрсету бөлімінде әлеуметтік қызметкер және сабақ береді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | title=Ashley Biden and Howard Krein | newspaper=The New York Times | date=June 3, 2012 | page=ST15}}&lt;/ref&gt;. Байден мен әйелі римдік католиктер және Дэвол штатының Гринвиллдегі Брандвиллдегі Сент-Джозеф шіркеуіне барады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parishioners not surprised to see Biden at usual Mass |author=Gibson, Ginger |newspaper=[[The News Journal]] |date=August 25, 2008 |page=A.12 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archive URL as the original url was not available; archivedate c. September 2008 --&gt;}}&lt;/ref&gt;.

===Сенаттың ерте қызметі===
[[Сурет:Joe Biden at Archmere Academy (cropped).jpg|thumb|left|Байден, Арммер академиясының студенті кезінде, 1950]]
[[Сурет:Joe Biden and Jimmy Carter.jpg|thumb|left|Байден Президент [[Джимми Картер]]мен бірге Сопақ кеңседе|221x221 нүкте]]
Сенатта алғашқы жылдарында Байден тұтынушыларды қорғау және экологиялық мәселелер бойынша заңнамаға назар аударды және үкімет тарапынан үлкен жауапкершілікті талап етті. [[1974 жыл]]дың ортасында бірінші курс студенті, сенатор Байден «[[Time]]» журналының «Болашақтың болашағы үшін 200 тұлға» деп аталалатын, отбасымен болған жағдайды сипаттап, Байден «өзін-өзі сенімді» және «күшті өршіл» деп сипаттады&lt;ref name=&quot;time-200-fut&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |title=200 Faces for the Future|magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date =July 15, 1974|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[1981 жыл]]ы [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенат Әділет комитетінің азшылық өкілі болды. [[1984 жыл]]ы ол қылмыстың жалпыға бірдей қылмыспен күрес туралы заңды табысты өткізу үшін демократиялық деңгейдегі менеджер болды; жаөтастары оны азаматтық бостандығынан айырылғандар туралы Заңның кейбір ең нашар ережелерін өзгерткені үшін мақтады және бұл оның сол кездегі ең маңызды заңнамалық жетістігі болды. Ол алғаш рет сол кездегі президенттікке үміткер болды, ол бір мезгілде демократтарды қорқытып, жігерлендіретін партиялық аудиторияларға сөз сөйлегені үшін ескертті.
[[Сурет:Biden-Church-Sadat.jpg|thumb|right|Сенатор Байден, сенатор Франк Черч және Мысыр Президенті [[Әнуар Садат]] Мысыр-Израиль бейбітшілігі туралы шартқа қол қойғаннан кейін, 1979|245x245 нүкте]]
Сыртқы саясатқа қатысты Сенатта алғашқы онжылдықта Байден қарулануды бақылау мәселелеріне назар аударды. [[АҚШ Конгрессі]]нің [[1979 жыл]]ы Совет жетекшісі [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] пен АҚШ президенті [[Джимми Картер]] қол қойған SALT II шартын ратификациялаудан бас тартқаны үшін ол Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Андрей Громыковамен кездесіп, Американың мүдделері мен алаңдаушылықтары туралы сөйлесті. Сенаттың Сыртқы байланыстар жөніндегі комитеттің қарсылығын шешу үшін бірқатар өзгерістер енгізілді. Рейган әкімшілігі Стратегиялық қорғаныс бастамасына кірісуге мүмкіндік беру үшін 1972 РҚҚ түсіндіруге келеді, Байденді шарттың талаптарын қатаң сәйкестікте орындау үшін бекітеді. 1986 жылы Рейган әкімшілігімен Оңтүстік Африкаға қарсы экономикалық санкциялар бойынша дауласты; ол [[апартеид]]тік саясатты жалғастырған Рейган әкімшілігінің қолдауына байланысты Сенатта АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцты тыңдау кезінде сынағаны ұшін көңіл аудартты.

=== 1988 президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden in 1987 at White House.png|thumb|left|Байден 1987 жыл]]
Байден [[1987 жыл]]ы [[9 маусым]]да Уилмингтон теміржол вокзалында өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялап, 1988 жылғы Демократиялық партиядан президенттікке кандидатурасын ұсынды. Ол [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Ф. Кеннедиден]] бері ең жас президент болуға тырысты&lt;ref name=&quot;nyt-1987-ann&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD91538F933A25755C0A961948260 |title= Biden Joins Campaign for the Presidency |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=June 10, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;. Науқан басталған кезде, оның біркелкі имиджі, сөйлеу қабілеті, бэйби-бумерлерге үндеуі, оның алдағы Роберт Борк Жоғарғы сотының кандидатурасы бойынша тыңдауларында Сенаттың Сот комитетінің төрағасы ретіндегі жоғары беделіне байланысты ықтимал күшті үміткер ретінде қарастырылды. Ол 1987 жылдың бірінші тоқсанында 1,7 млн, басқа кандидаттарға қарағанда көбірек жинады.

[[1987 жыл]]дың тамызына дейін, Байденнің қызметкерлері бәсекелестікке байланысты хабарламалр шатастырылды&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD6123AF932A0575BC0A961948260 |title= Biden, Once the Field's Hot Democrat, Is Being Overtaken by Cooler Rivals | author=Toner, Robin | newspaper=The New York Times | date=August 31, 1987}}&lt;/ref&gt;, Майкл Дукакис пен Дик Гепардты қосқанда барлық кандидаттарға қарағанда көбірек қаражат жинағанымен&lt;ref name=&quot;cook&quot;&gt;{{cite book | last=Cook | first=Rhodes | chapter=The Nominating Process | title=The Elections of 1988 | editor=Nelson, Michael (ed.) | publisher=[[Congressional Quarterly]] | year=1989 | isbn=0-87187-494-6}} p. 46.&lt;/ref&gt;, Дукакистен артта қалып қойғанымен&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE1DD1531F931A2575AC0A961948260 |title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad | author=Dowd, Maureen | newspaper=The New York Times | date=September 12, 1987 |authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, Айова штатындағы сауалнамалардың нәтижесінде. [[1987 жыл]]дың қыркүйек айында Британдық Лейбористік партияның жетекшісі Нейл Кинноктың сөзін [[плагиат]]тағыны үшін айыпталған кезде ол науқанға кірісті. Киннок мырзаның сөзі мынадай:

{{quotation|—«Неліктен мен мыңдаған Киннок ұрпақтарынан университетке түсуге мүмкіндігім бар?» [Содан кейін оның аудиторияға әйеліне нұсқайды] Неліктен Гленис өз отбасындағы мыңдаған ұрпақтан алғашқы әйел университетке түсе алады? Бұл біздің алдымыздағылардың қалың болғаны ма еді?|}}

Байденнің сөйлеген сөздері:

{{quotation|—«Мен осында келе жатқанда ойлана бастадым, неге Джо Байден өз отбасында алғаш рет университетке барады? [Содан кейін аудиторияға әйелін көрсете отырып] Неліктен менің әйелім оның отбасында алғаш рет колледжге бару керек, себебі біздің ата-аналарымыз жарқырап тұрған жоқ па? ... Мен Байденді мыңдаған ұрпақтың колледж бен магистр дәрежесін алу үшін жасағаным үшін бе? Қалғандарынан әлдеқайда ақылды болғаным ба?»|}}

Байден шын мәнінде Киннокты бұрынғы жағдайларды қалыптасуының қайнар көзі ретінде келтірді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/doc/139229851.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic | title=Plagiarism Suggestion Angers Biden's Aides | first=Eleanor | last=Randolph | newspaper=The Washington Post | date=September 13, 1987 | page=A6}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Бірақ, [[23 тамыз]]да Айова штатының жәрмеңкесіндегі демократиялық пікірталас туралы сөйлегенде, 26 тамызда Ұлттық білім беру қауымдастығына берген сұхбатында бастапқы қайнаркөзге сілтеме жасамады. Сонымен қатар, саяси баяндамалар бір-бірінен жиі кездесетін идеялар мен сөздер ұқсас болғанда&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot;&gt;{{cite news | newspaper=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/1987-09-16/news/mn-5412_1_biden-speech | title=Differing Versions Cited on Source of Passages: Biden Facing New Flap Over Speeches | date= September 16, 1987 | first=James | last=Risen | authorlink=James Risen | first2=Robert | last2=Shogan}}&lt;/ref&gt;, Байден Киннок мырзаға сәйкестендіру үшін өз отбасының қыр-сырын ойлап тапқандықтан қолданғанын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | title=Biden Is Facing Growing Debate On His Speeches | first=Maureen | last=Dowd | newspaper=The New York Times | date=September 16, 1987 | authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, оны тереңірек зерттегені айтты. Байден одан бұрын осы жылы [[1967 жыл]]ы Роберт Ф. Кеннедидің (оның көмекшілері кінәсін мойындады) және Джон Ф. Кеннедидің 1961 жылғы, ал екі жыл бұрын [[1976 жыл]]ы Хьюберт Х. Хамфридің сөзін оқып шығарды.

Бірнеше күннен кейін Байденнің заң мектебіндегі плагиаттық оқиғасы көпшілік алдында жарыққа шықты. Сондай-ақ&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho |publisher=[[C-SPAN]] via YouTube |title=1988 Road to the White House with Sen. Biden |date=August 23, 2008 |accessdate=October 3, 2012}}&lt;/ref&gt;, бейнежазбада [[Нью-Гэмпшир]] тұрғынынан бұрынғы заң мектебінде оқып жүргені туралы сұраған кезде, ол өзінің сыныптың «жоғарғы жартысында», заң мектебінде толық стипендия бойынша оқығанын және ол колледжде үшінші дәрежелі диплом алғанын айтқан, олардың әрқайсысы нақты жазбаларында шындыққа жатпайды немесе асыра пайдаланылған.

Киннок пен мектеп ісінің ашылуы, басқа кандидаттарға қатысты басқа да жаңалықтар осы уақытқа дейін шектеулі болғанымен, қоғамның көпшілігі әлі де науқанға аса назар аудармаған болатын; Байденді «[[The Washington Post]]» газетінің жазушысы Пол Тейлордың осы жылдың үрдісі деп сипаттады&lt;ref&gt;{{cite book | last=Pomper | first=Gerald M. | chapter=The Presidential Nominations | title=The Election of 1988 | publisher=Chatham House Publishers|year=1989 | isbn=0-934540-77-2}} p. 37.&lt;/ref&gt;. Осы дағдарысты бастан кешіруге көмектесу үшін оған күшті демографиялық немесе саяси қолдау тобы болмады. Ол [[1987 жыл]]ғы [[23 қыркүйек]]те сайлау жарыстарынан шығып, өзінің кандидатурасын оның өткен қателіктерінің «көлеңкесін асырып жібергеннен» қабыл алынбағандықтан алып тастадым деп жариялады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE0DF173AF937A1575AC0A961948260 | title= Biden Withdraws Bid for President in Wake of Furor |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 24, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;.

Байден жарыстан шығып кеткеннен кейін, Дукакис кампаниясы жасырын Байден-Киннокты салыстыру туралы бейнежазбаны жасап, оны жаңалықтарға таратқан. Кейінірек [[1987 жыл]]ы Делавэр Жоғарғы Сотының кәсіби жауапкершілік жөніндегі кеңесі Байденге заң мектебін оның плагиатын заңгер ретінде тағайындады деп айыптап, Байден «ешқандай ережелерді бұзбады» деп айыптады&lt;ref name=&quot;nyt-cleared&quot;&gt;{{cite news | title=Professional Board Clears Biden In Two Allegations of Plagiarism | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260 | agency=Associated Press | newspaper=The New York Times | date=May 29, 1989}}&lt;/ref&gt;.

[[1988 жыл]]дың ақпанында, мойын ауырсынуының біршама уақыт зардап шеккеннен кейін, Байденді Уолтер Рид армиясының Медицина орталығы ұзақмерзімді емдеуге алып&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5D91E38F930A15751C0A96E948260
|title= The Doctor's World; Subtle Clues Are Often The Only Warnings Of Perilous Aneurysms |author=Altman, Lawrence, M.D. |newspaper=The New York Times|date=February 23, 1998| accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | title=Many Holes in Disclosure of Nominees' Health |author=Altman, Lawrence, M.D. | newspaper=The New York Times|date=October 19, 2008|accessdate=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;, ағып жатқан бас сүйек аневризмін түзету үшін өмірін сақтау операциясы жасалды; жағдай күрделі болғандықтан, діни қызметкер ауруханада соңғы салттарын басқарған. Сауығу кезінде, ол күрделі асқынған өкпе эмболиясына ұшырады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/22/AR2008102203657.html | title=Campaign Curriculum | author=Copeland, Libby | newspaper=The Washington Post | date=October 23, 2008 | accessdate=October 25, 2008 | authorlink=Libby Copeland}}&lt;/ref&gt;. [[1988 жыл]]ы мамыр айында симптомдар тудырмау үшін, сонымен қатар жарылу қаупін тудырған екінші аневризмді қалпына келтіру бойынша тағы бір операция жасалды&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940de5d81739f937a35756c0a96e948260 |title=Biden Resting After Surgery For Second Brain Aneurysm | agency=[[Associated Press]] | newspaper=The New York Times | date=May 4, 1988}}&lt;/ref&gt;. Байденді ауруханаға жатқызу және қалпына келтіру кезінде АҚШ Сенатында жеті ай бойы өз міндеттерін орындады. Байденде сол уақыттан бері аневризмі қайталанбаған немесе әсер етпеген. Байденнің отбасы ерте аяқтаған президенттік науқанның [[1988 жыл]]ы басында алғашқы партиялардың арасында үгіт жүргізгеніне қарамастан&lt;ref name=&quot;ap-aug22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |title=Biden speaks – and speaks – his own mind |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Las Vegas Sun]] |date=August 22, 2008 |accessdate=September 7, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828123915/http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |archivedate=August 28, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, медициналық көмекке жүгінбеуі мүмкін және жағдайдың нашар болуы мүмкін деп ойлады.

=== Сот комитеті ===
[[Сурет:Joe Biden, official photo.jpg|thumb|Джо Байден, АҚШ Сенатының фотоы|233x233 нүкте]]
Байден [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенаты Сот комитетінің ұзақ уақыт бойы мүшесі болды. Оған 1987 жылдан 1995 жылға дейін төрағалық еткен, ол [[1981 жыл]]дан [[1987 жыл]]ға дейін, [[1995 жыл]]дан [[1997 жыл]]ға дейін жоғар лауазымды азшылықтар мүшесі ретінде қызмет атқарды.
[[Сурет:Joe Biden (25091490728).jpg|нобай|солға|Джо Байден [[2017 жыл]]ғы [[9 желтоқсан]]да.]]
Төраға болған кезде Байден АҚШ тарихындағы ең шағымданатын АҚШ Жоғарғы сотына [[1987 жыл]]ы Роберт Борктің және [[1991 жыл]]ы Кларенс Томастың үміткерлігі туралы тыңдауларға төрағалық етті. Борк тыңдауларында, ол Борктің қарсыласын тағайындағаннан кейін көп ұзамай бекітіп, өткен жылы болжам жасаған үміткер Борктың сұхбаттарын және тыңдауларын тыңдамайтындығы туралы ойлаған консерваторларды күлкіге қалдырды. Соңында, консерваторлар [[1988 жыл]]ы өткізілген президенттік науқан тыңдаулардың ортасында, сот ісін әділ жүргізуін және жақсы юморын және батылдығы үшін марапаттады. Басқа Борктің қарсыластары жасаған кейбір ақылға қонымды дәлелдерінен бас тартқан Байден&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4DF153BF93BA35753C1A961948260 | title= Washington Talk: The Bork Hearings; For Biden: Epoch of Belief, Epoch of Incredulity | author=Greenhouse, Linda | newspaper=The New York Times | date=October 8, 1987 | authorlink= Linda Greenhouse}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Конституциясы мәтінінде анық айтылғандардан басқа, еркіндік пен құпиялылықты қамтамасыз ететін құқықтар туралы пікірталасқа негізделді және Борктің күшті түпнұсқалығы идеологиялық тұрғыдан сыйыспайтын осы көзқарасын айтты. Борктің кандидатурасы Комитетте 9-5 дауыспен қабылданбады, содан кейін толық Сенатта 58-42 маржа бойынша қабылданбады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|title=Senate's Roll-Call On the Bork Vote|date=October 24, 1987 |newspaper=The New York Times |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;.

Томастың тыңдауларында Байденнің конституциялық мәселелер бойынша сұрақтары жиі ұзаққа созылды және кейбіреулері Томасқа сұрақ қойды. Жоғары деңгейдегі тыңдаулардың көрермендері Байден стиліне жиі сөз келтірді. Томас кейінірек сенатордың бұрынғы жеке кепілдемелеріне қарамастан&lt;ref name=&quot;thomas-vi&quot;&gt;{{cite news | title = Clarence Thomas: A Silent Justice Speaks Out: Part VI: Becoming a Judge – and perhaps a Justice| author = Greenburg, Jan Crawford| publisher = [[ABC News]]| date = September 30, 2007| url = http://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4| accessdate =October 18, 2008 }}&lt;/ref&gt;, Байденнің сұрақтары «бұршақ ойынына» ұқсас болды деп айтты. Байден ұсыныссыз үміткердің комиссиясынан шығып, қарсы болды. [[1987 жыл]]ы өзінің президенттік науқаны кезінде өзінің нашар тәжірибесіне байланысты Байден жеке істерін тыңдауға жібергісі келмеді. Анита Хиллдің жыныстық қудалауға қатысты айыптауын Байден алдымен комитетпен бөлісті, алайда қоғаммен емес, өйткені ол әлі куәгерлік етуге дайын болмады. Ол куәлік жасаған соң&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | title=Biden and Anita Hill, Revisited | author=Phillips, Kate | newspaper=The New York Times | date=August 23, 2008 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден басқа куәгерлерге оның атынан тағы да дәлелдемелер беруге рұқсат бермеді, мысалы, Анжела Райт (осындай айып таққан) және зорлық-зомбылық туралы сарапшылардың айғақтары. Байден Томастың жеке өміріне қол сұқпаушылық пен тыңдаудың әділдігін сақтауға тырысып жатқанын айтты. Сенатта кандидатураны 52-48 дауыспен мақұлдады, Байден қайтадан қарсы болды. Сол кезде және одан кейін либералдық заң топтары мен әйелдер топтары тарапынан Байден тыңдауларға кедергі келтірген және Хиллді қолдау үшін жеткіліксіз болғаны үшін сынға ұшырады. Байден кейіннен Әділет комитетінде қызмет етуге әйелдерді іздестірді және комиссияның заңнамалық күн тәртібіндегі әйел мәселелерін атап өтті.
[[Сурет:Biden at economic forum 2003 crop.jpg|thumb|left|2003 жылы Иорданияда [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]дағы Джо Байден|222x222 нүкте]]

Байден көптеген федералдық қылмыстық заңдарды әзірлеуге қатысқан. Ол [[1994 жыл]]ы онжылдық батуы басталғаннан кейін жаңартылмаған, [[2004 жыл]]ы аяқталған «Қару-жарақпен күресу туралы федералдық ассамблеяны» қамтитын Бидденнің қылмыстық заңы деп аталатын «Қылмыспен күресу және құқық қорғау» атты заңға жетекшілік етті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ft.com/cms/s/0/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a.html#axzz2JYR1txDj | title=Biden faces key role in second term | author=Fifield, Anna | newspaper=[[Financial Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, ол әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шараларды қамтитын айтарлықтай зорлық-зомбылық актісін (VAWA) жасауға қатысты. [[2000 жыл]]ы Жоғарғы сот Америка Құрама Штаттарына Моррисонға үкім шығарып&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |title=Biden: Men who don't stop violence against women are &quot;cowards&quot; |author=Finley, Bruce |newspaper=The Denver Post |date=September 19, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013133013/http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, [[гендер]]лік сипаттағы зорлық-зомбылық құрбандарын федералды азаматтық қорғау құралдарын құруға мүмкіндік беретін бөлім Конгрестің құзырынан асып түсті, сондықтан конституциялық емес деп танылды. Конгресс [[2000 жыл|2000]] және [[2005 жыл]]дары ВВАА-ны қайтадан бекітті&lt;ref&gt;{{cite web|title=''United States v. Morrison'', 529 U.S. 598 (2000)|url=https://www.law.cornell.edu/supct/html/99-5.ZS.html|publisher=[[Cornell University]]|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bash|first=Dana|url=http://edition.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/10/11/congress.terror/index.html|title=Senate votes to allow compensation for terror victims, re-authorizes Violence Against Women Act|publisher=CNN|date=October 11, 2000|accessdate=August 24, 2008}} See also: {{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,179001,00.html|title=Deal Reached on Violence Against Women Act|publisher=Fox News|date=December 16, 2005|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;: «Мен әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты Сенатта 35 жылдық мерзім ішінде жасаған ең бір маңызды заңнаманы қолданамын деп есептеймін» деп айтты&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | title=Domestic Violence | publisher=[[United States Senate|Biden senate website]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archivedate=August 22, 2008|accessdate=September 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. 2004 және [[2005 жыл]]дары Байден америкалық технологиялық компанияларды Техастағы [[Остин]]де&lt;ref&gt;{{cite web|title=Making connections to end Domestic Violence|url=http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|accessdate=August 23, 2008|publisher=[[Microsoft]]|author=Cates, Sheryl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430104855/http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|archivedate=April 30, 2008|date=May 5, 2004}}&lt;/ref&gt;, «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы ұлттық желі» мәселелерін диагностикалауға шақырды және өз қызметтерін жетілдіру үшін табысты күш салу үшін оған құрал-жабдық пен тәжірибемен бөлісуді тапсырды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndvh.org/tenth/history.html |title=History |publisher=[[National Domestic Violence Hotline]] |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705193830/http://www.ndvh.org/tenth/history.html |archivedate=July 5, 2007 }}&lt;/ref&gt;.

[[1990 жыл]]дары Уайтуотер дау-дамайы және Левинский дау-дамайлары барысында тәуелсіз кеңесші Кеннет Старрдың іс-әрекеттерін қатысты сынға алды және басқа Тәуелсіз Өкілге бірдей өкілеттіктер берілгенге дейін «бұл суық күн азапта болады» деді. Байден президент Клинтонның импичментінде екі айыпта да ақтауға дауыс берді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | title=How the senators voted on impeachment | publisher=CNN | date=February 12, 1999}}&lt;/ref&gt;.

Халықаралық есірткіге бақылау жасау жиналыстар төрағасы ретінде, Байден ұлттық есірткіні бақылау саясатына жетекшілік етті. [[2003 жыл]]дың сәуір айында ол қақтығысты азайту америкалықтардың «Экстрады» туралы заңға қарсы әрекет етуді ұсынды. Ол Флунитразепам сияқты «есірткіге тәуелді дәрілер» және Экстази және Кетамин сияқты препараттардың таралуын тоқтату үшін жұмысын жалғастырды. [[2004 жыл]]ы ол көптеген бейсболшылар қолданатын Androstenedione сияқты [[стероидтар]]ды препарат ретінде заңдастыратын заң жобасын қабылдауға тырысты.

Байденнің «Балалар 2000» заңнамасы компьютерлік орталықтарды, мұғалімдерді, Интернетке кіруді және жастарға, әсіресе, табысы аз және қиын жағдайға ұшыраған жастарды техникалық оқытуды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік / жеке серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp;|title=Kids 2000 Program|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223064751/http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp; |archivedate=December 23, 2007|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Сыртқы байланыстар жөніндегі комитет ===
[[Сурет:The SEIU family listens to Sen. Joe Biden.jpg|thumb|Джо Байден 2007 жылғы қаңтарда Қызметшілердің Халықаралық Одағымен сөйлесті|288x288 нүкте]]
Байден АҚШ-тың Сенаты халықаралық қатынастар жөніндегі комитетінің ұзақмерзімді мүшесі болды. [[1997 жыл]]ы ол азшылықтардың мүшесі болды және [[2001 жыл]]дың маусым айында және [[2001 жыл]]дың маусымынан бастап [[2003 жыл]]ға дейін Комитетке төрағалық етті&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force | author=Gordon, Michael R. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Michael R. Gordon}}&lt;/ref&gt;. Демократтар [[2006 жыл]]ғы сайлаулардан кейін Сенат бақылауына ие болғанда, Байден [[2007 жыл]]ы тағы да Комитеттегі жоғарғы орнын алды. Тұтастай алғанда сыртқы саясатта либералдық интернационалист болды. Ол Ричард Лугар мен Джесси Гельмс сияқты маңызды Республикалық Сенаттың өкілдерімен тиімді жұмыс істеді, кейде өз партиясының элементтеріне қарсы шықты. Байден НАТО-ның байқаушылар тобының тең төрағасы болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nato.int/docu/review/1997/9705-05.htm | title=Transatlantic relations: Stormy weather on the way to enlargement? | author=Sloan, Stanley | publisher=NATO Review|date=October 1997| accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Осы уақытта ішінара тізімде 60-қа жуық елдерді қамтитын және халықаралық ұйымдардан 150-ге жуық басшылармен кездесу жасалды. Байден комитеттің төрағасы ретінде жиі тыңдады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | title=Meetings with Foreign Leaders? Biden's Been There, Done That | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=September 23, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ үш мәрте Еуропалық істер жөніндегі кіші комиссияны басқарды.
[[Сурет:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|thumb|right|Сенатор Байден 1997 жылы Президент Клинтон мен басқа да ресми тұлғалармен бірге Боснияға барғанда|257x257 нүкте]]
[[Сурет:Joe Biden - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2003.jpg|thumb|left|Джо Байден 2003 жылы|278x278 нүкте]]
Байден [[1991 жыл]]ы [[Хорватия]]ның тәуелсіздік соғысы кезінде [[Сербтер|сербиялық]] теріс іс-қимылдар туралы естігеннен кейін Югославтық соғысқа қызығушылық танытты. Босниялық соғыс басталғаннан кейін Байден қарулануға қарсы эмбаргоны алып тастауға бағытталған «көтерілу және ереуіл» саясатын бірінші болып атады. [[Босниялықтар|Босния мұсылмандары]] мен НАТО-ның әуе шабуылына қолдау көрсетіп, [[Әскери қылмыскерлер|соғыс қылмыстарын зерттеді]]. Джордж Х. У. Буш әкімшілігі мен Клинтон әкімшілігі де, Балқан шиеленісуінен қорқып, бұл саясатты жүзеге асырудан бас тартты&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | title=Biden Played Less Than Key Role in Bosnia Legislation | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=October 7, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;. [[1993 жыл]]дың сәуір айында Байден Балканда бір апта өткізді және серб жетекшісі Слободан Милошевичпен үш сағаттық шұғыл кездесу өткізді. Байден Милошевичке: «Менің ойымша, сіз соғыс қылмыскерісіз және сіз осындай адамдай сынақтан өтуіңіз керек», - деді. Байден [[1992 жыл]]ы Буш әкімшілігі Босния мұсылмандарын қаруландыруға мәжбүрлеу туралы түзету енгізді, бірақ кейіннен 1994 жылы Боб Доул мен Джо Либерманның демеушілігімен күшейту шарасына қол қоюдан бұрын Клинтон әкімшілігінің қолайлығына бірнеше рет жұмсалды. Келіссөз НАТО-ның бейбітшілікті сақтау жөніндегі табысты жұмысына себеп болды. Байден 1990 жылдардың ортасында Балқандағы саясатқа әсер етіп, сыртқы саясатқа қатысты өзінің «қоғамдық өмірдегі мақтанышы» деп атады. [[1999 жыл]]ы Косоводағы соғыс кезінде Байден Сербия мен Черногорияға қарсы НАТО-ның бомбалау науқанын қолдады және президент Клинтонға барлық күштерді&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;/&gt;, соның ішінде жердегі әскерлерді қолдануға шақырған Маккейн-Байден қарарына, Косоводағы досы Джон МакКейнмен бірге, демеушілік көрсетті. Сербияның [[Косово]]дағы әрекеттеріне қатысты Милошевичкке қарсы тұруға шақырды&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | title=Biden, McCain Have a Friendship – and More – in Common | author=Holmes, Elizabeth | newspaper=The Wall Street Journal | date=August 25, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. 1998 жылы Конгрестің Төртінші рейтингі Байденге бірнеше сыртқы саяси мәселелерде, соның ішінде НАТО-ның кеңеюі және сыртқы істер агенттіктерінің қызметін жетілдіру үшін заң жобаларын сәтті өтуі және шетелдегі діни қудалауды жазалау үшін жетекші рөл атқарғаны үшін «Айырмашылықты жасаған он екі адам» деп аталды.

[[Сурет:Bidenpetraeus.jpg|thumb|left|Байден 2007 жылы Сенатта өткен Ирак сыртқы істері жөніндегі комитетте сөз сөйлейді|248x248 нүкте]]

Байден [[1991 жыл]]ы Парсы шығанағындағы соғысқа рұқсат бермеуге дауыс берді; ол АҚШ қарсы антитеррорлық коалициядағы барлық жүктемені көтеретінін айтты&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2008/aug/24/nation/na-foreignpol24 | title=Joe Biden respected – if not always popular – for foreign policy record |author1=Richter, Paul  |author2=Levey, Noam N. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден [[Ауғанстан|Ауғанстандағы]] [[2001 жыл]]ғы соғыстың күшті жақтаушысы болды. «Қандай қажет болса, біз мұны істеуіміз керек». Иракқа қатысты Байден [[2002 жыл]]ы [[Саддам Хусейн]]ді ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіргенін және бұл қауіпті &quot;жоюдан&quot; басқа ешқандай мүмкіндік жоқ екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE3DD1738F930A25752C0A967958260 | title=Congress Acts to Authorize War in Gulf | author=Clymer, Adam | newspaper=The New York Times | date=January 13, 1991 | authorlink=Adam Clymer}}&lt;/ref&gt;. [[2002 жыл]]дың қазан айында Байден Иракқа басып кіруін мақұлдай отырып, Иракқа қарсы әскери күштерді пайдалануға рұқсат беруді қолдап дауыс берді. Көп ұзамай ол соғысты сынға алып&lt;ref name=&quot;MTP04292007&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/18381961/page/2 | title=MTP Transcript for April 29, 2007 | author=[[Tim Russert]] | publisher=[[MSNBC]] | date=April 29, 2007  |page=2}}&lt;/ref&gt;, өз дауысы мен өз рөлін «қателік» деп қарастырса, ал АҚШ-тың кетуін талап етпеді. Ол оккупацияға бөлінетін қаржыны қолдады, бірақ бірнеше рет соғысты интернационалдандыру керек деп, көбірек жауынгерлер қажет екенін және Буш әкімшілігі қақтығыстың құны мен ұзақтығы туралы «америкалықтармен деңгейге жетуі» керек екенін айтты.

[[2006 жыл]]дың аяғында Байденнің көзқарасы өзгерді және [[2007 жыл]]ы әскер қатарына көбейтуге қарсы болды, ол генерал Дэвид Петрэустың «өлі болды, қатты қателесті», деп санайды. Байден [[Ирак]]тың үш [[Этнос|этникалық]] мемлекеттің бос [[Федерализм|федерациясына]] бөлінуін жақтады&lt;ref name=&quot;Divided&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | title=Divided They Stand, but on Graves | author=Thom Shanker | newspaper=The New York Times | date=August 19, 2007}}&lt;/ref&gt;. [[2006 жыл]]дың қарашасында Байден мен Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің президенті Лесли Хелб Ирактағы сектанттық зорлық-зомбылықты жоюдың кешенді стратегиясын жариялады. Осы тәсілді жалғастырудан немесе жоспардан бас тартудың орнына, жоспардың «үшінші жолы» деп атады: Иракты федерациялай отырып&lt;ref name=&quot;LAT20071001&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2007/oct/01/world/fg-iraq1 |author1=Ned Parker |author2=Raheem Salman | title=U.S. vote unites Iraqis in anger | newspaper=Los Angeles Times | date=October 1, 2007}}&lt;/ref&gt;, өз аймақтарында [[күрдтер]]дің, [[шииттер]]дің және [[сунниттер]]дің «тыныс бөлмесін» беру. [[2007 жыл]]дың қыркүйегінде Сенат мұндай шешім қабылдауға міндетті болатын шешім қабылдады. Дегенмен, идея қолдауға ие болмады, саяси бөлу болмады және соқтығыс болған жоқ. Ирактың саяси басшылығы бұл шешімді елді бөлу ретінде қабылдады және АҚШ-тың Багдадтағы елшісі өзін босату туралы өтініш берді.

[[2004 жыл]]дың наурызында Байден [[Ливия]]дағы демократия белсенділер мен [[Триполи]]дегі [[Муаммар Каддафи]]мен кездесуден кейін саяси тұтқын Фатхи Елажмимиді қысқа мерзімде босатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/12/27/international/africa/27libya.html | title=For a Critic, Libya's Nascent Openness Doesn't Apply | author=Smith, Craig S. | newspaper=The New York Times | date=December 27, 2004 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Craig S. Smith}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/15/AR2006111501576_pf.html | title=Support Builds for Libyan Dissident | author=Boustany, Nora | newspaper=The Washington Post | date=November 16, 2006 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың мамыр айында Байден президент [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буштың]] [[Израиль]]дің Кнессетінде сөйлеген сөзін сынға алды. Онда Буш кейбір демократтар Батыс елдерінің басшылары Гитлерді екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін қолданғаны сияқты әрекет жасады деп айтты. Байден былай дейді: «Бұл бос сөз, бұл жалған, бұл шектен шыққандық. АҚШ-тың президенті үшін шет елге барып, Кнессетке отырып және осындай күлкілі мәлімдеме жасау». Байден кейін бұл сөзді қолданғаны үшін кешірім сұрады. Байден бұдан былай мәлімдеді: «Бұл әкімшілік қашаннан бері егер сіз отырсаңыз, сөздік қорыңыздан «жоқ» деген сөзді алып тастау керек деп ойлайды?»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/05/15/bush.dems/index.html | title=Dems fire back at Bush on 'appeasement' statement | author=Henry, Ed | publisher=CNN | date=May 16, 2008 | accessdate=September 2, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Делавэр мәселесі ===
Байден өзінің Делавэр сайлау округіне таныс болған, ол күнделікті пойыздың арқасында ол жерге қатынап, жалпы қажеттіліктерге баруға тырысты. Байден «Амтракты» қаржыландыруға және теміржол қауіпсіздігін күшейтуді жақтады; ол Амтрактың экипаждары үшін жыл сайын барбекюлер мен Рождество кешін өткізді, олар кейде түнде соңғы пойызды бірнеше минут ұстап тұратын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | title='Amtrak Joe' Biden Gets His Own Train Station | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=March 16, 2011 | accessdate=March 16, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319050955/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | archivedate=March 19, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/19/vice-president-biden-gets_n_837999.html |title=Vice President Biden Gets Wilmington Amtrak Station Named For Him |publisher=The Huffington Post |date=March 19, 2011 |accessdate=July 27, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Нәтижесінде ол Амтрак Джо атанды (және 2011 жылы Амтрак Уилмингтон станциясы Джозеф Р.Байден атындағы теміржол станциясы деп аталды, онда ол 7000-нан астам рет сапар шеккен). Ол Довер әуе күштері базасы және жаңа Castle Air Ұлттық гвардия базаcын қоса алғанда, Делавэр әскери қондырғыларын үшін жақтаушысы болды.
[[Сурет:BidenDoverAFB1997.jpg|thumb|right|Байден 1997 жылы Делавэр Довер әуе күштері базасында жаңа нысанның келуінің алдында|262x262 нүкте]]
1975 жылы Байден либералды православиядан бас тартып, ол десегрегациялық автобустарды шектеу туралы заңнамалық әрекет жасаған болатын. Бұл ретте ол автобустың «ақыл-ойдың түбегейлі ережесін бұзған» деген сәтсіздік идеясы болғанын және оның қарсылығы басқа либералдарға ұнамды болуын жеңілдететінін айтты. Үш жыл өткеннен кейін Уилмингтонның федеральды межеленген аймақаралық автобустық жоспары үлкен шиеленіс туғызды және ымыралы шешімдерді заңдастыруға тырысқанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/us/politics/18biden.html | title=Biden's Record on Race Is Scuffed by 3 Episodes | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 17, 2008 | accessdate=November 2, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден біраз уақыт бойы қара және ақ сайлаушылардан айырылды.

[[1991 жыл]]дан бастап [[2008 жыл]]ға дейін, Байден, Делавэрдегі жалғыз заң мектеп ретінде Виджер университеті Заңның мектебінде адъюнкт-профессор, конституциялық құқық бойынша семинар оқытып, қызмет атқарды&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | title=Faculty: Joseph R. Biden, Jr. | publisher=[[Widener University School of Law]] | accessdate=September 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | archivedate=October 6, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, жиі қабылдану үшін күту тізімі бар. Байден әдетте курстың басқа бір профессорымен бірігіп, курстық минуттың кем дегенде жартысын қабылдап, кейде шетелдерден арнайы ұшып келіп, сабақтарын өткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Purchla, Matt |publisher=[[Metro International|''Metro'' Philadelphia]] |date=August 26, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |archivedate=October 4, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |dead-url=yes |archive-date=September 19, 2008 |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Carey, Kathleen E. |publisher=[[Delaware County Daily and Sunday Times]] |date=August 27, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;.

[[2000 жыл]]дан бері Байден банкроттық туралы заңнаманың демеушісі болды, бұны Делавэртің ең ірі компанияларының бірі MBNA және басқа да несиелік карталар эмитенттері талап етті. Байден заң жобасына өзгертулер енгізіп, және үй иелерін банкрот деп жариялауға түзету үшін күрес жүргізді, бұл банкроттықты қолданғанда айыппұлдарды төлеуден жалтаруға тыйым салынады; Жалпы Биллға [[2000 жыл]]ы [[Билл Клинтон]] вето қойды, бірақ кейін [[2005 жыл]]ы Байден қолдай отырып, банкроттықты болдырмау және тұтынушыларды қорғау туралы заңға қол қойылды.

Сассекс штатының төменгі ауданы - елдің ең ірі тауық өндіретін аймағы, ал Бэйден бұл тауықтарды импорттауды тоқтатқан кезде Ресеймен сауда келісімдерін жасасты.

[[2007 жыл]]ы, Байден және Конгрестің ерекшеліктері арқылы өз сайлаушылары үшін сұраған жобалардың $ 67 млн құны жинақталған.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/leading-the-news/clinton-tops-2008-rivals-gets-530m-in-earmarks-2007-11-09.htm|title=Clinton tops 2008 rivals, gets $530M in earmarks |date=November 9, 2007|accessdate=August 24, 2008|newspaper=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|author=Bolton, Alexander}}&lt;/ref&gt;

=== Беделі ===
[[1972 жыл]]ы алғашқы сайланғаннан кейін, Байден 6 қосымша мерзімге, 1978, 1984, 1990, 1996, 2002 және 2008 жылдардағы сайлауларға қайта сайланып, әдетте 60 пайызға жуық дауыс жинады. Ол қатты қарсылыққа тап болмады; одан кейін губернатор Пит ду Понт 1984 жылы оған қарсы шықпауға шешті. Байден республикалық әріптесі Уильям В. Роттың екі жылдық еңбек өтіліне байланысты 28 жасында кіші жас сенатор ретінде өтті. Ротт кейін қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. [[2000 жыл]]ы Том Карпердың кезінде Байден Делавэрдың аға сенаторы болды. Осыдан кейін 2018 жылы тоқтағанан соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/23/biden.democrat.vp.candidate/ | title= Obama introduces Biden as running mate | publisher=CNN | date=August 23, 2008 | accessdate=September 18, 2008}}&lt;/ref&gt;, АҚШ-та 18 мерзім ең ұзақ қызмет еткен сенатор&lt;ref name=&quot;26 Aug 2018&quot;&gt;{{cite web |title=Longest Serving Senators|url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm |website=United States Senate |publisher=United States Senate|accessdate=August 26, 2018}}&lt;/ref&gt;, Делавэр тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор және [[1999 жыл]]дың мамыр айында Байден 10000 дауыс жинаған ең жас сенатор болды&lt;ref name=&quot;state-10k&quot;&gt;{{cite web | url=http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm | title=Senator Joseph Biden (Democrat, Delaware) | publisher=[[U.S. State Department]] |date=March 2001 | accessdate=November 26, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080712124319/http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm |archivedate = July 12, 2008|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Joe Biden, official photo portrait 2.jpg|thumb|left|Байденнің ресми Сенат фотосы (2005)|344x344 нүкте]]

$ 59,000-нан $ 366,000-ға дейінгі таза табысы бар және сыртқы табысы немесе инвестициялық кірісі дерлік жоқ болғанда, Байден Сенаттың ең кедей мүшелерінің қатарына кірді. Байден Конгресстегі екінші кедей мүшесі ретінде тізімге алынғанда, мұнда мақтаныш жоқ екенін&lt;ref name=&quot;lat082408nw&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1538235711.html?dids=1538235711:1538235711&amp;FMT=ABS | format=fee required | title=Demographics part of calculation: Biden adds experience, yes, but he could also help with Catholics, blue-collar whites and women | author=Wallsten, Peter | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Boston Globe |title=A look at Biden's net worth |date=August 24, 2008 |accessdate=February 6, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725145844/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |archivedate=July 25, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | title=Biden Releases Tax Returns, in Part to Pressure Rivals | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 13, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;, бірақ оны ол жас болып сайланғанымен байланыстырды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | title=Biden tax returns revealed | author=Mooney, Alexander | publisher=CNN | date=September 12, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден сенаторлық мансабын ертерек іске асырды, ол әлсіз кедей мемлекеттік лауазымды тұлғаларды саясатта қолдау үшін қаржы жарналарын ұсынды және ол бірінші кезеңде науқандарды қаржыландыру реформаларын өткізді.

Сенатта болған жылдар ішінде Сенатта тыңдаулар барысында айтылған сұрақтары мен ескертулерімен, Байден ұзақ уақыт бойы танымал болғаны белгілі&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | title=Transcripts | work=[[The Situation Room with Wolf Blitzer|The Situation Room]] | publisher=CNN | date=January 12, 2006 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc-loq&quot;&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | title=A Biden Problem: Foot in Mouth | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=January 31, 2007 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Jake Tapper}}&lt;/ref&gt;. Жексенбілік таңертеңгілік ток-шоуда сөйлеген сөзінде ол күшті спикер және пікірсайысшы, жиі әрі тиімді қонақ болған. Ашық сөйлегенде, ол ерік-жігермен дайындалған ескертулерден ауытқумен белгілі. Саяси талдаушы Марк Халпериннің айтуынша, ол «қулық-сұмдықты, қорлауды және қоқан-лоқы айтудың тұрақты үрдісін» көрсетті. ''[[The New York Times]]'' жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2D81E39F93AA25750C0A96E958260 | title= Senate Struggles to Pay Attention to the Remapping of NATO | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=March 19, 1998 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time-pcs&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | title=Halperin on Biden: Pros and Cons | author=Halperin, Mark | magazine=Time  | date=August 23, 2008 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Mark Halperin}}&lt;/ref&gt;, Байденнің «әлсіз сүзгілері оны кез келген нәрсені жасыруға қабілетті етеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1208/Biden_enemy_of_the_prepared_remarks.html | title=Biden, enemy of the prepared remarks | author=Smith, Ben | publisher=[[Politico]] | date=December 2, 2008 | accessdate=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден де қарапайым емес. Журналист Джеймс Трауб «Байденнің жасандылығы мен оның жеке қабілеттеріне деген көзқарасы АҚШ Сенатының сирек кездесетін стандарттары бойынша айтарлықтай көрінеді» деп жазған.

Саяси жазушы Ховард Финман былай дейді: «Байден академик емес, ол ойшыл-теоретик емес, ол үлкен көше саясаткерлерінің бірі, ол Скрэнтон—автокөлік сатушылары, автосалондарда жұмыс істейтін адамдардан, автокөлікті сата білетін адамдардан. Ол үлкен ирландиялық сыйға ие. Саяси пікір қайраткері Дэвид С. Брордер Вашингтонға келген сәттен бері Байденді, 1988 жылы президенттікке үміткер болған кезде: «Ол нақты адамдарға жауап береді - бұл барлық уақытта дәйекті болды. Оның өзін және басқа саясаткерлермен қарым-қатынас жасау қабілеті әлдеқайда жақсарды». Журналист Джеймс Трауб: «Байден - өзі үшін қандай жомарт болса, басқаларға да сондай жомарт бола алатын, түбегейлі бақытты адам» деп жазды.

== 2008 жылғы президенттік сайлау ==
Байден 2008 жылы президенттікке Демократиялық партиясының кандидатурасына үміткер болды, ал кейіннен [[Барак Обама]]ның серіктесі ретінде президенттікке жүгірді.
=== Президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden Presidential Campaign Logo 08.svg|right|thumb|Байден 2008 жылғы науқан логотипі|271x271 нүкте]]
Байден [[1988 жыл]]дың сәтсіз аяқталған сайлау сәтінен бері президентке қайта оралу туралы ойлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article500363.ece|accessdate=August 24, 2008|newspaper=The Times |location=London |title=Kerry to opt for the senator who copied Kinnock|author=Baker, Gerard|date=October 29, 2004 }}&lt;/ref&gt;

Байден [[2007 жыл]]ы [[31 қаңтар]]да президенттікке кандидатурасын жариялады, бірнеше ай бұрын жүгіріп жүргенін талқылағанда, алдымен 7 қаңтарда Тим Уоллстың баспасөзде кездесуіне ресми мәлімдеме жасап&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html |title=Biden Stumbles at the Starting Gate|work=The Washington Post|accessdate=August 23, 2008|date=January 1, 2007|author=Balz, Dan|authorlink=Dan Balz}}&lt;/ref&gt;, ол «мен ең жақсы Байден болуым мүмкін» деп мәлімдеді. [[2006 жыл]]дың қаңтарында Делавэр газетінің шолушысы Гарри Ф. Смаль жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|title=The 'Best Biden' for President?|work=[[Salon.com|Salon]]|accessdate=August 23, 2008|author=Koppelman, Alex|date=January 8, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724011704/http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|archivedate=July 24, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Байден «Демократиялық партияның ақылға қонымды орталығы». Дегенмен, бұл Байденнің ұстанымы және науқанда ол «америкалықтарға олардың қауіпсіздігіне қауіп-қатерлерді тек лаңкестік қауіптен ғана емес,&lt;ref name=&quot;themal&quot;&gt;{{cite news | title=Biden says he's on track for 2008 run | author=Themal, Harry F. | work=[[The News Journal]] | date=January 23, 2006}}&lt;/ref&gt; сонымен бірге денсаулық сақтау, қылмыс пен энергияға тәуелділіктің болмауынан, әлемнің тұрақсыз бөліктерінде бас тартуды жоспарлап отыр» деп қорытындылайды.

Байден өз іс-қимылдары барысында Ирактағы соғысқа және оның саяси жетістікке жету үшін Байден-Гелб жоспарын жүзеге асыруға қолдау көрсетуге назар аударды. Ол Сенатта өзінің негізгі конгресс комитеттерінің басшысы және сыртқы саясат бойынша тәжірибесі туралы айтып берді. Қарама-қайшылыққа қарамастан, Байден тек президент лауазымына ғана назар аудара отырып,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|title=A Candidate For Secretary Of State|newspaper=[[The New York Observer]]|date=June 12, 2007|accessdate=August 23, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919053641/http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|archivedate=September 19, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Мемлекеттік хатшының ұстанымы туралы ұғымды қабылдамады. [[2007 жыл]]ы өткізілген науқан барысында Байден: «Мен өзімнің үлкен қарсыластарымның бар екенін білемін, сондықтан мен үлкен Мемлекеттік хатшы боламын. Джо мырзаның құқығы оң, Джо-ның құқығы», - деді. «Басқа кандидаттар» Джо дұрыс «деген пікірді Демократиялық пікірсайыстарда Байден үгіт тақырыбына және жарнамаға айналдырды. [[2007 жыл]]дың ортасында Байден өзін Обамамен салыстырғанда, сыртқы саясат саласындағы сараптамасын: «Менің ойымша&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&amp;dat=20071130&amp;id=ReMqAAAAIBAJ&amp;sjid=vkUEAAAAIBAJ&amp;pg=6332,4673219 |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|agency=[[Associated Press]]|title=Biden says he wouldn't be secretary of state|date = November 30, 2007 |page=12A}}&lt;/ref&gt;, ол дайын болуы мүмкін, бірақ қазір мен оған сенбеймін ... Төрағалық - кәсіптік оқу». Байден сондай-ақ, Обаманың сыртқы саяси идеяларының кейбірін көшіргенін айтты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |publisher=YouTube |title=Joe is Right |accessdate=August 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080702201709/https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |archivedate=July 2, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Байден, [[2007 жыл]]дың [[30 қазан]]ында [[Филадельфия]]дағы пікірсайыстарда республикалық фронтмен Руди Джулианидің айтуынша&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | title=After Cheney | author=Traub, James | magazine=[[The New York Times Magazine]] | date=November 24, 2009 | page=MM34 | authorlink=James Traub}}&lt;/ref&gt;, науқандағы бір өткір айтқанында: «Ол сөйлемде тек үш нәрсені атап өтеді: ол зат есім және етістік және 11 қыркүйек. «Жалпы алғанда, Байденнің пікірсайыс спектакльдері әзілдің тиімді қоспасы және өткір және таңқаларлық тәртіптелген пікірлер еді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&amp;page=1 | title=Transcript: The Democratic Debate | publisher=[[ABC News]] | date=August 19, 2007 | accessdate=September 24, 2008}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Sen. Joe Biden attends a Creston house party.jpg|thumb|left|Байден Крестондағы партия үйінде үгіт жүргізуде, [[Крэстон (Айова)|Крэстон Айова]], шілде 2007..|264x264 нүкте]]
Байден келіспеушіліктерді тудырған науқан кезінде ескертулер жасады. [[2007 жыл]]ғы қаңтардағы мәлімдемесінде ол демократиялық кандидаттар мен сенатор [[Барак Обама]]ның айтқан сөздері бұл адам туралы әңгіме кітабында,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.observer.com/node/36658|title=Biden Unbound: Lays Into Clinton, Obama, Edwards |author=Horowitz, Jason|work=[[The New York Observer]]|date=February 4, 2007}}&lt;/ref&gt;: «Менің айтып жүргенімде, сен алғашқы афроамерикалық екенің, айқын және жарқын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1690170_1690790,00.html | title=Top 10 Campaign Gaffes | author=Lim, Christine|author2=M.J. Stephey| work=Time  | accessdate=August 20, 2008 | date=December 9, 2007}}&lt;/ref&gt;, таза және жақсы көрінетін жігітті алдыңыз. Бұл түсініктеме өзінің науқанының басталған сәттен бастап оның қаржысын көтеру мүмкіндіктеріне айтарлықтай зиян тигізгенінен нұқсан келтірді; Кейінірек Time журналы [[2007 жыл]]ы Топ-10 науқанының Gaffes тізімінде екінші орынды иеленді. Байден 2006 жылы шілде айында үнділік америкалықтар арасында қолдау туралы: «Мен жақсы қарым-қатынаста болдым&lt;ref name=&quot;cbs070706&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/07/politics/main1785303.shtml|title=Biden's Comments Ruffle Feathers, Senator Forced To Explain His Remarks About Indian-Americans|date=July 7, 2006|accessdate=August 24, 2008|publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;, Делавэрде Үндістаннан шыққан үнді-америкалықтардың ең көп өсуі - сіз 7-Eleven немесе Dunkin 'Donuts-ге бармайсыз, егер сенде аз индектің екпіні болмаса, бұл әзілім емес. Кейін Байден бұл ескерту кемсітушілікке арналмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | first = John | last = Distaso | title = Indian-American activist defends Sen. Biden  | url = http://www.unionleader.com/article.aspx?headline=Indian-American+activist+defends+Sen.+Biden&amp;articleId=0108a2f4-0530-4860-b010-5b076007bff6 | publisher = [[New Hampshire Union Leader]]| date = July 10, 2006 | accessdate =February 1, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жалпы алғанда, Байден қаражат жинауда қиындық көріп, адамдарды митингке шақырды және Обама мен сенатор [[Хиллари Клинтон]]ның жоғары лауазымды кандидатураларына қарсы шабуыл жасай алмады; ол Демократиялық кандидаттардың ұлттық сауалнамаларында ешқашан бір саннан жоғары көтерілмеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |title=Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D) |work=[[National Journal]] |date=August 25, 2008 |accessdate=September 16, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |archivedate=September 6, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Бастапқы байқауда [[2008 жыл]]дың [[3 қаңтар]]ында Байден мемлекет делегациясының бір пайызынан аз жинаған [[Айова штаты]]ндағы бесінші орынды иеленді&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.iowacaucusresults.com/ | title=Iowa Democratic Party Caucus Results | publisher=[[Iowa Democratic Party]] | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден кеше кешкі жарыстардан шығып: «Бүгін кешке ештеңе қайғырмайды ... Мен ешқашан өкінбеймін» деді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | title=Biden, Dodd Withdraw From Race | author=Murray, Shailagh | work=The Washington Post | date=January 4, 2008 | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жетістіктің жетіспеушілігіне қарамастан, Байденнің саяси әлемдегі жетістігі оның [[2008 жыл]]ғы науқанының нәтижесінде [[Адам бойы|өсті]]. Атап айтқанда, ол Байден мен Обама арасындағы қарым-қатынасты өзгертті. Олар Сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінде бірлесе қызмет еткенімен, олар жақын емес еді, Байденмен Обаманың саяси тұрғыдан тез көтерілуіне кедергі келтірді және Обама Байденді гармонияландырып, қамқорлық ретінде қарастырды. [[2007 жыл]]ы бір-бірін танып-біліп, Обама Байденнің үгіт-насихаттау стилін бағалап, жұмысшы сыныптағы сайлаушыларға көңіл бөлді, ал Байден Обаманың «нақты келісім» екеніне сенімді болды.

=== Вице-президенттік үшін Демократиялық үміткер ===
[[Сурет:Biden Obama 3b.jpg|thumb|right|Джо Байден 2008 жылғы 23 тамызда Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы вице-президенттік мәлімдемеде сөйлеген сөзінде, президент [[Барак Обама]] тыңдады.|257x257 нүкте]]
Байден президенттік науқаннан кеткеннен кейін Обама Байденге Обаманың әкімшілігінде маңызды орын ұсынғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/06/23/biden-id-say-yes-to-being-vp/ |title=Biden: I'd say yes to being VP|publisher=CNN|accessdate=August 23, 2008|date=June 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден Обаманың бірінші вице-президенті үшін вице-президенттік лауазымына тағайындалудан бас тартқаны туралы өтінішінен бас тартқаны&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press |title=Obama's veep message to supporters |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html |work=The Washington Post |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}{{cite web|url=http://my.barackobama.com/page/community/post/samgrahamfelsen/gG5sB7 |title=Text message is out and it's official}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Obama-rm&quot;&gt;{{cite web|publisher=BarackObama.com|url=http://my.barackobama.com/page/s/welcomejoe|title=Welcome the Next Vice President|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, оның Сенаттағы мәртебесі мен дауысын жоғалтуды білдірді, бірақ кейіннен ол пікірін өзгертті. [[2008 жыл]]ы [[22 маусым]]да [[NBC]]-нің ''Meet the Press'' Байден билетте орын іздеп жүрмегенімен, ол ұсынған жағдайда вице-президенттің кандидатурасын қабылдайтындығын растады. Тамыздың басында Обама мен Байден вице-президенттік қатысты талқылау үшін жасырын түрде кездесті, екеуі оны жеке әңгімелесті. [[2008 жыл]]дың [[22 тамыз]]ында Барак Обама Байденді оның жақтасы деп жариялады. ''[[The New York Times]]'', сайлаудан кейінгі стратегия [[сыртқы саясат]]ты және [[Ұлттық Қауіпсіздік|ұлттық қауіпсіздік тәжірибесі]] бар адаммен билетті толтыруға ниет білдірді және билетке көмектесуге жол бермеуге немесе Обаманың «өзгерісіне» орай баса назар аударуды ұсынды. Басқа байқаушылар Байденді орта және көкшіл сайлаушыларға&lt;ref name=&quot;ny-lizza&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/10/20/081020fa_fact_lizza?currentPage=all | title=Biden's Brief | author=Lizza, Ryan |work=The New Yorker | date=October 20, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | authorlink=Ryan Lizza}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Республикалық кандидат Джон МакКейнге агрессивті түрде қарсы қоюға дайын екендігіне назар аударды&lt;ref&gt;{{cite news |first=Adam |last=Nagourney |authorlink=Adam Nagourney |author2=Jeff Zeleny |title=Obama Chooses Biden as Running Mate |url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html |work=The New York Times |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Обаманың ұсынысын қабылдай отырып, Байден 2016 жылы президенттікке қайта сайлану мүмкіндігін жоққа шығарған болатын (бірақ Байден кейінгі жылдардағы түсініктемелерінде осы көзқарасты тоқтатып тастағанымен, Байден өзінің саяси күштерін жоғалтқысы келмейтіндіктен&lt;ref&gt;{{cite news|first=E.J. |last=Dionne |title=Tramps Like Us: How Joe Biden will reassure working class voters and change the tenor of this week's convention |url=http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |work=[[The New Republic]] |date=August 25, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828210626/http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |archivedate=August 28, 2008 }}&lt;/ref&gt;, алға жылжып кете алмады)&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|title= VP Biden Keeping the Door Open for 2016?|author= Travers, Karen|date= June 25, 2009|work= [[Political Punch]]|publisher= [[ABC News]]|accessdate= October 14, 2010|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101017172435/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|archivedate= October 17, 2010|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2011/10/21/biden-in-2016/ | title=Biden in 2016? |publisher=CNN | date=October 21, 2011 | accessdate=October 29, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден [[27 тамыз]]да [[Колорадо]] штатындағы [[Денвер]]дегі Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында дауыс беру арқылы ресми түрде вице-президент лауазымына тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://newsblaze.com/usnews/politics/democrats-formally-nominate-barack-obama-for-u-s-presidency_60148/ | title=Democrats Formally Nominate Barack Obama for U.S. Presidency | first=Alan | last=Gray | publisher=[[NewsBlaze]] | date=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Вице-президенттікке кандидат ретінде сайланғаннан кейін, Байденге&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lifesitenews.com/ldn/2008/sep/08090212.html |title=Scranton Bishop Says He will Refuse Communion to Joseph Biden |publisher=Lifesitenews.com |date=September 2, 2008 |accessdate=September 10, 2008}}&lt;/ref&gt;, Уильмингтонның епископы Майкл Сальтареллидің Рим-католик епархиясы қарсылық білдірмегені үшін сынға ұшырады. Католик вице-президент болса да, болған Байденді католиктік мектептерде сөйлеуге рұқсат бермейтінін растады&lt;ref name=&quot;ce082808&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.catholicexchange.com/2008/08/28/113619/ | title=Biden's Bishop Will not Permit Him, Even if Elected VP, to Speak at Catholic Schools | author=Westen, John-Henry | publisher=[[Catholic Exchange]] | date=August 28, 2008 | accessdate=October 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден аборт құқықтарын қолдағаны үшін Пенсильванияның Скрэнтон қаласындағы епископы Киелі қауымдастыққа қабылдауға тыйым салынды; алайда Байден жергілікті Делавар шіркеуінде баруын жалғастырды. Скрэнтондегі демократиялық науқандар мен либералдық католиктік топтар арасында мемлекеттік католиктік сайлаушылардың бәсекелестігінің жарқырауына айналды&lt;ref&gt;{{cite news |first=David |last=Kirkpatrick |title=Abortion Issue Again Dividing Catholic Votes  |url=https://www.nytimes.com/2008/09/17/us/politics/17catholics.html |work=The New York Times |date=September 16, 2008 |accessdate=September 19, 2008 }}&lt;/ref&gt;, ол абортқа қарағанда басқа әлеуметтік мәселелердің көп екенін немесе көп деп санайтынын және абортты бірінші кезекте сақтап қалғысы келетін көптеген епископтар мен консервативті католиктер болғанын атап өтті&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/05/us/politics/05catholic.html | title=A Fight Among Catholics Over Which Party Best Reflects Church Teachings | author=Kirkpatrick, David D. | work=The New York Times | date=October 4, 2008 | accessdate=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден адам өмірінің тұжырымдамасы басталғанына, бірақ өздерінің діни көзқарасын басқаларға таңдамайтындығына сенді. Епископ Салтарелли бұрын Байденге ұқсас: «Бүгін ешкім де осы мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамайды» деп айтқан болатын&lt;ref&gt;{{cite news |first=Kate |last=Phillips |title=As a Matter of Faith, Biden Says Life Begins at Conception |url=https://www.nytimes.com/2008/09/08/us/politics/08campaign.html |work=The New York Times |date=September 7, 2008 |accessdate=August 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;: Мен адамның құлдығына және нәсілшілдікке қарсы болып отырмын, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды. «Сол сияқты бірде-біреуі бұл мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамауы тиіс: «Мен абортқа қарсылық білдіремін, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды».

Байденнің вице-президенттіктің сайлау алдындағы үгіт-насихаттары БАҚ-та көрілім саны азайды, себебі республикалық партияның жетекшісі, Аласканың губернаторы Сара Палиннге назарын аударған болатын&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | title=Meanwhile, the Other No. 2 Keeps On Punching | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=September 19, 2008 | accessdate=September 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | title=Joe Who? | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=September 14, 2008 | accessdate=September 15, 2008 | authorlink=Jake Tapper | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915055913/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | archivedate=September 15, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың қыркүйегінде бір апта бойы, мысалы, Pew Research Center журналистика саласындағы жетілдіру жобасы, Байденнің жарыстың жаңалықтармен қамтылуының тек бес пайызына ғана енгенін анықтады. Байден экономикалық тұрғыдан мемлекеттерде үгіт-насихат жүргізуге және көкжелектегі демократтарға шиеленісті қиындық тудыратын болса да, &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.journalism.org/node/12800 | title=Northern Exposure Still Dominates the News | publisher=[[Pew Research Center]] | author=Jurkowitz, Mark | date=September 14, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, әсіресе [[Хиллари Клинтон]]ға қолдау көрсеткен адамдарды жеңуге тырысты. Байден Миккиге ұзақ уақыт бойы жеке достығына қарамастан шабуыл жасады; ол: «Мен білетін ер жігіт кетіп қалды, ол мені толғандырады», - деп еді. 2007-2010 жылдардағы қаржы дағдарысы шыңына жетті, ал [[2008 жыл]]ғы қыркүйектегі өтімділік дағдарысы АҚШ-тың қаржы жүйесін қорғанысына арналған  ұсыныс науқанның басты факторы болды&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |title=McCain Urged to Join Kerry Ticket |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803085719/http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |archivedate=August 3, 2004 | agency=[[Reuters]] |publisher=[[MSNBC]] | date=May 16, 2004}}&lt;/ref&gt;, Байден [[2008 жыл]]ы 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | title=Senate Passes Economic Rescue Package | publisher=[[NY1]] | date=October 1, 2008 | accessdate=October 2, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | archivedate=October 5, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, Сенаттың 74-25-сессиясы өтті.
[[Сурет:Joe Biden nomination DNC 2008.jpg|thumb|left|Байден, [[Денвер]]де (Колорадо штаты) 2008 жылғы демократиялық ұлттық конвенцияның үшінші түні кезінде Демократиялық вице-президенттікке кандидат ретінде ұсынылды.|276x276 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[2 қазан]]да Байден кампаниясы Палиннмен бір вице-президенттік пікірталасқа қатысты. Дауыс беруден кейінгі сауалнамалар Палиннің сайлаушылардың көптеген үміттерінен асып түскеніне қарамастан, Байден жалпы пікірталасты жеңіп алды. 5-қазанда Байден өгей шешесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн бойы науқандарды тоқтатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/05/bidens-mother-in-law-dies/ | title=Biden's mother-in-law dies | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Акцияның соңғы күндерінде Байден, әсіресе [[Флорида]], [[Огайо]] және [[Пенсильвания]] штатындағы аз елді мекендерде, аздаған аудандарға назар аударды, онда сауалнамада ол танымал болғандығын және Демократиялық алғышарттарда Обаманың сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізбегенін немесе жақсы орындағанын көрсетті. Ол сондай-ақ кейбір қалыпты республикалық штаттарда&lt;ref name=&quot;nyt103008&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | title=Hitting the Backroads, and Having Less to Say | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 30, 2008 | accessdate=October 31, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pol110308&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1108/15205.html | title=Where have you gone, Joe Biden? | author=McGrane, Victoria | newspaper=[[The Politico]] | date=November 3, 2008 | accessdate=November 3, 2008}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ірі католик популяцияларымен айналысқан.

Обаманың сайлау алдындағы науқанының нұсқауларына сәйкес, Байден өзінің сөйлеген сөздерін қысқа мерзімге қалдырып, Обаманың билікке келуінен кейін шетелдік көп ұзамай теріс көңіл аударғаны туралы сын-ескертпелерден аулақ болды. Басқаша айтқанда, Обама Байденнің ескертулеріне көңілі толды: «Байден бірнеше рет қандай да бір ақымақтық дейді ғой?&lt;ref name=&quot;time102908&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1854640,00.html |title=Hidin' Biden: Reining In a Voluble No. 2 | author=Tumulty, Karen | magazine=Time  | date=October 29, 2008 | accessdate=November 1, 2008}}&lt;/ref&gt;» Обаманың науқан қызметкерлері Байденнің қателіктерін «Джо бомба» ретінде атады және өз кезегінде Байден стратегиясын талқылау туралы хабардар етпеді, бұл өз кезегінде Байденді ашуландырды. Екі науқанның арасындағы қарым-қатынас бір айға созылды, Байден Обамаға телефон шала отырып, кешірім сұрады және екеуі де одан да күшті серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite news | title=Biden reliable running mate despite gaffes | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Asbury Park Press]] | date=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама стратегиясының жетекшісі Дэвид Ахселродтың айтуынша, кез-келген күтпеген пікірлер Байденнің жоғары танымалдылығы кез келген күтпеген пікірлерден асып түсті. Байденде Pew Research Center сауалнамасы бойынша Палиннің 44 пайызына қарағанда, 60 пайыздық қолайлылық дәрежесі бар.
[[Сурет:Joe Biden and Dick Cheney at VP residence.jpg|thumb|right|Вице-президент Байденге вице-президент Дик Чейни бір номерлі бір обсерваториясында, 13 қараша 2008 ж|259x259 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[4 қараша]]да Обама АҚШ президенті және Байден вице-президент болып сайланды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html|title=Barack Obama wins presidential election|publisher=CNN|accessdate=November 5, 2008|date=November 4, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті 365, сайлаудағы әріптестері Маккейн-Палинн 173 дауыс алды, жалпы халықтық дауыс беруде 53-46% болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | title=President – Election Center 2008 | publisher=CNN | accessdate=November 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден, Делавэр заңымен рұқсат етілгендей, Сенаттың орнына&lt;ref name=&quot;ap082408&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | title=Biden Wages 2 Campaigns At Once | agency=Associated Press | date=August 24, 2008 | accessdate=August 29, 2008 | first=Randall | last=Chase | publisher=Fox News}}&lt;/ref&gt; Вице-президентікке жүгінеді. 4 қарашада Байден республикандық Кристин О'Доннелді жеңіп, сенатор ретінде қайта сайланды. Байден екі мәрте жеңіске жетіп&lt;ref name=&quot;ap110408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | title=Biden wins 7th Senate term but may not serve | author=Nuckols, Ben | agency=Associated Press |newspaper=USA Today | date=November 4, 2008 | accessdate=February 6, 2009}}&lt;/ref&gt;, 2009 жылғы 6 қаңтарда өз жетінші мерзіміне ант беретін кезде сенаттың орнынан кетуге мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;dnj010709&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |title=A bittersweet oath for Biden |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=January 7, 2009 |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212100305/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |archivedate=February 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Ол жетінші толық мерзім басталатын ең жас сенатор болды және былай деді: «Өмірімде мен үшін ең үлкен құрмет Делавэр халқына Құрама Штаттарының сенаторы ретінде қызмет етіп келеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2009/01/15/senate-releases-b-bailout-funds-obama/ | title=Senate Releases $350 Billion in Bailout Funds to Obama |publisher=Fox News | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден соңғы сенатта дауыс беруді 15 қаңтарда өткізді, бұл бағдарлама Тұтастай алғанда активтерді азайту бағдарламасына екінші $ 350 миллиард шығарды&lt;ref name=&quot;bloom112408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=apZPaTS_UmpM&amp;refer=home | title=Kaufman Picked by Governor to Fill Biden Senate Seat (Update 3) | author=Milford, Phil | publisher=[[Bloomberg News]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081116003829/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087 | archivedate=November 16, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. Байден сол күні Сенатта отставкаға кетті; жас өмірінің көп бөлігін өткізген Сенат қабатында эмоционалды қоштасу туралы ескертулерде, Байден былай деді: «Мен осында болғанда кез келген жақсы нәрсе&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html | title=Ted Kaufman to succeed Biden in Senate | author=Kraushaar, Josh | publisher=[[The Politico]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, мен осында болған 36 жыл ішінде жасаған әрбір батыл қадам&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ | title=Biden's Son Will Not Run for Delaware's Open Senate Seat | author=Hulse, Carl | newspaper=The New York Times | date=January 25, 2010 | accessdate=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, қызығушылық топтарының қысым көрсетуінен емес&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/15/biden-and-clinton-say-goodbye-to-senate | title=Biden and Clinton Say Goodbye to Senate | author=Becker, Bernie | newspaper=The New York Times | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;, жеке қарым-қатынастардың жетілуіне байланысты туындады».

==Вице-президент (2009-2017 жж.)==
=== Сайлаудан соң көшу ===
[[Сурет:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|thumb|right|Байден 2009 жылғы 20 қаңтарда Бірлескен әділеттілік Джон Пол Стивенстің атынан тағайындалды|256x256 нүкте]]
Барак Обаманың президенттік сайлауы басталғаннан кейін&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/11/06/biden-talks-transition-says-mccains-still-my-friend/ | title=Biden talks transition, says McCain's 'still my friend' | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=November 6, 2008 | accessdate=November 6, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден Обамамен күнделікті кездесулерде екенін және Маккейн әлі де оның досы болғанын айтты. Байденге АҚШ-тың құпия қызметі — «Селтик» деген ат берген, оның Ирландияның тамырына сілтеме жасайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7726453.stm | title='Secret' Obama code name revealed  |publisher=[[BBC News]]  | date=November 13, 2008 | accessdate=November 17, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден ардагер Демократиялық адвокат пен көмекші Рон Календі оның штаб бастығы етіп таңдады&lt;ref&gt;{{cite news| title = Biden picks former Gore aide as chief of staff| agency = Reuters| date = November 13, 2008| url = https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113| accessdate =November 13, 2008 | first=Steve | last=Holland}}&lt;/ref&gt;, ал ''Time Washington'' бюросының бастығы Джей Карниді байланыс директорына айналдырды. Байден өзінің автономды энергетикалық орталығына айналдырған ізшарасы вице-президент Дик Чейниден қабылдаған кейбір нақты рөлдерді қысқартуға ниетті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/michaelcalderone/1208/Report_Carney_joins_Biden_team.html | title=Report: Carney joins Biden team | author=Calderone, Michael | publisher=[[The Politico]] | date=December 15, 2008 | accessdate=December 15, 2008}}&lt;/ref&gt;. Олай болмаған жағдайда, Байден өз орынбасарларының төрағалығын өзінің алдында ешкімге үлгі етпейтінін айтты, бірақ оның орнына Обаманың шешетін кез келген маңызды шешімі бойынша кеңестер мен ұсыныстар беруге тырысады. Байден өтпелі кезеңде жасалып жатқан барлық министрлер кабинеттеріне қатыстырылғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1208/16558.html | title=Biden to shrink VP role – big time | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=December 14, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байденге ақ үйде жұмыс істейтін «Ақ үйдің жұмыс тобын&lt;ref name=&quot;lkl122208&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title= Biden says he'll be different vice president | publisher=CNN | date=December 22, 2008 | accessdate=December 22, 2008}}&lt;/ref&gt;» — орта таптың экономикалық әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бастаманы басқаруға тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html | title=What Obama promised Biden | author=Hornick, Ed and Levs, Josh | publisher=CNN | date=December 21, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы ретінде соңғы рет жасаған іс-шарасы ретінде Байден 2009 жылғы қаңтар айының екінші аптасында [[Ирак]], [[Ауғанстан]] және [[Пәкістан]]ға барып, осы елдер басшылығымен кездесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0109/17136.html | title='Senator' Biden's trip raises concerns | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=January 6, 2009 | accessdate=January 9, 2009}}&lt;/ref&gt;.

===Бірінші кезең (2009-2013)===
Байден [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]мен бірге салтанатты түрде кіріскен [[2009 жыл]]ғы [[20 қаңтар]]да 47-вице-президент болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | title=Think you know your election trivia? | publisher=CNN | date=November 3, 2008 | accessdate=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден бұл кеңсеге жеткен Делавэрден бірінші және Құрама Штаттардың бірінші римдік католик вице-президент&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |title=VP's home awaits if Biden chooses |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=November 6, 2008 |accessdate=November 8, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081109060406/http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |archivedate=November 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Жоғарғы соттың судьясы Джон Пол Стивенс Байденге ант берген&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.oregonlive.com/politics/index.ssf/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | title=In culminating moment, Biden is vice president | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[OregonLive.com]] | date=January 20, 2009 | accessdate=July 27, 2016}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Barack Obama Walking With Joe Biden.jpg|thumb|left|[[Ақ үй]]дегі Президент Обама Вице-президент Байденмен бірге [[2009 жыл]]дың ақпан кезінде|252x252 нүкте]]
Обаманың әкімшілігінің алғашқы айларында Байден маңызды сюжеттік кеңесші рөліне ие болды&lt;ref name=&quot;nyt032809&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | title=Speaking Freely, Biden Finds Influential Role  | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=March 28, 2009 | accessdate=March 31, 2009}}&lt;/ref&gt;. Бір рөл Обаманың «қарсыластар командалары» арасындағы дауларды шешу еді. Президент Байденнің баскетболшыға тән «статистика парағында көрсетілмейтін көптеген заттарды жасайтын» әрекетін салыстырды&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lee|first=Carol|title=Biden worked on Specter '100 days'|url=http://www.politico.com/news/stories/0409/21824.html|accessdate=June 23, 2012|date=April 29, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден Обама заңдарының бірнеше маңызды бөлігіне Сенаттың қолдауын алуда маңызды рөл атқарды және Сенатор Арлен Спектерді Республикадан Демократиялық партияға ауысуға сендірудің негізгі факторы болды. Байден АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон]]ға Ауғанстандағы соғысқа 21 мың жаңа әскер жіберуге қарсы болғаны туралы ішкі пікірталасты жеңілді. Алайда оның күмәншіл дауысы әкімшілікте бұрынғыдай маңызды болып саналды, [[2009 жыл]]ы [[Барак Обама]]ның [[Ауғанстан]]дағы стратегиясын қайта қарастырғаны үшін Ақ үйде беделге ие болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. | author=Dilanian, Ken |work=USA Today | date=June 11, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0609/24067.html | title=Hillary Clinton toils in the shadows | author=Smith, Ben | publisher=[[The Politico]] | date=June 23, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[Ирак]]та екі айда бір рет болып тұрды, соның ішінде тамыз және қыркүйек айларында Бағдадқа сапар жасап, премьер-министр Нури аль-Маликиді тыңдады және Ирактың болашағына қатысты АҚШ-тың көзқарасын тағы да қайталайды; ол осы уақытқа дейін елдегі күтілетін прогресс туралы Ирак басшылығына хабарламалар беруде АҚШ әкімшілігінің басты адамы болды. Жалпы алғанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/16/AR2009091602998.html | title=Biden Pushes Iraqi Leaders On Vote Law, Oil-Bid Perks | author=Wilson, Scott | work=The Washington Post | date=September 17, 2009 | accessdate=September 17, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ирак саясатын қадағалау, Байденнің жауапкершілігі болды: Президент оны «Джо, сіз Иракпен айналысасыз» деп айтқан&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden| title=Breaking Up: Maliki and Biden | author=Osnos, Evan | work=The New Yorker | date=August 12, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;. Байден Ирак «бұл әкімшіліктің үлкен жетістіктерінің бірі бола алар еді» деді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/ | title=Vice President Biden: Iraq &quot;Could Be One of the Great Achievements of This Administration&quot; |work=[[ABC News]] | date= February 11, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байденнің [[2010 жыл]]ғы қаңтар айында Ирак парламентінің сайлауларынан тыйым салынған кандидаттарға қарсы күресте Иракта болған сапарында екі күннің ішінде бірнеше жүздеген үміткер Ирак үкіметін қалпына келтірді. 2012 жылға қарай, Байден Иракқа сегіз сапар жасаған болатын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg | title=Iraq reinstates 59 election candidates | agency=[[Agence France-Presse]] | date=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, бірақ Ирактағы америкалық саясатты қадағалауы АҚШ әскерлерінің 2011 жылы шығарылғанынан соң төмендеді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730.html | title=The war over President Obama's new war in Iraq | author=Crowley, Michael | work=Politico | date=November 9, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Joe Biden in Kosovo.JPG|thumb|right|Вице-президент Байден [[Косово]]да, мамыр, 2009 жыл|237x237 нүкте]]
Байден сондай-ақ Обаманың ынталандыру пакетінің инфрақұрылымдық шығындарын қадағалауға жауапты болды және жалғыз қаржыландыруды қажет ететінін лайықты жобаларды атап өтті. Ол жүздеген губернаторлармен, мэрлермен және басқа да жергілікті шенеуніктермен осы рөлде сөйлесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html | title=What Happened to the Stimulus? | author=Scherer, Michael | work=Time  | date=July 1, 2009 | accessdate=July 8, 2009}}&lt;/ref&gt;. Осы кезеңде Байденді ешқандай қалдықтар мен сыбайлас жемқорлықтың негізгі оқиғалары болмағанын қанағаттандырды және ол 2011 жылғы ақпанда осы рөлді аяқтаған кезде, ол ынталандыру сомалары бар алаяқтық оқиғалардың саны бір пайыздан аз болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | title='Sheriff Joe' Biden Touts Recovery Act Success – and Hands Over His Badge | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=February 17, 2011 | accessdate=March 19, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110221153327/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | archivedate=February 21, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:US Navy 090514-N-4451V-548 Vice President Joe Biden meets with Basic Underwater Demolition-SEAL (BUDS) students at Naval Amphibious Base Coronado.jpg|thumb|Байден НАТО-ның SEAL-тың тыңдаушыларымен, NAB Coronado, Калифорния, мамыр 2009 ж|238x238 нүкте]]
Обама мен объектілердің сақтық танытуы үшін Байденге бір-бірімен қарым-қатынас жасау жолдарын үйренуі үшін біраз уақыт қажет болды. 2009 жылғы сәуір айының соңында, Байденнің шошқа тұмауы тұмауының басталуына байланысты сұраққа жауап бергенде, ол ұшақтарда немесе метрополитенде отбасыларға жүруден бас тартуға кеңес бергеннен соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden1-2009may01,0,604907.story | title=White House adjusts Biden's swine flu advice |author1=Silva, Mark  |author2=Parsons, Christi | work=Los Angeles Times | date=May 1, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ақ үйді тез арада түсініктеме беруге мәжбүр етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |title=White House tempers Biden's swine flu advice |work=Boston Globe |date=May 1, 2009 |accessdate=May 28, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505114058/http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |archivedate=May 5, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Байден беделін қалпына келтіру үшін, түнгі теледидарда әзілдер туралы әңгімелеп берді. 2009 жылғы шілдеге дейін тұрақты жұмыссыздық деңгейінің көтерілуіне байланысты Байден әкімшілік «экономиканың қаншалықты нашар болғанын дұрыс түсінбеді», бірақ шығыстардың қарқынынан кейін ынталандыру пакеті көп жұмыс орындарын құратынына сенім білдірді. Осы айда АҚШ мемлекеттік хатшысы Клинтон Байденді [[Ресей]]дегі билікті елемеу туралы ескертулерді тез қабылдамады, бірақ кез келген қателіктерге қарамастан&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/08/the-weeks-best-late-night-jokes-30.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 8, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/22/the-weeks-best-late-night-jokes-32.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 22, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Байден әлі де Обаманың сенімін сақтап қалды және әкімшілікте барынша ықпалды болды. [[2010 жыл]]дың [[23 наурыз]]ында Байден науқастарды қорғау және қолжетімді күтім туралы заңға қол қойғаны туралы ұлттық теле-радио хабарларында «үлкен мәміле» болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/31745563/ | title=Biden: 'We misread how bad the economy was' | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[MSNBC]] | date=July 5, 2009 | accessdate=July 9, 2009}}&lt;/ref&gt;. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Роберт Гиббс Твиттер арқылы жауап берді: «Иә, мырза, сіздікі дұрыс ...», - деді. АҚШ-тың жоғарғы кеңесшісі Валери Джаррет, Байден мырзаның сөйлейтін сөзін «вице-президентті соншалықты ұнамды ететін нәрсе ... Біз оны бір сәтке де өзгертпейміз». Бұрынғы сенаттың әріптесі Линдси Грэмм: «Егер ешқандай гэфф болмаса, онда Джо болмайды, оған сендер көмектесе алмайсыңдар&lt;ref name=&quot;lat081909&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden18-2009aug18,0,2588210.story | title=Despite fumbles, Biden's a player |author1=Nicholas, Peter  |author2=Richter, Paul | work=Los Angeles Times | date=August 19, 2009 | accessdate=August 22, 2009}}&lt;/ref&gt;, бірақ ұнатасыңдар» деді. Байден ұзақ уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан «эго-персона», «вице-президент»&lt;ref name=&quot;bigdeal&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/03/23/at-white-house-bidens-expletive-caught-on-open-mic/?hp | title=At White House, Biden's Expletive Caught on Open Mic | author=Herszenhorn, David M. | magazine=[[The New York Times]] | date=March 23, 2010 | accessdate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;, The Onion сатиралық жаңалықтар сайтында&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newsweek.com/id/217090 | title=An Inconvenient Truth Teller | author=Bailey, Holly | author2=Thomas, Evan | magazine=[[Newsweek]] | date=October 10, 2009 | accessdate=November 6, 2009 | authorlink2=Evan Thomas}}&lt;/ref&gt;, ол өз лауазымына пародияланған&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/01/17/biden-getting-an-autobiography-from-the-onion-whether-he-wants-it-or-not/ | title=Biden Getting an Autobiography From The Onion (Whether He Wants It or Not) | author=Itzkoff, Dave | newspaper=The New York Times | date=January 17, 2013 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;. Әртүрлі мінез-құлықтарына қарамастан, Обама мен Байден достық қарым-қатынаста болды, ішінара Обаманың қызы Саша мен Байденнің немересі Майсиге негізделген, олар Сидвелл достар мектебіне бірге барады.
[[Сурет:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|thumb|left|Жағдаят бөлмесі: Байден, Обама және АҚШ ұлттық қауіпсіздік тобы Ақ үй жағдаят бөлмесінде 2011 жылғы мамыр айында АҚШ миссиясының Усама бен Ладенді өлтіруді бақылау үшін жиналды. Байден сол кездегі шабуылға қарсы болғанымен, Конгресстің көшбасшылары туралы ойдағыдай нәтижеге қол жеткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/weigel/2014/01/10/_hillary_told_the_president_that_her_opposition_to_the_surge_in_iraq_had.html|title='Hillary Told the President That Her Opposition to the Surge in Iraq Had Been Political' |author=Weigel, David |work=Slate |date=January 10, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110501/NEWS/110509984 | title=Osama Bin Laden dead; President Obama addresses nation | agency=[[NewsCore]] | newspaper=[[Times Herald-Record]] | date=May 2, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;.|268x268 нүкте]]
Байденнің әкімшіліктегі рөлі қарама-қайшы болу және басқаларды өз ұстанымдарын қорғауға мәжбүрлеу екенін айтты. Обама: «Джо туралы ең жақсы нәрсе - бәрімізді біріктіргенде, ол шын мәнінде адамдарға өз ұстанымдарын ойлауға және қорғауға, барлық нәрсені әр бұрыштан қарауға мәжбүр етеді және бұл мен үшін өте құнды». Барак Обаманың тағы бір кеңесшісі Байденнің айтуынша, «біз мүмкіндігінше интеллектуалды ақиқат екенімізді қамтамасыз ету үшін әрдайым отбасылық пикникке баруға дайынбыз». [[2010 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Байден Америка Құрама Штаттарын әлем кубогының&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.cnn.com/2010/POLITICS/06/12/south.africa.biden/index.html|title=Biden visits South Africa as World Cup begins |publisher=CNN|accessdate=June 13, 2010| date=June 12, 2010}}&lt;/ref&gt; ашылу салтанатына қатысып, Англияға қарсы 1-1 матчына қатысып, Египетке, Кенияға және Оңтүстік Африкаға барды. Джо мен Джил Байден Вашингтондағы ресми резиденциясында тыныш атмосфераны сақтап қалды, жиі олар немерелерін қызықтайды және үнемі Делавардағы үйіне оралады&lt;ref name=&quot;pol-regular&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0611/57887.html | title=Joe and Jill Biden's 'regular' lives | author=Parnes, Amie | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=June 28, 2011 | accessdate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Obama &amp; Biden in Limo (July 21, 2010).jpg|thumb|left|2010 жылы [[Барак Обама]] мен Джо Байден ''Cadillac One''-да кетіп барады.|272x272 нүкте]]
Байден [[2010 жыл]]ғы орташа аралық сайлауда демократтарға қатты қолдау көрсетіп, партиялар үшін ауқымды шығындардың жалпы болжамдар алдында оптимизм көзқарасын сақтап қалды. Сайлауда Республикандықтар ауқымды жеңіске жеткеннен кейін және Ақ үйдің штаб бастығы Рахм Эмануэльдің кетуінен кейін, Байденнің Конгресстегі республикандықтармен өткен қарым-қатынастары маңызды болды&lt;ref name=&quot;pol120910&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1210/46173.html | title=Joe Biden expands role as White House link to Congress | author=Lee, Carol E. | author2=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=December 9, 2010 | accessdate=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | title=As the Ground Shifts, Biden Plays a Bigger Role | author=Cooper, Helene | newspaper=The New York Times | date=December 11, 2010 | accessdate=December 13, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ол жаңа Старт шартына Сенаттың мақұлдауын алу үшін табысты басқару әрекеттерін басқарды. 2010 жылғы желтоқсанда Байденнің Ақ үйдегі шіркеуді ортақ негізде қорғауы, содан кейін Сенаттың азшылыққа қарсы басшысы Митч Макконнелмен тікелей келіссөздер жүргізіп, Буштың салық жеңілдіктерін уақытша ұзарту туралы әкімшіліктің ымыралы салық пакетін шығаруда маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | title=Biden and G.O.P. Leader Helped Hammer Out Bipartisan Tax Accord | author=Hulse, Carl | author2=Calmes, Jackie | newspaper=The New York Times | date=December 7, 2010 | accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байден кейіннен салық салуды жеңілдету, жұмыссыздарды сақтандыруды қалпына келтіру және [[2010 жыл]]ғы жұмыс орындарын құру шарасы ретінде қабылданған Конгрестегі құлықсыз демократиялық кеңестің келісімін алуға тырысқан&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html | title=Democrats Skeptical of Obama on New Tax Plan |author=Herszenhorn, David M. | author2=Stolberg, Sheryl Gay |newspaper=The New York Times |date=December 7, 2010 |accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;.

2011 жылғы наурызда Обама Байденді конгресстің екі үйі мен Ақ үйдің арасындағы келіссөздерді жылдың соңына дейін федералды шығын деңгейін реттеуге және үкіметтің жабылуын болдырмауға бағыттады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/id/41870549 |archive-url=https://archive.is/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |dead-url=yes |archive-date=July 29, 2012 |title=Obama Welcomes Budget Deal; Biden to Lead Talks |agency=Reuters |publisher=[[CNBC]] |date=March 2, 2011 |accessdate=March 9, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;. 2011 жылғы мамырында алты конгресс мүшелерімен «Байден» панелінде жалпы қарызды азайту жоспарының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың қарыз шегін арттыру туралы екі жақты келісімге қол жеткізуге тырысты. АҚШ-тың қарыздық төңкеріс дағдарысы келесі екі айда дамыды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/05/16/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516 | title=Q+A: Debt and deficit talks in early stages | author=Reid, Tim | agency=[[Reuters]] | date=May 16, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20110505/NEWS02/105050326/Biden-tasked-achieving-consensus-cutting-deficit?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CHome |title=Biden tasked with achieving consensus on cutting deficit |author=Gaudiano, Nicole |newspaper=[[The News Journal]] |date=May 4, 2011 |accessdate=May 17, 2011 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;, бірақ бұл Макконнеллмен арада болған еді, бұл Байденді бюджеттік бақылау түрінде шешу үшін екі жақты келісімге қол жеткізді. [[2011 жыл]]дың [[2 тамыз]]ында қол қойылған 2011 жылғы акт, АҚШ-тың бұрын-соңды болмаған теңгерімі&lt;ref name=&quot;pol-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0811/60463.html | title=Joe Biden, Mitch McConnell and the making of a debt deal | author=Thrush, Glenn | author2=Brown, Carrie Budoff | author3=Raju, Manu | author4=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=August 2, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://news.bostonherald.com/news/us_politics/view.bg?articleid=1356201&amp;format=&amp;page=4&amp;listingType=politics | title=The real drama was in private as debt deal hatched | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Boston Herald]] | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/08/03/us-usa-debt-brink-idUSTRE77271R20110803?feedType=RSS&amp;feedName=topNews | title=Special report: How Washington took the U.S. to the brink | agency=[[Reuters]] | author=Bohan, Caren Bohan | author2=Sullivan, Andy | author3= Ferraro, Thomas | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден Конгреспен келіссөз жүргізіп, әкімшіліктегі кез келген мәселе бойынша келіссөз жүргізді, ал бір Республикандық кеңесші: «Байден шынымен келіссөз жүргізетін жалғыз жігіт және Макконнелл мәмілеге оның сөзі жақсы екенін біледі.

=== 2012 жылғы қайта сайлану ===
[[2010 жыл]]дың қазан айында Байден Обаманың 2012 жылғы президенттік сайлауда өзінің әріптесі болуын өтінгенін айтты. Обаманың [[2011 жыл]]дың соңында танымалдылығының құлдырауынан&lt;ref name=&quot;nyt101310&quot;&gt;{{cite news |title= Vice President Tries to Energize Democrats|author= Stolberg, Sheryl Gay |newspaper= [[The New York Times]]|date= October 12, 2010|url= https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|accessdate=October 14, 2010}}&lt;/ref&gt; Ақ үйдің штаб бастығы Уильям М. Дейли кейбір құпия сауалнамалар мен фокус-топтарда зерттеулер жұргізіп, Байденді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтонның билетіне ауыстыру идеясына айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replacing-biden-on-2012-ticket.html | title=Book Details Obama Aides' Talks About Replacing Biden on 2012 Ticket | author=Martin, Jonathan | newspaper=[[The New York Times]] | date=October 31, 2013}}&lt;/ref&gt;. Нәтижелер Барак Обама үшін айтарлықтай жақсармағанын көрсеткен кезде, бұл ұғым төмендеді, ал Ақ үйдің ресми өкілдері Обаманың бұл идеяны ешқашан қызықтырмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.politico.com/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-biden-176520.html | title=W.H.: Obama never considered dropping Joe Biden | author=Allen, Jonathan | newspaper=[[Politico]] | date=November 1, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Байден бірнеше рет хабарлау тәртібімен күресіп жатты; уақыт өтке келе жазғандай, «Байденнің ең күшті тұсы - оның ең үлкен әлсіздігі»&lt;ref name=&quot;nyt050812&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | title=For a Blunt Biden, an Uneasy Supporting Role | author=Leibovich, Mark | newspaper=[[The New York Times]] | date=May 8, 2012 | page=1}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, Байден 2016 жылы өтетін президенттік сайлауларда өзін-өзі ақтамақшы болу үшін фандрайзингтік байланыстарды нығайту үшін пайдаланған науқандар арасындағы қарым-қатынастар да нашарлады және вице-президент Обаманың науқан стратегиясының жиналыстарынан шығарылды.
[[Сурет:Official portrait of President Obama and Vice President Biden 2012.jpg|thumb|left|Байден мен Президент [[Барак Обама]], 2012 жылғы шілде|299x299 нүкте]]
Обаманың сайлау алдындағы науқанына қарамастан, Байденді әлі де күйзелістерге ұшыраған күйде еді, ол жұмысшылармен және ауыл тұрғындарымен байланыса алатын бөлшек сауда саясаткері ретінде бағалаған болатын. Обаманың қайта сайлау науқаны [[2012 жыл]]дың көктемінде басталған болатын&lt;ref name=&quot;time-mo&quot;&gt;{{cite news | title=Mo Joe | author=Scherer, Michael | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 11, 2012 | pages=26–30}}&lt;/ref&gt;. 2012 жылғы тамызында аралас нәсілдер алдында Республикалық партияның Уолл-стрит ережелерін жеңілдету туралы ұсыныстары «баршаңызды шынжырға түсіреді» деген сөзі Байденнің түрлі-түсті ескертулерге бейімділігіне тағы да назар аударды. ''[[Los Angeles Times]]'' жазды: «Көптеген кандидаттар бірдей қоқан-лоққымен сөйлейді, аудиторияның ұйықтауы мүмкін емес&lt;ref name=&quot;lat-offt&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2012/aug/17/nation/la-na-biden-20120817 | title=Biden's unscripted moments keep campaign on its toes | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=August 17, 2012}}&lt;/ref&gt;, журналистерді шығарады, бірақ кез-келген Байден сөйлеген кезде баспасөз қызметкерлерін қырып-жоятын ондаған сәттер болуы мүмкін, бір-біріне ойынмен әрі шатыстықпен қарайды. «[[Time]]» журналы Байденді жиі кетіп бара жатқанын және «Вашингтонның мұқтаждығы пен сенімсіздігі араласуымен қатар, Байденнің миы кәдімгі гуманизмнен гөрі сымды болып шықты» деп жазды&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot;&gt;{{cite news | url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | title=Let There Be Joe | author=[[David Von Drehle|Drehle, David Von]] | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=September 10, 2012 | pages=41–43}}&lt;/ref&gt;.

Байден 6 қыркүйекте вице-президент ретінде Солтүстік Каролинадағы Шарлотте өткен Демократиялық ұлттық конгресте дауыс беру арқылы екінші рет тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/06/beau-biden-speech-read-th_n_1862997.html | title=Beau Biden Speech Kicks Of Motion To Nominate Father Joe Biden For Vice President | work=[[Huffington Post]] | date=September 6, 2012 | first=Elyse | last=Siegel}}&lt;/ref&gt;. Ол 11 желтоқсан күні Кентуккидегі [[Дэнвилл (Кентукки)|Дэнвилде]] вице-президенттік пікірсайыстарда өзінің Республикалық әріптесі, өкілі Пол Райанмен кездесті. Онда ол Обаманың әкімшілігінің рекордын қорғады және республикалық үміткер Митт Ромниге қарсы Обаманың пікірсайыстарын жоғалтқан үгіт-насихат үдерісін қалпына келтіру үшін республикалық билетке қатты шабуыл жасады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-makes-gop-case | title=Biden plays aggressor in debate as Ryan makes GOP case | author=O'Brien, Michael | publisher=[[NBC News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/10/11/biden-ryan-face-off-in-high-stakes-vice-presidential-debate-in-kentucky/ | title=Sparks fly as Biden, Ryan face off in feisty vice presidential debate | publisher=[[Fox News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]ғы [[6 қараша]]да президент пен вице-президент екінші мерзімге сайланды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/11/06/obama-defeats-romney-to-win-second-term-fox-news-projects/ | title=Obama defeats Romney to win second term, vows he has 'more work to do' | publisher=[[Fox News]] | date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті Ромни-Рьянның 206 дауысына 332 сайлаушы әріптестер дауысын ұтып алды және бүкілхалықтық дауыс беруде 51-47 пайызды құрады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/politics/la-pn-obama-biden-officially-win-second-term-20130104,0,5932518.story | title=It's official: Obama, Biden win second term | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Vice President Biden Delivers Remarks at the Joint Opening Session.jpg|thumb|Байден АҚШ-Қытай стратегиялық және экономикалық диалогы кезінде сөйлеуде, [[2013 жыл]]ғы шілде, [[Вашингтон]]да|245x245 нүкте]]
[[2012 жыл]]дың желтоқсан айында Байден [[Сэнди Хук бастауыш мектебіндегі атыс]]тан кейін Обама Америка Құрама Штаттарында қару-жарақпен зорлық-зомбылықтың себептерін жою үшін құрған «Қарумен зорлық-зомбылық жөніндегі жұмыс тобы» Мақсатты топты басқарды&lt;ref&gt;{{cite news |title=Obama sets up gun violence task force |first=Leigh Ann |last=Caldwell |url=http://www.cbsnews.com/8301-250_162-57560044/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ |publisher=[[CBS News]] |date=December 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. Осы айдың соңында, ел «фискальды құлдыраудан» құлағанға дейінгі соңғы күндерінде, Байденнің МакКоннелмен қарым-қатынасы тағы екінші рет дәлелденді, себебі екеуі жүргізген келіссөздер 2013 жылдың басында қабылданған америкалық салық төлеушілерге жеңілдіктер туралы заңның қабылдануына әкелді. Бұл Буштың салық жеңілдіктерінің көп бөлігін үнемдеуге мүмкіндік берді, бірақ жоғары табыстың деңгейі көтерілді&lt;ref name=&quot;ap-cliff&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |title=Congress' OK of fiscal cliff deal gives Obama a win, prevents GOP blame for tax boosts |author=Fram, Alan |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[Star Tribune]] |location=Minneapolis |date=January 2, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105020524/http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |archivedate=January 5, 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;.

===Екінші кезең (2013-2017)===
[[Сурет:Vice President Biden Stands With Afghanistan President Ghani and Pakistan Prime Minister Sharif Before Trilateral Meeting on Sidelines of World Economic Forum in Switzerland (24149550459).jpg|thumb|left|Джо Байден 2016 жылы Ауғанстан президенті Ашраф Гани мен Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифпен кездесуінде.|259x259 нүкте]]
Байден 2013 жылғы 20 қаңтардағы таңертеңгілік екінші жартысында сот Соня Сотомайордың төрағалығымен ресми резиденциясында шағын рәсімде (салтанатты рәсім 21 қаңтарда болған) ұлықталды. Ол Sandy Hook Elementary School мектебіндегі атыстан кейін Обаманың әкімшілігі басшылығының тапсырмаларын орындап, қаруды бақылау шараларына қатысты жаңа заңнаманы ұсынды (заңнама қабылданбады).

2013 жылғы қазан айындағы АҚШ-тың федералды үкіметінің 2013 жылы аяқталуын және АҚШ-тың 2013 жылғы қарыздық-төңкеріс дағдарысын шешуге бағытталған «Жалғастырып отырып бөліп беру туралы» Заңының 2014 жылғы қазан айында өтуіне әкелген пікірсайыстар кезінде Байден аз рөл атқарды. Бұның алдында сенаттың көпшілігінің жетекшісі Гарри Рид және басқа да Демократиялық көшбасшылар вице-президентті Конгреспен тікелей келіссөздерден алып тастады, бұл бұрынғы келіссөздер барысында Байден тым көп айтып қойғаннан кейін орын алды.

Байденнің әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы заңы 2013 жылы қайтадан қайта тіркелді. Бұл заң осыған байланысты оқиғаларға, бірінші кезеңде басталған Әйелдер мен қыздарға бойынша Ақ үй кеңесін, сондай-ақ Студенттерді жыныстық қатынастан қорғайтын Ақ үйдің жұмыс тобын құру, 2014 жылғы қаңтарда Байден мен Джерреттің тең төрағалығы ретінде басталды. Байден сексуалдық зорлықта күшті ұстанымға ие. Мысалы, Байден Стэнфорд университетінде сексуалдық зорлық-зомбылықтың құрбаны болған адамға: «Сіз бұл күшіңіздің басқа қылмысқа қарсы тұруыңыз кедергі жасауы мүмкін деп үміттендіңіз». Ол сондай жағдайға заңдылықты енгізді. Нью-Хэмпшир университетінде сөйлеген кезде Байден федералды нұсқауларды шығарды. Ол: «Жоқ, егер сіз ішсеңіз немесе ащы болсаңыз, кереуетте, жатақханада немесе көшеде болсаңыз, ештеңе болмайды. Сіздің ойыңызды өзгертіп қойдыңыз».
[[Сурет:Joe Biden &amp; Ahmet Davutoğlu.jpg|thumb|Байден Түркияның Бас министрі [[Ахмет Дәуітұлы]]мен кездесуінде, 31 желтоқсан 2014 жыл. Байден Күрдтер КЖП-сын «террористік топ» деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/biden-says-kurdish-pkk-is-a-terror-group-plain-and-simple/a-19000607 |title=Biden says Kurdish PKK is a 'terror group plain and simple' |date=January 23, 2016|publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;|302x302 нүкте]]
Ирак [[2014 жыл]]ы тарағаннан кейін, Ирак федерализациясының [[2006 жыл]]ғы Байден-Гелб жоспарына қайта назар аударылды&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858.html | title=Was Joe Biden right? | author=Gerstein, Josh | newspaper=Politico | date=June 13, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nationaljournal.com/magazine/turns-out-joe-biden-was-right-about-dividing-iraq-20140130 | title=Turns Out, Joe Biden Was Right About Dividing Iraq | author=Kitfield, James | magazine=National Journal | date=January 30, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;, кейбір бақылаушылар Байдендікі басында дұрыс болған деп болжады. Байден өз сөзінде АҚШ-тың [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ИЖШИМ]] соңынан&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;/&gt; «тозақтың қақпаларына» баратынын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.csmonitor.com/USA/DC-Decoder/Decoder-Buzz/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it-video | title=Joe Biden vows to chase Islamic State to 'gates of hell.' Does he mean it? | author=Grier, Peter | newspaper=The Christian Science Monitor | date=September 3, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;.

[[2015 жыл]]ға дейін Байден бір әйел мен қыздарға қолдарын қойып, олармен тығыз қарым-қатынаста болған оқиғалар мен басқа да оқиғаларда баспасөз және әлеуметтік медианың назарын аударған. Бір жағдайда, сенатор өзінің қызы туралы: «Жоқ, ол вице-президент жан-жаққа қарайды деп ойламайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newsy.com/videos/biden-gets-too-close-for-comfort-again/ | title=Joe Biden Takes being Biden to New Heights or to New Lows | author=Elizabeth Hagedorn | newspaper=Newsy | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2015/02/17/joe-biden-takes-being-biden-to-new-heights-or-lows/?tid=HP_more | title=Joe Biden takes 'being Biden' to new heights (or depths) | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/02/17/387035292/joe-biden-gets-a-bit-too-close-to-new-secretary-of-defenses-wife | title=Joe Biden Gets A Bit Too Close To New Secretary Of Defense's Wife | author=Peralta, Eyder | publisher=NPR | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.smh.com.au/world/us-vicepresident-joe-biden-in-new-creepy-photo-with-wife-of-defence-secretary-ashton-carter-20150217-13hp6a.html | title=US Vice-President Joe Biden in new 'creepy' photo with wife of Defence Secretary Ashton Carter | author=Visentin, Lisa | newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] | date=February 18, 2015}}&lt;/ref&gt;», - деп мәлімдеді. 2015 жылғы 17 қаңтарда Құпия қызмет агенттері сағат 8:28-де Байденнің Делавер резиденциясының жанындағы қауіпсіздік периметрінен тыс жерде автокөлікке оқ атылғанын естіген&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2015/01/11/coons-my-daughter-doesnt-think-joe-biden-is-creepy/ | title=Coons: My daughter doesn't think Joe Biden is 'creepy' | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=January 11, 2015}}&lt;/ref&gt;, бірақ вице-президент және оның жұбайы Джил үйде болмады. Көлік құралының жылдамдығы жоғары жылдамдықпен шығатынын агент байқаған.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Angie|last=Yack|url=http://www.cnn.com/2015/01/18/politics/joe-biden-delaware-shooting/|title=Delaware shooting occurs near unoccupied Biden home|date=January 18, 2015|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

[[2015 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден Киевтегі көптеген кездесулердің бірінде Украинаның парламентінде АҚШ-тың көмек көрсетуі Украинаға және саяси тұрғыдан келуі туралы сөйледі&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=_x9mT9jfzvw|title=Joe Biden english speech in Ukraine's parliament in Kiev|via= [[YouTube]]|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/vice-president-joe-bidens-dec-8-speech-to-ukraines-parliament-403800.html|title=U.S. Vice President Joe Biden's Dec. 8 speech to Ukraine's parliament (VIDEO, TRANSCRIPT) |publisher= kyivpost.com|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылғы 29 ақпанда Байден 88-Оскар марапаттауында сөйледі. Ол сондай-ақ [[Леди Гага]] туралы айтқан.

[[2016 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]]мен кездесу үшін [[Оттава]]ға барды&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hall|first1=Chris|title=Joe Biden drops in for a visit without any gifts: Chris Hall|url=http://www.cbc.ca/news/politics/joe-biden-visit-ottawa-1.3886370|website=cbcnews.ca|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|accessdate=December 8, 2016|date=December 8, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Джо Байден өзінің екі толық мәлімдемесінде Сенатта ешқашан даусыз дауысқа ие болған жоқ, оны осы айырмашылықпен ең ұзақ қызмет ететін Вице-президент етті.

=== Бо Байденнің өлімі ===
2015 жылы 30 мамырда Байденнің ұлы Бо, бірнеше жыл бойы күрескеннен кейін 46 жасында мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды. Аурудың сипаты мен ауырлығы бұрын-соңды жұртшылыққа ашылмады және Байден ұлына көбірек уақыт жұмсау үшін өзінің қоғамдық кестесін тыныш түрде қысқартты. Бо өзінің қайтыс болған сәтінде фронтранслятор ретінде кеңінен танылған, 2016 жылы Делавэр губернаторлығына Демократиялық кандидатурасын ұсынды. Вице-президент кеңсесі «Байденнің бүкіл отбасы сөздерден тыс қайғырады» деген мәлімдеме жасады&lt;ref name=Kane&gt;{{cite news|last1=Kane|first1=Paul|title=Beau Biden, vice president's son, dies of brain cancer|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2015/05/30/e1ac5a2a-0731-11e5-a428-c984eb077d4e_story.html|newspaper=The Washington Post|date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt;.

== 2016 жылғы президенттік науқан ==
Екінші мерзімі кезінде Байден 2016 жылғы Демократиялық президенттікке кандидатураға ықтимал өтінімге дайындалып жатқаны жиі айтылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/date/durationresult.html?d1=20&amp;m1=11&amp;y1=1942&amp;d2=20&amp;m2=1&amp;y2=2017|title=Calculate duration between two dates – results|work=timeanddate.com}}&lt;/ref&gt; [[2017 жыл]]ғы қаңтарда 74 жасында инаугурация күнінде ол тарихтағы ұлықтау рәсімінде ең егде президент болар еді. Отбасымен бірге көптеген достары мен демеушілері оны 2015 жылдың ортасында науқанға қатысуға ынталандырды және [[Хиллари Клинтон]]ның қолайлылық рейтингі төмендеген кезде, Байденге қайтадан «Байден 2016» жобасының болашағын және PAC жобасын тағы да мұқият қарастырып жатқаны хабарланды.

2015 жылдың аяғында Байден сайлауға түсуге әлі де сенімді емес еді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117|title=Joe Biden still undecided on presidential run|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;. Ол ұлының жақында қайтыс болуы оның эмоционалдық қуатын айтарлықтай сарп еткенін сезінді және: «Ешкім өзінің кім екенін 110% беруге дайын болмаса, бұл кеңсені іздеуге құқығы жоқ» деп айтқан.
[[Сурет:VP Biden with Pence.jpg|thumb|Байден 2016 жылдың 10 қарашасында вице-президент [[Майк Пенс]]пен кездесуінде|260x260 нүкте]]
21 қазанда Раушан бағында әйелі мен Обаманың қасында мінберде сөйлеген сөзінде&lt;ref&gt;{{cite web|title=Comment  Joe Biden Is Not Running For President In 2016|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-president-2016_55f1cefbe4b093be51be0d69|publisher=Huffington Post|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Joe Biden Decides Not to Enter Presidential Race|url=https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;, Байден 2016 жылғы сайлауда Демократтардан Президенттікке кандидатурасын ұсынбау туралы шешім қабылдағанын жариялады. [[2016 жыл]]дың қаңтарында Байден бұл дұрыс шешім екенін растады, бірақ ол «күн сайын» президенттікке үміткер болмағанына өкінетінін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fabian|first1=Jordan|title=Biden regrets not running for president 'every day'|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/265011-biden-regrets-not-running-but-calls-it-right-decision|accessdate=January 12, 2017|work=TheHill|date=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nypost.com/2016/05/11/biden-made-peace-not-running-for-president/|title=Biden has made peace with not running for president|first=Sophia|last=Rosenbaum|date=May 11, 2016|work=[[New York Post]]|accessdate=May 11, 2016}}&lt;/ref&gt;.

2016 жылдың қаңтар айының соңында Байден де, Президент [[Барак Обама]] 2016 жылы өтетін президенттік сайлауда ешқандай үміткерді қолдамады. Байден өзінің Нантукетке баратын жыл сайынғы дәстүрлі Алғыс айту күнін өткізе алмады, оның орнына шетелге барып, бірнеше еуропалық көшбасшылармен кездесті. Ол Мартин О'Мэллимен кездескен кезде, одан бұрын Берн Сандерспен кездесуге уақыт алды. Осы кездесулердің ешқайсысы мақұлдаған деп есептелмеді, өйткені Байден өзінің сұраған кез-келген кандидатпен кездесетінін айтты&lt;ref&gt;Peter Baker and Maggie Haberman - [https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/11/24/a-grieving-joe-biden-skips-thanksgiving-in-nantucket/? &quot;Joe Biden Skips Thanksgiving in Nantucket; Meets With Martin O'Malley,&quot;] ''New York Times'', November 24, 2015. Retrieved November 29, 2015&lt;/ref&gt;.

Барак Обама [[2016 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Хиллари Клинтон]]ды мақұлдаған соң, Байден оны сол күні кейінірек мақұлдады. Байден мен Клинтон 8 шілдеде Скрэнтонда бірге жиналатын болса да, Далластағы өткен полиция қызметкерлерінің күнінің түсірілуіне байланысты Клинтонның келуін болдырмады.

Клинтонды мақұлдағаннан кейін, Байден республикалық президенттікке үміткер [[Дональд Трамп]]тың саясатымен келіспеушілігін ашық жариялады. 20 маусымда Байден Трамптың мұсылмандарды елге кіруіне уақытша тыйым салу туралы, сондай-ақ Құрама Штаттар мен Мексика шекарасы арасындағы қабырға салу туралы ниетін сынға алды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/joe-biden-to-slam-donald-trump-in-speech-monday/|title=Joe Biden slams Donald Trump on wall, Muslim entry ban|date=June 20, 2016|publisher=CBS News|first=Rebecca|last=Shabad}}&lt;/ref&gt;, бұл Трамптың террористердің отбасы мүшелерін азаптауларға немесе өлтіруге қатысты ұсынысымен байланысты америкалық құндылықтарға зиян келтіріп, «біздің қауіпсіздігімізге нұқсан келтіреді» деп жария етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/vice-president-joe-biden-moral-sanders-supporters-vote/story?id=40908315|title=Vice President Joe Biden: 'Moral' Sanders Supporters 'Can't Vote for Trump'|date=July 27, 2016|first=Suzan|last=Clarke}}&lt;/ref&gt;. 26 шілдеде Джордж Стефанопулоспен өткізілген сұхбат барысында Б.Джейменің 2016 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциясында «моральдық және орталықтандырылған» сайлаушылар Трамп үшін дауыс бермейтінін мәлімдеді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/biden-wishes-trump-gym-groping-comments/story?id=42965866|title=Biden Says He Wishes He Could Take Trump 'Behind the Gym' Over Groping Comments|date=October 21, 2016|publisher=ABC|first=Maryalice|last=Parks}}&lt;/ref&gt;. 21-қазанда Байден өз таңдауын жүзеге асырмай-ақ, сол оқу жылында мектепте болғанын қалады. 24-қазанда Байден, егер ол әлі мектепте болмаса, Трамппен ғана күресетін еді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/politics/joe-biden-fight-donald-trump-2016-election/|title=Biden: I would only take Trump behind the gym 'if I were in high school'|date=October 24, 2016|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;, ал келесі күні, 25 қазанда, Трамп «мұны ол жақсы көреді» деп жауап берді.

== Кейінгі іс-шаралар (2017–2019) ==
[[Сурет:Vice President Joe Biden Doug Jones.jpg|thumb|Байден АҚШ Сенаты депутаты Даг Джонспен 2017 жылы қазан айында үгіт жүргізу үсінде|299x299 нүкте]]
Журналистермен отставкаға кетпес бұрын АҚШ Сенатына барған сапарында Байден 2016 жылы 5 желтоқсанда вице-президент қызметінен кеткеннен кейін 2020 жылғы президенттікке ықтимал өтінімдерді жоққа шығарудан бас тартты. Егер ол 2020 жылы сайлауға қатысатын болса&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-citing-hidden-hand-of-fate-joe-biden-1480986947-htmlstory.html |title=Joe Biden wouldn't count out a 2020 run for president. But he was asked in an emotional moment |work=Los Angeles Times |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Memoli, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-presidential-run-2020-2016-12 |title=Joe Biden floats a potential 2020 presidential run |publisher=Business Insider |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Abadi, Mark}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2016/12/05/joe-biden-predicts-he-will-run-for-president-in-2020-adds-that-he-is-not-yet-committed.html |title=Joe Biden predicts he will run for president in 2020, adds that he is not yet 'committed' |work=CNBC |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Wang, Christine}}&lt;/ref&gt;, Байден 77 жаста, ал 2021 жылы инаугурация күнінде 78 жаста болар еді. Ол 7 желтоқсан күні ''The Late Show with Stephen Colbert'' кешкі шоудың пайда болуында өзінің амбивалиясына қатысты тағы да растады, «ешқашан ешқашан деп айтпа» дейді. 2020 жылы президенттікке үміткер емес екенін, сонымен қатар ол сценарийде қайтадан билікке қайта оралмайтынын мойындады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt;. Ол, 2017 жылдың 13 қаңтарында, вице-президенттің өкілеттік мерзімінің аяқталуына бір апта бұрын, ол қатыса алмайтынын айтқан болатын. Алайда, төрт күн өткен соң, 17 қаңтарда ол «қатыса алсам, қатысамын» деп айтты. «Байденге уақыт» деп аталатын саяси іс-қимыл комитеті 2017 жылдың қаңтарында Байденді науқанға шығаруға тырысты.

2017 жылы ол Пенсильвания университетінің Бенжамин Франклин профессоры болып тағайындалды, онда ол сыртқы саясат, дипломатия және ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне назар аударады. Ол сондай-ақ «Қатерлі ісік» күн тәртібін жалғастырады. 2017 жылдың 12 наурызында жыл сайынғы SXSW фестивалінде сөйлеген сөзінде Байден: «Америкадағы жалғыз екі жақты нәрсе - қатерлі ісікке қарсы күрес&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|title=Joe Biden: The fight against cancer is bipartisan|last=O'Brien|first=Sara Ashley|date=March 12, 2017|website=CNNMoney|access-date=March 13, 2017}}&lt;/ref&gt;».

[[Лас-Вегас]]та Невада хедж-қорының 18-мамырдағы сұхбатында Байден Клинтонның сайлауға түсетіне ешқашан сенбегенін айтқан: «Мен оның тамаша кандидат екенін ойладым, мен үлкен үміткер деп ойладым»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/19/politics/joe-biden-hillary-clinton/|title=Joe Biden never thought Hillary Clinton was a very good candidate|date=May 19, 2017|publisher=CNN|first=Chris|last=Cillizza}}&lt;/ref&gt;.

Байден 21 мамырда Колби колледжінің «бірлік пен мақсатқа» оралуын сұрап&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|title=Joe Biden Wants Americans to 'Regain Our Sense of Unity and Purpose'|date=May 21, 2017|publisher=TIME|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527222515/http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|archivedate=May 27, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, бітірушілер алдында сөз сөйледі және үш күннен кейін Гарвард университетінде, Колледждің Класс күнінің салтанатында «болашақтағы қиындықтарды» шешуге қабілетті екендіктерін білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2017/05/25/joe-biden-harvard-speech/|title=Watch Joe Biden's Speech at Harvard|first=Spencer|last=Buell|publisher=Boston Magazine|date=May 25, 2017}}&lt;/ref&gt;.

===Президент Трамп бойынша Пікірлер===
[[Сурет:Joe Biden Receives Presidential Medal of Freedom.jpg|right|300px|thumb|Президент [[Барак Обама]] вице-президент Байденді 2017 жылғы 12 қаңтарда президенттік еркіндік медалімен марапаттады.]]
[[Сурет:LBJ Foundation DIG14140-237 (36777772044).jpg|thumb|Байден, 2017 жылы ЛБЖ президенттік кітапханасында|287x287 нүкте]]
[[2017 жыл]]дың [[30 наурыз]]ында Пенн Байден дипломатия және ғаламдық келіссөздер орталығының жұмысына қатысқан кезде, студент Байденнен президент Трампқа «қандай да бір ақыл-кеңестер беруді» ұсынды, Байден президентке твиттерге жазуды тоқтатуы керек, өйткені ол кеңсеге назар аударғанын айтып жауап берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/326608-joe-biden-to-trump-grow-up-and-stop-tweeting|title=Biden to Trump: 'Grow Up' and 'Stop tweeting'|date=March 30, 2017|first=Taylor|last=Lorenz|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;. [[2017 жыл]]дың [[29 мамыр]]ында сөйлеген сөзінде Филип Д. Мерфидің қауымдық орталық гимназиясында жақтаушыларының жиналысы барысында: «Бізде қорқып жатқан көптеген адамдар бар&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 |title=Biden backs Phil Murphy, says N.J. governor's race 'most important' in nation|first=Ryan|last=Hutchins|date=May 28, 2017|publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;, олар өз қорқыныштарымен қатынасымен ойнайды - және бұл біз үшін сын - біз өзіміз келген адамдардың қорқыныштары мен ұмтылыстарына жеткілікті сөйлеген жоқпыз». 17 маусымда Байден [[Голливуд]]та Флорида Демократиялық партиясының қаражат жинау кешінде сөйлеген сөзінде Байден «бұл штат бүгін америкалық арасында танымал емес» деп болжады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/politics-government/article156812854.html|title='We are better than this,' impassioned Biden tells Florida Democrats|date=June 17, 2017|publisher=Miami Herald|first1=Patricia |last1=Mazzei|first2=Martin|last2=Vassolo}}&lt;/ref&gt;.

===Климаттық өзгеріс===
[[2017 жыл]]дың [[2 мамыр]]ында [[Калифорния]] штатындағы [[Сан-Диего]]да Денсаулық сақтауға «Ми шабуылы» конференциясында сөз сөйлеген Байден «мемлекеттік басқарудан кеткенін» жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://fortune.com/2017/05/03/joe-biden-trump-cancer-drug-prices/|title=Joe Biden on His New Cancer Initiative, Drug Prices, and Donald Trump|publisher=Fortune|date=May 3, 2017|first=Sy|last=Mukherjee}}&lt;/ref&gt;. 31 мамырда Байден климаттың өзгеруі «болашағымыз үшін экзистенциалды қауіп» екенін және Париж келісімінде қалу «балаларымызды және жаһандық көшбасшылықты қорғаудың ең жақсы жолы» екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership|title=Biden: Paris deal 'best way to protect' US leadership|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=May 31, 2017}}&lt;/ref&gt;. Келесі күні президент Трамп Америка Құрама Штаттарын Париж келісімінен шығатынын жариялағаннан кейін,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/policy/energy-environment/335995-biden-says-paris-climate-deal-exit-imperils-national-security |title=Biden: Paris climate deal exit 'imperils' national security|first=Morgan|last=Chalfant|date=June 1, 2017|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;, Байден «таңдау АҚШ қауіпсіздігіне және біздің таза энергетикалық болашаққа ие болу қабілетімізге нұқсан келтіреді» деп жазды. 7 маусымда [[Грекия]]ның [[Афины]]дағы Concordia Europe саммитінде сөз сөйлеген Байден Париж келісіміне сілтеме жасай отырып, «Америка халқының көпшілігі президент қабылдаған шешіммен келіспейді» деді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|title=Biden: Trump at odds with most Americans on climate change|publisher=ABC News|date=June 7, 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608020347/http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|archivedate=June 8, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;.

====Денсаулық сақтау====
[[2017 жыл]]ы [[22 наурыз]]да Байден республикалық денсаулық сақтау саласындағы заң жобасын, ол Трамп-тың инаугурациясынан кейінгі Capitol Hill-де алғаш рет пайда болған төменгі класстар денсаулығы пайдасы үшін қолданылған шамамен 1 трлн-дық «салық заңы» деп атады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/03/22/joe-biden-says-republican-health-care-giveaway-rich/99502082/|title=Joe Biden says Republican health care is a giveaway to the rich|first=Nicole|last=Gaudiano|publisher=USA Today|date=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt;. 4 мамырда Өкілдер палатасы Американың денсаулық сақтау туралы заңына дауыс бергеннен кейін, Байден «конгресстің ұятына айналған күн» деп жазды. 24 маусымда Сенат республикашылдарының алдында америкалық денсаулық сақтау туралы заң жобасын таныстыру кезінде бір күн бұрын&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/hillary-clinton-joe-biden-slam-house-republicans-for-passing-ahca-2017-5 |title='Day of shame': Hillary Clinton and Joe Biden slammed the GOP for passing health care bill|date=May 4, 2017|first=Mark|last=Abadi|publisher=Business Insider}}&lt;/ref&gt;, Байден «бұл мүлдем денсаулық сақтау туралы емес, байлықты беру туралы емес, бұл корпорациялар туралы». «28 шілдеде, денсаулықты сақтау жөніндегі Сенаттың республикандық заң жобасына жауап ретінде, Байден былай деп жазды: «Миллиондаған адамның денсаулығын қорғауға тырысқандардың барлығына рақмет»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/344330-biden-thanks-gop-healthcare-bill-opponents-after-skinny|title=Biden thanks GOP healthcare bill opponents after skinny ObamaCare repeal failure|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=July 28, 2017}}&lt;/ref&gt;.

==== Иммиграция ====
[[2017 жыл]]ғы [[5 қыркүйек]]те Бас прокурор Джеф Сессионс Трамп әкімшілігінің келіп жатқан балалар туралы кейінге қалдырылған іс-қимылдарды қалпына келтіргенін жариялағаннан кейін, Байден былай деп жазды: «Ата-анасы әкелген бұл балалардың мұнда келуге таңдауы болмады. Енді олар ешқашан таныс емес елдерге жіберіледі. Қатыгез. Америка емес.»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/business-a-lobbying/349235-biden-trumps-dreamer-decision-cruel|title=Biden: Trump's DACA decision 'cruel'|first=Rafael|last=Bernal|publisher=The Hill|date=September 5, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== 2020 президенттік сайлау ==
{{Толық мақала|2020 АҚШ президент сайлауы}}
[[Сурет:Joe Biden kickoff rally May 2019.jpg|thumb|right|Байден [[Филадельфия]]дағы президенттік митингте, мамыр 2019]]
[[Сурет:Joe Biden (48548319421).jpg|thumb|Байденнің 2020 жылғы президенттік кампаниясы, Айова, 2019 жылғы тамыз]]
=== Болжау және хабарлау ===
2016 - 2019 жылдар аралығында Байденді әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ықтимал кандидат ретінде атап өтті. Байден де өз сөзінде [[Бейкоммерциялық ұйым|бұқаралық ақпарат]] құралдарымен өз кандидатурасын [[Дональд Трамп]]тың [[2020 жыл]]ға қарсы демократиялық кандидат бойынша ықтимал үміткер ретінде атап өтті. Ол [[2018 жыл]]ы [[17 шілде]]де [[Колумбия]]дағы [[Богота]] қаласында өткен форумға [[2019 жыл]]дың қаңтарына ресми түрде кандидатураны жариялау туралы шешім қабылдағаны туралы мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=2018-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

===Науқан===
2019 жылғы 4 ақпанда&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=July 18, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The Atlantic]]'' тілшісі Эдвард-Исаак Довере Байден «иә» деп айтуға өте жақын «деп жазды,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt; бірақ оған жақын кейбіреулер 2016 жылы жасаған сияқты оның соңғы минутта жүрегі өзгереді деп қорықты. Довер Байден әсеріне алаңдайтынын айтты. Басқа президенттік сайлауы жарияланатын және әлеуетті кандидаттармен салыстырғанда оның отбасы мен беделіне, сондай-ақ оның жасы мен салыстырмалы центризмі туралы күрес пен түсінік жинауға мүмкіндік беруі мүмкін. Керісінше, оның «міндет сезімі», Трамптың президенттік кезіндегі ренжісі,&lt;ref name=17March2019&gt;{{Cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-47601121|title=Joe Biden says he's running in 2020 — then corrects himself|work=BBC|date=March 17, 2019|quote=Joe Biden appeared to announce his candidacy for the 2020 US election, before immediately correcting himself.}}&lt;/ref&gt; басқа демократиялық үміткерлердің арасында сыртқы саяси тәжірибенің жоқтығы және оның партияда «көпір құрылысының прогрессивтілігін» қолдауға деген ұмтылысы оны басқаруға итермелейтін факторлар деп айтылды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html |title=Former vice president Joe Biden jumps into White House race |last=Scherer |first=Michael |date=April 25, 2019 |work=The Washington Post |access-date=April 25, 2019 |last2=Wagner |first2=John}}&lt;/ref&gt; 2019 жылы наурызда ол өзінің сайлауға түсетінін мәлімдеді, сайып келгенде, 2019 жылғы 25 сәуірде науқанын бастады. 2019 жылғы мамырда Байден Филадельфияны (Пенсильвания) өзінің 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауалды штабы етіп сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.philly.com/news/joe-biden-2020-presidential-campaign-philadelphia-headquarters-20190516.html|title=Joe Biden chooses Philadelphia for 2020 presidential campaign headquarters|author=Jonathan Tamari|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=May 16, 2019|accessdate=May 17, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2019 жыл]]дың 18 маусымында демеушілермен болған кездесуде, Байден өзінің ең күшті жақтарының бірі «адамдарды жақындастыру» екенін айтты және мысал ретінде екі сегрегационист сенатор Джеймс Истланд және Герман Талмаджбен қарым-қатынасына тоқталды. Оңтүстік сызықты көрсете отырып, Байден: «Мен Джеймс О. Истландпен&lt;ref name=&quot;segregation1&quot;&gt;{{cite news |last1=Detrow |first1=Scott |title=Democrats Blast Biden For Recalling 'Civil' Relationship With Segregationists |url=https://www.npr.org/2019/06/19/734103488/democrats-blast-biden-for-recalling-civil-relationship-with-segregationists |accessdate=19 June 2019 |publisher=National Public Radio |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;segregation2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cammarata |first1=Sarah |title=Biden faces backlash for citing his work with two segregationists as a sign of 'civility' |url=https://www.politico.com/story/2019/06/19/joe-biden-segregationist-senators-1370223 |accessdate=19 June 2019 |publisher=Politico |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; бірге жиналыста болдым. «Ол мені ешқашан «бала» деп атаған жоқ; ол мені әрдайым «ұлым» деп атады». Нью-Джерси сенаторы Кори Букер көптеген демократтардың бірі болып, Байден ескертпелерін сынға алды, «сіз қара жігіттерді «ұл» деп атайтынын әзілдемеңіз» деп мәлімдеме жасады. «Джеймс О. Истланд сияқты адамдар ақтардың үстемдігін сақтап қалу және қара америкалықтарды біздің адамшылығымыздан айыру үшін осындай сөздерді және олармен бірге жүретін нәсілшілдік саясатты қолданды». Жауап ретінде Байден «ұл» деген сөзді нәсілдік тұрғыда пайдаланудың мәні жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bradner |first1=Eric |last2=Saenz |first2=Arlette |title=Biden says he didn't intend to use term 'boy' in offensive context |url=https://edition.cnn.com/2019/06/22/politics/joe-biden-boy-segregationists-controversy-cory-booker/index.html |accessdate=August 28, 2019 |work=CNN |date=June 23, 2019}}&lt;/ref&gt;

Президенттік алғашқы демократиялық пікірсайыс кезінде [[Камала Харрис]] Байден өзінің сегреционистік сенаторлармен жасаған жұмысы туралы және оның қара балаларды біріктірілген мектептерге баруға мүмкіндік беретін десегрегациялық автобустарға деген бұрынғы қарсылығы сияқты пікірлері үшін сынға алды. Байден пікірсайыс нәтижелері үшін кеңінен сынға түсіп,&lt;ref name=&quot;Caputo&quot;&gt;{{cite news |last1=Caputo |first1=Marc |title=We talked to experts on aging about the 2020 field. Here's what they told us. |url=https://www.politico.com/story/2019/08/20/joe-biden-old-age-1468635 |accessdate=August 27, 2019 |work=Politico |date=August 20, 2019}}&lt;/ref&gt; оны қолдау 10 ұпайға төмендеді.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Flegenheimer |first1=Matt |last2=Burns |first2=Alexander |title=Kamala Harris Makes the Case That Joe Biden Should Pass That Torch to Her |url=https://www.nytimes.com/2019/06/27/us/politics/kamala-harris-busing-joe-biden.html |website=The New York Times |date=June 27, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Biden's Support Slipped 10 Points After Debates, Poll Shows |url=https://time.com/5617826/primary-debate-biden-harris-poll-slips-10/ |work=Time |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Morin |first1=Rebecca |title=Thursday Democratic debate: Who were the winners and losers |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2019/06/28/democratic-debate-2019-night-2-winners-and-losers/1590319001/ |website=USA Today |date=June 28, 2019}}&lt;/ref&gt; Президент Трамп Байденді қорғап, Харристің Байденмен пікірталасы үшін «тым көп мақтау» алғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump defends Biden after Democratic debate, says Harris got 'too much credit' |url=https://www.nbcnews.com/politics/2020-election/trump-defends-biden-after-democratic-debate-says-harris-got-too-n1024906 |publisher=NBC News |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;

Байден «ауызша қобалжулардың» тарихы оның жасына байланысты болуы мүмкін деп ұсынылған. [[2018 жыл]]ы Байден өзін «жаңсақтық машинасы» деді, бірақ Трамп бұл салыстырумен келіспеді, оның жаңсақтыққа бейімділігі «шындықты айта алмайтын жігітке қарағанда керемет нәрсе» деп айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saenz |first1=Arlette |title=Joe Biden believes he is the 'most qualified person in the country to be president' |url=https://edition.cnn.com/2018/12/04/politics/joe-biden-most-qualified-person-president-2020/index.html |accessdate=27 August 2019 |work=CNN |date=December 4, 2018}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 26 тамызда Байден қайшылықты астыртын сөйледі. Сол күні ол [[Дартмут университеті]]де сөйлеген сөзді тыңдап, азғантай қателіктер жібергеннен кейін жиналған баспасөзге тіке қарап: «Мен анық айтқым келеді: мен жынды емеспін» деді.&lt;ref name=&quot;HookMehta&quot;&gt;{{cite news |last1=Mehta |first1=Seema |last2=Hook |first2=Janet |title=The promise and peril of Joe Biden's front-runner campaign |url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-08-25/the-promise-and-peril-of-joe-bidens-frontrunner-campaign |accessdate=August 28, 2019 |work=Los Angeles Times |date=August 26, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Braun |first=Stephen |url=https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |title=Biden cancer nonprofit suspends operations indefinitely |work=[[Associated Press]] |date=2019-07-15 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715151134/https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |archivedate=2019-07-15 |accessdate=2019-07-16 }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 15 шілдеде «Байден ісікке қарсы бастама» коммерциялық емес ұйымы қор жақын арада жұмысын тоқтататынын хабарлады. Байден мен оның әйелі сәуір айында 2020 жылғы президенттік науқанды бастамас бұрын этикалық сақтық шарасы ретінде бұл бастамадан бас тартты.

2019 жылғы қыркүйекте президент Трамп [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленськийге]] Байден мен оның ұлы Хантер Байден 2019 жылы 25 шілдеде Трамп пен Зеленський арасындағы телефон қоңырауына қатысты әшкерелеу есебі туралы хабарға байланысты заңсыз іс жасағанын тергеу үшін қысым көрсеткені туралы хабарланды.&lt;ref name=&quot;pressure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html|title=Ukraine Pressured on U.S. Political Investigations|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2019-09-20|work=The New York Times|access-date=2019-09-20|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Айыптаулар, 2019 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша Байдендер тарапынан ешқандай заң бұзушылықтың дәлелі жоқ. Бұл Байдендерді тергеуге итермелеуі БАҚ Байденнің президенттіктен кету мүмкіндігіне нұқсан келтіру әрекеті ретінде түсіндірді, нәтижесінде үлкен саяси жанжал және Трампқа импичмент туралы тергеу басталды.

== АҚШ [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]] ==
[[Сурет:President Biden taking oath of office (cropped).png|thumb|right|200px|Байден президент ретінде ант беріп 21 қаңтар 2021]]
Байден 2021 жылы 20 қаңтарда Құрама Штаттардың 46-президенті ретінде [[Джо Байденің ұлықтауы|ұлықталды]]. 78 жасында ол осы қызметке кіріскен ең жасы үлкен адам. Ол екінші [[Католик шіркеуі|католик]] президент ([[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннедиден]] кейін) және туған жері [[Делавэр]] болатын алғашқы президент&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/djo-bayden-aksh-prezident-boldyi-ulyiktau-rasmnde-aytkan-soz-317901/ Джо Байден АҚШ президенті болды. Ұлықтау рәсімінде айтқан сөзі 21.01.2021]&lt;/ref&gt;.

Өзінің бірінші жұмыс күнінде Байден федералдық меншікке қатысты бетперде талаптарын, Париж климат келісіміне қайта қосылуды, [[Мексика]]мен шекарада ұлттық төтенше жағдай режимін тоқтатуды және үкіметті [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на қайта қосылуға бағыттайтын атқарушы бұйрықтарға қол қойды.

== Марапаттары ==
=== Амеркандық ===
* Эллис аралының құрметті медалі (1992)
* 2017 жылғы Президенттік Бостандық медалі. Азаматтықтар үшін жоғары мемлекеттік награда

=== Шетелдік ===
* І дәрежелі Мәриям жері кресті (2004, [[Эстония]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden|title=Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk|publisher=[[Президент Эстонии]]|date=5 февраля 2004|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Пакистанның жұлдызымен ордені (2009, [[Пәкістан]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-holds-talks-with-pakistani-leaders/|title=Biden Holds Talks With Pakistani Leaders|publisher={{нп5|CBS News|CBS News|en|CBS News}}|date=9 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://nation.com.pk/politics/10-Jan-2009/hilalipakistan-conferred-on-us-vpelect|title=Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect|publisher={{нп5|The Nation (Пакистан)|The Nation|en|The Nation (Pakistan)}}|date=10 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Стивен Джорджтың Жеңіс құрметіне орден (2009, [[Грузия]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html|title=Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon|publisher={{нп5|The Georgian Times|The Georgian Times|en|The Georgian Times}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო|publisher={{нп5|Первый канал (Грузия)|Первый канал|en|First Channel (Georgian TV channel)}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/1832358.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში|publisher=[[Радио Свобода]]|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* II дәрежелі үш жұлдыз (2011, [[Латвия]]) ордені&lt;ref&gt;{{cw|url=http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|title=Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā|publisher=[[Латвия Президенті]]|date=1 апреля 2011|accessdate=5 октября 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006012655/http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|archivedate=2017-10-06|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* Ирактың Міндеті медалі (2011, [[Ирак]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.dvidshub.net/news/80810/iraqi-government-honors-commitment-american-service-members|title=Iraqi Government honors commitment of American service members|publisher={{нп5|Defense Video &amp; Imagery Distribution System|DVIDS|en|Defense Video &amp; Imagery Distribution System}}|date=1 желтоқсан 2011|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Еркіндік ордені (2017, [[Украина]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.president.gov.ua/documents/2502017-22442|title=Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»|publisher=[[Украина Президенті]]|date=23 августа 2017|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Мемуарлар ===
* Джо Байден «Мені уәде еткенде, әкем» (2017)&lt;ref&gt;[https://mobile.nytimes.com/2017/11/13/books/review-joe-biden-promise-me-dad-memoir.html In Joe Biden’s Memoir, Private Grief and Its Effect on a Public Life]&lt;/ref&gt;.

{{commons}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{АҚШ Вице-президенттері}}
{{АҚШ Президенттері}}
{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}}

[[Санат:Скрэнтонда туғандар (Пенсильвания)]]
[[Санат:АҚШ вице-президенттері]]
[[Санат:АҚШ президенттері]]</text>
      <sha1>mw42gzp8xrs8wc7bfdwiesmwqvk297w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623373</id>
      <parentid>3623370</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3623373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248974" sha1="f5q0w3drg3ljoqr5r7iu10k476tg41g" xml:space="preserve">{{Грамматикасы тексерілсін}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі        = Джо Байден
|түс                  = мемлекет басшысы
|Шынайы есімі         = {{lang-en|Joe Biden}}
|Суреті               = Joe Biden presidential portrait.jpg
|Сурет ені            = 
|Атауы                = Ресми портреті, 2021
|Титулы               = [[Америка Құрама Штаттары| АҚШ-тың]] [[АҚШ президенті|46-президенті]]
|Ту                   = Seal of the President of the United States.svg
|Ту2                  = Flag of the President of the United States.svg
|Басқара бастады      = 20 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады    = 20 қаңтар 2025
|Вице-президент       = [[Камала Харрис]]
|Ізашары              = [[Дональд Трамп]]
|Ізбасары             = [[Дональд Трамп]]
|Титулы_2             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 47-[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]] 
|Реті_2               = 47
|Ту_2                 = Seal of the Vice President of the United States.svg
|Ту2_2                = Flag of the Vice President of the United States.svg
|Басқара бастады_2    = 20 қаңтар 2009
|Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2017
|Президент_2          = [[Барак Обама]]
|Ізашары_2            = [[Дик Чейни]]
|Ізбасары_2           = [[Майк Пенс]]
|Титулы_3             = [[АҚШ Сенаты]]ның сыртқы саясат комитеті төрағасы
|Ту_3                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_3                = Flag of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_3    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_3  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_3            = [[Ричард Лугар]]
|Ізбасары_3           = [[Джон Керри]]
|Титулы_4             =
|Ту_4                 =
|Ту2_4                = 
|Басқара бастады_4    = 6 маусым 2001
|Басқаруын аяқтады_4  = 3 қаңтар 2003
|Ізашары_4            = [[Джесси Хелмс]]
|Ізбасары_4           = [[Ричард Лугар]]
|Титулы_5             = [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]]
|Ту_5                 = Seal of the United States Senate.svg
|Ту2_5                = Flag of Delaware.svg
|Басқара бастады_5    = 3 қаңтар 1973
|Басқаруын аяқтады_5  = 15 қаңтар 2009
|Ізашары_5            = Джеймс Боггс
|Ізбасары_5           = Тед Кауфман
|Титулы_6             = Халықаралық есірткіге қарсы күрес басқармасының төрағасы
|Ту_6                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_6                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_6    = 4 қаңтар 2007
|Басқаруын аяқтады_6  = 3 қаңтар 2009
|Ізашары_6            = [[Чарльз Грассли]]
|Ізбасары_6           = [[Диана Файнштеин]]
|Титулы_7             = Сенат Төрешілерінің Комитеті Төрағасы
|Ту_7                 = Flag of the United States (Pantone).svg
|Ту2_7                = Seal of the United States Senate.svg
|Басқара бастады_7    = 3 қаңтар 1987
|Басқаруын аяқтады_7  = 3 қаңтар 1995
|Ізашары_7            = [[Стром Термонд]]
|Ізбасары_7           = [[Диана Файнштеин]]
|Туған күні           = 20.11.1942
|Туған жері           = {{туғанжері|Скрантон (Пенсильвания){{!}}Скрантон|Скрантонда (Пенсильвания)}}, [[Пенсильвания]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Партиясы             = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]] (1969–)&lt;br&gt;[[Партиясыз]] (–1969)
|Жұбайы               = {{Unbulleted list
 |{{marriage|[[Нейлия Байден]]|1966|1972|reason=died}}
 |{{marriage|[[Джилл Байден]]|1973}}
}}
|Династия             = [[Джо Байден жанұясы|Байдендер]]
|Діні                 = [[католицизм]]
|Балалары             = {{hlist|[[Бо Байден|Бо]]|[[Хантер Байден|Хантер]]|Наоми|[[Эшли Байден|Эшли]]}}
|Білімі               = 1) [[Делавэр университеті]]&lt;br /&gt;2) [[Сиракуз университеті]]
|Сайты                = [https://joebiden.com/ Сайлауалды бағдарламасының сайты]&lt;br&gt;[https://bidenwhitehouse.archives.gov/administration/president-biden/ Ақ Үй сайтының мұрағаты]
|Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Азаттық президенттік медалі}}
  |{{Эллис аралының құрмет медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Азаттық ордені (Украина)}}
  |{{2 дәрежелі Үш жұлдыз ордені}}
  |{{Шынжырлы Ұлы Витаутас ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ұлы Витаутас орденінің үлкен командорлық кресті}}
  |{{Ұлы Литвалық кінәз Гядиминас орденінің гранд-офицері}}
  |{{1 дәрежелі Мария жері крестінің ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Черногория Үлкен жұлдызының ордені}}
  |{{Бостандық ордені (Косово)}}
  |{{Еңбегі үшін президенттік медалі (Косово)}}
}}
{{Қатар
  |{{Әулие Георгий атындағы Жеңіс ордені}}
  |{{Президенттік медаль (Израиль)}}
  |{{2 дәрежелі Пәкістан ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Ирак алдындағы міндеттемелер медалі}}
  |{{Бояка орденінің үлкен кресті}}
}}
|Қолтаңбасы           = Joe Biden signature.svg
|Commons              = Joe Biden
}}
'''Кіші Джозеф «Джо» Робинетт Байден''' ({{lang-en|Joseph &quot;Joe&quot; Robinette Biden, Jr.}}; [[20 қараша]] [[1942 жыл]], [[Скрантон]], [[Пенсильвания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] саясаткер, заңгер, 2021 жылдан 2025 жылға дейінгі Америка Құрама Штаттарының [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-ші [[АҚШ президенті|Президенті]]. [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның мүшесі болған Байден 2009–2017 жылдары [[Барак Обама]] әкімшілігінде елдің 47-ші [[АҚШ вице-президенті|вице-президенті]] және 1973–2009 жылдары [[Делавэр]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]] болған.

== Өмірбаяны ==
Байден 1942 жылы [[Пенсильвания]] штатының [[Скрантон]] қаласында дүниеге келді. Отбасымен [[Делавэр]]ге 1953 жылы көшкенге дейін сонда тұрды.  Ол Делавэр университетін (саясаттану бакалавры, 1965) бітіріп,  Сиракуз университетінде заңгер дәрежесін алды (заңгерлік ғылым докторы, 1968).  [[1970 жыл]]ы [[Нью Кастл (Кентукки)|Нью-Кастл]] округінің кеңесіне сайланып, 1972 жылы [[Сенат|Сенатқа]] алғаш рет сайланған Байден АҚШ-тың тарихында алтыншы ең жас сенатор атанды. Байден [[Конгресс|Конгресстің]] жоғарғы палатасына алты рет сайланды, '''2009''' жылы вице-президент болу үшін Сенаттағы орын босағанда, ол сол кездің Сенат қызмет өтілі бойынша төртінші басшысы болды. Ол ұзақ уақыт бойы сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің мүшесі және төрағасы болған. '''1991''' жылы [[Шығанақ соғысы|Парсы шығанағындағы]] соғысқа қарсы болды, бірақ 1994 және 1995 жылдары [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[НАТО]]-ның босниялық соғысқа араласуын қолдады. Ол 2002 жылы Ирак соғысының пайдасына рұқсат беретін қарарға дауыс берді, бірақ 2007 жылы америкалық әскерлердің күшеюіне қарсы болған. Ол сондай-ақ Сенат сот төрелігі комитетінің төрағасы болды, есірткі саясатына қатысты мәселелермен айналысып, қылмыстың алдын алу және азаматтық бостандықтарға қатысты. Сонымен қатар қылмыстың күшейтілуі мен құқық қорғау актілерін және «Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы» заңды құру бойынша заңнамалық топты басқарды. Роберт Борк және Кларенс Томас АҚШ-тың Жоғарғы сотында дау тудырған кезде сот төрелігі комитетіне төрағалық жасады.

Байден 1988 және 2008 жылдары [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] атынан Президент праймеризіне сәтсіз ұмтылды, екі мәрте нашар нәтижелерден кейін кандидатурасын алып тастады. 2008 жылы өткізілген президенттік сайлауда [[Барак Обама]] Байденді өзінің үгіт-насихатындағы әріптесі етіп сайлады. Обаманың әкімшілігінде [[вице-президент]] ретінде, Байден үлкен рецессияға қарсы бағытталған инфрақұрылымдық шығыстарды қадағалап, 2011 жылы америкалық әскерлер шығарылғанға дейін [[Ирак|Иракқа]] қатысты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] саясатын қалыптастыруға атсалысты. Конгресстік [[Республикалық партия (АҚШ)|республиканшылдармен]] келіссөз жүргізу қабілеті Обаманың әкімшілігіне 2010 жылы салықты жеңілдіктуге, жұмыссыздықтың өсуін тоқтату және «Жұмыспен қамту туралы акт» сияқты заңдарды қабылдауға көмектесті, ол осы жылдың қарыздық шегі дағдарысын шешіп, 2012 жылы америкалық салық төлеушілердің жеңілдетілген актілерін жасауға, жақындап келе жатқан «фискалдық жартаcқа» қатысты. Байденге Обаманың 2011 жылғы әскери миссияны мақұлдағаны туралы кеңесі, [[Усама бен Ладен|Усама бен Ладеннің]] өліміне алып келді, бірақ олар бұл туралы дауласқан&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/21/us/politics/joe-biden-osama-bin-laden.html|title=Biden Says He Didn’t Oppose Raid That Killed Bin Laden|last=Harris|first=Gardiner|date=October 20, 2015|work=New York Times|access-date=2018-10-28|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;. Обама мен Байден 2012 жылы қайта сайланып, республикандық бизнесмен Митт Ромни мен Пол Райанды жеңді.

Байден 2015 жылдың қазан айында бірнеше айдан кейін болатын 2016 жылғы сайлауға төрағалық етпейтінін мәлімдеді. [[Хиллари Клинтон]]ның [[Дональд Трамп]]тан жеңілгеннен кейін, желтоқсанда, Байден 2020 жылы президенттікке әлеуетті үміткер екенін жоққа шығармайтынын айтты. Ол 2017 жылдың қаңтарында ол жүгірмейтінін айтты, бірнеше күн өткеннен кейін әлеуетті өтінімге жол бермей бас тартты. 2018 жылғы қазаннан бастап&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/01/us/politics/biden-2020-anita-hill-kavanaugh.html|title=Biden Is Preparing for 2020. Can He Overcome the Hill-Thomas Hearings?|last=Burns|first=Alexander|date=October 1, 2018|work=The New York Times|access-date=2018-10-18|last2=Martin|first2=Jonathan|language=en}}&lt;/ref&gt;, Байденнің президент лауазымына белсенді қатысқаны туралы айтылды және [[CNN]] сауалнамасы оны басқа ықтимал Демократиялық Президенттік үміткерлердің тізімінде ең танымал деп таныды. Президент [[Барак Обама|Обаманың]] 2017 жылғы қаңтардағы соңғы актілерінің бірінде Байденге Президенттік Бостандық медалі сыйлығын береді. Байден өз қызметінен кеткеннен кейін, [[Пенсильвания университеті|Пенсильвания Университетінің]] профессорлық-оқытушылар құрамына кірді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/us/politics/joe-biden-presidential-medal-freedom.html|title=Obama Surprises Joe Biden With Presidential Medal of Freedom|last=Shear|first=Michael D.|date=January 12, 2017|work=The New York Times|access-date=2018-10-24|language=en}}&lt;/ref&gt;, онда ол [[Бенджамин Франклин|Бенжамин Франклин]] Президент тәжірибесінің профессоры болып қызмет етті&lt;ref name=&quot;BidenUPenn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |title=Here's what Joe Biden will do after 8 years as vice president |last=Berke |first=Jeremy |date=February 7, 2017 |website=businessinsider.com |publisher=Business Insider |access-date=February 8, 2017 |quote=}}&lt;/ref&gt;.

== Жастық шағы ==
[[Сурет:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|thumb|right|205x205px|Джилл мен Джо Байденнің алғашқы фотосуреті]]
Байден 1942 жылы [[20 қараша]]да, [[Пенсильвания]] штатындағы [[Скрантон]] Сент-Мари ауруханасында, Кэтрин Евгения Байден (қыз күнінде Финнеган)&lt;ref name=&quot;ap010810&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.witn.com/home/headlines/81062772.html | title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92 | author=Chase, Randall | agency=Associated Press | publisher=[[WITN-TV]] | date=January 9, 2010 }}&lt;/ref&gt; мен Джозеф Робинетт Байден кішінің отбасында туған.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&amp;s_site=philly&amp;p_multi=PI&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F5D5B2EC83D6A9E&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D | title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator | newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] | date=September 3, 2002 | page=B4 | format=fee required}}&lt;/ref&gt;. Анасы туған жері [[Ирландия|Ирландиядан]], шыққан тамыры әртүрлі түрде айтылатын Лаут (графтығы)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/joe-bidens-irish-roots_b_1641678.html|title=Joe Biden's Irish Roots|last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak|publisher=[[Huffington Post]]|date=July 2, 2012|accessdate=December 6, 2012}}&lt;/ref&gt; немесе [[Дерри|Дерри (графтығы)]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-14048948.html |title=Number two Biden has a history over Irish debate |work=[[The Belfast Telegraph]] |date=November 9, 2008 | accessdate=January 22, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot; /&gt; деп аталатын жер. Ата-әжесі, Мэри Элизабет (Робинетт) және [[Мэриленд]] штатындағы [[Балтимор]]дан мұнай кәсіпкері Джозеф Хайден Байден, ата-тектері [[Ағылшындар|ағылшын]], [[Француздар|француз]] және [[Ирландықтар|ирландтықтар]].&lt;ref name=&quot;witcover-8&quot;&gt;Witcover, ''Joe Biden'', p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/ | title=Joey From Scranton – Vice President Biden's Irish Roots | magazine=[[Irish America (magazine)|Irish America]] | date=April–May 2013 |last=Smolenyak|first=Megan|authorlink=Megan Smolenyak}}&lt;/ref&gt; Әкесі жағынан арғы атасы Уильям Байден [[Англия|Англияның]] Сассекс қаласында дүниеге келген және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] қоныс аударған. Анасы жағынан атасының үлкен атасы Эдвард Френсис Блейвит&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |title=Vice President Joe Biden Discusses American Innovation |author=Gehman, Geoff |publisher=[[Lafayette College]] |date=May 3, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202110137/http://www.lafayette.edu/about/?p=29444&amp;wpmp_switcher=mobile |archivedate=February 2, 2014 }}&lt;/ref&gt;, [[Пенсильвания]] штатының Сенатының мүшесі болған&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |title=Remembering his roots |author=Krawczeniuk, Borys |newspaper=[[The Times-Tribune (Scranton)|The Times-Tribune]] |date=August 24, 2008 |accessdate=January 21, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406014842/http://www.scrantontimes.com/articles/2008/08/24/news/sc_times_trib.20080824.a.pg1.tt24biden_s1.1896121_top4.txt |archivedate=April 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;.

Байденнің әкесі бұрын байқуатты өмір сүрген еді, бірақ ұлы туылған сәт бірнеше рет бизнеске кері әсерін тигізді. Бірнеше жыл бойы отбасы Байденнің әжесімен, Финнегануспен бірге тұруға мәжбүр болды. Скрэнтон ауданы 1950 жылдардың кезінде экономикалық құлдырады.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | title=Father's Tough Life an Inspiration for Biden | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 23, 2008 | accessdate=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байденнің әкесі жеткілікті жұмыс таба алмады. 1953 жылы Байден отбасы Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы үйге көшкенге дейін бірнеше жыл өмір сүрген Делавэр штатындағы Клэймондағы пәтерге көшіп келді&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html |title=Biden's Scranton childhood left lasting impression | author=Rubinkam, Michael | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News Channel|Fox News]] | date=August 27, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джо Байден кіші, содан кейін ұсталған автомобильдерді сатушы ретінде көп табыс тапты және отбасының жағдайы орта классқа жатты.&lt;ref name=nyt-father/&gt;&lt;ref name=tnj092808&gt;{{cite news |title=Biden was the stuttering kid who wanted the ball |author=Frank, Martin |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 28, 2008 |page=D.1  |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS }}&lt;!--original URL not available; current URL is the archiveurl with an archivedate c. October 2008--&gt;&lt;/ref&gt; Байден Клеймонт қаласындағы Архимерия академиясына оқыды, онда орта мектептің бейсбол командасында қорғаушысы/қабылдаушысы болған; ол өзінің жетістіктерімен команданы, жеңіліске ұшырағанға дейін, маусымдық ойынға жетуге көмектескен. Осы жылдар ішінде, ол Уильмингтон театрында анти-сегрегацияға қатысқан. Оның академиялық дәрежеде үлгерімі орташадан жоғары, студенттер арасында тумысынан көшбасшы болып саналды, және онда бастауыш және жоғары мектеп жылдарында сынып президенті болып сайланды. Бұны 1961 жылы бітірді.

Ол 1965 жылы Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алып, тарих және саясаттану саласындағы қос дипломмен, 688 сабақтың 506 сабағын бітірді. Сыныптастары оның шеберлігіне тәнті болатын және бірінші курс футбол командасының жартылай қорғаушы болып ойнады. 1964 жылы [[Багам аралдары]]нда көктемгі демалыс кезінде, Сиракузс университетіне түскен, Нейлия Хантермен танысып, [[Нью-Йорк]] штатының Сканеэтелес қаласындағы шіркеуде үйленеді&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html |title=Biden Campaigning With Ease After Hardships |author=Bumiller, Elisabeth |newspaper=[[The New York Times]] |date=December 14, 2007 |accessdate=September 13, 2008 |authorlink=Elisabeth Bumiller }}&lt;/ref&gt;. Ол 30 жасында сенатор болуға, одан кейін президент болуға ниет білдіреді. Ол мини футболдан футбол командасына ойнауға жарты жылдық жоспарын төмендетіп, оған байыпты қарайды, бұл оған көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді.

Содан кейін ол Сиракуз университетінің заң колледжіне түседі&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4D91F3CF931A1575AC0A961948260 |title= Biden Admits Errors and Criticizes Latest Report |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 22, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, академиялық қосымша көмек пен қаржылық қажеттіліктерге негізделген жартылай стипендияға ие болады. Өзінің сипаттауынша ол заң мектебін «әлемдегі ең үлкен тас» деп таниды және көптеген заңдармен танысады. Ол бірінші курста жазған 15 беттен тұратын заң жобасы бойынша мақаланы көшіріп жазған деген айыппен шығарылады. Байденнің айтуынша, бұл ережелерді дұрыс білмегендіктен, ол «F» деген баға алғаннан кейін курсты қайтадан алуға рұқсат етілген&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260 |title=Biden Admits Plagiarism in School But Says It Was Not 'Malevolent' |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 18, 1987 |authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;, бұл кейінірек 1987 жылы оның жазбасына түсірілді (бұл оқиғаға кейіннен плагиаттық айыптаулар болған кезде назар аударылды). 1968 жылы өзінің заң докторы дәрежесін алып, өз сыныбында 85-орында аяқтады. Байден 1969 жылы Делавэр штатына қабылданды&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot;&gt;{{cite web | publisher=[[Biographical Directory of the United States Congress]]| url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=B000444|title=Biden, Joseph Robinette, Jr.|accessdate=August 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден осы кезеңде студенттік жобалардың мерзімін ұзартып, [[Вьетнам соғысы]]нан шегерілді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.newsday.com/news/nation/biden-got-5-draft-deferments-during-nam-as-did-cheney-1.884250 |title=Biden got 5 draft deferments during Nam, as did Cheney |author=Chase, Randall |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Newsday |date=September 1, 2008 }}&lt;/ref&gt;, 1968 жылы ол жасөспірім кезінде астмамен ауырғандықтан қызмет етуге жарамсыз болып табылатын Селективті Қызмет Жүйесі арқылы қайта жіктелді&lt;ref name=&quot;ap-draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-romano87&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73826122.html?dids=73826122:73826122 | format=fee required | title=Joe Biden &amp; the Politics of Belief| author=Romano, Lois | newspaper=The Washington Post | date=June 9, 1987}}&lt;/ref&gt;. Ол сенат сайлауына түсіп, Никсонның соғыс жүргізуіне қарсы болғанға дейін Вьетнам соғысын ашық қолдамады немесе оған қарсы болмады.

Байден және Финненган отбасыларында және төңірегіндегі алкоголь ішудің жағымсыз әсерлері Байденді ішімдікке әуестенбейтін адамға айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/16/riding-the-rails-with-amtrak-joe/ |title=Riding the Rails With Amtrak Joe |author=Leibovich, Mark | newspaper=The New York Times | date=September 16, 2008 | accessdate=September 17, 2008}}&lt;/ref&gt;. Оның айтуынша, балалық шағынан жиырма жасына дейін кекештіктен зардап шеккен және айна алдында өлең оқу арқылы оны азайтып, &lt;ref&gt;{{cite web| last=Biden| first=Joseph R., Jr.| url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| title=Letter to National Stuttering Association chairman| publisher=National Stuttering Association| date=July 9, 2009| accessdate=December 9, 2010| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf| archivedate=July 28, 2011| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, жеңген.

== Ерте саяси мансабы мен отбасылық өмірі ==
1966 жылғы 27 тамызда, ол кезде Байден әлі заң факультетінің студенті, Нейлия Хантерге, олар бастапқыда қыздың ата-анасының римдік католикке некеге беру зауықсыздығын жеңгеннен соң, үйленді&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL |title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=August 23, 2008 |accessdate=September 6, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |archivedate=September 25, 2008 |dead-url=yes |df= }}&lt;/ref&gt;. Рәсім Сканателесдегі католик шіркеуінде өтті. Олардың үш баласы бар: 1969 жылғы Джозеф Р. «Бо» Байден III, 1970 жылғы Роберт Хантер және 1971 жылғы Наоми Кристина.

1968 жылы Байден алты ай бойы белгілі жергілікті республикашыл Уильям Прикетт басқарған Уилмингтондағы заң фирмасында қызмет етті және кейінірек «мен өзімді [[Республикалық партия (АҚШ)|республикалық]] деп ойладым» деп айтқан&lt;ref name=&quot;time-barrett&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/subscriber/article/0,33009,964716,00.html|title=Campaign Portrait, Joe Biden: Orator for the Next Generation|author=Barrett, Laurence I.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 22, 1987}}&lt;/ref&gt;. Оған Делавардағы демократ-губернатор Чарльз Л. Терридің консервативті нәсілдік саясатына ұнамады және 1968 жылы Терриді жеңіп шыққан көбірек либералды республикашыл Расселл В. Питерсонға қолдау көрсетті. Жергілікті республиканцы оны жұмысқа алды, бірақ ол өзінің Республикалық партиядан президенттікке кандидат [[Ричард Никсон]]ды ұнатпайтындықтан тәуелсіз ретінде тіркелген.

1969 жылы Байден Уилмингтонда заңгерлік практиканы қайта бастады, алдымен қоғамдық қорғаушы, содан кейін оны демократиялық форумға қосқан жергілікті белсенді Демократ Сид Балик бастаған фирмада, топта партияны реформалауға және жандандыруға тырысатын заңмен айналысты, осыдан Байден демократ болып тіркелді. Ол сондай-ақ өзінің Байден мен Уолш атты жеке фирмасы бастады. Алайда корпоративтік құқық оны қызықтырмады, [[қылмыстық құқық]] аса жақсы табыс әкелген жоқ. Ол өзінің табыстарын жылжымайтын мүлікті басқарумен толықтырды&lt;ref name=&quot;watn020109&quot;&gt;{{cite news|author=Doyle, Nancy Palmer|url=http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html|accessdate=February 4, 2009|title=Joe Biden: 'Everyone Calls Me Joe'|magazine=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|date=February 1, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Кейінірек 1969 жылы, Байден қала маңындағы аймағына мемлекеттік тұрғын үй қолдауды қамтитын либералды платформада жаңа Нью-Касл кеңесіндегі 4-округтік орынға демократ ретінде үміткер болды. Бұл орынды кеңес округтерін қайта бөлуден кейін 5-округте сайлауға түскен республикалық Генри Р.Фолсом иеленді. Байден жалпы сайлауда республикашыл Лоуренс Т.Мессикті жеңіп, жеңіске жетті және 1971 жылы 5 қаңтарда қызметіне кірісті. 1970-1972 жж. аралығында округтық кеңесте жеке заң тәжірибесін жалғастырды. Кеңесте сөз сөйлеген мәселелер арасында Уилмингтон маңындағы аймақтарды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden |title=2008 Presidential Candidates: Joe Biden |newspaper=[[The Washington Post]] |accessdate=October 24, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022055510/http://projects.washingtonpost.com/2008-presidential-candidates/joe-biden/ |archivedate=October 22, 2008 }}&lt;/ref&gt;, соның ішінде мемлекетаралық 95-ке қатысты, кедергіге әкелетін ірі автожол жобаларына қарсы болды.

== Сенаттағы мансабы ==
=== Сайлау және трагедия; қалпына келуі және жаңа отбасы ===
Байденнің 1972 жылы Делавэр штатындағы Сенатта өткен сайлауға қатысуы ерекше жағдайды ұсынды. Ұзақ уақыт Делавэр саяси қайраткері және бұрынғы республикашыл сенатор Дж. Калеб Боггсты сайлауда жеңді, ол, бәлкім, АҚШ өкілі Пит Пуэт және Уилмингтоннің мэрі Гарри Г. бұған жол бермеу үшін, [[АҚШ президенті]] [[Ричард Никсон]]нан қайтадан Николас Боггсқа партияда қолдау көрсетуге шақырды. Боггсқа қарсы келе алатын басқа ешкім болмады. Байден іс жүзінде ақшасы болмады.&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;&gt;{{cite book |title=Only in Delaware, Politics and Politicians in the First State |oclc=51588740 |last=Cohen |first=Celia |year=2002 |publisher=[[Grapevine Publishing]] |page=199| publication-place=Newark, Delaware }}&lt;/ref&gt;. Науқанды әпкесі Валери Байден Оуэнс басқарады (ол болашақтағы науқандарды басқаруға қатысады) және басқа отбасы мүшелері де шұғылданады, газет қағаздарын тапсыру қағаздарын қолданады және сайлаушылармен бетпе-бет кездеседі&lt;ref name=&quot;Cohen 2002 199&quot;/&gt;; штаттың шағын көлемі және ірі медиа нарығының жоқтығы бұл ұстанымды қолайлы етті. Ол AFL-CIO және Демократиялық сауалнамашы Патрик Садделлден көмек алды. Оның платформасы Вьетнамнан кетуге, қоршаған ортаны қорғауға, азаматтық құқықтарға&lt;ref name=&quot;npr-72&quot;&gt;{{cite news |author=Naylor, Brian |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 |title=Biden's Road to Senate Took Tragic Turn |publisher=[[National Public Radio]] |date=October 8, 2007 |accessdate=September 12, 2008 }}&lt;/ref&gt;, жаппай транзитке, әділетті салық салуға, денсаулық сақтауға, қоғамның «әдеттегідей саясатқа» қанағаттанбауына бағытталған және «өзгеруден» бас тартуға бағытталған. Сайлауға бірнеше ай қалғанда ол шамамен 30 пайыздық тармаққа қалып отоырды, бірақ оның энергетикалық деңгейі, тартымды жас отбасы және сайлаушылардың сезімдерімен байланысу мүмкіндігі Байденге артықшылық берді. 1972 жылғы 7 қарашадағы сайлауда ол 3 162, яғни 50,5% дауысқа ие болды.

1972 жылғы 18 желтоқсанда, сайлаудан бірнеше апта өткен соң, Дэвеллде Хокессин қаласындағы Рождестволық сауда кезінде Байденнің әйелі және бір жасар қызы Наоми автокөлік апатында қаза болды. Нейлия Байденнің универсал көлігі қиылысатын жерде жартылай тіркеме жүк көлігіне соғылды. Ұлдары Бо және Хантер апаттан аман қалып&lt;ref name=&quot;dj-no-dui&quot;&gt;{{cite news |title=No DUI in crash that killed Biden's 1st wife, but he's implied otherwise |author=Kipp, Rachel |newspaper=[[The News Journal]] |date=September 4, 2008 |page=A.1 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archiveurl, but the original url was not available; the archive date would be c. October 2008--&gt;}}&lt;/ref&gt; ауруханаға, Боның аяғы сынған аяғы және басқа да жарақаттарымен, Хантердің бас сүйегі сынған және басқа да бас жарақаттары бар, жеткізілді&lt;ref name=&quot;lat-joe&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/politics/la-na-biden24-2008aug24,0,5581055,full.story | title=In his home state, Biden is a regular Joe | author=Levey, Noam M. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=September 7, 2008}}&lt;/ref&gt;. Дәрігерлер жақын арада толық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізетінін айтты. Байден оларға қарау үшін қызметтен кету туралы шешім қабылдады, бірақ Сенат көпшілігінің жетекшісі Майк Мэнсфилд қалуға көндірді. Жол-көлік апатынан кейін, Байден жүк көлігінің жүргізушісі соқтығысқанға дейін ішімдік ішкенін айтты, бірақ бұл айыптарды жүргізушінің отбасы тарапынан мойынлдалмады және ешқашан полицияда дәлелденбеді&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Orr|first1=Bob|title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared|url=http://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|accessdate=March 13, 2017|agency=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Hamilton|first1=Carl|title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator|url=http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|accessdate=March 13, 2017|agency=Newark Post}}&lt;/ref&gt;.

Жүк көлігінің жүргізушісі 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, 2001 және 2007 жылдары Байден жүк көлігі жүргізушісіне ешқашан айып тағылмағанына қарамастан, жүк көлігі жүргізушісін апатқа дейін ішімдік ішкен деп айыптады және істі тергеп жатқан бас прокурор мас күйінде көлік жүргізгеніне ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hamilton|first=Carl|date=October 30, 2008 |title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator |work=[[Newark Post]] |url=https://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |access-date=March 13, 2017 |archive-date=January 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116124422/http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2008 жылы Байденнің баспасөз хатшысы Байден мас күйінде көлік жүргізді деген айыптаулардың «жалған» екенін «толығымен қабылдайтынын» айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Orr |first=Bob |date=March 24, 2009 |title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared |url=https://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/ |work=CBS News |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Жүк көлігі жүргізушісінің қызы Байденнің 2009 жылы БАҚ-тағы хабарынан кейін телефон шалып, «отбасыма қандай да бір зиян тигізгені үшін» кешірім сұрағанын айтты.&lt;ref&gt;{{#invoke:cite news||last=Kruse|first=Michael|date=January 25, 2019|title=How Grief Became Joe Biden's 'Superpower'|agency=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|access-date=June 13, 2020|archive-date=June 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613012910/https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Biden Senate Chamber Desk.jpg|thumb|right|АҚШ Сенатындағы Байден алған XCI камералық үстелінің тартқышы. Сөренің жоғарғы ортасында қолтаңбасы жазылған. &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/art/special/Desks/deskDetails.cfm?id=91 | title=Senate chamber desks: Desk XCI | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=January 8, 2009}}&lt;/ref&gt;|212x212 нүкте]]
[[Сурет:20090120 Jill and Joe Biden at Homestates Ball.JPG|thumb|right|Джо Байден екінші әйелі Джилмен кездесті (мұнда 1975 жылы би биледі) және 1977 жылы үйленді.|284x284 нүкте]]
Байден 1973 жылы 5 қаңтарда Уилмингтон медициналық орталығының Делавэр штатындағы кішкентай шіркеуінде Сенат хатшысы Фрэнсис Р. Валеонаға ант берді. Боның аяғы апаттан әлі күнге дейін тартылған. Хантер, сондай-ақ, отбасының басқа мүшелері сияқты, сол жерде де болды. Куәгерлер мен теледидарлық камералар болды және іс-шараға ұлттық назар аударылды.

30 жасында (офисті сақтауға қажетті ең төменгі жас) Байден АҚШ тарихындағы алтыншы жас сенатор және 31 жасқа толғанға дейін қызметке кіріскен тек 18 сенатордың бірі болды&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm | title=Youngest Senator | publisher=[[United States Senate]] | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrd, Robert and Wolff, Wendy.  ''[https://books.google.com/books?id=PeHByMYxVm8C&amp;pg=PA285 Senate, 1789-1989: Historical Statistics, 1789-1992, Volume 4]'', p. 285 (Government Printing Office  1993).&lt;/ref&gt;. Бірақ апат оны ашу-ызаға булықтырды және діни күмән: «Мен түнде жүргенді ұнататынмын&lt;ref name=&quot;family values&quot;&gt;{{cite news |author=Pride, Mike |url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071201/OPINION/712010307&amp;template=single |title=Biden a smart guy who has lived his family values |publisher=[[Concord Monitor]] |date=December 1, 2007 |accessdate=October 4, 2008 |archivedate=May 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517105929/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307&amp;template=single |deadurl=yes |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, менде күресудің жақсы мүмкіндігі бар деп ойладым ... Мен мұндай қасіретке шыдамды екенімді білмедім ... ». Күн сайын жас балалары үшін үйде болу үшін Байден күн сайын Уилмингтон маңы аймағындағы өз үйінен әр сағат сайын [[Вашингтон]]ға, К.О.-не «Амтрак» пойызымен қатынады, ол сенаттағы мансаптық жұмысын жалғастырды. Апат салдарынан жұмысқа назар аудару қиынға соқпады және сенатор болуға талпындырды. Өзінің естеліктерінде Байден қызметкерлері қанша уақытқа созылатыны туралы бәстесетінін туралы ескертеді.&lt;ref name=&quot;nyt-ease&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;npr-int&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | title=On Becoming Joe Biden | work=[[Morning Edition]] | publisher=[[NPR]] | date=August 1, 2007 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;. Бес жыл бойына жалғыз басты әке, егер ұлдары шақырса, ол кез келген уақытта Сенаттағы бұйрықтарды үзілді-кесілді қалдырды. Жұбайын және қызын еске алу үшін Байден 18 желтоқсан күні апаттың мерейтойын өткізбеді.

Байденнің үлкен ұлы Бо&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=August 23, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701 |title=Biden's Foreign Policy Background Carries Growing Cachet|author=Cooper, Christopher|newspaper=The Wall Street Journal |date=August 20, 2008|page=A4}}&lt;/ref&gt; , Иракта қызмет етіп, Әскери сотының адвокаты және Делавэр бас прокуроры болған; кіші ұлы&lt;ref name=&quot;nydn122808&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html | title=From a blind date to second lady, Jill Biden's coming into her own | author=Evans, Heidi |newspaper=Daily News |location=New York | date=December 28, 2008 | accessdate=January 3, 2009}}&lt;/ref&gt;, Хантер, Вашингтон лоббисті және инвертиция бойынша кеңесші болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | title=Beau Biden, Son of Vice President Joe Biden, Dies After Battle With Brain Cancer | publisher=NBC News | date=May 31, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Joe Biden's lasting advice: 'Reality has a way of intruding'|url=http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|accessdate=June 1, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904124648/http://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-biden%E2%80%99s-lasting-advice-%E2%80%98reality-has-a-way-of-intruding%E2%80%99/ar-BBksQ13?ocid=wispr|archivedate=September 4, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;. [[2015 жыл]]дың [[30 мамыр]]ында Бо 46 жасында екі жыл мидың қатерлі ісігінен кейін қайтыс болды. Қайтыс болғанға дейін, Бо алдағы 2016 жылы Делавэр губернаторы лауазымына Демократтардан үміткер болу ниетін жариялады&lt;ref name=allabout&gt;{{cite news|title=Delaware's 2016 speculation all about Biden|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2014/11/08/delawares-speculation-biden/18727837/|accessdate=November 9, 2014|publisher=Delaware Online|date=November 8, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Governor&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/story/news/local/2015/01/25/beau-biden-governor/22326393/ |title=Beau Biden for governor?|publisher=Delaware Online|date=January 26, 2015|accessdate=January 27, 2015|author=Jonathan Starkey}}&lt;/ref&gt;.

[[1975 жыл]]ы Байден Джилл Трейси Джейкобспен кездеседі, ол Пенсильваниядағы Уиллоу-Гровта өсіп, мұғалім атанған. Олар Байденнің ағасы ұйымдастырған кездесу күндерде танысады, бірақ Байден оның фотосуретін Уилмингтонде, Делавэр штатындағы жергілікті парк үшін жарнамадан байқаған. Байден оны саясат пен өмірге деген қызығушылығының жаңаруымен байланыстырады&lt;ref name=&quot;nyt082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;. [[1977 жыл]]ғы [[17 маусым]]да Байден мен Джейкобс [[Нью-Йорк]]тегі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] шіркеуінде некелерін қиған&lt;ref name=&quot;coxns-jill&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.orlandosentinel.com/2008-10-24/news/a3BidenWife24_1_jill-biden-joe-biden-jill-and-joe | title=Bidens met, forged life together after tragedy | author=Dart, Bob | agency=[[Cox News Service]] | newspaper=[[Orlando Sentinel]] | date=October 24, 2008}}&lt;/ref&gt;. Джилл Байден Делавэр университетінің бакалавр дәрежесін алды; екі магистр дәрежесі бар, біріншісі Батыс Честер университетінен болса, екіншісі Вилланов университетінен алған; және Делавэр Университетінен білім беру докторы. Бір қыздары бар, Эшли Блэзер (1981 жылы туған), ол Делавэр балалар, жастар және олардың отбасыларына қызмет көрсету бөлімінде әлеуметтік қызметкер және сабақ береді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | title=Ashley Biden and Howard Krein | newspaper=The New York Times | date=June 3, 2012 | page=ST15}}&lt;/ref&gt;. Байден мен әйелі римдік католиктер және Дэвол штатының Гринвиллдегі Брандвиллдегі Сент-Джозеф шіркеуіне барады&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parishioners not surprised to see Biden at usual Mass |author=Gibson, Ginger |newspaper=[[The News Journal]] |date=August 25, 2008 |page=A.12 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS &lt;!--this is the archive URL as the original url was not available; archivedate c. September 2008 --&gt;}}&lt;/ref&gt;.

===Сенаттың ерте қызметі===
[[Сурет:Joe Biden at Archmere Academy (cropped).jpg|thumb|left|Байден, Арммер академиясының студенті кезінде, 1950]]
[[Сурет:Joe Biden and Jimmy Carter.jpg|thumb|left|Байден Президент [[Джимми Картер]]мен бірге Сопақ кеңседе|221x221 нүкте]]
Сенатта алғашқы жылдарында Байден тұтынушыларды қорғау және экологиялық мәселелер бойынша заңнамаға назар аударды және үкімет тарапынан үлкен жауапкершілікті талап етті. [[1974 жыл]]дың ортасында бірінші курс студенті, сенатор Байден «[[Time]]» журналының «Болашақтың болашағы үшін 200 тұлға» деп аталалатын, отбасымен болған жағдайды сипаттап, Байден «өзін-өзі сенімді» және «күшті өршіл» деп сипаттады&lt;ref name=&quot;time-200-fut&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |title=200 Faces for the Future|magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date =July 15, 1974|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[1981 жыл]]ы [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенат Әділет комитетінің азшылық өкілі болды. [[1984 жыл]]ы ол қылмыстың жалпыға бірдей қылмыспен күрес туралы заңды табысты өткізу үшін демократиялық деңгейдегі менеджер болды; жаөтастары оны азаматтық бостандығынан айырылғандар туралы Заңның кейбір ең нашар ережелерін өзгерткені үшін мақтады және бұл оның сол кездегі ең маңызды заңнамалық жетістігі болды. Ол алғаш рет сол кездегі президенттікке үміткер болды, ол бір мезгілде демократтарды қорқытып, жігерлендіретін партиялық аудиторияларға сөз сөйлегені үшін ескертті.
[[Сурет:Biden-Church-Sadat.jpg|thumb|right|Сенатор Байден, сенатор Франк Черч және Мысыр Президенті [[Әнуар Садат]] Мысыр-Израиль бейбітшілігі туралы шартқа қол қойғаннан кейін, 1979|245x245 нүкте]]
Сыртқы саясатқа қатысты Сенатта алғашқы онжылдықта Байден қарулануды бақылау мәселелеріне назар аударды. [[АҚШ Конгрессі]]нің [[1979 жыл]]ы Совет жетекшісі [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] пен АҚШ президенті [[Джимми Картер]] қол қойған SALT II шартын ратификациялаудан бас тартқаны үшін ол Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Андрей Громыковамен кездесіп, Американың мүдделері мен алаңдаушылықтары туралы сөйлесті. Сенаттың Сыртқы байланыстар жөніндегі комитеттің қарсылығын шешу үшін бірқатар өзгерістер енгізілді. Рейган әкімшілігі Стратегиялық қорғаныс бастамасына кірісуге мүмкіндік беру үшін 1972 РҚҚ түсіндіруге келеді, Байденді шарттың талаптарын қатаң сәйкестікте орындау үшін бекітеді. 1986 жылы Рейган әкімшілігімен Оңтүстік Африкаға қарсы экономикалық санкциялар бойынша дауласты; ол [[апартеид]]тік саясатты жалғастырған Рейган әкімшілігінің қолдауына байланысты Сенатта АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцты тыңдау кезінде сынағаны ұшін көңіл аудартты.

=== 1988 президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden in 1987 at White House.png|thumb|left|Байден 1987 жыл]]
Байден [[1987 жыл]]ы [[9 маусым]]да Уилмингтон теміржол вокзалында өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялап, 1988 жылғы Демократиялық партиядан президенттікке кандидатурасын ұсынды. Ол [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Ф. Кеннедиден]] бері ең жас президент болуға тырысты&lt;ref name=&quot;nyt-1987-ann&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD91538F933A25755C0A961948260 |title= Biden Joins Campaign for the Presidency |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=June 10, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;. Науқан басталған кезде, оның біркелкі имиджі, сөйлеу қабілеті, бэйби-бумерлерге үндеуі, оның алдағы Роберт Борк Жоғарғы сотының кандидатурасы бойынша тыңдауларында Сенаттың Сот комитетінің төрағасы ретіндегі жоғары беделіне байланысты ықтимал күшті үміткер ретінде қарастырылды. Ол 1987 жылдың бірінші тоқсанында 1,7 млн, басқа кандидаттарға қарағанда көбірек жинады.

[[1987 жыл]]дың тамызына дейін, Байденнің қызметкерлері бәсекелестікке байланысты хабарламалр шатастырылды&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD6123AF932A0575BC0A961948260 |title= Biden, Once the Field's Hot Democrat, Is Being Overtaken by Cooler Rivals | author=Toner, Robin | newspaper=The New York Times | date=August 31, 1987}}&lt;/ref&gt;, Майкл Дукакис пен Дик Гепардты қосқанда барлық кандидаттарға қарағанда көбірек қаражат жинағанымен&lt;ref name=&quot;cook&quot;&gt;{{cite book | last=Cook | first=Rhodes | chapter=The Nominating Process | title=The Elections of 1988 | editor=Nelson, Michael (ed.) | publisher=[[Congressional Quarterly]] | year=1989 | isbn=0-87187-494-6}} p. 46.&lt;/ref&gt;, Дукакистен артта қалып қойғанымен&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE1DD1531F931A2575AC0A961948260 |title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad | author=Dowd, Maureen | newspaper=The New York Times | date=September 12, 1987 |authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, Айова штатындағы сауалнамалардың нәтижесінде. [[1987 жыл]]дың қыркүйек айында Британдық Лейбористік партияның жетекшісі Нейл Кинноктың сөзін [[плагиат]]тағыны үшін айыпталған кезде ол науқанға кірісті. Киннок мырзаның сөзі мынадай:

{{quotation|—«Неліктен мен мыңдаған Киннок ұрпақтарынан университетке түсуге мүмкіндігім бар?» [Содан кейін оның аудиторияға әйеліне нұсқайды] Неліктен Гленис өз отбасындағы мыңдаған ұрпақтан алғашқы әйел университетке түсе алады? Бұл біздің алдымыздағылардың қалың болғаны ма еді?|}}

Байденнің сөйлеген сөздері:

{{quotation|—«Мен осында келе жатқанда ойлана бастадым, неге Джо Байден өз отбасында алғаш рет университетке барады? [Содан кейін аудиторияға әйелін көрсете отырып] Неліктен менің әйелім оның отбасында алғаш рет колледжге бару керек, себебі біздің ата-аналарымыз жарқырап тұрған жоқ па? ... Мен Байденді мыңдаған ұрпақтың колледж бен магистр дәрежесін алу үшін жасағаным үшін бе? Қалғандарынан әлдеқайда ақылды болғаным ба?»|}}

Байден шын мәнінде Киннокты бұрынғы жағдайларды қалыптасуының қайнар көзі ретінде келтірді&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/doc/139229851.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic | title=Plagiarism Suggestion Angers Biden's Aides | first=Eleanor | last=Randolph | newspaper=The Washington Post | date=September 13, 1987 | page=A6}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;. Бірақ, [[23 тамыз]]да Айова штатының жәрмеңкесіндегі демократиялық пікірталас туралы сөйлегенде, 26 тамызда Ұлттық білім беру қауымдастығына берген сұхбатында бастапқы қайнаркөзге сілтеме жасамады. Сонымен қатар, саяси баяндамалар бір-бірінен жиі кездесетін идеялар мен сөздер ұқсас болғанда&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot;&gt;{{cite news | newspaper=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/1987-09-16/news/mn-5412_1_biden-speech | title=Differing Versions Cited on Source of Passages: Biden Facing New Flap Over Speeches | date= September 16, 1987 | first=James | last=Risen | authorlink=James Risen | first2=Robert | last2=Shogan}}&lt;/ref&gt;, Байден Киннок мырзаға сәйкестендіру үшін өз отбасының қыр-сырын ойлап тапқандықтан қолданғанын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | title=Biden Is Facing Growing Debate On His Speeches | first=Maureen | last=Dowd | newspaper=The New York Times | date=September 16, 1987 | authorlink= Maureen Dowd}}&lt;/ref&gt;, оны тереңірек зерттегені айтты. Байден одан бұрын осы жылы [[1967 жыл]]ы Роберт Ф. Кеннедидің (оның көмекшілері кінәсін мойындады) және Джон Ф. Кеннедидің 1961 жылғы, ал екі жыл бұрын [[1976 жыл]]ы Хьюберт Х. Хамфридің сөзін оқып шығарды.

Бірнеше күннен кейін Байденнің заң мектебіндегі плагиаттық оқиғасы көпшілік алдында жарыққа шықты. Сондай-ақ&lt;ref name=&quot;nyt092287&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho |publisher=[[C-SPAN]] via YouTube |title=1988 Road to the White House with Sen. Biden |date=August 23, 2008 |accessdate=October 3, 2012}}&lt;/ref&gt;, бейнежазбада [[Нью-Гэмпшир]] тұрғынынан бұрынғы заң мектебінде оқып жүргені туралы сұраған кезде, ол өзінің сыныптың «жоғарғы жартысында», заң мектебінде толық стипендия бойынша оқығанын және ол колледжде үшінші дәрежелі диплом алғанын айтқан, олардың әрқайсысы нақты жазбаларында шындыққа жатпайды немесе асыра пайдаланылған.

Киннок пен мектеп ісінің ашылуы, басқа кандидаттарға қатысты басқа да жаңалықтар осы уақытқа дейін шектеулі болғанымен, қоғамның көпшілігі әлі де науқанға аса назар аудармаған болатын; Байденді «[[The Washington Post]]» газетінің жазушысы Пол Тейлордың осы жылдың үрдісі деп сипаттады&lt;ref&gt;{{cite book | last=Pomper | first=Gerald M. | chapter=The Presidential Nominations | title=The Election of 1988 | publisher=Chatham House Publishers|year=1989 | isbn=0-934540-77-2}} p. 37.&lt;/ref&gt;. Осы дағдарысты бастан кешіруге көмектесу үшін оған күшті демографиялық немесе саяси қолдау тобы болмады. Ол [[1987 жыл]]ғы [[23 қыркүйек]]те сайлау жарыстарынан шығып, өзінің кандидатурасын оның өткен қателіктерінің «көлеңкесін асырып жібергеннен» қабыл алынбағандықтан алып тастадым деп жариялады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE0DF173AF937A1575AC0A961948260 | title= Biden Withdraws Bid for President in Wake of Furor |author1=Dionne Jr. |author2=E. J. | newspaper=The New York Times | date=September 24, 1987 | authorlink= E. J. Dionne}}&lt;/ref&gt;.

Байден жарыстан шығып кеткеннен кейін, Дукакис кампаниясы жасырын Байден-Киннокты салыстыру туралы бейнежазбаны жасап, оны жаңалықтарға таратқан. Кейінірек [[1987 жыл]]ы Делавэр Жоғарғы Сотының кәсіби жауапкершілік жөніндегі кеңесі Байденге заң мектебін оның плагиатын заңгер ретінде тағайындады деп айыптап, Байден «ешқандай ережелерді бұзбады» деп айыптады&lt;ref name=&quot;nyt-cleared&quot;&gt;{{cite news | title=Professional Board Clears Biden In Two Allegations of Plagiarism | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260 | agency=Associated Press | newspaper=The New York Times | date=May 29, 1989}}&lt;/ref&gt;.

[[1988 жыл]]дың ақпанында, мойын ауырсынуының біршама уақыт зардап шеккеннен кейін, Байденді Уолтер Рид армиясының Медицина орталығы ұзақмерзімді емдеуге алып&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE5D91E38F930A15751C0A96E948260
|title= The Doctor's World; Subtle Clues Are Often The Only Warnings Of Perilous Aneurysms |author=Altman, Lawrence, M.D. |newspaper=The New York Times|date=February 23, 1998| accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | title=Many Holes in Disclosure of Nominees' Health |author=Altman, Lawrence, M.D. | newspaper=The New York Times|date=October 19, 2008|accessdate=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;, ағып жатқан бас сүйек аневризмін түзету үшін өмірін сақтау операциясы жасалды; жағдай күрделі болғандықтан, діни қызметкер ауруханада соңғы салттарын басқарған. Сауығу кезінде, ол күрделі асқынған өкпе эмболиясына ұшырады&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/22/AR2008102203657.html | title=Campaign Curriculum | author=Copeland, Libby | newspaper=The Washington Post | date=October 23, 2008 | accessdate=October 25, 2008 | authorlink=Libby Copeland}}&lt;/ref&gt;. [[1988 жыл]]ы мамыр айында симптомдар тудырмау үшін, сонымен қатар жарылу қаупін тудырған екінші аневризмді қалпына келтіру бойынша тағы бір операция жасалды&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940de5d81739f937a35756c0a96e948260 |title=Biden Resting After Surgery For Second Brain Aneurysm | agency=[[Associated Press]] | newspaper=The New York Times | date=May 4, 1988}}&lt;/ref&gt;. Байденді ауруханаға жатқызу және қалпына келтіру кезінде АҚШ Сенатында жеті ай бойы өз міндеттерін орындады. Байденде сол уақыттан бері аневризмі қайталанбаған немесе әсер етпеген. Байденнің отбасы ерте аяқтаған президенттік науқанның [[1988 жыл]]ы басында алғашқы партиялардың арасында үгіт жүргізгеніне қарамастан&lt;ref name=&quot;ap-aug22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |title=Biden speaks – and speaks – his own mind |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Las Vegas Sun]] |date=August 22, 2008 |accessdate=September 7, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828123915/http://www.lasvegassun.com/news/2008/aug/22/biden-speaks-_-and-speaks-_-his-own-mind/ |archivedate=August 28, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, медициналық көмекке жүгінбеуі мүмкін және жағдайдың нашар болуы мүмкін деп ойлады.

=== Сот комитеті ===
[[Сурет:Joe Biden, official photo.jpg|thumb|Джо Байден, АҚШ Сенатының фотоы|233x233 нүкте]]
Байден [[Америка Құрама Штаттары]]ның Сенаты Сот комитетінің ұзақ уақыт бойы мүшесі болды. Оған 1987 жылдан 1995 жылға дейін төрағалық еткен, ол [[1981 жыл]]дан [[1987 жыл]]ға дейін, [[1995 жыл]]дан [[1997 жыл]]ға дейін жоғар лауазымды азшылықтар мүшесі ретінде қызмет атқарды.
[[Сурет:Joe Biden (25091490728).jpg|нобай|солға|Джо Байден [[2017 жыл]]ғы [[9 желтоқсан]]да.]]
Төраға болған кезде Байден АҚШ тарихындағы ең шағымданатын АҚШ Жоғарғы сотына [[1987 жыл]]ы Роберт Борктің және [[1991 жыл]]ы Кларенс Томастың үміткерлігі туралы тыңдауларға төрағалық етті. Борк тыңдауларында, ол Борктің қарсыласын тағайындағаннан кейін көп ұзамай бекітіп, өткен жылы болжам жасаған үміткер Борктың сұхбаттарын және тыңдауларын тыңдамайтындығы туралы ойлаған консерваторларды күлкіге қалдырды. Соңында, консерваторлар [[1988 жыл]]ы өткізілген президенттік науқан тыңдаулардың ортасында, сот ісін әділ жүргізуін және жақсы юморын және батылдығы үшін марапаттады. Басқа Борктің қарсыластары жасаған кейбір ақылға қонымды дәлелдерінен бас тартқан Байден&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot;&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE4DF153BF93BA35753C1A961948260 | title= Washington Talk: The Bork Hearings; For Biden: Epoch of Belief, Epoch of Incredulity | author=Greenhouse, Linda | newspaper=The New York Times | date=October 8, 1987 | authorlink= Linda Greenhouse}}&lt;/ref&gt;, АҚШ Конституциясы мәтінінде анық айтылғандардан басқа, еркіндік пен құпиялылықты қамтамасыз ететін құқықтар туралы пікірталасқа негізделді және Борктің күшті түпнұсқалығы идеологиялық тұрғыдан сыйыспайтын осы көзқарасын айтты. Борктің кандидатурасы Комитетте 9-5 дауыспен қабылданбады, содан кейін толық Сенатта 58-42 маржа бойынша қабылданбады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|title=Senate's Roll-Call On the Bork Vote|date=October 24, 1987 |newspaper=The New York Times |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;.

Томастың тыңдауларында Байденнің конституциялық мәселелер бойынша сұрақтары жиі ұзаққа созылды және кейбіреулері Томасқа сұрақ қойды. Жоғары деңгейдегі тыңдаулардың көрермендері Байден стиліне жиі сөз келтірді. Томас кейінірек сенатордың бұрынғы жеке кепілдемелеріне қарамастан&lt;ref name=&quot;thomas-vi&quot;&gt;{{cite news | title = Clarence Thomas: A Silent Justice Speaks Out: Part VI: Becoming a Judge – and perhaps a Justice| author = Greenburg, Jan Crawford| publisher = [[ABC News]]| date = September 30, 2007| url = http://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4| accessdate =October 18, 2008 }}&lt;/ref&gt;, Байденнің сұрақтары «бұршақ ойынына» ұқсас болды деп айтты. Байден ұсыныссыз үміткердің комиссиясынан шығып, қарсы болды. [[1987 жыл]]ы өзінің президенттік науқаны кезінде өзінің нашар тәжірибесіне байланысты Байден жеке істерін тыңдауға жібергісі келмеді. Анита Хиллдің жыныстық қудалауға қатысты айыптауын Байден алдымен комитетпен бөлісті, алайда қоғаммен емес, өйткені ол әлі куәгерлік етуге дайын болмады. Ол куәлік жасаған соң&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | title=Biden and Anita Hill, Revisited | author=Phillips, Kate | newspaper=The New York Times | date=August 23, 2008 | accessdate=September 12, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден басқа куәгерлерге оның атынан тағы да дәлелдемелер беруге рұқсат бермеді, мысалы, Анжела Райт (осындай айып таққан) және зорлық-зомбылық туралы сарапшылардың айғақтары. Байден Томастың жеке өміріне қол сұқпаушылық пен тыңдаудың әділдігін сақтауға тырысып жатқанын айтты. Сенатта кандидатураны 52-48 дауыспен мақұлдады, Байден қайтадан қарсы болды. Сол кезде және одан кейін либералдық заң топтары мен әйелдер топтары тарапынан Байден тыңдауларға кедергі келтірген және Хиллді қолдау үшін жеткіліксіз болғаны үшін сынға ұшырады. Байден кейіннен Әділет комитетінде қызмет етуге әйелдерді іздестірді және комиссияның заңнамалық күн тәртібіндегі әйел мәселелерін атап өтті.
[[Сурет:Biden at economic forum 2003 crop.jpg|thumb|left|2003 жылы Иорданияда [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]дағы Джо Байден|222x222 нүкте]]

Байден көптеген федералдық қылмыстық заңдарды әзірлеуге қатысқан. Ол [[1994 жыл]]ы онжылдық батуы басталғаннан кейін жаңартылмаған, [[2004 жыл]]ы аяқталған «Қару-жарақпен күресу туралы федералдық ассамблеяны» қамтитын Бидденнің қылмыстық заңы деп аталатын «Қылмыспен күресу және құқық қорғау» атты заңға жетекшілік етті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ft.com/cms/s/0/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a.html#axzz2JYR1txDj | title=Biden faces key role in second term | author=Fifield, Anna | newspaper=[[Financial Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, ол әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы шараларды қамтитын айтарлықтай зорлық-зомбылық актісін (VAWA) жасауға қатысты. [[2000 жыл]]ы Жоғарғы сот Америка Құрама Штаттарына Моррисонға үкім шығарып&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |title=Biden: Men who don't stop violence against women are &quot;cowards&quot; |author=Finley, Bruce |newspaper=The Denver Post |date=September 19, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013133013/http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;, [[гендер]]лік сипаттағы зорлық-зомбылық құрбандарын федералды азаматтық қорғау құралдарын құруға мүмкіндік беретін бөлім Конгрестің құзырынан асып түсті, сондықтан конституциялық емес деп танылды. Конгресс [[2000 жыл|2000]] және [[2005 жыл]]дары ВВАА-ны қайтадан бекітті&lt;ref&gt;{{cite web|title=''United States v. Morrison'', 529 U.S. 598 (2000)|url=https://www.law.cornell.edu/supct/html/99-5.ZS.html|publisher=[[Cornell University]]|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bash|first=Dana|url=http://edition.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/10/11/congress.terror/index.html|title=Senate votes to allow compensation for terror victims, re-authorizes Violence Against Women Act|publisher=CNN|date=October 11, 2000|accessdate=August 24, 2008}} See also: {{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,179001,00.html|title=Deal Reached on Violence Against Women Act|publisher=Fox News|date=December 16, 2005|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;: «Мен әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты Сенатта 35 жылдық мерзім ішінде жасаған ең бір маңызды заңнаманы қолданамын деп есептеймін» деп айтты&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | title=Domestic Violence | publisher=[[United States Senate|Biden senate website]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archivedate=August 22, 2008|accessdate=September 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. 2004 және [[2005 жыл]]дары Байден америкалық технологиялық компанияларды Техастағы [[Остин]]де&lt;ref&gt;{{cite web|title=Making connections to end Domestic Violence|url=http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|accessdate=August 23, 2008|publisher=[[Microsoft]]|author=Cates, Sheryl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430104855/http://www.microsoft.com/issues/essays/2004/05-05violence.mspx|archivedate=April 30, 2008|date=May 5, 2004}}&lt;/ref&gt;, «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы ұлттық желі» мәселелерін диагностикалауға шақырды және өз қызметтерін жетілдіру үшін табысты күш салу үшін оған құрал-жабдық пен тәжірибемен бөлісуді тапсырды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndvh.org/tenth/history.html |title=History |publisher=[[National Domestic Violence Hotline]] |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070705193830/http://www.ndvh.org/tenth/history.html |archivedate=July 5, 2007 }}&lt;/ref&gt;.

[[1990 жыл]]дары Уайтуотер дау-дамайы және Левинский дау-дамайлары барысында тәуелсіз кеңесші Кеннет Старрдың іс-әрекеттерін қатысты сынға алды және басқа Тәуелсіз Өкілге бірдей өкілеттіктер берілгенге дейін «бұл суық күн азапта болады» деді. Байден президент Клинтонның импичментінде екі айыпта да ақтауға дауыс берді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | title=How the senators voted on impeachment | publisher=CNN | date=February 12, 1999}}&lt;/ref&gt;.

Халықаралық есірткіге бақылау жасау жиналыстар төрағасы ретінде, Байден ұлттық есірткіні бақылау саясатына жетекшілік етті. [[2003 жыл]]дың сәуір айында ол қақтығысты азайту америкалықтардың «Экстрады» туралы заңға қарсы әрекет етуді ұсынды. Ол Флунитразепам сияқты «есірткіге тәуелді дәрілер» және Экстази және Кетамин сияқты препараттардың таралуын тоқтату үшін жұмысын жалғастырды. [[2004 жыл]]ы ол көптеген бейсболшылар қолданатын Androstenedione сияқты [[стероидтар]]ды препарат ретінде заңдастыратын заң жобасын қабылдауға тырысты.

Байденнің «Балалар 2000» заңнамасы компьютерлік орталықтарды, мұғалімдерді, Интернетке кіруді және жастарға, әсіресе, табысы аз және қиын жағдайға ұшыраған жастарды техникалық оқытуды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік / жеке серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp;|title=Kids 2000 Program|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223064751/http://biden.senate.gov/newsroom/details.cfm?id=229820&amp;&amp; |archivedate=December 23, 2007|accessdate=August 23, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Сыртқы байланыстар жөніндегі комитет ===
[[Сурет:The SEIU family listens to Sen. Joe Biden.jpg|thumb|Джо Байден 2007 жылғы қаңтарда Қызметшілердің Халықаралық Одағымен сөйлесті|288x288 нүкте]]
Байден АҚШ-тың Сенаты халықаралық қатынастар жөніндегі комитетінің ұзақмерзімді мүшесі болды. [[1997 жыл]]ы ол азшылықтардың мүшесі болды және [[2001 жыл]]дың маусым айында және [[2001 жыл]]дың маусымынан бастап [[2003 жыл]]ға дейін Комитетке төрағалық етті&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force | author=Gordon, Michael R. | newspaper=The New York Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Michael R. Gordon}}&lt;/ref&gt;. Демократтар [[2006 жыл]]ғы сайлаулардан кейін Сенат бақылауына ие болғанда, Байден [[2007 жыл]]ы тағы да Комитеттегі жоғарғы орнын алды. Тұтастай алғанда сыртқы саясатта либералдық интернационалист болды. Ол Ричард Лугар мен Джесси Гельмс сияқты маңызды Республикалық Сенаттың өкілдерімен тиімді жұмыс істеді, кейде өз партиясының элементтеріне қарсы шықты. Байден НАТО-ның байқаушылар тобының тең төрағасы болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nato.int/docu/review/1997/9705-05.htm | title=Transatlantic relations: Stormy weather on the way to enlargement? | author=Sloan, Stanley | publisher=NATO Review|date=October 1997| accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Осы уақытта ішінара тізімде 60-қа жуық елдерді қамтитын және халықаралық ұйымдардан 150-ге жуық басшылармен кездесу жасалды. Байден комитеттің төрағасы ретінде жиі тыңдады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | title=Meetings with Foreign Leaders? Biden's Been There, Done That | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=September 23, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ үш мәрте Еуропалық істер жөніндегі кіші комиссияны басқарды.
[[Сурет:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|thumb|right|Сенатор Байден 1997 жылы Президент Клинтон мен басқа да ресми тұлғалармен бірге Боснияға барғанда|257x257 нүкте]]
[[Сурет:Joe Biden - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2003.jpg|thumb|left|Джо Байден 2003 жылы|278x278 нүкте]]
Байден [[1991 жыл]]ы [[Хорватия]]ның тәуелсіздік соғысы кезінде [[Сербтер|сербиялық]] теріс іс-қимылдар туралы естігеннен кейін Югославтық соғысқа қызығушылық танытты. Босниялық соғыс басталғаннан кейін Байден қарулануға қарсы эмбаргоны алып тастауға бағытталған «көтерілу және ереуіл» саясатын бірінші болып атады. [[Босниялықтар|Босния мұсылмандары]] мен НАТО-ның әуе шабуылына қолдау көрсетіп, [[Әскери қылмыскерлер|соғыс қылмыстарын зерттеді]]. Джордж Х. У. Буш әкімшілігі мен Клинтон әкімшілігі де, Балқан шиеленісуінен қорқып, бұл саясатты жүзеге асырудан бас тартты&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | title=Biden Played Less Than Key Role in Bosnia Legislation | author=Kessler, Glenn | newspaper=The Washington Post | date=October 7, 2008 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Glenn Kessler (journalist)}}&lt;/ref&gt;. [[1993 жыл]]дың сәуір айында Байден Балканда бір апта өткізді және серб жетекшісі Слободан Милошевичпен үш сағаттық шұғыл кездесу өткізді. Байден Милошевичке: «Менің ойымша, сіз соғыс қылмыскерісіз және сіз осындай адамдай сынақтан өтуіңіз керек», - деді. Байден [[1992 жыл]]ы Буш әкімшілігі Босния мұсылмандарын қаруландыруға мәжбүрлеу туралы түзету енгізді, бірақ кейіннен 1994 жылы Боб Доул мен Джо Либерманның демеушілігімен күшейту шарасына қол қоюдан бұрын Клинтон әкімшілігінің қолайлығына бірнеше рет жұмсалды. Келіссөз НАТО-ның бейбітшілікті сақтау жөніндегі табысты жұмысына себеп болды. Байден 1990 жылдардың ортасында Балқандағы саясатқа әсер етіп, сыртқы саясатқа қатысты өзінің «қоғамдық өмірдегі мақтанышы» деп атады. [[1999 жыл]]ы Косоводағы соғыс кезінде Байден Сербия мен Черногорияға қарсы НАТО-ның бомбалау науқанын қолдады және президент Клинтонға барлық күштерді&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;/&gt;, соның ішінде жердегі әскерлерді қолдануға шақырған Маккейн-Байден қарарына, Косоводағы досы Джон МакКейнмен бірге, демеушілік көрсетті. Сербияның [[Косово]]дағы әрекеттеріне қатысты Милошевичкке қарсы тұруға шақырды&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | title=Biden, McCain Have a Friendship – and More – in Common | author=Holmes, Elizabeth | newspaper=The Wall Street Journal | date=August 25, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. 1998 жылы Конгрестің Төртінші рейтингі Байденге бірнеше сыртқы саяси мәселелерде, соның ішінде НАТО-ның кеңеюі және сыртқы істер агенттіктерінің қызметін жетілдіру үшін заң жобаларын сәтті өтуі және шетелдегі діни қудалауды жазалау үшін жетекші рөл атқарғаны үшін «Айырмашылықты жасаған он екі адам» деп аталды.

[[Сурет:Bidenpetraeus.jpg|thumb|left|Байден 2007 жылы Сенатта өткен Ирак сыртқы істері жөніндегі комитетте сөз сөйлейді|248x248 нүкте]]

Байден [[1991 жыл]]ы Парсы шығанағындағы соғысқа рұқсат бермеуге дауыс берді; ол АҚШ қарсы антитеррорлық коалициядағы барлық жүктемені көтеретінін айтты&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2008/aug/24/nation/na-foreignpol24 | title=Joe Biden respected – if not always popular – for foreign policy record |author1=Richter, Paul  |author2=Levey, Noam N. | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден [[Ауғанстан|Ауғанстандағы]] [[2001 жыл]]ғы соғыстың күшті жақтаушысы болды. «Қандай қажет болса, біз мұны істеуіміз керек». Иракқа қатысты Байден [[2002 жыл]]ы [[Саддам Хусейн]]ді ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіргенін және бұл қауіпті &quot;жоюдан&quot; басқа ешқандай мүмкіндік жоқ екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE3DD1738F930A25752C0A967958260 | title=Congress Acts to Authorize War in Gulf | author=Clymer, Adam | newspaper=The New York Times | date=January 13, 1991 | authorlink=Adam Clymer}}&lt;/ref&gt;. [[2002 жыл]]дың қазан айында Байден Иракқа басып кіруін мақұлдай отырып, Иракқа қарсы әскери күштерді пайдалануға рұқсат беруді қолдап дауыс берді. Көп ұзамай ол соғысты сынға алып&lt;ref name=&quot;MTP04292007&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/18381961/page/2 | title=MTP Transcript for April 29, 2007 | author=[[Tim Russert]] | publisher=[[MSNBC]] | date=April 29, 2007  |page=2}}&lt;/ref&gt;, өз дауысы мен өз рөлін «қателік» деп қарастырса, ал АҚШ-тың кетуін талап етпеді. Ол оккупацияға бөлінетін қаржыны қолдады, бірақ бірнеше рет соғысты интернационалдандыру керек деп, көбірек жауынгерлер қажет екенін және Буш әкімшілігі қақтығыстың құны мен ұзақтығы туралы «америкалықтармен деңгейге жетуі» керек екенін айтты.

[[2006 жыл]]дың аяғында Байденнің көзқарасы өзгерді және [[2007 жыл]]ы әскер қатарына көбейтуге қарсы болды, ол генерал Дэвид Петрэустың «өлі болды, қатты қателесті», деп санайды. Байден [[Ирак]]тың үш [[Этнос|этникалық]] мемлекеттің бос [[Федерализм|федерациясына]] бөлінуін жақтады&lt;ref name=&quot;Divided&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | title=Divided They Stand, but on Graves | author=Thom Shanker | newspaper=The New York Times | date=August 19, 2007}}&lt;/ref&gt;. [[2006 жыл]]дың қарашасында Байден мен Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің президенті Лесли Хелб Ирактағы сектанттық зорлық-зомбылықты жоюдың кешенді стратегиясын жариялады. Осы тәсілді жалғастырудан немесе жоспардан бас тартудың орнына, жоспардың «үшінші жолы» деп атады: Иракты федерациялай отырып&lt;ref name=&quot;LAT20071001&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2007/oct/01/world/fg-iraq1 |author1=Ned Parker |author2=Raheem Salman | title=U.S. vote unites Iraqis in anger | newspaper=Los Angeles Times | date=October 1, 2007}}&lt;/ref&gt;, өз аймақтарында [[күрдтер]]дің, [[шииттер]]дің және [[сунниттер]]дің «тыныс бөлмесін» беру. [[2007 жыл]]дың қыркүйегінде Сенат мұндай шешім қабылдауға міндетті болатын шешім қабылдады. Дегенмен, идея қолдауға ие болмады, саяси бөлу болмады және соқтығыс болған жоқ. Ирактың саяси басшылығы бұл шешімді елді бөлу ретінде қабылдады және АҚШ-тың Багдадтағы елшісі өзін босату туралы өтініш берді.

[[2004 жыл]]дың наурызында Байден [[Ливия]]дағы демократия белсенділер мен [[Триполи]]дегі [[Муаммар Каддафи]]мен кездесуден кейін саяси тұтқын Фатхи Елажмимиді қысқа мерзімде босатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/12/27/international/africa/27libya.html | title=For a Critic, Libya's Nascent Openness Doesn't Apply | author=Smith, Craig S. | newspaper=The New York Times | date=December 27, 2004 | accessdate=November 5, 2009 | authorlink=Craig S. Smith}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/15/AR2006111501576_pf.html | title=Support Builds for Libyan Dissident | author=Boustany, Nora | newspaper=The Washington Post | date=November 16, 2006 | accessdate=November 5, 2009}}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың мамыр айында Байден президент [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буштың]] [[Израиль]]дің Кнессетінде сөйлеген сөзін сынға алды. Онда Буш кейбір демократтар Батыс елдерінің басшылары Гитлерді екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін қолданғаны сияқты әрекет жасады деп айтты. Байден былай дейді: «Бұл бос сөз, бұл жалған, бұл шектен шыққандық. АҚШ-тың президенті үшін шет елге барып, Кнессетке отырып және осындай күлкілі мәлімдеме жасау». Байден кейін бұл сөзді қолданғаны үшін кешірім сұрады. Байден бұдан былай мәлімдеді: «Бұл әкімшілік қашаннан бері егер сіз отырсаңыз, сөздік қорыңыздан «жоқ» деген сөзді алып тастау керек деп ойлайды?»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/05/15/bush.dems/index.html | title=Dems fire back at Bush on 'appeasement' statement | author=Henry, Ed | publisher=CNN | date=May 16, 2008 | accessdate=September 2, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Делавэр мәселесі ===
Байден өзінің Делавэр сайлау округіне таныс болған, ол күнделікті пойыздың арқасында ол жерге қатынап, жалпы қажеттіліктерге баруға тырысты. Байден «Амтракты» қаржыландыруға және теміржол қауіпсіздігін күшейтуді жақтады; ол Амтрактың экипаждары үшін жыл сайын барбекюлер мен Рождество кешін өткізді, олар кейде түнде соңғы пойызды бірнеше минут ұстап тұратын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | title='Amtrak Joe' Biden Gets His Own Train Station | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=March 16, 2011 | accessdate=March 16, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319050955/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html | archivedate=March 19, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/19/vice-president-biden-gets_n_837999.html |title=Vice President Biden Gets Wilmington Amtrak Station Named For Him |publisher=The Huffington Post |date=March 19, 2011 |accessdate=July 27, 2016 }}&lt;/ref&gt;. Нәтижесінде ол Амтрак Джо атанды (және 2011 жылы Амтрак Уилмингтон станциясы Джозеф Р.Байден атындағы теміржол станциясы деп аталды, онда ол 7000-нан астам рет сапар шеккен). Ол Довер әуе күштері базасы және жаңа Castle Air Ұлттық гвардия базаcын қоса алғанда, Делавэр әскери қондырғыларын үшін жақтаушысы болды.
[[Сурет:BidenDoverAFB1997.jpg|thumb|right|Байден 1997 жылы Делавэр Довер әуе күштері базасында жаңа нысанның келуінің алдында|262x262 нүкте]]
1975 жылы Байден либералды православиядан бас тартып, ол десегрегациялық автобустарды шектеу туралы заңнамалық әрекет жасаған болатын. Бұл ретте ол автобустың «ақыл-ойдың түбегейлі ережесін бұзған» деген сәтсіздік идеясы болғанын және оның қарсылығы басқа либералдарға ұнамды болуын жеңілдететінін айтты. Үш жыл өткеннен кейін Уилмингтонның федеральды межеленген аймақаралық автобустық жоспары үлкен шиеленіс туғызды және ымыралы шешімдерді заңдастыруға тырысқанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/18/us/politics/18biden.html | title=Biden's Record on Race Is Scuffed by 3 Episodes | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 17, 2008 | accessdate=November 2, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден біраз уақыт бойы қара және ақ сайлаушылардан айырылды.

[[1991 жыл]]дан бастап [[2008 жыл]]ға дейін, Байден, Делавэрдегі жалғыз заң мектеп ретінде Виджер университеті Заңның мектебінде адъюнкт-профессор, конституциялық құқық бойынша семинар оқытып, қызмет атқарды&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | title=Faculty: Joseph R. Biden, Jr. | publisher=[[Widener University School of Law]] | accessdate=September 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | archivedate=October 6, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, жиі қабылдану үшін күту тізімі бар. Байден әдетте курстың басқа бір профессорымен бірігіп, курстық минуттың кем дегенде жартысын қабылдап, кейде шетелдерден арнайы ұшып келіп, сабақтарын өткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Purchla, Matt |publisher=[[Metro International|''Metro'' Philadelphia]] |date=August 26, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |archivedate=October 4, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&amp;BRD=1675&amp;PAG=461&amp;dept_id=18171&amp;rfi=6 |dead-url=yes |archive-date=September 19, 2008 |title=For Widener Law students, a teacher aims high |author=Carey, Kathleen E. |publisher=[[Delaware County Daily and Sunday Times]] |date=August 27, 2008 |accessdate=September 25, 2008 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;.

[[2000 жыл]]дан бері Байден банкроттық туралы заңнаманың демеушісі болды, бұны Делавэртің ең ірі компанияларының бірі MBNA және басқа да несиелік карталар эмитенттері талап етті. Байден заң жобасына өзгертулер енгізіп, және үй иелерін банкрот деп жариялауға түзету үшін күрес жүргізді, бұл банкроттықты қолданғанда айыппұлдарды төлеуден жалтаруға тыйым салынады; Жалпы Биллға [[2000 жыл]]ы [[Билл Клинтон]] вето қойды, бірақ кейін [[2005 жыл]]ы Байден қолдай отырып, банкроттықты болдырмау және тұтынушыларды қорғау туралы заңға қол қойылды.

Сассекс штатының төменгі ауданы - елдің ең ірі тауық өндіретін аймағы, ал Бэйден бұл тауықтарды импорттауды тоқтатқан кезде Ресеймен сауда келісімдерін жасасты.

[[2007 жыл]]ы, Байден және Конгрестің ерекшеліктері арқылы өз сайлаушылары үшін сұраған жобалардың $ 67 млн құны жинақталған.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/leading-the-news/clinton-tops-2008-rivals-gets-530m-in-earmarks-2007-11-09.htm|title=Clinton tops 2008 rivals, gets $530M in earmarks |date=November 9, 2007|accessdate=August 24, 2008|newspaper=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|author=Bolton, Alexander}}&lt;/ref&gt;

=== Беделі ===
[[1972 жыл]]ы алғашқы сайланғаннан кейін, Байден 6 қосымша мерзімге, 1978, 1984, 1990, 1996, 2002 және 2008 жылдардағы сайлауларға қайта сайланып, әдетте 60 пайызға жуық дауыс жинады. Ол қатты қарсылыққа тап болмады; одан кейін губернатор Пит ду Понт 1984 жылы оған қарсы шықпауға шешті. Байден республикалық әріптесі Уильям В. Роттың екі жылдық еңбек өтіліне байланысты 28 жасында кіші жас сенатор ретінде өтті. Ротт кейін қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. [[2000 жыл]]ы Том Карпердың кезінде Байден Делавэрдың аға сенаторы болды. Осыдан кейін 2018 жылы тоқтағанан соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/23/biden.democrat.vp.candidate/ | title= Obama introduces Biden as running mate | publisher=CNN | date=August 23, 2008 | accessdate=September 18, 2008}}&lt;/ref&gt;, АҚШ-та 18 мерзім ең ұзақ қызмет еткен сенатор&lt;ref name=&quot;26 Aug 2018&quot;&gt;{{cite web |title=Longest Serving Senators|url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm |website=United States Senate |publisher=United States Senate|accessdate=August 26, 2018}}&lt;/ref&gt;, Делавэр тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор және [[1999 жыл]]дың мамыр айында Байден 10000 дауыс жинаған ең жас сенатор болды&lt;ref name=&quot;state-10k&quot;&gt;{{cite web | url=http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm | title=Senator Joseph Biden (Democrat, Delaware) | publisher=[[U.S. State Department]] |date=March 2001 | accessdate=November 26, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080712124319/http://usinfo.state.gov/journals/itps/0301/ijpe/pj61bios.htm |archivedate = July 12, 2008|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Joe Biden, official photo portrait 2.jpg|thumb|left|Байденнің ресми Сенат фотосы (2005)|344x344 нүкте]]

$ 59,000-нан $ 366,000-ға дейінгі таза табысы бар және сыртқы табысы немесе инвестициялық кірісі дерлік жоқ болғанда, Байден Сенаттың ең кедей мүшелерінің қатарына кірді. Байден Конгресстегі екінші кедей мүшесі ретінде тізімге алынғанда, мұнда мақтаныш жоқ екенін&lt;ref name=&quot;lat082408nw&quot;&gt;{{cite news | url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/1538235711.html?dids=1538235711:1538235711&amp;FMT=ABS | format=fee required | title=Demographics part of calculation: Biden adds experience, yes, but he could also help with Catholics, blue-collar whites and women | author=Wallsten, Peter | newspaper=Los Angeles Times | date=August 24, 2008 | accessdate=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |agency=[[Associated Press]] |newspaper=Boston Globe |title=A look at Biden's net worth |date=August 24, 2008 |accessdate=February 6, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725145844/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2008/08/24/a_look_at_bidens_net_worth/ |archivedate=July 25, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | title=Biden Releases Tax Returns, in Part to Pressure Rivals | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=September 13, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;, бірақ оны ол жас болып сайланғанымен байланыстырды.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | title=Biden tax returns revealed | author=Mooney, Alexander | publisher=CNN | date=September 12, 2008 | accessdate=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден сенаторлық мансабын ертерек іске асырды, ол әлсіз кедей мемлекеттік лауазымды тұлғаларды саясатта қолдау үшін қаржы жарналарын ұсынды және ол бірінші кезеңде науқандарды қаржыландыру реформаларын өткізді.

Сенатта болған жылдар ішінде Сенатта тыңдаулар барысында айтылған сұрақтары мен ескертулерімен, Байден ұзақ уақыт бойы танымал болғаны белгілі&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | title=Transcripts | work=[[The Situation Room with Wolf Blitzer|The Situation Room]] | publisher=CNN | date=January 12, 2006 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc-loq&quot;&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | title=A Biden Problem: Foot in Mouth | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=January 31, 2007 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Jake Tapper}}&lt;/ref&gt;. Жексенбілік таңертеңгілік ток-шоуда сөйлеген сөзінде ол күшті спикер және пікірсайысшы, жиі әрі тиімді қонақ болған. Ашық сөйлегенде, ол ерік-жігермен дайындалған ескертулерден ауытқумен белгілі. Саяси талдаушы Марк Халпериннің айтуынша, ол «қулық-сұмдықты, қорлауды және қоқан-лоқы айтудың тұрақты үрдісін» көрсетті. ''[[The New York Times]]'' жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2D81E39F93AA25750C0A96E958260 | title= Senate Struggles to Pay Attention to the Remapping of NATO | author=Seelye, Katharine Q. | newspaper=The New York Times | date=March 19, 1998 | accessdate=September 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time-pcs&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | title=Halperin on Biden: Pros and Cons | author=Halperin, Mark | magazine=Time  | date=August 23, 2008 | accessdate=September 21, 2008 | authorlink=Mark Halperin}}&lt;/ref&gt;, Байденнің «әлсіз сүзгілері оны кез келген нәрсені жасыруға қабілетті етеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1208/Biden_enemy_of_the_prepared_remarks.html | title=Biden, enemy of the prepared remarks | author=Smith, Ben | publisher=[[Politico]] | date=December 2, 2008 | accessdate=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден де қарапайым емес. Журналист Джеймс Трауб «Байденнің жасандылығы мен оның жеке қабілеттеріне деген көзқарасы АҚШ Сенатының сирек кездесетін стандарттары бойынша айтарлықтай көрінеді» деп жазған.

Саяси жазушы Ховард Финман былай дейді: «Байден академик емес, ол ойшыл-теоретик емес, ол үлкен көше саясаткерлерінің бірі, ол Скрэнтон—автокөлік сатушылары, автосалондарда жұмыс істейтін адамдардан, автокөлікті сата білетін адамдардан. Ол үлкен ирландиялық сыйға ие. Саяси пікір қайраткері Дэвид С. Брордер Вашингтонға келген сәттен бері Байденді, 1988 жылы президенттікке үміткер болған кезде: «Ол нақты адамдарға жауап береді - бұл барлық уақытта дәйекті болды. Оның өзін және басқа саясаткерлермен қарым-қатынас жасау қабілеті әлдеқайда жақсарды». Журналист Джеймс Трауб: «Байден - өзі үшін қандай жомарт болса, басқаларға да сондай жомарт бола алатын, түбегейлі бақытты адам» деп жазды.

== 2008 жылғы президенттік сайлау ==
Байден 2008 жылы президенттікке Демократиялық партиясының кандидатурасына үміткер болды, ал кейіннен [[Барак Обама]]ның серіктесі ретінде президенттікке жүгірді.
=== Президенттік науқан ===
[[Сурет:Joe Biden Presidential Campaign Logo 08.svg|right|thumb|Байден 2008 жылғы науқан логотипі|271x271 нүкте]]
Байден [[1988 жыл]]дың сәтсіз аяқталған сайлау сәтінен бері президентке қайта оралу туралы ойлады.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article500363.ece|accessdate=August 24, 2008|newspaper=The Times |location=London |title=Kerry to opt for the senator who copied Kinnock|author=Baker, Gerard|date=October 29, 2004 }}&lt;/ref&gt;

Байден [[2007 жыл]]ы [[31 қаңтар]]да президенттікке кандидатурасын жариялады, бірнеше ай бұрын жүгіріп жүргенін талқылағанда, алдымен 7 қаңтарда Тим Уоллстың баспасөзде кездесуіне ресми мәлімдеме жасап&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html |title=Biden Stumbles at the Starting Gate|work=The Washington Post|accessdate=August 23, 2008|date=January 1, 2007|author=Balz, Dan|authorlink=Dan Balz}}&lt;/ref&gt;, ол «мен ең жақсы Байден болуым мүмкін» деп мәлімдеді. [[2006 жыл]]дың қаңтарында Делавэр газетінің шолушысы Гарри Ф. Смаль жазғандай&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|title=The 'Best Biden' for President?|work=[[Salon.com|Salon]]|accessdate=August 23, 2008|author=Koppelman, Alex|date=January 8, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724011704/http://www.salon.com/politics/war_room/2007/01/08/biden/|archivedate=July 24, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Байден «Демократиялық партияның ақылға қонымды орталығы». Дегенмен, бұл Байденнің ұстанымы және науқанда ол «америкалықтарға олардың қауіпсіздігіне қауіп-қатерлерді тек лаңкестік қауіптен ғана емес,&lt;ref name=&quot;themal&quot;&gt;{{cite news | title=Biden says he's on track for 2008 run | author=Themal, Harry F. | work=[[The News Journal]] | date=January 23, 2006}}&lt;/ref&gt; сонымен бірге денсаулық сақтау, қылмыс пен энергияға тәуелділіктің болмауынан, әлемнің тұрақсыз бөліктерінде бас тартуды жоспарлап отыр» деп қорытындылайды.

Байден өз іс-қимылдары барысында Ирактағы соғысқа және оның саяси жетістікке жету үшін Байден-Гелб жоспарын жүзеге асыруға қолдау көрсетуге назар аударды. Ол Сенатта өзінің негізгі конгресс комитеттерінің басшысы және сыртқы саясат бойынша тәжірибесі туралы айтып берді. Қарама-қайшылыққа қарамастан, Байден тек президент лауазымына ғана назар аудара отырып,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|title=A Candidate For Secretary Of State|newspaper=[[The New York Observer]]|date=June 12, 2007|accessdate=August 23, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919053641/http://www.observer.com/2007/candidate-secretary-state|archivedate=September 19, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, Мемлекеттік хатшының ұстанымы туралы ұғымды қабылдамады. [[2007 жыл]]ы өткізілген науқан барысында Байден: «Мен өзімнің үлкен қарсыластарымның бар екенін білемін, сондықтан мен үлкен Мемлекеттік хатшы боламын. Джо мырзаның құқығы оң, Джо-ның құқығы», - деді. «Басқа кандидаттар» Джо дұрыс «деген пікірді Демократиялық пікірсайыстарда Байден үгіт тақырыбына және жарнамаға айналдырды. [[2007 жыл]]дың ортасында Байден өзін Обамамен салыстырғанда, сыртқы саясат саласындағы сараптамасын: «Менің ойымша&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&amp;dat=20071130&amp;id=ReMqAAAAIBAJ&amp;sjid=vkUEAAAAIBAJ&amp;pg=6332,4673219 |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|agency=[[Associated Press]]|title=Biden says he wouldn't be secretary of state|date = November 30, 2007 |page=12A}}&lt;/ref&gt;, ол дайын болуы мүмкін, бірақ қазір мен оған сенбеймін ... Төрағалық - кәсіптік оқу». Байден сондай-ақ, Обаманың сыртқы саяси идеяларының кейбірін көшіргенін айтты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |publisher=YouTube |title=Joe is Right |accessdate=August 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080702201709/https://www.youtube.com/watch?v=wbOa989IRYw |archivedate=July 2, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Байден, [[2007 жыл]]дың [[30 қазан]]ында [[Филадельфия]]дағы пікірсайыстарда республикалық фронтмен Руди Джулианидің айтуынша&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | title=After Cheney | author=Traub, James | magazine=[[The New York Times Magazine]] | date=November 24, 2009 | page=MM34 | authorlink=James Traub}}&lt;/ref&gt;, науқандағы бір өткір айтқанында: «Ол сөйлемде тек үш нәрсені атап өтеді: ол зат есім және етістік және 11 қыркүйек. «Жалпы алғанда, Байденнің пікірсайыс спектакльдері әзілдің тиімді қоспасы және өткір және таңқаларлық тәртіптелген пікірлер еді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&amp;page=1 | title=Transcript: The Democratic Debate | publisher=[[ABC News]] | date=August 19, 2007 | accessdate=September 24, 2008}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Sen. Joe Biden attends a Creston house party.jpg|thumb|left|Байден Крестондағы партия үйінде үгіт жүргізуде, [[Крэстон (Айова)|Крэстон Айова]], шілде 2007..|264x264 нүкте]]
Байден келіспеушіліктерді тудырған науқан кезінде ескертулер жасады. [[2007 жыл]]ғы қаңтардағы мәлімдемесінде ол демократиялық кандидаттар мен сенатор [[Барак Обама]]ның айтқан сөздері бұл адам туралы әңгіме кітабында,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.observer.com/node/36658|title=Biden Unbound: Lays Into Clinton, Obama, Edwards |author=Horowitz, Jason|work=[[The New York Observer]]|date=February 4, 2007}}&lt;/ref&gt;: «Менің айтып жүргенімде, сен алғашқы афроамерикалық екенің, айқын және жарқын&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1690170_1690790,00.html | title=Top 10 Campaign Gaffes | author=Lim, Christine|author2=M.J. Stephey| work=Time  | accessdate=August 20, 2008 | date=December 9, 2007}}&lt;/ref&gt;, таза және жақсы көрінетін жігітті алдыңыз. Бұл түсініктеме өзінің науқанының басталған сәттен бастап оның қаржысын көтеру мүмкіндіктеріне айтарлықтай зиян тигізгенінен нұқсан келтірді; Кейінірек Time журналы [[2007 жыл]]ы Топ-10 науқанының Gaffes тізімінде екінші орынды иеленді. Байден 2006 жылы шілде айында үнділік америкалықтар арасында қолдау туралы: «Мен жақсы қарым-қатынаста болдым&lt;ref name=&quot;cbs070706&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/07/politics/main1785303.shtml|title=Biden's Comments Ruffle Feathers, Senator Forced To Explain His Remarks About Indian-Americans|date=July 7, 2006|accessdate=August 24, 2008|publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;, Делавэрде Үндістаннан шыққан үнді-америкалықтардың ең көп өсуі - сіз 7-Eleven немесе Dunkin 'Donuts-ге бармайсыз, егер сенде аз индектің екпіні болмаса, бұл әзілім емес. Кейін Байден бұл ескерту кемсітушілікке арналмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | first = John | last = Distaso | title = Indian-American activist defends Sen. Biden  | url = http://www.unionleader.com/article.aspx?headline=Indian-American+activist+defends+Sen.+Biden&amp;articleId=0108a2f4-0530-4860-b010-5b076007bff6 | publisher = [[New Hampshire Union Leader]]| date = July 10, 2006 | accessdate =February 1, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жалпы алғанда, Байден қаражат жинауда қиындық көріп, адамдарды митингке шақырды және Обама мен сенатор [[Хиллари Клинтон]]ның жоғары лауазымды кандидатураларына қарсы шабуыл жасай алмады; ол Демократиялық кандидаттардың ұлттық сауалнамаларында ешқашан бір саннан жоғары көтерілмеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |title=Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D) |work=[[National Journal]] |date=August 25, 2008 |accessdate=September 16, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |archivedate=September 6, 2008 |deadurl=no |df=mdy }}&lt;/ref&gt;. Бастапқы байқауда [[2008 жыл]]дың [[3 қаңтар]]ында Байден мемлекет делегациясының бір пайызынан аз жинаған [[Айова штаты]]ндағы бесінші орынды иеленді&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.iowacaucusresults.com/ | title=Iowa Democratic Party Caucus Results | publisher=[[Iowa Democratic Party]] | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден кеше кешкі жарыстардан шығып: «Бүгін кешке ештеңе қайғырмайды ... Мен ешқашан өкінбеймін» деді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | title=Biden, Dodd Withdraw From Race | author=Murray, Shailagh | work=The Washington Post | date=January 4, 2008 | accessdate=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Жетістіктің жетіспеушілігіне қарамастан, Байденнің саяси әлемдегі жетістігі оның [[2008 жыл]]ғы науқанының нәтижесінде [[Адам бойы|өсті]]. Атап айтқанда, ол Байден мен Обама арасындағы қарым-қатынасты өзгертті. Олар Сенаттың сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінде бірлесе қызмет еткенімен, олар жақын емес еді, Байденмен Обаманың саяси тұрғыдан тез көтерілуіне кедергі келтірді және Обама Байденді гармонияландырып, қамқорлық ретінде қарастырды. [[2007 жыл]]ы бір-бірін танып-біліп, Обама Байденнің үгіт-насихаттау стилін бағалап, жұмысшы сыныптағы сайлаушыларға көңіл бөлді, ал Байден Обаманың «нақты келісім» екеніне сенімді болды.

=== Вице-президенттік үшін Демократиялық үміткер ===
[[Сурет:Biden Obama 3b.jpg|thumb|right|Джо Байден 2008 жылғы 23 тамызда Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы вице-президенттік мәлімдемеде сөйлеген сөзінде, президент [[Барак Обама]] тыңдады.|257x257 нүкте]]
Байден президенттік науқаннан кеткеннен кейін Обама Байденге Обаманың әкімшілігінде маңызды орын ұсынғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/06/23/biden-id-say-yes-to-being-vp/ |title=Biden: I'd say yes to being VP|publisher=CNN|accessdate=August 23, 2008|date=June 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден Обаманың бірінші вице-президенті үшін вице-президенттік лауазымына тағайындалудан бас тартқаны туралы өтінішінен бас тартқаны&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press |title=Obama's veep message to supporters |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html |work=The Washington Post |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}{{cite web|url=http://my.barackobama.com/page/community/post/samgrahamfelsen/gG5sB7 |title=Text message is out and it's official}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Obama-rm&quot;&gt;{{cite web|publisher=BarackObama.com|url=http://my.barackobama.com/page/s/welcomejoe|title=Welcome the Next Vice President|accessdate=August 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, оның Сенаттағы мәртебесі мен дауысын жоғалтуды білдірді, бірақ кейіннен ол пікірін өзгертті. [[2008 жыл]]ы [[22 маусым]]да [[NBC]]-нің ''Meet the Press'' Байден билетте орын іздеп жүрмегенімен, ол ұсынған жағдайда вице-президенттің кандидатурасын қабылдайтындығын растады. Тамыздың басында Обама мен Байден вице-президенттік қатысты талқылау үшін жасырын түрде кездесті, екеуі оны жеке әңгімелесті. [[2008 жыл]]дың [[22 тамыз]]ында Барак Обама Байденді оның жақтасы деп жариялады. ''[[The New York Times]]'', сайлаудан кейінгі стратегия [[сыртқы саясат]]ты және [[Ұлттық Қауіпсіздік|ұлттық қауіпсіздік тәжірибесі]] бар адаммен билетті толтыруға ниет білдірді және билетке көмектесуге жол бермеуге немесе Обаманың «өзгерісіне» орай баса назар аударуды ұсынды. Басқа байқаушылар Байденді орта және көкшіл сайлаушыларға&lt;ref name=&quot;ny-lizza&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/10/20/081020fa_fact_lizza?currentPage=all | title=Biden's Brief | author=Lizza, Ryan |work=The New Yorker | date=October 20, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | authorlink=Ryan Lizza}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Республикалық кандидат Джон МакКейнге агрессивті түрде қарсы қоюға дайын екендігіне назар аударды&lt;ref&gt;{{cite news |first=Adam |last=Nagourney |authorlink=Adam Nagourney |author2=Jeff Zeleny |title=Obama Chooses Biden as Running Mate |url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html |work=The New York Times |date=August 23, 2008 |accessdate=August 23, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Обаманың ұсынысын қабылдай отырып, Байден 2016 жылы президенттікке қайта сайлану мүмкіндігін жоққа шығарған болатын (бірақ Байден кейінгі жылдардағы түсініктемелерінде осы көзқарасты тоқтатып тастағанымен, Байден өзінің саяси күштерін жоғалтқысы келмейтіндіктен&lt;ref&gt;{{cite news|first=E.J. |last=Dionne |title=Tramps Like Us: How Joe Biden will reassure working class voters and change the tenor of this week's convention |url=http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |work=[[The New Republic]] |date=August 25, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828210626/http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 |archivedate=August 28, 2008 }}&lt;/ref&gt;, алға жылжып кете алмады)&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|title= VP Biden Keeping the Door Open for 2016?|author= Travers, Karen|date= June 25, 2009|work= [[Political Punch]]|publisher= [[ABC News]]|accessdate= October 14, 2010|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101017172435/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|archivedate= October 17, 2010|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2011/10/21/biden-in-2016/ | title=Biden in 2016? |publisher=CNN | date=October 21, 2011 | accessdate=October 29, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден [[27 тамыз]]да [[Колорадо]] штатындағы [[Денвер]]дегі Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында дауыс беру арқылы ресми түрде вице-президент лауазымына тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://newsblaze.com/usnews/politics/democrats-formally-nominate-barack-obama-for-u-s-presidency_60148/ | title=Democrats Formally Nominate Barack Obama for U.S. Presidency | first=Alan | last=Gray | publisher=[[NewsBlaze]] | date=August 29, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Вице-президенттікке кандидат ретінде сайланғаннан кейін, Байденге&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lifesitenews.com/ldn/2008/sep/08090212.html |title=Scranton Bishop Says He will Refuse Communion to Joseph Biden |publisher=Lifesitenews.com |date=September 2, 2008 |accessdate=September 10, 2008}}&lt;/ref&gt;, Уильмингтонның епископы Майкл Сальтареллидің Рим-католик епархиясы қарсылық білдірмегені үшін сынға ұшырады. Католик вице-президент болса да, болған Байденді католиктік мектептерде сөйлеуге рұқсат бермейтінін растады&lt;ref name=&quot;ce082808&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.catholicexchange.com/2008/08/28/113619/ | title=Biden's Bishop Will not Permit Him, Even if Elected VP, to Speak at Catholic Schools | author=Westen, John-Henry | publisher=[[Catholic Exchange]] | date=August 28, 2008 | accessdate=October 2, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден аборт құқықтарын қолдағаны үшін Пенсильванияның Скрэнтон қаласындағы епископы Киелі қауымдастыққа қабылдауға тыйым салынды; алайда Байден жергілікті Делавар шіркеуінде баруын жалғастырды. Скрэнтондегі демократиялық науқандар мен либералдық католиктік топтар арасында мемлекеттік католиктік сайлаушылардың бәсекелестігінің жарқырауына айналды&lt;ref&gt;{{cite news |first=David |last=Kirkpatrick |title=Abortion Issue Again Dividing Catholic Votes  |url=https://www.nytimes.com/2008/09/17/us/politics/17catholics.html |work=The New York Times |date=September 16, 2008 |accessdate=September 19, 2008 }}&lt;/ref&gt;, ол абортқа қарағанда басқа әлеуметтік мәселелердің көп екенін немесе көп деп санайтынын және абортты бірінші кезекте сақтап қалғысы келетін көптеген епископтар мен консервативті католиктер болғанын атап өтті&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/05/us/politics/05catholic.html | title=A Fight Among Catholics Over Which Party Best Reflects Church Teachings | author=Kirkpatrick, David D. | work=The New York Times | date=October 4, 2008 | accessdate=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден адам өмірінің тұжырымдамасы басталғанына, бірақ өздерінің діни көзқарасын басқаларға таңдамайтындығына сенді. Епископ Салтарелли бұрын Байденге ұқсас: «Бүгін ешкім де осы мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамайды» деп айтқан болатын&lt;ref&gt;{{cite news |first=Kate |last=Phillips |title=As a Matter of Faith, Biden Says Life Begins at Conception |url=https://www.nytimes.com/2008/09/08/us/politics/08campaign.html |work=The New York Times |date=September 7, 2008 |accessdate=August 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;: Мен адамның құлдығына және нәсілшілдікке қарсы болып отырмын, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды. «Сол сияқты бірде-біреуі бұл мәлімдемені кез-келген мемлекеттік қызметкерден қабылдамауы тиіс: «Мен абортқа қарсылық білдіремін, бірақ заң шығару аренасында менің жеке сенімімді таңдамайды».

Байденнің вице-президенттіктің сайлау алдындағы үгіт-насихаттары БАҚ-та көрілім саны азайды, себебі республикалық партияның жетекшісі, Аласканың губернаторы Сара Палиннге назарын аударған болатын&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | title=Meanwhile, the Other No. 2 Keeps On Punching | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=September 19, 2008 | accessdate=September 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | title=Joe Who? | author=Tapper, Jake | publisher=[[ABC News]] | date=September 14, 2008 | accessdate=September 15, 2008 | authorlink=Jake Tapper | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915055913/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | archivedate=September 15, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. [[2008 жыл]]дың қыркүйегінде бір апта бойы, мысалы, Pew Research Center журналистика саласындағы жетілдіру жобасы, Байденнің жарыстың жаңалықтармен қамтылуының тек бес пайызына ғана енгенін анықтады. Байден экономикалық тұрғыдан мемлекеттерде үгіт-насихат жүргізуге және көкжелектегі демократтарға шиеленісті қиындық тудыратын болса да, &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.journalism.org/node/12800 | title=Northern Exposure Still Dominates the News | publisher=[[Pew Research Center]] | author=Jurkowitz, Mark | date=September 14, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, әсіресе [[Хиллари Клинтон]]ға қолдау көрсеткен адамдарды жеңуге тырысты. Байден Миккиге ұзақ уақыт бойы жеке достығына қарамастан шабуыл жасады; ол: «Мен білетін ер жігіт кетіп қалды, ол мені толғандырады», - деп еді. 2007-2010 жылдардағы қаржы дағдарысы шыңына жетті, ал [[2008 жыл]]ғы қыркүйектегі өтімділік дағдарысы АҚШ-тың қаржы жүйесін қорғанысына арналған  ұсыныс науқанның басты факторы болды&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |title=McCain Urged to Join Kerry Ticket |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803085719/http://www.msnbc.msn.com/id/4961694/ |archivedate=August 3, 2004 | agency=[[Reuters]] |publisher=[[MSNBC]] | date=May 16, 2004}}&lt;/ref&gt;, Байден [[2008 жыл]]ы 700 миллиард АҚШ долларын құрайтын төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | title=Senate Passes Economic Rescue Package | publisher=[[NY1]] | date=October 1, 2008 | accessdate=October 2, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005022401/http://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | archivedate=October 5, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;, Сенаттың 74-25-сессиясы өтті.
[[Сурет:Joe Biden nomination DNC 2008.jpg|thumb|left|Байден, [[Денвер]]де (Колорадо штаты) 2008 жылғы демократиялық ұлттық конвенцияның үшінші түні кезінде Демократиялық вице-президенттікке кандидат ретінде ұсынылды.|276x276 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[2 қазан]]да Байден кампаниясы Палиннмен бір вице-президенттік пікірталасқа қатысты. Дауыс беруден кейінгі сауалнамалар Палиннің сайлаушылардың көптеген үміттерінен асып түскеніне қарамастан, Байден жалпы пікірталасты жеңіп алды. 5-қазанда Байден өгей шешесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн бойы науқандарды тоқтатты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/10/05/bidens-mother-in-law-dies/ | title=Biden's mother-in-law dies | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=October 5, 2008}}&lt;/ref&gt;. Акцияның соңғы күндерінде Байден, әсіресе [[Флорида]], [[Огайо]] және [[Пенсильвания]] штатындағы аз елді мекендерде, аздаған аудандарға назар аударды, онда сауалнамада ол танымал болғандығын және Демократиялық алғышарттарда Обаманың сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізбегенін немесе жақсы орындағанын көрсетті. Ол сондай-ақ кейбір қалыпты республикалық штаттарда&lt;ref name=&quot;nyt103008&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | title=Hitting the Backroads, and Having Less to Say | author=Broder, John M. | newspaper=The New York Times | date=October 30, 2008 | accessdate=October 31, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pol110308&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1108/15205.html | title=Where have you gone, Joe Biden? | author=McGrane, Victoria | newspaper=[[The Politico]] | date=November 3, 2008 | accessdate=November 3, 2008}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ірі католик популяцияларымен айналысқан.

Обаманың сайлау алдындағы науқанының нұсқауларына сәйкес, Байден өзінің сөйлеген сөздерін қысқа мерзімге қалдырып, Обаманың билікке келуінен кейін шетелдік көп ұзамай теріс көңіл аударғаны туралы сын-ескертпелерден аулақ болды. Басқаша айтқанда, Обама Байденнің ескертулеріне көңілі толды: «Байден бірнеше рет қандай да бір ақымақтық дейді ғой?&lt;ref name=&quot;time102908&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1854640,00.html |title=Hidin' Biden: Reining In a Voluble No. 2 | author=Tumulty, Karen | magazine=Time  | date=October 29, 2008 | accessdate=November 1, 2008}}&lt;/ref&gt;» Обаманың науқан қызметкерлері Байденнің қателіктерін «Джо бомба» ретінде атады және өз кезегінде Байден стратегиясын талқылау туралы хабардар етпеді, бұл өз кезегінде Байденді ашуландырды. Екі науқанның арасындағы қарым-қатынас бір айға созылды, Байден Обамаға телефон шала отырып, кешірім сұрады және екеуі де одан да күшті серіктестік құрды&lt;ref&gt;{{cite news | title=Biden reliable running mate despite gaffes | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Asbury Park Press]] | date=October 26, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама стратегиясының жетекшісі Дэвид Ахселродтың айтуынша, кез-келген күтпеген пікірлер Байденнің жоғары танымалдылығы кез келген күтпеген пікірлерден асып түсті. Байденде Pew Research Center сауалнамасы бойынша Палиннің 44 пайызына қарағанда, 60 пайыздық қолайлылық дәрежесі бар.
[[Сурет:Joe Biden and Dick Cheney at VP residence.jpg|thumb|right|Вице-президент Байденге вице-президент Дик Чейни бір номерлі бір обсерваториясында, 13 қараша 2008 ж|259x259 нүкте]]
[[2008 жыл]]ғы [[4 қараша]]да Обама АҚШ президенті және Байден вице-президент болып сайланды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html|title=Barack Obama wins presidential election|publisher=CNN|accessdate=November 5, 2008|date=November 4, 2008}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті 365, сайлаудағы әріптестері Маккейн-Палинн 173 дауыс алды, жалпы халықтық дауыс беруде 53-46% болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | title=President – Election Center 2008 | publisher=CNN | accessdate=November 19, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден, Делавэр заңымен рұқсат етілгендей, Сенаттың орнына&lt;ref name=&quot;ap082408&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | title=Biden Wages 2 Campaigns At Once | agency=Associated Press | date=August 24, 2008 | accessdate=August 29, 2008 | first=Randall | last=Chase | publisher=Fox News}}&lt;/ref&gt; Вице-президентікке жүгінеді. 4 қарашада Байден республикандық Кристин О'Доннелді жеңіп, сенатор ретінде қайта сайланды. Байден екі мәрте жеңіске жетіп&lt;ref name=&quot;ap110408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | title=Biden wins 7th Senate term but may not serve | author=Nuckols, Ben | agency=Associated Press |newspaper=USA Today | date=November 4, 2008 | accessdate=February 6, 2009}}&lt;/ref&gt;, 2009 жылғы 6 қаңтарда өз жетінші мерзіміне ант беретін кезде сенаттың орнынан кетуге мәжбүр болды&lt;ref name=&quot;dnj010709&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |title=A bittersweet oath for Biden |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=January 7, 2009 |accessdate=February 7, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212100305/http://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 |archivedate=February 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Ол жетінші толық мерзім басталатын ең жас сенатор болды және былай деді: «Өмірімде мен үшін ең үлкен құрмет Делавэр халқына Құрама Штаттарының сенаторы ретінде қызмет етіп келеді»&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2009/01/15/senate-releases-b-bailout-funds-obama/ | title=Senate Releases $350 Billion in Bailout Funds to Obama |publisher=Fox News | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден соңғы сенатта дауыс беруді 15 қаңтарда өткізді, бұл бағдарлама Тұтастай алғанда активтерді азайту бағдарламасына екінші $ 350 миллиард шығарды&lt;ref name=&quot;bloom112408&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=apZPaTS_UmpM&amp;refer=home | title=Kaufman Picked by Governor to Fill Biden Senate Seat (Update 3) | author=Milford, Phil | publisher=[[Bloomberg News]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081116003829/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087 | archivedate=November 16, 2008 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;. Байден сол күні Сенатта отставкаға кетті; жас өмірінің көп бөлігін өткізген Сенат қабатында эмоционалды қоштасу туралы ескертулерде, Байден былай деді: «Мен осында болғанда кез келген жақсы нәрсе&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html | title=Ted Kaufman to succeed Biden in Senate | author=Kraushaar, Josh | publisher=[[The Politico]] | date=November 24, 2008 | accessdate=November 24, 2008}}&lt;/ref&gt;, мен осында болған 36 жыл ішінде жасаған әрбір батыл қадам&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ | title=Biden's Son Will Not Run for Delaware's Open Senate Seat | author=Hulse, Carl | newspaper=The New York Times | date=January 25, 2010 | accessdate=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, қызығушылық топтарының қысым көрсетуінен емес&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/01/15/biden-and-clinton-say-goodbye-to-senate | title=Biden and Clinton Say Goodbye to Senate | author=Becker, Bernie | newspaper=The New York Times | date=January 15, 2009 | accessdate=January 25, 2009}}&lt;/ref&gt;, жеке қарым-қатынастардың жетілуіне байланысты туындады».

==Вице-президент (2009-2017 жж.)==
=== Сайлаудан соң көшу ===
[[Сурет:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|thumb|right|Байден 2009 жылғы 20 қаңтарда Бірлескен әділеттілік Джон Пол Стивенстің атынан тағайындалды|256x256 нүкте]]
Барак Обаманың президенттік сайлауы басталғаннан кейін&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/11/06/biden-talks-transition-says-mccains-still-my-friend/ | title=Biden talks transition, says McCain's 'still my friend' | author=Marquardt, Alexander | publisher=CNN | date=November 6, 2008 | accessdate=November 6, 2008}}&lt;/ref&gt;, Байден Обамамен күнделікті кездесулерде екенін және Маккейн әлі де оның досы болғанын айтты. Байденге АҚШ-тың құпия қызметі — «Селтик» деген ат берген, оның Ирландияның тамырына сілтеме жасайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7726453.stm | title='Secret' Obama code name revealed  |publisher=[[BBC News]]  | date=November 13, 2008 | accessdate=November 17, 2008}}&lt;/ref&gt;.

Байден ардагер Демократиялық адвокат пен көмекші Рон Календі оның штаб бастығы етіп таңдады&lt;ref&gt;{{cite news| title = Biden picks former Gore aide as chief of staff| agency = Reuters| date = November 13, 2008| url = https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113| accessdate =November 13, 2008 | first=Steve | last=Holland}}&lt;/ref&gt;, ал ''Time Washington'' бюросының бастығы Джей Карниді байланыс директорына айналдырды. Байден өзінің автономды энергетикалық орталығына айналдырған ізшарасы вице-президент Дик Чейниден қабылдаған кейбір нақты рөлдерді қысқартуға ниетті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/blogs/michaelcalderone/1208/Report_Carney_joins_Biden_team.html | title=Report: Carney joins Biden team | author=Calderone, Michael | publisher=[[The Politico]] | date=December 15, 2008 | accessdate=December 15, 2008}}&lt;/ref&gt;. Олай болмаған жағдайда, Байден өз орынбасарларының төрағалығын өзінің алдында ешкімге үлгі етпейтінін айтты, бірақ оның орнына Обаманың шешетін кез келген маңызды шешімі бойынша кеңестер мен ұсыныстар беруге тырысады. Байден өтпелі кезеңде жасалып жатқан барлық министрлер кабинеттеріне қатыстырылғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1208/16558.html | title=Biden to shrink VP role – big time | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=December 14, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байденге ақ үйде жұмыс істейтін «Ақ үйдің жұмыс тобын&lt;ref name=&quot;lkl122208&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title= Biden says he'll be different vice president | publisher=CNN | date=December 22, 2008 | accessdate=December 22, 2008}}&lt;/ref&gt;» — орта таптың экономикалық әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бастаманы басқаруға тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html | title=What Obama promised Biden | author=Hornick, Ed and Levs, Josh | publisher=CNN | date=December 21, 2008 | accessdate=December 23, 2008}}&lt;/ref&gt;. Сыртқы байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы ретінде соңғы рет жасаған іс-шарасы ретінде Байден 2009 жылғы қаңтар айының екінші аптасында [[Ирак]], [[Ауғанстан]] және [[Пәкістан]]ға барып, осы елдер басшылығымен кездесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0109/17136.html | title='Senator' Biden's trip raises concerns | author=Lee, Carol E. | publisher=[[The Politico]] | date=January 6, 2009 | accessdate=January 9, 2009}}&lt;/ref&gt;.

===Бірінші кезең (2009-2013)===
Байден [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]мен бірге салтанатты түрде кіріскен [[2009 жыл]]ғы [[20 қаңтар]]да 47-вице-президент болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | title=Think you know your election trivia? | publisher=CNN | date=November 3, 2008 | accessdate=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;. Байден бұл кеңсеге жеткен Делавэрден бірінші және Құрама Штаттардың бірінші римдік католик вице-президент&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |title=VP's home awaits if Biden chooses |author=Gaudiano, Nicole |work=[[The News Journal]] |date=November 6, 2008 |accessdate=November 8, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081109060406/http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 |archivedate=November 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;. Жоғарғы соттың судьясы Джон Пол Стивенс Байденге ант берген&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.oregonlive.com/politics/index.ssf/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | title=In culminating moment, Biden is vice president | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[OregonLive.com]] | date=January 20, 2009 | accessdate=July 27, 2016}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Barack Obama Walking With Joe Biden.jpg|thumb|left|[[Ақ үй]]дегі Президент Обама Вице-президент Байденмен бірге [[2009 жыл]]дың ақпан кезінде|252x252 нүкте]]
Обаманың әкімшілігінің алғашқы айларында Байден маңызды сюжеттік кеңесші рөліне ие болды&lt;ref name=&quot;nyt032809&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | title=Speaking Freely, Biden Finds Influential Role  | author=Leibovich, Mark | work=The New York Times | date=March 28, 2009 | accessdate=March 31, 2009}}&lt;/ref&gt;. Бір рөл Обаманың «қарсыластар командалары» арасындағы дауларды шешу еді. Президент Байденнің баскетболшыға тән «статистика парағында көрсетілмейтін көптеген заттарды жасайтын» әрекетін салыстырды&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lee|first=Carol|title=Biden worked on Specter '100 days'|url=http://www.politico.com/news/stories/0409/21824.html|accessdate=June 23, 2012|date=April 29, 2009}}&lt;/ref&gt;. Байден Обама заңдарының бірнеше маңызды бөлігіне Сенаттың қолдауын алуда маңызды рөл атқарды және Сенатор Арлен Спектерді Республикадан Демократиялық партияға ауысуға сендірудің негізгі факторы болды. Байден АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон]]ға Ауғанстандағы соғысқа 21 мың жаңа әскер жіберуге қарсы болғаны туралы ішкі пікірталасты жеңілді. Алайда оның күмәншіл дауысы әкімшілікте бұрынғыдай маңызды болып саналды, [[2009 жыл]]ы [[Барак Обама]]ның [[Ауғанстан]]дағы стратегиясын қайта қарастырғаны үшін Ақ үйде беделге ие болды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept. | author=Dilanian, Ken |work=USA Today | date=June 11, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0609/24067.html | title=Hillary Clinton toils in the shadows | author=Smith, Ben | publisher=[[The Politico]] | date=June 23, 2009 | accessdate=July 22, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Байден [[Ирак]]та екі айда бір рет болып тұрды, соның ішінде тамыз және қыркүйек айларында Бағдадқа сапар жасап, премьер-министр Нури аль-Маликиді тыңдады және Ирактың болашағына қатысты АҚШ-тың көзқарасын тағы да қайталайды; ол осы уақытқа дейін елдегі күтілетін прогресс туралы Ирак басшылығына хабарламалар беруде АҚШ әкімшілігінің басты адамы болды. Жалпы алғанда&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/16/AR2009091602998.html | title=Biden Pushes Iraqi Leaders On Vote Law, Oil-Bid Perks | author=Wilson, Scott | work=The Washington Post | date=September 17, 2009 | accessdate=September 17, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ирак саясатын қадағалау, Байденнің жауапкершілігі болды: Президент оны «Джо, сіз Иракпен айналысасыз» деп айтқан&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden| title=Breaking Up: Maliki and Biden | author=Osnos, Evan | work=The New Yorker | date=August 12, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;. Байден Ирак «бұл әкімшіліктің үлкен жетістіктерінің бірі бола алар еді» деді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/ | title=Vice President Biden: Iraq &quot;Could Be One of the Great Achievements of This Administration&quot; |work=[[ABC News]] | date= February 11, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байденнің [[2010 жыл]]ғы қаңтар айында Ирак парламентінің сайлауларынан тыйым салынған кандидаттарға қарсы күресте Иракта болған сапарында екі күннің ішінде бірнеше жүздеген үміткер Ирак үкіметін қалпына келтірді. 2012 жылға қарай, Байден Иракқа сегіз сапар жасаған болатын&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg | title=Iraq reinstates 59 election candidates | agency=[[Agence France-Presse]] | date=January 25, 2010}}&lt;/ref&gt;, бірақ Ирактағы америкалық саясатты қадағалауы АҚШ әскерлерінің 2011 жылы шығарылғанынан соң төмендеді&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730.html | title=The war over President Obama's new war in Iraq | author=Crowley, Michael | work=Politico | date=November 9, 2014 | accessdate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Joe Biden in Kosovo.JPG|thumb|right|Вице-президент Байден [[Косово]]да, мамыр, 2009 жыл|237x237 нүкте]]
Байден сондай-ақ Обаманың ынталандыру пакетінің инфрақұрылымдық шығындарын қадағалауға жауапты болды және жалғыз қаржыландыруды қажет ететінін лайықты жобаларды атап өтті. Ол жүздеген губернаторлармен, мэрлермен және басқа да жергілікті шенеуніктермен осы рөлде сөйлесті&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1908167-1,00.html | title=What Happened to the Stimulus? | author=Scherer, Michael | work=Time  | date=July 1, 2009 | accessdate=July 8, 2009}}&lt;/ref&gt;. Осы кезеңде Байденді ешқандай қалдықтар мен сыбайлас жемқорлықтың негізгі оқиғалары болмағанын қанағаттандырды және ол 2011 жылғы ақпанда осы рөлді аяқтаған кезде, ол ынталандыру сомалары бар алаяқтық оқиғалардың саны бір пайыздан аз болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | title='Sheriff Joe' Biden Touts Recovery Act Success – and Hands Over His Badge | author=Travers, Karen | publisher=[[ABC News]] | date=February 17, 2011 | accessdate=March 19, 2011 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110221153327/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | archivedate=February 21, 2011 | df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:US Navy 090514-N-4451V-548 Vice President Joe Biden meets with Basic Underwater Demolition-SEAL (BUDS) students at Naval Amphibious Base Coronado.jpg|thumb|Байден НАТО-ның SEAL-тың тыңдаушыларымен, NAB Coronado, Калифорния, мамыр 2009 ж|238x238 нүкте]]
Обама мен объектілердің сақтық танытуы үшін Байденге бір-бірімен қарым-қатынас жасау жолдарын үйренуі үшін біраз уақыт қажет болды. 2009 жылғы сәуір айының соңында, Байденнің шошқа тұмауы тұмауының басталуына байланысты сұраққа жауап бергенде, ол ұшақтарда немесе метрополитенде отбасыларға жүруден бас тартуға кеңес бергеннен соң&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden1-2009may01,0,604907.story | title=White House adjusts Biden's swine flu advice |author1=Silva, Mark  |author2=Parsons, Christi | work=Los Angeles Times | date=May 1, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Ақ үйді тез арада түсініктеме беруге мәжбүр етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |title=White House tempers Biden's swine flu advice |work=Boston Globe |date=May 1, 2009 |accessdate=May 28, 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505114058/http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ |archivedate=May 5, 2009 }}&lt;/ref&gt;. Байден беделін қалпына келтіру үшін, түнгі теледидарда әзілдер туралы әңгімелеп берді. 2009 жылғы шілдеге дейін тұрақты жұмыссыздық деңгейінің көтерілуіне байланысты Байден әкімшілік «экономиканың қаншалықты нашар болғанын дұрыс түсінбеді», бірақ шығыстардың қарқынынан кейін ынталандыру пакеті көп жұмыс орындарын құратынына сенім білдірді. Осы айда АҚШ мемлекеттік хатшысы Клинтон Байденді [[Ресей]]дегі билікті елемеу туралы ескертулерді тез қабылдамады, бірақ кез келген қателіктерге қарамастан&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/08/the-weeks-best-late-night-jokes-30.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 8, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://politicalhumor.about.com/b/2009/05/22/the-weeks-best-late-night-jokes-32.htm | title=The Week's Best Late-Night Jokes | author=Kurtzman, Daniel | publisher=[[About.com]] | date=May 22, 2009 | accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;, Байден әлі де Обаманың сенімін сақтап қалды және әкімшілікте барынша ықпалды болды. [[2010 жыл]]дың [[23 наурыз]]ында Байден науқастарды қорғау және қолжетімді күтім туралы заңға қол қойғаны туралы ұлттық теле-радио хабарларында «үлкен мәміле» болғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/31745563/ | title=Biden: 'We misread how bad the economy was' | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[MSNBC]] | date=July 5, 2009 | accessdate=July 9, 2009}}&lt;/ref&gt;. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Роберт Гиббс Твиттер арқылы жауап берді: «Иә, мырза, сіздікі дұрыс ...», - деді. АҚШ-тың жоғарғы кеңесшісі Валери Джаррет, Байден мырзаның сөйлейтін сөзін «вице-президентті соншалықты ұнамды ететін нәрсе ... Біз оны бір сәтке де өзгертпейміз». Бұрынғы сенаттың әріптесі Линдси Грэмм: «Егер ешқандай гэфф болмаса, онда Джо болмайды, оған сендер көмектесе алмайсыңдар&lt;ref name=&quot;lat081909&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-biden18-2009aug18,0,2588210.story | title=Despite fumbles, Biden's a player |author1=Nicholas, Peter  |author2=Richter, Paul | work=Los Angeles Times | date=August 19, 2009 | accessdate=August 22, 2009}}&lt;/ref&gt;, бірақ ұнатасыңдар» деді. Байден ұзақ уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан «эго-персона», «вице-президент»&lt;ref name=&quot;bigdeal&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/03/23/at-white-house-bidens-expletive-caught-on-open-mic/?hp | title=At White House, Biden's Expletive Caught on Open Mic | author=Herszenhorn, David M. | magazine=[[The New York Times]] | date=March 23, 2010 | accessdate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;, The Onion сатиралық жаңалықтар сайтында&lt;ref name=&quot;nw-cov-101009&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.newsweek.com/id/217090 | title=An Inconvenient Truth Teller | author=Bailey, Holly | author2=Thomas, Evan | magazine=[[Newsweek]] | date=October 10, 2009 | accessdate=November 6, 2009 | authorlink2=Evan Thomas}}&lt;/ref&gt;, ол өз лауазымына пародияланған&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/01/17/biden-getting-an-autobiography-from-the-onion-whether-he-wants-it-or-not/ | title=Biden Getting an Autobiography From The Onion (Whether He Wants It or Not) | author=Itzkoff, Dave | newspaper=The New York Times | date=January 17, 2013 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;. Әртүрлі мінез-құлықтарына қарамастан, Обама мен Байден достық қарым-қатынаста болды, ішінара Обаманың қызы Саша мен Байденнің немересі Майсиге негізделген, олар Сидвелл достар мектебіне бірге барады.
[[Сурет:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|thumb|left|Жағдаят бөлмесі: Байден, Обама және АҚШ ұлттық қауіпсіздік тобы Ақ үй жағдаят бөлмесінде 2011 жылғы мамыр айында АҚШ миссиясының Усама бен Ладенді өлтіруді бақылау үшін жиналды. Байден сол кездегі шабуылға қарсы болғанымен, Конгресстің көшбасшылары туралы ойдағыдай нәтижеге қол жеткізді&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.slate.com/blogs/weigel/2014/01/10/_hillary_told_the_president_that_her_opposition_to_the_surge_in_iraq_had.html|title='Hillary Told the President That Her Opposition to the Surge in Iraq Had Been Political' |author=Weigel, David |work=Slate |date=January 10, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110501/NEWS/110509984 | title=Osama Bin Laden dead; President Obama addresses nation | agency=[[NewsCore]] | newspaper=[[Times Herald-Record]] | date=May 2, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;.|268x268 нүкте]]
Байденнің әкімшіліктегі рөлі қарама-қайшы болу және басқаларды өз ұстанымдарын қорғауға мәжбүрлеу екенін айтты. Обама: «Джо туралы ең жақсы нәрсе - бәрімізді біріктіргенде, ол шын мәнінде адамдарға өз ұстанымдарын ойлауға және қорғауға, барлық нәрсені әр бұрыштан қарауға мәжбүр етеді және бұл мен үшін өте құнды». Барак Обаманың тағы бір кеңесшісі Байденнің айтуынша, «біз мүмкіндігінше интеллектуалды ақиқат екенімізді қамтамасыз ету үшін әрдайым отбасылық пикникке баруға дайынбыз». [[2010 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Байден Америка Құрама Штаттарын әлем кубогының&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.cnn.com/2010/POLITICS/06/12/south.africa.biden/index.html|title=Biden visits South Africa as World Cup begins |publisher=CNN|accessdate=June 13, 2010| date=June 12, 2010}}&lt;/ref&gt; ашылу салтанатына қатысып, Англияға қарсы 1-1 матчына қатысып, Египетке, Кенияға және Оңтүстік Африкаға барды. Джо мен Джил Байден Вашингтондағы ресми резиденциясында тыныш атмосфераны сақтап қалды, жиі олар немерелерін қызықтайды және үнемі Делавардағы үйіне оралады&lt;ref name=&quot;pol-regular&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0611/57887.html | title=Joe and Jill Biden's 'regular' lives | author=Parnes, Amie | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=June 28, 2011 | accessdate=June 28, 2011}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Obama &amp; Biden in Limo (July 21, 2010).jpg|thumb|left|2010 жылы [[Барак Обама]] мен Джо Байден ''Cadillac One''-да кетіп барады.|272x272 нүкте]]
Байден [[2010 жыл]]ғы орташа аралық сайлауда демократтарға қатты қолдау көрсетіп, партиялар үшін ауқымды шығындардың жалпы болжамдар алдында оптимизм көзқарасын сақтап қалды. Сайлауда Республикандықтар ауқымды жеңіске жеткеннен кейін және Ақ үйдің штаб бастығы Рахм Эмануэльдің кетуінен кейін, Байденнің Конгресстегі республикандықтармен өткен қарым-қатынастары маңызды болды&lt;ref name=&quot;pol120910&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/1210/46173.html | title=Joe Biden expands role as White House link to Congress | author=Lee, Carol E. | author2=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=December 9, 2010 | accessdate=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | title=As the Ground Shifts, Biden Plays a Bigger Role | author=Cooper, Helene | newspaper=The New York Times | date=December 11, 2010 | accessdate=December 13, 2010}}&lt;/ref&gt;. Ол жаңа Старт шартына Сенаттың мақұлдауын алу үшін табысты басқару әрекеттерін басқарды. 2010 жылғы желтоқсанда Байденнің Ақ үйдегі шіркеуді ортақ негізде қорғауы, содан кейін Сенаттың азшылыққа қарсы басшысы Митч Макконнелмен тікелей келіссөздер жүргізіп, Буштың салық жеңілдіктерін уақытша ұзарту туралы әкімшіліктің ымыралы салық пакетін шығаруда маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | title=Biden and G.O.P. Leader Helped Hammer Out Bipartisan Tax Accord | author=Hulse, Carl | author2=Calmes, Jackie | newspaper=The New York Times | date=December 7, 2010 | accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;. Байден кейіннен салық салуды жеңілдету, жұмыссыздарды сақтандыруды қалпына келтіру және [[2010 жыл]]ғы жұмыс орындарын құру шарасы ретінде қабылданған Конгрестегі құлықсыз демократиялық кеңестің келісімін алуға тырысқан&lt;ref name=&quot;nyt121110&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html | title=Democrats Skeptical of Obama on New Tax Plan |author=Herszenhorn, David M. | author2=Stolberg, Sheryl Gay |newspaper=The New York Times |date=December 7, 2010 |accessdate=December 8, 2010}}&lt;/ref&gt;.

2011 жылғы наурызда Обама Байденді конгресстің екі үйі мен Ақ үйдің арасындағы келіссөздерді жылдың соңына дейін федералды шығын деңгейін реттеуге және үкіметтің жабылуын болдырмауға бағыттады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnbc.com/id/41870549 |archive-url=https://archive.is/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |dead-url=yes |archive-date=July 29, 2012 |title=Obama Welcomes Budget Deal; Biden to Lead Talks |agency=Reuters |publisher=[[CNBC]] |date=March 2, 2011 |accessdate=March 9, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;. 2011 жылғы мамырында алты конгресс мүшелерімен «Байден» панелінде жалпы қарызды азайту жоспарының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың қарыз шегін арттыру туралы екі жақты келісімге қол жеткізуге тырысты. АҚШ-тың қарыздық төңкеріс дағдарысы келесі екі айда дамыды&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/05/16/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516 | title=Q+A: Debt and deficit talks in early stages | author=Reid, Tim | agency=[[Reuters]] | date=May 16, 2011 | accessdate=May 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.delawareonline.com/article/20110505/NEWS02/105050326/Biden-tasked-achieving-consensus-cutting-deficit?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CHome |title=Biden tasked with achieving consensus on cutting deficit |author=Gaudiano, Nicole |newspaper=[[The News Journal]] |date=May 4, 2011 |accessdate=May 17, 2011 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;, бірақ бұл Макконнеллмен арада болған еді, бұл Байденді бюджеттік бақылау түрінде шешу үшін екі жақты келісімге қол жеткізді. [[2011 жыл]]дың [[2 тамыз]]ында қол қойылған 2011 жылғы акт, АҚШ-тың бұрын-соңды болмаған теңгерімі&lt;ref name=&quot;pol-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/news/stories/0811/60463.html | title=Joe Biden, Mitch McConnell and the making of a debt deal | author=Thrush, Glenn | author2=Brown, Carrie Budoff | author3=Raju, Manu | author4=Bresnahan, John | newspaper=[[Politico (newspaper)|Politico]] | date=August 2, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-bca&quot;&gt;{{cite news | url=http://news.bostonherald.com/news/us_politics/view.bg?articleid=1356201&amp;format=&amp;page=4&amp;listingType=politics | title=The real drama was in private as debt deal hatched | agency=[[Associated Press]] | newspaper=[[Boston Herald]] | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2011/08/03/us-usa-debt-brink-idUSTRE77271R20110803?feedType=RSS&amp;feedName=topNews | title=Special report: How Washington took the U.S. to the brink | agency=[[Reuters]] | author=Bohan, Caren Bohan | author2=Sullivan, Andy | author3= Ferraro, Thomas | date=August 3, 2011 | accessdate=August 4, 2011}}&lt;/ref&gt;. Байден Конгреспен келіссөз жүргізіп, әкімшіліктегі кез келген мәселе бойынша келіссөз жүргізді, ал бір Республикандық кеңесші: «Байден шынымен келіссөз жүргізетін жалғыз жігіт және Макконнелл мәмілеге оның сөзі жақсы екенін біледі.

=== 2012 жылғы қайта сайлану ===
[[2010 жыл]]дың қазан айында Байден Обаманың 2012 жылғы президенттік сайлауда өзінің әріптесі болуын өтінгенін айтты. Обаманың [[2011 жыл]]дың соңында танымалдылығының құлдырауынан&lt;ref name=&quot;nyt101310&quot;&gt;{{cite news |title= Vice President Tries to Energize Democrats|author= Stolberg, Sheryl Gay |newspaper= [[The New York Times]]|date= October 12, 2010|url= https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|accessdate=October 14, 2010}}&lt;/ref&gt; Ақ үйдің штаб бастығы Уильям М. Дейли кейбір құпия сауалнамалар мен фокус-топтарда зерттеулер жұргізіп, Байденді АҚШ Мемлекеттік хатшысы Клинтонның билетіне ауыстыру идеясына айналдырды&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replacing-biden-on-2012-ticket.html | title=Book Details Obama Aides' Talks About Replacing Biden on 2012 Ticket | author=Martin, Jonathan | newspaper=[[The New York Times]] | date=October 31, 2013}}&lt;/ref&gt;. Нәтижелер Барак Обама үшін айтарлықтай жақсармағанын көрсеткен кезде, бұл ұғым төмендеді, ал Ақ үйдің ресми өкілдері Обаманың бұл идеяны ешқашан қызықтырмағанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.politico.com/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-biden-176520.html | title=W.H.: Obama never considered dropping Joe Biden | author=Allen, Jonathan | newspaper=[[Politico]] | date=November 1, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Байден бірнеше рет хабарлау тәртібімен күресіп жатты; уақыт өтке келе жазғандай, «Байденнің ең күшті тұсы - оның ең үлкен әлсіздігі»&lt;ref name=&quot;nyt050812&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | title=For a Blunt Biden, an Uneasy Supporting Role | author=Leibovich, Mark | newspaper=[[The New York Times]] | date=May 8, 2012 | page=1}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ, Байден 2016 жылы өтетін президенттік сайлауларда өзін-өзі ақтамақшы болу үшін фандрайзингтік байланыстарды нығайту үшін пайдаланған науқандар арасындағы қарым-қатынастар да нашарлады және вице-президент Обаманың науқан стратегиясының жиналыстарынан шығарылды.
[[Сурет:Official portrait of President Obama and Vice President Biden 2012.jpg|thumb|left|Байден мен Президент [[Барак Обама]], 2012 жылғы шілде|299x299 нүкте]]
Обаманың сайлау алдындағы науқанына қарамастан, Байденді әлі де күйзелістерге ұшыраған күйде еді, ол жұмысшылармен және ауыл тұрғындарымен байланыса алатын бөлшек сауда саясаткері ретінде бағалаған болатын. Обаманың қайта сайлау науқаны [[2012 жыл]]дың көктемінде басталған болатын&lt;ref name=&quot;time-mo&quot;&gt;{{cite news | title=Mo Joe | author=Scherer, Michael | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 11, 2012 | pages=26–30}}&lt;/ref&gt;. 2012 жылғы тамызында аралас нәсілдер алдында Республикалық партияның Уолл-стрит ережелерін жеңілдету туралы ұсыныстары «баршаңызды шынжырға түсіреді» деген сөзі Байденнің түрлі-түсті ескертулерге бейімділігіне тағы да назар аударды. ''[[Los Angeles Times]]'' жазды: «Көптеген кандидаттар бірдей қоқан-лоққымен сөйлейді, аудиторияның ұйықтауы мүмкін емес&lt;ref name=&quot;lat-offt&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.latimes.com/2012/aug/17/nation/la-na-biden-20120817 | title=Biden's unscripted moments keep campaign on its toes | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=August 17, 2012}}&lt;/ref&gt;, журналистерді шығарады, бірақ кез-келген Байден сөйлеген кезде баспасөз қызметкерлерін қырып-жоятын ондаған сәттер болуы мүмкін, бір-біріне ойынмен әрі шатыстықпен қарайды. «[[Time]]» журналы Байденді жиі кетіп бара жатқанын және «Вашингтонның мұқтаждығы пен сенімсіздігі араласуымен қатар, Байденнің миы кәдімгі гуманизмнен гөрі сымды болып шықты» деп жазды&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot;&gt;{{cite news | url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | title=Let There Be Joe | author=[[David Von Drehle|Drehle, David Von]] | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=September 10, 2012 | pages=41–43}}&lt;/ref&gt;.

Байден 6 қыркүйекте вице-президент ретінде Солтүстік Каролинадағы Шарлотте өткен Демократиялық ұлттық конгресте дауыс беру арқылы екінші рет тағайындалды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/06/beau-biden-speech-read-th_n_1862997.html | title=Beau Biden Speech Kicks Of Motion To Nominate Father Joe Biden For Vice President | work=[[Huffington Post]] | date=September 6, 2012 | first=Elyse | last=Siegel}}&lt;/ref&gt;. Ол 11 желтоқсан күні Кентуккидегі [[Дэнвилл (Кентукки)|Дэнвилде]] вице-президенттік пікірсайыстарда өзінің Республикалық әріптесі, өкілі Пол Райанмен кездесті. Онда ол Обаманың әкімшілігінің рекордын қорғады және республикалық үміткер Митт Ромниге қарсы Обаманың пікірсайыстарын жоғалтқан үгіт-насихат үдерісін қалпына келтіру үшін республикалық билетке қатты шабуыл жасады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-makes-gop-case | title=Biden plays aggressor in debate as Ryan makes GOP case | author=O'Brien, Michael | publisher=[[NBC News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/10/11/biden-ryan-face-off-in-high-stakes-vice-presidential-debate-in-kentucky/ | title=Sparks fly as Biden, Ryan face off in feisty vice presidential debate | publisher=[[Fox News]] | date=October 11, 2012}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]ғы [[6 қараша]]да президент пен вице-президент екінші мерзімге сайланды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/politics/2012/11/06/obama-defeats-romney-to-win-second-term-fox-news-projects/ | title=Obama defeats Romney to win second term, vows he has 'more work to do' | publisher=[[Fox News]] | date=November 7, 2012}}&lt;/ref&gt;. Обама-Байден билеті Ромни-Рьянның 206 дауысына 332 сайлаушы әріптестер дауысын ұтып алды және бүкілхалықтық дауыс беруде 51-47 пайызды құрады&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/news/politics/la-pn-obama-biden-officially-win-second-term-20130104,0,5932518.story | title=It's official: Obama, Biden win second term | author=Memoli, Michael A. | newspaper=[[Los Angeles Times]] | date=January 4, 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:Vice President Biden Delivers Remarks at the Joint Opening Session.jpg|thumb|Байден АҚШ-Қытай стратегиялық және экономикалық диалогы кезінде сөйлеуде, [[2013 жыл]]ғы шілде, [[Вашингтон]]да|245x245 нүкте]]
[[2012 жыл]]дың желтоқсан айында Байден [[Сэнди Хук бастауыш мектебіндегі атыс]]тан кейін Обама Америка Құрама Штаттарында қару-жарақпен зорлық-зомбылықтың себептерін жою үшін құрған «Қарумен зорлық-зомбылық жөніндегі жұмыс тобы» Мақсатты топты басқарды&lt;ref&gt;{{cite news |title=Obama sets up gun violence task force |first=Leigh Ann |last=Caldwell |url=http://www.cbsnews.com/8301-250_162-57560044/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ |publisher=[[CBS News]] |date=December 19, 2012}}&lt;/ref&gt;. Осы айдың соңында, ел «фискальды құлдыраудан» құлағанға дейінгі соңғы күндерінде, Байденнің МакКоннелмен қарым-қатынасы тағы екінші рет дәлелденді, себебі екеуі жүргізген келіссөздер 2013 жылдың басында қабылданған америкалық салық төлеушілерге жеңілдіктер туралы заңның қабылдануына әкелді. Бұл Буштың салық жеңілдіктерінің көп бөлігін үнемдеуге мүмкіндік берді, бірақ жоғары табыстың деңгейі көтерілді&lt;ref name=&quot;ap-cliff&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |title=Congress' OK of fiscal cliff deal gives Obama a win, prevents GOP blame for tax boosts |author=Fram, Alan |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[Star Tribune]] |location=Minneapolis |date=January 2, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105020524/http://www.startribune.com/politics/national/185276422.html?refer=y |archivedate=January 5, 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;.

===Екінші кезең (2013-2017)===
[[Сурет:Vice President Biden Stands With Afghanistan President Ghani and Pakistan Prime Minister Sharif Before Trilateral Meeting on Sidelines of World Economic Forum in Switzerland (24149550459).jpg|thumb|left|Джо Байден 2016 жылы Ауғанстан президенті Ашраф Гани мен Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифпен кездесуінде.|259x259 нүкте]]
Байден 2013 жылғы 20 қаңтардағы таңертеңгілік екінші жартысында сот Соня Сотомайордың төрағалығымен ресми резиденциясында шағын рәсімде (салтанатты рәсім 21 қаңтарда болған) ұлықталды. Ол Sandy Hook Elementary School мектебіндегі атыстан кейін Обаманың әкімшілігі басшылығының тапсырмаларын орындап, қаруды бақылау шараларына қатысты жаңа заңнаманы ұсынды (заңнама қабылданбады).

2013 жылғы қазан айындағы АҚШ-тың федералды үкіметінің 2013 жылы аяқталуын және АҚШ-тың 2013 жылғы қарыздық-төңкеріс дағдарысын шешуге бағытталған «Жалғастырып отырып бөліп беру туралы» Заңының 2014 жылғы қазан айында өтуіне әкелген пікірсайыстар кезінде Байден аз рөл атқарды. Бұның алдында сенаттың көпшілігінің жетекшісі Гарри Рид және басқа да Демократиялық көшбасшылар вице-президентті Конгреспен тікелей келіссөздерден алып тастады, бұл бұрынғы келіссөздер барысында Байден тым көп айтып қойғаннан кейін орын алды.

Байденнің әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы заңы 2013 жылы қайтадан қайта тіркелді. Бұл заң осыған байланысты оқиғаларға, бірінші кезеңде басталған Әйелдер мен қыздарға бойынша Ақ үй кеңесін, сондай-ақ Студенттерді жыныстық қатынастан қорғайтын Ақ үйдің жұмыс тобын құру, 2014 жылғы қаңтарда Байден мен Джерреттің тең төрағалығы ретінде басталды. Байден сексуалдық зорлықта күшті ұстанымға ие. Мысалы, Байден Стэнфорд университетінде сексуалдық зорлық-зомбылықтың құрбаны болған адамға: «Сіз бұл күшіңіздің басқа қылмысқа қарсы тұруыңыз кедергі жасауы мүмкін деп үміттендіңіз». Ол сондай жағдайға заңдылықты енгізді. Нью-Хэмпшир университетінде сөйлеген кезде Байден федералды нұсқауларды шығарды. Ол: «Жоқ, егер сіз ішсеңіз немесе ащы болсаңыз, кереуетте, жатақханада немесе көшеде болсаңыз, ештеңе болмайды. Сіздің ойыңызды өзгертіп қойдыңыз».
[[Сурет:Joe Biden &amp; Ahmet Davutoğlu.jpg|thumb|Байден Түркияның Бас министрі [[Ахмет Дәуітұлы]]мен кездесуінде, 31 желтоқсан 2014 жыл. Байден Күрдтер КЖП-сын «террористік топ» деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/biden-says-kurdish-pkk-is-a-terror-group-plain-and-simple/a-19000607 |title=Biden says Kurdish PKK is a 'terror group plain and simple' |date=January 23, 2016|publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;|302x302 нүкте]]
Ирак [[2014 жыл]]ы тарағаннан кейін, Ирак федерализациясының [[2006 жыл]]ғы Байден-Гелб жоспарына қайта назар аударылды&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858.html | title=Was Joe Biden right? | author=Gerstein, Josh | newspaper=Politico | date=June 13, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nationaljournal.com/magazine/turns-out-joe-biden-was-right-about-dividing-iraq-20140130 | title=Turns Out, Joe Biden Was Right About Dividing Iraq | author=Kitfield, James | magazine=National Journal | date=January 30, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;, кейбір бақылаушылар Байдендікі басында дұрыс болған деп болжады. Байден өз сөзінде АҚШ-тың [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ИЖШИМ]] соңынан&lt;ref name=&quot;Gerstein, Josh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kitfield, James&quot;/&gt; «тозақтың қақпаларына» баратынын айтты&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.csmonitor.com/USA/DC-Decoder/Decoder-Buzz/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it-video | title=Joe Biden vows to chase Islamic State to 'gates of hell.' Does he mean it? | author=Grier, Peter | newspaper=The Christian Science Monitor | date=September 3, 2014 | accessdate=September 14, 2014}}&lt;/ref&gt;.

[[2015 жыл]]ға дейін Байден бір әйел мен қыздарға қолдарын қойып, олармен тығыз қарым-қатынаста болған оқиғалар мен басқа да оқиғаларда баспасөз және әлеуметтік медианың назарын аударған. Бір жағдайда, сенатор өзінің қызы туралы: «Жоқ, ол вице-президент жан-жаққа қарайды деп ойламайды&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.newsy.com/videos/biden-gets-too-close-for-comfort-again/ | title=Joe Biden Takes being Biden to New Heights or to New Lows | author=Elizabeth Hagedorn | newspaper=Newsy | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2015/02/17/joe-biden-takes-being-biden-to-new-heights-or-lows/?tid=HP_more | title=Joe Biden takes 'being Biden' to new heights (or depths) | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2015/02/17/387035292/joe-biden-gets-a-bit-too-close-to-new-secretary-of-defenses-wife | title=Joe Biden Gets A Bit Too Close To New Secretary Of Defense's Wife | author=Peralta, Eyder | publisher=NPR | date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.smh.com.au/world/us-vicepresident-joe-biden-in-new-creepy-photo-with-wife-of-defence-secretary-ashton-carter-20150217-13hp6a.html | title=US Vice-President Joe Biden in new 'creepy' photo with wife of Defence Secretary Ashton Carter | author=Visentin, Lisa | newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] | date=February 18, 2015}}&lt;/ref&gt;», - деп мәлімдеді. 2015 жылғы 17 қаңтарда Құпия қызмет агенттері сағат 8:28-де Байденнің Делавер резиденциясының жанындағы қауіпсіздік периметрінен тыс жерде автокөлікке оқ атылғанын естіген&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2015/01/11/coons-my-daughter-doesnt-think-joe-biden-is-creepy/ | title=Coons: My daughter doesn't think Joe Biden is 'creepy' | author=Henderson, Nia-Malika | newspaper=The Washington Post | date=January 11, 2015}}&lt;/ref&gt;, бірақ вице-президент және оның жұбайы Джил үйде болмады. Көлік құралының жылдамдығы жоғары жылдамдықпен шығатынын агент байқаған.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Angie|last=Yack|url=http://www.cnn.com/2015/01/18/politics/joe-biden-delaware-shooting/|title=Delaware shooting occurs near unoccupied Biden home|date=January 18, 2015|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

[[2015 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден Киевтегі көптеген кездесулердің бірінде Украинаның парламентінде АҚШ-тың көмек көрсетуі Украинаға және саяси тұрғыдан келуі туралы сөйледі&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=_x9mT9jfzvw|title=Joe Biden english speech in Ukraine's parliament in Kiev|via= [[YouTube]]|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/vice-president-joe-bidens-dec-8-speech-to-ukraines-parliament-403800.html|title=U.S. Vice President Joe Biden's Dec. 8 speech to Ukraine's parliament (VIDEO, TRANSCRIPT) |publisher= kyivpost.com|date=December 8, 2015|accessdate=December 8, 2015}}&lt;/ref&gt;. 2016 жылғы 29 ақпанда Байден 88-Оскар марапаттауында сөйледі. Ол сондай-ақ [[Леди Гага]] туралы айтқан.

[[2016 жыл]]ғы [[8 желтоқсан]]да Байден [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]]мен кездесу үшін [[Оттава]]ға барды&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hall|first1=Chris|title=Joe Biden drops in for a visit without any gifts: Chris Hall|url=http://www.cbc.ca/news/politics/joe-biden-visit-ottawa-1.3886370|website=cbcnews.ca|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|accessdate=December 8, 2016|date=December 8, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Джо Байден өзінің екі толық мәлімдемесінде Сенатта ешқашан даусыз дауысқа ие болған жоқ, оны осы айырмашылықпен ең ұзақ қызмет ететін Вице-президент етті.

=== Бо Байденнің өлімі ===
2015 жылы 30 мамырда Байденнің ұлы Бо, бірнеше жыл бойы күрескеннен кейін 46 жасында мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды. Аурудың сипаты мен ауырлығы бұрын-соңды жұртшылыққа ашылмады және Байден ұлына көбірек уақыт жұмсау үшін өзінің қоғамдық кестесін тыныш түрде қысқартты. Бо өзінің қайтыс болған сәтінде фронтранслятор ретінде кеңінен танылған, 2016 жылы Делавэр губернаторлығына Демократиялық кандидатурасын ұсынды. Вице-президент кеңсесі «Байденнің бүкіл отбасы сөздерден тыс қайғырады» деген мәлімдеме жасады&lt;ref name=Kane&gt;{{cite news|last1=Kane|first1=Paul|title=Beau Biden, vice president's son, dies of brain cancer|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2015/05/30/e1ac5a2a-0731-11e5-a428-c984eb077d4e_story.html|newspaper=The Washington Post|date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt;.

== 2016 жылғы президенттік науқан ==
Екінші мерзімі кезінде Байден 2016 жылғы Демократиялық президенттікке кандидатураға ықтимал өтінімге дайындалып жатқаны жиі айтылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/date/durationresult.html?d1=20&amp;m1=11&amp;y1=1942&amp;d2=20&amp;m2=1&amp;y2=2017|title=Calculate duration between two dates – results|work=timeanddate.com}}&lt;/ref&gt; [[2017 жыл]]ғы қаңтарда 74 жасында инаугурация күнінде ол тарихтағы ұлықтау рәсімінде ең егде президент болар еді. Отбасымен бірге көптеген достары мен демеушілері оны 2015 жылдың ортасында науқанға қатысуға ынталандырды және [[Хиллари Клинтон]]ның қолайлылық рейтингі төмендеген кезде, Байденге қайтадан «Байден 2016» жобасының болашағын және PAC жобасын тағы да мұқият қарастырып жатқаны хабарланды.

2015 жылдың аяғында Байден сайлауға түсуге әлі де сенімді емес еді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117|title=Joe Biden still undecided on presidential run|work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;. Ол ұлының жақында қайтыс болуы оның эмоционалдық қуатын айтарлықтай сарп еткенін сезінді және: «Ешкім өзінің кім екенін 110% беруге дайын болмаса, бұл кеңсені іздеуге құқығы жоқ» деп айтқан.
[[Сурет:VP Biden with Pence.jpg|thumb|Байден 2016 жылдың 10 қарашасында вице-президент [[Майк Пенс]]пен кездесуінде|260x260 нүкте]]
21 қазанда Раушан бағында әйелі мен Обаманың қасында мінберде сөйлеген сөзінде&lt;ref&gt;{{cite web|title=Comment  Joe Biden Is Not Running For President In 2016|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-president-2016_55f1cefbe4b093be51be0d69|publisher=Huffington Post|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Joe Biden Decides Not to Enter Presidential Race|url=https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=October 21, 2015}}&lt;/ref&gt;, Байден 2016 жылғы сайлауда Демократтардан Президенттікке кандидатурасын ұсынбау туралы шешім қабылдағанын жариялады. [[2016 жыл]]дың қаңтарында Байден бұл дұрыс шешім екенін растады, бірақ ол «күн сайын» президенттікке үміткер болмағанына өкінетінін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Fabian|first1=Jordan|title=Biden regrets not running for president 'every day'|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/265011-biden-regrets-not-running-but-calls-it-right-decision|accessdate=January 12, 2017|work=TheHill|date=January 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nypost.com/2016/05/11/biden-made-peace-not-running-for-president/|title=Biden has made peace with not running for president|first=Sophia|last=Rosenbaum|date=May 11, 2016|work=[[New York Post]]|accessdate=May 11, 2016}}&lt;/ref&gt;.

2016 жылдың қаңтар айының соңында Байден де, Президент [[Барак Обама]] 2016 жылы өтетін президенттік сайлауда ешқандай үміткерді қолдамады. Байден өзінің Нантукетке баратын жыл сайынғы дәстүрлі Алғыс айту күнін өткізе алмады, оның орнына шетелге барып, бірнеше еуропалық көшбасшылармен кездесті. Ол Мартин О'Мэллимен кездескен кезде, одан бұрын Берн Сандерспен кездесуге уақыт алды. Осы кездесулердің ешқайсысы мақұлдаған деп есептелмеді, өйткені Байден өзінің сұраған кез-келген кандидатпен кездесетінін айтты&lt;ref&gt;Peter Baker and Maggie Haberman - [https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/11/24/a-grieving-joe-biden-skips-thanksgiving-in-nantucket/? &quot;Joe Biden Skips Thanksgiving in Nantucket; Meets With Martin O'Malley,&quot;] ''New York Times'', November 24, 2015. Retrieved November 29, 2015&lt;/ref&gt;.

Барак Обама [[2016 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Хиллари Клинтон]]ды мақұлдаған соң, Байден оны сол күні кейінірек мақұлдады. Байден мен Клинтон 8 шілдеде Скрэнтонда бірге жиналатын болса да, Далластағы өткен полиция қызметкерлерінің күнінің түсірілуіне байланысты Клинтонның келуін болдырмады.

Клинтонды мақұлдағаннан кейін, Байден республикалық президенттікке үміткер [[Дональд Трамп]]тың саясатымен келіспеушілігін ашық жариялады. 20 маусымда Байден Трамптың мұсылмандарды елге кіруіне уақытша тыйым салу туралы, сондай-ақ Құрама Штаттар мен Мексика шекарасы арасындағы қабырға салу туралы ниетін сынға алды&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/joe-biden-to-slam-donald-trump-in-speech-monday/|title=Joe Biden slams Donald Trump on wall, Muslim entry ban|date=June 20, 2016|publisher=CBS News|first=Rebecca|last=Shabad}}&lt;/ref&gt;, бұл Трамптың террористердің отбасы мүшелерін азаптауларға немесе өлтіруге қатысты ұсынысымен байланысты америкалық құндылықтарға зиян келтіріп, «біздің қауіпсіздігімізге нұқсан келтіреді» деп жария етті&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/vice-president-joe-biden-moral-sanders-supporters-vote/story?id=40908315|title=Vice President Joe Biden: 'Moral' Sanders Supporters 'Can't Vote for Trump'|date=July 27, 2016|first=Suzan|last=Clarke}}&lt;/ref&gt;. 26 шілдеде Джордж Стефанопулоспен өткізілген сұхбат барысында Б.Джейменің 2016 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциясында «моральдық және орталықтандырылған» сайлаушылар Трамп үшін дауыс бермейтінін мәлімдеді&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Politics/biden-wishes-trump-gym-groping-comments/story?id=42965866|title=Biden Says He Wishes He Could Take Trump 'Behind the Gym' Over Groping Comments|date=October 21, 2016|publisher=ABC|first=Maryalice|last=Parks}}&lt;/ref&gt;. 21-қазанда Байден өз таңдауын жүзеге асырмай-ақ, сол оқу жылында мектепте болғанын қалады. 24-қазанда Байден, егер ол әлі мектепте болмаса, Трамппен ғана күресетін еді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/politics/joe-biden-fight-donald-trump-2016-election/|title=Biden: I would only take Trump behind the gym 'if I were in high school'|date=October 24, 2016|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;, ал келесі күні, 25 қазанда, Трамп «мұны ол жақсы көреді» деп жауап берді.

== Кейінгі іс-шаралар (2017–2019) ==
[[Сурет:Vice President Joe Biden Doug Jones.jpg|thumb|Байден АҚШ Сенаты депутаты Даг Джонспен 2017 жылы қазан айында үгіт жүргізу үсінде|299x299 нүкте]]
Журналистермен отставкаға кетпес бұрын АҚШ Сенатына барған сапарында Байден 2016 жылы 5 желтоқсанда вице-президент қызметінен кеткеннен кейін 2020 жылғы президенттікке ықтимал өтінімдерді жоққа шығарудан бас тартты. Егер ол 2020 жылы сайлауға қатысатын болса&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-citing-hidden-hand-of-fate-joe-biden-1480986947-htmlstory.html |title=Joe Biden wouldn't count out a 2020 run for president. But he was asked in an emotional moment |work=Los Angeles Times |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Memoli, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joe-biden-presidential-run-2020-2016-12 |title=Joe Biden floats a potential 2020 presidential run |publisher=Business Insider |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Abadi, Mark}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2016/12/05/joe-biden-predicts-he-will-run-for-president-in-2020-adds-that-he-is-not-yet-committed.html |title=Joe Biden predicts he will run for president in 2020, adds that he is not yet 'committed' |work=CNBC |accessdate=December 5, 2016 |date=December 5, 2016 |author=Wang, Christine}}&lt;/ref&gt;, Байден 77 жаста, ал 2021 жылы инаугурация күнінде 78 жаста болар еді. Ол 7 желтоқсан күні ''The Late Show with Stephen Colbert'' кешкі шоудың пайда болуында өзінің амбивалиясына қатысты тағы да растады, «ешқашан ешқашан деп айтпа» дейді. 2020 жылы президенттікке үміткер емес екенін, сонымен қатар ол сценарийде қайтадан билікке қайта оралмайтынын мойындады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt;. Ол, 2017 жылдың 13 қаңтарында, вице-президенттің өкілеттік мерзімінің аяқталуына бір апта бұрын, ол қатыса алмайтынын айтқан болатын. Алайда, төрт күн өткен соң, 17 қаңтарда ол «қатыса алсам, қатысамын» деп айтты. «Байденге уақыт» деп аталатын саяси іс-қимыл комитеті 2017 жылдың қаңтарында Байденді науқанға шығаруға тырысты.

2017 жылы ол Пенсильвания университетінің Бенжамин Франклин профессоры болып тағайындалды, онда ол сыртқы саясат, дипломатия және ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне назар аударады. Ол сондай-ақ «Қатерлі ісік» күн тәртібін жалғастырады. 2017 жылдың 12 наурызында жыл сайынғы SXSW фестивалінде сөйлеген сөзінде Байден: «Америкадағы жалғыз екі жақты нәрсе - қатерлі ісікке қарсы күрес&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|title=Joe Biden: The fight against cancer is bipartisan|last=O'Brien|first=Sara Ashley|date=March 12, 2017|website=CNNMoney|access-date=March 13, 2017}}&lt;/ref&gt;».

[[Лас-Вегас]]та Невада хедж-қорының 18-мамырдағы сұхбатында Байден Клинтонның сайлауға түсетіне ешқашан сенбегенін айтқан: «Мен оның тамаша кандидат екенін ойладым, мен үлкен үміткер деп ойладым»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/19/politics/joe-biden-hillary-clinton/|title=Joe Biden never thought Hillary Clinton was a very good candidate|date=May 19, 2017|publisher=CNN|first=Chris|last=Cillizza}}&lt;/ref&gt;.

Байден 21 мамырда Колби колледжінің «бірлік пен мақсатқа» оралуын сұрап&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|title=Joe Biden Wants Americans to 'Regain Our Sense of Unity and Purpose'|date=May 21, 2017|publisher=TIME|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527222515/http://time.com/4787592/joe-biden-colby-college-commencement-speech/|archivedate=May 27, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;, бітірушілер алдында сөз сөйледі және үш күннен кейін Гарвард университетінде, Колледждің Класс күнінің салтанатында «болашақтағы қиындықтарды» шешуге қабілетті екендіктерін білдірді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2017/05/25/joe-biden-harvard-speech/|title=Watch Joe Biden's Speech at Harvard|first=Spencer|last=Buell|publisher=Boston Magazine|date=May 25, 2017}}&lt;/ref&gt;.

===Президент Трамп бойынша Пікірлер===
[[Сурет:Joe Biden Receives Presidential Medal of Freedom.jpg|right|300px|thumb|Президент [[Барак Обама]] вице-президент Байденді 2017 жылғы 12 қаңтарда президенттік еркіндік медалімен марапаттады.]]
[[Сурет:LBJ Foundation DIG14140-237 (36777772044).jpg|thumb|Байден, 2017 жылы ЛБЖ президенттік кітапханасында|287x287 нүкте]]
[[2017 жыл]]дың [[30 наурыз]]ында Пенн Байден дипломатия және ғаламдық келіссөздер орталығының жұмысына қатысқан кезде, студент Байденнен президент Трампқа «қандай да бір ақыл-кеңестер беруді» ұсынды, Байден президентке твиттерге жазуды тоқтатуы керек, өйткені ол кеңсеге назар аударғанын айтып жауап берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/326608-joe-biden-to-trump-grow-up-and-stop-tweeting|title=Biden to Trump: 'Grow Up' and 'Stop tweeting'|date=March 30, 2017|first=Taylor|last=Lorenz|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;. [[2017 жыл]]дың [[29 мамыр]]ында сөйлеген сөзінде Филип Д. Мерфидің қауымдық орталық гимназиясында жақтаушыларының жиналысы барысында: «Бізде қорқып жатқан көптеген адамдар бар&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 |title=Biden backs Phil Murphy, says N.J. governor's race 'most important' in nation|first=Ryan|last=Hutchins|date=May 28, 2017|publisher=Politico}}&lt;/ref&gt;, олар өз қорқыныштарымен қатынасымен ойнайды - және бұл біз үшін сын - біз өзіміз келген адамдардың қорқыныштары мен ұмтылыстарына жеткілікті сөйлеген жоқпыз». 17 маусымда Байден [[Голливуд]]та Флорида Демократиялық партиясының қаражат жинау кешінде сөйлеген сөзінде Байден «бұл штат бүгін америкалық арасында танымал емес» деп болжады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/politics-government/article156812854.html|title='We are better than this,' impassioned Biden tells Florida Democrats|date=June 17, 2017|publisher=Miami Herald|first1=Patricia |last1=Mazzei|first2=Martin|last2=Vassolo}}&lt;/ref&gt;.

===Климаттық өзгеріс===
[[2017 жыл]]дың [[2 мамыр]]ында [[Калифорния]] штатындағы [[Сан-Диего]]да Денсаулық сақтауға «Ми шабуылы» конференциясында сөз сөйлеген Байден «мемлекеттік басқарудан кеткенін» жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://fortune.com/2017/05/03/joe-biden-trump-cancer-drug-prices/|title=Joe Biden on His New Cancer Initiative, Drug Prices, and Donald Trump|publisher=Fortune|date=May 3, 2017|first=Sy|last=Mukherjee}}&lt;/ref&gt;. 31 мамырда Байден климаттың өзгеруі «болашағымыз үшін экзистенциалды қауіп» екенін және Париж келісімінде қалу «балаларымызды және жаһандық көшбасшылықты қорғаудың ең жақсы жолы» екенін айтты&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership|title=Biden: Paris deal 'best way to protect' US leadership|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=May 31, 2017}}&lt;/ref&gt;. Келесі күні президент Трамп Америка Құрама Штаттарын Париж келісімінен шығатынын жариялағаннан кейін,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/policy/energy-environment/335995-biden-says-paris-climate-deal-exit-imperils-national-security |title=Biden: Paris climate deal exit 'imperils' national security|first=Morgan|last=Chalfant|date=June 1, 2017|publisher=The Hill}}&lt;/ref&gt;, Байден «таңдау АҚШ қауіпсіздігіне және біздің таза энергетикалық болашаққа ие болу қабілетімізге нұқсан келтіреді» деп жазды. 7 маусымда [[Грекия]]ның [[Афины]]дағы Concordia Europe саммитінде сөз сөйлеген Байден Париж келісіміне сілтеме жасай отырып, «Америка халқының көпшілігі президент қабылдаған шешіммен келіспейді» деді&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|title=Biden: Trump at odds with most Americans on climate change|publisher=ABC News|date=June 7, 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608020347/http://abcnews.go.com/International/wireStory/vp-biden-urges-deal-global-warming-47882743|archivedate=June 8, 2017|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;.

====Денсаулық сақтау====
[[2017 жыл]]ы [[22 наурыз]]да Байден республикалық денсаулық сақтау саласындағы заң жобасын, ол Трамп-тың инаугурациясынан кейінгі Capitol Hill-де алғаш рет пайда болған төменгі класстар денсаулығы пайдасы үшін қолданылған шамамен 1 трлн-дық «салық заңы» деп атады&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/03/22/joe-biden-says-republican-health-care-giveaway-rich/99502082/|title=Joe Biden says Republican health care is a giveaway to the rich|first=Nicole|last=Gaudiano|publisher=USA Today|date=March 22, 2017}}&lt;/ref&gt;. 4 мамырда Өкілдер палатасы Американың денсаулық сақтау туралы заңына дауыс бергеннен кейін, Байден «конгресстің ұятына айналған күн» деп жазды. 24 маусымда Сенат республикашылдарының алдында америкалық денсаулық сақтау туралы заң жобасын таныстыру кезінде бір күн бұрын&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/hillary-clinton-joe-biden-slam-house-republicans-for-passing-ahca-2017-5 |title='Day of shame': Hillary Clinton and Joe Biden slammed the GOP for passing health care bill|date=May 4, 2017|first=Mark|last=Abadi|publisher=Business Insider}}&lt;/ref&gt;, Байден «бұл мүлдем денсаулық сақтау туралы емес, байлықты беру туралы емес, бұл корпорациялар туралы». «28 шілдеде, денсаулықты сақтау жөніндегі Сенаттың республикандық заң жобасына жауап ретінде, Байден былай деп жазды: «Миллиондаған адамның денсаулығын қорғауға тырысқандардың барлығына рақмет»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/344330-biden-thanks-gop-healthcare-bill-opponents-after-skinny|title=Biden thanks GOP healthcare bill opponents after skinny ObamaCare repeal failure|first=Max|last=Greenwood|publisher=The Hill|date=July 28, 2017}}&lt;/ref&gt;.

==== Иммиграция ====
[[2017 жыл]]ғы [[5 қыркүйек]]те Бас прокурор Джеф Сессионс Трамп әкімшілігінің келіп жатқан балалар туралы кейінге қалдырылған іс-қимылдарды қалпына келтіргенін жариялағаннан кейін, Байден былай деп жазды: «Ата-анасы әкелген бұл балалардың мұнда келуге таңдауы болмады. Енді олар ешқашан таныс емес елдерге жіберіледі. Қатыгез. Америка емес.»&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thehill.com/business-a-lobbying/349235-biden-trumps-dreamer-decision-cruel|title=Biden: Trump's DACA decision 'cruel'|first=Rafael|last=Bernal|publisher=The Hill|date=September 5, 2017}}&lt;/ref&gt;.

== 2020 президенттік сайлау ==
{{Толық мақала|2020 АҚШ президент сайлауы}}
[[Сурет:Joe Biden kickoff rally May 2019.jpg|thumb|right|Байден [[Филадельфия]]дағы президенттік митингте, мамыр 2019]]
[[Сурет:Joe Biden (48548319421).jpg|thumb|Байденнің 2020 жылғы президенттік кампаниясы, Айова, 2019 жылғы тамыз]]
=== Болжау және хабарлау ===
2016 - 2019 жылдар аралығында Байденді әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ықтимал кандидат ретінде атап өтті. Байден де өз сөзінде [[Бейкоммерциялық ұйым|бұқаралық ақпарат]] құралдарымен өз кандидатурасын [[Дональд Трамп]]тың [[2020 жыл]]ға қарсы демократиялық кандидат бойынша ықтимал үміткер ретінде атап өтті. Ол [[2018 жыл]]ы [[17 шілде]]де [[Колумбия]]дағы [[Богота]] қаласында өткен форумға [[2019 жыл]]дың қаңтарына ресми түрде кандидатураны жариялау туралы шешім қабылдағаны туралы мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=2018-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

===Науқан===
2019 жылғы 4 ақпанда&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2018/07/17/joe-biden-president-january-decision/793771002/|title=Joe Biden says he will decide whether he's running for president by January|work=USA TODAY|access-date=July 18, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The Atlantic]]'' тілшісі Эдвард-Исаак Довере Байден «иә» деп айтуға өте жақын «деп жазды,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://time.com/4593693/joe-biden-stephen-colbert-2020-run/ |title=Joe Biden Discussed Running in 2020 With Stephen Colbert: 'Never Say Never' |work=Time Magazine |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Lang, Cady}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ |title=Biden stokes 2020 buzz on Colbert: 'Never say never' |work=CNN |accessdate=December 8, 2016 |date=December 7, 2016 |author=Wright, David}}&lt;/ref&gt; бірақ оған жақын кейбіреулер 2016 жылы жасаған сияқты оның соңғы минутта жүрегі өзгереді деп қорықты. Довер Байден әсеріне алаңдайтынын айтты. Басқа президенттік сайлауы жарияланатын және әлеуетті кандидаттармен салыстырғанда оның отбасы мен беделіне, сондай-ақ оның жасы мен салыстырмалы центризмі туралы күрес пен түсінік жинауға мүмкіндік беруі мүмкін. Керісінше, оның «міндет сезімі», Трамптың президенттік кезіндегі ренжісі,&lt;ref name=17March2019&gt;{{Cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-47601121|title=Joe Biden says he's running in 2020 — then corrects himself|work=BBC|date=March 17, 2019|quote=Joe Biden appeared to announce his candidacy for the 2020 US election, before immediately correcting himself.}}&lt;/ref&gt; басқа демократиялық үміткерлердің арасында сыртқы саяси тәжірибенің жоқтығы және оның партияда «көпір құрылысының прогрессивтілігін» қолдауға деген ұмтылысы оны басқаруға итермелейтін факторлар деп айтылды.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html |title=Former vice president Joe Biden jumps into White House race |last=Scherer |first=Michael |date=April 25, 2019 |work=The Washington Post |access-date=April 25, 2019 |last2=Wagner |first2=John}}&lt;/ref&gt; 2019 жылы наурызда ол өзінің сайлауға түсетінін мәлімдеді, сайып келгенде, 2019 жылғы 25 сәуірде науқанын бастады. 2019 жылғы мамырда Байден Филадельфияны (Пенсильвания) өзінің 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауалды штабы етіп сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.philly.com/news/joe-biden-2020-presidential-campaign-philadelphia-headquarters-20190516.html|title=Joe Biden chooses Philadelphia for 2020 presidential campaign headquarters|author=Jonathan Tamari|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=May 16, 2019|accessdate=May 17, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2019 жыл]]дың 18 маусымында демеушілермен болған кездесуде, Байден өзінің ең күшті жақтарының бірі «адамдарды жақындастыру» екенін айтты және мысал ретінде екі сегрегационист сенатор Джеймс Истланд және Герман Талмаджбен қарым-қатынасына тоқталды. Оңтүстік сызықты көрсете отырып, Байден: «Мен Джеймс О. Истландпен&lt;ref name=&quot;segregation1&quot;&gt;{{cite news |last1=Detrow |first1=Scott |title=Democrats Blast Biden For Recalling 'Civil' Relationship With Segregationists |url=https://www.npr.org/2019/06/19/734103488/democrats-blast-biden-for-recalling-civil-relationship-with-segregationists |accessdate=19 June 2019 |publisher=National Public Radio |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;segregation2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cammarata |first1=Sarah |title=Biden faces backlash for citing his work with two segregationists as a sign of 'civility' |url=https://www.politico.com/story/2019/06/19/joe-biden-segregationist-senators-1370223 |accessdate=19 June 2019 |publisher=Politico |date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; бірге жиналыста болдым. «Ол мені ешқашан «бала» деп атаған жоқ; ол мені әрдайым «ұлым» деп атады». Нью-Джерси сенаторы Кори Букер көптеген демократтардың бірі болып, Байден ескертпелерін сынға алды, «сіз қара жігіттерді «ұл» деп атайтынын әзілдемеңіз» деп мәлімдеме жасады. «Джеймс О. Истланд сияқты адамдар ақтардың үстемдігін сақтап қалу және қара америкалықтарды біздің адамшылығымыздан айыру үшін осындай сөздерді және олармен бірге жүретін нәсілшілдік саясатты қолданды». Жауап ретінде Байден «ұл» деген сөзді нәсілдік тұрғыда пайдаланудың мәні жоқ екенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bradner |first1=Eric |last2=Saenz |first2=Arlette |title=Biden says he didn't intend to use term 'boy' in offensive context |url=https://edition.cnn.com/2019/06/22/politics/joe-biden-boy-segregationists-controversy-cory-booker/index.html |accessdate=August 28, 2019 |work=CNN |date=June 23, 2019}}&lt;/ref&gt;

Президенттік алғашқы демократиялық пікірсайыс кезінде [[Камала Харрис]] Байден өзінің сегреционистік сенаторлармен жасаған жұмысы туралы және оның қара балаларды біріктірілген мектептерге баруға мүмкіндік беретін десегрегациялық автобустарға деген бұрынғы қарсылығы сияқты пікірлері үшін сынға алды. Байден пікірсайыс нәтижелері үшін кеңінен сынға түсіп,&lt;ref name=&quot;Caputo&quot;&gt;{{cite news |last1=Caputo |first1=Marc |title=We talked to experts on aging about the 2020 field. Here's what they told us. |url=https://www.politico.com/story/2019/08/20/joe-biden-old-age-1468635 |accessdate=August 27, 2019 |work=Politico |date=August 20, 2019}}&lt;/ref&gt; оны қолдау 10 ұпайға төмендеді.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Flegenheimer |first1=Matt |last2=Burns |first2=Alexander |title=Kamala Harris Makes the Case That Joe Biden Should Pass That Torch to Her |url=https://www.nytimes.com/2019/06/27/us/politics/kamala-harris-busing-joe-biden.html |website=The New York Times |date=June 27, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Biden's Support Slipped 10 Points After Debates, Poll Shows |url=https://time.com/5617826/primary-debate-biden-harris-poll-slips-10/ |work=Time |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Morin |first1=Rebecca |title=Thursday Democratic debate: Who were the winners and losers |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2019/06/28/democratic-debate-2019-night-2-winners-and-losers/1590319001/ |website=USA Today |date=June 28, 2019}}&lt;/ref&gt; Президент Трамп Байденді қорғап, Харристің Байденмен пікірталасы үшін «тым көп мақтау» алғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump defends Biden after Democratic debate, says Harris got 'too much credit' |url=https://www.nbcnews.com/politics/2020-election/trump-defends-biden-after-democratic-debate-says-harris-got-too-n1024906 |publisher=NBC News |date=June 29, 2019}}&lt;/ref&gt;

Байден «ауызша қобалжулардың» тарихы оның жасына байланысты болуы мүмкін деп ұсынылған. [[2018 жыл]]ы Байден өзін «жаңсақтық машинасы» деді, бірақ Трамп бұл салыстырумен келіспеді, оның жаңсақтыққа бейімділігі «шындықты айта алмайтын жігітке қарағанда керемет нәрсе» деп айтты.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Saenz |first1=Arlette |title=Joe Biden believes he is the 'most qualified person in the country to be president' |url=https://edition.cnn.com/2018/12/04/politics/joe-biden-most-qualified-person-president-2020/index.html |accessdate=27 August 2019 |work=CNN |date=December 4, 2018}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 26 тамызда Байден қайшылықты астыртын сөйледі. Сол күні ол [[Дартмут университеті]]де сөйлеген сөзді тыңдап, азғантай қателіктер жібергеннен кейін жиналған баспасөзге тіке қарап: «Мен анық айтқым келеді: мен жынды емеспін» деді.&lt;ref name=&quot;HookMehta&quot;&gt;{{cite news |last1=Mehta |first1=Seema |last2=Hook |first2=Janet |title=The promise and peril of Joe Biden's front-runner campaign |url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-08-25/the-promise-and-peril-of-joe-bidens-frontrunner-campaign |accessdate=August 28, 2019 |work=Los Angeles Times |date=August 26, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Braun |first=Stephen |url=https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |title=Biden cancer nonprofit suspends operations indefinitely |work=[[Associated Press]] |date=2019-07-15 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715151134/https://www.apnews.com/97adeafe979943808a3abe963e089135 |archivedate=2019-07-15 |accessdate=2019-07-16 }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 15 шілдеде «Байден ісікке қарсы бастама» коммерциялық емес ұйымы қор жақын арада жұмысын тоқтататынын хабарлады. Байден мен оның әйелі сәуір айында 2020 жылғы президенттік науқанды бастамас бұрын этикалық сақтық шарасы ретінде бұл бастамадан бас тартты.

2019 жылғы қыркүйекте президент Трамп [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленськийге]] Байден мен оның ұлы Хантер Байден 2019 жылы 25 шілдеде Трамп пен Зеленський арасындағы телефон қоңырауына қатысты әшкерелеу есебі туралы хабарға байланысты заңсыз іс жасағанын тергеу үшін қысым көрсеткені туралы хабарланды.&lt;ref name=&quot;pressure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html|title=Ukraine Pressured on U.S. Political Investigations|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2019-09-20|work=The New York Times|access-date=2019-09-20|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Айыптаулар, 2019 жылғы қыркүйектегі жағдай бойынша Байдендер тарапынан ешқандай заң бұзушылықтың дәлелі жоқ. Бұл Байдендерді тергеуге итермелеуі БАҚ Байденнің президенттіктен кету мүмкіндігіне нұқсан келтіру әрекеті ретінде түсіндірді, нәтижесінде үлкен саяси жанжал және Трампқа импичмент туралы тергеу басталды.

== АҚШ [[АҚШ президенттерінің тізімі|46]]-[[АҚШ президенті|Президенті]] ==
[[Сурет:President Biden taking oath of office (cropped).png|thumb|right|200px|Байден президент ретінде ант беріп 21 қаңтар 2021]]
Байден 2021 жылы 20 қаңтарда Құрама Штаттардың 46-президенті ретінде [[Джо Байденің ұлықтауы|ұлықталды]]. 78 жасында ол осы қызметке кіріскен ең жасы үлкен адам. Ол екінші [[Католик шіркеуі|католик]] президент ([[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннедиден]] кейін) және туған жері [[Делавэр]] болатын алғашқы президент&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/djo-bayden-aksh-prezident-boldyi-ulyiktau-rasmnde-aytkan-soz-317901/ Джо Байден АҚШ президенті болды. Ұлықтау рәсімінде айтқан сөзі 21.01.2021]&lt;/ref&gt;.

Өзінің бірінші жұмыс күнінде Байден федералдық меншікке қатысты бетперде талаптарын, Париж климат келісіміне қайта қосылуды, [[Мексика]]мен шекарада ұлттық төтенше жағдай режимін тоқтатуды және үкіметті [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на қайта қосылуға бағыттайтын атқарушы бұйрықтарға қол қойды.

== Марапаттары ==
=== Амеркандық ===
* Эллис аралының құрметті медалі (1992)
* 2017 жылғы Президенттік Бостандық медалі. Азаматтықтар үшін жоғары мемлекеттік награда

=== Шетелдік ===
* І дәрежелі Мәриям жері кресті (2004, [[Эстония]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearer/462/joseph-r-biden|title=Joseph R. Biden. Maarjamaa Risti I klassi teenetemärk|publisher=[[Президент Эстонии]]|date=5 февраля 2004|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Пакистанның жұлдызымен ордені (2009, [[Пәкістан]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-holds-talks-with-pakistani-leaders/|title=Biden Holds Talks With Pakistani Leaders|publisher={{нп5|CBS News|CBS News|en|CBS News}}|date=9 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://nation.com.pk/politics/10-Jan-2009/hilalipakistan-conferred-on-us-vpelect|title=Hilal-i-Pakistan conferred on US VP-elect|publisher={{нп5|The Nation (Пакистан)|The Nation|en|The Nation (Pakistan)}}|date=10 января 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Стивен Джорджтың Жеңіс құрметіне орден (2009, [[Грузия]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/17360.html|title=Biden’s visit to Tbilisi: no promising the moon|publisher={{нп5|The Georgian Times|The Georgian Times|en|The Georgian Times}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=http://1tv.ge/ge/news/view/6255.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი პრეზიდენტის სასახლეში ქართველ ხელოვანთა კონცერტს დაესწრო|publisher={{нп5|Первый канал (Грузия)|Первый канал|en|First Channel (Georgian TV channel)}}|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/1832358.html|title=ჯოზეფ ბაიდენი თბილისში|publisher=[[Радио Свобода]]|date=23 июля 2009|accessdate=5 октября 2017}}&lt;/ref&gt;.
* II дәрежелі үш жұлдыз (2011, [[Латвия]]) ордені&lt;ref&gt;{{cw|url=http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|title=Baidens pateicas Valsts prezidentam par Latvijas partnerību Afganistānas drošības veicināšanā|publisher=[[Латвия Президенті]]|date=1 апреля 2011|accessdate=5 октября 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006012655/http://president.lv/pk/content/?cat_id=603&amp;art_id=17205|archivedate=2017-10-06|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
* Ирактың Міндеті медалі (2011, [[Ирак]])&lt;ref&gt;{{cw|url=https://www.dvidshub.net/news/80810/iraqi-government-honors-commitment-american-service-members|title=Iraqi Government honors commitment of American service members|publisher={{нп5|Defense Video &amp; Imagery Distribution System|DVIDS|en|Defense Video &amp; Imagery Distribution System}}|date=1 желтоқсан 2011|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;.
* Еркіндік ордені (2017, [[Украина]])&lt;ref&gt;{{cw|url=http://www.president.gov.ua/documents/2502017-22442|title=Указ Президента України від 23 серпня 2017 року № 250/2017 «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав»|publisher=[[Украина Президенті]]|date=23 августа 2017|accessdate=5 қазан 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Мемуарлар ===
* Джо Байден «Мені уәде еткенде, әкем» (2017)&lt;ref&gt;[https://mobile.nytimes.com/2017/11/13/books/review-joe-biden-promise-me-dad-memoir.html In Joe Biden’s Memoir, Private Grief and Its Effect on a Public Life]&lt;/ref&gt;.

{{commons}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{АҚШ Вице-президенттері}}
{{АҚШ Президенттері}}
{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}}

[[Санат:Скрэнтонда туғандар (Пенсильвания)]]
[[Санат:АҚШ вице-президенттері]]
[[Санат:АҚШ президенттері]]</text>
      <sha1>f5q0w3drg3ljoqr5r7iu10k476tg41g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>609030</id>
    <revision>
      <id>3623230</id>
      <parentid>3622882</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3623230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109713" sha1="pppb9uhn1kth13yi1s8mtsf5xbkycyi" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{USA}}&lt;br /&gt;{{CAN}}&lt;br /&gt;{{MEX}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 11 маусым – 19 шілде 2026
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
 |tourney_name = FIFA World Cup 2026&lt;br&gt;Coupe du monde de football 2026&lt;br&gt;Copa Mundial de la FIFA 2026
  | логотипі      = 2026 FIFA World Cup.png
  | қатысушылар саны = 48
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]]
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   =
  | бомбардир  = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанн]]
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           = 2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.

2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та).

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===
* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қатысушылары==
=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|{{футбол|АҚШ}}
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-орын (1930)
|-
|{{футбол|Канада}}
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|{{футбол|Мексика}}
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== A тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}&lt;br&gt;[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}&lt;br&gt;[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}}
| голдар2                   = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}&lt;br&gt;[[Матеус Кунья]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}&lt;br&gt;[[Джасим Ясин]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}&lt;br&gt;[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Түркия}}
| голдар1                   = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}&lt;br&gt;[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|АҚШ}}
| голдар1                   = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}&lt;br&gt;[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}

=== E тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 7:1
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}&lt;br&gt;[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}&lt;br&gt;[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}&lt;br&gt;[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}&lt;br&gt;[[Дениз Ундав]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 021
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|90}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 274
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}}
| голдар2                   = [[Франк Кессье]] {{гол|30}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 598
| төреші                    = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кюрасао}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Германия}}
| голдар1                   = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Гонсало Плата]] {{гол|77}}
| голдар2                   = [[Лерой Сане]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}

=== F тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Даити Камада]] {{гол|88}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 285
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швеция}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Тунис}}
| голдар1                   = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}&lt;br&gt;[[Александер Исак]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Омар Рекик]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 50 987
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}&lt;br&gt;[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 0:4
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Даити Камада]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}&lt;br&gt;[[Дзюня Ито]] {{гол|69}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жапония}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 137
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Нидерланд}}
| голдар1                   = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}&lt;br&gt;[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 391
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]]
}}

=== G тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 775
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иран}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жаңа Зеландия}}
| голдар1                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}&lt;br&gt;[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 108
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 317&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Финн Серман]] {{гол|15}}
| голдар2                   = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мысыр}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}}
| голдар2                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:5
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}&lt;br&gt;[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}

=== H тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 640
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Уругвай}}
| голдар1                   = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}}
| голдар2                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 62 764
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 4:0
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}&lt;br&gt;[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}}
| голдар2                   = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Элиу Варела]] {{гол|61}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 003
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кабо-Верде}}
| есеп                      = 65-матч
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 66-матч
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== I тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|82}}
| голдар2                   = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 545
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Ирак}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}&lt;br&gt;[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}&lt;br&gt;[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 106
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}}
| голдар2                   = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = [[Тело Осгор]] {{гол|21}}
| голдар2                   = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}&lt;br&gt;[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сенегал}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}&lt;br&gt;[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}

=== J тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=austalg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустрия}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Иордания}}
| голдар1                   = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Али Олуан]] {{гол|50}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 527
| төреші                    = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}}
| голдар2                   = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}&lt;br&gt;[[Амин Гуири]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 371
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Алжир}}
| есеп                      = 3:3
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}}
| голдар2                   = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}&lt;br&gt;[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}}
| голдар2                   = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}

=== K тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Өзбекстан}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}}
| голдар2                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}&lt;br&gt;[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}&lt;br&gt;[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}&lt;br&gt;[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}&lt;br&gt;[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 45 358
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Португалия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}&lt;br&gt;[[Фистон Майеле]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}

=== L тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}&lt;br&gt;[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}}
| голдар2                   = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}&lt;br&gt;[[Петар Муса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 389
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гана}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Панама}}
| голдар1                   = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 42 942
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 983
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Анте Будимир]] {{гол|54}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Хорватия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Никола Влашич]] {{гол|83}}
| голдар2                   = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}

=== 3-орын алғандар рейтингі ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (L)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

== Плей-офф ==
{{Турнир32
|29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}||{{футбол|Парагвай}}|
|30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Швеция}}|
|28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}||{{футбол|Канада}}|
|29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}||{{футбол|Марокко}}|
|2 шілде – [[Торонто]]|{{футбол|Португалия}}||{{футбол|Хорватия}}|
|2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Аустрия}}|
|1 шілде – [[Санта Клара]]|{{футбол|АҚШ}}||{{футбол|Босния және Герцеговина}}|
|1 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|Бельгия}}||{{футбол|Сенегал}}|
|29 маусым – [[Хьюстон]]|{{футбол|Бразилия}}||{{футбол|Жапония}}|
|30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}||{{футбол|Норвегия}}|
|30 маусым – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}||{{футбол|Эквадор}}|
|1 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}||{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|
|3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Аргентина}}||{{футбол|Кабо-Верде}}|
|3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}||{{футбол|Мысыр}}|
|2 шілде – [[Ванкувер]]|{{футбол|Швейцария}}||{{футбол|Алжир}}|
|3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|{{футбол|Колумбия}}||{{футбол|Гана}}|

|4 шілде – [[Филадельфия]]|74-матчтың жеңімпазы||77-матчтың жеңімпазы|
|4 шілде – [[Хьюстон]]|73-матчтың жеңімпазы||75-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|83-матчтың жеңімпазы||84-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Сиэтл]]|81-матчтың жеңімпазы||82-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|76-матчтың жеңімпазы||78-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Мехико]]|79-матчтың жеңімпазы||80-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Атланта]]|86-матчтың жеңімпазы||88-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Ванкувер]]|85-матчтың жеңімпазы||87-матчтың жеңімпазы|

|9 шілде – [[Фоксборо]]|89-матчтың жеңімпазы||90-матчтың жеңімпазы|
|10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|93-матчтың жеңімпазы||94-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|91-матчтың жеңімпазы||92-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|95-матчтың жеңімпазы||96-матчтың жеңімпазы|

|14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|97-матчтың жеңімпазы||98-матчтың жеңімпазы|
|15 шілде – [[Атланта]]|99-матчтың жеңімпазы||100-матчтың жеңімпазы|

|19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|101-матчтың жеңімпазы||102-матчтың жеңімпазы|


|18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|101-матчтың ұтылғаны||102-матчтың ұтылғаны|
}}

=== 32 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| есеп                      = 73-матч
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 76-матч
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 74-матч
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 75-матч
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 78-матч
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 77-матч
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 79-матч
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 80-матч
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 82-матч
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 81-матч
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 84-матч
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 83-матч
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 85-матч
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 88-матч
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 86-матч
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 87-матч
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}


=== 16 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 73-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 90-матч
| команда2                  = 75-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 74-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 89-матч
| команда2                  = 77-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 76-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 91-матч
| команда2                  = 78-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = 79-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 92-матч
| команда2                  = 80-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 83-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 93-матч
| команда2                  = 84-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 81-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 94-матч
| команда2                  = 82-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 86-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 95-матч
| команда2                  = 88-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 85-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 96-матч
| команда2                  = 87-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Ширек финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 89-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 97-матч
| команда2                  = 90-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 93-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 98-матч
| команда2                  = 94-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 91-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 99-матч
| команда2                  = 92-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 95-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 100-матч
| команда2                  = 96-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Жартылай финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 97-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 101-матч
| команда2                  = 98-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 99-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 102-матч
| команда2                  = 100-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== 3-орын үшін матч ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 103-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 104-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Статистика ==
=== Гол салғандар ===
Чемпионаттың 72 матчында 215 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,99 гол (2026 жылғы 29 маусым ақпаратынша; 00:00 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]).

;6 гол
*{{футбол-ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]

;4 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]]
*{{футбол-ту|Франция}} [[Усман Дембеле]]
*{{футбол-ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]]
*{{футбол-ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]]
{{div col end}}

;3 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]]
*{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]]
*{{футбол-ту|Англия}} [[Харри Кейн]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Исмаэль Сайбари]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]]
*{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Жоан Манзамби]]
{{div col end}}

;2 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]]
*{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Леандро Троссард]]
*{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]]
*{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]]
*{{футбол-ту|Англия}} [[Джуд Беллингем]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]]
*{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]]
*{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]]
*{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]]
*{{футбол-ту|Испания}} [[Микель Оярсабаль]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Рубен Варгас]]
*{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]]
*{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]]
{{div col end}}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>pppb9uhn1kth13yi1s8mtsf5xbkycyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623231</id>
      <parentid>3623230</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* J тобы */</comment>
      <origin>3623231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109714" sha1="iwtjo9lt97zvrtbwcla97mnfk4n0bgh" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{USA}}&lt;br /&gt;{{CAN}}&lt;br /&gt;{{MEX}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 11 маусым – 19 шілде 2026
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
 |tourney_name = FIFA World Cup 2026&lt;br&gt;Coupe du monde de football 2026&lt;br&gt;Copa Mundial de la FIFA 2026
  | логотипі      = 2026 FIFA World Cup.png
  | қатысушылар саны = 48
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]]
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   =
  | бомбардир  = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанн]]
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           = 2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.

2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та).

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===
* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қатысушылары==
=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|{{футбол|АҚШ}}
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-орын (1930)
|-
|{{футбол|Канада}}
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|{{футбол|Мексика}}
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== A тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}&lt;br&gt;[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}&lt;br&gt;[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}}
| голдар2                   = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}&lt;br&gt;[[Матеус Кунья]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}&lt;br&gt;[[Джасим Ясин]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}&lt;br&gt;[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Түркия}}
| голдар1                   = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}&lt;br&gt;[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|АҚШ}}
| голдар1                   = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}&lt;br&gt;[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}

=== E тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 7:1
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}&lt;br&gt;[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}&lt;br&gt;[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}&lt;br&gt;[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}&lt;br&gt;[[Дениз Ундав]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 021
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|90}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 274
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}}
| голдар2                   = [[Франк Кессье]] {{гол|30}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 598
| төреші                    = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кюрасао}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Германия}}
| голдар1                   = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Гонсало Плата]] {{гол|77}}
| голдар2                   = [[Лерой Сане]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}

=== F тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Даити Камада]] {{гол|88}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 285
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швеция}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Тунис}}
| голдар1                   = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}&lt;br&gt;[[Александер Исак]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Омар Рекик]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 50 987
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}&lt;br&gt;[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 0:4
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Даити Камада]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}&lt;br&gt;[[Дзюня Ито]] {{гол|69}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жапония}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 137
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Нидерланд}}
| голдар1                   = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}&lt;br&gt;[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 391
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]]
}}

=== G тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 775
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иран}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жаңа Зеландия}}
| голдар1                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}&lt;br&gt;[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 108
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 317&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Финн Серман]] {{гол|15}}
| голдар2                   = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мысыр}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}}
| голдар2                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:5
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}&lt;br&gt;[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}

=== H тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 640
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Уругвай}}
| голдар1                   = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}}
| голдар2                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 62 764
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 4:0
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}&lt;br&gt;[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}}
| голдар2                   = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Элиу Варела]] {{гол|61}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 003
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кабо-Верде}}
| есеп                      = 65-матч
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 66-матч
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== I тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|82}}
| голдар2                   = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 545
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Ирак}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}&lt;br&gt;[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}&lt;br&gt;[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 106
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}}
| голдар2                   = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = [[Тело Осгор]] {{гол|21}}
| голдар2                   = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}&lt;br&gt;[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сенегал}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}&lt;br&gt;[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}

=== J тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустрия}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Иордания}}
| голдар1                   = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Али Олуан]] {{гол|50}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 527
| төреші                    = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}}
| голдар2                   = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}&lt;br&gt;[[Амин Гуири]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 371
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Алжир}}
| есеп                      = 3:3
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}}
| голдар2                   = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}&lt;br&gt;[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}}
| голдар2                   = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}

=== K тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Өзбекстан}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}}
| голдар2                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}&lt;br&gt;[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}&lt;br&gt;[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}&lt;br&gt;[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}&lt;br&gt;[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 45 358
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Португалия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}&lt;br&gt;[[Фистон Майеле]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}

=== L тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}&lt;br&gt;[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}}
| голдар2                   = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}&lt;br&gt;[[Петар Муса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 389
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гана}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Панама}}
| голдар1                   = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 42 942
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 983
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Анте Будимир]] {{гол|54}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Хорватия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Никола Влашич]] {{гол|83}}
| голдар2                   = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}

=== 3-орын алғандар рейтингі ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (L)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

== Плей-офф ==
{{Турнир32
|29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}||{{футбол|Парагвай}}|
|30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Швеция}}|
|28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}||{{футбол|Канада}}|
|29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}||{{футбол|Марокко}}|
|2 шілде – [[Торонто]]|{{футбол|Португалия}}||{{футбол|Хорватия}}|
|2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Аустрия}}|
|1 шілде – [[Санта Клара]]|{{футбол|АҚШ}}||{{футбол|Босния және Герцеговина}}|
|1 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|Бельгия}}||{{футбол|Сенегал}}|
|29 маусым – [[Хьюстон]]|{{футбол|Бразилия}}||{{футбол|Жапония}}|
|30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}||{{футбол|Норвегия}}|
|30 маусым – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}||{{футбол|Эквадор}}|
|1 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}||{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|
|3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Аргентина}}||{{футбол|Кабо-Верде}}|
|3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}||{{футбол|Мысыр}}|
|2 шілде – [[Ванкувер]]|{{футбол|Швейцария}}||{{футбол|Алжир}}|
|3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|{{футбол|Колумбия}}||{{футбол|Гана}}|

|4 шілде – [[Филадельфия]]|74-матчтың жеңімпазы||77-матчтың жеңімпазы|
|4 шілде – [[Хьюстон]]|73-матчтың жеңімпазы||75-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|83-матчтың жеңімпазы||84-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Сиэтл]]|81-матчтың жеңімпазы||82-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|76-матчтың жеңімпазы||78-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Мехико]]|79-матчтың жеңімпазы||80-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Атланта]]|86-матчтың жеңімпазы||88-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Ванкувер]]|85-матчтың жеңімпазы||87-матчтың жеңімпазы|

|9 шілде – [[Фоксборо]]|89-матчтың жеңімпазы||90-матчтың жеңімпазы|
|10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|93-матчтың жеңімпазы||94-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|91-матчтың жеңімпазы||92-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|95-матчтың жеңімпазы||96-матчтың жеңімпазы|

|14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|97-матчтың жеңімпазы||98-матчтың жеңімпазы|
|15 шілде – [[Атланта]]|99-матчтың жеңімпазы||100-матчтың жеңімпазы|

|19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|101-матчтың жеңімпазы||102-матчтың жеңімпазы|


|18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|101-матчтың ұтылғаны||102-матчтың ұтылғаны|
}}

=== 32 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| есеп                      = 73-матч
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 76-матч
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 74-матч
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 75-матч
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 78-матч
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 77-матч
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 79-матч
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 80-матч
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 82-матч
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 81-матч
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 84-матч
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 83-матч
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 85-матч
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 88-матч
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 86-матч
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 87-матч
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}


=== 16 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 73-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 90-матч
| команда2                  = 75-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 74-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 89-матч
| команда2                  = 77-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 76-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 91-матч
| команда2                  = 78-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = 79-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 92-матч
| команда2                  = 80-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 83-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 93-матч
| команда2                  = 84-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 81-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 94-матч
| команда2                  = 82-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 86-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 95-матч
| команда2                  = 88-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 85-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 96-матч
| команда2                  = 87-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Ширек финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 89-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 97-матч
| команда2                  = 90-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 93-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 98-матч
| команда2                  = 94-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 91-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 99-матч
| команда2                  = 92-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 95-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 100-матч
| команда2                  = 96-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Жартылай финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 97-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 101-матч
| команда2                  = 98-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 99-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 102-матч
| команда2                  = 100-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== 3-орын үшін матч ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 103-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 104-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Статистика ==
=== Гол салғандар ===
Чемпионаттың 72 матчында 215 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,99 гол (2026 жылғы 29 маусым ақпаратынша; 00:00 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]).

;6 гол
*{{футбол-ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]

;4 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]]
*{{футбол-ту|Франция}} [[Усман Дембеле]]
*{{футбол-ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]]
*{{футбол-ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]]
{{div col end}}

;3 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]]
*{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]]
*{{футбол-ту|Англия}} [[Харри Кейн]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Исмаэль Сайбари]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]]
*{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Жоан Манзамби]]
{{div col end}}

;2 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]]
*{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Леандро Троссард]]
*{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]]
*{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]]
*{{футбол-ту|Англия}} [[Джуд Беллингем]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]]
*{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]]
*{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]]
*{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]]
*{{футбол-ту|Испания}} [[Микель Оярсабаль]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Рубен Варгас]]
*{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]]
*{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]]
{{div col end}}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>iwtjo9lt97zvrtbwcla97mnfk4n0bgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623378</id>
      <parentid>3623231</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Плей-офф */</comment>
      <origin>3623378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109929" sha1="o3et6xwt2vt8pzt51v5h8nmanw7fufo" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{USA}}&lt;br /&gt;{{CAN}}&lt;br /&gt;{{MEX}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 11 маусым – 19 шілде 2026
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
 |tourney_name = FIFA World Cup 2026&lt;br&gt;Coupe du monde de football 2026&lt;br&gt;Copa Mundial de la FIFA 2026
  | логотипі      = 2026 FIFA World Cup.png
  | қатысушылар саны = 48
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]]
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   =
  | бомбардир  = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанн]]
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           = 2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.

2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та).

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===
* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қатысушылары==
=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|{{футбол|АҚШ}}
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-орын (1930)
|-
|{{футбол|Канада}}
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|{{футбол|Мексика}}
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== A тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}&lt;br&gt;[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}&lt;br&gt;[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}}
| голдар2                   = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}&lt;br&gt;[[Матеус Кунья]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}&lt;br&gt;[[Джасим Ясин]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}&lt;br&gt;[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Түркия}}
| голдар1                   = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}&lt;br&gt;[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|АҚШ}}
| голдар1                   = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}&lt;br&gt;[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}

=== E тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 7:1
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}&lt;br&gt;[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}&lt;br&gt;[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}&lt;br&gt;[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}&lt;br&gt;[[Дениз Ундав]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 021
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|90}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 274
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}}
| голдар2                   = [[Франк Кессье]] {{гол|30}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 598
| төреші                    = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кюрасао}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Германия}}
| голдар1                   = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Гонсало Плата]] {{гол|77}}
| голдар2                   = [[Лерой Сане]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}

=== F тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Даити Камада]] {{гол|88}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 285
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швеция}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Тунис}}
| голдар1                   = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}&lt;br&gt;[[Александер Исак]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Омар Рекик]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 50 987
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}&lt;br&gt;[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 0:4
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Даити Камада]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}&lt;br&gt;[[Дзюня Ито]] {{гол|69}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жапония}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 137
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Нидерланд}}
| голдар1                   = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}&lt;br&gt;[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 391
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]]
}}

=== G тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 775
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иран}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жаңа Зеландия}}
| голдар1                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}&lt;br&gt;[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 108
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 317&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Финн Серман]] {{гол|15}}
| голдар2                   = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мысыр}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}}
| голдар2                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:5
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}&lt;br&gt;[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}

=== H тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 640
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Уругвай}}
| голдар1                   = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}}
| голдар2                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 62 764
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 4:0
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}&lt;br&gt;[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}}
| голдар2                   = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Элиу Варела]] {{гол|61}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 003
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кабо-Верде}}
| есеп                      = 65-матч
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 66-матч
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== I тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|82}}
| голдар2                   = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 545
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Ирак}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}&lt;br&gt;[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}&lt;br&gt;[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 106
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}}
| голдар2                   = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = [[Тело Осгор]] {{гол|21}}
| голдар2                   = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}&lt;br&gt;[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сенегал}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}&lt;br&gt;[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}

=== J тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустрия}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Иордания}}
| голдар1                   = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Али Олуан]] {{гол|50}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 527
| төреші                    = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}}
| голдар2                   = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}&lt;br&gt;[[Амин Гуири]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 371
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Алжир}}
| есеп                      = 3:3
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}}
| голдар2                   = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}&lt;br&gt;[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}}
| голдар2                   = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}

=== K тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Өзбекстан}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}}
| голдар2                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}&lt;br&gt;[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}&lt;br&gt;[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}&lt;br&gt;[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}&lt;br&gt;[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 45 358
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Португалия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}&lt;br&gt;[[Фистон Майеле]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}

=== L тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}&lt;br&gt;[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}}
| голдар2                   = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}&lt;br&gt;[[Петар Муса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 389
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гана}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Панама}}
| голдар1                   = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 42 942
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 983
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Анте Будимир]] {{гол|54}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Хорватия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Никола Влашич]] {{гол|83}}
| голдар2                   = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}

=== 3-орын алғандар рейтингі ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (L)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

== Плей-офф ==
{{Турнир32
|29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}||{{футбол|Парагвай}}|
|30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Швеция}}|
|28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}||{{футбол|Канада}}|
|29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}||{{футбол|Марокко}}|
|2 шілде – [[Торонто]]|{{футбол|Португалия}}||{{футбол|Хорватия}}|
|2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Аустрия}}|
|1 шілде – [[Санта Клара]]|{{футбол|АҚШ}}||{{футбол|Босния және Герцеговина}}|
|1 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|Бельгия}}||{{футбол|Сенегал}}|
|29 маусым – [[Хьюстон]]|{{футбол|Бразилия}}||{{футбол|Жапония}}|
|30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}||{{футбол|Норвегия}}|
|30 маусым – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}||{{футбол|Эквадор}}|
|1 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}||{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|
|3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Аргентина}}||{{футбол|Кабо-Верде}}|
|3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}||{{футбол|Мысыр}}|
|2 шілде – [[Ванкувер]]|{{футбол|Швейцария}}||{{футбол|Алжир}}|
|3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|{{футбол|Колумбия}}||{{футбол|Гана}}|

|4 шілде – [[Филадельфия]]|74-матчтың жеңімпазы||77-матчтың жеңімпазы|
|4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}||75-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|83-матчтың жеңімпазы||84-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Сиэтл]]|81-матчтың жеңімпазы||82-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|76-матчтың жеңімпазы||78-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Мехико]]|79-матчтың жеңімпазы||80-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Атланта]]|86-матчтың жеңімпазы||88-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Ванкувер]]|85-матчтың жеңімпазы||87-матчтың жеңімпазы|

|9 шілде – [[Фоксборо]]|89-матчтың жеңімпазы||90-матчтың жеңімпазы|
|10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|93-матчтың жеңімпазы||94-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|91-матчтың жеңімпазы||92-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|95-матчтың жеңімпазы||96-матчтың жеңімпазы|

|14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|97-матчтың жеңімпазы||98-матчтың жеңімпазы|
|15 шілде – [[Атланта]]|99-матчтың жеңімпазы||100-матчтың жеңімпазы|

|19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|101-матчтың жеңімпазы||102-матчтың жеңімпазы|


|18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|101-матчтың ұтылғаны||102-матчтың ұтылғаны|
}}

=== 32 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 69 237
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 76-матч
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 74-матч
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 75-матч
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 78-матч
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 77-матч
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 79-матч
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 80-матч
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 82-матч
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 81-матч
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 84-матч
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 83-матч
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 85-матч
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 88-матч
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 86-матч
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 87-матч
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}


=== 16 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 73-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 90-матч
| команда2                  = 75-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 74-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 89-матч
| команда2                  = 77-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 76-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 91-матч
| команда2                  = 78-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = 79-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 92-матч
| команда2                  = 80-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 83-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 93-матч
| команда2                  = 84-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 81-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 94-матч
| команда2                  = 82-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 86-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 95-матч
| команда2                  = 88-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 85-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 96-матч
| команда2                  = 87-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Ширек финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 89-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 97-матч
| команда2                  = 90-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 93-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 98-матч
| команда2                  = 94-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 91-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 99-матч
| команда2                  = 92-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 95-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 100-матч
| команда2                  = 96-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Жартылай финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 97-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 101-матч
| команда2                  = 98-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 99-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 102-матч
| команда2                  = 100-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== 3-орын үшін матч ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 103-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 104-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Статистика ==
=== Гол салғандар ===
Чемпионаттың 72 матчында 215 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,99 гол (2026 жылғы 29 маусым ақпаратынша; 00:00 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]).

;6 гол
*{{футбол-ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]

;4 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]]
*{{футбол-ту|Франция}} [[Усман Дембеле]]
*{{футбол-ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]]
*{{футбол-ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]]
{{div col end}}

;3 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]]
*{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]]
*{{футбол-ту|Англия}} [[Харри Кейн]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Исмаэль Сайбари]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]]
*{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Жоан Манзамби]]
{{div col end}}

;2 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]]
*{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Леандро Троссард]]
*{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]]
*{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]]
*{{футбол-ту|Англия}} [[Джуд Беллингем]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]]
*{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]]
*{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]]
*{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]]
*{{футбол-ту|Испания}} [[Микель Оярсабаль]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Рубен Варгас]]
*{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]]
*{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]]
{{div col end}}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>o3et6xwt2vt8pzt51v5h8nmanw7fufo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623379</id>
      <parentid>3623378</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* 16 команда кезеңі */</comment>
      <origin>3623379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109925" sha1="ml8eg0xe2ho2ktcdaq8nvnqeohal1i4" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{USA}}&lt;br /&gt;{{CAN}}&lt;br /&gt;{{MEX}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 11 маусым – 19 шілде 2026
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
 |tourney_name = FIFA World Cup 2026&lt;br&gt;Coupe du monde de football 2026&lt;br&gt;Copa Mundial de la FIFA 2026
  | логотипі      = 2026 FIFA World Cup.png
  | қатысушылар саны = 48
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]]
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   =
  | бомбардир  = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанн]]
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           = 2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.

2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та).

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===
* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қатысушылары==
=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|{{футбол|АҚШ}}
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-орын (1930)
|-
|{{футбол|Канада}}
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|{{футбол|Мексика}}
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== A тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}&lt;br&gt;[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}&lt;br&gt;[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}}
| голдар2                   = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}&lt;br&gt;[[Матеус Кунья]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}&lt;br&gt;[[Джасим Ясин]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}&lt;br&gt;[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Түркия}}
| голдар1                   = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}&lt;br&gt;[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|АҚШ}}
| голдар1                   = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}&lt;br&gt;[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}

=== E тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 7:1
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}&lt;br&gt;[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}&lt;br&gt;[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}&lt;br&gt;[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}&lt;br&gt;[[Дениз Ундав]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 021
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|90}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 274
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}}
| голдар2                   = [[Франк Кессье]] {{гол|30}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 598
| төреші                    = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кюрасао}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Германия}}
| голдар1                   = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Гонсало Плата]] {{гол|77}}
| голдар2                   = [[Лерой Сане]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}

=== F тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Даити Камада]] {{гол|88}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 285
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швеция}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Тунис}}
| голдар1                   = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}&lt;br&gt;[[Александер Исак]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Омар Рекик]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 50 987
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}&lt;br&gt;[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 0:4
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Даити Камада]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}&lt;br&gt;[[Дзюня Ито]] {{гол|69}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жапония}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 137
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Нидерланд}}
| голдар1                   = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}&lt;br&gt;[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 391
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]]
}}

=== G тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 775
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иран}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жаңа Зеландия}}
| голдар1                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}&lt;br&gt;[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 108
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 317&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Финн Серман]] {{гол|15}}
| голдар2                   = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мысыр}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}}
| голдар2                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:5
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}&lt;br&gt;[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}

=== H тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 640
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Уругвай}}
| голдар1                   = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}}
| голдар2                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 62 764
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 4:0
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}&lt;br&gt;[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}}
| голдар2                   = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Элиу Варела]] {{гол|61}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 003
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кабо-Верде}}
| есеп                      = 65-матч
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 66-матч
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== I тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|82}}
| голдар2                   = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 545
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Ирак}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}&lt;br&gt;[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}&lt;br&gt;[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 106
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}}
| голдар2                   = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = [[Тело Осгор]] {{гол|21}}
| голдар2                   = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}&lt;br&gt;[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сенегал}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}&lt;br&gt;[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}

=== J тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустрия}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Иордания}}
| голдар1                   = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Али Олуан]] {{гол|50}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 527
| төреші                    = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}}
| голдар2                   = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}&lt;br&gt;[[Амин Гуири]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 371
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Алжир}}
| есеп                      = 3:3
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}}
| голдар2                   = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}&lt;br&gt;[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}}
| голдар2                   = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}

=== K тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Өзбекстан}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}}
| голдар2                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}&lt;br&gt;[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}&lt;br&gt;[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}&lt;br&gt;[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}&lt;br&gt;[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 45 358
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Португалия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}&lt;br&gt;[[Фистон Майеле]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}

=== L тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}&lt;br&gt;[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}}
| голдар2                   = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}&lt;br&gt;[[Петар Муса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 389
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гана}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Панама}}
| голдар1                   = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 42 942
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 983
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Анте Будимир]] {{гол|54}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Хорватия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Никола Влашич]] {{гол|83}}
| голдар2                   = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}

=== 3-орын алғандар рейтингі ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (L)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

== Плей-офф ==
{{Турнир32
|29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}||{{футбол|Парагвай}}|
|30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Швеция}}|
|28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}||{{футбол|Канада}}|
|29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}||{{футбол|Марокко}}|
|2 шілде – [[Торонто]]|{{футбол|Португалия}}||{{футбол|Хорватия}}|
|2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Аустрия}}|
|1 шілде – [[Санта Клара]]|{{футбол|АҚШ}}||{{футбол|Босния және Герцеговина}}|
|1 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|Бельгия}}||{{футбол|Сенегал}}|
|29 маусым – [[Хьюстон]]|{{футбол|Бразилия}}||{{футбол|Жапония}}|
|30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}||{{футбол|Норвегия}}|
|30 маусым – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}||{{футбол|Эквадор}}|
|1 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}||{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|
|3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Аргентина}}||{{футбол|Кабо-Верде}}|
|3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}||{{футбол|Мысыр}}|
|2 шілде – [[Ванкувер]]|{{футбол|Швейцария}}||{{футбол|Алжир}}|
|3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|{{футбол|Колумбия}}||{{футбол|Гана}}|

|4 шілде – [[Филадельфия]]|74-матчтың жеңімпазы||77-матчтың жеңімпазы|
|4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}||75-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|83-матчтың жеңімпазы||84-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Сиэтл]]|81-матчтың жеңімпазы||82-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|76-матчтың жеңімпазы||78-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Мехико]]|79-матчтың жеңімпазы||80-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Атланта]]|86-матчтың жеңімпазы||88-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Ванкувер]]|85-матчтың жеңімпазы||87-матчтың жеңімпазы|

|9 шілде – [[Фоксборо]]|89-матчтың жеңімпазы||90-матчтың жеңімпазы|
|10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|93-матчтың жеңімпазы||94-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|91-матчтың жеңімпазы||92-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|95-матчтың жеңімпазы||96-матчтың жеңімпазы|

|14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|97-матчтың жеңімпазы||98-матчтың жеңімпазы|
|15 шілде – [[Атланта]]|99-матчтың жеңімпазы||100-матчтың жеңімпазы|

|19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|101-матчтың жеңімпазы||102-матчтың жеңімпазы|


|18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|101-матчтың ұтылғаны||102-матчтың ұтылғаны|
}}

=== 32 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 69 237
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 76-матч
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 74-матч
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 75-матч
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 78-матч
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 77-матч
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 79-матч
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 80-матч
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 82-матч
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 81-матч
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 84-матч
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 83-матч
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 85-матч
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 88-матч
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 86-матч
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 87-матч
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}


=== 16 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 90-матч
| команда2                  = 75-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 74-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 89-матч
| команда2                  = 77-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 76-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 91-матч
| команда2                  = 78-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = 79-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 92-матч
| команда2                  = 80-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 83-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 93-матч
| команда2                  = 84-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 81-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 94-матч
| команда2                  = 82-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 86-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 95-матч
| команда2                  = 88-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 85-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 96-матч
| команда2                  = 87-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Ширек финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 89-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 97-матч
| команда2                  = 90-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 93-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 98-матч
| команда2                  = 94-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 91-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 99-матч
| команда2                  = 92-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 95-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 100-матч
| команда2                  = 96-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Жартылай финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 97-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 101-матч
| команда2                  = 98-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 99-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 102-матч
| команда2                  = 100-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== 3-орын үшін матч ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 103-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 104-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Статистика ==
=== Гол салғандар ===
Чемпионаттың 72 матчында 215 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,99 гол (2026 жылғы 29 маусым ақпаратынша; 00:00 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]).

;6 гол
*{{футбол-ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]

;4 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]]
*{{футбол-ту|Франция}} [[Усман Дембеле]]
*{{футбол-ту|Франция}} [[Килиан Мбаппе]]
*{{футбол-ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанд]]
{{div col end}}

;3 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]]
*{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]]
*{{футбол-ту|Англия}} [[Харри Кейн]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]]
*{{футбол-ту|Марокко}} [[Исмаэль Сайбари]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]]
*{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Жоан Манзамби]]
{{div col end}}

;2 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]]
*{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]]
*{{футбол-ту|Бельгия}} [[Леандро Троссард]]
*{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]]
*{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]]
*{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]]
*{{футбол-ту|Англия}} [[Джуд Беллингем]]
*{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]]
*{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]]
*{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]]
*{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]]
*{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]]
*{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]]
*{{футбол-ту|Испания}} [[Микель Оярсабаль]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]]
*{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]]
*{{футбол-ту|Швейцария}} [[Рубен Варгас]]
*{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]]
*{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]]
{{div col end}}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>ml8eg0xe2ho2ktcdaq8nvnqeohal1i4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623381</id>
      <parentid>3623379</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Статистика */</comment>
      <origin>3623381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110257" sha1="6uzn1wpwumyb2mt4lr6iu3am5u8hnvh" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{USA}}&lt;br /&gt;{{CAN}}&lt;br /&gt;{{MEX}}
  | қалалар     = 16
  | стадиондар   = 16
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = 11 маусым – 19 шілде 2026
  | атауы   = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі
 |tourney_name = FIFA World Cup 2026&lt;br&gt;Coupe du monde de football 2026&lt;br&gt;Copa Mundial de la FIFA 2026
  | логотипі      = 2026 FIFA World Cup.png
  | қатысушылар саны = 48
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    = 
  | рет        = 
  | 2 орын    = 
  | 3 орын    = 
  | 4 орын    = 
  | финал өтетін орыны      = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]]
  | ойналған мачтар саны    = 
  | іріктеудегі ойындар     = 
  | голдар саны     = 
  | іріктеудегі голдар саны = 
  | келушілер_саны   =
  | бомбардир  = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]]
  | бголдар     = 
  | бомбардирлерді іріктеу = {{Ту|Норвегия}} [[Эрлинг Холанн]]
  | іголдар    = 
  | үздік ойыншы     = 
  | үздік қақпашы    =
  | үздік жас ойыншы =
  |алд           = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]]
  |кел           = 2030
}}
'''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.

2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та).

== Өтетін жерді таңдау ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Елдер
!Бірінші тур
|-
| align=&quot;left&quot; |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}}
|-
| align=&quot;left&quot; |{{MAR}}
|65
|}

=== Өтінішін қайтарып алған елдер ===
* {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды.
* {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады.
* {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады..
* {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады.

== Чемпионаттың ерекшеліктері ==
*Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді
*Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады.
*[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары).
*Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады

== Іріктеу турнирі ==

=== Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Континент (конфедерация)
!Бөлінетін 
орын
!Мүшелер 
саны
|-
|Азия (АФК)
|'''8'''
|46
|-
|Африка (КАФ)
|'''9'''
|54
|-
|Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ)
|'''6'''
|35
|-
|Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ)
|'''6'''
|10
|-
|Океания (ОФК)
|'''1'''
|11
|-
|Еуропа (УЕФА)
|'''16'''
|55
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|-
!Бары
!48
!208+3
|}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|АҚШ
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-ші орын (1930)
|-
|Канада
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|Мексика
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Қатысушылары==
=== Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу
|-
! width=&quot;90&quot; |Континент (конфедерация)
! width=&quot;80&quot; |Жалпы орын
! width=&quot;80&quot; |ФИФА мүшелерінің жалпы саны
! width=&quot;80&quot; |Бос орындар
! width=&quot;80&quot; |Барлық тіркелген командалар
! width=&quot;80&quot; |Финалға өтті
! width=&quot;80&quot; |Шығу мүмкіндігі барлар
! width=&quot;80&quot; |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты
! width=&quot;80&quot; |Ұтылды немесе шығарылды
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің басталуы
! width=&quot;115&quot; |Іріктеу турнирінің аяқталуы
|-
|Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]])
|'''8'''
|47
|8
|0
|0
|0
|0
|0
|қазан 2023
|қараша 2025
|-
|Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]])
|'''9'''
|54
|9
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]])
|'''6'''
|35
|3
|0
|3
|0
|0
|0
|
|
|-
|Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]])
|'''6'''
|10
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|23 наурыз 2023
|
|-
|Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]])
|'''1'''
|11
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
|Еуропа ([[УЕФА]])
|'''16'''
|55
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|наурыз 2025
|наурыз 2026
|-
|Плей-офф
|'''2'''
|0
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|
|
|-
!Барлығы
!48
!209+3
!45
!0
!3
!0
!0
!0
!
!
|}
[[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Қала мен стадиондары ==

: 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та):                                                                                                                                                                                  

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Мехико
!Нью-Йорк
!Даллас
!Канзас-Сити
!Хьюстон
|-
|[[Ацтека (стадион)|Ацтека]]
|[[Метлайф-стэдиум (стадион)|Метлайф-стэдиум]]
|[[Эй-ти-энд-ти (стадион)|Эй-ти-энд-ти]]
|[[Эрроухед (стадион)|Эрроухед]]
|[[Эн-ар-джи (стадион)|Эн-ар-джи]]
|-
|Сыйымдылығы: '''87 523'''
|Сыйымдылығы: '''82 500'''
|Сыйымдылығы: '''105 000'''
|Сыйымдылығы: '''76 416'''
|Сыйымдылығы: '''72 220'''
|-
|
|
|
|
|
|-
!Атланта
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;12&quot; |'''Атланта'''

'''Бостон'''

'''Даллас'''

'''Хьюстон'''

'''Канзас-Сити'''

'''Лос-Анджелес'''

'''Майами'''

'''Нью-Йорк'''

'''Филадельфия'''

'''Сан-Франциско'''

'''Сиэтл'''

'''Ванкувер'''

'''Торонто'''

'''Мехико'''

'''Монтеррей'''

'''Гвадалахара'''
!Лос-Анджелес
|-
|[[Мерседес-Бенц (стадион)|Мерседес-Бенц]] 
|[[Соу-Фай (стадион)|Соу-Фай]]
|-
|Сыйымдылығы: '''83 000'''
|Сыйымдылығы: '''70 240'''
|-
|
|
|-
!Филадельфия
!Сиэтл
|-
|[[Линкольн Файненшел Филд]]
|[[Люмен Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''69 796'''
|Сыйымдылығы: '''72 000'''
|-
|
|
|-
!Сан-Франциско
!Бостон
|-
|[[Ливайс (стадион)|Ливайс]]
|[[Джиллетт (стадион)|Джиллетт Стэдиум]]
|-
|Сыйымдылығы: '''75 000'''
|Сыйымдылығы: '''65 878'''
|-
|
|
|-
!Майами
!Ванкувер
!Монтеррей
!Гвадалахара
!Торонто
|-
|[[Хард Рок (стадион)|Хард Рок]] 
|[[Би-Си Плэйс]]
|[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]]
|[[Акрон (стадион)|Акрон]]
|[[Бимо Филд]]
|-
|Сыйымдылығы: '''67,518'''
|Сыйымдылығы: '''54 500'''
|Сыйымдылығы: '''53 500'''
|Сыйымдылығы: '''49 850'''
|Сыйымдылығы: '''45 500'''
|-
|
|
|
|
|
|}

=== Финалдық турнирге жолдама алған ===
Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды:
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!Ұлттық құрама
!Біліктілік әдісі
!Біліктілік берілген күні
!Қатысуы
!Қатарынан
!Соңғы рет қатысқан
!Ең жақсы нәтиже
|-
|{{футбол|АҚШ}}
| rowspan=&quot;3&quot; |Ұйымдастырушы
| rowspan=&quot;3&quot; |13 маусым 2018 жылы
|12
| rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|3-орын (1930)
|-
|{{футбол|Канада}}
|3
|Топтық кезең (1986, 2022)
|-
|{{футбол|Мексика}}
|18
|9
|1/4 финалы (1970, 1986)
|}

== Топтар ==
=== Топтар тізімі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background:#DEF; border-width:0;&quot;
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | A тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | B тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | C тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | D тобы
|-
| {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}}
|-
| {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}}
|-
| {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}}
|-
| {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | E тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | F тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | G тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | H тобы
|-
| {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}}
|-
| {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}}
|-
| {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}}
|-
| {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FFF; border-width:0;&quot; |
|-
! style=&quot;width:25%&quot; | I тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | J тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | K тобы
! style=&quot;width:25%&quot; | L тобы
|-
| {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}}
|-
| {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}}
|-
| {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}}
|-
| {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}}
|-
|}

== Топтық турнир ==
{{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті&lt;br&gt;{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}}
=== A тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хименес]] {{гол|67}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Чехия}}
| голдар1                   = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 44 895
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|ОАР}}
| голдар1                   = [[Михал Садилек]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 442
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Луис Ромо]] {{гол|50}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 45 522
| төреші                    = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Чехия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Мексика}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}&lt;br&gt;[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|ОАР}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Оңтүстік Корея}}
| голдар1                   = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}

=== B тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Йово Лукич]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 002
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Катар}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швейцария}}
| голдар1                   = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 67 966
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}&lt;br&gt;[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]])
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 026
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 6:0
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}&lt;br&gt;[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}&lt;br&gt;[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}}
| голдар2                   = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Катар}}
| голдар1                   = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}}
| голдар2                   = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}

=== C тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}}
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гаити}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Шотландия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}&lt;br&gt;[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Шотландия}}
| есеп                      = 0:3
| команда2                  = {{футбол|Бразилия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}&lt;br&gt;[[Матеус Кунья]] {{гол|60}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Марокко}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Гаити}}
| голдар1                   = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}&lt;br&gt;[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}&lt;br&gt;[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}&lt;br&gt;[[Джасим Ясин]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{small|Қ — Қабылдаушы ел}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 4:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}&lt;br&gt;[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Түркия}}
| голдар1                   = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}&lt;br&gt;[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Түркия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|АҚШ}}
| голдар1                   = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}}
| голдар2                   = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}&lt;br&gt;[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 492
| төреші                    = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Парагвай}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Аустралия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 827
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}

=== E тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 7:1
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}&lt;br&gt;[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}&lt;br&gt;[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}&lt;br&gt;[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}&lt;br&gt;[[Дениз Ундав]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 021
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = [[Амад Диалло]] {{гол|90}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 274
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}}
| голдар2                   = [[Франк Кессье]] {{гол|30}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кюрасао}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 598
| төреші                    = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кюрасао}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Кот-д'Ивуар}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Эквадор}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Германия}}
| голдар1                   = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}&lt;br&gt;[[Гонсало Плата]] {{гол|77}}
| голдар2                   = [[Лерой Сане]] {{гол|2}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]]
}}

=== F тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}&lt;br&gt;[[Даити Камада]] {{гол|88}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 69 285
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швеция}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Тунис}}
| голдар1                   = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}&lt;br&gt;[[Александер Исак]] {{гол|30}}&lt;br&gt;[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}&lt;br&gt;[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Омар Рекик]] {{гол|43}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 50 987
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 5:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}&lt;br&gt;[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}&lt;br&gt;[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|59}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 0:4
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Даити Камада]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}&lt;br&gt;[[Дзюня Ито]] {{гол|69}}
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 51 243
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жапония}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}}
| голдар2                   = [[Антони Эланга]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 137
| төреші                    = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Тунис}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Нидерланд}}
| голдар1                   = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}}
| голдар2                   = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}&lt;br&gt;[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 68 391
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]]
}}

=== G тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 775
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иран}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Жаңа Зеландия}}
| голдар1                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}&lt;br&gt;[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}}
| голдар2                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 108
| төреші                    = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 70 317&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
| төреші                    = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = [[Финн Серман]] {{гол|15}}
| голдар2                   = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}&lt;br&gt;[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мысыр}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Иран}}
| голдар1                   = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}}
| голдар2                   = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}}
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 66 925
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}}
| есеп                      = 1:5
| команда2                  = {{футбол|Бельгия}}
| голдар1                   = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}}
| голдар2                   = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}&lt;br&gt;[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}&lt;br&gt;[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}&lt;br&gt;[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 52 497
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}

=== H тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 67 640
| төреші                    = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Уругвай}}
| голдар1                   = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}}
| голдар2                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 62 764
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 4:0
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}&lt;br&gt;[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 2:2
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}}
| голдар2                   = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[Элиу Варела]] {{гол|61}}
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 003
| төреші                    = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кабо-Верде}}
| есеп                      = 65-матч
| команда2                  = {{футбол|Сауд Арабиясы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Уругвай}}
| есеп                      = 66-матч
| команда2                  = {{футбол|Испания}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]]
}}

=== I тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}&lt;br&gt;[[Брадли Баркола]] {{гол|82}}
| голдар2                   = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 545
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Ирак}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}}
| голдар2                   = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}&lt;br&gt;[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}&lt;br&gt;[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 106
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}&lt;br&gt;[[Усман Дембеле]] {{гол|66}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 3:2
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}&lt;br&gt;[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}}
| голдар2                   = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Норвегия}}
| есеп                      = 1:4
| команда2                  = {{футбол|Франция}}
| голдар1                   = [[Тело Осгор]] {{гол|21}}
| голдар2                   = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}&lt;br&gt;[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}}
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 64 146
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Сенегал}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Ирак}}
| голдар1                   = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}&lt;br&gt;[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}&lt;br&gt;[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}&lt;br&gt;[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}

=== J тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 3:0
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустрия}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Иордания}}
| голдар1                   = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}}
| голдар2                   = [[Али Олуан]] {{гол|50}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 527
| төреші                    = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 2:0
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:2
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}}
| голдар2                   = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}&lt;br&gt;[[Амин Гуири]] {{гол|82}}
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 68 371
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Алжир}}
| есеп                      = 3:3
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}&lt;br&gt;[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}}
| голдар2                   = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}&lt;br&gt;[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}}
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 69 045
| төреші                    = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Иордания}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Аргентина}}
| голдар1                   = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}}
| голдар2                   = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}&lt;br&gt;[[Лионель Месси]] {{гол|80}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 649
| төреші                    = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]]
}}

=== K тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 1:1
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}}
| голдар2                   = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Өзбекстан}}
| есеп                      = 1:3
| команда2                  = {{футбол|Колумбия}}
| голдар1                   = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}}
| голдар2                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}&lt;br&gt;[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}&lt;br&gt;[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}}
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 80 824
| төреші                    = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 5:0
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}&lt;br&gt;[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}&lt;br&gt;[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}&lt;br&gt;[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 68 777
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 45 358
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Португалия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 64 478
| төреші                    = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}}
| есеп                      = 3:1
| команда2                  = {{футбол|Өзбекстан}}
| голдар1                   = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}&lt;br&gt;[[Фистон Майеле]] {{гол|78}}
| голдар2                   = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}}
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 68 239
| төреші                    = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]]
}}

=== L тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 4:2
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}&lt;br&gt;[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}}
| голдар2                   = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}&lt;br&gt;[[Петар Муса]] {{гол|45+5}}
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 70 389
| төреші                    = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Гана}}
| есеп                      = 1:0
| команда2                  = {{футбол|Панама}}
| голдар1                   = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}}
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 42 942
| төреші                    = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 0:0
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 63 983
| төреші                    = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Анте Будимир]] {{гол|54}}
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 43 036
| төреші                    = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Панама}}
| есеп                      = 0:2
| команда2                  = {{футбол|Англия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}&lt;br&gt;[[Харри Кейн]] {{гол|67}}
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 80 663
| төреші                    = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]]
}}
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Хорватия}}
| есеп                      = 2:1
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Никола Влашич]] {{гол|83}}
| голдар2                   = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}}
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 68 324
| төреші                    = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]]
}}

=== 3-орын алғандар рейтингі ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (L)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}}
{{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}}
{{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}}
{{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}}
{{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}}
{{ФутболКестеСоңы}}

== Плей-офф ==
{{Турнир32
|29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}||{{футбол|Парагвай}}|
|30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Швеция}}|
|28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}||{{футбол|Канада}}|
|29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}||{{футбол|Марокко}}|
|2 шілде – [[Торонто]]|{{футбол|Португалия}}||{{футбол|Хорватия}}|
|2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Аустрия}}|
|1 шілде – [[Санта Клара]]|{{футбол|АҚШ}}||{{футбол|Босния және Герцеговина}}|
|1 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|Бельгия}}||{{футбол|Сенегал}}|
|29 маусым – [[Хьюстон]]|{{футбол|Бразилия}}||{{футбол|Жапония}}|
|30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}||{{футбол|Норвегия}}|
|30 маусым – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}||{{футбол|Эквадор}}|
|1 шілде – [[Атланта]]|{{футбол|Англия}}||{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|
|3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Аргентина}}||{{футбол|Кабо-Верде}}|
|3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}||{{футбол|Мысыр}}|
|2 шілде – [[Ванкувер]]|{{футбол|Швейцария}}||{{футбол|Алжир}}|
|3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|{{футбол|Колумбия}}||{{футбол|Гана}}|

|4 шілде – [[Филадельфия]]|74-матчтың жеңімпазы||77-матчтың жеңімпазы|
|4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}||75-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|83-матчтың жеңімпазы||84-матчтың жеңімпазы|
|6 шілде – [[Сиэтл]]|81-матчтың жеңімпазы||82-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|76-матчтың жеңімпазы||78-матчтың жеңімпазы|
|5 шілде – [[Мехико]]|79-матчтың жеңімпазы||80-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Атланта]]|86-матчтың жеңімпазы||88-матчтың жеңімпазы|
|7 шілде – [[Ванкувер]]|85-матчтың жеңімпазы||87-матчтың жеңімпазы|

|9 шілде – [[Фоксборо]]|89-матчтың жеңімпазы||90-матчтың жеңімпазы|
|10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|93-матчтың жеңімпазы||94-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|91-матчтың жеңімпазы||92-матчтың жеңімпазы|
|11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|95-матчтың жеңімпазы||96-матчтың жеңімпазы|

|14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|97-матчтың жеңімпазы||98-матчтың жеңімпазы|
|15 шілде – [[Атланта]]|99-матчтың жеңімпазы||100-матчтың жеңімпазы|

|19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|101-матчтың жеңімпазы||102-матчтың жеңімпазы|


|18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|101-матчтың ұтылғаны||102-матчтың ұтылғаны|
}}

=== 32 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| есеп                      = 0:1
| команда2                  = {{футбол|Канада}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}}
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 69 237
| төреші                    = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бразилия}}
| есеп                      = 76-матч
| команда2                  = {{футбол|Жапония}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Германия}}
| есеп                      = 74-матч
| команда2                  = {{футбол|Парагвай}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Нидерланд}}
| есеп                      = 75-матч
| команда2                  = {{футбол|Марокко}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}}
| есеп                      = 78-матч
| команда2                  = {{футбол|Норвегия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Франция}}
| есеп                      = 77-матч
| команда2                  = {{футбол|Швеция}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Мексика}}
| есеп                      = 79-матч
| команда2                  = {{футбол|Эквадор}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]]
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Англия}}
| есеп                      = 80-матч
| команда2                  = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Бельгия}}
| есеп                      = 82-матч
| команда2                  = {{футбол|Сенегал}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|АҚШ}}
| есеп                      = 81-матч
| команда2                  = {{футбол|Босния және Герцеговина}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Испания}}
| есеп                      = 84-матч
| команда2                  = {{футбол|Аустрия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Португалия}}
| есеп                      = 83-матч
| команда2                  = {{футбол|Хорватия}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Бимо Филд]], [[Торонто]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Швейцария}}
| есеп                      = 85-матч
| команда2                  = {{футбол|Алжир}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аустралия}}
| есеп                      = 88-матч
| команда2                  = {{футбол|Мысыр}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Аргентина}}
| есеп                      = 86-матч
| команда2                  = {{футбол|Кабо-Верде}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Колумбия}}
| есеп                      = 87-матч
| команда2                  = {{футбол|Гана}}
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}


=== 16 команда кезеңі ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = {{футбол-rt|Канада}}
| есеп                      = 90-матч
| команда2                  = 75-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 74-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 89-матч
| команда2                  = 77-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 76-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 91-матч
| команда2                  = 78-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]]
| команда1                  = 79-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 92-матч
| команда2                  = 80-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 83-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 93-матч
| команда2                  = 84-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 81-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 94-матч
| команда2                  = 82-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 86-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 95-матч
| команда2                  = 88-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 85-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 96-матч
| команда2                  = 87-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Ширек финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 89-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 97-матч
| команда2                  = 90-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]]
| команда1                  = 93-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 98-матч
| команда2                  = 94-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 91-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 99-матч
| команда2                  = 92-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 95-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 100-матч
| команда2                  = 96-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Жартылай финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]]
| команда1                  = 97-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 101-матч
| команда2                  = 98-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}
-----------------
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 99-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 102-матч
| команда2                  = 100-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== 3-орын үшін матч ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 103-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

=== Финал ===
{{матч туралы есептеме
| мерзімі                   = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]&lt;br&gt;15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]]
| команда1                  = 101-матчтың жеңімпазы
| есеп                      = 104-матч
| команда2                  = 102-матчтың жеңімпазы
| голдар1                   = 
| голдар2                   = 
| стадион                   = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]]
| көрермендер               = 
| төреші                    = 
}}

== Статистика ==
=== Гол салғандар ===
Чемпионаттың 72 матчында 215 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,99 гол (2026 жылғы 29 маусым ақпаратынша; 16:40 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]). '''Жуан мәтін'''мен чемпионатта әлі белсенді ойыншылар белгіленген.

;6 гол
*{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лионель Месси]]'''

;4 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} '''[[Винисиус Жуниор]]'''
*{{футбол-ту|Франция}} '''[[Усман Дембеле]]'''
*{{футбол-ту|Франция}} '''[[Килиан Мбаппе]]'''
*{{футбол-ту|Норвегия}} '''[[Эрлинг Холанд]]'''
{{div col end}}

;3 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Бразилия}} '''[[Матеус Кунья]]'''
*{{футбол-ту|Канада}} '''[[Джонатан Дэвид]]'''
*{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} '''[[Йоан Висса]]'''
*{{футбол-ту|Англия}} '''[[Харри Кейн]]'''
*{{футбол-ту|Германия}} '''[[Дениз Ундав]]'''
*{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Исмаэль Сайбари]]'''
*{{футбол-ту|Нидерланд}} '''[[Брайан Бробби]]'''
*{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]]
*{{футбол-ту|Сенегал}} '''[[Исмаила Сарр]]'''
*{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Жоан Манзамби]]'''
{{div col end}}

;2 гол
{{div col|colwidth=20em}}
*{{футбол-ту|Алжир}} '''[[Рияд Маһрез]]'''
*{{футбол-ту|Аустрия}} '''[[Марко Арнаутович]]'''
*{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Леандро Троссард]]'''
*{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} '''[[Эрмин Махмич]]'''
*{{футбол-ту|Канада}} '''[[Кайл Ларин]]'''
*{{футбол-ту|Колумбия}} '''[[Даниэль Муньос Мехия]]'''
*{{футбол-ту|Англия}} '''[[Джуд Беллингем]]'''
*{{футбол-ту|Германия}} '''[[Кай Хаверц]]'''
*{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]]
*{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} '''[[Николя Пепе]]'''
*{{футбол-ту|Жапония}} '''[[Даити Камада]]'''
*{{футбол-ту|Жапония}} '''[[Аясэ Уэда]]'''
*{{футбол-ту|Мексика}} '''[[Хулиан Киньонес]]'''
*{{футбол-ту|Нидерланд}} '''[[Коди Гакпо]]'''
*{{футбол-ту|Нидерланд}} '''[[Крисенсио Саммервилл]]'''
*{{футбол-ту|Португалия}} '''[[Криштиану Роналду]]'''
*{{футбол-ту|Сенегал}} '''[[Пап Гейе]]'''
*{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Оярсабаль]]'''
*{{футбол-ту|Швеция}} '''[[Ясин Айяри]]'''
*{{футбол-ту|Швеция}} '''[[Антони Эланга]]'''
*{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Рубен Варгас]]'''
*{{футбол-ту|АҚШ}} '''[[Фалорин Балоган]]'''
*{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]]
{{div col end}}

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Футболдан әлем чемпионаттары}}
[[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
[[Санат:2026 жылғы футбол]]</text>
      <sha1>6uzn1wpwumyb2mt4lr6iu3am5u8hnvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольфсберг (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>628336</id>
    <revision>
      <id>3623372</id>
      <parentid>3417834</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3623372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="0qjjzxrq5osvxjvy8h7oryt6gqb9lkv" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{flagicon|Аустрия}} «Вольфсберг»
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 1931
 |таратылды       = 
 |стадионы        =  [[Лавантталь (стадион)|Лавантталь]]
 |сыйымдылығы     = 7300
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{flagicon|Аустрия}} [[Герхард Штрубер]]
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = Бундеслига
 |маусым          = 2025/26
 |орын            = 8.
 |сайты           = 
|pattern_la1=
_wolfsberger1617h
|pattern_b1=
_wolfsberger1617h
|pattern_ra1=
_wolfsberger1617h
|pattern_so1=_band_black
|leftarm1=000000
|body1=ffffff
|rightarm1=000000
|shorts1=000000
|socks1=ffffff
|pattern_la2=
_wolfsberger1617a
|pattern_b2=
_wolfsberger1617a
|pattern_ra2=
_wolfsberger1617a
|leftarm2=FFFFFF
|body2=FFFFFF
|rightarm2=FFFFFF
|shorts2=000000
|socks2=0000DC
}}

'''«Вольфсберг»''' ({{lang-de|Wolfsberger AC}}) — [[Аустрия|Аустрияның]] Вольфсберг қаласындағы футбол клубы, 1931 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Лавантталь&quot; стадионында өткізеді, сыйымдылығы 7300 адам. 
== Тарихы ==
Ұзақ жылдар бойы Аустрия аймақтық лигаларында ойнады. 1968 жылы ғана Аустрия екінші дивизионына көтерілді, бірақ ұзамай қайта төмендеп кетті. 

2011/12 маусым қорытындысында бірінші лига жеңімпазы атанды да, тұңғыш рет Аустрия Бундеслигасына жолдама алды. 2015/16 жылғы маусымда тұңғыш рет [[УЕФА Еуропа лигасы 2015/16|УЕФА Еуропа лигасында]] бақ сынап, екінші іріктеу кезеңіне дейін ойнады. [[УЕФА Еуропа лигасы 2019/20|2019/20 жылғы УЕФА Еуропа лигасында]] топтық турнирге дейін жетті&lt;ref&gt;http://www.spox.com/at/sport/fussball/oesterreich/1905/Artikel/nach-historischem-erfolg-wac-sucht-coach-und-stadion.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604132748/https://www.spox.com/at/sport/fussball/oesterreich/1905/Artikel/nach-historischem-erfolg-wac-sucht-coach-und-stadion.html |date=2023-06-04 }}&lt;/ref&gt;. 
== Жетістіктері ==
*Аустрия бірінші лигасының жеңімпазы: 2011/12
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [http://rzpelletswac.at/ Клубтың ресми сайты]{{ref-de}}
{{Бастама}}
[[Санат:Аустрия футбол клубтары]]</text>
      <sha1>0qjjzxrq5osvxjvy8h7oryt6gqb9lkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пәкістан президенті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>634543</id>
    <revision>
      <id>3623298</id>
      <parentid>3607272</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26996" sha1="81zu7604roiagnqxm8w1n6hje7mlu61" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = [[Пәкістан|Пәкістан Ислам Республикасының]] [[Президент]]і
 |шынайы атауы     = {{lang-ur|صدر مملکت پاکستان}}
 |ел               = Пәкістан
 |эмблема          = Flag of the President of Pakistan.svg
 |эмблема ені      = 200px
 |эмблеманың аты   = [[Пәкістан президентінің байрағы]]
 |қазіргі          = [[Әсиф Әли Зардари]]
 |тағайындалған =[[10 наурыз]] [[2024 жыл]]дан бастап
 |портреті         =Asif Ali Zardari - 2024 (cropped 2).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = [[Ислам Республикасы]]
 |резиденция       =  [[Айван-е-Садр]] ([[Исламабад]])
 |ұсынылады        = тікелей дауыс беру арқылы
 |тағайындалды     =13-ші Президент
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, 2 мерзімге қайта сайлану мүмкіндігі бар
 |айлығы           = 
 |пайда болды      = [[23 наурыз]] [[1956 жыл]]
 |таратылды     = 
 |біріншісі     = [[Сахибзада Искандер Әлі Мырза]] (1956–1958)
 |соңғысы       = 
 |сайты         =[http://www.president.gov.pk President of Pakistan]
}}
'''Пәкістан президенті''' ({{lang-ur|صدر مملکت پاکستان}} — {{transl|ur|''Ṣadr-e Mumlikat-e Pākistān''}}, [[Пәкістан]] Ислам Республикасының мемлекет және [[Жоғарғы Бас Қолбасшы|Азаматтық қолбасшысы]] бас [[Пәкістан]] Қарулы Күштері [[Елбасы|басшысы]] болып табылады, Пәкістан Конституциясына сәйкес&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} in Chapter 2: The Armed Forces. Part XII: Miscellaneous in the Constitution of Pakistan.&lt;/ref&gt;. Кеңсені ұстаушы - бұл өкілдік ететін ресми [[Де-юре|дефолт]]&quot; «[[Республика|Республиканың бірлігі]]».

Президент Пәкістан Премьер-Министрімен ішкі және сыртқы саясаттың барлық мәселелері бойынша хабардар етеді. сондай-ақ барлық заңнамалық ұсыныстар. Конституция Президентке [[Кешірім жасау құқығы|кешірім жасау]], және әскери басқаруды; алайда, барлық тағайындаулар жоғары әскери командаларында жасалуы тиіс президенті «Қажетті және қажетті» негізі, Премьер-Министрдің кеңесімен және мақұлдауымен&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} in Chapter 2: The Armed Forces. Part XII: Miscellaneous in the Constitution of Pakistan.&lt;/ref&gt;. Одан басқа, Конституция үкімет іске қосылған беделін жүзеге асыруға Президентті тыйым салады.

Президент бесжылдық мерзімге сайлау кампаниясы арқылы жанама түрде Пәкістан парламентімен сайланады. Конституция Президенттің болуын талап етеді «Мұсылман қырық бес (45) жастан кем емес». Президент [[Исламабад]]та «Айван-е-Сара» (Президент сарайы) деген атпен белгілі жылжымайтын мүлік орналасқан. Барлығы [[Пәкістан президенттерінің тізімі|12 президент]]тен болды. Президент болмаған жағдайда, Президент кеңсесі жалғастырады дейін Пәкістан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Президентінің міндетін уақытша атқарушы ретінде астам қабылдайды, немесе келесі Президентке сайлау өткізіледі.

==Билік және өкілеттік==
[[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|Айван-е-Садрдағы салтанатты құрметті қарауыл.]]
Президенттің ресми [[Резиденция|резиденциясы]] және негізгі жұмыс орны - [[Айван-е-Садр]] - [[Исламабад]]тың солтүстік-шығысында орналасқан президенттік сарай. Президенттік өмірдің маңызды институционалды органы болып табылады және [[Екі палаталы жүйе|екі палаталы]] [[Пәкістан парламенті|Парламенттің]] бөлігі болып табылады.&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04 }} in Chapter 2:The Parliament of Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]].&lt;/ref&gt;

Өз өкілеттіктерін [[Авторитет|жүзеге]] асыру өкілеттіктері салтанатты түрде жүзеге асырылады, сондықтан Парламенттен оның негізгі шешімдері туралы хабардар етілместен бұрын ұлттық саясатқа бағыт-бағдар беруі керек.&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04 }} in Chapter 2:The Parliament of Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]].&lt;/ref&gt;

Сонымен қатар, Президент сондай-ақ [[Жоғарғы Бас қолбасшы|әскери қолбасшылықтың]] [[Пәкістан Қарулы Күштері|бас қолбасшысы]] болып табылады, төрағаның бірлескен бастықтары әскери бақылауды қамтамасыз ету үшін оның басты әскери кеңесшісі болып табылады. [[Пәкістан Премьер-министрі|Премьер-министр]]ден нақты растау алғаннан кейін Президент ұлттық сот жүйесінде сот тағайындауларын растайды. Сонымен қатар, Конституция Президентке атқарушы және сот органдары ұсынған жағдайларда кешіруге,&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04 }} in Chapter 2:The Parliament of Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28 }} in Chapter 2:The Supreme Court of Pakistan of Part VII in the [[Constitution of Pakistan]]&lt;/ref&gt; босатуға және [[Кешірім жасау құқығы|кешірім]] жасауға мүмкіндік береді. Президенттің өзі қылмыстық және азаматтық сот іс-әрекеттерінен абсолютті конституциялық иммунитетке ие, және оның өкілеттік мерзімі ішінде оған қарсы ешқандай іс қозғала немесе басталмайды.&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260206092449/https://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2026-02-06 }} in Chapter 4:General of Part XII: Miscellaneous in the [[Constitution of Pakistan]].&lt;/ref&gt;

{{дәйексөз|Пәкістанның Президенті болады, ол [[Мемлекет басшысы]] болады және «республиканың бірлігін» білдіреді.

- 1-тараудағы 41-бап: ІІІ бөліктің президенті: Пәкістан конституциясындағы Пәкістан Федерациясы, дереккөз&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04 }} in Chapter 1: The President of Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]]&lt;/ref&gt;|date=2009-27-02}}

2000 жылдан бастап [[2009 жыл]]ға дейін Президент Ұлттық қауіпсіздік Кеңесінің [[Төраға|төрағасы]] болды, ол ядролық және стратегиялық арсеналдарды басқаруға және бақылауға ие болды; алайда төрағалық және өкілеттік Премьер-министрге берілді. Сонымен қатар,&lt;ref name=&quot;National Assembly press&quot;&gt;{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|accessdate=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|format=PDF|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archivedate=5 March 2016}}&lt;/ref&gt; Пәкістан үкіметі [[Парламентаризм|парламенттік]] демократиялық республикаға ауысқан кезде [[Парламенттік республика|президенттік өкілеттіктер]] айтарлықтай төмендеді.&lt;ref&gt;See: The [[Eighteenth Amendment to the Constitution of Pakistan|XVIII Amendment]] to the [[Пәкістан Конституциясы]].&lt;/ref&gt;

===Құқығы және іріктеу процесі===
[[Пәкістан Конституциясы]] үміткер Президент лауазымына сай болу үшін сәйкес келуі керек негізгі талаптарды белгілейді.&lt;ref name=&quot;Article 412&quot;&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04 }} in Chapter 1: The President,  Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]].&lt;/ref&gt; Президент болуы керек:

* [[Пәкістан]] азаматы.
* [[Мұсылман]].
* 45 жастан кем емес.
* [[Пәкістан Ұлттық Ассамблеясы|Ұлттық Ассамблеяның мүшесі]] болып сайлануға лайықты.

''Айван-е-Садр'' бос болған кезде президентті сайлауды [[Пакистан парламенті|парламенттің]] екі палатасы ([[Пәкістан Сенаты|сенат]] және ұлттық жиналыс) және төрт провинциялық ассамблеядан тұратын сайлау колледжі жүзеге асырады. Бас сайлау комиссиясы Президент кеңсесіне [[Сайлау жүйесі|сайлауды арнайы]] отырыста өткізуі керек. Дауыс беру құпия түрде өтеді.&lt;ref name=&quot;Telegraph, Pakistan Bureau&quot;&gt;{{cite news|last1=Crilly|first1=Rob|title=Pakistan election guide: How does it work?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|accessdate=18 May 2015|agency=Telegraph|publisher=Telegraph, Pakistan Bureau|date=10 May 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160214200122/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|archivedate=14 February 2016}}&lt;/ref&gt;

Әр сайлаушы әр түрлі дауыс санын береді.&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04 }} in Chapter 1: The President in Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]].&lt;/ref&gt; Жалпы қағида: Парламент депутаттары берген дауыстардың жалпы саны провинциялық заң шығарушылардың жалпы санына тең. Әр провинциялық заң шығарушы орган ең аз заң шығарушы органның мүшелерінің санына сүйене отырып, бір-біріне тең дауысқа ие, бұл Белужистан Ассамблеясы (65 орын).&lt;ref name=&quot;News International, 2013&quot;&gt;{{cite news|last1=APP|first1=Associate Press of Pakistan|title=706 Electoral College members to elect 12th President of Pakistan|url=http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|accessdate=18 May 2015|agency=News International|publisher=News International, 2013|date=25 July 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130802225748/http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|archivedate=2 August 2013}}&lt;/ref&gt;

Бұдан әрі Конституцияда Президенттің сайлауы алпыс күннен ерте емес және Президенттің өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін отыз күннен кешіктірілмей өткізілетіндігі айтылған.&lt;ref name=&quot;News International, 2013&quot;/&gt;

===Сайлау және ант===
Президент жанама түрде бес жылға сайланады.&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04 }} in Chapter 1: The President in Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]].&lt;/ref&gt; Қазіргі президент бұл лауазымға қайта сайлануға құқылы, бірақ бұл лауазымды қатарынан екі мерзімнен асыра алмайды. Президент Жоғарғы Сот төрелігінің қатысуымен жазылуы және жазылуы қажет - президент Конституцияны келесідей қорғайды,&lt;ref&gt;[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04 }} in Chapter 1: The President in Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]].&lt;/ref&gt; сақтайды және қорғайды:

{{дәйексөз|Мен (сайланған Президенттің аты-жөні) мен өзімнің [[Мұсылман]] екендігіме ант етемін және [[Аллаһ|Алла]] [[Таухид|Тағаланың]] бірлігі мен бірлігіне, Алланың кітаптарына, қасиетті Құранға олардың соңғысы, пайғамбарлыққа сенемін. Мұхаммед (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) пайғамбарлардың [[Соңғы сот|соңғысы ретінде]] және одан кейін пайғамбар бола алмайтындығы, қиямет күні және Құран мен ''[[Сүннет|сүннет]]тің барлық талаптары мен ілімдері'':

Мен Пәкістанға шынайы сенім мен адалдықты сақтаймын:

Пәкістан Президенті ретінде мен өз міндеттерімді орындаймын және өзімнің міндеттерімді адал, мүмкіндігінше Пәкістан Ислам Республикасының Конституциясы мен заңына сәйкес адалдықпен және әрқашан мүдделер үшін орындаймын. егемендік, тұтастық, ынтымақтастық, әл-ауқат және Пәкістанның өркендеуі:

Жеке қызығушылығымның ресми мінез-құлқыма немесе ресми шешімдеріме әсер етуіне жол бермейтінім:

Мен Пәкістан Ислам Республикасының Конституциясын сақтаймын, қорғаймын және қорғаймын:

Мен кез-келген жағдайда, мен барлық адамдарға, заңға сәйкес, қорқынышсыз, мейірімсіз, сүйіспеншілікпен немесе жағымсыздықсыз құқықты жасаймын:

Мен Президент ретіндегі міндеттерімді уақтылы орындау үшін талап етілетін жағдайларды қоспағанда, менің қарауыма шығарылатын немесе маған Пәкістан Президенті ретінде белгілі болатын кез-келген мәселені тікелей немесе жанама түрде білдірмеймін немесе ашпаймын. Аллаһ Тағала маған көмектесіп, бағыт берсін (''Әмин'').|date=2009-27-02}}

                                                                            &lt;center&gt;  بسم اللہ الرحمٰن الرحیم &lt;/center&gt;
&lt;br/&gt;
میں (صدر-منتخب کا نام )صدق دل سے حلف اٹھاتا ہوں کہ میں مسلمان ہوں اور وحدت و توحید  قادر مطلق اللہ تعالیٰ کتاب الہٰیہ جن میں قرآن پاک خاتم الکتب اور نبوت حضرت محمد ﷺ بحیثیت خاتم النبیین جن کے بعد کوئی نبی نہیں آسکتا روز قیامت اور قرآن پاک اور سنت کی جملہ مقتدیات و تعلیمات پر ایمان رکھتا ہوں۔
کہ میں خلوص نیت سے پاکستان کا حامی اور وفادار رہوں گا کہ بحیثیت صدر پاکستان میں اپنے فرائض و کارہائے منصبی ایمانداری اپنی انتہائی صلاحیت اور وفاداری کے ساتھ اسلامی جمہوریہ پاکستان کے دستور اور قانون کے مطابق اور ہمیشہ پاکستان کی خودمختاری سالمیت استحکام یکجہتی اور خوشحالی کی خاطر انجام دوں گا۔
کہ میں اسلامی نظریے کو برقرار رکھنے کے لیے کوشاں رہوں گا جو قیام پاکستان کی بنیاد ہے کہ میں اپنے ذاتی مفاد کو اپنے سرکاری کام یا اپنے سرکاری فیصلوں پر اثر انداز نہیں ہونے دوں گا۔
کہ میں اسلامی جموریہ پاکستان کے دستور کو برقرار رکھوں گا اور اس کا تحفظ اور دفاع کروں گا اور یہ کہ میں ہر حالت میں ہر قسم کے لوگوں کے ساتھ بلا خوف ورعایت اور بلارغبت و عناد قانون کے مطابق انصاف کروں گا اور یہ کہ میں کسی شخص کو بلاواسطہ یا بالواسطہ کسی ایسے معاملے کی نہ اطلاع دوں گا اور نہ ظاہر کروں گاجو بحیثیت صدر پاکستان میرے سامنے غور کیلئے پیش کیا جائے گا یا میرے علم میں آئے بجز جبکہ بحیثیت صدر اپنے فرائض کی کماحقہ انجام دہی کیلئے ایسا کرنا ضروری ہو۔
اللہ تعالیٰ میری مدد اور رہنمائی فرمائے، آمین۔
|&lt;ref&gt;[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/schedules/schedule3.html Article 42] in Chapter 1: The President in Part III: The Federation of Pakistan in the [[Constitution of Pakistan]]|source=}}&lt;/ref&gt;

== Саяси фон ==
[[Сурет:Presidential Standard of Pakistan (1956-1967).svg|thumb|right|250px|Президенттік штандартты (1956-1967)]]
=== Ерте шығу тегі ===
[[1947 жыл]]дан [[1956 жыл]]ға дейін Пәкістанның генерал-губернаторы мемлекет басшысына: Король [[VI Георг]] (1952 жылға дейін) және Патшайым [[II Елизавета]] (1952 жылдан бастап) қатысты. Бірінші Конституция жарияланғаннан кейін Пәкістан [[1956 жыл]]ы ислам республикасы болды, ал генерал-губернатор алмастырылды. Қазіргі Губернатор Искандер Мирза Пәкістанның тұңғыш президенті болды. Ол 1958 жылы алғашқы Конституцияны тоқтатып, әскер бас қолбасшысы генерал-майор [[Айюб Хан]]ды бірінші бас әскери заң әкімшісі етіп тағайындады. Хан кейінірек президент болу үшін Мирзаны босатты.
[[Сурет:Presidential standard of Pakistan (1974–1998).svg|thumb|left|200px|Президенттік штандартты (1974-1998)]]
Президент Аюб Хан ұсынған екінші Конституция елді президенттік республикаға тікелей сайлаусыз айналдырды. Хан ішкі және халықаралық қысымға ұшырап, [[1965 жыл]]ы бүкілхалықтық президенттік сайлау өткізді. Хан оппонент Фатима Джиннаға қарсы екінші рет сайланды, бірақ кейбіреулер сайлауды Хан пайдасына жасанды деп айыптады.

U-2 (1960), жекешелендіру (1963) және Үндістанмен соғыс (1965) қатысты дау-дамайлар МЖӘ-нің [[Зүлфікар Әли Бһутто]] және Бенгал ұлтшылдық шейх [[Муджибур Рахман]]ның жетекшілігімен өткір оппозициялық қозғалысты өршітті. президенттің одан әрі әлсіреуіне бағытталған демонстранттарға қолдау көрсету. Денсаулығынан және денсаулығынан айығудан зардап шеккен Әйуб Хан әскер басы генерал Яхя Ханға әскери жағдайды енгізді және [[1970 жыл]]ы бүкілхалықтық сайлау өткізілетінін жариялады. Ақырында 1970 жылы жалпыға бірдей сайлау өткізілді, ол МЖӘ көпшілігін Пәкістанның қазіргі Пәкістандағы орны және Авами лигасы Шығыс Пәкістанда (ағымдық күні Бангладеш) басым көпшілікті иеленді.

Ол МЖӘ мен Авами Лигасы арасындағы келісімге қол жеткізе алмағаннан кейін, Президент [[Яхья-хан]] Пәкістан мұсылман лигасының Нұрул Әминін премьер-министр болу үшін шақырды, сонымен қатар оны бірінші вице-президент етіп тағайындады. Шығыс Пәкістандағы пәкістанға қарсы күшейіп келе жатқан зорлық-зомбылық Президент Яхья Ханды сол жерде тәртіпті сақтау үшін күш қолдануға мәжбүр етті, бұл одан әрі Бенгалдық қарсылықты күшейтті (1970). Үндістанға қарсы шабуыл жасалуы 1971 жылы Шығыс Пәкістанды босатып, Бангладешті құрған тағы бір соғысқа әкелді.

Пәкістанның шығыс Пәкістан құлағаннан кейінгі саяси оқшаулау мен бүлінуіне жеке жауапкершілік алып, Президент Яхья хан [[Зүлфікар Әли Бһутто]]ның билігін тоқтатты. Президент Бһутто [[1973 жыл]]ы Пәкістанның қазіргі Конституциясын құрып, Пәкістанды парламенттік демократияға айналдырып, президенттік өкілеттіктерді салтанатты фигураға ауыстырды.

==Сыртқы сілтемелер==
* [[Пәкістан билеушілерінің тізімі]]
* [[Пәкістан президенттерінің тізімі]]
* [[Пәкістан Премьер-министрі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Пакистан парламенті]]</text>
      <sha1>81zu7604roiagnqxm8w1n6hje7mlu61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рапид (футбол клубы, Вена)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>644819</id>
    <revision>
      <id>3623377</id>
      <parentid>3345865</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3623377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="84labts3mptzyiwp31s2yaptqg7qel1" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{ту|Аустрия}} Рапид Вена
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = [[Сурет:SK Rapid Wien Logo.svg|200px|]]
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 1898
 |таратылды       = 
 |стадионы        = «[[Альянц (стадион)|Альянц]]»
 |сыйымдылығы     = 28 345
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{ту|Аустрия}} Дитмер Кьюбауэр
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = Аустрия Бундеслигасы
 |маусым          = 2025/26
 |орын            = 5
 |сайты           = 
| body1 = 009966
| leftarm1 = 009966
| rightarm1 = 009966
| shorts1 = 009132
| socks1 = 009132
| body2 = FFFFFF
| leftarm2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = 008000
| socks2 = FFFFFF
| body3 = 942126
| leftarm3 = 942126
| rightarm3 = 942126
| shorts3 = 3F4498
| socks3 = 3F4498
| pattern_b1 = _rapidwien1517h
| pattern_la1 = _rapidwien1314h
| pattern_ra1 = _rapidwien1314h
| pattern_sh1 = _adidas white
| pattern_so1 = _3 stripes white
| pattern_b2 = _rapidwien1617a
| pattern_la2 = _rapidwien14a
| pattern_ra2 = _rapidwien14a
| pattern_sh2 = _rapidwien14a
| pattern_so2 = _rapidwien14a
| pattern_b3 = 
| pattern_la3 = 
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = 
}}
'''«Рапид»''' ({{lang-de|Sportklub Rapid Wien}}) — [[Аустрия|Аустрияның]] [[Вена]] қаласындағы футбол клубы, 1898 жылы ''Erster Wiener Arbeiter-Fußball-Club'' деген атаумен құрылған&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.co.uk/-/startseite/verein/170&lt;/ref&gt;, қазіргі күнде Аустрия Бундеслигасында ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Альянц&quot; стадионында өткізеді, сыйымдылығы 28 345 адам. 

Венада құрылған тұңғыш футбол клубы. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] жылдарында [[Футболдан Германия чемпионаты|Германия чемпионатында]] ойнады.

== Стадиондары ==

* Pfarrwiese (1912—1977)
* Герхард Ханаппи (1977—2013)
* [[Эрнст Хаппель (стадион)|Эрнст Хаппель]] (2013—2016)
* Альянц (2016—)

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

; Аустрия чемпионы (32)
: 1912, 1913, 1916, 1917, 1919, 1920, 1921, 1923, 1929, 1930, 1935, 1938, 1940, 1941, 1946, 1948, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1960, 1964, 1967, 1968, 1982, 1983, 1987, 1988, 1996, 2005, 2008
; Аустрия кубогы (14)
: 1919, 1920, 1927, 1946, 1961, 1968, 1969, 1972, 1976, 1983, 1984, 1985, 1987, 1995
; Аустрия суперкубогы (3)
: 1986, 1987, 1988
; Германия чемпионы
: 1941
; Германия кубогы
: 1938

=== Халықаралық ===

; Кубка Митроп кубогы (2)
: 1930, 1951
; Интертото кубогы
: 2007

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20100620054837/http://www.skrapid.at/ Ресми сайты]

[[Санат:Аустрия футбол клубтары]]
[[Санат:Рапид Вена ФК]]</text>
      <sha1>84labts3mptzyiwp31s2yaptqg7qel1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рид (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651771</id>
    <revision>
      <id>3623376</id>
      <parentid>3492289</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3623376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1648" sha1="jxfo0d0mp6zjpslofd3jlgwyu0h2g52" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы =  Рид
| құрылған = 1912
| стадионы = [[Кайн Зорген Арена]]
| сыйымдылығы = 7 680
| жаттықтырушы = 
| капитаны = 
|жарыс = [[Футболдан Аустрия чемпионаты|Бундеслигаға]]
|маусым = 2025/26  
|орын = '''7-орын''' 
| сайты = http://www.svried.at
| pattern_la1=_ried1617h|pattern_b1=_ried1617h|pattern_ra1=_ried1617h
| pattern_sh1=_svried1112withwhite|pattern_so1=_color_3_stripes_white
| leftarm1=175c49|body1=175c49|rightarm1=175c49|shorts1=000000|socks1=000000
| pattern_la2=_ried1617a|pattern_b2=_ried1617a|pattern_ra2=_ried1617a
| pattern_sh2=_svried1112withblack|pattern_so2=_color_3_stripes_black
| leftarm2=e00e03|body2=e00e03|rightarm2=e00e03|shorts2=ffffff|socks2=ffffff
}}

'''«Рид»''' — [[Аустрия|Аустрияның]] [[Рид]] қаласындағы футбол клубы, [[1912 жыл|1912 жылы]] құрылған. Өз алаңындағы ойындарын &quot;Кайн Зорген&quot; стадионында өткізеді, сыйымдылығы 7068 адам. 

== Жетістіктері ==

* Аустрия кубогы: 1997/98, 2010/11
* Екінші лига жеңімпазы: 2004/05, 2019/20
* Интертото кубогы: 2006
* Аустрия чемпионатының күміс жүлдегері: 2006/07

== Сілтемелер ==

* http://www.svried.at/
{{Бастама}}
[[Санат:Аустрия футбол клубтары]]
[[Санат:Интертото кубогының жеңімпаз клубтары]]</text>
      <sha1>jxfo0d0mp6zjpslofd3jlgwyu0h2g52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Грэхэм Белл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>663025</id>
    <revision>
      <id>3623374</id>
      <parentid>3615714</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <origin>3623374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55061" sha1="cq42e347ptwj08jjgb6t1g3m45uskxk" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі=Александр Грэхэм Белл
|Шынайы есімі={{lang-en|Alexander Graham Bell}}
|Суреті=Alexander Graham Bell.jpeg
|Сурет тақырыбы=Александр Белл 1904 жыл
|Туған күні= 03.03.1847
|Туған жері=Эдинбург
|Қайтыс болған күні=02.08.1922 
|Азаматтығы=[[АҚШ]], [[Ұлыбритания]]|Ғылыми аясы=[[Логопедия]], [[Телефония]]
|Жұмыс орны=Смитсон институты
|Альма-матер=[[Эдинбург университеті]]
|Ғылыми дәрежесі=ғылым докторы
|Қолтаңбасы= Alexander Graham Bell (signature).svg 
}}
'''Александр Грэхэм Белл''' ({{lang-en|Alexander Graham Bell}}; [[3 наурыз]] [[1847 жыл]], [[Эдинбург]], [[Шотландия]] – [[2 тамыз]] [[1922 жыл]], Баддек, Жаңа Шотландия провинциясы, Канада) — тегі шотландтық АҚШ және Канада ғалымы, өнертапқыш, ғалым, алғаш рет қолданыстағы телефонды жасап оны патенттеген [[инженер]], телефонның халықаралық деңгейде жалпы қолданыс құралы ретінде қолданылуына ықпал еткен алғашқы адамдардың бірі, сондай-ақ [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тағы телекоммуникация саласының өркендеуіне үлес қосқан [[AT&amp;T Inc.|American Telephone and Telegraph Company (AT&amp;T)]] компаниясының негізін қалаушы. Беллдің әкесі мен ағасының сахнада сөз сөйлеу ісімен айналысқандығы, сондай-ақ анасы мен әйелінің саңырау болуы Беллдің өміріне үлкен әсерін тигізді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Bruce, Robert V. (1990). ''Bell: Alexander Bell and the Conquest of Solitude''. Ithaca, New York: Cornell University Press. p. 419. ISBN &lt;bdi&gt;978-0-8014-9691-2&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Отбасы ===
Александр Грэхэм Белл Шотландияның  [[Эдинбург]] қаласында 1847-ші жылдың 3-ші наурызында туылған. Александр логопедтер отбасынан және сөзге шешен ұстаздар отбасынан шыққан&lt;ref&gt;https://www.wdl.org/ru/item/11375/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420010656/https://www.wdl.org/ru/item/11375/ |date=2021-04-20 }}&lt;/ref&gt;. Атасы Александр Белл театрда актер болып еңбек еткен, ал кей кезде суфлер болып жұмыс жасаған. Ол кәсіби түрде дыбысталу мәселесімен айналысқан, 1836-шы жылы «Кекештену және сөйлеудегі бұзылыстар» («''Stammering and Other Impediments of Speech''» ) және кейбір газеттер оны Қызыл тілді Профессор («''Professor of Elocutio''») деп атай бастаған.&lt;ref&gt;https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/aleksandr-greyam-bell/&lt;/ref&gt;

Оның әкесі [[Мелвилл Белл]] 1849-шы жылы &quot;Сөйлеу және шешендік принциптерді жаңаша түсіндіру&quot; кітабын шығарды (ағылшын тілінде ''a new Elucidation Of the Principles Of Speech And Elocution''). Бұл кітапта ол &quot;әр түрлі дыбыстарды білдірудің барлық мүмкін жолдарын білдіретін ғылыми алфавит&quot; құру керек деген ойды білдірді. 1860-шы жылы ол үлкен жетістікке жеткен &quot;шешендік Стандарт&quot; (the Standard Elocutionist) кітабын шығарды. XIX ғасырдың аяғында  Ұлыбританияның өзінде 168 баспа осы кітапты шығарған , ал АҚШ-та осы кітаптың 250 мыңнан астам данасы сатылды.&lt;ref&gt;https://archive.org/details/bellalexandergra0000bruc&lt;/ref&gt; Мелвилл бірнеше жылдар бойы адам сөйлеуінің барлық мүмкін дыбыстарын жинады, оларды көбейту тәсілдерін мұқият жазды және оның барлық еңбектері 1867-ші жылы басылған &quot;Көрнекі тіл&quot; (''Visible Speech: The Science Of Universal Alphabetics'') кітабында жинақталған&lt;ref&gt;''Gray, Charlotte.'' Reluctant genius. Alexander Graham Bell and the passion for invention. — New York: Arcade Publishing, 2011. — [[ISBN 978-1-61145-060-6]].&lt;/ref&gt;.

1843-ші жылы Мелвилл Белл өзінің болашақ әйелі Элиза Грейс Симондспен (Элиза Грейс Симондс), тапсырыс бойынша сурет салған кеме хирургының қызымен кездесті. Ол болашақ жұбайынан 10 жас үлкен еді, тағы бір айта кетерлігі, есту қабілеті нашар болды, сондықтан ол үнемі арнайы есту түтігін қолдануға мәжбүр болды. 

1844-ші жылдың 19-шы шілдесінде олар үйленді&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 15. — 564 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.

Некеден үш ұл дүниеге келді: 1845-ші жылы олардың ұлы Мелвилл Джеймс (Mellville James), 1847-ші жылы Александр Белл (''Alexander Graham''), 1848-ші жылы үшінші ұлы Эдвард (Edward Charles) дүниеге келді.

== Балалық және жасөспірім кезеңі ==
Барлық үш ағайынды алғашында үйде оқыды, бірақ 10 жасқа толысымен олар мистер Макларен (Maclaren’s Hamilton Place Academy) жеке мектебіне жіберілді. 11 жаста олар оқуын жалғастырды, әкесі өз ұлдарын Шотландияның ең үздік мектебі - Эдинбург Патшайымы Жоғарғы мектебіне (Edinburgh’s Royal High School) жіберді. Осы мектептегі антикалық тілдерден сабақ жақсы өтетіндіктен &quot;Солтүстік Афина&quot; деп аталған, алайда Александр Белл бұл мектепте аса қатты табысты бола қойған жоқ. Үлкен ағасы 1858 жылы өлеңдерді мәнерлеп оқығаны үшін бірінші сыйлығын алды, 1860 жылы тағы да бір сыйлық алды, ал 1862 жылы ол француз тіліндегі жетістігі үшін сыйлықты иеленді. Ал Александр Белл мектепте аса қатты көзге түсе қойған жоқ.

Александр Беллдің музыкаға икемі байқалды, сондықтан оны пианист Аугусто Бенуа Бертиниге (''Auguste Benoit Bertini'') оқуға жіберді. Мектеп жылдары ол басқа Эдинбург мектебіндегілердей аса қатты қызығушылықсыз крикет ойнады.

Александр Белл әрдайым қызыққұмар әрі ғылымға әуесқой болды , сонау жасөспірім кезінде-ақ &quot;балалар арасындағы ғылымды дамыту қоғамын&quot; құрды. Бұл қоғамда барлық оқушылар &quot;профессор&quot; деп аталды және ғылыми баяндамаларымен шықты. Бір күні осы &quot;қауымдастық&quot; шошқаның тұтас етін соймақшы болады. Александр Белл тіліп кесе бастайды, бір кезде тұтас еттен жануарлардың өкірген дыбысына ұқсас қорқынышты дыбысы бар газ шыға бастайды. Соңында &quot;профессорлар&quot; қорқынышпен қашып тарқасады.

Ағасы Эдинбург Жоғарғы Мектебінің алты жылдық курсын аяқтады, ал Ескендір ол жерде 4 жыл ғана оқыды. 15 жасында әкесі Александрды Лондонға атасынан шешендік өнерді  үйретуге жіберді.&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 31. — 564 бет — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;slideshow&quot;&gt;
Сурет:Alexander graham bell family.jpg|Александрдің ата-анасы мен қарындас-бауырлары (1852 жыл)
Сурет:Actor portraying Alexander Graham Bell in an AT&amp;T promotional film (1926).jpg|1926 жылы AT&amp;T жарнамалық фильміне түскен Беллдің рөлін ойнаған актер
Сурет:USPTO Telephone Patent No. 174465.jpg|''Беллдің телефонына берілген патент (1876жылдың наурызы)''
Сурет:Alexander Graham Bell Star on Walk of Fame.jpg|Канада Даңқ Аллеясындағы Александр Беллге арналған естелік жұлдызы
Сурет:AG Bell 1.jpg|Беллдің 1910-1920 жылдар аралығындағы кезі
&lt;/gallery&gt;

== Ұлы Британиядағы мұғалімдік мансабы ==
Александр Белл әкесіне оның тәжірибелерін жасауға көмектесті, өзі де шешендік өнерден ұстаз болып жұмыс жасай бастады. 1863 жылы ол  Weston House жергілікті жеке мектепке мұғалім болу үшін Шотландияның солтүстік жағалауындағы шағын [[Элгин]] ''(Elgin)'' қаласына келді. Ол жерде ол жылына 10 фунтқа музыка мен шешендік өнер оқытушысы болып жұмыс істей бастады. Сол кезде Александр Беллдің жасы 16-ға енді толған еді, ал кейбір шәкірттерінің жасы одан үлкен де болатын.&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 37. — 564 бет — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

1864 жылы Александр Белл [[Эдинбург университеті|Эдинбург Университеті]]&lt;nowiki/&gt;нде оқи бастады. Келесі жылы ол ''Weston House''-ға қайта сабақ беруге оралды. Отбасында ауыр жағдай болды: 1865 жылы оның атасы қайтыс болды. Мелвилл Белл оның ісін жалғастыру үшін Лондонға аттанды. Мелвиллге өз ұлын ісін жалғастыру үшін көп үгіттеуге тура келді. Александр Белл бір мезетте сабақ беруге және Эдинбург Университетіндегі барлық емтихандарын тапсыра алатынына сенді. Мелвилл ұлының оқу мен сабақ беруді бірге алып жүре алмайды, Лондон Университетінде оқығаны жөн деп санады.

1866 жылы Мелвилл өз ұлын Bath қаласында  Сомерсетшир колледжіне ''(Somersetshire College)'' мұғалімдік жұмысқа орналастырды. Бұл мекеме колледж деп аталғанымен, жеке мектеп болатын, онда джентельмендер буыны даярланған еді.

Оның бөлмесінде электр батареялары, магниттер мен әртүрлі реактивтері бар түтіктер жиі байқалатын. Терезесінен сымдар шығып тұратын, Александр достарымен Чарльз Уитстон телеграфымен сөйлескенді ұнататын. Александрдың Бэф-те болуы 1866-1867 оқу жылына дейін жалғасты, бірақ  1867 жылы көктемде туберкулезден қайтыс болған інісінің қайтыс болуына байланысты оның оқуы тоқтап қалды.

1867 жазында Александр Белл әкесіне  ғылыми және педагогикалық сабақтарына көмектесу үшін Лондонға көшті. Онда ол Оксфордтың ағылшын сөздігінің ''(Oxford English Dictionary)'' болашақ авторы Мюррей мырзамен ''(Муррей)'' кездесті.

1868 жылы Александр Белл оқуға түсу емтихандарын тапсырып, Лондон университетіне қабылданды. Дәл осы жылы ол алғаш рет саңырау балаларды оқытып сурдопедагог атанды. Мелвиллге Оңтүстік Кенсингтондағы ''(South Kensington)'' саңырау балаларға арналған жеке мектепке оның &quot;Көрнекі сөйлеу&quot; жүйесін қолдануға Сьюзан Халл ''(Susanna E. Hull)'' ұсынысын білдірді. Мелвилл осы тапсырманы орындау үшін Александрды сонда жіберді, ақырында сурдопедагогика оның өміріндегі басты істің біріне айналды.

1870 жылы Александрдың ағасы Мелвилл туберкулезден  ауырып қайтыс болады. Александрдің де денсаулығы нашарлай бастайды. Осы жағдайды көріп әкесі Мелвилл кіші ұлын жоғалтып алудан қорықты, сондықтан ол барлығын тастап баласымен бірге Канадаға көшті.

=== АҚШ-тағы оқытушылық мансабы ===
[[1870 жыл|1870]] жылы 21 шілдесінде Беллдің отбасы кемеге отырып [[Жаңа Дүние]]&lt;nowiki/&gt;ге аттанды. Александр Белл бұл туралы өзінің достары мен туыстарына әңгімелегенде &quot;Канадаға өлу үшін кеттім&quot; деп айтатын.
[[Сурет:Clarkeschoolb2.jpg|солға|нобай|''Саңырауларға арналған Кларк мектебінің кампусы'']]
Беллдің жанұясы Онтарио, Брэнтфордқа аялдады. Ол жерде шешендік өнер мұғаліміне қатысты бос жұмыс орыны болмады, сондықтан Мелвилл мен Александр ұзақ уақытқа жұмыссыз қалды. Александр үйден бірнеше миль қашықтықтан тыс үндістердің әртүрлі тайпаларын тапты ''(Mohawk, Tuscarora, Oneida, Onondaga, Cayuga and Seneca)''. Осы тайпалардың үндістері Александр Беллдің сөздік және дыбыстық қорын байытып, оның зерттеу ісіне кең мәлімет берді. Александр Беллдің жеке өмірбаяншысы Шарлотта Грей Могавк тайпасының басшысы Беллді соғыс биіне үйреткені жайлы да айтқан. Осы биді Александр Белл өз жеңіске жеткен сәттерінде билеген деседі, ал айналасындағылар таң қалған көрінеді.

Мелвилл Белл өзіне және баласы Александрге айналысатын жұмыс табуға талпынды, бірақ бұл оңай емес еді. Аймақтағы барлық оқу орындарына өтініш жазды, бір күні 1871 жылдың наурызында Бостон мектебінен саңырауларға арналған мұғалім жұмыс орны бар екендігі туралы жауап келді. &lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 74. — 564 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Alexander_Graham_Bell_and_his_Scott_Circle_School.jpg|нобай|510x510 нүкте|''Саңыраулар мектебінің оқушылары мен мұғалімдері (1883, Вашингтон, Колумбия округі)'']]
&quot;''Көрнекі сөйлеу&quot;'' жүйесі өз жемісін бере бастады, 1871 жылдың қарашасында бостон газеттері Александр Беллдің сурдопедагогикадағы табыстары жайлы жаза бастады. 1872 жылы ол Бостон Университетінің Шешендік Мектебінде &quot;дыбыстық физиология мен қызыл тіл&quot; профессоры атанды (professor of Vocal Physiology and Elocution, Oratory School), бұл 26 жастағы университет дипломы жоқ жас жігіт үшін үлкен дәреже еді. Оның табыстары Нортгэмптондағы Саңырауларға арналған Кларк мектебінің ''(Clarke School for the Deaf, Northampton, Massachusetts)'' президенті мистер Гардинер Хаббард ''(Gardiner Greene Hubbard)'' көзіне түсті.

&quot;Көрнекі сөйлеу&quot; жүйесі Массачусетс Медициналық  Қоғамының ''(Massachusetts Medical Society)'' жиынында қошеметке ие болды, ал 1874 жылы Александр Белл өзі жеке 60 делегат жиналған &quot;Көрнекі сөйлеу&quot;-дің оқытушылар конвенциясын жасады.

Гардинер Хаббардтың қызы Мэйбел Хаббард ''(Mabel Gardiner Hubbard)'' ең үздік оқытушылардан оқыды, тіпті оған Ескі әлемнің үздік оқытушылары Еуропада дәріс берген. Ол өзінің құлағының мүкістігін жасыра білді және бірнеше тілде сөйлесуді үйренді (көзбен көре отырып). Бірақ сонда да оның сөз сөйлеуімен жұмыс істеу керек еді, сондықтан Гардинер Хаббард Александр Беллді Мэйбелге &quot;Көрнекі сөйлеу&quot; жүйесі бойынша сабақ беруін сұрады. Мэйбел 15 жасында Александрдан сабақ ала бастады. Бірақ Мэйбел өзінің күнделігінде алғашқы кездесуде Александр оған мүлде ұнамағанын мойындап жазды. Ал Александр Белл екеуі оқуға кіріскен кезде мұндай жылдам қағып алатын, ынталы оқушыны кездестірмегенін айтты.

=== Мультиплексті телеграф жасау жұмысы ===
1860 жылдарда-ақ Хаббард Конгрессте [[телеграф]] корпорациясының құрылғысының жобасын өткізуге тырысты. Бұл жоба АҚШ-тағы телеграф хабарламаларын жеңілдетуге әрі арзандатуға мүмкіндік беретін еді. Хаббард Вестерн Юнион ''(Western Union)'' телеграф компаниясының монополиясы телеграфияның дамуын тежейді, оның телеграммалары Ұлы Британияның 1868 жылы ұлттандырған (мемлекет мүлкіне айналдырылған) телеграфынан қымбат деп сендірді.&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 126. — 564 бет — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

АҚШ үкіметінің пікірінше, &quot;Америка Пошта Телеграф Компаниясын&quot; (United States Postal Telegraph Company) құру керек болған, бұл компания пошта трактілерінде телеграф желісін құрып оны Вестерн Юнионның телеграмына қарағанда екі есе арзан жіберуге болатын еді. Хаббард жаңа технологиялар бұл үрдісті жеңілдетеді және бұл компанияны күш қуаты мол Гардинер Хаббард сияқты адам басқара алады деп сендірді.

Вестерн Юнионның президенті мистер Уильям Ортон ''(William Orton)'' бұл жобаны мемлекеттің жеке кәсіпкерліктің еркіндігін бұзатын экономикалық өміріне дөрекі түрде қол сұғу деп атады. Ол  мультиплексті телеграф саласындағы ғылыми жұмыстар туралы естіген болатын. Бұл мультиплексті телеграфтың көмегімен бір мезетте бір сым арқылы бірнеше телеграф хабарламаларын жіберуге болатын еді. Гардинер Хаббард егер өзінде осындай құрылғы болса , онда ол өзінің жаңа компаниясына инвесторлар тарта алатынына сенімді еді. Аңыз әңгіме бойынша, оған қызының мұғалімі Александр Белл қонаққа  шай ішуге келеді. Александр Белл тамаша пианист болатын, келген қонақтарды пианино тартып көңілін көтереді. Содан кейін ол қонақтарға акустикалық резонанспен трюк көрсетеді. Ол пианиноның корпусының ішінде әртүрлі ноталарды шырқады, ал оның жауабына әртүрлі ішектерден дыбыс шықты. Бұл трюк &quot;Ескендір Беллдің тарихы&quot; фильмінде көрсетілген (''The Story of Alexander Graham Bell'' (''1939'')).

Гардинер Хаббард осындай тәсілмен телеграф хабарламаларын жіберуге болады ма деп сұрағанда Александр әртүрлі ноталарды бір ауа кеңістігінде жіберуге болады, сол сияқты әртүрлі хабарламаларды да бір сыммен, өткізгішпен жіберуге болады деп жауап берді. Осыдан кейін ол мультиплексті телеграфпен айналыса бастады.   

Бұл жарыста Александр Вестерн Юнион компаниясынан тым қалып қалды, олар 1872 жылы Джозефа Стернстің (''Joseph Stearns'') дуплексті телеграфына құқық алған еді. Бұл телеграф бір сыммен бір мезетте қарсы хабарлама жіберуге болатындай еді. 1874 жылы ол Томаса Эдисоннің (Thomas Edison) квадруплексті телеграфын сатып алды, бұл көрсеткіш екі есе өсті. Александр Белл өзінің тәжірибелері мен сынақтары үшін Бостондағы Чарльза Вильямстің (Charles Williams) шеберханасынан аспаптар мен материалдарға тапсырыс беретін. Телеграфты қайта қалпына келтіру мүмкін болмайтын, әртүрлі бөлшектері сынып қалатын. Шеберхананың ережесі бойынша клиент тапсырысты клеркке қалдырып кетуі керек болатын, ал клерк тапсырыстарды шеберлерге бөліп беретін. Бір күні шеберханада мынандай бір оқиға болды. Шеберхананың бір қызметкері Томас Ватсон (''Thomas Watson'') алты хабарламаны бір мезетте жіберуге есептелген телеграфты қалай жасауға болатынын түсіндіре бастаған бір клиенттің үстелге телеграф аппаратурасын қойғанын көреді. Сөйтіп Томас Ватсон Александр Беллдің жұмысына толық жұмыс күніне ауысып, оның өндірісінде компаньон атанады.
== Телефонды ойлап табуы және оны дамытуы ==
Сапар барысында ол ұлы физик [[Джозеф Генри]]&lt;nowiki/&gt;дің қабылдауында болды.  Қызу әңгіме барысында Александр Белл оған электр қуатын пайдаланып дыбысты беру туралы идеялары туралы айтып берді, тіпті тәжірибе жасап көрсетті. Генри мырза оған осы саладағы ғылыми жұмыстар туралы, тіпті неміс Филип Рейстің телефон аппараты туралы айтты. Джозеф Генри одан өзінің жаңалықтарын Смитсон институтының баспасөзінде жариялау керек пе, әлде Александр өзінің эксперименттерін логикалық қорытындыға келтіре ала ма деп сұрады. Александр Белл оның электромагнетизм саласында білімі жоқ екенін және оның сәтті шығатынына күмәнданатынын айтты.

Генри мырзаның бұл  салада өзінің көңіл түсірерлік тәжірибесі болған еді. Өз уақытында Майкл Фарадей өзінің физика саласындағы еңбектерін Генриден бұрын жариялады және Джозеф Генри айтқан жаңалықтарымен танымал болды. Тағы бір рет ол электр энергиясын пайдаланып сигнал беру туралы ғылыми зерттеулерін жариялады, бірақ құрылғы жұмыс істемеді, нәтижесінде [[Сэмюэл Морзе]] телеграф әкелген барлық байлық пен даңққа ие болды. Генри Мырза Александр Беллге өз жұмыстарын жарияламауға, тиімді сатуға болатын жұмыс істейтін құрылғыны алғанға дейін жұмыс істеуге кеңес берді. &quot;Осы істі қолыңа ал!&quot;— деп үндеді ол. Белл Генридің бұл сөздері оны басқаларға қарағанда жақсы шабыттандырғанын мойындады.&lt;ref&gt;https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/aleksandr-greyam-bell/&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Опыт 2 июня 1875 года.png|нобай|575x575 нүкте|''Александр Беллдің 1875 жылы 2 маусымда сымдар арқылы дыбысты беру тәжірибесі. Үлгі схемасы.'']]
Александр Белл Бостонға келгенде, ол өзінің серіктесімен дыбысты сымдар арқылы тарататын құрылғыны ойлап табу идеясымен бөлісті. Бірақ Беллдің басты демеушілері [[Гардинер Хаббард]] пен [[Томас Сандерс]] оның күмәнді бастамаларына риза болмады. Олар одан мультиплексті телеграфпен жұмыс істеуді талап етті, содан кейін ол басқа жобалармен айналыса алды.

Бірақ 1875 жылы 2 маусымда оның тәжірибелері нәтиже берді. Александр мен Томас телеграф аппараттарын орнатқан кезде, олар контактілерді жауып тастады, ал Александр өзінің қабылдағышында әлсіз жаңғырықты естіді. Ол бұл дыбысты естіген бойда, сол кезде телеграф кілтін орнатқан Ватсонға қарай жүгірді және оның барлық параметрлері қабылдағышта жаңғырықпен жауап берді. Мұндай оқиғалар бұрын болған, бірақ оларға ешкім мән бермеген, бірақ Александр Белл бұл растауды өзінің болжамдары бойынша көрді, бұл дыбысты сымдар арқылы беруге болады. Осыдан кейін олар күні бойы дыбыспен тәжірибе жасады.
[[Сурет:Gallows-phone. 3rd of June, 1875. Replica.jpg|солға|нобай|400x400 нүкте|''&quot;Дар ағашы&quot;  телефоны, 3 маусым 1875 жыл. Реплика. Телефон Тарихы Мұражайының Экспонаты'']]
Сол күні Александр Белл Ватсон 1875 жылы 3 маусымда келесі күні жасаған телефон құрылғысының эскизін жасады. Бұл телефон өзінің формасында ілулі тұрған телефонға ұқсады және байланыс тарихшыларының жадында қалды. Бұл жолы олар әр түрлі бөлмелерге таралып, дыбыс әрең естілді, тіпті алдыңғы күндегіден де жаман еді. Уотсонның өзі бұл телефонды &quot;ащы түңілу&quot; деп атады, бірақ тәжірибелер ары қарай жалғасты.&lt;ref&gt;https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/priklyucheniya-tomasa-vatsona/&lt;/ref&gt;

Телефон Хаббард мырзаны қызықтырмады, сондықтан Белл оған құқықтарының бір бөлігін канадалық көршісі Джордж Браунға (''Джордж Браун)'' 500 долларға беруге шешім қабылдады. Келісім бойынша, ол Лондонға сапары кезінде Британдық патенттік бюроға өтініш беруі керек еді.

Күзде Александр Браун мырзадан оның ісін елемеген жаңалықты күтті. Гардинер Хаббард нәтижелерді талап етті, ал оның бәсекелестері де дыбысты беру құрылғысымен айналысып, нәтижелерге жақындады. Кем дегенде бір нәрсе жасау керек еді, бірақ Александр Белл Браунмен келісіммен байланысты болды. Содан кейін Хаббард мырза мәселені өз қолына алуға шешім қабылдады.
[[Сурет:Liquid transmitter. 10th of March, 1876. Replica.jpg|нобай|''Сұйық түрдегі таратқыш, 1876 жылы 7 наурызда патенттелген және алғаш рет 1876 жылы 10 наурызда сыналған. Реплика. Телефон Тарихы Мұражайының Экспонаты'']]
1876 жылы 14 ақпанда Хаббардтың әріптестерінің бірі, Бэйли және Поллок (Bailey &amp; Pollok) заң кеңсесінің өкілі Энтони Поллок Ескендір Беллдің атынан телеграфты жетілдіруге патент алуға өтініш берді. Сол күні Вашингтондағы патенттік бюроға Уильям Болдвин (Уильям Д.Балдвин) келіп, Элиш Грейдің атынан сұйық таратқышқа патент алуға өтініш берді. Бұл екі сурет бір-біріне өте ұқсас болды, бұл Александр Беллдің бәсекесіне күмән тудырды.

Екі өтінімді зенас Фиск Уилбер мырза қабылдады. 19 ақпанда ол Поллок мырзаға Беллдің өтініші Грей мырзаның дизайнын көшіретінін жазды. Содан кейін Поллок пен Бэйли оның бастығы Эллис Спеарға жүгінуге шешім қабылдады (патенттердің Актинг Кеңесі, Эллис дауысы). 24 ақпанда олар оған сол күні өтінімдерді талдағанын жазды және Беллдің өтініші бірнеше сағат бұрын берілгенін анықтады. Спеар мырза Фиск Уилбердің шешімін жоққа шығарды және 25 ақпанда екі тарапқа да қақтығыс аяқталды деп хабарланды.

[[1876 жыл|1876]] жылы 7 наурызда Александр Беллге №174465 патент берілді, ол тарихтағы ең қымбат патент ретінде танылды.

[[1876 жыл]]&lt;nowiki/&gt;дың 10 наурызында Александр мен Томас Ватсон сұйық түрдегі таратқышпен тәжірибе өткізіп жатқан еді. Аңыз бойынша, екеуі екі бөлмеге бөлініп жұмыс жасап жатқан кезде, Александр батареядан шалбарына аяқ астынан қышқылды төгіп алады, сосын &quot;Ватсон, бері келіңізші, сіз маған керексіз!&quot; деп айғайлайды. Ватсон оның дауысын естімеді, бірақ қабылдағыштан алғаш рет сол сөзді естіді. Ол сол мезетте Беллдің бөлмесіне жүгіре кіріп &quot;Мен сіздің әр сөзіңізді естідім!&quot; деп айғайлады. Александр басында не болып жатқанын түсінбеді, ол өзінің күйіп қалған жарасын айтып жатыр еді, тәжірибенің табысты болғанын естіп  өзінің жарасы туралы ұмытып кетті. Сол уақыттан бастап күні-түні қабылдағыш пен таратқыштың орындарын ауыстырып не бір нәрселерді айтты, соның ішінде &quot;Құдайым, патшайымды сақтай гөр&quot; деген сөзді де ұмытпады.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/priklyucheniya-tomasa-vatsona/|title=Приключения Томаса Ватсона|author=|website=Музей Истории Телефона|date=|publisher=telhistory.ru}}&lt;/ref&gt; Сосын жұртшылық патентке өтінішті бергеннен кейін бір ай өткеннен кейін ғана неге айлап сөйлескені туралы сауалдар қойды, көпшіліктің сұрақтары кейін бұрынғыдан да көбейе түсті.[[Сурет:Patent Drawing of Telegraphy by Alexander Graham Bell - NARA - 6120306 (page 2).jpg|нобай|Александр Беллдің телефонға алған патенті 07.03.1876 жыл]]
== Телефон компаниясын құруы ==
1877 жылдың сәуірінде Чарльз Уильямстың үйінен оның шеберханасына дейін ұзақтығы 5 км-ге созылатын телефон желісін орнатты. Бір күні, 1877 жылдың мамырында Эдвин Холмстың ұлы өз жұмыстарымен Уильямстың шеберханасына соға кетеді, олардың телефонды қалай қолданып жатқанын көреді. Эдвин Томас Холмсқа телефон коммутаторын құру туралы идея келіп, оны ол Гардинер Хаббардпен бөліседі. Бостондағы Холмстың кеңсесінде көптеген клиенттердің үйінде күзет құрылғыларына тартылған күзет дабылдамасының пульті болған еді. Эдвин клиенттерге телефон орнатуды және кеңсесінде оларды бір-бірімен жалғауды ұсынды. Бұл ұсыныс мистер Хаббардқа ұнады және осы тәжірибе жасалады. Холмстың көптеген клиенттері жаңалықты қуана қабылдап, өз кеңселеріне осылай қоюды қалады, ал Хаббард оларға жалға телефондар бере бастады. Холмстың кеңсесінде абоненттер бір-бірімен байланысатын ауыстырып қосқыштар жасалып шықты. 1877 жылдың тамызында Беллдің компаниясы 778 телефон орнатты, олардың 700-ден астамы Холмстың кеңсесі арқылы жалғанды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=|url=https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/edvin-kholms-edwin-holmes-/|title=Эдвин Холмс (Edwin Holmes)|author=|website=Музей Истории Телефона|date=|publisher=telhistory.ru|access-date=2020-12-07|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929101429/https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/edvin-kholms-edwin-holmes-/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

1877 жылдың мамырында телефон аппараттарында &quot;Беллдің тұтқасы&quot; немесе &quot;майлы баспа&quot; деп аталатын ыңғайлы қабылдағышы пайда болды. Бұл құрылғыны Пенсильван Университетінің (University of Pennsylvania) түлегі Александр мен Уильям Ченниң (William Channing) жасап шығарған болатын. Олар бұрын Бостонның өрт дабылдамасы жүйесін орнатқан еді. Ченниңгтің Пенсильван Университетінде телефон тұтқасын ойлап тапқан алғашқы және жалғыз өнертапқыш деп есептейді, бұл университет түлектері жайлы ақпаратта да көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Huurdeman, Anton A.|заглавие=The worldwide history of telecommunications|ссылка=https://archive.org/details/worldwidehistory00huur_668|ответственный=|год=2003|издание=|место=Hoboken, New Jersey|издательство=John Wiley &amp; Sons, Inc.|страницы=[https://archive.org/details/worldwidehistory00huur_668/page/n179 165]|страниц=638|isbn=ISBN 9780471205050}}&lt;/ref&gt;{{Толықтыру}}

== Фотофон өнертабысы ==
1879 жылы Александр жаңа идеяларды іздеп, [[Британ энциклопедиясы]]&lt;nowiki/&gt;н сатып алып, басынан аяғына дейін оқып шықты. Өйткені ол телефонмен ғана шектелуді ойлаған жоқ.

1870-жылдары Англияда [[селен]]&lt;nowiki/&gt;нің ерекше қасиеттері туралы мәліметтер белгілі бола бастады. Александр бал айына Ұлыбританияға келгенде, жергілікті ғылыми журналдар осы тақырыптағы мақалаларға толы болды. 1878 жылы Корольдік ғылым академиясында баяндама жасап, былай деді: «Егер сіз селенийді телефон батареясына орналастырып, оған күн сәулесін бағыттасаңыз, оны естуге болады, дәл сол сияқты көлеңкені де естуге болады». Осыдан селенді сигнал беру мен деректерді тасымалдауда қолдану мүмкіндіктерін елестетуге болады.

1879 жылы ол бұл істі терең зерттеуге кірісті. Бұл жұмыста оған [[Чарльз Самнер Тейнтер]] (Charles Sumner Tainter) көмектесті. Александр жиі Кембриджпорттағы (Cambridgeport) дүкен-шеберханаға тәжірибелеріне қажет құрал-жабдықтар мен реактивтер алу үшін барып тұратын. 1880 жылдың қаңтарында ол жарық арқылы сөйлеуді қайта жаңғырту мақсатын қойды, бұл туралы өзінің зертханалық жазбаларында атап өтті. 1880 жылдың 19 ақпанында ол бұл мәселенің сәтті шешілгенін жазды.&lt;ref&gt;[[iarchive:bellalexandergra0000bruc|Bell: Alexander Graham Bell and the conquest of solitude]]&lt;/ref&gt;

Көктемде сигналды қашықтыққа жеткізу бойынша тәжірибелер басталды. Наурыз айында фотофон арқылы 82 метр қашықтықтан анық сөз естілді, ал сәуірде бұл қашықтық 200 метрден асты. Бірақ фотофонның практикалық қолданылуы жер бедері, ауа райы және басқа да факторлармен шектелді.

Дегенмен, Александр Белл бұл өнертабысын ең ұлы жетістіктерінің бірі деп санады. Жарық арқылы ақпарат тасымалдау тек 100 жылдан астам уақыт өткен соң, оптикалық талшықты кабельдер енгізілгенде ғана тиімді бола бастады.

== Медицинадағы жетістіктері ==
1881 жылғы 2 шілде күні АҚШ президенті Джеймс Гарфилд қастандыққа ұшырап, ауыр жараланды. Оған екі оқ тиді: бірі қолына, екіншісі арқасына қадалып қалды. Президенттің жағдайы өте ауыр болды, және оны емдеу үшін ең үздік дәрігерлер шақырылды.

Белгілі өнертапқыш Александр Белл бұл жаңалықты естіген бойда, Бостонға жол тартты. Ол бастапқыда жердегі металдарды анықтау үшін жасалған металл іздегішін жетілдіруге кірісті. Белл құрылғысына телефон қабылдағышын қосып, металды анықтағанда дыбыстық белгі беретіндей етті.

26 шілде күні Белл және оның әріптесі Самнер Тэйнтер өз құрылғысымен Ақ үйге келді. Президент Гарфилдтің жанында бірнеше дәрігер болды. Президент электр тоғынан қорқып, құрылғыны көргенде қатты үрейленді. Белл мен дәрігерлер металл іздегішті абайлап пайдаланып көрді, бірақ құрылғы тек үздіксіз дыбыс шығарып тұрды. Белгілі болғандай, президент жатқан төсектің темір серіппелі матрасы құрылғының дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтірген.

Гарфилдтің жағдайы жақсара бастағандай болды: тамыз айында ол төсекте отырып, тамақтана алатын дәрежеге жетті. Алайда, 19 қыркүйекте президент қайтыс болды. Оның өліміне оқ себеп болмады – дәрігерлердің стерильденбеген құралдарымен жараны қайта-қайта қарауы инфекцияға әкеліп соқты.&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' [[iarchive:bellalexandergra0000bruc|Александр Грэм Белл Және Жалғыздықты Жеңу.]] — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 347. — 564 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; Ол заманда антисептика медицинада кең қолданылмайтын, ал [[рентген]] әлі ойлап табылмаған еді.

=== Беллдің өнертабысы және оның медициналық әсері ===
[[1881 жыл|1881 жылғы]] қазан айында Александр Белл Нью-Йоркте дәрігерлерге өзінің [[Бомбаіздеуіш|металл іздегіші]]&lt;nowiki/&gt;н көрсетті. Бұл құрылғыға доктор Джон Гирднер ерекше қызығушылық танытып, оны хирургиялық операцияларда қолдана бастады. Ол ғылыми мақалаларында Беллдің өнертабысын жоғары бағалап, оны «адамзаттың ұлы емшілерінің қатарына қосу керек» деп жазды. Кейінірек Гирднер құрылғыны өз атынан сатып, оны «Доктор Гирднердің телефондық оқ детекторы» деп атады. Кейбір басылымдар тіпті детекторды Гирднер ойлап тапты деп жазды.

Белл бұл жағдайды білгенімен, дауласпады. 1886 жылы [[Гейдельберг университеті]] оған медицина докторының құрметті атағын берді. Оның металл іздегіші [[Рентгенограмма|рентген]] сәулесі ашылғанға дейін мыңдаған адамның өмірін сақтап қалды. Бұл құрылғы Англо-Бур соғысында және Бірінші дүниежүзілік соғыста да қолданылып, жаралы сарбаздардан оқты табуға көмектесті.

=== Беллдің жасанды тыныс алдыру құрылғысы ===
1881 жылдың жазы Александр Белл үшін тағы бір қайғылы оқиғамен есте қалды – оның жаңа туған ұлы тыныс алу жүйесіндегі ақаулардан көз жұмды. Бірақ бұл жағдай оны тоқтатқан жоқ – керісінше, адам өмірін сақтап қалуға көмектесетін жаңа құрылғы жасауға итермеледі.

Ол «Вакуумдық күрте» деп аталатын жасанды тыныс алдыру құрылғысын жасады. Бұл аппарат науқастың кеудесін ауа өткізбейтіндей қаптап, сыртқы қысымды өзгерту арқылы өкпеге ауа айдады. 1882 жылы Белл құрылғының жұмыс істейтін моделін Англияда жасап, оны Британдық физиологиялық қоғамға таныстырды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Осы идеяны дамыта отырып, кейінірек «темір өкпе» құрылғысы жасалды. Бүгінгі таңда бұл технология өкпені жасанды желдету аппараты ретінде кеңінен қолданылады.

== Гидродром жасауы ==
Бейн-Бреа (Beinn Bhreagh) атты иелігінде Александр Белл су үстінде қозғалатын, артқы жағында пропеллері бар көлік құра бастады. Бұл құрылғыны ол гидродром (hydrodrome) деп атады, ал алғашқы үлгісі – HD-1 – 1911 жылы суға түсірілді. Кейін HD-2 жасалды, бірақ сынақ кезінде ол суға батып кете жаздады. Осы оқиғадан кейін оны «Иона» деп атады, бұл атау киттің ішінде болған Інжілдегі  Жүніс пайғамбарға (Ионаға) нұсқайтын.&lt;ref&gt;''Иванов Александр.'' Александр Грейам Белл (Alexander Graham Bell). ''Музей Истории Телефона'' [https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/aleksandr-greyam-bell/ На крыльях по водной глади]. telhistory.ru орыс тілінде&lt;/ref&gt; 1913 жылы HD-3 80 км/сағ (50 миль/сағ) жылдамдыққа жетті.

Алайда, [[1914 жыл|1914 жылы]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған соң, бұл тәжірибелер тоқтатылды. Беллдің иелігі Ұлыбритания аумағында болғандықтан, ол да қауіпке ұшырады. Соған қарамастан, 1915 жылы Александр Белл АҚШ-тың әскери-теңіз күштерін өз гидродромының неміс сүңгуір қайықтарын аңдуға қабілетті екеніне сендіруге тырысты. Бірақ ешкім Ұлыбритания аумағына барып, бұл жаңашыл, бірақ белгісіз жобаны сынауға тәуекел еткісі келмеді.

Келесі HD-4 үлгісі 110 км/сағ (70 миль/сағ) жылдамдыққа жетті. Белл бұл құрылғыны патрульдік немесе құтқару кемесі ретінде пайдалануға болатынын айтты. Вашингтон мен Лондон бұл идеяға қызығушылық танытты, бірақ түрлі себептермен ол тез басылды. Александр Белл қайтыс болғаннан кейін гидродромдарға қатысты зерттеулер тоқтатылды. Дегенмен, оның идеясының дұрыстығы 1950-жылдары ғана мойындалды, сол кезде суасты қанаттары бар кемелер коммерциялық мақсатта қолданыла бастады.

== Өлімі ==
Белл [[қант диабеті]]&lt;nowiki/&gt;мен науқастанып жүрген еді. 1922 жылдың 2 тамызында пернициозды анемиядан Баддек қаласының маңындағы Бейн Брей помещик меншігіндегі  өз жер иелігінде қайтыс болды. Оның өлімінен кейін Құрама штаттың (13 миллионнан астам) барлық телефоны  аза тұту ретінде бірер минутқа ажыратылды.&lt;ref&gt;http://books.nap.edu/html/biomems/abell.pdf&lt;/ref&gt;

== Өнертабыстары мен патенттелген технологиялары ==
{{Толықтыру}}

== Қайраткерлігі ==
{{Толықтыру}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ғылым докторлары]]
[[Санат:Өнертапқыштар]]
[[Санат:Шотландия өнертапқыштары]]
[[Санат:Канада өнертапқыштары]]
[[Санат:АҚШ өнертапқыштары]]
[[Санат:Кәсіпкерлер]]
[[Санат:Канада кәсіпкерлері]]
[[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:Шотландия ғалымдары]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Машина жасаушылар]]</text>
      <sha1>cq42e347ptwj08jjgb6t1g3m45uskxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623375</id>
      <parentid>3623374</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nos9877</username>
        <id>182779</id>
      </contributor>
      <comment>Қате түзетілді</comment>
      <origin>3623375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55060" sha1="ayc7yvgruagr876kzjs1cds8lht9pyf" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі=Александр Грэхэм Белл
|Шынайы есімі={{lang-en|Alexander Graham Bell}}
|Суреті=Alexander Graham Bell.jpeg
|Сурет тақырыбы=Александр Белл 1904 жыл
|Туған күні= 03.03.1847
|Туған жері=Эдинбург
|Қайтыс болған күні=02.08.1922 
|Азаматтығы=[[АҚШ]], [[Ұлыбритания]]|Ғылыми аясы=[[Логопедия]], [[Телефония]]
|Жұмыс орны=Смитсон институты
|Альма-матер=[[Эдинбург университеті]]
|Ғылыми дәрежесі=ғылым докторы
|Қолтаңбасы= Alexander Graham Bell (signature).svg 
}}
'''Александр Грэхэм Белл''' ({{lang-en|Alexander Graham Bell}}; [[3 наурыз]] [[1847 жыл]], [[Эдинбург]], [[Шотландия]] – [[2 тамыз]] [[1922 жыл]], Баддек, Жаңа Шотландия провинциясы, Канада) — тегі шотландтық АҚШ және Канада ғалымы, өнертапқыш, ғалым, алғаш рет қолданыстағы телефонды жасап оны патенттеген [[инженер]], телефонның халықаралық деңгейде жалпы қолданыс құралы ретінде қолданылуына ықпал еткен алғашқы адамдардың бірі, сондай-ақ [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тағы телекоммуникация саласының өркендеуіне үлес қосқан [[AT&amp;T Inc.|American Telephone and Telegraph Company (AT&amp;T)]] компаниясының негізін қалаушы. Беллдің әкесі мен ағасының сахнада сөз сөйлеу ісімен айналысқандығы, сондай-ақ анасы мен әйелінің саңырау болуы Беллдің өміріне үлкен әсерін тигізді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Bruce, Robert V. (1990). ''Bell: Alexander Bell and the Conquest of Solitude''. Ithaca, New York: Cornell University Press. p. 419. ISBN &lt;bdi&gt;978-0-8014-9691-2&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Отбасы ===
Александр Грэхэм Белл Шотландияның  [[Эдинбург]] қаласында 1847-ші жылдың 3-ші наурызында туылған. Александр логопедтер отбасынан және сөзге шешен ұстаздар отбасынан шыққан&lt;ref&gt;https://www.wdl.org/ru/item/11375/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420010656/https://www.wdl.org/ru/item/11375/ |date=2021-04-20 }}&lt;/ref&gt;. Атасы Александр Белл театрда актер болып еңбек еткен, ал кей кезде суфлер болып жұмыс жасаған. Ол кәсіби түрде дыбысталу мәселесімен айналысқан, 1836-шы жылы «Кекештену және сөйлеудегі бұзылыстар» («''Stammering and Other Impediments of Speech''» ) және кейбір газеттер оны Қызыл тілді Профессор («''Professor of Elocutio''») деп атай бастаған.&lt;ref&gt;https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/aleksandr-greyam-bell/&lt;/ref&gt;

Оның әкесі [[Мелвилл Белл]] 1849-шы жылы &quot;Сөйлеу және шешендік принциптерді жаңаша түсіндіру&quot; кітабын шығарды (ағылшын тілінде ''a new Elucidation Of the Principles Of Speech And Elocution''). Бұл кітапта ол &quot;әр түрлі дыбыстарды білдірудің барлық мүмкін жолдарын білдіретін ғылыми алфавит&quot; құру керек деген ойды білдірді. 1860-шы жылы ол үлкен жетістікке жеткен &quot;шешендік Стандарт&quot; (the Standard Elocutionist) кітабын шығарды. XIX ғасырдың аяғында  Ұлыбританияның өзінде 168 баспа осы кітапты шығарған , ал АҚШ-та осы кітаптың 250 мыңнан астам данасы сатылды.&lt;ref&gt;https://archive.org/details/bellalexandergra0000bruc&lt;/ref&gt; Мелвилл бірнеше жылдар бойы адам сөйлеуінің барлық мүмкін дыбыстарын жинады, оларды көбейту тәсілдерін мұқият жазды және оның барлық еңбектері 1867-ші жылы басылған &quot;Көрнекі тіл&quot; (''Visible Speech: The Science Of Universal Alphabetics'') кітабында жинақталған&lt;ref&gt;''Gray, Charlotte.'' Reluctant genius. Alexander Graham Bell and the passion for invention. — New York: Arcade Publishing, 2011. — [[ISBN 978-1-61145-060-6]].&lt;/ref&gt;.

1843-ші жылы Мелвилл Белл өзінің болашақ әйелі Элиза Грейс Симондспен (Элиза Грейс Симондс), тапсырыс бойынша сурет салған кеме хирургының қызымен кездесті. Ол болашақ жұбайынан 10 жас үлкен еді, тағы бір айта кетерлігі, есту қабілеті нашар болды, сондықтан ол үнемі арнайы есту түтігін қолдануға мәжбүр болды. 

1844-ші жылдың 19-шы шілдесінде олар үйленді&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 15. — 564 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.

Некеден үш ұл дүниеге келді: 1845-ші жылы олардың ұлы Мелвилл Джеймс (Mellville James), 1847-ші жылы Александр Белл (''Alexander Graham''), 1848-ші жылы үшінші ұлы Эдвард (Edward Charles) дүниеге келді.

== Балалық және жасөспірім кезеңі ==
Барлық үш ағайынды алғашында үйде оқыды, бірақ 10 жасқа толысымен олар мистер Макларен (Maclaren’s Hamilton Place Academy) жеке мектебіне жіберілді. 11 жаста олар оқуын жалғастырды, әкесі өз ұлдарын Шотландияның ең үздік мектебі - Эдинбург Патшайымы Жоғарғы мектебіне (Edinburgh’s Royal High School) жіберді. Осы мектептегі антикалық тілдерден сабақ жақсы өтетіндіктен &quot;Солтүстік Афина&quot; деп аталған, алайда Александр Белл бұл мектепте аса қатты табысты бола қойған жоқ. Үлкен ағасы 1858 жылы өлеңдерді мәнерлеп оқығаны үшін бірінші сыйлығын алды, 1860 жылы тағы да бір сыйлық алды, ал 1862 жылы ол француз тіліндегі жетістігі үшін сыйлықты иеленді. Ал Александр Белл мектепте аса қатты көзге түсе қойған жоқ.

Александр Беллдің музыкаға икемі байқалды, сондықтан оны пианист Аугусто Бенуа Бертиниге (''Auguste Benoit Bertini'') оқуға жіберді. Мектеп жылдары ол басқа Эдинбург мектебіндегілердей аса қатты қызығушылықсыз крикет ойнады.

Александр Белл әрдайым қызыққұмар әрі ғылымға әуесқой болды , сонау жасөспірім кезінде-ақ &quot;балалар арасындағы ғылымды дамыту қоғамын&quot; құрды. Бұл қоғамда барлық оқушылар &quot;профессор&quot; деп аталды және ғылыми баяндамаларымен шықты. Бір күні осы &quot;қауымдастық&quot; шошқаның тұтас етін соймақшы болады. Александр Белл тіліп кесе бастайды, бір кезде тұтас еттен жануарлардың өкірген дыбысына ұқсас қорқынышты дыбысы бар газ шыға бастайды. Соңында &quot;профессорлар&quot; қорқынышпен қашып тарқасады.

Ағасы Эдинбург Жоғарғы Мектебінің алты жылдық курсын аяқтады, ал Ескендір ол жерде 4 жыл ғана оқыды. 15 жасында әкесі Александрды Лондонға атасынан шешендік өнерді  үйретуге жіберді.&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 31. — 564 бет — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;slideshow&quot;&gt;
Сурет:Alexander graham bell family.jpg|Александрдің ата-анасы мен қарындас-бауырлары (1852 жыл)
Сурет:Actor portraying Alexander Graham Bell in an AT&amp;T promotional film (1926).jpg|1926 жылы AT&amp;T жарнамалық фильміне түскен Беллдің рөлін ойнаған актер
Сурет:USPTO Telephone Patent No. 174465.jpg|''Беллдің телефонына берілген патент (1876жылдың наурызы)''
Сурет:Alexander Graham Bell Star on Walk of Fame.jpg|Канада Даңқ Аллеясындағы Александр Беллге арналған естелік жұлдызы
Сурет:AG Bell 1.jpg|Беллдің 1910-1920 жылдар аралығындағы кезі
&lt;/gallery&gt;

== Ұлыбританиядағы мұғалімдік мансабы ==
Александр Белл әкесіне оның тәжірибелерін жасауға көмектесті, өзі де шешендік өнерден ұстаз болып жұмыс жасай бастады. 1863 жылы ол  Weston House жергілікті жеке мектепке мұғалім болу үшін Шотландияның солтүстік жағалауындағы шағын [[Элгин]] ''(Elgin)'' қаласына келді. Ол жерде ол жылына 10 фунтқа музыка мен шешендік өнер оқытушысы болып жұмыс істей бастады. Сол кезде Александр Беллдің жасы 16-ға енді толған еді, ал кейбір шәкірттерінің жасы одан үлкен де болатын.&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 37. — 564 бет — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

1864 жылы Александр Белл [[Эдинбург университеті|Эдинбург Университеті]]&lt;nowiki/&gt;нде оқи бастады. Келесі жылы ол ''Weston House''-ға қайта сабақ беруге оралды. Отбасында ауыр жағдай болды: 1865 жылы оның атасы қайтыс болды. Мелвилл Белл оның ісін жалғастыру үшін Лондонға аттанды. Мелвиллге өз ұлын ісін жалғастыру үшін көп үгіттеуге тура келді. Александр Белл бір мезетте сабақ беруге және Эдинбург Университетіндегі барлық емтихандарын тапсыра алатынына сенді. Мелвилл ұлының оқу мен сабақ беруді бірге алып жүре алмайды, Лондон Университетінде оқығаны жөн деп санады.

1866 жылы Мелвилл өз ұлын Bath қаласында  Сомерсетшир колледжіне ''(Somersetshire College)'' мұғалімдік жұмысқа орналастырды. Бұл мекеме колледж деп аталғанымен, жеке мектеп болатын, онда джентельмендер буыны даярланған еді.

Оның бөлмесінде электр батареялары, магниттер мен әртүрлі реактивтері бар түтіктер жиі байқалатын. Терезесінен сымдар шығып тұратын, Александр достарымен Чарльз Уитстон телеграфымен сөйлескенді ұнататын. Александрдың Бэф-те болуы 1866-1867 оқу жылына дейін жалғасты, бірақ  1867 жылы көктемде туберкулезден қайтыс болған інісінің қайтыс болуына байланысты оның оқуы тоқтап қалды.

1867 жазында Александр Белл әкесіне  ғылыми және педагогикалық сабақтарына көмектесу үшін Лондонға көшті. Онда ол Оксфордтың ағылшын сөздігінің ''(Oxford English Dictionary)'' болашақ авторы Мюррей мырзамен ''(Муррей)'' кездесті.

1868 жылы Александр Белл оқуға түсу емтихандарын тапсырып, Лондон университетіне қабылданды. Дәл осы жылы ол алғаш рет саңырау балаларды оқытып сурдопедагог атанды. Мелвиллге Оңтүстік Кенсингтондағы ''(South Kensington)'' саңырау балаларға арналған жеке мектепке оның &quot;Көрнекі сөйлеу&quot; жүйесін қолдануға Сьюзан Халл ''(Susanna E. Hull)'' ұсынысын білдірді. Мелвилл осы тапсырманы орындау үшін Александрды сонда жіберді, ақырында сурдопедагогика оның өміріндегі басты істің біріне айналды.

1870 жылы Александрдың ағасы Мелвилл туберкулезден  ауырып қайтыс болады. Александрдің де денсаулығы нашарлай бастайды. Осы жағдайды көріп әкесі Мелвилл кіші ұлын жоғалтып алудан қорықты, сондықтан ол барлығын тастап баласымен бірге Канадаға көшті.

=== АҚШ-тағы оқытушылық мансабы ===
[[1870 жыл|1870]] жылы 21 шілдесінде Беллдің отбасы кемеге отырып [[Жаңа Дүние]]&lt;nowiki/&gt;ге аттанды. Александр Белл бұл туралы өзінің достары мен туыстарына әңгімелегенде &quot;Канадаға өлу үшін кеттім&quot; деп айтатын.
[[Сурет:Clarkeschoolb2.jpg|солға|нобай|''Саңырауларға арналған Кларк мектебінің кампусы'']]
Беллдің жанұясы Онтарио, Брэнтфордқа аялдады. Ол жерде шешендік өнер мұғаліміне қатысты бос жұмыс орыны болмады, сондықтан Мелвилл мен Александр ұзақ уақытқа жұмыссыз қалды. Александр үйден бірнеше миль қашықтықтан тыс үндістердің әртүрлі тайпаларын тапты ''(Mohawk, Tuscarora, Oneida, Onondaga, Cayuga and Seneca)''. Осы тайпалардың үндістері Александр Беллдің сөздік және дыбыстық қорын байытып, оның зерттеу ісіне кең мәлімет берді. Александр Беллдің жеке өмірбаяншысы Шарлотта Грей Могавк тайпасының басшысы Беллді соғыс биіне үйреткені жайлы да айтқан. Осы биді Александр Белл өз жеңіске жеткен сәттерінде билеген деседі, ал айналасындағылар таң қалған көрінеді.

Мелвилл Белл өзіне және баласы Александрге айналысатын жұмыс табуға талпынды, бірақ бұл оңай емес еді. Аймақтағы барлық оқу орындарына өтініш жазды, бір күні 1871 жылдың наурызында Бостон мектебінен саңырауларға арналған мұғалім жұмыс орны бар екендігі туралы жауап келді. &lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 74. — 564 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Alexander_Graham_Bell_and_his_Scott_Circle_School.jpg|нобай|510x510 нүкте|''Саңыраулар мектебінің оқушылары мен мұғалімдері (1883, Вашингтон, Колумбия округі)'']]
&quot;''Көрнекі сөйлеу&quot;'' жүйесі өз жемісін бере бастады, 1871 жылдың қарашасында бостон газеттері Александр Беллдің сурдопедагогикадағы табыстары жайлы жаза бастады. 1872 жылы ол Бостон Университетінің Шешендік Мектебінде &quot;дыбыстық физиология мен қызыл тіл&quot; профессоры атанды (professor of Vocal Physiology and Elocution, Oratory School), бұл 26 жастағы университет дипломы жоқ жас жігіт үшін үлкен дәреже еді. Оның табыстары Нортгэмптондағы Саңырауларға арналған Кларк мектебінің ''(Clarke School for the Deaf, Northampton, Massachusetts)'' президенті мистер Гардинер Хаббард ''(Gardiner Greene Hubbard)'' көзіне түсті.

&quot;Көрнекі сөйлеу&quot; жүйесі Массачусетс Медициналық  Қоғамының ''(Massachusetts Medical Society)'' жиынында қошеметке ие болды, ал 1874 жылы Александр Белл өзі жеке 60 делегат жиналған &quot;Көрнекі сөйлеу&quot;-дің оқытушылар конвенциясын жасады.

Гардинер Хаббардтың қызы Мэйбел Хаббард ''(Mabel Gardiner Hubbard)'' ең үздік оқытушылардан оқыды, тіпті оған Ескі әлемнің үздік оқытушылары Еуропада дәріс берген. Ол өзінің құлағының мүкістігін жасыра білді және бірнеше тілде сөйлесуді үйренді (көзбен көре отырып). Бірақ сонда да оның сөз сөйлеуімен жұмыс істеу керек еді, сондықтан Гардинер Хаббард Александр Беллді Мэйбелге &quot;Көрнекі сөйлеу&quot; жүйесі бойынша сабақ беруін сұрады. Мэйбел 15 жасында Александрдан сабақ ала бастады. Бірақ Мэйбел өзінің күнделігінде алғашқы кездесуде Александр оған мүлде ұнамағанын мойындап жазды. Ал Александр Белл екеуі оқуға кіріскен кезде мұндай жылдам қағып алатын, ынталы оқушыны кездестірмегенін айтты.

=== Мультиплексті телеграф жасау жұмысы ===
1860 жылдарда-ақ Хаббард Конгрессте [[телеграф]] корпорациясының құрылғысының жобасын өткізуге тырысты. Бұл жоба АҚШ-тағы телеграф хабарламаларын жеңілдетуге әрі арзандатуға мүмкіндік беретін еді. Хаббард Вестерн Юнион ''(Western Union)'' телеграф компаниясының монополиясы телеграфияның дамуын тежейді, оның телеграммалары Ұлы Британияның 1868 жылы ұлттандырған (мемлекет мүлкіне айналдырылған) телеграфынан қымбат деп сендірді.&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude. — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 126. — 564 бет — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

АҚШ үкіметінің пікірінше, &quot;Америка Пошта Телеграф Компаниясын&quot; (United States Postal Telegraph Company) құру керек болған, бұл компания пошта трактілерінде телеграф желісін құрып оны Вестерн Юнионның телеграмына қарағанда екі есе арзан жіберуге болатын еді. Хаббард жаңа технологиялар бұл үрдісті жеңілдетеді және бұл компанияны күш қуаты мол Гардинер Хаббард сияқты адам басқара алады деп сендірді.

Вестерн Юнионның президенті мистер Уильям Ортон ''(William Orton)'' бұл жобаны мемлекеттің жеке кәсіпкерліктің еркіндігін бұзатын экономикалық өміріне дөрекі түрде қол сұғу деп атады. Ол  мультиплексті телеграф саласындағы ғылыми жұмыстар туралы естіген болатын. Бұл мультиплексті телеграфтың көмегімен бір мезетте бір сым арқылы бірнеше телеграф хабарламаларын жіберуге болатын еді. Гардинер Хаббард егер өзінде осындай құрылғы болса , онда ол өзінің жаңа компаниясына инвесторлар тарта алатынына сенімді еді. Аңыз әңгіме бойынша, оған қызының мұғалімі Александр Белл қонаққа  шай ішуге келеді. Александр Белл тамаша пианист болатын, келген қонақтарды пианино тартып көңілін көтереді. Содан кейін ол қонақтарға акустикалық резонанспен трюк көрсетеді. Ол пианиноның корпусының ішінде әртүрлі ноталарды шырқады, ал оның жауабына әртүрлі ішектерден дыбыс шықты. Бұл трюк &quot;Ескендір Беллдің тарихы&quot; фильмінде көрсетілген (''The Story of Alexander Graham Bell'' (''1939'')).

Гардинер Хаббард осындай тәсілмен телеграф хабарламаларын жіберуге болады ма деп сұрағанда Александр әртүрлі ноталарды бір ауа кеңістігінде жіберуге болады, сол сияқты әртүрлі хабарламаларды да бір сыммен, өткізгішпен жіберуге болады деп жауап берді. Осыдан кейін ол мультиплексті телеграфпен айналыса бастады.   

Бұл жарыста Александр Вестерн Юнион компаниясынан тым қалып қалды, олар 1872 жылы Джозефа Стернстің (''Joseph Stearns'') дуплексті телеграфына құқық алған еді. Бұл телеграф бір сыммен бір мезетте қарсы хабарлама жіберуге болатындай еді. 1874 жылы ол Томаса Эдисоннің (Thomas Edison) квадруплексті телеграфын сатып алды, бұл көрсеткіш екі есе өсті. Александр Белл өзінің тәжірибелері мен сынақтары үшін Бостондағы Чарльза Вильямстің (Charles Williams) шеберханасынан аспаптар мен материалдарға тапсырыс беретін. Телеграфты қайта қалпына келтіру мүмкін болмайтын, әртүрлі бөлшектері сынып қалатын. Шеберхананың ережесі бойынша клиент тапсырысты клеркке қалдырып кетуі керек болатын, ал клерк тапсырыстарды шеберлерге бөліп беретін. Бір күні шеберханада мынандай бір оқиға болды. Шеберхананың бір қызметкері Томас Ватсон (''Thomas Watson'') алты хабарламаны бір мезетте жіберуге есептелген телеграфты қалай жасауға болатынын түсіндіре бастаған бір клиенттің үстелге телеграф аппаратурасын қойғанын көреді. Сөйтіп Томас Ватсон Александр Беллдің жұмысына толық жұмыс күніне ауысып, оның өндірісінде компаньон атанады.
== Телефонды ойлап табуы және оны дамытуы ==
Сапар барысында ол ұлы физик [[Джозеф Генри]]&lt;nowiki/&gt;дің қабылдауында болды.  Қызу әңгіме барысында Александр Белл оған электр қуатын пайдаланып дыбысты беру туралы идеялары туралы айтып берді, тіпті тәжірибе жасап көрсетті. Генри мырза оған осы саладағы ғылыми жұмыстар туралы, тіпті неміс Филип Рейстің телефон аппараты туралы айтты. Джозеф Генри одан өзінің жаңалықтарын Смитсон институтының баспасөзінде жариялау керек пе, әлде Александр өзінің эксперименттерін логикалық қорытындыға келтіре ала ма деп сұрады. Александр Белл оның электромагнетизм саласында білімі жоқ екенін және оның сәтті шығатынына күмәнданатынын айтты.

Генри мырзаның бұл  салада өзінің көңіл түсірерлік тәжірибесі болған еді. Өз уақытында Майкл Фарадей өзінің физика саласындағы еңбектерін Генриден бұрын жариялады және Джозеф Генри айтқан жаңалықтарымен танымал болды. Тағы бір рет ол электр энергиясын пайдаланып сигнал беру туралы ғылыми зерттеулерін жариялады, бірақ құрылғы жұмыс істемеді, нәтижесінде [[Сэмюэл Морзе]] телеграф әкелген барлық байлық пен даңққа ие болды. Генри Мырза Александр Беллге өз жұмыстарын жарияламауға, тиімді сатуға болатын жұмыс істейтін құрылғыны алғанға дейін жұмыс істеуге кеңес берді. &quot;Осы істі қолыңа ал!&quot;— деп үндеді ол. Белл Генридің бұл сөздері оны басқаларға қарағанда жақсы шабыттандырғанын мойындады.&lt;ref&gt;https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/aleksandr-greyam-bell/&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Опыт 2 июня 1875 года.png|нобай|575x575 нүкте|''Александр Беллдің 1875 жылы 2 маусымда сымдар арқылы дыбысты беру тәжірибесі. Үлгі схемасы.'']]
Александр Белл Бостонға келгенде, ол өзінің серіктесімен дыбысты сымдар арқылы тарататын құрылғыны ойлап табу идеясымен бөлісті. Бірақ Беллдің басты демеушілері [[Гардинер Хаббард]] пен [[Томас Сандерс]] оның күмәнді бастамаларына риза болмады. Олар одан мультиплексті телеграфпен жұмыс істеуді талап етті, содан кейін ол басқа жобалармен айналыса алды.

Бірақ 1875 жылы 2 маусымда оның тәжірибелері нәтиже берді. Александр мен Томас телеграф аппараттарын орнатқан кезде, олар контактілерді жауып тастады, ал Александр өзінің қабылдағышында әлсіз жаңғырықты естіді. Ол бұл дыбысты естіген бойда, сол кезде телеграф кілтін орнатқан Ватсонға қарай жүгірді және оның барлық параметрлері қабылдағышта жаңғырықпен жауап берді. Мұндай оқиғалар бұрын болған, бірақ оларға ешкім мән бермеген, бірақ Александр Белл бұл растауды өзінің болжамдары бойынша көрді, бұл дыбысты сымдар арқылы беруге болады. Осыдан кейін олар күні бойы дыбыспен тәжірибе жасады.
[[Сурет:Gallows-phone. 3rd of June, 1875. Replica.jpg|солға|нобай|400x400 нүкте|''&quot;Дар ағашы&quot;  телефоны, 3 маусым 1875 жыл. Реплика. Телефон Тарихы Мұражайының Экспонаты'']]
Сол күні Александр Белл Ватсон 1875 жылы 3 маусымда келесі күні жасаған телефон құрылғысының эскизін жасады. Бұл телефон өзінің формасында ілулі тұрған телефонға ұқсады және байланыс тарихшыларының жадында қалды. Бұл жолы олар әр түрлі бөлмелерге таралып, дыбыс әрең естілді, тіпті алдыңғы күндегіден де жаман еді. Уотсонның өзі бұл телефонды &quot;ащы түңілу&quot; деп атады, бірақ тәжірибелер ары қарай жалғасты.&lt;ref&gt;https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/priklyucheniya-tomasa-vatsona/&lt;/ref&gt;

Телефон Хаббард мырзаны қызықтырмады, сондықтан Белл оған құқықтарының бір бөлігін канадалық көршісі Джордж Браунға (''Джордж Браун)'' 500 долларға беруге шешім қабылдады. Келісім бойынша, ол Лондонға сапары кезінде Британдық патенттік бюроға өтініш беруі керек еді.

Күзде Александр Браун мырзадан оның ісін елемеген жаңалықты күтті. Гардинер Хаббард нәтижелерді талап етті, ал оның бәсекелестері де дыбысты беру құрылғысымен айналысып, нәтижелерге жақындады. Кем дегенде бір нәрсе жасау керек еді, бірақ Александр Белл Браунмен келісіммен байланысты болды. Содан кейін Хаббард мырза мәселені өз қолына алуға шешім қабылдады.
[[Сурет:Liquid transmitter. 10th of March, 1876. Replica.jpg|нобай|''Сұйық түрдегі таратқыш, 1876 жылы 7 наурызда патенттелген және алғаш рет 1876 жылы 10 наурызда сыналған. Реплика. Телефон Тарихы Мұражайының Экспонаты'']]
1876 жылы 14 ақпанда Хаббардтың әріптестерінің бірі, Бэйли және Поллок (Bailey &amp; Pollok) заң кеңсесінің өкілі Энтони Поллок Ескендір Беллдің атынан телеграфты жетілдіруге патент алуға өтініш берді. Сол күні Вашингтондағы патенттік бюроға Уильям Болдвин (Уильям Д.Балдвин) келіп, Элиш Грейдің атынан сұйық таратқышқа патент алуға өтініш берді. Бұл екі сурет бір-біріне өте ұқсас болды, бұл Александр Беллдің бәсекесіне күмән тудырды.

Екі өтінімді зенас Фиск Уилбер мырза қабылдады. 19 ақпанда ол Поллок мырзаға Беллдің өтініші Грей мырзаның дизайнын көшіретінін жазды. Содан кейін Поллок пен Бэйли оның бастығы Эллис Спеарға жүгінуге шешім қабылдады (патенттердің Актинг Кеңесі, Эллис дауысы). 24 ақпанда олар оған сол күні өтінімдерді талдағанын жазды және Беллдің өтініші бірнеше сағат бұрын берілгенін анықтады. Спеар мырза Фиск Уилбердің шешімін жоққа шығарды және 25 ақпанда екі тарапқа да қақтығыс аяқталды деп хабарланды.

[[1876 жыл|1876]] жылы 7 наурызда Александр Беллге №174465 патент берілді, ол тарихтағы ең қымбат патент ретінде танылды.

[[1876 жыл]]&lt;nowiki/&gt;дың 10 наурызында Александр мен Томас Ватсон сұйық түрдегі таратқышпен тәжірибе өткізіп жатқан еді. Аңыз бойынша, екеуі екі бөлмеге бөлініп жұмыс жасап жатқан кезде, Александр батареядан шалбарына аяқ астынан қышқылды төгіп алады, сосын &quot;Ватсон, бері келіңізші, сіз маған керексіз!&quot; деп айғайлайды. Ватсон оның дауысын естімеді, бірақ қабылдағыштан алғаш рет сол сөзді естіді. Ол сол мезетте Беллдің бөлмесіне жүгіре кіріп &quot;Мен сіздің әр сөзіңізді естідім!&quot; деп айғайлады. Александр басында не болып жатқанын түсінбеді, ол өзінің күйіп қалған жарасын айтып жатыр еді, тәжірибенің табысты болғанын естіп  өзінің жарасы туралы ұмытып кетті. Сол уақыттан бастап күні-түні қабылдағыш пен таратқыштың орындарын ауыстырып не бір нәрселерді айтты, соның ішінде &quot;Құдайым, патшайымды сақтай гөр&quot; деген сөзді де ұмытпады.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|lang=|url=https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/priklyucheniya-tomasa-vatsona/|title=Приключения Томаса Ватсона|author=|website=Музей Истории Телефона|date=|publisher=telhistory.ru}}&lt;/ref&gt; Сосын жұртшылық патентке өтінішті бергеннен кейін бір ай өткеннен кейін ғана неге айлап сөйлескені туралы сауалдар қойды, көпшіліктің сұрақтары кейін бұрынғыдан да көбейе түсті.[[Сурет:Patent Drawing of Telegraphy by Alexander Graham Bell - NARA - 6120306 (page 2).jpg|нобай|Александр Беллдің телефонға алған патенті 07.03.1876 жыл]]
== Телефон компаниясын құруы ==
1877 жылдың сәуірінде Чарльз Уильямстың үйінен оның шеберханасына дейін ұзақтығы 5 км-ге созылатын телефон желісін орнатты. Бір күні, 1877 жылдың мамырында Эдвин Холмстың ұлы өз жұмыстарымен Уильямстың шеберханасына соға кетеді, олардың телефонды қалай қолданып жатқанын көреді. Эдвин Томас Холмсқа телефон коммутаторын құру туралы идея келіп, оны ол Гардинер Хаббардпен бөліседі. Бостондағы Холмстың кеңсесінде көптеген клиенттердің үйінде күзет құрылғыларына тартылған күзет дабылдамасының пульті болған еді. Эдвин клиенттерге телефон орнатуды және кеңсесінде оларды бір-бірімен жалғауды ұсынды. Бұл ұсыныс мистер Хаббардқа ұнады және осы тәжірибе жасалады. Холмстың көптеген клиенттері жаңалықты қуана қабылдап, өз кеңселеріне осылай қоюды қалады, ал Хаббард оларға жалға телефондар бере бастады. Холмстың кеңсесінде абоненттер бір-бірімен байланысатын ауыстырып қосқыштар жасалып шықты. 1877 жылдың тамызында Беллдің компаниясы 778 телефон орнатты, олардың 700-ден астамы Холмстың кеңсесі арқылы жалғанды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=|url=https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/edvin-kholms-edwin-holmes-/|title=Эдвин Холмс (Edwin Holmes)|author=|website=Музей Истории Телефона|date=|publisher=telhistory.ru|access-date=2020-12-07|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929101429/https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/edvin-kholms-edwin-holmes-/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

1877 жылдың мамырында телефон аппараттарында &quot;Беллдің тұтқасы&quot; немесе &quot;майлы баспа&quot; деп аталатын ыңғайлы қабылдағышы пайда болды. Бұл құрылғыны Пенсильван Университетінің (University of Pennsylvania) түлегі Александр мен Уильям Ченниң (William Channing) жасап шығарған болатын. Олар бұрын Бостонның өрт дабылдамасы жүйесін орнатқан еді. Ченниңгтің Пенсильван Университетінде телефон тұтқасын ойлап тапқан алғашқы және жалғыз өнертапқыш деп есептейді, бұл университет түлектері жайлы ақпаратта да көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Huurdeman, Anton A.|заглавие=The worldwide history of telecommunications|ссылка=https://archive.org/details/worldwidehistory00huur_668|ответственный=|год=2003|издание=|место=Hoboken, New Jersey|издательство=John Wiley &amp; Sons, Inc.|страницы=[https://archive.org/details/worldwidehistory00huur_668/page/n179 165]|страниц=638|isbn=ISBN 9780471205050}}&lt;/ref&gt;{{Толықтыру}}

== Фотофон өнертабысы ==
1879 жылы Александр жаңа идеяларды іздеп, [[Британ энциклопедиясы]]&lt;nowiki/&gt;н сатып алып, басынан аяғына дейін оқып шықты. Өйткені ол телефонмен ғана шектелуді ойлаған жоқ.

1870-жылдары Англияда [[селен]]&lt;nowiki/&gt;нің ерекше қасиеттері туралы мәліметтер белгілі бола бастады. Александр бал айына Ұлыбританияға келгенде, жергілікті ғылыми журналдар осы тақырыптағы мақалаларға толы болды. 1878 жылы Корольдік ғылым академиясында баяндама жасап, былай деді: «Егер сіз селенийді телефон батареясына орналастырып, оған күн сәулесін бағыттасаңыз, оны естуге болады, дәл сол сияқты көлеңкені де естуге болады». Осыдан селенді сигнал беру мен деректерді тасымалдауда қолдану мүмкіндіктерін елестетуге болады.

1879 жылы ол бұл істі терең зерттеуге кірісті. Бұл жұмыста оған [[Чарльз Самнер Тейнтер]] (Charles Sumner Tainter) көмектесті. Александр жиі Кембриджпорттағы (Cambridgeport) дүкен-шеберханаға тәжірибелеріне қажет құрал-жабдықтар мен реактивтер алу үшін барып тұратын. 1880 жылдың қаңтарында ол жарық арқылы сөйлеуді қайта жаңғырту мақсатын қойды, бұл туралы өзінің зертханалық жазбаларында атап өтті. 1880 жылдың 19 ақпанында ол бұл мәселенің сәтті шешілгенін жазды.&lt;ref&gt;[[iarchive:bellalexandergra0000bruc|Bell: Alexander Graham Bell and the conquest of solitude]]&lt;/ref&gt;

Көктемде сигналды қашықтыққа жеткізу бойынша тәжірибелер басталды. Наурыз айында фотофон арқылы 82 метр қашықтықтан анық сөз естілді, ал сәуірде бұл қашықтық 200 метрден асты. Бірақ фотофонның практикалық қолданылуы жер бедері, ауа райы және басқа да факторлармен шектелді.

Дегенмен, Александр Белл бұл өнертабысын ең ұлы жетістіктерінің бірі деп санады. Жарық арқылы ақпарат тасымалдау тек 100 жылдан астам уақыт өткен соң, оптикалық талшықты кабельдер енгізілгенде ғана тиімді бола бастады.

== Медицинадағы жетістіктері ==
1881 жылғы 2 шілде күні АҚШ президенті Джеймс Гарфилд қастандыққа ұшырап, ауыр жараланды. Оған екі оқ тиді: бірі қолына, екіншісі арқасына қадалып қалды. Президенттің жағдайы өте ауыр болды, және оны емдеу үшін ең үздік дәрігерлер шақырылды.

Белгілі өнертапқыш Александр Белл бұл жаңалықты естіген бойда, Бостонға жол тартты. Ол бастапқыда жердегі металдарды анықтау үшін жасалған металл іздегішін жетілдіруге кірісті. Белл құрылғысына телефон қабылдағышын қосып, металды анықтағанда дыбыстық белгі беретіндей етті.

26 шілде күні Белл және оның әріптесі Самнер Тэйнтер өз құрылғысымен Ақ үйге келді. Президент Гарфилдтің жанында бірнеше дәрігер болды. Президент электр тоғынан қорқып, құрылғыны көргенде қатты үрейленді. Белл мен дәрігерлер металл іздегішті абайлап пайдаланып көрді, бірақ құрылғы тек үздіксіз дыбыс шығарып тұрды. Белгілі болғандай, президент жатқан төсектің темір серіппелі матрасы құрылғының дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтірген.

Гарфилдтің жағдайы жақсара бастағандай болды: тамыз айында ол төсекте отырып, тамақтана алатын дәрежеге жетті. Алайда, 19 қыркүйекте президент қайтыс болды. Оның өліміне оқ себеп болмады – дәрігерлердің стерильденбеген құралдарымен жараны қайта-қайта қарауы инфекцияға әкеліп соқты.&lt;ref&gt;''Bruce, Robert V.'' [[iarchive:bellalexandergra0000bruc|Александр Грэм Белл Және Жалғыздықты Жеңу.]] — Boston Toronto: Little, Brown and Company, 1973. — С. 347. — 564 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-316-11251-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; Ол заманда антисептика медицинада кең қолданылмайтын, ал [[рентген]] әлі ойлап табылмаған еді.

=== Беллдің өнертабысы және оның медициналық әсері ===
[[1881 жыл|1881 жылғы]] қазан айында Александр Белл Нью-Йоркте дәрігерлерге өзінің [[Бомбаіздеуіш|металл іздегіші]]&lt;nowiki/&gt;н көрсетті. Бұл құрылғыға доктор Джон Гирднер ерекше қызығушылық танытып, оны хирургиялық операцияларда қолдана бастады. Ол ғылыми мақалаларында Беллдің өнертабысын жоғары бағалап, оны «адамзаттың ұлы емшілерінің қатарына қосу керек» деп жазды. Кейінірек Гирднер құрылғыны өз атынан сатып, оны «Доктор Гирднердің телефондық оқ детекторы» деп атады. Кейбір басылымдар тіпті детекторды Гирднер ойлап тапты деп жазды.

Белл бұл жағдайды білгенімен, дауласпады. 1886 жылы [[Гейдельберг университеті]] оған медицина докторының құрметті атағын берді. Оның металл іздегіші [[Рентгенограмма|рентген]] сәулесі ашылғанға дейін мыңдаған адамның өмірін сақтап қалды. Бұл құрылғы Англо-Бур соғысында және Бірінші дүниежүзілік соғыста да қолданылып, жаралы сарбаздардан оқты табуға көмектесті.

=== Беллдің жасанды тыныс алдыру құрылғысы ===
1881 жылдың жазы Александр Белл үшін тағы бір қайғылы оқиғамен есте қалды – оның жаңа туған ұлы тыныс алу жүйесіндегі ақаулардан көз жұмды. Бірақ бұл жағдай оны тоқтатқан жоқ – керісінше, адам өмірін сақтап қалуға көмектесетін жаңа құрылғы жасауға итермеледі.

Ол «Вакуумдық күрте» деп аталатын жасанды тыныс алдыру құрылғысын жасады. Бұл аппарат науқастың кеудесін ауа өткізбейтіндей қаптап, сыртқы қысымды өзгерту арқылы өкпеге ауа айдады. 1882 жылы Белл құрылғының жұмыс істейтін моделін Англияда жасап, оны Британдық физиологиялық қоғамға таныстырды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Осы идеяны дамыта отырып, кейінірек «темір өкпе» құрылғысы жасалды. Бүгінгі таңда бұл технология өкпені жасанды желдету аппараты ретінде кеңінен қолданылады.

== Гидродром жасауы ==
Бейн-Бреа (Beinn Bhreagh) атты иелігінде Александр Белл су үстінде қозғалатын, артқы жағында пропеллері бар көлік құра бастады. Бұл құрылғыны ол гидродром (hydrodrome) деп атады, ал алғашқы үлгісі – HD-1 – 1911 жылы суға түсірілді. Кейін HD-2 жасалды, бірақ сынақ кезінде ол суға батып кете жаздады. Осы оқиғадан кейін оны «Иона» деп атады, бұл атау киттің ішінде болған Інжілдегі  Жүніс пайғамбарға (Ионаға) нұсқайтын.&lt;ref&gt;''Иванов Александр.'' Александр Грейам Белл (Alexander Graham Bell). ''Музей Истории Телефона'' [https://telhistory.ru/telephone_history/inostrannye-izobretateli/aleksandr-greyam-bell/ На крыльях по водной глади]. telhistory.ru орыс тілінде&lt;/ref&gt; 1913 жылы HD-3 80 км/сағ (50 миль/сағ) жылдамдыққа жетті.

Алайда, [[1914 жыл|1914 жылы]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған соң, бұл тәжірибелер тоқтатылды. Беллдің иелігі Ұлыбритания аумағында болғандықтан, ол да қауіпке ұшырады. Соған қарамастан, 1915 жылы Александр Белл АҚШ-тың әскери-теңіз күштерін өз гидродромының неміс сүңгуір қайықтарын аңдуға қабілетті екеніне сендіруге тырысты. Бірақ ешкім Ұлыбритания аумағына барып, бұл жаңашыл, бірақ белгісіз жобаны сынауға тәуекел еткісі келмеді.

Келесі HD-4 үлгісі 110 км/сағ (70 миль/сағ) жылдамдыққа жетті. Белл бұл құрылғыны патрульдік немесе құтқару кемесі ретінде пайдалануға болатынын айтты. Вашингтон мен Лондон бұл идеяға қызығушылық танытты, бірақ түрлі себептермен ол тез басылды. Александр Белл қайтыс болғаннан кейін гидродромдарға қатысты зерттеулер тоқтатылды. Дегенмен, оның идеясының дұрыстығы 1950-жылдары ғана мойындалды, сол кезде суасты қанаттары бар кемелер коммерциялық мақсатта қолданыла бастады.

== Өлімі ==
Белл [[қант диабеті]]&lt;nowiki/&gt;мен науқастанып жүрген еді. 1922 жылдың 2 тамызында пернициозды анемиядан Баддек қаласының маңындағы Бейн Брей помещик меншігіндегі  өз жер иелігінде қайтыс болды. Оның өлімінен кейін Құрама штаттың (13 миллионнан астам) барлық телефоны  аза тұту ретінде бірер минутқа ажыратылды.&lt;ref&gt;http://books.nap.edu/html/biomems/abell.pdf&lt;/ref&gt;

== Өнертабыстары мен патенттелген технологиялары ==
{{Толықтыру}}

== Қайраткерлігі ==
{{Толықтыру}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ғылым докторлары]]
[[Санат:Өнертапқыштар]]
[[Санат:Шотландия өнертапқыштары]]
[[Санат:Канада өнертапқыштары]]
[[Санат:АҚШ өнертапқыштары]]
[[Санат:Кәсіпкерлер]]
[[Санат:Канада кәсіпкерлері]]
[[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:Шотландия ғалымдары]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Машина жасаушылар]]</text>
      <sha1>ayc7yvgruagr876kzjs1cds8lht9pyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665971</id>
    <revision>
      <id>3623235</id>
      <parentid>3523936</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T22:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Азамат Қауымбаев</username>
        <id>182954</id>
      </contributor>
      <comment>2025 жылы екі дүркін чемпион болуы және сол жылы кәсіпқой бокста екі жекпе жек өткізгені туралы ақпаратты қостым.</comment>
      <origin>3623235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8067" sha1="iae03tpb4hku787j9bzra8muenm466l" xml:space="preserve">{{Боксшы
 |Есімі               = Сәкен Бибосынов
 |Шынайы есімі        =
 |Суреті              =
 |Толық есімі         =
 |Лақап аты           =
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Қазақстан}}
 |Туған күні          = 03.07.1997
 |Туған жері          = {{туғанжері|Түркістан (қала){{!}}Түркістан|Түркістанда}}
 |Қайтыс болған күні     =
 |Қайтыс болған жері     =
 |Тұрғылықты жері     =
 |Салмағы             = 52 кг
 |Тұрысы              =
 |Бойы                = 167 см
 |Қолдың қарқыны      =
 |Стилі               =
 |Бапкері             = Мырзағали Айтжанов 
 |Команда             = 
 |Алғашқы айқасы      = 
 |Соңғы айқасы        = 
 |Чемпион белдігі     =
 |Айқастар            =
 |Жеңістер саны       =
 |Нокаут              =
 |Жеңілгені           =
 |Тең түскендері      =
 |Болмағандары        =
 |Әуесқой айқастары            =
 |Әуесқой айқастарда жеңгені   =
 |Әуесқой айқастарда жеңілгені =
 |Әуесқой айқастарда нокауты   =
 |Әуесқой айқастарда тең түскендері =
 |Кәсіпқой айқастары            = 2
 |Кәсіпқой айқастарда жеңгені   = 2
 |Кәсіпқой айқастарда жеңілгені = 0
 |Кәсіпқой айқастарда нокауты   = 1
 |Кәсіпқой айқастарда тең түскендері =0
 |Рейтинг1            =
 |Позиция1            =
 |Үздік позициясы1    =
 |Рейтинг2            =
 |Позиция2            =
 |Үздік позициясы2    =
 |Рейтинг3            =
 |Позиция3            =
 |Үздік позициясы3    =
 |Рейтинг4            =
 |Позиция4            =
 |Үздік позициясы4    =
 |Рейтинг5            =
 |Позиция5            =
 |Үздік позициясы5    =
 |Рейтинг6            =
 |Позиция6            =
 |Үздік позициясы6    =
 |Рейтинг7            =
 |Позиция7            =
 |Үздік позициясы7    =
 |Рейтинг8            =
 |Позиция8            =
 |Үздік позициясы8    =
 |Рейтинг9            =
 |Позиция9            =
 |Үздік позициясы9    =
 |Үздік позициясы     =
 |Нашар позициясы     =
 |boxrec_id           = 850251
 |Сайты               = 
 }}
{{Медальдар 
| ені = 270px
| суреті = 
| медальдар = {{ОО-спорт | Мемлекеттік марапаттар}}
{{Құрмет ордені}}
{{ОО-спорт | [[Бокс]]}}
{{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}}
{{медаль|Қола|[[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Токио 2020]]|52 кг дейін}}
{{турнир|[[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|Белград 2021|51 кг 
дейін}}
{{медаль|Алтын|Дубай 2025|54 кг дейін}}
{{медаль|Қола|Екатеринбург 2019|49 кг дейін}}
{{турнир|[[Әуесқой бокстан Азия чемпионаты|Азия чемпионаты]]}}
{{медаль|Күміс|Дубай 2021|52 кг 
дейін}}
{{медаль|Қола|Амман 2022|51 кг 
дейін}}
}}
'''Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов''' ([[1997 жыл]]ы [[3 шілде]]де туған) — қазақстандық боксшы, аса жеңіл салмақта өнер көрсетеді. [[Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері]]. [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2020 жылғы Олимпиада ойындары]]ның қола жүлдегері, 2019 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері. 2021 жылы Белградта және 2025 жылы Дубайда өткен әлем чемпионатында алтын жүлдеге ие болды.


== Мансап ==
Сәкен Бибосынов ең жеңіл салмақта сынға түседі. Әуесқой бокста 2015 жылдан бері өнер көрсетіп келеді. [[Қаңлы]] руынан шыққан.

2019 жылы [[Екатеринбург]]те өткен әлем чемпионатында Сәкен жартылай финалға дейін жетіп, үнді боксшысы Амит Пангалға жол берді, осылайша әлем біріншілігінің қола медалін жеңіп алды.

2021 жылдың шілдесінде Сәкен [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Токио Олимпиадасы]]ның қола жүлдегері атанды. Ол [[Пуэрто-Рико|Пуэрто-Рикодан]], [[Франция|Франциядан]] және [[Испания|Испаниядан]] келген боксшыларды жеңді, бірақ жартылай финалда [[Ұлыбритания]] боксшысы Джалал Яфайдан жеңіліп, қола медаль жүлдегері атанды&lt;ref&gt;[https://olympic.kz/kk/article/22140 СӘКЕН БИБОСЫНОВ ТОКИО ОЛИМПИАДАСЫНЫҢ ҚОЛА ЖҮЛДЕГЕРІ АТАНДЫ]&lt;/ref&gt;.

2021 жылы [[Белград]]та өткен әлем чемпионатында 51 келіге дейінгі салмақта Сәкен әлем чемпионатының алтын медалін жеңіп алды. Финалда америкалық қарсыласы Роско Хиллді  5:0 есебімен жеңді. Бибосынов жартылай финалда таиландтық Тханарат Саенгпфетті жеңген. Ал оның алдында өзбекстандық Хасанбой Дусматовтан, үндістандық Дипактан, колумбиялық Ривас Мартинестен басым түскен.
Ал 2025 жылы 54 келі дейінгі салмаққа өтіп Дубайда өткен әлем чемпионатының финалында ресейлік Вячеслав Вадимович Рогозинді жеңіп, екі дүркін әлем чемпионы атанды. 

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2021 жылғы 13 тамыз)&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalarymen-nagradtau-turaly-13794 Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен наградтау туралы]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://boxrec.com/en/amateurboxer/850251 BoxRec ID]
* [https://olympic.kz/kk/athlete/37-saken-bibosynov Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805155809/https://olympic.kz/kk/athlete/37-saken-bibosynov |date=2021-08-05 }}

[[Санат:Қазақстан боксшылары]]
[[Санат:Қазақстанның Олимпиада қола жүлдегерлері]]
[[Санат:Қазақстан спорт шеберлері]]
[[Санат:Бокстан Қазақстан чемпиондары]]
[[Санат:Әуесқой бокстан әлем чемпиондары]]
[[Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]]
[[Санат:Өзбекстан қазақтары]]</text>
      <sha1>iae03tpb4hku787j9bzra8muenm466l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623236</id>
      <parentid>3623235</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T22:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Азамат Қауымбаев</username>
        <id>182954</id>
      </contributor>
      <origin>3623236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8001" sha1="c0gadqq5k88xzcstd93ogsi7kg8t98z" xml:space="preserve">{{Боксшы
 |Есімі               = Сәкен Бибосынов
 |Шынайы есімі        =
 |Суреті              =
 |Толық есімі         =
 |Лақап аты           =
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Қазақстан}}
 |Туған күні          = 03.07.1997
 |Туған жері          = {{туғанжері|Түркістан (қала){{!}}Түркістан|Түркістанда}}
 |Қайтыс болған күні     =
 |Қайтыс болған жері     =
 |Тұрғылықты жері     =
 |Салмағы             = 52 кг
 |Тұрысы              =
 |Бойы                = 167 см
 |Қолдың қарқыны      =
 |Стилі               =
 |Бапкері             = Мырзағали Айтжанов 
 |Команда             = 
 |Алғашқы айқасы      = 
 |Соңғы айқасы        = 
 |Чемпион белдігі     =
 |Айқастар            =
 |Жеңістер саны       =
 |Нокаут              =
 |Жеңілгені           =
 |Тең түскендері      =
 |Болмағандары        =
 |Әуесқой айқастары            =
 |Әуесқой айқастарда жеңгені   =
 |Әуесқой айқастарда жеңілгені =
 |Әуесқой айқастарда нокауты   =
 |Әуесқой айқастарда тең түскендері =
 |Кәсіпқой айқастары            = 2
 |Кәсіпқой айқастарда жеңгені   = 2
 |Кәсіпқой айқастарда жеңілгені = 0
 |Кәсіпқой айқастарда нокауты   = 1
 |Кәсіпқой айқастарда тең түскендері =0
 |Рейтинг1            =
 |Позиция1            =
 |Үздік позициясы1    =
 |Рейтинг2            =
 |Позиция2            =
 |Үздік позициясы2    =
 |Рейтинг3            =
 |Позиция3            =
 |Үздік позициясы3    =
 |Рейтинг4            =
 |Позиция4            =
 |Үздік позициясы4    =
 |Рейтинг5            =
 |Позиция5            =
 |Үздік позициясы5    =
 |Рейтинг6            =
 |Позиция6            =
 |Үздік позициясы6    =
 |Рейтинг7            =
 |Позиция7            =
 |Үздік позициясы7    =
 |Рейтинг8            =
 |Позиция8            =
 |Үздік позициясы8    =
 |Рейтинг9            =
 |Позиция9            =
 |Үздік позициясы9    =
 |Үздік позициясы     =
 |Нашар позициясы     =
 |boxrec_id           = 850251
 |Сайты               = 
 }}
{{Медальдар 
| ені = 270px
| суреті = 
| медальдар = {{ОО-спорт | Мемлекеттік марапаттар}}
{{Құрмет ордені}}
{{ОО-спорт | [[Бокс]]}}
{{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}}
{{медаль|Қола|[[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Токио 2020]]|52 кг}}
{{турнир|[[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|Белград 2021|51 кг }}
{{медаль|Алтын|Дубай 2025|54 кг }}
{{медаль|Қола|Екатеринбург 2019|49 кг}}
{{турнир|[[Әуесқой бокстан Азия чемпионаты|Азия чемпионаты]]}}
{{медаль|Күміс|Дубай 2021|52 кг }}
{{медаль|Қола|Амман 2022|51 кг }}
}}
'''Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов''' ([[1997 жыл]]ы [[3 шілде]]де туған) — қазақстандық боксшы, аса жеңіл салмақта өнер көрсетеді. [[Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері]]. [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2020 жылғы Олимпиада ойындары]]ның қола жүлдегері, 2019 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері. 2021 жылы Белградта және 2025 жылы Дубайда өткен әлем чемпионатында алтын жүлдеге ие болды.

== Мансап ==
Сәкен Бибосынов ең жеңіл салмақта сынға түседі. Әуесқой бокста 2015 жылдан бері өнер көрсетіп келеді. [[Қаңлы]] руынан шыққан.

2019 жылы [[Екатеринбург]]те өткен әлем чемпионатында Сәкен жартылай финалға дейін жетіп, үнді боксшысы Амит Пангалға жол берді, осылайша әлем біріншілігінің қола медалін жеңіп алды.

2021 жылдың шілдесінде Сәкен [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Токио Олимпиадасы]]ның қола жүлдегері атанды. Ол [[Пуэрто-Рико|Пуэрто-Рикодан]], [[Франция|Франциядан]] және [[Испания|Испаниядан]] келген боксшыларды жеңді, бірақ жартылай финалда [[Ұлыбритания]] боксшысы Джалал Яфайдан жеңіліп, қола медаль жүлдегері атанды&lt;ref&gt;[https://olympic.kz/kk/article/22140 СӘКЕН БИБОСЫНОВ ТОКИО ОЛИМПИАДАСЫНЫҢ ҚОЛА ЖҮЛДЕГЕРІ АТАНДЫ]&lt;/ref&gt;.

2021 жылы [[Белград]]та өткен әлем чемпионатында 51 келіге дейінгі салмақта Сәкен әлем чемпионатының алтын медалін жеңіп алды. Финалда америкалық қарсыласы Роско Хиллді  5:0 есебімен жеңді. Бибосынов жартылай финалда таиландтық Тханарат Саенгпфетті жеңген. Ал оның алдында өзбекстандық Хасанбой Дусматовтан, үндістандық Дипактан, колумбиялық Ривас Мартинестен басым түскен.
Ал 2025 жылы 54 келі дейінгі салмаққа өтіп Дубайда өткен әлем чемпионатының финалында ресейлік Вячеслав Вадимович Рогозинді жеңіп, екі дүркін әлем чемпионы атанды. 

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2021 жылғы 13 тамыз)&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalarymen-nagradtau-turaly-13794 Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен наградтау туралы]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://boxrec.com/en/amateurboxer/850251 BoxRec ID]
* [https://olympic.kz/kk/athlete/37-saken-bibosynov Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805155809/https://olympic.kz/kk/athlete/37-saken-bibosynov |date=2021-08-05 }}

[[Санат:Қазақстан боксшылары]]
[[Санат:Қазақстанның Олимпиада қола жүлдегерлері]]
[[Санат:Қазақстан спорт шеберлері]]
[[Санат:Бокстан Қазақстан чемпиондары]]
[[Санат:Әуесқой бокстан әлем чемпиондары]]
[[Санат:2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]]
[[Санат:Өзбекстан қазақтары]]</text>
      <sha1>c0gadqq5k88xzcstd93ogsi7kg8t98z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3623327</id>
      <parentid>3622995</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3623327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16889" sha1="5tq5dndanvbzfpnthkt57l50u0dgj3k" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88021||2859||391||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||96175||76510||11047||229||3383||234||110||5816||741
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2243||909||49||0||957||136
|-
|4||3||{{u|Мағыпар}}||84464||79351||868||635||37||388||0||2884||46
|-
|5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55545||30520||3588||368||5769||944||2238||4782||5187
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48601||39886||1759||102||628||17||9||4479||39
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38490||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||10||{{u|Ulan}}||30436||23963||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||9||{{u|1nter pares}}||29310||27279||213||7||628||70||0||1404||141
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844
|-
|12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||11||{{u|Орел Карл}}||22478||21183||775||39||137||4||0||121||11
|-
|14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13875||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|15||12||{{u|Sagzhan}}||19886||18621||403||43||189||10||0||319||86
|-
|16||18||{{u|Nurken}}||19292||9952||1346||41||6916||115||8||429||51
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17124||12156||224||7||133||162||8||2485||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12989||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11267||6808||508||0||102||512||0||615||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10104||7940||1222||40||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8246||8152||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8156||5727||27||5||1867||204||0||172||52
|-
|29||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|30||35||{{u|Nurtenge}}||7949||5421||977||137||628||59||24||532||198
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7480||5978||189||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5281||468||132||761||0||64||97||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6253||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4357||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||58||{{u|Madi Dos}}||4497||3069||214||63||53||50||0||637||122
|-
|50||46||{{u|Coffee86}}||4378||3842||4||0||11||7||0||411||5
|-
|51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||49||{{u|Makenzis}}||3607||3550||5||0||0||0||0||46||5
|-
|55||57||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138
|-
|56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|58||60||{{u|Нурасылл}}||3396||2998||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||68||{{u|ShadZ01}}||3205||2543||348||110||105||0||0||4||0
|-
|64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|65||59||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2834||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2888||1868||312||0||91||55||0||431||4
|-
|70||69||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||89||{{u|Balaburgem}}||2466||1750||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2393||1985||126||0||13||1||0||177||41
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|94||90||{{u|RaiymbekZh}}||2033||1735||8||0||19||0||0||76||72
|-
|95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1947||1||0||0||0||0||0||0
|-
|96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|99||132||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1605||1339||1||0||105||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1537||1346||0||0||7||0||0||123||8
|-
|109||95||{{u|Gliwi}}||1526||1520||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|127||119||{{u|Ziv}}||1155||1082||60||0||0||2||0||9||2
|-
|128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||131||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||166||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||152||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1
|-
|181||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|183||165||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||670||631||15||0||0||0||0||2||0
|-
|184||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1
|-
|185||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0
|-
|196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|204||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|206||175||{{u|Tuttiorchestra687}}||574||572||0||0||0||0||0||4||2
|-
|207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||220||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1
|-
|223||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0
|-
|227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>5tq5dndanvbzfpnthkt57l50u0dgj3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3623371</id>
      <parentid>3623169</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3623371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="qwjhoylhwp60ftlw2wfl5yuhohryt9s" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515626||380103||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131247||957||0||13593||6||0||44||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132344||127411||701||15||62||17||10||2859||1244
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113543||1||0||0||0||0||0||113542||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87890||87890||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79307||79292||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50456||50163||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26596||22821||42||0||3648||2||0||61||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14589||13607||432||1||0||83||0||387||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13734||13237||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9118||9118||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7976||5421||977||137||628||40||24||532||198
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1553||1534||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1120||1046||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||166||164||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>qwjhoylhwp60ftlw2wfl5yuhohryt9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3623188</id>
      <parentid>3622949</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3623188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103814" sha1="gfwwxv0jih23ye6gwqx3rwluslpt2qg" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7809||948||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2612||42||0||59||33||593||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2284||102||13||200||86||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2186||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1343||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Орел Карл}}||1330||314||1||308||91||24||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Nurkhan}}||974||101||14||344||4||26||0||1||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||71||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|1nter pares}}||557||306||0||10||465||3||0||0||4
|-
|44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||532||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||503||481||3||640||4708||32||15||3||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|Sagzhan}}||481||82||1||18||139||30||0||0||0
|-
|55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||423||37||0||0||1599||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||386||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||303||198||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|ShadZ01}}||199||24||0||34||81||59||0||0||0
|-
|115||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Coffee86}}||198||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|246||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|MuratbekErkebulan}}||85||21||0||65||83||0||11||0||0
|-
|250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|257||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|258||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|260||{{u|Madi Dos}}||82||22||0||55||30||40||6||0||3
|-
|261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|281||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|RaiymbekZh}}||75||41||5||1||10||0||0||0||1
|-
|284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2973||521||93||0||38||4
|-
|286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|372||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||35||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|420||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|421||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||28||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|560||{{u|Tuttiorchestra687}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Жанна Ж}}||17||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|563||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|564||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|572||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|574||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|578||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|579||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|586||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|588||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|596||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|602||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|604||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|628||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|688||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|689||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|706||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|714||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Gaukhar1980}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||8||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|733||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|740||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|741||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|743||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|745||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|768||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|792||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|798||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|879||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|884||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|886||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|888||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|894||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|901||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|Ayazhan10}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|910||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|912||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|924||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|928||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|934||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|935||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|937||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|948||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|956||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|957||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|985||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|995||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|998||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1010||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1018||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1025||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1039||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1045||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1047||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1056||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Гулжайна Усен}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1061||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1084||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1132||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1138||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1170||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1173||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1178||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1180||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1195||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1199||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1206||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1256||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1284||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1424||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1426||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1427||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1439||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1440||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1456||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1459||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1484||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1514||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1532||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1550||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1551||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1558||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1679||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1693||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1699||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1704||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1715||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||259||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>gfwwxv0jih23ye6gwqx3rwluslpt2qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Равил Рәисұлы Бұхараев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>686848</id>
    <revision>
      <id>3623299</id>
      <parentid>3282370</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18881" sha1="agsy6g2ogbpps061q0u0m7y0lvju87n" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Равил Рәисұлы Бұхараев
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              = R Buharaev.jpg
 |Ені                 = 150px
 |Суреттің аты        = 
 |Туған кездегі есімі  = 
 |Лақап аты           = 
 |Туған күні        = 18.10.1951
 |Туған жері        = [[Қазан]], [[КСРО]]
 |Қайтыс болған күні  = 24.1.2012
 |Қайтыс болған жері  = [[Лондон]], [[Ұлыбритания]]
 |Азаматтығы          = {{USSR}} → &lt;br /&gt; {{UK}}
 |Ұлты                = [[Татарлар|Татар]]
 |Мансабы             = 
 |Шығармашылық жылдары   = 
 |Бағыты              = 
 |Жанры               = Өлеңдер
 |Шығармалардың тілі  = [[орыс тілі|орысша]], [[татар тілі|татарша]], [[ағылшын тілі|ағылшынша]], [[мажар тілі|мажарша]]
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = * Татарстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері
* Ғабдолла Тоқай атындағы сыйлық
* Мұса Жәлел атындағы сыйлық
* [[БҰҰ]]-ның &quot;Бірлік ордені&quot;
 |Сыйлықтары          = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
}}

'''Равил Рәисұлы Бұхараев''' ({{lang-tt|Равил Рәис улы Бохараев}}, {{lang-ru|Равиль Раисович Бухараев}}; [[18 қазан]] [[1951]], [[Қазан]] — [[24 қаңтар]] [[2012]], [[Лондон]]) — татар жазушысы, ақын, прозашы, драматург, журналист және аудармашы.

== Өмірбаяны ==

Равил Бұхараев [[1951 жыл]]ы қазан айының 18-інде [[Қазан]]да оқытушы-ғалымдар отбасында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін, 1968-1974 жылдары Қазан Мемлекеттік Университетінің Механика-математика факультетінде оқыды. [[1977 жыл]]ы Теориялық [[кибернетика]] мамандығы бойынша, Мәскеу Мемлекеттік Университетінің Есептеу математикасы және кибернетика факультетінің аспирантурасын бітірді. Еңбектері [[1969 жыл]]дан басылып шыға бастады. 1977 жылдан бастап КСРО Жазушылар Одағының мүшесі болды. 1979-1980 жылдары Равил Бұхараев — [[Еділ]] бойындағы республикалардағы Ресей Жазушылар одағының кеңесшісі, Мәскеудегі М. Горький атындағы Әдебиет институтында татар тілінен аударма бойынша семинар жетекшісі (1980-1986) болды. Равил Бұхараев [[1990 жыл]]дан бастап [[Англия]]да тұрып, әртүрлі жанрлардағы еңбектерін жазды, әдебиет және дінмен байланысты аударма жұмыстарымен белсенді түрде айналысты &lt;ref&gt;[https://tt.wikipedia.org/wiki/Равил_Бохараев Википедия (тат.): Равил Бохараев]&lt;/ref&gt;.

70-ші жылдардан бастап [[түрікмендер|түрікмен]] жазушыларының шығармаларын орыс тіліне белсенді аударды. &quot;Сибирские огни&quot; әдеби журналының түрікмен мәдениеті мен өнеріне арналған жеке нөмірін құрудың бастамашысы болды&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/Бухараев,_Равиль_Раисович Википедия (рус.): Бухараев,_Равиль_Раисович]&lt;/ref&gt;. 90-шы жылдары [[Абай Құнанбайұлы]]ның 150 жылдық мерейтойына орай қазақстандық жазушы [[Роллан Шәкенұлы Сейсенбаев|Роллан Сейсенбаевтың]] бастамасымен шетелдік бір топ ақын-аудармашылар Абайдың өлендері мен қара сөздерін орыс, ағылшын тілдеріне аударып, кітап етіп басып шығарды. Равил Бұхараев сол аудармашылардың жұмыстарын өндеуге ат салысқан-ды&lt;ref&gt;[https://my.mail.ru/community/blog_akyluly/69B6D771FDCB2D99.html My.mail.ru: Глава Ахмадийской Общины об Абае Кунанбаеве]&lt;/ref&gt;.

1992-2007 жылдар аралығында Равил Бұхараев — [[Би-би-си]]дің орыс қызметінің штаттық қызметкері. Өмірлік жары - ақын Лидия Григорьева.

Равил Бұхараев — татар, орыс, ағылшын, мажар тілдерінде еркін жаза алатын, татар әдебиеті мен [[Татарстан]] елін әлемге насихаттаған ақын болған-ды. Ол — тарих, саяси экономика және [[ислам]] мәселелеріне арналған жиырмадан астам кітаптың авторы. «Азан — Еділ татарларының Ислам поэзиясы» ([[Лондон]], 1991), «Татарстан моделі: политэкономиялық монография» (Лондон – [[Нью-Йорк]], 1999), «Ресейдегі Ислам: тарихи монография» (Лондон – Нью-Йорк, 2000), «Татар поэзиясының тарихи антологиясы» (Лондон, 2000), «Қазан Кремлі ғасырлар бойы» (Лондон, 2001) секілді ағылшын тілінде жарық көрген кітаптары шетелдік оқырмандарға Татарстан туралы мол ақпарат береді.

Равил Бұхараев сырт елде тұрғанда, [[Татарстан]]ға, татар әдебиеті мен өнеріне байланысы бар жазушылармен, аудармашылармен қарым-қатынасын үзбеді. Оның [[театр]]лармен ынтымақтастығы да жақсы нәтижелерін берді. Ол «Яңа татар пьесасы» («Жаңа татар пьесасы») байқауының лауреаты атанды және оның «Тимер борчак» («Темір бұршақ») пьесасы [[2005 жыл]]ы Г. Камал атындағы Татар мемлекеттік академиялық театрында қойылды.
[[Ғабдолла Тоқай]]дың шығармашылығы мен тұлғасы Равил Бұхараевты қатты қызықтырды. Ол оның өлеңдерін аударып, өзі құрастырған [[антология]]ға енгізіп, Тоқайдың өмірі мен тағдыры туралы «Тукай тирәсендә» («Тоқайдың айналасында») атты [[драма]]лық [[повесть]] жазды (1986). [[Қуыршақ театры]]на арналған пьесада бұл тақырып керемет көрініс тапты. Татар қуыршақ театрында оның «Йолдызчык ромашка» («Жұлдызша ромашка», 1985), «Апушаның тылсымлы тәшләре» («Апушаның сиқырлы түстері», 1986), «Сказка о двух монетах» («Екі монетаның ертегісі», 2005) атты пьесалары үлкен жетістікпен қойылды. Татар теледидарында Мұхаммед Галидің пьесасын пайдаланып, оның сценарийі бойынша «Каюм Насыйри урамы» («Қаюм Насыри көшесі») екі бөлімнен тұратын драма көрсетілді (1989)&lt;ref&gt;[https://tt.wikipedia.org/wiki/Равил_Бохараев Википедия (тат.): Равил Бохараев]&lt;/ref&gt;.
{{ external media
| align = right
| width = 700px
| topic = Р. Бұхараевтың түрлі діни тақыраптарға білдірген көз-қарасы:
| video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=7TK0JmfPimU «Жан туралы түсінік»] 
| video2 = [https://www.youtube.com/watch?v=k5dIhd3N6uE&amp;t=1s «Пейіштің хор қыздары»]
| video3 = [https://www.youtube.com/watch?v=d8Sgxh3oC1E «Тозақ деген не?»]
| video4 = [https://www.youtube.com/watch?v=FcYhzrHjsGc&amp;t=2s «Ислам және адам құқығы» (орысша)]
| video5 = [https://www.youtube.com/watch?v=FwdJN9B91oA «Шариғат туралы әңгіме» (орысша)]
| video6 = [https://www.youtube.com/watch?v=Sb-o3-Rb5Kc «Исламдағы әйелдің орны» (орысша)]
| video7 = [https://www.youtube.com/watch?v=jmyGVjLJSLA «Ислам және Христиан діндері» (орысша)]
| video8 = [https://www.youtube.com/watch?v=PP3VGa5hNOo «Исламдағы хәләл және харам мәселелері» (орысша)]
| video9 = [https://www.youtube.com/watch?v=2t0G1c0uBBQ «Исламдағы тозақ пен жұмақ» (орысша)]
}}
[[1986 жыл]]ы Равил Бұхаревқа [[Мұса Жәлел]] мен [[Ғабдолла Тоқай]]дың өлеңдерін аударғаны үшін Татарстанның Мұса Жәлел атындағы республикалық сыйлығы берілді. 2001 жылы «Татарстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері» құрметті атағын алды. [[2006 жыл]]ы «Шексіз пойыз», («Бесконечный поезд», Мәгариф баспасы, 2001), «Қазан қарлары» («Казанские снега», Мәгариф баспасы, 2004) кітаптары үшін Татарстан Республикасының Ғ. Тоқай атындағы Мемлекеттік сыйлығына ие болды&lt;ref&gt;[https://tt.wikipedia.org/wiki/Равил_Бохараев Википедия (тат.): Равил Бохараев]&lt;/ref&gt;. [[2011 жыл]]ы, [[Ресей Федерациясы]]ның 
[[Бельгия]]дағы, [[Франция]]дағы, [[Люксембург]]тегі, [[Голландия]]дағы елшіліктерінің ұсыныстары бойынша, Равил Бұхараев адамзатты біріктіру саласындағы қызметі үшін [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның &quot;Бірлік орденімен&quot; марапатталды&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/ravil-buharaev-nagrazhden-ordenom-edineniya Татар-информ: Равиль Бухараев награжден орденом Единения]&lt;/ref&gt;.

Равил Бұхараев өмірінің соңғы 20 жылында [[Ахмадия]] қауымдастығының мүшесі болған, ол оны [[Ислам]]дағы ең бейбітсүйгішті ағым деп санаған&lt;ref&gt;[https://tat-t.ru/news/?ID=16627 Tatarstan today: Равиль Бухараев был как бы мостом между татарской литературой и мировой.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220821082835/https://tat-t.ru/news/?ID=16627 |date=2022-08-21 }}&lt;/ref&gt;. Оның орыс тіліне аударған [[Құран]] аудармасы&lt;ref&gt;[https://www.alislam.org/quran/Holy-Quran-Russian.pdf Alislam.org: Священный Коран. Арабский текст с русским переводом.]&lt;/ref&gt; [[2006 жыл]]ы баспа көрді&lt;ref&gt;[https://e-vid.ru/index-m-192-p-63-article-22333.htm ВиД: Равиль Бухараев заново перевел Коран.]&lt;/ref&gt;. Равил Бұхараев [[2012 жыл]]ы 24 қаңтарда [[Лондон]]да қайтыс болды&lt;ref&gt;[http://www.azatliq.org/content/news/24461648.html Азатлык Радиосы: Равил Бохараев вафат булды]&lt;/ref&gt; және [[Қазан]]да, Ново-Татарск ауданыңдағы татар зиратында, әкесінің қабірінің жанына жерленді.

== Библиография ==

=== Өлеңдері ===
*	«Яблоко, привязанное к ветке». Қазан, 1977.
*	«Редкий дождь». Мәскеу, 1980.
*	«Знак Август». Қазан, 1983.
*	«Время цветов». Өлеңдер кітабы, Қазан, 1985.
*	«Комментарии к любви». Мәскеу, 1986.
*	«Снежный журавль». Мәскеу, 1986.
*	«Вокруг Тукая». Жыр, Қазан, 1989.
*	«Трезвые пиры». Өлеңдер, поэма. Мәскеу, 1990.
*	«Искание». Лондон, 1993 (орыс, татар, мажар тілдерінде).
*	«Бесконечный поезд». Қазан, 2001
*	«Моление о чаше». Санкт-Петербор, 2003
*	«Казанские снега». Қазан, 2004.
*	«Поэзия Золотой орды». Мәскеу: Наталис: Рипол Классик, 2005.-175 б.
*	«Книга стихов». Қазан, «Магариф-Вакыт» баспасы, 2011.
*	«Книга поэм». Қазан. «Магариф-Вакыт» баспасы, 2011.

=== Пьесалары ===
* «Звездочка-Ромашка». Қазан, 1985.
* «Волшебные сны Апуша». Қазан, 1986.

=== Поэзия антологиясы ===
* «Азан. Исламская поэзия поволжских татар». Лондон, 1991.
* «Историческая антология татарской поэзии». Лондон, 1998.

=== Публицистикалық және философиялық шығармалары ===
*	«Казань. Зачарованная столица». Лондон. 1994 (орыс, ағылшын, татар тілдерінде).
*	«Дорога Бог знает куда. Книга для Брата». Новый мир, 1996.
*	«Ислам в России. Четыре времени года». Лондон, 1998.
*	«Модель Татарстана». Лондон, 1999.
*	«Президент Минтимер Шаймиев и модель Татарстана». Санкт-Петербор, 2001.
*	«Дневники существования». Санкт-Петербор, 2003.
*	«Ностальгия по Откровению». Мәскеу, 2005.
*	«Белый минарет». 2006.
*	«Татарстан: &quot;Мы-можем!&quot; Президент Минтимер Шаймиев и созидательность здравого смысла». GLOBAL ORIENTAL LTD. 2007.
*	«Отпусти мою душу на волю». Мәскеу, 2009.
*	«Письма в другую комнату». Санкт-Петербор, 2011.
*	«Книга историй». Қазан.: Магариф-Вакыт, 2011.
*	«Книга единства». Қазан.: Магариф-Вакыт, 2011.
*	«Книга признаний». Қазан.: Магариф-Вакыт, 2011. 
*	«История российского мусульманства. Беседы о Северном Исламе». &quot;Алетейя&quot; баспасы, Санкт-Петербор, 2015.

== Марапаттары ==
* «Сельская молодёжь» журналының сыйлығы (1983, «Золотое перо» медалі)
* Ғабдолла Тоқай атындағы Татарстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы (2006)
* «Отпусти мою душу на волю» — &quot;Жыл поэзиясы&quot; номинациясы бойынша &quot;Жыл кітабы&quot; ұлттық байқауының лауреаты (2009).
* [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның адамзатты біріктіру саласындағы қызметі үшін &quot;Бірлік орденінің&quot; кавалері (2011).
* Халықаралық орыс тілді жазушылар Федерациясының «Культурное наследие» ордені (2011).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/kultura/literatura/personalii/buharaev-ravil-raisovich|title=Равиль Раисович Бухараев|publisher=Татарская энциклопедия Tatarica}}
* [http://kitap.net.ru/buharaev.php Татарская электронная библиотека]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221133551/http://kitap.net.ru/buharaev.php |date=2009-02-21 }}
* [http://www.poesis.ru/poeti-poezia/buharaev/biograph.htm Поэзия Московского университета]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050118000346/http://www.poesis.ru/poeti-poezia/buharaev/biograph.htm |date=2005-01-18 }}
* Анатолий Кобенков: [http://www.vsp.ru/culture/2004/04/10/442605/print  Русские поэты иных берегов]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225021329/http://www.vsp.ru/culture/2004/04/10/442605/print |date=2014-02-25 }} — «Восточно-Сибирская ПРАВДА», 2004.
* [http://www.gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=496&amp;Itemid=1 Сайт Габдуллы Тукая]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Рамиль Сарчин. [http://window.edu.ru/library/pdf2txt/142/78142/59057/page2 Дали молчания Равиля Бухараева]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814105637/http://window.edu.ru/library/pdf2txt/142/78142/59057/page2 |date=2014-08-14 }} / Сарчин Р. Ш. Лики казанской поэзии: сборник статей //

[[Санат:Татарстан мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:Татар жазушылары]]
[[Санат:Татар ақындары]]
[[Санат:Татар драматургтары]]</text>
      <sha1>agsy6g2ogbpps061q0u0m7y0lvju87n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шәкір Қарсыбайұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697444</id>
    <revision>
      <id>3623177</id>
      <parentid>3542370</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9949" sha1="ky01kq0crvildq9zgxrsr4n5z64ai9w" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Шәкір Қарсыбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = [[28 наурыз]] [[1955 жыл|1955]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[27 наурыз]] [[1959 жыл|1959]]
 | Ізашары              = [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев|Ғабдолла Қаржаубаев]]
 | Ізбасары             = [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|Сақтаған Бәйішұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = желтоқсан 1958
 | Басқаруын аяқтады_2  = қараша 1959
 | Ізашары_2            = [[Павел Илларионович Дельвин|Павел Дельвин]]
 | Ізбасары_2           = [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов|Хасан Бектұрғанов]]
 | Титулы_3             = [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = желтоқсан 1956
 | Ізашары_3            = [[Шолақ Артығалиев|Шолақ Артығалиұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ғұбайдолла Отарұлы Ілиясов|Ғұбайдолла Ілиясов]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         =	1.7.1913
 | Туған жері         = Сейтен ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 5.5.1995
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = [[КОКП ОК қарамағындағы жоғары партия мектебі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}}{{!!}}{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}
{{!}}-
{{!!}}{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}{{!!}}{{ХШЖК алтын медалі}}
{{!}}}
}}
'''Шәкір Қарсыбайұлы Қарсыбаев''' ([[1 шілде]] [[1913 жыл|1913]], Сейтен ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[5 мамыр]] [[1995 жыл|1995]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы (1955-1959).

== Өмірбаяны ==
1939 жылдан бастап БК(б)П мүшесі.

1933 жылы Петропавл педагогикалық техникумын, 1948 жылы — БК(б)П ОК қарамағындағы жоғары партия мектебін, 1958 жылы — КОКП ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді.

1933-1935 жж. — «Қазалтын» тресінің оқу-жаттығу кешенінің оқытушысы. 1935-1936 жж. — Еңбекшілдер аудандық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы (Қарағанды облысы). 1936-1937 жж. — ЖШҚӘ құрамында болды. 1937-1939 жж. — Еңбекшілдер аудандық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы, төрағасының орынбасары (Солтүстік Қазақстан облысы). 1939-1940 жж. — Солтүстік Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы. 1940-1941 жж. — Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті кадр бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1941-1944 жж. — Солтүстік Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары. 1944 ж. — Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің хатшысы. 1944-1945 жж. — Қазақстан К(б)П Көкшетау облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1948-1951 жж. — Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1951-1956 жж. — Қазақстан К(б)П – КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1955-1959 жж. — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы. 1958-1959 жж. — Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1959-1962 жж. — Ақтөбе облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы, Қазақстан Компартиясы Ақтөбе облыстық комитеті қайта даярлау курстарының меңгерушісі. 

1962 жылдан бастап зейнеткер атанады.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің III, IV, V шақырылымдары депутаты болып сайланды.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Еңбек Қызыл Ту» орденімен, «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске отыз жыл», «ХШЖК алтын медалі», «Еңбек ардагері», «Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік» медалдарымен және Республика Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

== Сілтеме ==
* [https://web.archive.org/web/20180223050904/http://www.knowbysight.info/KKK/04537.asp 1898-1991 ж. Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008


[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]</text>
      <sha1>ky01kq0crvildq9zgxrsr4n5z64ai9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623178</id>
      <parentid>3623177</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9962" sha1="inw2bmjo48uchik7s3cnl7vbj2gd33g" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Шәкір Қарсыбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = [[28 наурыз]] [[1955 жыл|1955]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[27 наурыз]] [[1959 жыл|1959]]
 | Ізашары              = [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев|Ғабдолла Қаржаубаев]]
 | Ізбасары             = [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|Сақтаған Бәйішұлы]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_2                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_2                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = желтоқсан 1958
 | Басқаруын аяқтады_2  = қараша 1959
 | Ізашары_2            = [[Павел Илларионович Дельвин|Павел Дельвин]]
 | Ізбасары_2           = [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов|Хасан Бектұрғанов]]
 | Титулы_3             = [[Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті|Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы
 | Ту_3                 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2_3                = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 1951
 | Басқаруын аяқтады_3  = желтоқсан 1956
 | Ізашары_3            = [[Шолақ Артығалиев|Шолақ Артығалиұлы]]
 | Ізбасары_3           = [[Ғұбайдолла Отарұлы Ілиясов|Ғұбайдолла Ілиясов]]
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         =	1.7.1913
 | Туған жері         = Сейтен ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 5.5.1995
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = [[КОКП ОК қарамағындағы жоғары партия мектебі]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}}{{!!}}{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}
{{!}}-
{{!!}}{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}{{!!}}{{ХШЖК алтын медалі}}
{{!}}}
}}
'''Шәкір Қарсыбайұлы Қарсыбаев''' ([[1 шілде]] [[1913 жыл|1913]], Сейтен ауылы, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[5 мамыр]] [[1995 жыл|1995]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы (1955-1959).

== Өмірбаяны ==
1939 жылдан бастап БК(б)П мүшесі.

1933 жылы Петропавл педагогикалық техникумын, 1948 жылы — БК(б)П ОК қарамағындағы жоғары партия мектебін, 1958 жылы — КОКП ОК қарамағындағы қайта даярлау курстарын бітірді.

1933-1935 жж. — «Қазалтын» тресінің оқу-жаттығу кешенінің оқытушысы. 1935-1936 жж. — Еңбекшілдер аудандық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы (Қарағанды облысы). 1936-1937 жж. — ЖШҚӘ құрамында болды. 1937-1939 жж. — Еңбекшілдер аудандық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы, төрағасының орынбасары (Солтүстік Қазақстан облысы). 1939-1940 жж. — Солтүстік Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы. 1940-1941 жж. — Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті кадр бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1941-1944 жж. — Солтүстік Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары. 1944 ж. — Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің хатшысы. 1944-1945 жж. — Қазақстан К(б)П Көкшетау облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1948-1951 жж. — Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшысы. 1951-1956 жж. — Қазақстан К(б)П – КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1955-1959 жж. — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы. 1958-1959 жж. — Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1959-1962 жж. — Ақтөбе облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы, Қазақстан Компартиясы Ақтөбе облыстық комитеті қайта даярлау курстарының меңгерушісі. 

1962 жылдан бастап зейнеткер атанады.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің III, IV, V шақырылымдары депутаты болып сайланды.

== Марапаттары мен атақтары ==
«Еңбек Қызыл Ту» орденімен, «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске отыз жыл», «ХШЖК алтын медалі», «Еңбек ардагері», «Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік» медалдарымен және Республика Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

== Сілтеме ==
* [https://web.archive.org/web/20180223050904/http://www.knowbysight.info/KKK/04537.asp 1898-1991 ж. Коммунистік партия мен Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
* Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008


[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>inw2bmjo48uchik7s3cnl7vbj2gd33g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ресей Қорғаныс министрлігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705539</id>
    <revision>
      <id>3623232</id>
      <parentid>3339193</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MasterRus21thCentury</username>
        <id>90376</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Министрлер тізімі */</comment>
      <origin>3623232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15066" sha1="jhqdb2tzn1aqxxfslkg2137nmiq7nsa" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Ресей Федерациясының Қорғаныс министрлігі
 |қысқартылған атауы    = РФ ҚМ 
 |шынайы атауы   = {{lang-ru|Министерство Обороны Российской Федерации}}
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |құзыреті       ={{байрақ|Ресей}} 
 |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекеті
 |эмблема                = Middle emblem of the Ministry of Defence of the Russian Federation (21.07.2003-present).svg|right|180px
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = Елтаңбасы
 |мөрі              = Flag of the Ministry of Defence of the Russian Federation.svg
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = Байрағы
 |сурет             = Moscow Frunzenskaya Embankment at Pushkinsky Bridge 08-2016.jpg
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = Министрліктің басты ғимараты, [[Мәскеу]]
 |құрылған жылы     = [[16 наурыз]] [[1992 жыл]] 
 |ізашары1          = [[КСРО Қорғаныс министрлігі]]
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = [[Ресей үкіметі]] және [[Ресей президенті]]
 |штаб-пәтері       = Знаменка көшесі, 7-үй, [[Мәскеу]]
  |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 44|lat_sec = 59
  |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 36|lon_sec = 06
  |region_code      = RU
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     =
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = [[Андрей Рэмович Белоусов|Андрей Белоусов]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Министрі
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      =
 |бір мекемеге қарасты орган1 = [[Ресей Қарулы Күштері]]
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = [https://pda.mil.ru/ pda.mil.ru] 
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Ресей Федерациясының Қорғаныс министрлігі''' ({{lang-ru|Министерство Обороны Российской Федерации}}) — [[Ресей Қарулы Күштері]]нің басқарушы органы, [[Ресей үкіметі]] құрамындағы министрліктердің бірі.

[[Ресей президенті]] Ресей Қарулы Күштерінің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы болып табылады және Министрліктің қызметіне басшылық етеді. Қорғаныс министрі қарулы күштерге күнделікті әкімшілік және жедел билікті жүзеге асырады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/9446/page/3|title=Федеральный закон от 31 мая 1996 г. № 61-ФЗ «Об обороне»|lang=ru|publisher=[[Ресей президенті]]нің ресми сайты|accessdate=2023-08-05}}&lt;/ref&gt; Қазіргі қорғаныс министрі — [[Андрей Рэмович Белоусов|Андрей Белоусов]].

== Тарихы ==
Министрлік қазіргі түрінде [[1992 жыл]]ғы [[16 наурыз]]да пайда болды.

[[КСРО ыдырауы]]на байланысты және [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мүше мемлекеттерінің мемлекет басшыларының 1992 жылғы 20 наурыздағы Келісіміне сәйкес '''ТМД Біріккен Қарулы Күштерінің Бас қолбасшылығы''' құрылды. Ол 1993 жылдан бері ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің әскери ынтымақтастығын үйлестіру штабы деп аталады.

2001 жылғы наурызда {{iw|Ресей ғарыш әскерлері|ғарыш әскерлері|ru|Космические войска}} негізі қаланған.

2007 жылы 15 ақпанда [[Анатолий |Анатолий Сердюков]] Ресей қорғаныс министрі болып тағайындалды. Сердюков министрлігі кезінде [[Ресей Қарулы Күштері]]нің түбегейлі реформасы басталды, оларға «жаңа келбет» берілді. [[Ресей-Грузия соғысы|2008 жылғы тамызда Грузиядағы соғыс]] реформалау шешімін жылдамдатқан себептердің бірі болды. Сердюков 2008 жылы 14 қазанда Ресей Қорғаныс министрлігі алқасының жұмысын аяқтағаннан кейін реформаның басталғанын ресми түрде жариялады.  Өзгерістер Ресей Қарулы Күштерінің барлық негізгі элементтеріне әсер етті.

2022 жылғы ақпанда [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресей әскерлері Украинаға басып кірді]]. Оған байланысты Ресей Федерациясының Қорғаныс министрлігі [[Еуропа Одағы|ЕО]]-ның санкциялар тізіміне енгізілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-60495844|title=Что вошло в третий пакет санкций ЕС против России|lang=ru|publisher=[[Би-би-си|BBC]]|date=2022-02-25|accessdate=2023-08-06}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы 3 наурызда Қорғаныс министрлігі [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың санкциялық тізімдеріне енгізілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalregister.gov/documents/2022/03/03/2022-04300/implementation-of-sanctions-against-russia-under-the-export-administration-regulations-ear|title=Implementation of Sanctions Against Russia Under the Export Administration Regulations (EAR)|lang=en|publisher=Federal Register|accessdate=2023-08-06}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы 10 наурыз ол Канаданың санкциялар тізіміне де енгізілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/issues_development-enjeux_developpement/response_conflict-reponse_conflits/crisis-crises/ukraine-sanctions.aspx?lang=eng|title=Sanctions – Russian invasion of Ukraine|lang=en|publisher=[[Канада үкіметі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-08-06}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы 19 қазанда министрлік «2022 жылғы 24 ақпанда Ресей әскерлерінің Украинаға жан-жақты басып кіруіне жауап ретінде» Украинаның санкциялар тізіміне енгізілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/142/|title=МІНІСТЕРСТВО ОБОРОНИ РОСІЙСЬКОЇ ФЕДЕРАЦІЇ|lang=uk|publisher=ВІЙНА &amp; САНКЦІЇ|accessdate=2023-08-06}}&lt;/ref&gt; Ол ұқсас себептермен [[Бельгия]], [[Франция]] және [[Швейцария]]ның санкциялық тізімдерінде көрсетілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rupep.org/ru/company/181|title=МИНИСТЕРСТВО ОБОРОНЫ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ|lang=ru|publisher=RUPEP.org|accessdate=2023-08-06}}&lt;/ref&gt;

== Министрлер тізімі ==
{{legend|#E6E6AA|Министрдің міндетін орындаушысын білдіреді}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;100%&quot;
|+
!№
!Суреті
!Аты-жөні&lt;br&gt;{{small|(Өмір сүрген жылдары)}}
! colspan=&quot;2&quot; |Министрлігі
!Ұзақтығы
! colspan=&quot;2&quot;|[[Ресей саяси партиялары|Партиясы]]
![[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]]
|-
!1
|
|Армия генералы&lt;br&gt;{{nowrap|'''[[Константин Иванович Кобец|Константин Кобец]]'''}}&lt;br&gt;{{small|(1939–2012)}}
|{{nowrap|30 қараша}}&lt;br&gt;1990
|{{nowrap|31 тамыз}}&lt;br&gt;1991
|20 күн
| bgcolor=&quot;D40000&quot;|
|[[Кеңес Одағы Коммунистік партиясы|Коммунистік]]
|[[Иван Степанович Силаев|Силаев]]
|-
| colspan=&quot;9&quot;|9 қыркүйек 1991 және 6 мамыр 1992 аралығында Ресей Федерациясында [[де-юре]] Қорғаныс министрі болмаған. [[Ресей Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] басшылығында КСРО Қорғаныс министрі [[Евгений Иванович Шапошников|Евгений Шапошников]] болды.
|-
!—
|[[Сурет:RIAN archive 52076 Boris Yeltsin (cropped).jpg|144x144px]]
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |Полковник&lt;br&gt;'''[[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]]'''&lt;br&gt;{{small|(1931–2007)}}
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |{{nowrap|16 наурыз}}&lt;br&gt;1992
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |{{nowrap|18 мамыр}}&lt;br&gt;1992
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |63 күн
| bgcolor=&quot;CDCDCD&quot;|
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |[[Партиясыз]]
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |[[Борис Николаевич Ельцин|Ельцин]]
|-
!2
|[[Сурет:Evstafiev-pavel-grachev-1994w (infobox crop).jpg|144x144px]]
|Армия генералы&lt;br&gt;{{nowrap|'''[[Павел Сергеевич Грачёв|Павел Грачёв]]'''}}&lt;br&gt;{{small|(1948–2012)}}
|{{nowrap|18 маусым}}&lt;br&gt;1996
|{{nowrap|18 маусым}}&lt;br&gt;1996
|4 жыл, 31 күн
| bgcolor=&quot;CDCDCD&quot; |
| [[Партиясыз]]
|[[Егор Тимурович Гайдар|Гайдар]]&lt;br&gt;[[Виктор Степанович Черномырдин|Черномырдин]]
|-
!—
|[[Сурет:Mikhail Kolesnikov 1.jpg|144x144px]]
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |Армия генералы&lt;br&gt;'''[[Михаил Петрович Колесников (әскери жетекші)|Михаил Колесников]]'''&lt;br&gt;{{small|(1939–2007)}}
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |{{nowrap|18 маусым}}&lt;br&gt;1996
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |{{nowrap|17 шілде}}&lt;br&gt;1996
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |29 күн
| bgcolor=&quot;CDCDCD&quot; |
! style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |[[Партиясыз]]
| style=&quot;background:#E6E6AA&quot; |[[Виктор Степанович Черномырдин|Черномырдин]]
|-
!3
|[[Сурет:Игорь Родионов.jpg|154x154 нүкте]]
|Запастағы Армия генералы&lt;br&gt;{{nowrap|'''[[Игорь Николаевич Родионов|Игорь Родионов]]'''}}&lt;br&gt;{{small|(1936–2014)}}
|{{nowrap|17 шілде}}&lt;br&gt;1996
|{{nowrap|22 мамыр}}&lt;br&gt;1997
|309 күн
| bgcolor=&quot;Cdcdcd&quot; |
|[[Партиясыз]]
|[[Виктор Степанович Черномырдин|Черномырдин]]
|-
!4
|[[Сурет:Igor Sergeyev (infobox crop).jpg|144x144px]]
|Маршал&lt;br&gt;{{nowrap|'''[[Игорь Дмитриевич Сергеев|Игорь Сергеев]]'''}}&lt;br&gt;{{small|(1938–2006)}}
|{{nowrap|22 мамыр}}&lt;br&gt;1997
|{{nowrap|28 наурыз}}&lt;br&gt;2001
|3 жыл, 310 күн
| bgcolor=&quot;CDCDCD&quot; |
|[[Партиясыз]]
|[[Виктор Степанович Черномырдин|Черномырдин]]&lt;br&gt;[[Сергей Владиленович Кириенко|Кириенко]]&lt;br&gt;[[Евгений Максимович Примаков|Примаков]]&lt;br&gt;[[Сергей Вадимович Степашин|Степашин]]&lt;br&gt;[[Владимир Владимирович Путин|Путин]]&lt;br&gt;[[Михаил Михайлович Касьянов|Касьянов]]
|-
!5
|[[Сурет:Seryi.JPG|144x144px]]
|Запастағы [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|ФҚҚ]] генерал-полковнигі&lt;br&gt;{{nowrap|'''[[Сергей Борисович Иванов|Сергей Иванов]]'''}}&lt;br&gt;{{small|(1953 туған)}}
|{{nowrap|28 наурыз}}&lt;br&gt;2001
|{{nowrap|15 ақпан}}&lt;br&gt;2007
|5 жыл, 324 күн
| bgcolor=&quot;2E4EA4&quot; |
|[[Біртұтас Ресей]]
|[[Михаил Михайлович Касьянов|Касьянов]]&lt;br&gt;[[Михаил Ефимович Фрадков|Фрадков]]
|-
!6
|[[Сурет:Serdukov01.jpg|144x144px]]
|Запастағы полковник&lt;br&gt;{{nowrap|'''[[Анатолий Эдуардович Сердюков|Анатолий Сердюков]]'''}}&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
|{{nowrap|15 ақпан}}&lt;br&gt;2007
|{{nowrap|6 қараша}}&lt;br&gt;2012
|5 жыл, 265 күн
| bgcolor=&quot;2E4EA4&quot; |
|[[Біртұтас Ресей]]
|[[Михаил Ефимович Фрадков|Фрадков]]&lt;br&gt;[[Виктор Алексеевич Зубков|Зубков]]&lt;br&gt;[[Владимир Владимирович Путин|Путин]]&lt;br&gt;[[Дмитрий Анатольевич Медведев|Медведев]]
|-
!7
|[[Сурет:Shoigu in Prokhorovka 2013.jpg|144x144px]]
|Армия генералы&lt;br&gt;{{nowrap|'''[[Сергей Күжүгетұлы Шойгу|Сергей Шойгу]]'''}}&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
|{{nowrap|6 қараша}}&lt;br&gt;2012
|{{nowrap|13 мамыр}}&lt;br&gt;2024
|11 жыл, 6 ай, 7 күн
| bgcolor=&quot;2E4EA4&quot; |
|[[Біртұтас Ресей]]
|[[Дмитрий Анатольевич Медведев|Медведев]]&lt;br&gt;[[Михаил Владимирович Мишустин|Мишустин]]
|-
!8
|[[Сурет:Andrey Belousov (2023-11-07) (cropped).jpg|144x144px]]
|{{nowrap|'''[[Андрей Рэмович Белоусов|Андрей Белоусов]]'''}}&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
|{{nowrap|14 мамыр}}&lt;br&gt;2024
|''Қазіргісі''
|10 күн
| bgcolor=&quot;CDCDCD&quot; |
|[[Партиясыз]]
|[[Михаил Владимирович Мишустин|Мишустин]]
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қорғаныс министрліктері]]
[[Санат:Ресей Федерациясы федералдық министрліктері]]</text>
      <sha1>jhqdb2tzn1aqxxfslkg2137nmiq7nsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:1nter pares</title>
    <ns>3</ns>
    <id>722571</id>
    <revision>
      <id>3623234</id>
      <parentid>3622327</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>І Хәріполла</username>
        <id>155001</id>
      </contributor>
      <origin>3623234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82407" sha1="qz39jy72kkklg4g2jo6sb59djjrx8mu" xml:space="preserve">== Администраторды сайлау‎ ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06)

== Вандализм в статье про список колёс обозрения ==

Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05)

:Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05)

== Санат дұрысталды ==
Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

:Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05)

== Жылжыту ==

Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05)

:Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05)

== Араб-Израиль қақтығысы ==

Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05)

:Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05)

== Маршмэллоу ==
Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&amp;oldid=3402753&amp;title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)

:Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
:::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! &quot;[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]&quot; бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05)
:{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05)
::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)
:::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)
:::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего &quot;дружка&quot; нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что &quot;проблема&quot;, которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05)
:{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)

== Интеруики ==

Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)

:Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05)

== Санат ==

Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05)

:Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05)
::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)
:::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05)

== Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)
|}

:Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05)

== Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз ==

Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз?                                                                                                                                                                          ==

Мен &quot;Жүзжылдық соғыс&quot; мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Неге  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз  ==

Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

:Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)

== Елді мекен ==

Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05)

:Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05)

== Дауыс беру ==
Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05)

:Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Саломе Зурабишвили ==
Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)
Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)

:Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05)
:: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
:::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)
:::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05)

== Notice of expiration of your rollbacker right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;rollbacker&quot; (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)&lt;/div&gt;

== Фотосуреттер бойынша ==

Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын:
*Жаңа журнал.jpg 
*Журнал таныстырылымы.jpg 
*Журнал оқыған бала.jpg
[[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05)

== Request for Template Deletion ==

Hello 1nter pares,
I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted:

[[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]])

[[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]])

Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05)

:Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05)

== Лужникидегі трагедия ==

Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)

:Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)

== CEE Meeting 2025 ==

Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)

:Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)

== InDrive / inDrive ==

Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

:Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Эрнест Төреханов ==
Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05)

== Мақалаларды жартылай қорғау ==

Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы!
Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
:::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05)
::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

== Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою ==

Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05)

:Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. 
::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту.  [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
:::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі жою ==

Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады).
Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== '''Уикипедия: 25''' ==

Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Орфографиялық қате ==

Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, &quot;Алма — жеміс&quot;. Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)

:Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты.
::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз.
::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05)

== Уикипедия:25  ==

[[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)&lt;/div&gt;

== Translation request ==

Hello, 1nter pares.

Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

:Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
:Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)
::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

== Уики-марафонға қатысу ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін  [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05)
:::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

== Қазақстандағы референдум (2022) ==
Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== Қателерді түзету ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың?
:Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау ==

Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::Ол кісі &quot;Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін&quot; дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
:::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link
::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? 
::::Мысалға &quot;Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі&quot;, &quot;Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы&quot; осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== Біріктіру ==

Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

:Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05)

== 1 ==

Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. 
Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

:? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
:Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05)
::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05)
:::Өшіріп болғанша жыл өтетін шығар [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:01, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
::::Тағы бар ма? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
:::::[[Эльмира Наурызбайқызы Жүсіпова]], [[Асылзат Ералықызы Қамбарбекова]], [[Салтанат Мадиярқызы]], [[Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева]], [[Қайрат Абдыкаемович Ахсамбиев]], [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]], [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]], [[Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай]], [[Сүндет Мұратбекұлы Сейітов]], [[Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева]], [[Гүлбану Есенқызы Майғарина]], [[Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев]], [[Лаура Аманғалиқызы]], [[Айгерім Алтынбайқызы Сәрсенбаева]], [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]], [[Қайрат Құрманбаев]], [[Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай]], [[Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек]], [[Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 17:45, 2026 ж. мамырдың 11 (+05)
:::::Тағы ұмытып қалдың ба? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:23, 2026 ж. мамырдың 14 (+05)
::::::Жоқ, тізім үшін рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:30, 2026 ж. мамырдың 14 (+05)
:::::::? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:36, 2026 ж. мамырдың 29 (+05)

== AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау ==

@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)

:Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
:::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)
:::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05)

== Тексерістен өту ==

Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)

:Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)

== Үлгі ==

Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

:Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)

== Ледник Мраморная стена ==

Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)

:Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
:::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)
::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Уики-марафон жайлы ==

Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет!  [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05)

:Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05)

== Мақала бастау ==

Қазір жаңа мақала бастауға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-29781-25|&amp;#126;2026-29781-25]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-29781-25|talk]]) 13:35, 2026 ж. мамырдың 17 (+05)

:Қайырлы күн! Мақала жазу үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:38, 2026 ж. мамырдың 17 (+05)

== CEE MEETING 2026 ==

Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 20 (+05)

== Мақаланы көшіріп жазу ==

Жасанды интеллект мысалы ChatGPT ден алынған жауаптарды мақаланы көшіріп жазуға бола ма? [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-31518-57|&amp;#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-31518-57|talk]]) 19:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

:Қайырлы кеш, болмайды. Жасанды интеллекттің өзі ақпаратты уикипедиядан алады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
::ChatGPT жазады уикипедияға сай қылып жазамын дейді. [[Арнайы:Үлесі/&amp;#126;2026-31518-57|&amp;#126;2026-31518-57]] ([[Қатысушы талқылауы:&amp;#126;2026-31518-57|talk]]) 20:03, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
:::Сөйлемдерді түзетуге болмаса тек. Жалпы ол ақпараттың дереккөзін қалай табасын сосын? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)

== Сен деп сөйлеу ==

Кейбір қатысушыларға «сен» деп сөйлеу мәдениетсіздік болуы мүмкін. [[Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылау]]) 20:47, 2026 ж. маусымның 6 (+05)

== Жоюға ұсыныс ==
Ассалаумағалейкүм! [[Тоғыздан үшінші патшалық]] деген мақала өте күмәнді екен. Ондағы дереккөздердің бірі сілтеме емес, ал екіншісінде қозғлған тақырып бойынша ештеме жазылмаған. Жалпы бұл тақырып бізге жат және сапасыз етіп жазылған. Сондықтан оны жойған дұрыс болады деп санаймын! --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 17:48, 2026 ж. маусымның 14 (+05)

:Уағалейкүмассалам. Асығыс шешім қабылдамайық, мақаланы жоймас бұрын авторға мақаланы толықтыру-жетілдіру жайлы жазып көрсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. маусымның 14 (+05)

Қалай түсінбейсіз, бұл мақаланы толықтыру емес, жою керек. Еш маңызы жоқ, сапасыз мақала ғой. --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 18:23, 2026 ж. маусымның 14 (+05)

== Help ==

[[en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could you please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 19:33, 2026 ж. маусымның 18 (+05)

== Неге жойдың? ==
[[Үшқоңыр әні]] атты мақаланы жоюың асығыс шешім болған сияқты. Қалпына келтірші оны... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. маусымның 25 (+05)

:Қарап шықтым, сапасыз жазылған екен. Толықтырып жақсартамын десең қалпына келтірейін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:33, 2026 ж. маусымның 25 (+05)
:: Қалпына келтіресің ба жоқ па??? --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:07, 2026 ж. маусымның 29 (+05)</text>
      <sha1>qz39jy72kkklg4g2jo6sb59djjrx8mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені</title>
    <ns>0</ns>
    <id>732599</id>
    <revision>
      <id>3623209</id>
      <parentid>3616325</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3623209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9911" sha1="mcjp8lclk08nieca18399nzocwljuu8" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = &quot;Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені&quot; ШЖҚ РМК
 |қысқартылған атауы    = 
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |құзыреті       = 
 |құзерет_тақырып_мәтіні = 
 |эмблема                = ТелерадиокомплексПрезидентаРК.png
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = 
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[1996 жыл]]
 |ізашары1          = 
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы]]
 |штаб-пәтері       = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] қаласы, Ақмешіт көшесі, 3
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева|Раушан Қажыбаева]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Директоры 
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://ptrk.qr-pib.kz/
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені''' — мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қ.К. Тоқаевтың]] қызметін ақпараттық жағынан қамтамасыз ететін арнаулы медиа-ресурс.

Телерадиокешен медиа активтеріне ел аумағында тәулік бойы хабар тарататын [[Jibek Joly (телеарна)|«Jibek Joly»]] телеарнасы, халықаралық кеңістікке тарайтын «Silk Way», «Silk Way Cinema», «Silk Way Prime» телеарналары, [[Jibek Joly (радио)|«Jibek Joly»]] радиосы, [[ҚазАқпарат|«Kazinform»]] халықаралық ақпарат агенттігі, «Informsport» спорт порталы және Деректі фильмдер орталығы кіреді.

== Тарихы ==
Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені алғаш рет 1995 жылы 17 сәуірде «Қазақстан Республикасы Президентінің Баспасөз Қызметінің Телерадиокешені» деген атаумен құрылған.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K950002204_ Қазақстан Республикасы Президентi Аппаратының құрамын iшiнара өзгерту туралы]&lt;/ref&gt; 1996 жылы 29 желтоқсанда телерадиокешенді Президенттің Баспасөз Қызметінен бөліп шығару туралы шешім қабылданып, «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» мемлекеттік мекемесі құрылды. Телерадиокешеннің меншік иесі Президенттің Іс Басқармасы болды.

1999 жылы «Қазақстан Республикасы Президентiнiң телерадиокешенi» мемлекеттік мекемесі жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Қазақстан Республикасы Президентiнiң телерадиокешенi» коммерциялық емес жабық акционерлiк қоғамы болып қайта ұйымдастырылды.

ҚР Президенті Іс басқарушысының 2005 жылдың 11 ақпандағы №06/20 бұйрығына сай «ҚР Президентінің ТРК» КЕЖАҚ-ынан «ҚР Президентінің ТРК» КЕАҚ-ы болып қайта аталды.

2022 жылы «ҚазАқпарат» халықаралық ақпарат агенттігі, «Qazaq TV» халықаралық спутниктік телеарнасы және Kaztube ұлттық видео-хостингі ҚР Президентінің Телерадиокешені құрамына берілді.&lt;ref&gt;[https://kaz.inform.kz/news/prezidenttin-is-baskarushysy-trk-kyzmetkerlerin-zhurnalister-kunimen-kuttyktady_a3948816/ Президенттің Іс басқарушысы ТРК қызметкерлерін журналистер күнімен құттықтады]&lt;/ref&gt; 2023 жылы «Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені» коммерциялық емес акционерлік қоғамы «Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны болып қайта құрылды.

2022 жылы «Qazaq TV» халықаралық телеарнасы ребрендинг жасап, республика ішіне тарайтын [[Jibek Joly (телеарна)|«Jibek Joly»]] және халықаралық кеңістікке тарайтын «Silk Way» телеарналары болып екіге бөлінді. 2023 жылы медиахолдинг жанынан «Silk Way Cinema», 2025 жылы «Silk Way Prime» телеарналары ашылды. 2025 жылы бұрынғы [[Астана (радио)|«Астана»]] радиосының жиілігінде [[Jibek Joly (радио)|«Jibek Joly»]] радиосы ашылды. 2026 жылы «Informsport.kz» спорт порталы ашылды.

== Қызметтері ==
# Бейне-аудио, кино және фотоқұжаттар жасап, жинап, өңдеу, сондай-ақ, оларды қалыпқа келтіріп, жүйелеп отыру
# Қазақстан Республикасы Президентінің жеке Мұрағатына арнап бейне-аудио, кино және фотоқұжаттар жасау
# Бейнефильмдер мен телебағдарламалар өндірісін жасау және тарату
# Кинофестифальдар, форумдар, концерттер, конференциялар, байқаулар ұйымдастырып, өткізу
# Журналдар, газеттер, буклеттер және өзге де баспа өнімдерін шығару
# Ақпараттық және жарнамалық қызметтер көрсету
# Өзінің құрылу мақсатына кері келмейтін өзге де қызмет түрлерін көрсету&lt;ref&gt;[https://qr-pib.kz/p/472 «Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» коммерциялық емес акционерлік қоғамы]&lt;/ref&gt;

== Басшылары ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! № !! Аты-жөні !! colspan=&quot;2&quot;| Басқарған жылдар !! Лауазымы 
|- 
| 1 || [[Юрий Михайлович Крылов|Юрий Крылов]] || 1997 || 2000 || Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің бас директоры
|- 
| 2 || [[Мақат Кәбірұлы Садық|Махат Садық]] || 2000 || 2005 || Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің бас директоры
|- 
| 3 || [[Бауыржан Ахметханұлы Айтқазин|Бауыржан Айтқазин]] || 2005 || 2007 || Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің бас директоры
|- 
| 4 || [[Айбек Кеңесұлы Юсуп|Айбек Юсуп]] || маусым&lt;br&gt;2007 || ақпан&lt;br&gt;2009 || Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің бас директоры
|- 
| 5 || [[Ерлан Халижанұлы Бекхожин|Ерлан Бекхожин]] || 23 ақпан&lt;br&gt;2009 || 20 тамыз&lt;br&gt;2019 || Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің бас директоры
|- 
| 6 || [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева|Раушан Қажыбаева]] || 26 тамыз&lt;br&gt;2019 || қызметте || Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің бас директоры, директоры
|}

== Дереккөздер==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мекемелері]]</text>
      <sha1>mcjp8lclk08nieca18399nzocwljuu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рацка (қой тұқымы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747606</id>
    <revision>
      <id>3623343</id>
      <parentid>3397970</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3475" sha1="gzfi5foonlrbykcxyt88whed45ydcug" xml:space="preserve">[[Сурет:Zackelschafe_Tiergarten_Bernburg_06-03-2008.jpg|оңға|нобай|270x270 нүкте| Рацка қой отары]]
'''Рацка''' – [[Бұрандамүйізді теке|мүйізді ешкінің]] мүйізін еске түсіретін ерекше спираль тәрізді мүйіздерімен танымал [[қой]] тұқымы. Бұл тұқым ерекше, өйткені екі жыныста да бастың жоғарғы жағынан жоғары қарай созылатын ұзын, спираль тәрізді мүйіздер бар&lt;ref&gt;http://www.sheep101.info/breedsR.html#Racka&lt;/ref&gt;. Олар басқа үй қойларының мүйізіне ұқсамайды және ұзындығы 61 см дейін өседі. Ең қысқа қалыпты ұзындық – қошқарлар үшін 51 см және аналықтар үшін 30-38 см.

Мажарстанда шыққан Рацка тұқымы кем дегенде 1800 жылдан бері, бірінші тіркеу жазбасы орнатылған кезден бастап бар. Бұл тұқымды мажар халқы көптеген ғасырлар бойы ұстаған және бір кездері Мажарстанда ең көп таралған сорт болған. Бұл төзімді, жан-жақты тұқым – сүт, жүн және ет үшін пайдаланылады. Олардың жүні ұзын және өрескел, негізінен екі түрлі түсте болады: кілегей түсті және тұмсық пен аяқтары ашық қоңыр түсті және қара вариация. Қара қойлардың жүнінің ұштары күн сәулесінің әсерінен қызыл-қара түске айналады, ал талшықтардың ұштары қартайған сайын сұр түске айналады. Қойлардың салмағы шамамен 40 кг, ал қошқарлардың салмағы 60 кг.&lt;ref&gt;http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/racka{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Жүннің салмағы қошқарлар үшін кемінде 3 кг болуы керек. Қошқарлардың орташа биіктігі 72 см.

Ең көп Мажарстандағы Хортобад даласында және аз дәрежеде Караш-Северинде, Румынияда кездеседі. Бірегей ерекшеліктеріне байланысты ол Ұлыбританияға, Америка Құрама Штаттарына және Францияға өсіп келе жатқан мөлшерде экспортталды, ал оның туған жерінде қызығушылық шектеулі болып қалады.

Бұл тұқымның қайталанбас келбеті мен байсалды табиғаты бұл жануарды мал шаруашылығына қызығатындардың қызығушылығын арттырады.&lt;ref&gt;http://www.tiho-hannover.de/einricht/zucht/eaap/descript/593.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020134631/http://www.tiho-hannover.de/einricht/zucht/eaap/descript/593.htm |date=2008-10-20 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қой тұқымдары]]</text>
      <sha1>gzfi5foonlrbykcxyt88whed45ydcug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тирасполь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747782</id>
    <revision>
      <id>3623332</id>
      <parentid>3611406</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7438" sha1="4f2sqap2fsimy1skwsbucvs82zijs9n" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Тирасполь
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Tiraspol}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Тирасполь}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Тирасполь}}
 |сурет                   = Тирасполь._Дом_Советов.jpg
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 50 |lat_sec = 25
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 38 |lon_sec = 36
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Транснистрия
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |құрылған уақыты         = 1972
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 55,56
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 129000
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 533 xxxxx
 |пошта индексі           = MD-3300
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = Т—
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Тирасполь''' ({{lang-ro|Tiraspol}}, {{lang-ru|Тирасполь}}, {{lang-uk|Тирасполь}}) - [[Молдова|Молдовадағы]] қала, [[Днестр|Днестр өзені]] бойында орналасқан, тәуелсіздігі мойындалмаған [[Транснистрия]] Республикасының астанасы. Халқы 129 мың адам (2022 жыл)&lt;ref&gt;https://novostipmr.com/ru/news/23-02-06/chislennost-naseleniya-tiraspolya-sostavlyaet-pochti-129-tysyach {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231102201727/https://novostipmr.com/ru/news/23-02-06/chislennost-naseleniya-tiraspolya-sostavlyaet-pochti-129-tysyach |date=2023-11-02 }}&lt;/ref&gt;

Тирасполь - ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада машиналар жасау, электроника, тоқыма және тамақ өндіру кәсіпорындары жұмыс істейді.

Тираспольда тұратындардың көпшілігі орыс тілінде сөйлейді, бірақ украин және молдован тілдері де кең таралған.

== Тарихы ==
1792 жылы Тираспольдың негізін [[Ресей империясы|Ресей империясының]] әскери қолбасшысы Александр Суворов  қалады. Қала Ресей империясының шекарасын қорғау мақсатында салынған. Бастапқыда қала “Тирасполь кенті” деп аталды және әскери қоныс болып саналды.

19 ғасырда Тираспольда сауда және өнеркәсіп дамыды. Қалада тоқыма, былғары және тамақ өндірісі жұмыс істей бастады.

1795 жылы Тираспольға қала статусы беріледі.

1929-40 жылдары Тирасполь Молдова АССР-інің астанасы болады.

1991 жылы Молдова тәуелсіздік алғаннан кейін, Транснистрия Республикасы өзін тәуелсіз деп жариялайды, Тирасполь оның астанасы болды.
== Бауырлас қалалар ==
* {{ту|Украина}} '''[[Украина]]''': [[Николаев]], [[Тернополь]], [[Херсон]], [[Черкассы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirasadmin.gospmr.org/tiraspol-istoriya-i-sovremennost/partnerskie-svyazi/goroda-pobratimy/ukraina/|title=Бауырлас қалалар. Украина|lang=ru-RU|last=|website=Государственная администрация г.Тирасполь и г.Днестровск|date=2021-10-25|access-date=2024-02-09|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508074907/https://tirasadmin.gospmr.org/tiraspol-istoriya-i-sovremennost/partnerskie-svyazi/goroda-pobratimy/ukraina/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{ту|Германия}} '''[[Германия]]''': [[Айленбург]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tirasadmin.org/germany.htm|title=Германия-Айленбург|website=|publisher=tirasadmin.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021220645/http://www.tirasadmin.org/germany.htm|archive-date=2013-10-21|access-date=2013-10-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://buergerinfo.ratsinfo-eilenburg.de/vo0050.php?__kvonr=1403|title=SessionNet {{!}} Aufhebung Städtepartnerschaftsvertrag mit Tiraspol|website=buergerinfo.ratsinfo-eilenburg.de|access-date=2022-09-06|archive-date=2022-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813160125/https://buergerinfo.ratsinfo-eilenburg.de/vo0050.php?__kvonr=1403|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{ту|Ресей}} '''[[Ресей]]''': [[Волгоград]]
* {{ту|Беларусь}} '''[[Беларусь]]''': [[Минск]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.olvia.idknet.com/ol280-04-12.htm|title=Минск жәнк Тирасполь|work=|publisher=Ольвия-пресс|access-date=2013-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113111007/http://www.olvia.idknet.com/ol280-04-12.htm|archive-date=2013-11-13}}&lt;/ref&gt;
* {{ту|Абхазия}} '''[[Абхазия]]''': [[Сухум]]
* {{ту|Норвегия}} '''[[Норвегия]]''': [[Тронхейм]]
* {{ту|Израиль}} '''[[Израиль]]''': [[Ашдод]]
* {{ту|Португалия}} '''[[Португалия]]''': [[Сантарен (Португалия)|Сантарен]]
* {{ту|Молдова}} '''[[Молдова]]''': [[Бельцы]], [[Комрат]]
* {{ту|Оңтүстік Осетия}} '''[[Оңтүстік Осетия]]''': [[Цхинвал]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Молдова қалалары]]
[[Санат:Транснистрия]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>4f2sqap2fsimy1skwsbucvs82zijs9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623356</id>
      <parentid>3623332</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-33897-00|~2026-33897-00]] ([[User talk:~2026-33897-00|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3611406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7161" sha1="2rsy324c7yznkmol5it8b2kcv41ckz6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Тирасполь
 |сурет                   = Тирасполь._Дом_Советов.jpg
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 50 |lat_sec = 25
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 38 |lon_sec = 36
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Транснистрия
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |құрылған уақыты         = 1972
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 55,56
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 129000
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 533 xxxxx
 |пошта индексі           = MD-3300
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = Т—
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Тирасполь''' - [[Молдова|Молдовадағы]] қала, [[Днестр|Днестр өзені]] бойында орналасқан, тәуелсіздігі мойындалмаған [[Транснистрия]] Республикасының астанасы. Халқы 129 мың адам (2022 жыл)&lt;ref&gt;https://novostipmr.com/ru/news/23-02-06/chislennost-naseleniya-tiraspolya-sostavlyaet-pochti-129-tysyach {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231102201727/https://novostipmr.com/ru/news/23-02-06/chislennost-naseleniya-tiraspolya-sostavlyaet-pochti-129-tysyach |date=2023-11-02 }}&lt;/ref&gt;

Тирасполь - ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада машиналар жасау, электроника, тоқыма және тамақ өндіру кәсіпорындары жұмыс істейді.

Тираспольда тұратындардың көпшілігі орыс тілінде сөйлейді, бірақ украин және молдован тілдері де кең таралған.

== Тарихы ==
1792 жылы Тираспольдың негізін [[Ресей империясы|Ресей империясының]] әскери қолбасшысы Александр Суворов  қалады. Қала Ресей империясының шекарасын қорғау мақсатында салынған. Бастапқыда қала “Тирасполь кенті” деп аталды және әскери қоныс болып саналды.

19 ғасырда Тираспольда сауда және өнеркәсіп дамыды. Қалада тоқыма, былғары және тамақ өндірісі жұмыс істей бастады.

1795 жылы Тираспольға қала статусы беріледі.

1929-40 жылдары Тирасполь Молдова АССР-інің астанасы болады.

1991 жылы Молдова тәуелсіздік алғаннан кейін, Транснистрия Республикасы өзін тәуелсіз деп жариялайды, Тирасполь оның астанасы болды.
== Бауырлас қалалар ==
* {{ту|Украина}} '''[[Украина]]''': [[Николаев]], [[Тернополь]], [[Херсон]], [[Черкассы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirasadmin.gospmr.org/tiraspol-istoriya-i-sovremennost/partnerskie-svyazi/goroda-pobratimy/ukraina/|title=Бауырлас қалалар. Украина|lang=ru-RU|last=|website=Государственная администрация г.Тирасполь и г.Днестровск|date=2021-10-25|access-date=2024-02-09|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508074907/https://tirasadmin.gospmr.org/tiraspol-istoriya-i-sovremennost/partnerskie-svyazi/goroda-pobratimy/ukraina/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{ту|Германия}} '''[[Германия]]''': [[Айленбург]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tirasadmin.org/germany.htm|title=Германия-Айленбург|website=|publisher=tirasadmin.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021220645/http://www.tirasadmin.org/germany.htm|archive-date=2013-10-21|access-date=2013-10-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://buergerinfo.ratsinfo-eilenburg.de/vo0050.php?__kvonr=1403|title=SessionNet {{!}} Aufhebung Städtepartnerschaftsvertrag mit Tiraspol|website=buergerinfo.ratsinfo-eilenburg.de|access-date=2022-09-06|archive-date=2022-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813160125/https://buergerinfo.ratsinfo-eilenburg.de/vo0050.php?__kvonr=1403|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{ту|Ресей}} '''[[Ресей]]''': [[Волгоград]]
* {{ту|Беларусь}} '''[[Беларусь]]''': [[Минск]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.olvia.idknet.com/ol280-04-12.htm|title=Минск жәнк Тирасполь|work=|publisher=Ольвия-пресс|access-date=2013-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113111007/http://www.olvia.idknet.com/ol280-04-12.htm|archive-date=2013-11-13}}&lt;/ref&gt;
* {{ту|Абхазия}} '''[[Абхазия]]''': [[Сухум]]
* {{ту|Норвегия}} '''[[Норвегия]]''': [[Тронхейм]]
* {{ту|Израиль}} '''[[Израиль]]''': [[Ашдод]]
* {{ту|Португалия}} '''[[Португалия]]''': [[Сантарен (Португалия)|Сантарен]]
* {{ту|Молдова}} '''[[Молдова]]''': [[Бельцы]], [[Комрат]]
* {{ту|Оңтүстік Осетия}} '''[[Оңтүстік Осетия]]''': [[Цхинвал]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Еуропа елордалары}}

[[Санат:Молдова қалалары]]
[[Санат:Транснистрия]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]</text>
      <sha1>2rsy324c7yznkmol5it8b2kcv41ckz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каменка (Молдова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754214</id>
    <revision>
      <id>3623329</id>
      <parentid>3620335</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9181" sha1="8mjne8qejmhz1dvhbywlymga50kpi3c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Каменка
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Camenca}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Каменка}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Кам'янка}}
 |сурет                   = Camenca 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Kamenka PMR gerb.png
 |ту                      = Camenca PMR Flagge.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =48 |lat_min =01 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =41 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Каменский
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           =1608 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2002
 |жер аумағы              = 6,750
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8 910
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[молдовандар]], [[украиндар]], [[орыстар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 216
 |пошта индексі           = MD-6600
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Camenca
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Каменка''' ({{lang-ro|Camenca}}, {{lang-ru|Каменка}}, {{lang-uk|Кам'янка}}) — [[Молдова]] Республикасының мойындалмаған Приднестровиядағы Каменск ауданының әкімшілік орталығы. Солнечное ауылы мен Каменка вокзалының жанындағы ауыл да Каменка қалалық кеңесінің қарауында. Молдованың әкімшілік-аумақтық бөлінісі бойынша қала Молдова аумағында орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%9F%D0%9C%D0%A0)|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Каменка қаласының тұрғындарының саны 8 910 адамды құрады. Каменка Молдовада халық саны бойынша 59 қаланың ішінде 39-шы орында.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chislennost.com/ru/md/population_of_kamenka_10880.html?ysclid=m7ouwibbn596901137|title=Каменка халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
[[Днестр]] өзенінің сол жағалауындағы қала. Кишинев муниципалитетінен 160 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/81?ysclid=m7ouofkc4g560934441|title=Каменка, Днестрдің сол жағалауы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Археологиялық қазба жұмыстары Каменский ауданының аумағында ежелгі заманнан бері адамдар өмір сүргенін көрсетті. 

IX - X ғасырларда бұл жерлер Киев Русінің, Галисия-Волынь княздігінің, кейіннен Литваның Ұлы Княздігінің құрамына кірді. Каменка туралы алғашқы дерек 1609 жылы Запорожье әскерлерінің орыс азаматтығына кіруіне байланысты құжаттарда кездеседі.

Днестрдің сол жағалауы 1793 жылы Ресей империясына қосылды.

1857 жылы қарапайым халыққа қызмет көрсететін тегін дәріхана ашылды. 1860 жылы сауда дамыды, Днестр арқылы екі жаңа өткел салынып, үш күндік екі жәрмеңке ашылды.

1938 жылы Украина КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен Каменка селосы қалалық типтегі поселкеге ​​айналды. 1940 жылы 2 тамызда Украина КСР Жоғарғы Кеңесінің VII сессиясы Молдова Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы Заң қабылдады, оның құрамына Каменка да кірді.

1941 жылы шілдеде Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай облыс [[Румыния]]ның құрамына енді.
Соғыстан кейін қала мен облысты жедел қалпына келтіру басталды. 1958 жылы Каменск консерві комбинаты салынды.

1939-1997 жж Каменкадан украиндық Рудницаға дейін тар табанды темір жол тартылды.

1969 жылы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Каменский ауданы құрылды.

2002 жылы Каменка қала мәртебесін алып, Каменск ауданының әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24wiki.ru/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%9F%D0%9C%D0%A0)|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономика ==
Экономиканың негізі — ауыл шаруашылығы және туризм. Каменкада әйгілі курорттық кешен - &quot;Днестр&quot; шипажайы орналасқан.
Жұмыс істейтін халықтың басым бөлігі құрылыс және өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pmrgid.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61&amp;Itemid=127|title=Каменка тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Инфроқұрылымы ==
Қалада 3 жалпы білім беретін мектеп пен жүзім, жеміс-жидек және орман шаруашылығы салаларына мамандар дайындайтын ауылшаруашылық техникумы бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newspmr.com/goroda-pmr/kamenka|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Қалада Днестрдің сол жағалауында орналасқан климаттық бальнеологиялық санаторий бар. Қалада тарихи-өлкетану мұражайы бар, 1978 жылы Каменкада революциялық әскери даңқ мұражайы болып ашылып, кейін 1980 жылдары ол тарихи-өлкетану мұражайына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16705-Kamenka.html|title=Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Camenca bus station.JPG|Автостанса
Camenca 12.JPG|Шіркеу
Camenca 01.jpg|Мәдениет үйі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>8mjne8qejmhz1dvhbywlymga50kpi3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623352</id>
      <parentid>3623329</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3623352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9136" sha1="d7eyy7hppkli7a0xx43f43in4z7is05" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Каменка
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Camenca}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Каменка}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Кам'янка}}
 |сурет                   = Camenca 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Kamenka PMR gerb.png
 |ту                      = Camenca PMR Flagge.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =48 |lat_min =01 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =41 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Каменский
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           =1608 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2002
 |жер аумағы              = 6,750
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8 910
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[молдовандар]], [[украиндар]], [[орыстар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 216
 |пошта индексі           = MD-6600
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Camenca
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Каменка''' ({{lang-ro|Camenca}}, {{lang-ru|Каменка}}, {{lang-uk|Кам'янка}}) — [[Молдова]] Республикасының мойындалмаған Приднестровиядағы Каменск ауданының әкімшілік орталығы. Солнечное ауылы мен Каменка вокзалының жанындағы ауыл да Каменка қалалық кеңесінің қарауында. Молдованың әкімшілік-аумақтық бөлінісі бойынша қала Молдова аумағында орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%9F%D0%9C%D0%A0)|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Каменка қаласының тұрғындарының саны 8 910 адамды құрады. Каменка Молдовада халық саны бойынша 59 қаланың ішінде 39-шы орында.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chislennost.com/ru/md/population_of_kamenka_10880.html?ysclid=m7ouwibbn596901137|title=Каменка халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
[[Днестр]] өзенінің сол жағалауындағы қала. Кишинев муниципалитетінен 160 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/81?ysclid=m7ouofkc4g560934441|title=Каменка, Днестрдің сол жағалауы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Археологиялық қазба жұмыстары Каменский ауданының аумағында ежелгі заманнан бері адамдар өмір сүргенін көрсетті. 

IX - X ғасырларда бұл жерлер Киев Русінің, Галисия-Волынь княздігінің, кейіннен Литваның Ұлы Княздігінің құрамына кірді. Каменка туралы алғашқы дерек 1609 жылы Запорожье әскерлерінің орыс азаматтығына кіруіне байланысты құжаттарда кездеседі.

Днестрдің сол жағалауы 1793 жылы Ресей империясына қосылды.

1857 жылы қарапайым халыққа қызмет көрсететін тегін дәріхана ашылды. 1860 жылы сауда дамыды, Днестр арқылы екі жаңа өткел салынып, үш күндік екі жәрмеңке ашылды.

1938 жылы Украина КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен Каменка селосы қалалық типтегі поселкеге ​​айналды. 1940 жылы 2 тамызда Украина КСР Жоғарғы Кеңесінің VII сессиясы Молдова Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы Заң қабылдады, оның құрамына Каменка да кірді.

1941 жылы шілдеде Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай облыс [[Румыния]]ның құрамына енді.
Соғыстан кейін қала мен облысты жедел қалпына келтіру басталды. 1958 жылы Каменск консерві комбинаты салынды.

1939-1997 жж Каменкадан украиндық Рудницаға дейін тар табанды темір жол тартылды.

1969 жылы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Каменский ауданы құрылды.

2002 жылы Каменка қала мәртебесін алып, Каменск ауданының әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24wiki.ru/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%9F%D0%9C%D0%A0)|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономика ==
Экономиканың негізі — ауыл шаруашылығы және туризм. Каменкада әйгілі курорттық кешен - &quot;Днестр&quot; шипажайы орналасқан.
Жұмыс істейтін халықтың басым бөлігі құрылыс және өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pmrgid.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61&amp;Itemid=127|title=Каменка тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Инфроқұрылымы ==
Қалада 3 жалпы білім беретін мектеп пен жүзім, жеміс-жидек және орман шаруашылығы салаларына мамандар дайындайтын ауылшаруашылық техникумы бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newspmr.com/goroda-pmr/kamenka|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Қалада Днестрдің сол жағалауында орналасқан климаттық бальнеологиялық санаторий бар. Қалада тарихи-өлкетану мұражайы бар, 1978 жылы Каменкада революциялық әскери даңқ мұражайы болып ашылып, кейін 1980 жылдары ол тарихи-өлкетану мұражайына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16705-Kamenka.html|title=Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Camenca bus station.JPG|Автостанса
Camenca 12.JPG|Шіркеу
Camenca 01.jpg|Мәдениет үйі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>d7eyy7hppkli7a0xx43f43in4z7is05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623353</id>
      <parentid>3623352</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3623353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9123" sha1="2adru3ljhve950d7l1d0io9zizvbivs" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Каменка
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Camenca}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Каменка}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Кам'янка}}
 |сурет                   = Camenca 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Молдова}}
 |елтаңба                 = Kamenka PMR gerb.png
 |ту                      = Camenca PMR Flagge.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =48 |lat_min =01 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =41 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Каменский
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           =1608 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2002
 |жер аумағы              = 6,750
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8 910
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[молдовандар]], [[украиндар]], [[орыстар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 216
 |пошта индексі           = MD-6600
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Camenca
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Каменка''' ({{lang-ro|Camenca}}, {{lang-ru|Каменка}}, {{lang-uk|Кам'янка}}) — [[Молдова]] Республикасының мойындалмаған Приднестровиядағы Каменск ауданының әкімшілік орталығы. Солнечное ауылы мен Каменка вокзалының жанындағы ауыл да Каменка қалалық кеңесінің қарауында. Молдованың әкімшілік-аумақтық бөлінісі бойынша қала Молдова аумағында орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%9F%D0%9C%D0%A0)|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Каменка қаласының тұрғындарының саны 8 910 адамды құрады. Каменка Молдовада халық саны бойынша 59 қаланың ішінде 39-шы орында.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chislennost.com/ru/md/population_of_kamenka_10880.html?ysclid=m7ouwibbn596901137|title=Каменка халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
[[Днестр]] өзенінің сол жағалауындағы қала. Кишинев муниципалитетінен 160 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/81?ysclid=m7ouofkc4g560934441|title=Каменка, Днестрдің сол жағалауы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Археологиялық қазба жұмыстары Каменский ауданының аумағында ежелгі заманнан бері адамдар өмір сүргенін көрсетті. 

IX - X ғасырларда бұл жерлер Киев Русінің, Галисия-Волынь княздігінің, кейіннен Литваның Ұлы Княздігінің құрамына кірді. Каменка туралы алғашқы дерек 1609 жылы Запорожье әскерлерінің орыс азаматтығына кіруіне байланысты құжаттарда кездеседі.

Днестрдің сол жағалауы 1793 жылы Ресей империясына қосылды.

1857 жылы қарапайым халыққа қызмет көрсететін тегін дәріхана ашылды. 1860 жылы сауда дамыды, Днестр арқылы екі жаңа өткел салынып, үш күндік екі жәрмеңке ашылды.

1938 жылы Украина КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен Каменка селосы қалалық типтегі поселкеге ​​айналды. 1940 жылы 2 тамызда Украина КСР Жоғарғы Кеңесінің VII сессиясы Молдова Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы Заң қабылдады, оның құрамына Каменка да кірді.

1941 жылы шілдеде Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай облыс [[Румыния]]ның құрамына енді.
Соғыстан кейін қала мен облысты жедел қалпына келтіру басталды. 1958 жылы Каменск консерві комбинаты салынды.

1939-1997 жж Каменкадан украиндық Рудницаға дейін тар табанды темір жол тартылды.

1969 жылы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Каменский ауданы құрылды.

2002 жылы Каменка қала мәртебесін алып, Каменск ауданының әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24wiki.ru/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%9F%D0%9C%D0%A0)|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономика ==
Экономиканың негізі — ауыл шаруашылығы және туризм. Каменкада әйгілі курорттық кешен - &quot;Днестр&quot; шипажайы орналасқан.
Жұмыс істейтін халықтың басым бөлігі құрылыс және өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pmrgid.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61&amp;Itemid=127|title=Каменка тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Инфроқұрылымы ==
Қалада 3 жалпы білім беретін мектеп пен жүзім, жеміс-жидек және орман шаруашылығы салаларына мамандар дайындайтын ауылшаруашылық техникумы бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newspmr.com/goroda-pmr/kamenka|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Қалада Днестрдің сол жағалауында орналасқан климаттық бальнеологиялық санаторий бар. Қалада тарихи-өлкетану мұражайы бар, 1978 жылы Каменкада революциялық әскери даңқ мұражайы болып ашылып, кейін 1980 жылдары ол тарихи-өлкетану мұражайына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16705-Kamenka.html|title=Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Camenca bus station.JPG|Автостанса
Camenca 12.JPG|Шіркеу
Camenca 01.jpg|Мәдениет үйі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>2adru3ljhve950d7l1d0io9zizvbivs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623354</id>
      <parentid>3623353</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3623354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9119" sha1="30p0ju3qzh7n0zn2j34fku5efmd124q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Каменка
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Camenca}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Каменка}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Кам'янка}}
 |сурет                   = Camenca 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Kamenka PMR gerb.png
 |ту                      = Camenca PMR Flagge.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =48 |lat_min =01 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =41 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Каменский
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           =1608 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2002
 |жер аумағы              = 6,750
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8 910
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[молдовандар]], [[украиндар]], [[орыстар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 216
 |пошта индексі           = MD-6600
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Camenca
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Каменка''' ({{lang-ro|Camenca}}, {{lang-ru|Каменка}}, {{lang-uk|Кам'янка}}) — [[Молдова]] Республикасының мойындалмаған Приднестровиядағы Каменск ауданының әкімшілік орталығы. Солнечное ауылы мен Каменка вокзалының жанындағы ауыл да Каменка қалалық кеңесінің қарауында. Молдованың әкімшілік-аумақтық бөлінісі бойынша қала Молдова аумағында орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%9F%D0%9C%D0%A0)|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Каменка қаласының тұрғындарының саны 8 910 адамды құрады. Каменка Молдовада халық саны бойынша 59 қаланың ішінде 39-шы орында.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chislennost.com/ru/md/population_of_kamenka_10880.html?ysclid=m7ouwibbn596901137|title=Каменка халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
[[Днестр]] өзенінің сол жағалауындағы қала. Кишинев муниципалитетінен 160 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/81?ysclid=m7ouofkc4g560934441|title=Каменка, Днестрдің сол жағалауы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Археологиялық қазба жұмыстары Каменский ауданының аумағында ежелгі заманнан бері адамдар өмір сүргенін көрсетті. 

IX - X ғасырларда бұл жерлер Киев Русінің, Галисия-Волынь княздігінің, кейіннен Литваның Ұлы Княздігінің құрамына кірді. Каменка туралы алғашқы дерек 1609 жылы Запорожье әскерлерінің орыс азаматтығына кіруіне байланысты құжаттарда кездеседі.

Днестрдің сол жағалауы 1793 жылы Ресей империясына қосылды.

1857 жылы қарапайым халыққа қызмет көрсететін тегін дәріхана ашылды. 1860 жылы сауда дамыды, Днестр арқылы екі жаңа өткел салынып, үш күндік екі жәрмеңке ашылды.

1938 жылы Украина КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен Каменка селосы қалалық типтегі поселкеге ​​айналды. 1940 жылы 2 тамызда Украина КСР Жоғарғы Кеңесінің VII сессиясы Молдова Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы Заң қабылдады, оның құрамына Каменка да кірді.

1941 жылы шілдеде Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай облыс [[Румыния]]ның құрамына енді.
Соғыстан кейін қала мен облысты жедел қалпына келтіру басталды. 1958 жылы Каменск консерві комбинаты салынды.

1939-1997 жж Каменкадан украиндық Рудницаға дейін тар табанды темір жол тартылды.

1969 жылы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Каменский ауданы құрылды.

2002 жылы Каменка қала мәртебесін алып, Каменск ауданының әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24wiki.ru/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(%D0%9F%D0%9C%D0%A0)|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономика ==
Экономиканың негізі — ауыл шаруашылығы және туризм. Каменкада әйгілі курорттық кешен - &quot;Днестр&quot; шипажайы орналасқан.
Жұмыс істейтін халықтың басым бөлігі құрылыс және өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pmrgid.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61&amp;Itemid=127|title=Каменка тарихы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Инфроқұрылымы ==
Қалада 3 жалпы білім беретін мектеп пен жүзім, жеміс-жидек және орман шаруашылығы салаларына мамандар дайындайтын ауылшаруашылық техникумы бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newspmr.com/goroda-pmr/kamenka|title=Каменка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Қалада Днестрдің сол жағалауында орналасқан климаттық бальнеологиялық санаторий бар. Қалада тарихи-өлкетану мұражайы бар, 1978 жылы Каменкада революциялық әскери даңқ мұражайы болып ашылып, кейін 1980 жылдары ол тарихи-өлкетану мұражайына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16705-Kamenka.html|title=Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Camenca bus station.JPG|Автостанса
Camenca 12.JPG|Шіркеу
Camenca 01.jpg|Мәдениет үйі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>30p0ju3qzh7n0zn2j34fku5efmd124q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рыбница</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754256</id>
    <revision>
      <id>3623330</id>
      <parentid>3623031</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14193" sha1="hmbs8g8adlq3uxlplgkhqnn5af15bg1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рыбница
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Rîbnița}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Рыбница}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Рибниця}}
 |сурет                   = Rybnitsa.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rîbnița.jpg
 |ту                      = Flag of Rybnitsa.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =45 |lat_sec =59 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =00 |lon_sec =04 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рыбницкий
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1628
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1938
 |жер аумағы              = 25,0
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 47 924
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]], [[орыстар]], [[молдовандар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 555 xxxxx
 |пошта индексі           = MD-5500
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rîbnița
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рыбница''' ({{lang-ro|Rîbnița}}, {{lang-ru|Рыбница}}, {{lang-uk|Рибниця}}) — [[Молдова]]ның солтүстігіндегі қала. Днестрдің сол жағалауының автономды аумақтық бірлігінің бөлігі (Приднестровье Молдова Республикасы).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/3523304?ysclid=m7q5gkrk8v216620679|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Рыбница қаласының тұрғындарының саны 47 924 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chislennost.com/ru/md/population_of_rybnitsa_10846.html?ysclid=m7q5xdx7c7347535535|title=Рыбница халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
[[Днестр]] өзенінің сол жағалауында, оның саласы Рыбница өзеніне жақын, [[Кишинев]]тен 110 км, [[Тирасполь]]ден 120 км жерде орналасқан. Рыбницадан [[Украина]] шекарасы 14 км.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0|title=Рыбница|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қала атауының шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Олардың біреуіне сәйкес, Рыбница аттас өзенмен аталады, оның аузында Днестрге құятын кезде елді мекен құрылды.
Екіншіден, ол кейінірек бекініс салынған елді мекенді құрған бояр Ридванның есімімен аталады. 

Рыбница туралы алғашқы деректер 1628 жылы Поляк Корольдігі мен Литва Ұлы Герцогтігінің картасының үзіндісінде көрсетілген кезде жазылған.

IX-XIII ғасырларда Солтүстік Приднестровье Киев Русі мен Галисия-Волынь княздігінің құрамына кірді. ХІV ғасырда бұл аумақ Литваның Ұлы герцогтігіне өтті, ал ХVI ғасырдың ортасынан бастап Ягорлык өзенінің солтүстігіндегі Сол жағалаудағы Приднестровье жерлері, оның ішінде қазіргі Рыбницкий ауданының аумағы поляк Корольдігіне қосылды.

1793 жылы Поляк-Литва Одағының екінші рет бөлінуінің нәтижесінде бұл аумақ Ресейге қосылды, ал 1797 ж. Рыбница Подольск губерниясының Балта уезінің Молокыш болысының құрамына кірді. XIX ғасырдың аяғында Днестрде тұрақты кеме қатынасының жолға қойылуымен Рыбница, Белочий, Сарацея, Попенки, Михайловкада пирстер мен паром өткелдері салынды, бұл жәрмеңке саудасының дамуына ықпал етті.

1898 жылы Рыбница қант және алкоголь зауыты салынды. 1892-1894 жылдары Рыбница арқылы өтетін Слободка-Новоселица темір жолының учаскесі ашылды. Бұл шикізатты тасымалдауға және дайын өнімді жөнелтуге қолайлы жағдай туғызды.

ХІХ ғасырдың аяғынан бастап министрлік мектебі, қыздарға арналған грамота мектебі жұмыс істеді, екі сыныпты мектеп салынды, 5 төсектік аурухана және 2 дәріхана ашылды.

1924 жылы Рыбница қалалық типтегі поселке және МАССР-нің аудан орталығына айналды. 1928-1929 жж Киев тау-кен институтының жанынан кешкі жұмысшы факультеті ашылды. 60 төсектік аурухана салынды. Тұрғындарға 10 дәрігер қызмет көрсетті. Қалада 5 мектеп, балабақша, 400 орындық кинотеатр, бірнеше кітапхана болды.

1941-42 жылдары қаланың еврей халқы румын және неміс басқыншылары тарапынан аяусыз азапталды. Тұтқындар лагерінде 2700 кеңес жауынгері, ал еврей геттосында 3000-ға жуық адам іш сүзегінен қаза тапты. 

Соғыстан кейінгі жылдары Рыбница қалпына келтіріліп, Молдованың ірі өнеркәсіп орталығына айналды.

1962 жылы Рыбница қаласы Молдавия КСР-нің республикалық бағыныстағы қалалар санатына жатқызылды.

1990 жылы Молдованың шығыс аумақтарының бір бөлігі Рыбница кіретін Приднестровье Молдавия Республикасын (ПМР) құруды біржақты түрде жариялады. 1992 жылы қала ПМР жақтастары мен Молдова үкіметінің күштері арасындағы қарулы қақтығыс орталықтарының бірі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rybnitsa.org/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0/|title=Тарихи анықтама|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өндіріс орындары ==
Рыбница - ірі өндірістік және өнеркәсіптік орталық. Қалада 408 кәсіпорын жұмыс істейді, оның 64-і мемлекеттік, 43-і коммуналдық, 254-і жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер мен жеке фирмалар.

Мұнда қант зауыты, спирт зауыты, металлургия зауыты, цемент-шифер зауыты, орталықтан тепкіш сорғылар зауыты орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newspmr.com/goroda-pmr/rybnica|title=Рыбница|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Инфрақұрылымы ==
Рыбницада 16 балабақша, 3 балаларды дамыту орталығы, 15 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде теориялық лицей мен гимназия, құрылыс лицейі, политехникалық колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылығы орталығы, спорттың 22 түрі бойынша 17 спорт федерациялары жұмыс істейді.
Қалада Т.Г.Шевченко атындағы Приднестровье мемлекеттік университетінің, Солтүстік-Батыс политехникалық институтының, Мәскеу экономика және құқық академиясының филиалдары бар.

Қала тұрғындарының мәдени демалысы үшін мәдениет сарайы, «Олимп» мәдени-демалыс орталығы, орталықтандырылған кітапхана жүйесі, тарихи-өлкетану мұражайы, музыка және өнер мектептері, өнер мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/116|title=Рыбница, Днестрдің сол жағалауы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
[[Сурет:Вид Рыбницы.jpg|нобай|оңға|200px|Қала көрінісі]]     
Рыбница - Приднестровьедегі ең көркем және тарихи маңызды қалалардың бірі. Қала Днестр өзенінің жағасында, көркем төбелермен қоршалған. Сақталған сәулет, тарихи ескерткіштер мен әсем табиғат аймақтары Рыбницаны тартымды орынға айналдыруда.&lt;br /&gt;
Қаланың басты көрікті жерлерінің бірі — Днестр өзенінің бойындағы Рыбницаның орталығында орналасқан Махаббат аралы. Бұл шағын арал үйлену тойлары өтетін орынға және ғашық жұптардың романтикалық серуендейтін танымал орнына айналды. 

Рыбницаның тағы бір көрікті жері - «Чарлс Брюль қамалы» архитектуралық-тарихи кешені. Бұл бірегей қамал 1910 жылы салынған және модерн стилінің шынайы көрінісі болып табылады. Қамалдың ішінде Приднестровье мемлекеттік гимназиясының мұражайы бар, онда қаланың тарихы мен оның білім беру жүйесі туралы танысуға болады.
«Днестр каскадтары» саябағы Днестр өзенінің және оның айналасындағы табиғаттың қайталанбас көріністерін, сонымен қатар демалу үшін тамаша орындарды ұсынады. Әдемі пейзаждарды Алая тауы — тартымды, тамашалауға және серуендеуге арналған сүйікті орындардың бірі. «Төменгі Приднестровье» мұражайынан осы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы білуге болады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://townnet.ru/%D1%80%D1%8B%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8/|title=Рыбница: көрікті жерлер, туристік орындар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Бауырлас қалалар ==
* {{Ту|Украина}} [[Винница]] ([[Украина]])
* {{Ту|Украина}} [[Голая Пристань]] ([[Украина]])
* {{Ту|Ресей}} [[Дмитров]] ([[Ресей]])

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>hmbs8g8adlq3uxlplgkhqnn5af15bg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623358</id>
      <parentid>3623330</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-33897-00|~2026-33897-00]] ([[User talk:~2026-33897-00|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3623031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14081" sha1="nwptr4ewpb8drlgknkgvl7e3tit5wr5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рыбница
 |шынайы атауы            = {{Lang-mo|Рыбница}}, {{lang-uk|Рибниця}}
 |сурет                   = Rybnitsa.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rîbnița.jpg
 |ту                      = Flag of Rybnitsa.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =45 |lat_sec =59 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =00 |lon_sec =04 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рыбницкий
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1628
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1938
 |жер аумағы              = 25,0
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 47 924
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]], [[орыстар]], [[молдовандар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 555 xxxxx
 |пошта индексі           = MD-5500
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rîbnița
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рыбница''' ({{Lang-mo|Рыбница}}, {{lang-uk|Рибниця}}) — [[Молдова]]ның солтүстігіндегі қала. Днестрдің сол жағалауының автономды аумақтық бірлігінің бөлігі (Приднестровье Молдова Республикасы).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/3523304?ysclid=m7q5gkrk8v216620679|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Рыбница қаласының тұрғындарының саны 47 924 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chislennost.com/ru/md/population_of_rybnitsa_10846.html?ysclid=m7q5xdx7c7347535535|title=Рыбница халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
[[Днестр]] өзенінің сол жағалауында, оның саласы Рыбница өзеніне жақын, [[Кишинев]]тен 110 км, [[Тирасполь]]ден 120 км жерде орналасқан. Рыбницадан [[Украина]] шекарасы 14 км.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0|title=Рыбница|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қала атауының шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Олардың біреуіне сәйкес, Рыбница аттас өзенмен аталады, оның аузында Днестрге құятын кезде елді мекен құрылды.
Екіншіден, ол кейінірек бекініс салынған елді мекенді құрған бояр Ридванның есімімен аталады. 

Рыбница туралы алғашқы деректер 1628 жылы Поляк Корольдігі мен Литва Ұлы Герцогтігінің картасының үзіндісінде көрсетілген кезде жазылған.

IX-XIII ғасырларда Солтүстік Приднестровье Киев Русі мен Галисия-Волынь княздігінің құрамына кірді. ХІV ғасырда бұл аумақ Литваның Ұлы герцогтігіне өтті, ал ХVI ғасырдың ортасынан бастап Ягорлык өзенінің солтүстігіндегі Сол жағалаудағы Приднестровье жерлері, оның ішінде қазіргі Рыбницкий ауданының аумағы поляк Корольдігіне қосылды.

1793 жылы Поляк-Литва Одағының екінші рет бөлінуінің нәтижесінде бұл аумақ Ресейге қосылды, ал 1797 ж. Рыбница Подольск губерниясының Балта уезінің Молокыш болысының құрамына кірді. XIX ғасырдың аяғында Днестрде тұрақты кеме қатынасының жолға қойылуымен Рыбница, Белочий, Сарацея, Попенки, Михайловкада пирстер мен паром өткелдері салынды, бұл жәрмеңке саудасының дамуына ықпал етті.

1898 жылы Рыбница қант және алкоголь зауыты салынды. 1892-1894 жылдары Рыбница арқылы өтетін Слободка-Новоселица темір жолының учаскесі ашылды. Бұл шикізатты тасымалдауға және дайын өнімді жөнелтуге қолайлы жағдай туғызды.

ХІХ ғасырдың аяғынан бастап министрлік мектебі, қыздарға арналған грамота мектебі жұмыс істеді, екі сыныпты мектеп салынды, 5 төсектік аурухана және 2 дәріхана ашылды.

1924 жылы Рыбница қалалық типтегі поселке және МАССР-нің аудан орталығына айналды. 1928-1929 жж Киев тау-кен институтының жанынан кешкі жұмысшы факультеті ашылды. 60 төсектік аурухана салынды. Тұрғындарға 10 дәрігер қызмет көрсетті. Қалада 5 мектеп, балабақша, 400 орындық кинотеатр, бірнеше кітапхана болды.

1941-42 жылдары қаланың еврей халқы румын және неміс басқыншылары тарапынан аяусыз азапталды. Тұтқындар лагерінде 2700 кеңес жауынгері, ал еврей геттосында 3000-ға жуық адам іш сүзегінен қаза тапты. 

Соғыстан кейінгі жылдары Рыбница қалпына келтіріліп, Молдованың ірі өнеркәсіп орталығына айналды.

1962 жылы Рыбница қаласы Молдавия КСР-нің республикалық бағыныстағы қалалар санатына жатқызылды.

1990 жылы Молдованың шығыс аумақтарының бір бөлігі Рыбница кіретін Приднестровье Молдавия Республикасын (ПМР) құруды біржақты түрде жариялады. 1992 жылы қала ПМР жақтастары мен Молдова үкіметінің күштері арасындағы қарулы қақтығыс орталықтарының бірі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rybnitsa.org/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0/|title=Тарихи анықтама|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өндіріс орындары ==
Рыбница - ірі өндірістік және өнеркәсіптік орталық. Қалада 408 кәсіпорын жұмыс істейді, оның 64-і мемлекеттік, 43-і коммуналдық, 254-і жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер мен жеке фирмалар.

Мұнда қант зауыты, спирт зауыты, металлургия зауыты, цемент-шифер зауыты, орталықтан тепкіш сорғылар зауыты орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newspmr.com/goroda-pmr/rybnica|title=Рыбница|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Инфрақұрылымы ==
Рыбницада 16 балабақша, 3 балаларды дамыту орталығы, 15 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде теориялық лицей мен гимназия, құрылыс лицейі, политехникалық колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылығы орталығы, спорттың 22 түрі бойынша 17 спорт федерациялары жұмыс істейді.
Қалада Т.Г.Шевченко атындағы Приднестровье мемлекеттік университетінің, Солтүстік-Батыс политехникалық институтының, Мәскеу экономика және құқық академиясының филиалдары бар.

Қала тұрғындарының мәдени демалысы үшін мәдениет сарайы, «Олимп» мәдени-демалыс орталығы, орталықтандырылған кітапхана жүйесі, тарихи-өлкетану мұражайы, музыка және өнер мектептері, өнер мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/116|title=Рыбница, Днестрдің сол жағалауы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
[[Сурет:Вид Рыбницы.jpg|нобай|оңға|200px|Қала көрінісі]]     
Рыбница - Приднестровьедегі ең көркем және тарихи маңызды қалалардың бірі. Қала Днестр өзенінің жағасында, көркем төбелермен қоршалған. Сақталған сәулет, тарихи ескерткіштер мен әсем табиғат аймақтары Рыбницаны тартымды орынға айналдыруда.&lt;br /&gt;
Қаланың басты көрікті жерлерінің бірі — Днестр өзенінің бойындағы Рыбницаның орталығында орналасқан Махаббат аралы. Бұл шағын арал үйлену тойлары өтетін орынға және ғашық жұптардың романтикалық серуендейтін танымал орнына айналды. 

Рыбницаның тағы бір көрікті жері - «Чарлс Брюль қамалы» архитектуралық-тарихи кешені. Бұл бірегей қамал 1910 жылы салынған және модерн стилінің шынайы көрінісі болып табылады. Қамалдың ішінде Приднестровье мемлекеттік гимназиясының мұражайы бар, онда қаланың тарихы мен оның білім беру жүйесі туралы танысуға болады.
«Днестр каскадтары» саябағы Днестр өзенінің және оның айналасындағы табиғаттың қайталанбас көріністерін, сонымен қатар демалу үшін тамаша орындарды ұсынады. Әдемі пейзаждарды Алая тауы — тартымды, тамашалауға және серуендеуге арналған сүйікті орындардың бірі. «Төменгі Приднестровье» мұражайынан осы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы білуге болады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://townnet.ru/%D1%80%D1%8B%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8/|title=Рыбница: көрікті жерлер, туристік орындар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-01 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Бауырлас қалалар ==
* {{Ту|Украина}} [[Винница]] ([[Украина]])
* {{Ту|Украина}} [[Голая Пристань]] ([[Украина]])
* {{Ту|Ресей}} [[Дмитров]] ([[Ресей]])

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>nwptr4ewpb8drlgknkgvl7e3tit5wr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сороки</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754365</id>
    <revision>
      <id>3623300</id>
      <parentid>3439372</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8864" sha1="8xxqvujt12c5eb6ype1bxyia7fq6ms9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Сороки
 |шынайы атауы            = Сорока, {{Lang-ro|Soroca}}
 |сурет                   = MD-SR-mn.A-066 - 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Interbelic Soroca CoA.png
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =48 |lat_min =09 |lat_sec =21 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =17 |lon_sec =51 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Сорока ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XV ғ.
 |алғашқы дерек           = 1499
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 11,88 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 45
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 37 588
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 1881
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 230
 |пошта индексі           = MD-3001
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = MD
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Soroca
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Сороки''' (Сорока, {{Lang-ro|Soroca}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципалитет, [[Сорока ауданы]]ның орталығы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8_(%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4)|title=Сороки қаласы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-04 |lang=}}&lt;/ref&gt;
2025 жылы Сорока қаласының халқы 37 588 адамды құрады. Сорока Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 8-ші орында.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chislennost.com/ru/md/population_of_magpies_10849.html?ysclid=m7udqz5ulv89667820|title=Сорока халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-04 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
Флорешта теміржол станциясынан 40 км қашықтықта Днестр өзенінің оң жағалауындағы аңғарда орналасқан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wikiway.com/moldova/soroki/|title=Сороки (Soroca)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-04 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XII немесе XIII ғасырда қазіргі қаланың орнында генуездік Ольхиония қонысы орналасқан. XV ғасырда Молдавия билеушісі Ұлы Стефан Польша мен Венгриядан өз иелігін қорғау үшін бұрынғы Ольхионияның орнына Сараки деп аталатын бекініс тұрғызды.

XVIII ғасырда бұл атау Сороки болып өзгертілді. 1692 жылы поляктар бекіністі басып алып, мұнда өздерін қоршап тұрған Мұстафа пашадан қорғанды.&lt;br /&gt;
1711 жылы Петр I өзінің негізгі күштерін Сорокиден Днестрдің оң жағалауына ауыстырып, Сорокиді өз армиясының керек-жарақтарын сақтайтын негізгі қоймаға айналдырды. 1738 жылы Сорокиді орыс әскерлері басып алды. 

1812 жылы қала Ресейге берілді. 1833 жылы Сороки уезі құрылғанда қала уездік қалашыққа айналды.

1941 жылы 15 шілдеде Кеңес үкіметі мен әскерлері қаладан шығып, оны неміс әскерлері басып алды.

1944 жылы 17 наурызда Уман-Ботошани операциясы кезінде 2-ші Украина майданының кеңес әскерлері оны неміс әскерлерінен азат етті:

1949-1952 және 1962-1991 жылдары Молдаван КСР-нің республикалық бағыныстағы қаласы мәртебесіне ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://oglasi.ru/stati/13156-soroki-gorod.html|title=Сороки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-04 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономика және транспорты ==
Қала әртүрлі бизнес пен кәсіпкерлік белсенділікпен айналысатын аймақтың экономикалық және сауда орталығы болып табылады. Қалада 2000-нан астам кәсіпкерлік субъектілері жұмыс істейді, олардың басым бөлігін жеке кәсіпорындар құрайды. Негізгі өнеркәсіп кәсіпорындары жеңіл өнеркәсіпте, өңдеу өнеркәсібінде және машина жасауда шоғырланған. Тамақ өнеркәсібінде жемістер мен көкөністерді, сүтті, ет өнімдерін және темекіні өңдеу салаларын аиауға болады.

Сороки қолайлы географиялық жағдайға және жақсы дамыған көлік инфрақұрылымына ие, бұл сауда мен бизнестің дамуына ықпал етеді. Қалалық көлік жалпы ұзындығы 62 шақырымды құрайтын 6 бағыт бойынша ұйымдастырылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://delopmr.ru/blog/article/Gorod-Soroki-v-Moldove|title=Сороки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-04 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Бүгінгі таңда қазіргі Сорока қаласы - шекаралас қала және Молдованың ірі туристік орталығы. 

Қалаға жақын жерде Бекир шатқалы IX ғасырдағы бірегей ескерткіш, бүгінгі күнге дейін сақталған және бүкіл әлемге әйгілі жартас ұяшықтары бар. Сороки бекінісінен 7 км қашықтықта әйгілі Косоуцы ауылы монастырьмен және тасты көркемдік өңдеумен айналысатын қолөнершілермен белгілі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1897-Soroki.html|title=Молдова. Сороки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-04 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Сороки, этнографический музей Muzeul de istorie si etnografie din Soroca Soroca Ethnografic Museum (42870845280).jpg|Этнографиялық мұражай
Сороки, дворец культуры Palatul de cultura Soroca Palace of Cultura in Soroca (30849927508).jpg|Мәдениет үйі
MD.SR.SR - Clădirea fostului gimnaziu de fete (după 1918 – liceul „Domnița Ruxanda”) - sep 2023 - 10.jpg| Бұрынғы қыздар гимназиясының ғимараты
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>8xxqvujt12c5eb6ype1bxyia7fq6ms9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>755906</id>
    <revision>
      <id>3623198</id>
      <parentid>3452432</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="sc5ex8b4mzr6307a69r82ca90paxq2r" xml:space="preserve">[[Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]</text>
      <sha1>sc5ex8b4mzr6307a69r82ca90paxq2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Григориополь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757712</id>
    <revision>
      <id>3623323</id>
      <parentid>3619548</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14591" sha1="8kgq03r7gkjif0eb16rywv17vp76f3h" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Григориополь
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Grigoriopol}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Григоріополь}}
 |сурет                   = Григориополь.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Coat of arms Grigoriopol.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 09 |lat_sec = 13 
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 17 |lon_sec = 47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =
 |ауданы                  = Григориополь ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Габужа Олег Фёдорович
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 27 ақпан 1792
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             =
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 381&lt;ref&gt;{{cite web|title=Население городов Приднестровья|url=https://novostipmr.com/ru/news/19-02-27/naselenie-gorodov-pridnestrovya|accessdate=2019-06-16}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2014
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 210
 |пошта индексі           = MD-4000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Григориополь''' ({{lang-ro|Grigoriopol}}; {{lang-uk|Григоріополь}}) — қала, Приднестровьенің мойындалмаған [[Приднестровье Молдаван Республикасы]] бақылауындағы [[Григориполь ауданы]]ның әкімшілік орталығы (Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, Молдова аумағы). Қала [[Тирасполь]]ден солтүстік-батысқа қарай 45 км қашықтықта, [[Чорна]] өзенінің [[Днестр]]ге құяр сағасында орналасқан. Григориполь қалалық кеңесіне [[Красная Горка (Григориополь)|Красная Горка]] және [[Красное (Григориополь)|Красное]] ауылдары бағынады.

== Тарихы ==
Григориополь қаласы — ежелгі елді мекен, бұрын Коморул, Чорна және Чорна-пе-Нистру атауларымен белгілі болған. Аудан аумағында адамдар ерте заманнан бастап қоныстанған, мұны [[Бутор]], [[Токмазея]], [[Красногорка]] ауылдарының маңындағы археологиялық қазбалар дәлелдейді. IX–XII ғасырларда бұл жерлер [[Ежелгі Русь]] мемлекетінің және [[Галиция-Волынь]] кінәздігінің құрамына кірген. Кейін бұл өңірде литва феодалдары, түріктер мен татарлар үстемдік еткен. Алғашқы молдован қоныстары осы жерлерде XVII–XVIII ғасырларда пайда болды: [[Спея]], [[Тея]], [[Ташлык]], Бутор, [[Делакеу]], [[Малаешты]] және басқа да елді мекендер. 1784 жылы [[Солтүстік Кавказ]] тұрғындары Ресей билігінен шетелдік отарлаушылар құқығымен қоныстануға жер сұрады. Армяндардың өтініші ішінара қанағаттандырылды. Сегіз жылға созылған колония құру процесі басталды. Қоныс аударған [[армяндар]] алғашында көңілі қалған болатын: бұл жерлер аз игерілген және сирек қоныстанған еді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://grig-rsnd.idknet.com/istoriya-goroda |title=Григориополь – история города |lang=ru |website=grig-rsnd.idknet.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt; 1791 жылы Ясс қаласындағы бейбіт келісімге сәйкес, бұл жерлер Ресейге өткен болатын. Григориополь 1792 жылы [[II Екатерина]] жарлығымен құрылып, армян қоныс аударушылары тарапынан қоныстандырылды. Қала аумағында екі шіркеу болған: Қасиетті Құдай Ана шіркеуі және Петр мен Павел шіркеуі. Сондай-ақ қалада [[магистрат]] жұмыс істеген. Григориополь өзін-өзі басқарған қала болған: Третей соты мен Жетімдер соты қызмет еткен. Қалада егіншілік, мал шаруашылығы, сауда және қолөнер дамыған. Сонымен қатар пароход қатынасы болған, ондаған кеме тоқтайтын айлақ жұмыс істеген. Қала бастапқыда экономикалық сауда орталығы ретінде салынған және дәл осы жер арқылы сауда жолы өткен. 1794 жылы II Екатерина қалаға өз гербі мен мөрін беру туралы жарлыққа қол қойған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1799 жылы қала халқы 3435 адамды, ал 1887 жылы 6165 адамды құрады. 1897 жылы Григориопольде 7605 адам тұрған: [[молдовандар]] — 3740, [[орыстар]] — 1832, [[еврейлер]] — 832, [[украиндар]] — 707, [[армяндар]] — 406 адам болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи - 1897 год |access-date=2014-07-15 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205638/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; XIX ғасырдың 30-жылдарына қарай армян қонысы Ресейдің оңтүстігіндегі ірі сауда орталығына айналды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі егіншілікпен қатар сауда және қолөнер болған (ең алдымен былғары өңдеу). Кейінірек қала артықшылықтарынан айырылған соң, оның маңызы төмендей бастады. Қалаға көшіп келген молдаван, украин және еврей халқы Григориопольдің этникалық құрамын әртараптандырды. Кейінгі жылдары, 1918 жылға дейін, Григориополь Херсон губерниясының Тирасполь уезіне қарасты уездік емес шағын қала мәртебесінде болды.

Григориопольде кеңес өкіметі 1918 жылдың қаңтар айында орнады. 1924 жылғы 12 қазанда Молдава АССР құрамында Григориополь ауданы құрылды. 1938 жылғы 20 қазанда Григориопольге қала типіндегі кент мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{Мақала|1=кітап|тақырыбы=СССР. Административно-территориальное деление союзных республик: изменения, происшедшие за время с 1/X 1938 г. по 1/III 1939 г.|сілтеме=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3|место=М.|басылымы=Изд-во Ведомостей Верховного Совета РСФСР|жылы=1939|архив дата=2019-07-24|архив=https://web.archive.org/web/20190724203834/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3}}&lt;/ref&gt;

1958 жылы Молдавия КСР-інде аудандардың іріленуіне байланысты Григориополь ауданы таратылып, оның аумағы [[Дубоссар]] және [[Тирасполь]] аудандарына бөлінді. 1971 жылғы 21 маусымдағы Молдавия КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Григориополь ауданы қайта құрылды. Молдавия КСР кезеңінде Григориопольде шарап өндірісі дамыды, консерв зауыты жұмыс істеді. 1970 жылы қала халқы шамамен 8 мың адамды құрады.

2002 жылғы 17 маусымда Приднестровье Молдован Республикасы Жоғарғы Кеңесінің шешімімен Григориопольге қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |title=Архивированная копия |accessdate=2006-12-18 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060104092005/http://president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |archivedate=2006-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pridnestrovie-tourism.com/istoriya-grig/ |title=История Григориополя |lang=ru |website=https://pridnestrovie-tourism.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Көшелері ==
1920-жылдары большевиктердің билікке келуімен бірге Григориопольдегі барлық революцияға дейінгі көше атаулары қайта аталды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.vk.com/topic-37802883_40250011|title=Исторические названия улиц Приднестровья |publisher=// Приднестровский листокЪ; [[ВКонтакте]]|accessdate=2019-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://history.gospmr.org/gorod-dvuh-grigoriev-gerb-czarstva-armyanskogo-i-podzemnyj-komorul/ |title=Город двух Григориев, герб царства Армянского и подземный Коморул – Несколько интересных фактов о Григориополе |lang=ru |website=history.gospmr.org |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Революцияға дейінгі атауы
! Қазіргі (кеңестік) атауы
|-
| Екатерининская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (солтүстік бөлігі)
|-
| Потёмкинская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (оңтүстік бөлігі)
|-
| Орыс көшесі
| [[Куйбышев көшесі|Куйбышев]]
|-
| Армян көшесі
| [[Ленин көшесі|Ленин]]
|-
| Кожевенная көшесі
| [[1 мамыр көшесі|1 мамыр]]
|-
| Килия көшесі
| [[Фрунзе көшесі|Фрунзе]]
|-
| Худобашев көшесі
| [[Дзержинский көшесі|Дзержинский]]
|-
| Еврей көшесі
| [[Гризодубова көшесі|Гризодубова]]
|-
| Измайлов көшесі
| [[Байдуков көшесі|Байдуков]]
|-
| Сауда көшесі
| [[Леваневский көшесі|Леваневский]]
|-
| Днестр көшесі
| [[Киров көшесі|Киров]]
|}

== Ғимараттар ==
Григориопольде басым көпшілігі бірқабатты құрылыстар құрайды, ал елді мекеннің орталық бөлігінде негізінен үштен тоғыз қабатқа дейінгі ғимараттар орналасқан.

== Экономикасы ==
Қалада құрылысқа қажетті әктасты өндіретін шахта, қиыршық тас пен құм өндіретін карьер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.bendery.md/map/pmr/grigoriopol_map.html Григориополь ауданының картасы]

{{Молдова}}
[[Санат:Днестр бойындағы елді мекендер]]
[[Санат:Григориополь]]
[[Санат:Приднестровье Молдован Республикасының қалалары]]
[[Санат:Днестр бойындағы қалалар]]
[[Санат:Григориополь ауданы]]</text>
      <sha1>8kgq03r7gkjif0eb16rywv17vp76f3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623324</id>
      <parentid>3623323</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14614" sha1="rr1jh67s4yo8y1sjf8rj0ki2co1e0xw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Григориополь
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Grigoriopol}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Григоріополь}}
 |сурет                   = Григориополь.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Coat of arms Grigoriopol.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 09 |lat_sec = 13 
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 17 |lon_sec = 47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =
 |ауданы                  = Григориополь ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Габужа Олег Фёдорович
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 27 ақпан 1792
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             =
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 381&lt;ref&gt;{{cite web|title=Население городов Приднестровья|url=https://novostipmr.com/ru/news/19-02-27/naselenie-gorodov-pridnestrovya|accessdate=2019-06-16}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2014
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 210
 |пошта индексі           = MD-4000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Григориополь''' ({{lang-ro|Grigoriopol}}; {{lang-uk|Григоріополь}}) — қала, Приднестровьенің мойындалмаған [[Транснистрия|Транснистрия Молдован Республикасы]] бақылауындағы [[Григориполь ауданы]]ның әкімшілік орталығы (Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, Молдова аумағы). Қала [[Тирасполь]]ден солтүстік-батысқа қарай 45 км қашықтықта, [[Чорна]] өзенінің [[Днестр]]ге құяр сағасында орналасқан. Григориполь қалалық кеңесіне [[Красная Горка (Григориополь)|Красная Горка]] және [[Красное (Григориополь)|Красное]] ауылдары бағынады.

== Тарихы ==
Григориополь қаласы — ежелгі елді мекен, бұрын Коморул, Чорна және Чорна-пе-Нистру атауларымен белгілі болған. Аудан аумағында адамдар ерте заманнан бастап қоныстанған, мұны [[Бутор]], [[Токмазея]], [[Красногорка]] ауылдарының маңындағы археологиялық қазбалар дәлелдейді. IX–XII ғасырларда бұл жерлер [[Ежелгі Русь]] мемлекетінің және [[Галиция-Волынь]] кінәздігінің құрамына кірген. Кейін бұл өңірде литва феодалдары, түріктер мен татарлар үстемдік еткен. Алғашқы молдован қоныстары осы жерлерде XVII–XVIII ғасырларда пайда болды: [[Спея]], [[Тея]], [[Ташлык]], Бутор, [[Делакеу]], [[Малаешты]] және басқа да елді мекендер. 1784 жылы [[Солтүстік Кавказ]] тұрғындары Ресей билігінен шетелдік отарлаушылар құқығымен қоныстануға жер сұрады. Армяндардың өтініші ішінара қанағаттандырылды. Сегіз жылға созылған колония құру процесі басталды. Қоныс аударған [[армяндар]] алғашында көңілі қалған болатын: бұл жерлер аз игерілген және сирек қоныстанған еді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://grig-rsnd.idknet.com/istoriya-goroda |title=Григориополь – история города |lang=ru |website=grig-rsnd.idknet.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt; 1791 жылы Ясс қаласындағы бейбіт келісімге сәйкес, бұл жерлер Ресейге өткен болатын. Григориополь 1792 жылы [[II Екатерина]] жарлығымен құрылып, армян қоныс аударушылары тарапынан қоныстандырылды. Қала аумағында екі шіркеу болған: Қасиетті Құдай Ана шіркеуі және Петр мен Павел шіркеуі. Сондай-ақ қалада [[магистрат]] жұмыс істеген. Григориополь өзін-өзі басқарған қала болған: Третей соты мен Жетімдер соты қызмет еткен. Қалада егіншілік, мал шаруашылығы, сауда және қолөнер дамыған. Сонымен қатар пароход қатынасы болған, ондаған кеме тоқтайтын айлақ жұмыс істеген. Қала бастапқыда экономикалық сауда орталығы ретінде салынған және дәл осы жер арқылы сауда жолы өткен. 1794 жылы II Екатерина қалаға өз гербі мен мөрін беру туралы жарлыққа қол қойған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1799 жылы қала халқы 3435 адамды, ал 1887 жылы 6165 адамды құрады. 1897 жылы Григориопольде 7605 адам тұрған: [[молдовандар]] — 3740, [[орыстар]] — 1832, [[еврейлер]] — 832, [[украиндар]] — 707, [[армяндар]] — 406 адам болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи - 1897 год |access-date=2014-07-15 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205638/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; XIX ғасырдың 30-жылдарына қарай армян қонысы Ресейдің оңтүстігіндегі ірі сауда орталығына айналды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі егіншілікпен қатар сауда және қолөнер болған (ең алдымен былғары өңдеу). Кейінірек қала артықшылықтарынан айырылған соң, оның маңызы төмендей бастады. Қалаға көшіп келген молдаван, украин және еврей халқы Григориопольдің этникалық құрамын әртараптандырды. Кейінгі жылдары, 1918 жылға дейін, Григориополь Херсон губерниясының Тирасполь уезіне қарасты уездік емес шағын қала мәртебесінде болды.

Григориопольде кеңес өкіметі 1918 жылдың қаңтар айында орнады. 1924 жылғы 12 қазанда Молдава АССР құрамында Григориополь ауданы құрылды. 1938 жылғы 20 қазанда Григориопольге қала типіндегі кент мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{Мақала|1=кітап|тақырыбы=СССР. Административно-территориальное деление союзных республик: изменения, происшедшие за время с 1/X 1938 г. по 1/III 1939 г.|сілтеме=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3|место=М.|басылымы=Изд-во Ведомостей Верховного Совета РСФСР|жылы=1939|архив дата=2019-07-24|архив=https://web.archive.org/web/20190724203834/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3}}&lt;/ref&gt;

1958 жылы Молдавия КСР-інде аудандардың іріленуіне байланысты Григориополь ауданы таратылып, оның аумағы [[Дубоссар]] және [[Тирасполь]] аудандарына бөлінді. 1971 жылғы 21 маусымдағы Молдавия КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Григориополь ауданы қайта құрылды. Молдавия КСР кезеңінде Григориопольде шарап өндірісі дамыды, консерв зауыты жұмыс істеді. 1970 жылы қала халқы шамамен 8 мың адамды құрады.

2002 жылғы 17 маусымда Приднестровье Молдован Республикасы Жоғарғы Кеңесінің шешімімен Григориопольге қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |title=Архивированная копия |accessdate=2006-12-18 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060104092005/http://president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |archivedate=2006-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pridnestrovie-tourism.com/istoriya-grig/ |title=История Григориополя |lang=ru |website=https://pridnestrovie-tourism.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Көшелері ==
1920-жылдары большевиктердің билікке келуімен бірге Григориопольдегі барлық революцияға дейінгі көше атаулары қайта аталды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.vk.com/topic-37802883_40250011|title=Исторические названия улиц Приднестровья |publisher=// Приднестровский листокЪ; [[ВКонтакте]]|accessdate=2019-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://history.gospmr.org/gorod-dvuh-grigoriev-gerb-czarstva-armyanskogo-i-podzemnyj-komorul/ |title=Город двух Григориев, герб царства Армянского и подземный Коморул – Несколько интересных фактов о Григориополе |lang=ru |website=history.gospmr.org |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Революцияға дейінгі атауы
! Қазіргі (кеңестік) атауы
|-
| Екатерининская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (солтүстік бөлігі)
|-
| Потёмкинская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (оңтүстік бөлігі)
|-
| Орыс көшесі
| [[Куйбышев көшесі|Куйбышев]]
|-
| Армян көшесі
| [[Ленин көшесі|Ленин]]
|-
| Кожевенная көшесі
| [[1 мамыр көшесі|1 мамыр]]
|-
| Килия көшесі
| [[Фрунзе көшесі|Фрунзе]]
|-
| Худобашев көшесі
| [[Дзержинский көшесі|Дзержинский]]
|-
| Еврей көшесі
| [[Гризодубова көшесі|Гризодубова]]
|-
| Измайлов көшесі
| [[Байдуков көшесі|Байдуков]]
|-
| Сауда көшесі
| [[Леваневский көшесі|Леваневский]]
|-
| Днестр көшесі
| [[Киров көшесі|Киров]]
|}

== Ғимараттар ==
Григориопольде басым көпшілігі бірқабатты құрылыстар құрайды, ал елді мекеннің орталық бөлігінде негізінен үштен тоғыз қабатқа дейінгі ғимараттар орналасқан.

== Экономикасы ==
Қалада құрылысқа қажетті әктасты өндіретін шахта, қиыршық тас пен құм өндіретін карьер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.bendery.md/map/pmr/grigoriopol_map.html Григориополь ауданының картасы]

{{Молдова}}
[[Санат:Днестр бойындағы елді мекендер]]
[[Санат:Григориополь]]
[[Санат:Приднестровье Молдован Республикасының қалалары]]
[[Санат:Днестр бойындағы қалалар]]
[[Санат:Григориополь ауданы]]</text>
      <sha1>rr1jh67s4yo8y1sjf8rj0ki2co1e0xw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623325</id>
      <parentid>3623324</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14692" sha1="90b88ry6dz3hl4z0v6chpjj9ugpcgat" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Григориополь
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Grigoriopol}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Григориополь}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Григоріополь}}
 |сурет                   = Григориополь.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Coat of arms Grigoriopol.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 09 |lat_sec = 13 
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 17 |lon_sec = 47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =
 |ауданы                  = Григориополь ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Габужа Олег Фёдорович
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 27 ақпан 1792
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             =
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 381&lt;ref&gt;{{cite web|title=Население городов Приднестровья|url=https://novostipmr.com/ru/news/19-02-27/naselenie-gorodov-pridnestrovya|accessdate=2019-06-16}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2014
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 210
 |пошта индексі           = MD-4000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Григориополь''' ({{lang-ro|Grigoriopol}}; {{lang-ru|Григориополь}}; {{lang-uk|Григоріополь}}) — қала, Приднестровьенің мойындалмаған [[Транснистрия|Транснистрия Молдован Республикасы]] бақылауындағы [[Григориполь ауданы]]ның әкімшілік орталығы (Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, Молдова аумағы). Қала [[Тирасполь]]ден солтүстік-батысқа қарай 45 км қашықтықта, [[Чорна]] өзенінің [[Днестр]]ге құяр сағасында орналасқан. Григориполь қалалық кеңесіне [[Красная Горка (Григориополь)|Красная Горка]] және [[Красное (Григориополь)|Красное]] ауылдары бағынады.

== Тарихы ==
Григориополь қаласы — ежелгі елді мекен, бұрын Коморул, Чорна және Чорна-пе-Нистру атауларымен белгілі болған. Аудан аумағында адамдар ерте заманнан бастап қоныстанған, мұны [[Бутор]], [[Токмазея]], [[Красногорка]] ауылдарының маңындағы археологиялық қазбалар дәлелдейді. IX–XII ғасырларда бұл жерлер [[Ежелгі Русь]] мемлекетінің және [[Галиция-Волынь]] кінәздігінің құрамына кірген. Кейін бұл өңірде литва феодалдары, түріктер мен татарлар үстемдік еткен. Алғашқы молдован қоныстары осы жерлерде XVII–XVIII ғасырларда пайда болды: [[Спея]], [[Тея]], [[Ташлык]], Бутор, [[Делакеу]], [[Малаешты]] және басқа да елді мекендер. 1784 жылы [[Солтүстік Кавказ]] тұрғындары Ресей билігінен шетелдік отарлаушылар құқығымен қоныстануға жер сұрады. Армяндардың өтініші ішінара қанағаттандырылды. Сегіз жылға созылған колония құру процесі басталды. Қоныс аударған [[армяндар]] алғашында көңілі қалған болатын: бұл жерлер аз игерілген және сирек қоныстанған еді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://grig-rsnd.idknet.com/istoriya-goroda |title=Григориополь – история города |lang=ru |website=grig-rsnd.idknet.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt; 1791 жылы Ясс қаласындағы бейбіт келісімге сәйкес, бұл жерлер Ресейге өткен болатын. Григориополь 1792 жылы [[II Екатерина]] жарлығымен құрылып, армян қоныс аударушылары тарапынан қоныстандырылды. Қала аумағында екі шіркеу болған: Қасиетті Құдай Ана шіркеуі және Петр мен Павел шіркеуі. Сондай-ақ қалада [[магистрат]] жұмыс істеген. Григориополь өзін-өзі басқарған қала болған: Третей соты мен Жетімдер соты қызмет еткен. Қалада егіншілік, мал шаруашылығы, сауда және қолөнер дамыған. Сонымен қатар пароход қатынасы болған, ондаған кеме тоқтайтын айлақ жұмыс істеген. Қала бастапқыда экономикалық сауда орталығы ретінде салынған және дәл осы жер арқылы сауда жолы өткен. 1794 жылы II Екатерина қалаға өз гербі мен мөрін беру туралы жарлыққа қол қойған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1799 жылы қала халқы 3435 адамды, ал 1887 жылы 6165 адамды құрады. 1897 жылы Григориопольде 7605 адам тұрған: [[молдовандар]] — 3740, [[орыстар]] — 1832, [[еврейлер]] — 832, [[украиндар]] — 707, [[армяндар]] — 406 адам болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи - 1897 год |access-date=2014-07-15 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205638/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; XIX ғасырдың 30-жылдарына қарай армян қонысы Ресейдің оңтүстігіндегі ірі сауда орталығына айналды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі егіншілікпен қатар сауда және қолөнер болған (ең алдымен былғары өңдеу). Кейінірек қала артықшылықтарынан айырылған соң, оның маңызы төмендей бастады. Қалаға көшіп келген молдаван, украин және еврей халқы Григориопольдің этникалық құрамын әртараптандырды. Кейінгі жылдары, 1918 жылға дейін, Григориополь Херсон губерниясының Тирасполь уезіне қарасты уездік емес шағын қала мәртебесінде болды.

Григориопольде кеңес өкіметі 1918 жылдың қаңтар айында орнады. 1924 жылғы 12 қазанда Молдава АССР құрамында Григориополь ауданы құрылды. 1938 жылғы 20 қазанда Григориопольге қала типіндегі кент мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{Мақала|1=кітап|тақырыбы=СССР. Административно-территориальное деление союзных республик: изменения, происшедшие за время с 1/X 1938 г. по 1/III 1939 г.|сілтеме=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3|место=М.|басылымы=Изд-во Ведомостей Верховного Совета РСФСР|жылы=1939|архив дата=2019-07-24|архив=https://web.archive.org/web/20190724203834/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3}}&lt;/ref&gt;

1958 жылы Молдавия КСР-інде аудандардың іріленуіне байланысты Григориополь ауданы таратылып, оның аумағы [[Дубоссар]] және [[Тирасполь]] аудандарына бөлінді. 1971 жылғы 21 маусымдағы Молдавия КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Григориополь ауданы қайта құрылды. Молдавия КСР кезеңінде Григориопольде шарап өндірісі дамыды, консерв зауыты жұмыс істеді. 1970 жылы қала халқы шамамен 8 мың адамды құрады.

2002 жылғы 17 маусымда Приднестровье Молдован Республикасы Жоғарғы Кеңесінің шешімімен Григориопольге қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |title=Архивированная копия |accessdate=2006-12-18 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060104092005/http://president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |archivedate=2006-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pridnestrovie-tourism.com/istoriya-grig/ |title=История Григориополя |lang=ru |website=https://pridnestrovie-tourism.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Көшелері ==
1920-жылдары большевиктердің билікке келуімен бірге Григориопольдегі барлық революцияға дейінгі көше атаулары қайта аталды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.vk.com/topic-37802883_40250011|title=Исторические названия улиц Приднестровья |publisher=// Приднестровский листокЪ; [[ВКонтакте]]|accessdate=2019-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://history.gospmr.org/gorod-dvuh-grigoriev-gerb-czarstva-armyanskogo-i-podzemnyj-komorul/ |title=Город двух Григориев, герб царства Армянского и подземный Коморул – Несколько интересных фактов о Григориополе |lang=ru |website=history.gospmr.org |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Революцияға дейінгі атауы
! Қазіргі (кеңестік) атауы
|-
| Екатерининская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (солтүстік бөлігі)
|-
| Потёмкинская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (оңтүстік бөлігі)
|-
| Орыс көшесі
| [[Куйбышев көшесі|Куйбышев]]
|-
| Армян көшесі
| [[Ленин көшесі|Ленин]]
|-
| Кожевенная көшесі
| [[1 мамыр көшесі|1 мамыр]]
|-
| Килия көшесі
| [[Фрунзе көшесі|Фрунзе]]
|-
| Худобашев көшесі
| [[Дзержинский көшесі|Дзержинский]]
|-
| Еврей көшесі
| [[Гризодубова көшесі|Гризодубова]]
|-
| Измайлов көшесі
| [[Байдуков көшесі|Байдуков]]
|-
| Сауда көшесі
| [[Леваневский көшесі|Леваневский]]
|-
| Днестр көшесі
| [[Киров көшесі|Киров]]
|}

== Ғимараттар ==
Григориопольде басым көпшілігі бірқабатты құрылыстар құрайды, ал елді мекеннің орталық бөлігінде негізінен үштен тоғыз қабатқа дейінгі ғимараттар орналасқан.

== Экономикасы ==
Қалада құрылысқа қажетті әктасты өндіретін шахта, қиыршық тас пен құм өндіретін карьер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.bendery.md/map/pmr/grigoriopol_map.html Григориополь ауданының картасы]

{{Молдова}}
[[Санат:Днестр бойындағы елді мекендер]]
[[Санат:Григориополь]]
[[Санат:Приднестровье Молдован Республикасының қалалары]]
[[Санат:Днестр бойындағы қалалар]]
[[Санат:Григориополь ауданы]]</text>
      <sha1>90b88ry6dz3hl4z0v6chpjj9ugpcgat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623361</id>
      <parentid>3623325</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-33897-00|~2026-33897-00]] ([[User talk:~2026-33897-00|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3619548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14656" sha1="qx8eu231qlrxxt6c58kbtl8kiosmnkm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Григориополь
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Grigoriopol}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Григоріополь}}
 |сурет                   = Григориополь.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Ту|Транснистрия}} [[Приднестровье Молдаван Республикасы]]&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Coat of arms Grigoriopol.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 09 |lat_sec = 13 
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 17 |lon_sec = 47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =
 |ауданы                  = Григориополь ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Габужа Олег Фёдорович
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 27 ақпан 1792
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             =
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 381&lt;ref&gt;{{cite web|title=Население городов Приднестровья|url=https://novostipmr.com/ru/news/19-02-27/naselenie-gorodov-pridnestrovya|accessdate=2019-06-16}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2014
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 210
 |пошта индексі           = MD-4000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Григориополь''' ({{lang-ro|Grigoriopol}}; {{lang-uk|Григоріополь}}) — қала, Приднестровьенің мойындалмаған [[Приднестровье Молдаван Республикасы]] бақылауындағы [[Григориполь ауданы]]ның әкімшілік орталығы (Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, Молдова аумағы). Қала [[Тирасполь]]ден солтүстік-батысқа қарай 45 км қашықтықта, [[Чорна]] өзенінің [[Днестр]]ге құяр сағасында орналасқан. Григориполь қалалық кеңесіне [[Красная Горка (Григориополь)|Красная Горка]] және [[Красное (Григориополь)|Красное]] ауылдары бағынады.

== Тарихы ==
Григориополь қаласы — ежелгі елді мекен, бұрын Коморул, Чорна және Чорна-пе-Нистру атауларымен белгілі болған. Аудан аумағында адамдар ерте заманнан бастап қоныстанған, мұны [[Бутор]], [[Токмазея]], [[Красногорка]] ауылдарының маңындағы археологиялық қазбалар дәлелдейді. IX–XII ғасырларда бұл жерлер [[Ежелгі Русь]] мемлекетінің және [[Галиция-Волынь]] кінәздігінің құрамына кірген. Кейін бұл өңірде литва феодалдары, түріктер мен татарлар үстемдік еткен. Алғашқы молдован қоныстары осы жерлерде XVII–XVIII ғасырларда пайда болды: [[Спея]], [[Тея]], [[Ташлык]], Бутор, [[Делакеу]], [[Малаешты]] және басқа да елді мекендер. 1784 жылы [[Солтүстік Кавказ]] тұрғындары Ресей билігінен шетелдік отарлаушылар құқығымен қоныстануға жер сұрады. Армяндардың өтініші ішінара қанағаттандырылды. Сегіз жылға созылған колония құру процесі басталды. Қоныс аударған [[армяндар]] алғашында көңілі қалған болатын: бұл жерлер аз игерілген және сирек қоныстанған еді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://grig-rsnd.idknet.com/istoriya-goroda |title=Григориополь – история города |lang=ru |website=grig-rsnd.idknet.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt; 1791 жылы Ясс қаласындағы бейбіт келісімге сәйкес, бұл жерлер Ресейге өткен болатын. Григориополь 1792 жылы [[II Екатерина]] жарлығымен құрылып, армян қоныс аударушылары тарапынан қоныстандырылды. Қала аумағында екі шіркеу болған: Қасиетті Құдай Ана шіркеуі және Петр мен Павел шіркеуі. Сондай-ақ қалада [[магистрат]] жұмыс істеген. Григориополь өзін-өзі басқарған қала болған: Третей соты мен Жетімдер соты қызмет еткен. Қалада егіншілік, мал шаруашылығы, сауда және қолөнер дамыған. Сонымен қатар пароход қатынасы болған, ондаған кеме тоқтайтын айлақ жұмыс істеген. Қала бастапқыда экономикалық сауда орталығы ретінде салынған және дәл осы жер арқылы сауда жолы өткен. 1794 жылы II Екатерина қалаға өз гербі мен мөрін беру туралы жарлыққа қол қойған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1799 жылы қала халқы 3435 адамды, ал 1887 жылы 6165 адамды құрады. 1897 жылы Григориопольде 7605 адам тұрған: [[молдовандар]] — 3740, [[орыстар]] — 1832, [[еврейлер]] — 832, [[украиндар]] — 707, [[армяндар]] — 406 адам болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи - 1897 год |access-date=2014-07-15 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205638/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; XIX ғасырдың 30-жылдарына қарай армян қонысы Ресейдің оңтүстігіндегі ірі сауда орталығына айналды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі егіншілікпен қатар сауда және қолөнер болған (ең алдымен былғары өңдеу). Кейінірек қала артықшылықтарынан айырылған соң, оның маңызы төмендей бастады. Қалаға көшіп келген молдаван, украин және еврей халқы Григориопольдің этникалық құрамын әртараптандырды. Кейінгі жылдары, 1918 жылға дейін, Григориополь Херсон губерниясының Тирасполь уезіне қарасты уездік емес шағын қала мәртебесінде болды.

Григориопольде кеңес өкіметі 1918 жылдың қаңтар айында орнады. 1924 жылғы 12 қазанда Молдава АССР құрамында Григориополь ауданы құрылды. 1938 жылғы 20 қазанда Григориопольге қала типіндегі кент мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{Мақала|1=кітап|тақырыбы=СССР. Административно-территориальное деление союзных республик: изменения, происшедшие за время с 1/X 1938 г. по 1/III 1939 г.|сілтеме=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3|место=М.|басылымы=Изд-во Ведомостей Верховного Совета РСФСР|жылы=1939|архив дата=2019-07-24|архив=https://web.archive.org/web/20190724203834/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3}}&lt;/ref&gt;

1958 жылы Молдавия КСР-інде аудандардың іріленуіне байланысты Григориополь ауданы таратылып, оның аумағы [[Дубоссар]] және [[Тирасполь]] аудандарына бөлінді. 1971 жылғы 21 маусымдағы Молдавия КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Григориополь ауданы қайта құрылды. Молдавия КСР кезеңінде Григориопольде шарап өндірісі дамыды, консерв зауыты жұмыс істеді. 1970 жылы қала халқы шамамен 8 мың адамды құрады.

2002 жылғы 17 маусымда Приднестровье Молдован Республикасы Жоғарғы Кеңесінің шешімімен Григориопольге қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |title=Архивированная копия |accessdate=2006-12-18 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060104092005/http://president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |archivedate=2006-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pridnestrovie-tourism.com/istoriya-grig/ |title=История Григориополя |lang=ru |website=https://pridnestrovie-tourism.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Көшелері ==
1920-жылдары большевиктердің билікке келуімен бірге Григориопольдегі барлық революцияға дейінгі көше атаулары қайта аталды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.vk.com/topic-37802883_40250011|title=Исторические названия улиц Приднестровья |publisher=// Приднестровский листокЪ; [[ВКонтакте]]|accessdate=2019-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://history.gospmr.org/gorod-dvuh-grigoriev-gerb-czarstva-armyanskogo-i-podzemnyj-komorul/ |title=Город двух Григориев, герб царства Армянского и подземный Коморул – Несколько интересных фактов о Григориополе |lang=ru |website=history.gospmr.org |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Революцияға дейінгі атауы
! Қазіргі (кеңестік) атауы
|-
| Екатерининская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (солтүстік бөлігі)
|-
| Потёмкинская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (оңтүстік бөлігі)
|-
| Орыс көшесі
| [[Куйбышев көшесі|Куйбышев]]
|-
| Армян көшесі
| [[Ленин көшесі|Ленин]]
|-
| Кожевенная көшесі
| [[1 мамыр көшесі|1 мамыр]]
|-
| Килия көшесі
| [[Фрунзе көшесі|Фрунзе]]
|-
| Худобашев көшесі
| [[Дзержинский көшесі|Дзержинский]]
|-
| Еврей көшесі
| [[Гризодубова көшесі|Гризодубова]]
|-
| Измайлов көшесі
| [[Байдуков көшесі|Байдуков]]
|-
| Сауда көшесі
| [[Леваневский көшесі|Леваневский]]
|-
| Днестр көшесі
| [[Киров көшесі|Киров]]
|}

== Ғимараттар ==
Григориопольде басым көпшілігі бірқабатты құрылыстар құрайды, ал елді мекеннің орталық бөлігінде негізінен үштен тоғыз қабатқа дейінгі ғимараттар орналасқан.

== Экономикасы ==
Қалада құрылысқа қажетті әктасты өндіретін шахта, қиыршық тас пен құм өндіретін карьер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.bendery.md/map/pmr/grigoriopol_map.html Григориополь ауданының картасы]

{{Молдова}}
[[Санат:Днестр бойындағы елді мекендер]]
[[Санат:Григориополь]]
[[Санат:Приднестровье Молдован Республикасының қалалары]]
[[Санат:Днестр бойындағы қалалар]]
[[Санат:Григориополь ауданы]]</text>
      <sha1>qx8eu231qlrxxt6c58kbtl8kiosmnkm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623362</id>
      <parentid>3623361</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3623362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14491" sha1="22hopq0rrisz4b43rmii9kenuvrv14t" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Григориополь
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Grigoriopol}}}}
 |сурет                   = Григориополь.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Coat of arms Grigoriopol.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 09 |lat_sec = 13 
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 17 |lon_sec = 47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =
 |ауданы                  = Григориополь ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Габужа Олег Фёдорович
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 27 ақпан 1792
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             =
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 381&lt;ref&gt;{{cite web|title=Население городов Приднестровья|url=https://novostipmr.com/ru/news/19-02-27/naselenie-gorodov-pridnestrovya|accessdate=2019-06-16}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2014
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 210
 |пошта индексі           = MD-4000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Григориополь''' ({{lang-ro|Grigoriopol}}; {{lang-uk|Григоріополь}}) — қала, Приднестровьенің мойындалмаған [[Приднестровье Молдаван Республикасы]] бақылауындағы [[Григориполь ауданы]]ның әкімшілік орталығы (Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, Молдова аумағы). Қала [[Тирасполь]]ден солтүстік-батысқа қарай 45 км қашықтықта, [[Чорна]] өзенінің [[Днестр]]ге құяр сағасында орналасқан. Григориполь қалалық кеңесіне [[Красная Горка (Григориополь)|Красная Горка]] және [[Красное (Григориополь)|Красное]] ауылдары бағынады.

== Тарихы ==
Григориополь қаласы — ежелгі елді мекен, бұрын Коморул, Чорна және Чорна-пе-Нистру атауларымен белгілі болған. Аудан аумағында адамдар ерте заманнан бастап қоныстанған, мұны [[Бутор]], [[Токмазея]], [[Красногорка]] ауылдарының маңындағы археологиялық қазбалар дәлелдейді. IX–XII ғасырларда бұл жерлер [[Ежелгі Русь]] мемлекетінің және [[Галиция-Волынь]] кінәздігінің құрамына кірген. Кейін бұл өңірде литва феодалдары, түріктер мен татарлар үстемдік еткен. Алғашқы молдован қоныстары осы жерлерде XVII–XVIII ғасырларда пайда болды: [[Спея]], [[Тея]], [[Ташлык]], Бутор, [[Делакеу]], [[Малаешты]] және басқа да елді мекендер. 1784 жылы [[Солтүстік Кавказ]] тұрғындары Ресей билігінен шетелдік отарлаушылар құқығымен қоныстануға жер сұрады. Армяндардың өтініші ішінара қанағаттандырылды. Сегіз жылға созылған колония құру процесі басталды. Қоныс аударған [[армяндар]] алғашында көңілі қалған болатын: бұл жерлер аз игерілген және сирек қоныстанған еді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://grig-rsnd.idknet.com/istoriya-goroda |title=Григориополь – история города |lang=ru |website=grig-rsnd.idknet.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt; 1791 жылы Ясс қаласындағы бейбіт келісімге сәйкес, бұл жерлер Ресейге өткен болатын. Григориополь 1792 жылы [[II Екатерина]] жарлығымен құрылып, армян қоныс аударушылары тарапынан қоныстандырылды. Қала аумағында екі шіркеу болған: Қасиетті Құдай Ана шіркеуі және Петр мен Павел шіркеуі. Сондай-ақ қалада [[магистрат]] жұмыс істеген. Григориополь өзін-өзі басқарған қала болған: Третей соты мен Жетімдер соты қызмет еткен. Қалада егіншілік, мал шаруашылығы, сауда және қолөнер дамыған. Сонымен қатар пароход қатынасы болған, ондаған кеме тоқтайтын айлақ жұмыс істеген. Қала бастапқыда экономикалық сауда орталығы ретінде салынған және дәл осы жер арқылы сауда жолы өткен. 1794 жылы II Екатерина қалаға өз гербі мен мөрін беру туралы жарлыққа қол қойған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1799 жылы қала халқы 3435 адамды, ал 1887 жылы 6165 адамды құрады. 1897 жылы Григориопольде 7605 адам тұрған: [[молдовандар]] — 3740, [[орыстар]] — 1832, [[еврейлер]] — 832, [[украиндар]] — 707, [[армяндар]] — 406 адам болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи - 1897 год |access-date=2014-07-15 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205638/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; XIX ғасырдың 30-жылдарына қарай армян қонысы Ресейдің оңтүстігіндегі ірі сауда орталығына айналды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі егіншілікпен қатар сауда және қолөнер болған (ең алдымен былғары өңдеу). Кейінірек қала артықшылықтарынан айырылған соң, оның маңызы төмендей бастады. Қалаға көшіп келген молдаван, украин және еврей халқы Григориопольдің этникалық құрамын әртараптандырды. Кейінгі жылдары, 1918 жылға дейін, Григориополь Херсон губерниясының Тирасполь уезіне қарасты уездік емес шағын қала мәртебесінде болды.

Григориопольде кеңес өкіметі 1918 жылдың қаңтар айында орнады. 1924 жылғы 12 қазанда Молдава АССР құрамында Григориополь ауданы құрылды. 1938 жылғы 20 қазанда Григориопольге қала типіндегі кент мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{Мақала|1=кітап|тақырыбы=СССР. Административно-территориальное деление союзных республик: изменения, происшедшие за время с 1/X 1938 г. по 1/III 1939 г.|сілтеме=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3|место=М.|басылымы=Изд-во Ведомостей Верховного Совета РСФСР|жылы=1939|архив дата=2019-07-24|архив=https://web.archive.org/web/20190724203834/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3}}&lt;/ref&gt;

1958 жылы Молдавия КСР-інде аудандардың іріленуіне байланысты Григориополь ауданы таратылып, оның аумағы [[Дубоссар]] және [[Тирасполь]] аудандарына бөлінді. 1971 жылғы 21 маусымдағы Молдавия КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Григориополь ауданы қайта құрылды. Молдавия КСР кезеңінде Григориопольде шарап өндірісі дамыды, консерв зауыты жұмыс істеді. 1970 жылы қала халқы шамамен 8 мың адамды құрады.

2002 жылғы 17 маусымда Приднестровье Молдован Республикасы Жоғарғы Кеңесінің шешімімен Григориопольге қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |title=Архивированная копия |accessdate=2006-12-18 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060104092005/http://president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |archivedate=2006-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pridnestrovie-tourism.com/istoriya-grig/ |title=История Григориополя |lang=ru |website=https://pridnestrovie-tourism.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Көшелері ==
1920-жылдары большевиктердің билікке келуімен бірге Григориопольдегі барлық революцияға дейінгі көше атаулары қайта аталды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.vk.com/topic-37802883_40250011|title=Исторические названия улиц Приднестровья |publisher=// Приднестровский листокЪ; [[ВКонтакте]]|accessdate=2019-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://history.gospmr.org/gorod-dvuh-grigoriev-gerb-czarstva-armyanskogo-i-podzemnyj-komorul/ |title=Город двух Григориев, герб царства Армянского и подземный Коморул – Несколько интересных фактов о Григориополе |lang=ru |website=history.gospmr.org |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Революцияға дейінгі атауы
! Қазіргі (кеңестік) атауы
|-
| Екатерининская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (солтүстік бөлігі)
|-
| Потёмкинская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (оңтүстік бөлігі)
|-
| Орыс көшесі
| [[Куйбышев көшесі|Куйбышев]]
|-
| Армян көшесі
| [[Ленин көшесі|Ленин]]
|-
| Кожевенная көшесі
| [[1 мамыр көшесі|1 мамыр]]
|-
| Килия көшесі
| [[Фрунзе көшесі|Фрунзе]]
|-
| Худобашев көшесі
| [[Дзержинский көшесі|Дзержинский]]
|-
| Еврей көшесі
| [[Гризодубова көшесі|Гризодубова]]
|-
| Измайлов көшесі
| [[Байдуков көшесі|Байдуков]]
|-
| Сауда көшесі
| [[Леваневский көшесі|Леваневский]]
|-
| Днестр көшесі
| [[Киров көшесі|Киров]]
|}

== Ғимараттар ==
Григориопольде басым көпшілігі бірқабатты құрылыстар құрайды, ал елді мекеннің орталық бөлігінде негізінен үштен тоғыз қабатқа дейінгі ғимараттар орналасқан.

== Экономикасы ==
Қалада құрылысқа қажетті әктасты өндіретін шахта, қиыршық тас пен құм өндіретін карьер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.bendery.md/map/pmr/grigoriopol_map.html Григориополь ауданының картасы]

{{Молдова}}
[[Санат:Днестр бойындағы елді мекендер]]
[[Санат:Григориополь]]
[[Санат:Приднестровье Молдован Республикасының қалалары]]
[[Санат:Днестр бойындағы қалалар]]
[[Санат:Григориополь ауданы]]</text>
      <sha1>22hopq0rrisz4b43rmii9kenuvrv14t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623363</id>
      <parentid>3623362</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3623363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14489" sha1="86phmdheqerizgayge1hqkphozoet2p" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = Григориополь
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Grigoriopol}}
 |сурет                   = Григориополь.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Coat of arms Grigoriopol.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 09 |lat_sec = 13 
  |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 17 |lon_sec = 47 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =
 |ауданы                  = Григориополь ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Габужа Олег Фёдорович
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 27 ақпан 1792
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             =
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 381&lt;ref&gt;{{cite web|title=Население городов Приднестровья|url=https://novostipmr.com/ru/news/19-02-27/naselenie-gorodov-pridnestrovya|accessdate=2019-06-16}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2014
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 210
 |пошта индексі           = MD-4000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Григориополь''' ({{lang-ro|Grigoriopol}}; {{lang-uk|Григоріополь}}) — қала, Приднестровьенің мойындалмаған [[Приднестровье Молдаван Республикасы]] бақылауындағы [[Григориполь ауданы]]ның әкімшілік орталығы (Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, Молдова аумағы). Қала [[Тирасполь]]ден солтүстік-батысқа қарай 45 км қашықтықта, [[Чорна]] өзенінің [[Днестр]]ге құяр сағасында орналасқан. Григориполь қалалық кеңесіне [[Красная Горка (Григориополь)|Красная Горка]] және [[Красное (Григориополь)|Красное]] ауылдары бағынады.

== Тарихы ==
Григориополь қаласы — ежелгі елді мекен, бұрын Коморул, Чорна және Чорна-пе-Нистру атауларымен белгілі болған. Аудан аумағында адамдар ерте заманнан бастап қоныстанған, мұны [[Бутор]], [[Токмазея]], [[Красногорка]] ауылдарының маңындағы археологиялық қазбалар дәлелдейді. IX–XII ғасырларда бұл жерлер [[Ежелгі Русь]] мемлекетінің және [[Галиция-Волынь]] кінәздігінің құрамына кірген. Кейін бұл өңірде литва феодалдары, түріктер мен татарлар үстемдік еткен. Алғашқы молдован қоныстары осы жерлерде XVII–XVIII ғасырларда пайда болды: [[Спея]], [[Тея]], [[Ташлык]], Бутор, [[Делакеу]], [[Малаешты]] және басқа да елді мекендер. 1784 жылы [[Солтүстік Кавказ]] тұрғындары Ресей билігінен шетелдік отарлаушылар құқығымен қоныстануға жер сұрады. Армяндардың өтініші ішінара қанағаттандырылды. Сегіз жылға созылған колония құру процесі басталды. Қоныс аударған [[армяндар]] алғашында көңілі қалған болатын: бұл жерлер аз игерілген және сирек қоныстанған еді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://grig-rsnd.idknet.com/istoriya-goroda |title=Григориополь – история города |lang=ru |website=grig-rsnd.idknet.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt; 1791 жылы Ясс қаласындағы бейбіт келісімге сәйкес, бұл жерлер Ресейге өткен болатын. Григориополь 1792 жылы [[II Екатерина]] жарлығымен құрылып, армян қоныс аударушылары тарапынан қоныстандырылды. Қала аумағында екі шіркеу болған: Қасиетті Құдай Ана шіркеуі және Петр мен Павел шіркеуі. Сондай-ақ қалада [[магистрат]] жұмыс істеген. Григориополь өзін-өзі басқарған қала болған: Третей соты мен Жетімдер соты қызмет еткен. Қалада егіншілік, мал шаруашылығы, сауда және қолөнер дамыған. Сонымен қатар пароход қатынасы болған, ондаған кеме тоқтайтын айлақ жұмыс істеген. Қала бастапқыда экономикалық сауда орталығы ретінде салынған және дәл осы жер арқылы сауда жолы өткен. 1794 жылы II Екатерина қалаға өз гербі мен мөрін беру туралы жарлыққа қол қойған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1799 жылы қала халқы 3435 адамды, ал 1887 жылы 6165 адамды құрады. 1897 жылы Григориопольде 7605 адам тұрған: [[молдовандар]] — 3740, [[орыстар]] — 1832, [[еврейлер]] — 832, [[украиндар]] — 707, [[армяндар]] — 406 адам болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи - 1897 год |access-date=2014-07-15 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205638/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1672 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; XIX ғасырдың 30-жылдарына қарай армян қонысы Ресейдің оңтүстігіндегі ірі сауда орталығына айналды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі егіншілікпен қатар сауда және қолөнер болған (ең алдымен былғары өңдеу). Кейінірек қала артықшылықтарынан айырылған соң, оның маңызы төмендей бастады. Қалаға көшіп келген молдаван, украин және еврей халқы Григориопольдің этникалық құрамын әртараптандырды. Кейінгі жылдары, 1918 жылға дейін, Григориополь Херсон губерниясының Тирасполь уезіне қарасты уездік емес шағын қала мәртебесінде болды.

Григориопольде кеңес өкіметі 1918 жылдың қаңтар айында орнады. 1924 жылғы 12 қазанда Молдава АССР құрамында Григориополь ауданы құрылды. 1938 жылғы 20 қазанда Григориопольге қала типіндегі кент мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{Мақала|1=кітап|тақырыбы=СССР. Административно-территориальное деление союзных республик: изменения, происшедшие за время с 1/X 1938 г. по 1/III 1939 г.|сілтеме=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3|место=М.|басылымы=Изд-во Ведомостей Верховного Совета РСФСР|жылы=1939|архив дата=2019-07-24|архив=https://web.archive.org/web/20190724203834/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8479#mode/flipbook/page/1/zoom/3}}&lt;/ref&gt;

1958 жылы Молдавия КСР-інде аудандардың іріленуіне байланысты Григориополь ауданы таратылып, оның аумағы [[Дубоссар]] және [[Тирасполь]] аудандарына бөлінді. 1971 жылғы 21 маусымдағы Молдавия КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Григориополь ауданы қайта құрылды. Молдавия КСР кезеңінде Григориопольде шарап өндірісі дамыды, консерв зауыты жұмыс істеді. 1970 жылы қала халқы шамамен 8 мың адамды құрады.

2002 жылғы 17 маусымда Приднестровье Молдован Республикасы Жоғарғы Кеңесінің шешімімен Григориопольге қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |title=Архивированная копия |accessdate=2006-12-18 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060104092005/http://president-pmr.org/ispolnitelnaia_vlast/gos_admin/ispol_vlast_griugorio.htm |archivedate=2006-01-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pridnestrovie-tourism.com/istoriya-grig/ |title=История Григориополя |lang=ru |website=https://pridnestrovie-tourism.com |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;

== Көшелері ==
1920-жылдары большевиктердің билікке келуімен бірге Григориопольдегі барлық революцияға дейінгі көше атаулары қайта аталды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.vk.com/topic-37802883_40250011|title=Исторические названия улиц Приднестровья |publisher=// Приднестровский листокЪ; [[ВКонтакте]]|accessdate=2019-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://history.gospmr.org/gorod-dvuh-grigoriev-gerb-czarstva-armyanskogo-i-podzemnyj-komorul/ |title=Город двух Григориев, герб царства Армянского и подземный Коморул – Несколько интересных фактов о Григориополе |lang=ru |website=history.gospmr.org |accessdate=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Революцияға дейінгі атауы
! Қазіргі (кеңестік) атауы
|-
| Екатерининская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (солтүстік бөлігі)
|-
| Потёмкинская көшесі
| [[Карл Маркс көшесі|Карл Маркс]] (оңтүстік бөлігі)
|-
| Орыс көшесі
| [[Куйбышев көшесі|Куйбышев]]
|-
| Армян көшесі
| [[Ленин көшесі|Ленин]]
|-
| Кожевенная көшесі
| [[1 мамыр көшесі|1 мамыр]]
|-
| Килия көшесі
| [[Фрунзе көшесі|Фрунзе]]
|-
| Худобашев көшесі
| [[Дзержинский көшесі|Дзержинский]]
|-
| Еврей көшесі
| [[Гризодубова көшесі|Гризодубова]]
|-
| Измайлов көшесі
| [[Байдуков көшесі|Байдуков]]
|-
| Сауда көшесі
| [[Леваневский көшесі|Леваневский]]
|-
| Днестр көшесі
| [[Киров көшесі|Киров]]
|}

== Ғимараттар ==
Григориопольде басым көпшілігі бірқабатты құрылыстар құрайды, ал елді мекеннің орталық бөлігінде негізінен үштен тоғыз қабатқа дейінгі ғимараттар орналасқан.

== Экономикасы ==
Қалада құрылысқа қажетті әктасты өндіретін шахта, қиыршық тас пен құм өндіретін карьер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.bendery.md/map/pmr/grigoriopol_map.html Григориополь ауданының картасы]

{{Молдова}}
[[Санат:Днестр бойындағы елді мекендер]]
[[Санат:Григориополь]]
[[Санат:Приднестровье Молдован Республикасының қалалары]]
[[Санат:Днестр бойындағы қалалар]]
[[Санат:Григориополь ауданы]]</text>
      <sha1>86phmdheqerizgayge1hqkphozoet2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амангелді Қажыбайұлы Қажыбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>760469</id>
    <revision>
      <id>3623202</id>
      <parentid>3477956</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3623202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13368" sha1="czh2x21ul1ql56qa4uhwtud18uwp1h5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Амангелді Қажыбайұлы Қажыбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Семей|Семей қаласының әкімі]]
 | Ту                   = Coat of arms of Semipalatinsk 1878.svg
 | Ту2                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = [[4 қараша]] [[2002 жыл|2002]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[15 қаңтар]] [[2004 жыл|2004]]
 | Ізашары              = [[Қайрат Болатұлы Тұрлыханов|Қайрат Тұрлыханов]]
 | Ізбасары             = [[Нұрлан Сраилұлы Омаров|Нұрлан Омаров]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Өскемен|Өскемен қаласының әкімі]]
 | Ту_2                 = Oskemen flag.png
 | Ту2_2                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 15 қаңтар 2004
 | Басқаруын аяқтады_2  = қаңтар 2005
 | Ізашары_2            = [[Александр Васильевич Гречухин|Александр Гречухин]]
 | Ізбасары_2           = [[Мағзам Тоғжанұлы Баяндаров|Мағзам Баяндаров]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.07.1943
 | Туған жері           = [[Жетіарал|Комсомол]] ауылы, {{туғанжері|Тарбағатай ауданы|Тарбағатай ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
 | Қайтыс болған күні   = 6.01.2021
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = Бану Құдабаева
 | Балалары             = Әсел
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]],&lt;br /&gt;Алматы жоғарғы партия мектебі,&lt;br /&gt;Қазақ гуманитарлық-заң университетінің Семей заң институты
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{Құрмет ордені}} 
}}
'''Амангелді Қажыбайұлы Қажыбаев''' ([[23 шілде]] [[1943 жыл|1943]], [[Жетіарал|Комсомол]] ауылы, [[Тарбағатай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[6 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/news/18396-oskemen-men-semeidi-baskargan-buryngy-kim-kaitys-boldy|title=Өскемен мен Семейді басқарған бұрынғы әкім қайтыс болды|publisher=Azattyq Ryhy|date=2021-01-08|accessdate=2025-06-02}}&lt;/ref&gt;) — қазақстандық мемлекет және қоғам қайраткері. Өскемен қаласы менен Тарбағатай ауданының құрметті азаматы.

== Өмірбаяны ==
1962 жылы [[Өскемен]] қаласындағы №29 орта мектепті бітірген соң, [[Алматы]] қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институтына]] оқуға түсіп, 1967 жылы автоматика және телемеханика факультетін инженер-электрик мамандығы бойынша бітірді.

1985 жылы Алматы жоғарғы партия мектебін бітірген.

Одан кейін Қазақ гуманитарлық-заң университетінің Семей заң институтында заңгер мамандығы бойынша сырттай білім алды.

Ресей қауіпсіздік, қорғаныс және құқық тәртібі академиясының академигі, профессор, Халықаралық инженерлік академиясының және [[Қазақстан Республикасы Инженерлік академиясы|Қазақстан Республикасы Инженерлік академиясының]] корреспондент-мүшесі.

=== Еңбек жолы ===
1967 жылы институтты бітіргеннен кейін Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының БӨА және автоматика цехының электр сілесірі, шебер, пайдалану бөлімі басшысы болып жұмыс істей бастады.

1975 жылы мырыш өндірісі партия комитетінің хатшысы, ал 1977 жылы Өскемен қорғасын-мырыш комбинатындағы кәсіподақ комитетінің төрағасы болып сайланды.

1979 жылы Қазақстан КП Зырян қалалық комитетінің екінші хатшысы болып сайланды.

1987 жылы Зырян қалалық халық депутаттары Кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып тағайындалды.

1989 жылдың наурыз-мамыр айлары аралығында Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің қадағалаушысы болды.

1989-1991 жылдары Өскемен қалалық халық депутаттары Кеңесі атқару комитетінің төрағасы болды.

1991 жылы Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшысы болып сайланды.

1991 жылы «Крамдс-Цветмет» АҚ президенті болып тағайындалды.

1992 жылы Шығыс Қазақстан облыстық әкімшілігі басшысының орынбасары болып тағайындалды.

1994 жылы наурызда Шығыс Қазақстан облысынан Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты және Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі Бақылау палатасының төрағасы болып сайланды.

1995 жылдан бастап Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі таратылғаннан кейін Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің жанындағы Қорғаныс өнеркәсібі комитетінің төрағасы, одан кейін мемлекеттік органдардың құрылымының қайта құрылуына байланысты Қазақстан Республикасы өнеркәсіп және сауда министрінің орынбасары — Қазақстан Республикасы өнеркәсіп және өнеркәсіп министрлігінің қорғаныс өнеркәсібі жөніндегі комитеттің төрағасы болып тағайындалды.

1997 жылы наурызда Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Қорғаныс өнеркәсібі комитетінің төрағасы болып тағайындалды.

1998 жылы Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрі [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаевтың]] экономика және қаржы жөніндегі орынбасары болып тағайындалды.

1999 жылдың қараша айынан бастап «KEGOC» ААҚ Астана қаласы бойынша президент кеңсесінің жетекшісі болып жұмыс істеді.

2001 жылдың ақпанынан 2002 жылдың қарашасына дейін — Шығыс Қазақстан облысы әкімі [[Виталий Леонидович Метте|Виталий Меттенің]] орынбасары қызметін атқарды.

2002 жылы 4 қарашада Шығыс Қазақстан облысы [[Семей]] қаласының әкімі болып тағайындалды.

2004 жылдың 15 қаңтарынан 2005 жылдың қаңтарына дейін — Шығыс Қазақстан облысындағы [[Өскемен]] қаласының әкімі болды.

2005 жылдың қаңтарынан 2007 жылдың мамырына дейін — Шығыс Қазақстан облысы бойынша жұмылдыру дайындығы және төтенше жағдайлар департаментінің директоры болып жұмыс істеді.

2007 жылдың 28 мамырынан — «Атамекен» Одағының ШҚО филиалының төрағасы.

=== Қоғамдық қызметі ===
Шығыс Қазақстан облысынан Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің XIII сайланым депутаты (1994-1995). Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Бақылау палатасының төрағасы болып сайланды.

=== Марапаттары ===
«Құрмет» және Ю. В. Андропов (Қауіпсіздік, қорғаныс және құқық тәртібі мәселелері академиясы) ордендерімен, 2003 жылы ҚР Президентінің «Алтын Барыс» төсбелгісімен марапатталған.

ҚР тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай Амангелді Қажыбайұлы «Өскемен қаласының әкімі» атаулы медалімен марапатталды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://semeylib.kz/?page_id=15565|title=Қажыбаев Амангелді Қажыбайұлы|publisher=Абай атындағы облыстық әмбебап кітапханасы|accessdate=2025-06-02}}&lt;/ref&gt;.

Өскемен қаласы мәслихатының 2007 жылғы 24 мамырдағы 33/8 шешімімен Амангелді Қажыбайұлына «Өскемен қаласының Құрметті азаматы» атағы берілді.

Тарбағатай ауданының Құрметті азаматы.

== Отбасы ==
Әйелі — Құдабаева Бану, 1945 жылы туған, мамандығы — дәрігер.

Қызы — Қажыбаева Әсел Амангелдіқызы, 1982 жылы туған — [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін]] бітірген, кейін Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы [[КИМЭП|Қазақстан менеджмент, экономика және болжау институтында]] (ҚМЭБИ) магистратурада оқыды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Өскемен әкімдері]]
[[Санат:Семей әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Өскеменнің құрметті азаматтары]]
[[Санат:Тарбағатай ауданының құрметті азаматтары]]</text>
      <sha1>czh2x21ul1ql56qa4uhwtud18uwp1h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3623229</id>
      <parentid>3622968</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3623229</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="mn22mvc6ob8o50nu1clnrmn82np27nm" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 244143,
	&quot;pages&quot;: 668183,
	&quot;edits&quot;: 3619512,
	&quot;users&quot;: 179259,
	&quot;activeusers&quot;: 328,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8761
}</text>
      <sha1>mn22mvc6ob8o50nu1clnrmn82np27nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бендеры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772855</id>
    <revision>
      <id>3623326</id>
      <parentid>3618745</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10838" sha1="4p2g760cmf15dejzmz58u003se2ki24" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Бендер
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Бендер}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Бендеры}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Бендери}}
 |сурет                   = Bender Fortress sunflowers.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =28 |lon_sec =16 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 1408 	
 |бұрынғы атаулары        = Тягянякяча, Тигина
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 15
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 83 800
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = + 373 552 -----
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бендеры''' ({{lang-ro|Бендер}}, {{lang-ru|Бендеры}}, {{lang-uk|Бендери}}) — Приднестровьедегі [[Днестр]] өзенінің батыс жағалауында орналасқан қала, [[Молдова]]. Приднестровье темір жолының ең үлкен теміржол торабы. Молдова Республикасының ресми шекарасындағы мойындалмаған Приднестровье Молдавия Республикасында.
Бендеры қаласының халқы 2026 жылы 83 800 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/md/cities/bender|title=Население Бендер 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Бик және Днестр өзендерінің қосылатын жерінде орналасқан. Бендер қаласының климаты континенталды. Жыл бойы температура әдетте -4°C-тан 38°C-қа дейін болады. Жаз ұзақ және ыстық. Көктемдер жылы және жартылай бұлтты. Қаңтардың орташа температурасы -3,9°C, ал шілденің орташа температурасы +32°C.

== Тарихы ==
Қазіргі Бендер қаласының орнында алғашқы қоныстар біздің заманымызға дейінгі II ғасырда пайда болды. III және IV ғасырларда мұнда фракия тайпалары, содан кейін бастарна, скифтер және басқалар өмір сүрді. V ғасырдың аяғынан бастап славян тайпалары Днестр-Прут өзені аралығында қоныстана бастады. Кейіннен бұл жерлер половецтер, печенегтер және түріктердің көшпелі тайпалары үшін өткелге айналды. [[Сурет:Bendery fortress.jpg|нобай | солға |250px|Бендердегі бекіністің көрінісі (1790)]]
XIII ғасырдың ортасынан бастап аймақ моңғол-татар билігіне өтті. 1345 жылы олар сол кездегі күшінің шарықтау шегіне жеткен Венгрияның қысымымен Днестр-Прут өзені аралығындан кетуге мәжбүр болды. 1359 жылы жергілікті халықтың венгр билігіне қарсы көтерілісі Марамурештік Богдан I басқарған Молдавия княздігінің құрылуына әкелді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://pmrgid.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=40&amp;Itemid=109&amp;ysclid=mkl2izp1m2963006004|title=История Бендер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қала 1541 жылы Бендер атауын алды. Алайда, Бессарабия 1919 жылы Румынияға қосылғаннан кейін, қала Тигина болып өзгертілді. 1940 жылы Бессарабия Ресейдің құрамына кірді, ал тұрғындардың өтініші бойынша қаланың бастапқы атауы Бендер қалпына келтірілді.&lt;br /&gt;
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін кей тұрғындар қала атауын өзгертуді насихаттай бастады, бірақ жергілікті халық арасында өткізілген референдум Бендер атауын сақтап қалды.
Қала 1940 жылдан кейін Молдова КСР құрамына кіргеннен кейін экономикалық және іскерлік қарқынды дамыды. Қалада ескірген кәсіпорындар тез қалпына келтірілді, жаңа өнеркәсіптер ашылды, медициналық және білім беру мекемелерінің желісі кеңейді. 1941 жылға қарай Бендер дамыған экономикасы бар ірі қалаға айналды.
Соғыс кезінде қала толығымен қирады. Бірде-бір кәсіпорын аман қалмады, сондықтан соғыстан кейінгі кезеңде қала өзінің келбеті мен бағытын толығымен өзгертті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1885-Bendery.html|title=Европа. Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Коммерциялық орын ретінде Бендер салыстырмалы түрде жоғары аймақтық маңызға ие. Приднестровьедегі ең ірі сыра қайнату зауыты, Floare және Tighina аяқ киім өндірушілері, электр өнеркәсібіне арналған moldavkabel электронды компаниясы сияқты бірнеше компаниялар бар. 
Бендерде троллейбус желісі бар, ол қаланы көрші Тираспольмен байланыстырады.

== Көрікті жерлері ==
Қалада аймақтағы ең көне мұражайлардың бірі — Бендер тарихи және өлкетану мұражайы орналасқан. 1914 жылы ашылған оның коллекциясында қазіргі уақытта шамамен 60 000 экспонат бар. Днестр өзенінің жағасында орналасқан әйгілі Бендер бекінісі ерекше назар аударуға тұрарлық. 1540 жылы салынған бекініс XVI және XVIII ғасырлар аралығында кеңейтіліп, бірнеше рет нығайтылды. Жалпы ауданы 20 гектарды алып жатқан бекініс төменгі, жоғарғы және цитадельге бөлінген.

Бендер бекінісінің ішінде 1833 жылы Византия стилінде крест түрінде салынған Әулие Александр Невский шіркеуі бар.
Қаладағы тағы бір әйгілі шіркеу — аймақтың түрік билігінен азат етілуінің символы - Преображенск шіркеуі. Қаланың тағы бір бейресми символы - оның ең көне ескерткіші, 1912 жылы салынған орыс даңқының ескерткіші және батылдықты бейнелейтін қанаттары жайылған қола бүркітпен көмкерілген қысқартылған пирамида.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tourout.ru/db/sights/byp/bendery/?ysclid=mkl5flc5i8922276558|title=Достопримечательности в Бендерах.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Бауырлас қалалар ==
*{{Ту|Мозамбик}} [[Бейра]] ([[Мозамбик]])
*{{Ту|Италия}} [[Кавриаго]] ([[Италия]])
*{{Ту|Италия}} [[Монтезильвано]] ([[Италия]])

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Кинотеатр им.Горького в Бендерах.jpg|Кинотеатр
Станция Бендеры 1 - Донор.jpg|Темір жол вокзалы
Bendery Zentrum.jpg|Қала орталығы
Friedhof.jpg|Әскери зират
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары ]]</text>
      <sha1>4p2g760cmf15dejzmz58u003se2ki24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623360</id>
      <parentid>3623326</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-33897-00|~2026-33897-00]] ([[User talk:~2026-33897-00|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3618745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10660" sha1="ddy66adc8iiy0l4ibkbsi7y8epz36co" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Бендер
 |шынайы атауы            = {{Lang-mo|Бендер}}
 |сурет                   = Bender Fortress sunflowers.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =28 |lon_sec =16 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 1408 	
 |бұрынғы атаулары        = Тягянякяча, Тигина
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 15
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 83 800
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = + 373 552 -----
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Бендеры''' ({{Lang-mo|Бендер}}) — Приднестровьедегі [[Днестр]] өзенінің батыс жағалауында орналасқан қала, [[Молдова]]. Приднестровье темір жолының ең үлкен теміржол торабы. Молдова Республикасының ресми шекарасындағы мойындалмаған Приднестровье Молдавия Республикасында.
Бендеры қаласының халқы 2026 жылы 83 800 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ru.aznations.com/population/md/cities/bender|title=Население Бендер 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Бик және Днестр өзендерінің қосылатын жерінде орналасқан. Бендер қаласының климаты континенталды. Жыл бойы температура әдетте -4°C-тан 38°C-қа дейін болады. Жаз ұзақ және ыстық. Көктемдер жылы және жартылай бұлтты. Қаңтардың орташа температурасы -3,9°C, ал шілденің орташа температурасы +32°C.

== Тарихы ==
Қазіргі Бендер қаласының орнында алғашқы қоныстар біздің заманымызға дейінгі II ғасырда пайда болды. III және IV ғасырларда мұнда фракия тайпалары, содан кейін бастарна, скифтер және басқалар өмір сүрді. V ғасырдың аяғынан бастап славян тайпалары Днестр-Прут өзені аралығында қоныстана бастады. Кейіннен бұл жерлер половецтер, печенегтер және түріктердің көшпелі тайпалары үшін өткелге айналды. [[Сурет:Bendery fortress.jpg|нобай | солға |250px|Бендердегі бекіністің көрінісі (1790)]]
XIII ғасырдың ортасынан бастап аймақ моңғол-татар билігіне өтті. 1345 жылы олар сол кездегі күшінің шарықтау шегіне жеткен Венгрияның қысымымен Днестр-Прут өзені аралығындан кетуге мәжбүр болды. 1359 жылы жергілікті халықтың венгр билігіне қарсы көтерілісі Марамурештік Богдан I басқарған Молдавия княздігінің құрылуына әкелді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://pmrgid.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=40&amp;Itemid=109&amp;ysclid=mkl2izp1m2963006004|title=История Бендер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қала 1541 жылы Бендер атауын алды. Алайда, Бессарабия 1919 жылы Румынияға қосылғаннан кейін, қала Тигина болып өзгертілді. 1940 жылы Бессарабия Ресейдің құрамына кірді, ал тұрғындардың өтініші бойынша қаланың бастапқы атауы Бендер қалпына келтірілді.&lt;br /&gt;
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін кей тұрғындар қала атауын өзгертуді насихаттай бастады, бірақ жергілікті халық арасында өткізілген референдум Бендер атауын сақтап қалды.
Қала 1940 жылдан кейін Молдова КСР құрамына кіргеннен кейін экономикалық және іскерлік қарқынды дамыды. Қалада ескірген кәсіпорындар тез қалпына келтірілді, жаңа өнеркәсіптер ашылды, медициналық және білім беру мекемелерінің желісі кеңейді. 1941 жылға қарай Бендер дамыған экономикасы бар ірі қалаға айналды.
Соғыс кезінде қала толығымен қирады. Бірде-бір кәсіпорын аман қалмады, сондықтан соғыстан кейінгі кезеңде қала өзінің келбеті мен бағытын толығымен өзгертті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1885-Bendery.html|title=Европа. Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Коммерциялық орын ретінде Бендер салыстырмалы түрде жоғары аймақтық маңызға ие. Приднестровьедегі ең ірі сыра қайнату зауыты, Floare және Tighina аяқ киім өндірушілері, электр өнеркәсібіне арналған moldavkabel электронды компаниясы сияқты бірнеше компаниялар бар. 
Бендерде троллейбус желісі бар, ол қаланы көрші Тираспольмен байланыстырады.

== Көрікті жерлері ==
Қалада аймақтағы ең көне мұражайлардың бірі — Бендер тарихи және өлкетану мұражайы орналасқан. 1914 жылы ашылған оның коллекциясында қазіргі уақытта шамамен 60 000 экспонат бар. Днестр өзенінің жағасында орналасқан әйгілі Бендер бекінісі ерекше назар аударуға тұрарлық. 1540 жылы салынған бекініс XVI және XVIII ғасырлар аралығында кеңейтіліп, бірнеше рет нығайтылды. Жалпы ауданы 20 гектарды алып жатқан бекініс төменгі, жоғарғы және цитадельге бөлінген.

Бендер бекінісінің ішінде 1833 жылы Византия стилінде крест түрінде салынған Әулие Александр Невский шіркеуі бар.
Қаладағы тағы бір әйгілі шіркеу — аймақтың түрік билігінен азат етілуінің символы - Преображенск шіркеуі. Қаланың тағы бір бейресми символы - оның ең көне ескерткіші, 1912 жылы салынған орыс даңқының ескерткіші және батылдықты бейнелейтін қанаттары жайылған қола бүркітпен көмкерілген қысқартылған пирамида.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tourout.ru/db/sights/byp/bendery/?ysclid=mkl5flc5i8922276558|title=Достопримечательности в Бендерах.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Бауырлас қалалар ==
*{{Ту|Мозамбик}} [[Бейра]] ([[Мозамбик]])
*{{Ту|Италия}} [[Кавриаго]] ([[Италия]])
*{{Ту|Италия}} [[Монтезильвано]] ([[Италия]])

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Кинотеатр им.Горького в Бендерах.jpg|Кинотеатр
Станция Бендеры 1 - Донор.jpg|Темір жол вокзалы
Bendery Zentrum.jpg|Қала орталығы
Friedhof.jpg|Әскери зират
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары ]]</text>
      <sha1>ddy66adc8iiy0l4ibkbsi7y8epz36co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3623239</id>
      <parentid>3622988</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3623239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759864" sha1="26xzv68zqvfxcjrys9wan98zdhcpnri" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 45655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 150000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 307524]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 33699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 121116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 379294]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 37667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 86696]
|-
|4
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 127467]
|-
|5
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 268806]
|-
|6
|[[Жоба:Уики-көктем 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 2182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13659]
|-
|7
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 7954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 15417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 21281]
|-
|8
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116554]
|-
|9
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82550]
|-
|10
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 12733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106868]
|-
|11
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 7984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16825]
|-
|12
|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5763]
|-
|13
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50528]
|-
|14
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 84629]
|-
|15
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 8044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29671]
|-
|16
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 22479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 111221]
|-
|17
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72802]
|-
|18
|[[Жәңгір мектебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 43]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 5200]
|-
|19
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 14007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27699]
|-
|20
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23072]
|-
|21
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59496]
|-
|22
|[[Қазақ халық аңыздары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10454]
|-
|23
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23734]
|-
|24
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64358]
|-
|25
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22993]
|-
|26
|[[Бірқазандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 49]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5271]
|-
|27
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16745]
|-
|28
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20894]
|-
|29
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21313]
|-
|30
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10185]
|-
|31
|[[Татьяна Николаевна Бурмистрова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4633]
|-
|32
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7681]
|-
|33
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66058]
|-
|34
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15333]
|-
|35
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50478]
|-
|36
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121517]
|-
|37
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 100091]
|-
|38
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23249]
|-
|39
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23264]
|-
|40
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23142]
|-
|41
|[[Жеңіс күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 70]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5094]
|-
|42
|[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7931]
|-
|43
|[[Құралайдың салқыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 4885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 6814]
|-
|44
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28300]
|-
|45
|[[Партизандық соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 14]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3704]
|-
|46
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8080]
|-
|47
|[[Халифат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 62]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 3147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 5231]
|-
|48
|[[Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4793]
|-
|49
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84697]
|-
|50
|[[Азаматтық іс жүргізу құқығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 40]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 3019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 4269]
|-
|51
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60467]
|-
|52
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 6206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42921]
|-
|53
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 7327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 79558]
|-
|54
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24741]
|-
|55
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33119]
|-
|56
|[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10189]
|-
|57
|[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 48]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4221]
|-
|58
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38260]
|-
|59
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 26326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40550]
|-
|60
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6642]
|-
|61
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8821]
|-
|62
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27242]
|-
|63
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16391]
|-
|64
|[[Алкандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7490]
|-
|65
|[[Құрбан айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 3152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 4596]
|-
|66
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7727]
|-
|67
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59147]
|-
|68
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40161]
|-
|69
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18072]
|-
|70
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26870]
|-
|71
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15408]
|-
|72
|[[Нарықтық экономика қатынастары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3485]
|-
|73
|[[Франсиско Франко]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 15]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2795]
|-
|74
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12069]
|-
|75
|[[Ғаламдық экологиялық проблемалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 97]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9600]
|-
|76
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22741]
|-
|77
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77362]
|-
|78
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 10794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29746]
|-
|79
|[[Нұркен Әбдіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 92]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5594]
|-
|80
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26044]
|-
|81
|[[Етіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 3056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 9554]
|-
|82
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11117]
|-
|83
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 7309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30453]
|-
|84
|[[Толық ішкі шағылудың шектік бұрышы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2627]
|-
|85
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35342]
|-
|86
|[[Серік Қапшықбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2597]
|-
|87
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 7707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43442]
|-
|88
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 16173]
|-
|89
|[[Жәркен Бөдешұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7690]
|-
|90
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 64285]
|-
|91
|[[Гамета]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 22]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 3124]
|-
|92
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39381]
|-
|93
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36589]
|-
|94
|[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5675]
|-
|95
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33486]
|-
|96
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16856]
|-
|97
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9437]
|-
|98
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40712]
|-
|99
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15771]
|-
|100
|[[Игельстром реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4712]
|-
|101
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58562]
|-
|102
|[[Азаматтық қоғам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 65]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 5958]
|-
|103
|[[Вегетативтік көбею]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 4035]
|-
|104
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 48716]
|-
|105
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27747]
|-
|106
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62757]
|-
|107
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23753]
|-
|108
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45957]
|-
|109
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29704]
|-
|110
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21897]
|-
|111
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28138]
|-
|112
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8803]
|-
|113
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24848]
|-
|114
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8192]
|-
|115
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20453]
|-
|116
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8201]
|-
|117
|[[Изосызықтар тәсілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 5]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2144]
|-
|118
|[[Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 63]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2333]
|-
|119
|[[Ұлы жасақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 64]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 5106]
|-
|120
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28040]
|-
|121
|[[Ыңғайлас салалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 38]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 6799]
|-
|122
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10226]
|-
|123
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19617]
|-
|124
|[[Ауыл (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3752]
|-
|125
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28141]
|-
|126
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16540]
|-
|127
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 39771]
|-
|128
|[[Жасақ (Яса)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 54]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 3970]
|-
|129
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9085]
|-
|130
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36546]
|-
|131
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12377]
|-
|132
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9024]
|-
|133
|[[Әмір Темір жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 34]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4967]
|-
|134
|[[Құрбандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3407]
|-
|135
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 9655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 27572]
|-
|136
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17571]
|-
|137
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 27791]
|-
|138
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10172]
|-
|139
|[[Дүниежүзілік тұқым қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 13]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2237]
|-
|140
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54854]
|-
|141
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15310]
|-
|142
|[[Александр Сергеевич Пушкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6244]
|-
|143
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10212]
|-
|144
|[[Экологиялық пирамида ережесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 22]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2947]
|-
|145
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29605]
|-
|146
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12268]
|-
|147
|[[Қабанбай (Үржар ауданы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2004]
|-
|148
|[[Ерте темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10010]
|-
|149
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35147]
|-
|150
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16021]
|-
|151
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11062]
|-
|152
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31121]
|-
|153
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30486]
|-
|154
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 24745]
|-
|155
|[[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2861]
|-
|156
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39644]
|-
|157
|[[Кенжебай Мәденов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2263]
|-
|158
|[[Сәукеле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4711]
|-
|159
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16232]
|-
|160
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23574]
|-
|161
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5383]
|-
|162
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24437]
|-
|163
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 76]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12240]
|-
|164
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 55185]
|-
|165
|[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5115]
|-
|166
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35659]
|-
|167
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7832]
|-
|168
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 6437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24498]
|-
|169
|[[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2023]
|-
|170
|[[Бір корпусты сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1806]
|-
|171
|[[Үш Жүз партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9738]
|-
|172
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53843]
|-
|173
|[[Ағартушылық дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2888]
|-
|174
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27101]
|-
|175
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 6260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46518]
|-
|176
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7030]
|-
|177
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40819]
|-
|178
|[[Жүйке жасушалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 98]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6579]
|-
|179
|[[Александр Викторович Затаевич]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 45]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 2144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 3147]
|-
|180
|[[Жынысты көбею және ұрықтану ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2558]
|-
|181
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39164]
|-
|182
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21195]
|-
|183
|[[Сарқылатын ресурстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 33]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3373]
|-
|184
|[[Химия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6727]
|-
|185
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21276]
|-
|186
|[[Қазақ тілі тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 99]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4623]
|-
|187
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35605]
|-
|188
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13260]
|-
|189
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28472]
|-
|190
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26826]
|-
|191
|[[Экологиялық мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 23]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2496]
|-
|192
|[[Демікпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 48]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 3286]
|-
|193
|[[Тұмар ханша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10069]
|-
|194
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13315]
|-
|195
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4804]
|-
|196
|[[Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 34]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2201]
|-
|197
|[[Сыбаға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 2954]
|-
|198
|[[Аманай мен Заманай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 3422]
|-
|199
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8286]
|-
|200
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 24464]
|-
|201
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24199]
|-
|202
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20202]
|-
|203
|[[:Сурет:Amre Kashaubaev.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 2]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1689]
|-
|204
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11244]
|-
|205
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36217]
|-
|206
|[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 43]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1741]
|-
|207
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26394]
|-
|208
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24804]
|-
|209
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 10087]
|-
|210
|[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6464]
|-
|211
|[[Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1948]
|-
|212
|[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 41]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5524]
|-
|213
|[[Орта білім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 2334]
|-
|214
|[[Жүрегім, ойбай, соқпа енді...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 5]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1646]
|-
|215
|[[Қазақ солдаты (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 91]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4500]
|-
|216
|[[Қазақстанның кен ресурстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6232]
|-
|217
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29768]
|-
|218
|[[Дүниежүзілік сауда ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6212]
|-
|219
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5503]
|-
|220
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12480]
|-
|221
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 30796]
|-
|222
|[[Ақсақ құлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6344]
|-
|223
|[[Сәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5293]
|-
|224
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15669]
|-
|225
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36363]
|-
|226
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5764]
|-
|227
|[[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 76]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 2465]
|-
|228
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15617]
|-
|229
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 22528]
|-
|230
|[[Өсімдіктер систематикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 40]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4000]
|-
|231
|[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8422]
|-
|232
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19881]
|-
|233
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 8152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57228]
|-
|234
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32881]
|-
|235
|[[Күкірт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 7598]
|-
|236
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 5598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65706]
|-
|237
|[[Жұлын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6664]
|-
|238
|[[Сүйектің құрылысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3375]
|-
|239
|[[Қазақстандағы туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 90]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5535]
|-
|240
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16360]
|-
|241
|[[Сөзжасам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8154]
|-
|242
|[[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 35]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4490]
|-
|243
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13651]
|-
|244
|[[Роза Мұқанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4427]
|-
|245
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20213]
|-
|246
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34206]
|-
|247
|[[Қатысушы талқылауы:Сатыбалды Нурдаулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1472]
|-
|248
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5237]
|-
|249
|[[Қазақстан 2050]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 5999]
|-
|250
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17125]
|-
|251
|[[Әскери форма]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1544]
|-
|252
|[[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6077]
|-
|253
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 23580]
|-
|254
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28627]
|-
|255
|[[Синтаксис]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 2057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 7264]
|-
|256
|[[Жаһандық жылыну]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 42]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 2853]
|-
|257
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37147]
|-
|258
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 3931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26658]
|-
|259
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 8071]
|-
|260
|[[Әбілқайыр хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4052]
|-
|261
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9611]
|-
|262
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13456]
|-
|263
|[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 92]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2965]
|-
|264
|[[Америка әсерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1754]
|-
|265
|[[Мақаншы ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3430]
|-
|266
|[[Құдайберген Тәуекелұлы Сұлтанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 84]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2372]
|-
|267
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17833]
|-
|268
|[[Жоғары молекулалы қосылыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 73]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3529]
|-
|269
|[[Еңбек тәрбиесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 48]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 2048]
|-
|270
|[[Сперматозоид]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 3686]
|-
|271
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29680]
|-
|272
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16385]
|-
|273
|[[Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1528]
|-
|274
|[[Иван Васильевич Панфилов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 56]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2589]
|-
|275
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 5093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 30330]
|-
|276
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17141]
|-
|277
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10258]
|-
|278
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21006]
|-
|279
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12079]
|-
|280
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10002]
|-
|281
|[[Қазақстан халқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7541]
|-
|282
|[[Қазақстан халқының бірлігі күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 72]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7533]
|-
|283
|[[Арыстан (арнайы бөлімше)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 29]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2336]
|-
|284
|[[Ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 59]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5276]
|-
|285
|[[Атмосфераның ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 5]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 2432]
|-
|286
|[[Көне дәуірдегі Қазақстан жеріндегі ежелгі этникалық үдерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 26]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2840]
|-
|287
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32043]
|-
|288
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58536]
|-
|289
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12464]
|-
|290
|[[Бәйтерек (мифология)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 38]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4684]
|-
|291
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23276]
|-
|292
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17105]
|-
|293
|[[Даладағы дабыл (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1393]
|-
|294
|[[Қабанбай (Жетісу облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 26]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1606]
|-
|295
|[[Әлеуметтік қақтығыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 7]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1893]
|-
|296
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18607]
|-
|297
|[[Салт етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 67]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4117]
|-
|298
|[[Қабанбай (Шығыс Қазақстан облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1426]
|-
|299
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 4637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 63099]
|-
|300
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23594]
|-
|301
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15880]
|-
|302
|[[Сын есімнің шырайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7625]
|-
|303
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24105]
|-
|304
|[[Наурыз-думан әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 98]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1995]
|-
|305
|[[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3631]
|-
|306
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 4520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31704]
|-
|307
|[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 31]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1651]
|-
|308
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31900]
|-
|309
|[[Мұңал рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3952]
|-
|310
|[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 58]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 4584]
|-
|311
|[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8050]
|-
|312
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22148]
|-
|313
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26420]
|-
|314
|[[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4431]
|-
|315
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29559]
|-
|316
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12600]
|-
|317
|[[Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 58]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 3448]
|-
|318
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 3695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23235]
|-
|319
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31990]
|-
|320
|[[Оптика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 44]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2578]
|-
|321
|[[Жанар Хамитова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2392]
|-
|322
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29330]
|-
|323
|[[Магмалық тау жыныстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 61]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5238]
|-
|324
|[[Қазақстан археологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 59]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5134]
|-
|325
|[[Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1447]
|-
|326
|[[Астанадағы ең биік ғимараттардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2468]
|-
|327
|[[Қазақстан қор биржасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1977]
|-
|328
|[[Жақып Ақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5264]
|-
|329
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14197]
|-
|330
|[[Географиялық ақпараттық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 86]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7486]
|-
|331
|[[Атырау облысының климаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 17]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1609]
|-
|332
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6953]
|-
|333
|[[Бронх демікпесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 67]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 3914]
|-
|334
|[[Қазақ халқының дәстүрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 2048]
|-
|335
|[[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1828]
|-
|336
|[[Қазақ газеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2287]
|-
|337
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10560]
|-
|338
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 3867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25166]
|-
|339
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16563]
|-
|340
|[[Үйсін антропологиялық типі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 6]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1437]
|-
|341
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 4556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30081]
|-
|342
|[[Алаш автономиясының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 33]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4436]
|-
|343
|[[Балғабек Қыдырбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5704]
|-
|344
|[[Қонақжайлылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 34]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2172]
|-
|345
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4097]
|-
|346
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7864]
|-
|347
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19599]
|-
|348
|[[Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 30]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2318]
|-
|349
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47604]
|-
|350
|[[Антропология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 59]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3233]
|-
|351
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15329]
|-
|352
|[[Ауырсынуды басатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 59]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2167]
|-
|353
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18180]
|-
|354
|[[Balapan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 3213]
|-
|355
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9998]
|-
|356
|[[Елім-ай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5582]
|-
|357
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9632]
|-
|358
|[[Салыстырмалы қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 17]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2091]
|-
|359
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19948]
|-
|360
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13550]
|-
|361
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11583]
|-
|362
|[[28 гвардияшы-панфиловшылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 36]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2141]
|-
|363
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3008]
|-
|364
|[[Қылмыстық процеске қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 62]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2218]
|-
|365
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4930]
|-
|366
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17731]
|-
|367
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 19874]
|-
|368
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13744]
|-
|369
|[[Зәйтүн тұқымдасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1228]
|-
|370
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12152]
|-
|371
|[[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1550]
|-
|372
|[[:Санат:Қазақстан газ кен орындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1650]
|-
|373
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14758]
|-
|374
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15267]
|-
|375
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11805]
|-
|376
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40831]
|-
|377
|[[Шал мен теңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3588]
|-
|378
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16785]
|-
|379
|[[Шежіре-и Түрк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 49]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 2590]
|-
|380
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 21960]
|-
|381
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23429]
|-
|382
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26251]
|-
|383
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16079]
|-
|384
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32284]
|-
|385
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13385]
|-
|386
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20031]
|-
|387
|[[Қазақ хандығы (телесериал)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 4390]
|-
|388
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19580]
|-
|389
|[[Ілия Жақанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3964]
|-
|390
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12598]
|-
|391
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16732]
|-
|392
|[[Сексеуіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 5897]
|-
|393
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22742]
|-
|394
|[[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 61]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2114]
|-
|395
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15543]
|-
|396
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10349]
|-
|397
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17766]
|-
|398
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30360]
|-
|399
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5535]
|-
|400
|[[Аралас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4710]
|-
|401
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 2149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10269]
|-
|402
|[[Бурабай (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2864]
|-
|403
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18316]
|-
|404
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21103]
|-
|405
|[[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 35]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2681]
|-
|406
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7426]
|-
|407
|[[Мәдениеттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 7413]
|-
|408
|[[Рай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 5592]
|-
|409
|[[Қазақстан экономикасының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 59]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3508]
|-
|410
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16895]
|-
|411
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23411]
|-
|412
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19145]
|-
|413
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11633]
|-
|414
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 11050]
|-
|415
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18452]
|-
|416
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13370]
|-
|417
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14403]
|-
|418
|[[Жатыр миомасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3745]
|-
|419
|[[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2570]
|-
|420
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13038]
|-
|421
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14573]
|-
|422
|[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8510]
|-
|423
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12990]
|-
|424
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28596]
|-
|425
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16343]
|-
|426
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8810]
|-
|427
|[[Талқылау:Сүңгуір қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 3]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1015]
|-
|428
|[[Экологиялық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6405]
|-
|429
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32175]
|-
|430
|[[Ауыл шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9436]
|-
|431
|[[Эмбрион]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 52]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 2414]
|-
|432
|[[Лифт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1173]
|-
|433
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 3141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21473]
|-
|434
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15205]
|-
|435
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 3532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7037]
|-
|436
|[[Антропологиялық типтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1079]
|-
|437
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10222]
|-
|438
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 2638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15332]
|-
|439
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15767]
|-
|440
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19043]
|-
|441
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28625]
|-
|442
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13227]
|-
|443
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26864]
|-
|444
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17055]
|-
|445
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20539]
|-
|446
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7260]
|-
|447
|[[Есімді сөз тіркестері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 77]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3790]
|-
|448
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39598]
|-
|449
|[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3242]
|-
|450
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 5150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 5150]
|-
|451
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6154]
|-
|452
|[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1392]
|-
|453
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17719]
|-
|454
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8540]
|-
|455
|[[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2377]
|-
|456
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 3749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23982]
|-
|457
|[[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 75]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4166]
|-
|458
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26275]
|-
|459
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31431]
|-
|460
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 3158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16541]
|-
|461
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8796]
|-
|462
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12672]
|-
|463
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24285]
|-
|464
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20513]
|-
|465
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8846]
|-
|466
|[[Экономикалық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1265]
|-
|467
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11279]
|-
|468
|[[Қылмыстық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3994]
|-
|469
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 6251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16468]
|-
|470
|[[Конор Макгрегор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 43]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1354]
|-
|471
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8712]
|-
|472
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 16723]
|-
|473
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6453]
|-
|474
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21297]
|-
|475
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17311]
|-
|476
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16001]
|-
|477
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9937]
|-
|478
|[[Салауатты өмір салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6688]
|-
|479
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6003]
|-
|480
|[[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3396]
|-
|481
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19838]
|-
|482
|[[Нивелир]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 77]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1860]
|-
|483
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9091]
|-
|484
|[[Ресми стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 5887]
|-
|485
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12650]
|-
|486
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17119]
|-
|487
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19640]
|-
|488
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15825]
|-
|489
|[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3275]
|-
|490
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13671]
|-
|491
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15690]
|-
|492
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16507]
|-
|493
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16406]
|-
|494
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13134]
|-
|495
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13446]
|-
|496
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 3880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18840]
|-
|497
|[[Өздігінен тозаңдану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1113]
|-
|498
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3083]
|-
|499
|[[Қыз Жібек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8848]
|-
|500
|[[Негізді тау жыныстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 908]
|-
|501
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 3623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28384]
|-
|502
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15830]
|-
|503
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18433]
|-
|504
|[[Жерлеу рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 3747]
|-
|505
|[[Жылқы өсіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 12]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1682]
|-
|506
|[[Қазақ (этноним)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4991]
|-
|507
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 8312]
|-
|508
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11206]
|-
|509
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1977]
|-
|510
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15816]
|-
|511
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10642]
|-
|512
|[[Ауа ластануы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 28]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 5523]
|-
|513
|[[Түр критерийлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1459]
|-
|514
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7507]
|-
|515
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8871]
|-
|516
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13103]
|-
|517
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5007]
|-
|518
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14702]
|-
|519
|[[Фототранзистор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 910]
|-
|520
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29689]
|-
|521
|[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1440]
|-
|522
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19394]
|-
|523
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 16027]
|-
|524
|[[Қаһарлы күндер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 42]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2228]
|-
|525
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12088]
|-
|526
|[[Ысмайыл Ғаспыралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 36]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1946]
|-
|527
|[[316-атқыштар дивизиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1983]
|-
|528
|[[Параллелепипед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 58]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 2841]
|-
|529
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12379]
|-
|530
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21474]
|-
|531
|[[Бақтыораз Бейсекбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3107]
|-
|532
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15297]
|-
|533
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17389]
|-
|534
|[[Хабарды жол-жөнекей ұстау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 2]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 841]
|-
|535
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19341]
|-
|536
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19430]
|-
|537
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9529]
|-
|538
|[[Ескертпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 5]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 909]
|-
|539
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23735]
|-
|540
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 2789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25490]
|-
|541
|[[Қазақ мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 97]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5591]
|-
|542
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15050]
|-
|543
|[[Тыныс белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7856]
|-
|544
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25408]
|-
|545
|[[Гастрит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 64]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 1096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 3511]
|-
|546
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37959]
|-
|547
|[[Жалпақтал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1478]
|-
|548
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15853]
|-
|549
|[[Илон Маск]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3865]
|-
|550
|[[25 мамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1214]
|-
|551
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8916]
|-
|552
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8098]
|-
|553
|[[Невралгия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1579]
|-
|554
|[[Әбілхайыр ханның тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1183]
|-
|555
|[[Қатерлі ісік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6248]
|-
|556
|[[Столыпин реформасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 6125]
|-
|557
|[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6383]
|-
|558
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14546]
|-
|559
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27013]
|-
|560
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12013]
|-
|561
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3950]
|-
|562
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11300]
|-
|563
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12012]
|-
|564
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12896]
|-
|565
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 2309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 9327]
|-
|566
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5783]
|-
|567
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12343]
|-
|568
|[[Кіші Кордяга]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 60]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 811]
|-
|569
|[[Хантавирус инфекциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 50]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 825]
|-
|570
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10898]
|-
|571
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 19687]
|-
|572
|[[Назарбаев Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2871]
|-
|573
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6300]
|-
|574
|[[Талқылау:Деректер қорының жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 970]
|-
|575
|[[Әдеби жанрлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6479]
|-
|576
|[[Табиғи қорлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1517]
|-
|577
|[[Көсемше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 7065]
|-
|578
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12545]
|-
|579
|[[Сәукеле кигізу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1053]
|-
|580
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8825]
|-
|581
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11990]
|-
|582
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18711]
|-
|583
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11568]
|-
|584
|[[Петров мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3041]
|-
|585
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18984]
|-
|586
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11151]
|-
|587
|[[Джек Лондон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 45]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 2069]
|-
|588
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7423]
|-
|589
|[[Қазақстан Ғарыш Сапары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 54]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 1742]
|-
|590
|[[Нанотехнология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 4094]
|-
|591
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8918]
|-
|592
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17741]
|-
|593
|[[Айдау (Мұнай және газ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 929]
|-
|594
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 16251]
|-
|595
|[[Тәуекел Мүслім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4245]
|-
|596
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11670]
|-
|597
|[[Қайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 24]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1659]
|-
|598
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12410]
|-
|599
|[[Қазақ әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8001]
|-
|600
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22493]
|-
|601
|[[Алтын белгі төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1452]
|-
|602
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3579]
|-
|603
|[[Көксағыз бақбағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 73]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1014]
|-
|604
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9472]
|-
|605
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6999]
|-
|606
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3693]
|-
|607
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9289]
|-
|608
|[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7175]
|-
|609
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11894]
|-
|610
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8925]
|-
|611
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17653]
|-
|612
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24347]
|-
|613
|[[Шек беру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 30]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1899]
|-
|614
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9267]
|-
|615
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14902]
|-
|616
|[[Майкл Джексон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 4046]
|-
|617
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15917]
|-
|618
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 3022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20481]
|-
|619
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24910]
|-
|620
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9680]
|-
|621
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14282]
|-
|622
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15880]
|-
|623
|[[Эссе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7258]
|-
|624
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6386]
|-
|625
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6701]
|-
|626
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10143]
|-
|627
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 3026]
|-
|628
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 20002]
|-
|629
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12910]
|-
|630
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8133]
|-
|631
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32505]
|-
|632
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6058]
|-
|633
|[[Түменбай Қуандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4620]
|-
|634
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9738]
|-
|635
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21514]
|-
|636
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10210]
|-
|637
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9093]
|-
|638
|[[Мезозой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 39]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 3479]
|-
|639
|[[Іле Алатауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4242]
|-
|640
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10419]
|-
|641
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11668]
|-
|642
|[[Алаштану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 983]
|-
|643
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6859]
|-
|644
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9195]
|-
|645
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4876]
|-
|646
|[[Бастың ауыруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 5945]
|-
|647
|[[Ленинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 44]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2834]
|-
|648
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19809]
|-
|649
|[[Білім инновациялық лицейлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3655]
|-
|650
|[[Құрбақалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 61]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3012]
|-
|651
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5847]
|-
|652
|[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5674]
|-
|653
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7622]
|-
|654
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12142]
|-
|655
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12568]
|-
|656
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13255]
|-
|657
|[[Электр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 33]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 1928]
|-
|658
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11357]
|-
|659
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17183]
|-
|660
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10765]
|-
|661
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8385]
|-
|662
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10464]
|-
|663
|[[Сөздің қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 883]
|-
|664
|[[Популяция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 68]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 4169]
|-
|665
|[[Эйфель мұнарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 3542]
|-
|666
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5872]
|-
|667
|[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 95]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14398]
|-
|668
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12017]
|-
|669
|[[Абайдың философиялық көзқарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2835]
|-
|670
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21940]
|-
|671
|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3205]
|-
|672
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10000]
|-
|673
|[[Жай сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 67]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2997]
|-
|674
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12303]
|-
|675
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14639]
|-
|676
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19622]
|-
|677
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17115]
|-
|678
|[[Нәлқожа Ақбалаұлы Ергешбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 35]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 830]
|-
|679
|[[Күй (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 84]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2504]
|-
|680
|[[Сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 94]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 3796]
|-
|681
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7573]
|-
|682
|[[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5609]
|-
|683
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9330]
|-
|684
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8044]
|-
|685
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8760]
|-
|686
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 2372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17372]
|-
|687
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17296]
|-
|688
|[[Жолжазба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 3]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 714]
|-
|689
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 14521]
|-
|690
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8761]
|-
|691
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13381]
|-
|692
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7362]
|-
|693
|[[Даңқ ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2055]
|-
|694
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3477]
|-
|695
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12212]
|-
|696
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11410]
|-
|697
|[[Аңыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 83]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 3558]
|-
|698
|[[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1259]
|-
|699
|[[Қосай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 2734]
|-
|700
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7700]
|-
|701
|[[Бабалар сөзі (жинақ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 78]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 1163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 3219]
|-
|702
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8263]
|-
|703
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3780]
|-
|704
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10527]
|-
|705
|[[Кірме сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5739]
|-
|706
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6955]
|-
|707
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 16141]
|-
|708
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9269]
|-
|709
|[[Сөздік қор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 3676]
|-
|710
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8065]
|-
|711
|[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 4866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8668]
|-
|712
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8503]
|-
|713
|[[Бұқаралық ақпарат құралдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6162]
|-
|714
|[[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6137]
|-
|715
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11563]
|-
|716
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10520]
|-
|717
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19203]
|-
|718
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8379]
|-
|719
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 14596]
|-
|720
|[[Вирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6192]
|-
|721
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24603]
|-
|722
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11552]
|-
|723
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 77]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9393]
|-
|724
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10751]
|-
|725
|[[Серке газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3701]
|-
|726
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11349]
|-
|727
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18703]
|-
|728
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4016]
|-
|729
|[[Алма Мүтәліпқызы Қыраубаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 65]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1728]
|-
|730
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 2477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22596]
|-
|731
|[[Гелиос]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 21]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 1049]
|-
|732
|[[Қой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 6776]
|-
|733
|[[Неолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 10796]
|-
|734
|[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 53]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6817]
|-
|735
|[[Күй аңызы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10476]
|-
|736
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13794]
|-
|737
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6598]
|-
|738
|[[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2568]
|-
|739
|[[Иштуан Қоңыр Мандоки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 27]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 991]
|-
|740
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7367]
|-
|741
|[[Құмкөл мұнай-газ кен орны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 39]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1482]
|-
|742
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3524]
|-
|743
|[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6274]
|-
|744
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15506]
|-
|745
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13665]
|-
|746
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20639]
|-
|747
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7915]
|-
|748
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5629]
|-
|749
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9605]
|-
|750
|[[Картоп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 2220]
|-
|751
|[[Орман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 4633]
|-
|752
|[[Жалаң сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 7]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2180]
|-
|753
|[[Шайтанкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2722]
|-
|754
|[[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 3068]
|-
|755
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8616]
|-
|756
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9012]
|-
|757
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8522]
|-
|758
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23986]
|-
|759
|[[Галстук]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2675]
|-
|760
|[[Көпжылдық өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 712]
|-
|761
|[[Оянған өлке (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2715]
|-
|762
|[[Көкбауыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 1007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 3928]
|-
|763
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7355]
|-
|764
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7929]
|-
|765
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 59]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 9720]
|-
|766
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11757]
|-
|767
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10742]
|-
|768
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12335]
|-
|769
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5623]
|-
|770
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20417]
|-
|771
|[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 18]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3940]
|-
|772
|[[Деннис Тито]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 699]
|-
|773
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8153]
|-
|774
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 11603]
|-
|775
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11030]
|-
|776
|[[Төлеген Тоқтаров көшесі (Астана)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 6]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 711]
|-
|777
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10793]
|-
|778
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7881]
|-
|779
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15465]
|-
|780
|[[Үрмелі музыка аспаптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 96]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3379]
|-
|781
|[[Жайылма сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 26]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2952]
|-
|782
|[[Ким Серікбайұлы Серікбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 802]
|-
|783
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16715]
|-
|784
|[[Ибраһим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5432]
|-
|785
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10555]
|-
|786
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10594]
|-
|787
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5941]
|-
|788
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 24497]
|-
|789
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7057]
|-
|790
|[[Әсет Болғанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1142]
|-
|791
|[[Ацетилсалицил қышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 83]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2802]
|-
|792
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17362]
|-
|793
|[[Роман Васильевич Скляр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 1531]
|-
|794
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 13593]
|-
|795
|[[Лейкоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 87]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 3015]
|-
|796
|[[Заң Шығару Бастамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 39]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 820]
|-
|797
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12098]
|-
|798
|[[Жылқы (қазақ дәстүрі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 5912]
|-
|799
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 10099]
|-
|800
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12662]
|-
|801
|[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6114]
|-
|802
|[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9459]
|-
|803
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4816]
|-
|804
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7089]
|-
|805
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12110]
|-
|806
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4186]
|-
|807
|[[Алюминий]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 55]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 5411]
|-
|808
|[[Литосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 72]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 5725]
|-
|809
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14343]
|-
|810
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12772]
|-
|811
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8499]
|-
|812
|[[Желдірме]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 826]
|-
|813
|[[Педагогика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7691]
|-
|814
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2511]
|-
|815
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13245]
|-
|816
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10797]
|-
|817
|[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің кадет корпусы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 22]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 719]
|-
|818
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12642]
|-
|819
|[[Мұзды өлке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 35]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 1270]
|-
|820
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12339]
|-
|821
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15351]
|-
|822
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5624]
|-
|823
|[[Нүктелі үтір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 53]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 2031]
|-
|824
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8100]
|-
|825
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9028]
|-
|826
|[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 10984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17295]
|-
|827
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9543]
|-
|828
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24373]
|-
|829
|[[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4770]
|-
|830
|[[Сақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 77]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1890]
|-
|831
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9535]
|-
|832
|[[Қатысушы:Алмас Алимжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 614]
|-
|833
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22408]
|-
|834
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7468]
|-
|835
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7696]
|-
|836
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4950]
|-
|837
|[[Эмбриология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 76]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1200]
|-
|838
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10599]
|-
|839
|[[Компьютерлік қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 28]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2926]
|-
|840
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11717]
|-
|841
|[[Алтынемел ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7317]
|-
|842
|[[Оксидтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 51]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 6736]
|-
|843
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11481]
|-
|844
|[[Лексикалық мағына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 36]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1782]
|-
|845
|[[Әбділда Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6150]
|-
|846
|[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11206]
|-
|847
|[[Мәлік Ғабдуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12563]
|-
|848
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 3221]
|-
|849
|[[Нуклеин қышқылдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5294]
|-
|850
|[[Бүйрекүсті безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 51]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 3413]
|-
|851
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14117]
|-
|852
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7862]
|-
|853
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9395]
|-
|854
|[[Азаматтық іс жүргізудің құқықтық қатынастарына қатысушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1121]
|-
|855
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11661]
|-
|856
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12130]
|-
|857
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7786]
|-
|858
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7337]
|-
|859
|[[Әскери қызмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3306]
|-
|860
|[[Барыс ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2789]
|-
|861
|[[Толеранттық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 49]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 2812]
|-
|862
|[[Шешендік өнер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 6734]
|-
|863
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6760]
|-
|864
|[[Эрнест Хемингуэй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 3804]
|-
|865
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6638]
|-
|866
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 1572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18222]
|-
|867
|[[Астана Опера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 42]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4794]
|-
|868
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15369]
|-
|869
|[[Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1003]
|-
|870
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7824]
|-
|871
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6618]
|-
|872
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16432]
|-
|873
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8164]
|-
|874
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 1436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 5845]
|-
|875
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10864]
|-
|876
|[[Қазақстанның автомобиль жолдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 73]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1728]
|-
|877
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1789]
|-
|878
|[[Бақбақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4310]
|-
|879
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10527]
|-
|880
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15699]
|-
|881
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19317]
|-
|882
|[[Жалмауыз кемпір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 74]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 1597]
|-
|883
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6870]
|-
|884
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12173]
|-
|885
|[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4406]
|-
|886
|[[Тіршілік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2533]
|-
|887
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3178]
|-
|888
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12874]
|-
|889
|[[Аусыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 2417]
|-
|890
|[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3693]
|-
|891
|[[Жүзу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 89]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 2790]
|-
|892
|[[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7107]
|-
|893
|[[Айқындауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 5684]
|-
|894
|[[Түрік руна жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 78]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4702]
|-
|895
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5977]
|-
|896
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7514]
|-
|897
|[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6500]
|-
|898
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 97]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6125]
|-
|899
|[[Адамаралық қарым-қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3938]
|-
|900
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12195]
|-
|901
|[[Көшбасшылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 49]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4017]
|-
|902
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6817]
|-
|903
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12671]
|-
|904
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9348]
|-
|905
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9127]
|-
|906
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10013]
|-
|907
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 7800]
|-
|908
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7632]
|-
|909
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6677]
|-
|910
|[[Астана қаласының бас мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6393]
|-
|911
|[[Плацента]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 1562]
|-
|912
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12192]
|-
|913
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4866]
|-
|914
|[[Ғұндар өркениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 46]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1914]
|-
|915
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8387]
|-
|916
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13180]
|-
|917
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8200]
|-
|918
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9802]
|-
|919
|[[Термометр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 30]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 3496]
|-
|920
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14226]
|-
|921
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12427]
|-
|922
|[[Жекешелендіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 61]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 1870]
|-
|923
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8996]
|-
|924
|[[Аналитикалық тәсіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 4016]
|-
|925
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15887]
|-
|926
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10258]
|-
|927
|[[Конституциялық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 84]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3879]
|-
|928
|[[Халиди Құрбанғали]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 48]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1622]
|-
|929
|[[Василий Васильевич Радлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 40]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2564]
|-
|930
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5507]
|-
|931
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7952]
|-
|932
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13309]
|-
|933
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9535]
|-
|934
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11444]
|-
|935
|[[Ғылыми әдіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 3492]
|-
|936
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12741]
|-
|937
|[[Таласбек Әсемқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3288]
|-
|938
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 2510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14458]
|-
|939
|[[Аминқышқылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 6939]
|-
|940
|[[Атығай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4201]
|-
|941
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16259]
|-
|942
|[[Уикипедия:Санаттар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3642]
|-
|943
|[[Мұражай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 76]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5688]
|-
|944
|[[Заңды өкіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 811]
|-
|945
|[[Жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9223]
|-
|946
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7405]
|-
|947
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 5910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18502]
|-
|948
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4605]
|-
|949
|[[Тырысқақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 61]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 3479]
|-
|950
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3592]
|-
|951
|[[Әдет-ғұрыптар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2611]
|-
|952
|[[Абай лирикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 28]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2730]
|-
|953
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9153]
|-
|954
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12308]
|-
|955
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 94]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 6554]
|-
|956
|[[Теңіз машығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 0]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 514]
|-
|957
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4326]
|-
|958
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9170]
|-
|959
|[[Дәстүрлі билер соты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 1291]
|-
|960
|[[Химиялық реакциялардың типтері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2327]
|-
|961
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15470]
|-
|962
|[[Нұрлы көш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 52]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 2204]
|-
|963
|[[Жаңа білім беру жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 5137]
|-
|964
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8054]
|-
|965
|[[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 34]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1030]
|-
|966
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 18071]
|-
|967
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2569]
|-
|968
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12602]
|-
|969
|[[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 90]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9288]
|-
|970
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7233]
|-
|971
|[[Флеш-жад]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 7]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 856]
|-
|972
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6716]
|-
|973
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29819]
|-
|974
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6533]
|-
|975
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14050]
|-
|976
|[[Тәңіршілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5786]
|-
|977
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10413]
|-
|978
|[[Күш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 5029]
|-
|979
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9210]
|-
|980
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 11793]
|-
|981
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5739]
|-
|982
|[[Ішкі қызмет жарғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 45]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1141]
|-
|983
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16621]
|-
|984
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12430]
|-
|985
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6452]
|-
|986
|[[Түрксіб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 7925]
|-
|987
|[[Үтір намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4549]
|-
|988
|[[Ақуыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 9840]
|-
|989
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10871]
|-
|990
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13043]
|-
|991
|[[Тұрлаулы мүшелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2412]
|-
|992
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5936]
|-
|993
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8159]
|-
|994
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12783]
|-
|995
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9270]
|-
|996
|[[Ортағасыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 4343]
|-
|997
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7368]
|-
|998
|[[Сабақты етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 42]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2152]
|-
|999
|[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5859]
|-
|1000
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4717]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>26xzv68zqvfxcjrys9wan98zdhcpnri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар/2026</title>
    <ns>10</ns>
    <id>775723</id>
    <revision>
      <id>3623222</id>
      <parentid>3621511</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3623222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="2vcel0bqcsd8xxb1airtvofjm442zim" xml:space="preserve">* [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті.
* [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды.
* [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды.
* [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек.
* [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды.
* [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды.
* [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды.
* [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды.
* [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды.
* [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды.
* [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды.
* [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты.
* [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады.
* [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды.
* [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды.
* [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды.

&lt;noinclude&gt;[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vcel0bqcsd8xxb1airtvofjm442zim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік фильм әні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778800</id>
    <revision>
      <id>3623238</id>
      <parentid>3603113</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T02:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3623238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30569" sha1="o5g5loefda8pmtj52agh7uqjb1rut3m" xml:space="preserve">{{AFI 100 Years... series}}
«'''AFI 100 жыл...'''» топтамасы аясында жарық көрген «'''AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік ән'''» тізімі — XX ғасырдағы америкалық кинематографтың ең үздік 100 киноән жиынтығы. Тізімді [[Америка кино институты]] 2004 жылдың 22 маусымында [[CBS]] телеарнасының арнайы бағдарламасында жариялады. Кеш жүргізушісі [[Джон Траволта]]ның қатысуымен шыққан «Сенбі кешіндегі қызба» және «Бриолин» фильмдері де осы тізімге енді. Қорытынды рейтинг AFI таңдаған қазылар алқасының 400 номинант арасынан дауыс беруі арқылы түзілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AFI's 100 YEARS…100 SONGS|url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-songs/|access-date=2021-09-03|website=American Film Institute|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:1.00em; line-height:1.5em;&quot;
! #
! Ән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmsite.org/afi100songs.html|title=100 Greatest Songs in Movies - AFI|website=www.filmsite.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/sns-ap-film-best-songs-list-story.html|title=AFI List of Top 100 Songs From U.S. Films|website=Chicago Tribune}}&lt;/ref&gt;
! Фильм
! Жылы
! Орындаушы(лар)
! Автор(лар)
|-
| 1 || «{{iw|Over the Rainbow|Over the Rainbow|en}}» || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] || [[1939 жыл|1939]] || [[Джуди Гарленд]] || Гарольд Арлен, Ип Харбург
|-
| 2 || «{{iw|As Time Goes By (ән)|As Time Goes By|en|As Time Goes By (song)}}» || [[Касабланка (фильм)|Касабланка]] || [[1942 жыл|1942]] || [[Дули Уилсон]] || Герман Хупфелд
|-
| 3 || «{{iw|Singin' in the Rain (ән)|Singin' in the Rain|en|Singin' in the Rain (song)}}» || {{iw|Жаңбыр астында ән салу (фильм, 1952)|Жаңбыр астында ән салу|en|Singin' in the Rain (film)}} || [[1952 жыл|1952]] || [[Джин Келли]] || Насио Херб Браун, Артур Фрид
|-
| 4 || «[[Moon River]]» || {{iw|Тиффанидегі таңғы ас (фильм)|Тиффанидегі таңғы ас|en|Breakfast at Tiffany's (film)}} || [[1961 жыл|1961]] || [[Одри Хепбёрн]] || [[Генри Манчини]], Джонни Мерсер
|-
| 5 || «{{iw|White Christmas (ән)|White Christmas|en|White Christmas (song)}}» || {{iw|Холидей Инн (фильм)|Холидей Инн|en|Holiday Inn (film)}} || [[1942 жыл|1942]] || [[Бинг Кросби]] || Ирвинг Берлин
|-
| 6 || «{{iw|Mrs. Robinson|Mrs. Robinson|en}}» || {{iw|Түлек (фильм)|Түлек|en|The Graduate}} || [[1967 жыл|1967]] || [[Simon &amp; Garfunkel]] || Пол Саймон
|-
| 7 || «{{iw|When You Wish Upon a Star|When You Wish Upon a Star|en}}» || [[Пиноккио (мультфильм, 1940)|Пиноккио]] || [[1940 жыл|1940]] || [[Клифф Эдвардс]] || Ли Харлайн, Нед Вашингтон
|-
| 8 || «{{iw|The Way We Were (ән)|The Way We Were|en|The Way We Were (song)}}» || {{iw|Біз болғандай (фильм)|Біз болғандай|en|The Way We Were}} || [[1973 жыл|1973]] || [[Барбра Стрейзанд]] || Марвин Хамлиш, Алан және Мэрилин Бергман
|-
| 9 || «{{iw|Stayin' Alive|Stayin' Alive|en}}» || {{iw|Сенбі кешіндегі қызба (фильм)|Сенбі кешіндегі қызба|en|Saturday Night Fever}} || [[1977 жыл|1977]] || [[Bee Gees]] || Барри Гибб, Робин Гибб, Морис Гибб
|-
| 10 || «{{iw|The Sound of Music (ән)|The Sound of Music|en|The Sound of Music (song)}}» || [[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] || [[1965 жыл|1965]] || [[Джури Эндрюс]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 11 || «{{iw|The Man That Got Away|The Man That Got Away|en}}» || {{iw|Жұлдыз туды (фильм, 1954)|Жұлдыз туды|en|A Star Is Born (1954 film)}} || [[1954 жыл|1954]] || [[Джуди Гарленд]] || Гарольд Арлен, Айра Гершвин
|-
| 12 || «{{iw|Diamonds Are a Girl's Best Friend|Diamonds Are a Girl's Best Friend|en}}» || {{iw|Джентльмендер аққұбаларды ұнатады (фильм)|Джентльмендер аққұбаларды ұнатады|en|Gentlemen Prefer Blondes (film)}} || [[1953 жыл|1953]] || [[Мэрилин Монро]] || Жюль Стайн, Лео Робин
|-
| 13 || «{{iw|People (ән)|People|en|People (1964 song)}}» || {{iw|Күлкілі қыз (фильм)|Күлкілі қыз|en|Funny Girl (film)}} || [[1968 жыл|1968]] || [[Барбра Стрейзанд]] || Жюль Стайн, Боб Меррилл
|-
| 14 || «[[My Heart Will Go On]]» || [[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] || [[1997 жыл|1997]] || [[Селин Дион]] || Джеймс Хорнер, Уилл Дженнингс
|-
| 15 || «{{iw|Cheek to Cheek|Cheek to Cheek|en}}» || {{iw|Цилиндр (фильм)|Цилиндр|en|Top Hat}} || [[1935 жыл|1935]] || [[Фред Астер]], [[Джинджер Роджерс]] || Ирвинг Берлин
|-
| 16 || «{{iw|Evergreen (ән)|Evergreen|en|Evergreen (Love Theme from A Star Is Born)}}» || {{iw|Жұлдыз туды (фильм, 1976)|Жұлдыз туды|en|A Star Is Born (1976 film)}} || [[1976 жыл|1976]] || [[Барбра Стрейзанд]] || Барбра Стрейзанд, Пол Уильямс
|-
| 17 || «{{iw|I Could Have Danced All Night|I Could Have Danced All Night|en}}» || {{iw|Менің сұлу ледиім (фильм)|Менің сұлу ледиім|en|My Fair Lady (film)}} || [[1964 жыл|1964]] || [[Марни Никсон]] || Фредерик Лоу, Алан Джей Лернер
|-
| 18 || «{{iw|Cabaret (ән)|Cabaret|en|Cabaret (Cabaret song)}}» || {{iw|Кабаре (фильм)|Кабаре|en|Cabaret (1972 film)}} || [[1972 жыл|1972]] || [[Лайза Миннелли]] || Джон Кендер, Фред Эбб
|-
| 19 || «{{iw|Someday My Prince Will Come|Someday My Prince Will Come|en}}» || [[Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)|Ақшақар және жеті ергежейлі]] || [[1937 жыл|1937]] || [[Адриана Каселотти]] || Фрэнк Черчилль, Ларри Мори
|-
| 20 || «{{iw|Somewhere (ән)|Somewhere|en|Somewhere (song)}}» || {{iw|Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы|en|West Side Story (1961 film)}} || [[1961 жыл|1961]] || [[Джимми Брайант]], [[Марни Никсон]] || Леонард Бернстайн, Стивен Сондхайм
|-
| 21 || «{{iw|Jailhouse Rock (ән)|Jailhouse Rock|en|Jailhouse Rock (song)}}» || {{iw|Түрме рок (фильм)|Түрме рок|en|Jailhouse Rock (film)}} || [[1957 жыл|1957]] || [[Элвис Пресли]] || Джерри Либер және Майк Столлер
|-
| 22 || «{{iw|Everybody's Talkin'|Everybody's Talkin'|en}}» || {{iw|Түнгі ковбой (фильм)|Түнгі ковбой|en|Midnight Cowboy}} || [[1969 жыл|1969]] || [[Гарри Нилсон]] || Фред Нил
|-
| 23 || «[[Raindrops Keep Fallin’ on My Head]]» || {{iw|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид|en|Butch Cassidy and the Sundance Kid}} || [[1969 жыл|1969]] || [[Би Джей Томас]] || Берт Бакарак, Хэл Дэвид
|-
| 24 || «{{iw|Ol' Man River|Ol' Man River|en}}» || {{iw|Жүзіп жүрген театр (фильм, 1936)|Жүзіп жүрген театр|en|Show Boat (1936 film)}} || [[1936 жыл|1936]] || [[Пол Робсон]] || Джером Керн, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 25 || «{{iw|The Ballad of High Noon|High Noon|en}}» || {{iw|Дәл түс (фильм)|Дәл түс|en|High Noon}} || [[1952 жыл|1952]] || [[Текс Риттер]] || Дмитрий Темкин, Нед Вашингтон
|-
| 26 || «{{iw|The Trolley Song|The Trolley Song|en}}» || {{iw|Мені Сент-Луисте қарсы ал (фильм)|Мені Сент-Луисте қарсы ал|en|Meet Me in St. Louis}} || [[1944 жыл|1944]] || [[Джуди Гарленд]] || Хью Мартин, Ральф Блейн
|-
| 27 || «{{iw|Unchained Melody|Unchained Melody|en}}» || {{iw|Елес (фильм, 1990)|Елес|en|Ghost (1990 film)}} || [[1990 жыл|1990]] || [[The Righteous Brothers]] || Алекс Норт, Хай Зарет
|-
| 28 || «{{iw|Some Enchanted Evening|Some Enchanted Evening|en}}» || {{iw|Тынық мұхитының оңтүстігі (фильм)|Тынық мұхитының оңтүстігі|en|South Pacific (1958 film)}} || [[1958 жыл|1958]] || [[Джорджо Тоцци]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 29 || «{{iw|Born to Be Wild|Born to Be Wild|en}}» || {{iw|Жеңіл шабандоз (фильм)|Жеңіл шабандоз|en|Easy Rider}} || [[1969 жыл|1969]] || [[Steppenwolf (топ)|Steppenwolf]] || Марс Бонфайр
|-
| 30 || «{{iw|Stormy Weather (ән)|Stormy Weather|en|Stormy Weather (song)}}» || {{iw|Дауылды ауа райы (фильм, 1943)|Дауылды ауа райы|en|Stormy Weather (1943 film)}} || [[1943 жыл|1943]] || [[Лина Хорн]] || Гарольд Арлен, Тед Колер
|-
| 31 || «{{iw|Theme from New York, New York|Theme from New York, New York|en}}» || {{iw|Нью-Йорк, Нью-Йорк (фильм, 1977)|Нью-Йорк, Нью-Йорк|en|New York, New York (1977 film)}} || [[1977 жыл|1977]] || [[Лайза Миннелли]] || Джон Кендер, Фред Эбб
|-
| 32 || «{{iw|I Got Rhythm|I Got Rhythm|en}}» || {{iw|Париждегі америкалық (фильм)|Париждегі америкалық|en|An American in Paris (film)}} || [[1951 жыл|1951]] || [[Джин Келли]] || Джордж Гершвин, Айра Гершвин
|-
| 33 || «{{iw|Aquarius/Let the Sunshine In|Aquarius|en}}» || {{iw|Шаш (фильм)|Шаш|en|Hair (film)}} || [[1979 жыл|1979]] || [[Рен Вудс]] || Галт Макдермот, Джеймс Радо, Джером Рани
|-
| 34 || «{{iw|Let's Call the Whole Thing Off|Let's Call the Whole Thing Off|en}}» || {{iw|Билейік пе? (фильм, 1937)|Билейік пе?|en|Shall We Dance (1937 film)}} || [[1937 жыл|1937]] || [[Фред Астер]], [[Джинджер Роджерс]] || Джордж Гершвин, Айра Гершвин
|-
| 35 || «{{iw|America (West Side Story әні)|America|en|America (West Side Story song)}}» || {{iw|Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы|en|West Side Story (1961 film)}} || [[1961 жыл|1961]] || [[Рита Морено]], [[Джордж Чакирис]] || Леонард Бернстайн, Стивен Сондхайм
|-
| 36 || «[[Supercalifragilisticexpialidocious]]» || {{iw|Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс|en|Mary Poppins (film)}} || [[1964 жыл|1964]] || [[Джули Эндрюс]], [[Дик Ван Дайк]] || Ағайынды Шермандар
|-
| 37 || «{{iw|Swinging on a Star|Swinging on a Star|en}}» || {{iw|Өз жолыммен келемін (фильм)|Өз жолыммен келемін|en|Going My Way}} || [[1944 жыл|1944]] || [[Бинг Кросби]] || Джимми Ван Хьюзен, Джонни Берк
|-
| 38 || «{{iw|Theme from Shaft|Theme from Shaft|en}}» || {{iw|Шафт (фильм, 1971)|Шафт|en|Shaft (1971 film)}} || [[1971 жыл|1971]] || [[Айзек Хейз]] || Айзек Хейз
|-
| 39 || «{{iw|Days of Wine and Roses (ән)|Days of Wine and Roses|en|Days of Wine and Roses (song)}}» || {{iw|Шарап пен раушан күндері (фильм)|Шарап пен раушан күндері|en|Days of Wine and Roses (film)}} || [[1962 жыл|1962]] || Хор || [[Генри Манчини]], Джонни Мерсер
|-
| 40 || «{{iw|Fight the Power (Public Enemy әні)|Fight the Power|en|Fight the Power (Public Enemy song)}}» || {{iw|Дұрыс іс жаса (фильм)|Дұрыс іс жаса|en|Do the Right Thing}} || [[1989 жыл|1989]] || [[Public Enemy (топ)|Public Enemy]] || Карлтон Риденхауэр, Эрик Сэдлер, Хэнк Шокли, Кит Шокли
|-
| 41 || «{{iw|New York, New York (On the Town әні)|New York, New York|en|New York, New York (On the Town)}}» || {{iw|Қалада (фильм)|Қалада|en|On the Town (film)}} || [[1949 жыл|1949]] || [[Джин Келли]], [[Фрэнк Синатра]], [[Джулс Маншин]] || Леонард Бернстайн, Бетти Комден, Адольф Грин
|-
| 42 || «{{iw|Luck Be a Lady|Luck Be a Lady|en}}» || {{iw|Жігіттер мен қуыршақтар (фильм)|Жігіттер мен қуыршақтар|en|Guys and Dolls (film)}} || [[1955 жыл|1955]] || [[Марлон Брандо]] || Фрэнк Лессер
|-
| 43 || «{{iw|The Way You Look Tonight|The Way You Look Tonight|en}}» || {{iw|Свинг уақыты (фильм)|Свинг уақыты|en|Swing Time (film)}} || [[1936 жыл|1936]] || [[Фред Астер]] || Джером Керн, Дороти Филдс
|-
| 44 || «{{iw|Wind Beneath My Wings|Wind Beneath My Wings|en}}» || {{iw|Жағажайлар (фильм)|Жағажайлар|en|Beaches (1988 film)}} || [[1988 жыл|1988]] || [[Бетт Мидлер]] || Джефф Силбар, Ларри Хенли
|-
| 45 || «{{iw|That's Entertainment! (ән)|That's Entertainment|en|That's Entertainment! (song)}}» || {{iw|Театр арбасы (фильм)|Театр арбасы|en|The Band Wagon}} || [[1953 жыл|1953]] || [[Фред Астер]], [[Джек Бьюкенен]] || Артур Шварц, Ховард Дитц
|-
| 46 || «{{iw|Don't Rain on My Parade|Don't Rain on My Parade|en}}» || {{iw|Күлкілі қыз (фильм)|Күлкілі қыз|en|Funny Girl (film)}} || [[1968 жыл|1968]] || [[Барбра Стрейзанд]] || Жюль Стайн, Боб Меррилл
|-
| 47 || «{{iw|Zip-a-Dee-Doo-Dah|Zip-a-Dee-Doo-Dah|en}}» || {{iw|Оңтүстік әні (фильм)|Оңтүстік әні|en|Song of the South}} || [[1946 жыл|1946]] || [[Джеймс Баскетт]] || Элли Врубель, Рэй Гилберт
|-
| 48 || «{{iw|Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)|Que Sera, Sera|en}}» || {{iw|Көп білетін адам (фильм, 1956)|Көп білетін адам|en|The Man Who Knew Too Much (1956 film)}} || [[1956 жыл|1956]] || [[Дорис Дэй]] || Джей Ливингстон, Рэй Эванс
|-
| 49 || «{{iw|Make 'Em Laugh|Make 'Em Laugh|en}}» || {{iw|Жаңбыр астында ән салу (фильм, 1952)|Жаңбыр астында ән салу|en|Singin' in the Rain (film)}} || [[1952 жыл|1952]] || [[Дональд О’Коннор]] || Насио Херб Браун, Артур Фрид
|-
| 50 || «{{iw|Rock Around the Clock|Rock Around the Clock|en}}» || {{iw|Мектеп джунглиі (фильм)|Мектеп джунглиі|en|Blackboard Jungle}} || [[1955 жыл|1955]] || [[Bill Haley &amp; His Comets]] || Макс Фридман, Джеймс Майерс
|-
| 51 || «{{iw|Fame (ән)|Fame|en|Fame (Irene Cara song)}}» || {{iw|Даңқ (фильм, 1980)|Даңқ|en|Fame (1980 film)}} || [[1980 жыл|1980]] || [[Айрин Кара]] || Майкл Гор, Дин Питчфорд
|-
| 52 || «{{iw|Summertime (ән)|Summertime|en|Summertime (George Gershwin song)}}» || {{iw|Порги мен Бесс (фильм)|Порги мен Бесс|en|Porgy and Bess (film)}} || [[1959 жыл|1959]] || [[Лули Жан Норман]] || Джордж Гершвин, Дюбос Хейуорд
|-
| 53 || «{{iw|Goldfinger (ән)|Goldfinger|en|Goldfinger (Shirley Bassey song)}}» || {{iw|Голдфингер (фильм)|Голдфингер|en|Goldfinger (film)}} || [[1964 жыл|1964]] || [[Ширли Бэсси]] || Джон Барри, Лесли Брикасс, Энтони Ньюли
|-
| 54 || «{{iw|Shall We Dance? (ән, 1951)|Shall We Dance?|en|Shall We Dance? (1951 song)}}» || {{iw|Патша және мен (фильм, 1956)|Патша және мен|en|The King and I (1956 film)}} || [[1956 жыл|1956]] || [[Марни Никсон]], [[Юл Бриннер]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 55 || «{{iw|Flashdance... What a Feeling|Flashdance... What a Feeling|en}}» || {{iw|Жарқылдаған би|Жарқылдаған би|en|Flashdance}} || [[1983 жыл|1983]] || [[Айрин Кара]] || Джорджо Мородер, Кит Форси, Айрин Кара
|-
| 56 || «{{iw|Thank Heaven for Little Girls|Thank Heaven for Little Girls|en}}» || {{iw|Жижи (фильм, 1958)|Жижи|en|Gigi (1958 film)}} || [[1958 жыл|1958]] || [[Морис Шевалье]] || Фредерик Лоу, Алан Джей Лернер
|-
| 57 || «{{iw|The Windmills of Your Mind|The Windmills of Your Mind|en}}» || {{iw|Томас Краунның аферасы (фильм, 1968)|Томас Краунның аферасы|en|The Thomas Crown Affair (1968 film)}} || [[1968 жыл|1968]] || [[Ноэль Харрисон]] || Мишель Легран, Алан және Мэрилин Бергман
|-
| 58 || «{{iw|Gonna Fly Now|Gonna Fly Now|en}}» || [[Рокки]] || [[1976 жыл|1976]] || [[Билл Конти]] || Билл Конти, Кэрол Коннорс, Эйн Роббинс
|-
| 59 || «{{iw|Tonight (ән, 1956)|Tonight|en|Tonight (1956 song)}}» || {{iw|Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы|en|West Side Story (1961 film)}} || [[1961 жыл|1961]] || [[Марни Никсон]], [[Джимми Брайант]] || Леонард Бернстайн, Стивен Сондхайм
|-
| 60 || «{{iw|It Had to Be You (ән)|It Had to Be You|en|It Had to Be You (song)}}» || {{iw|Гарри Саллиді жолықтырғанда|Гарри Саллиді жолықтырғанда|en|When Harry Met Sally...}} || [[1989 жыл|1989]] || [[Фрэнк Синатра]], [[Гарри Конник кіші]] || Ишем Джонс, Гас Кан
|-
| 61 || «{{iw|Get Happy (ән)|Get Happy|en|Get Happy (song)}}» || {{iw|Жазғы қор|Жазғы қор|en|Summer Stock}} || [[1950 жыл|1950]] || [[Джуди Гарленд]] || Гарольд Арлен, Тед Колер
|-
| 62 || «{{iw|Beauty and the Beast (ән)|Beauty and the Beast|en|Beauty and the Beast (Disney song)}}» || {{iw|Сұлу мен Құбыжық (мультфильм, 1991)|Сұлу мен Құбыжық|en|Beauty and the Beast (1991 film)}} || [[1991 жыл|1991]] || [[Анджела Лэнсбери]] || [[Алан Менкен]], Ховард Эшман
|-
| 63 || «{{iw|Thanks for the Memory|Thanks for the Memory|en}}» || {{iw|1938 жылғы үлкен эфир|1938 жылғы үлкен эфир|en|The Big Broadcast of 1938}} || [[1938 жыл|1938]] || [[Боб Хоуп]], [[Ширли Росс]] || Ральф Рейнджер, Лео Робин
|-
| 64 || «{{iw|My Favorite Things (ән)|My Favorite Things|en|My Favorite Things (song)}}» || [[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] || [[1965 жыл|1965]] || [[Джули Эндрюс]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 65 || «{{iw|I Will Always Love You|I Will Always Love You|en|I Will Always Love You (Whitney Houston recording)}}» || {{iw|Оққағар (фильм, 1992)|Оққағар|en|The Bodyguard (1992 film)}} || [[1992 жыл|1992]] || [[Уитни Хьюстон]] || Долли Партон
|-
| 66 || «{{iw|Suicide Is Painless|Suicide Is Painless|en}}» || {{iw|МЭШ (фильм)|МЭШ |en|M*A*S*H (film)}} || [[1970 жыл|1970]] || Хор || Джонни Мэндел, Майк Олтмен
|-
| 67 || «{{iw|Nobody Does It Better|Nobody Does It Better|en}}» || {{iw|Мені сүйген тыңшы|Мені сүйген тыңшы|en|The Spy Who Loved Me (film)}} || [[1977 жыл|1977]] || [[Карли Саймон]] || Марвин Хамлиш, Кэрол Байер Сейджер
|-
| 68 || «{{iw|Streets of Philadelphia|Streets of Philadelphia|en}}» || {{iw|Филадельфия (фильм)|Филадельфия|en|Philadelphia (film)}} || [[1993 жыл|1993]] || [[Брюс Спрингстин]] || Брюс Спрингстин
|-
| 69 || «{{iw|On the Good Ship Lollipop|On the Good Ship Lollipop|en}}» || {{iw|Жарқын көздер (фильм, 1934)|Жарқын көздер|en|Bright Eyes (1934 film)}} || [[1934 жыл|1934]] || [[Ширли Темпл]] || Ричард А. Уайтинг, Сидни Клэр
|-
| 70 || «{{iw|Summer Nights (Grease әні)|Summer Nights|en|Summer Nights (Grease song)}}» || {{iw|Бриолин (фильм)|Бриолин|en|Grease (film)}} || [[1978 жыл|1978]] || [[Джон Траволта]], [[Оливия Ньютон-Джон]] || Уоррен Кейси, Джим Джейкобс
|-
| 71 || «{{iw|The Yankee Doodle Boy|(I'm a) Yankee Doodle Dandy|en|The Yankee Doodle Boy}}» || {{iw|Янки Дудл Денди|Янки Дудл Денди|en|Yankee Doodle Dandy}} || [[1942 жыл|1942]] || [[Джеймс Кэгни]] || Джордж М. Кохан
|-
| 72 || «{{iw|Good Morning (ән, 1939)|Good Morning|en|Good Morning (1939 song)}}» || {{iw|Жаңбыр астында ән салу (фильм, 1952)|Жаңбыр астында ән салу|en|Singin' in the Rain (film)}} || [[1952 жыл|1952]] || [[Джин Келли]], [[Дональд О’Коннор]], [[Дебби Рейнольдс]] || Насио Херб Браун, Артур Фрид
|-
| 73 || «{{iw|Isn't It Romantic?|Isn't It Romantic?|en}}» || {{iw|Мені бүгін түнде сүй|Мені бүгін түнде сүй|en|Love Me Tonight}} || [[1932 жыл|1932]] || [[Морис Шевалье]], [[Жанетт Макдональд]] || Ричард Роджерс, Лоренц Харт
|-
| 74 || «{{iw|Rainbow Connection|Rainbow Connection|en}}» || {{iw|Маппеттер (фильм, 1979)|Маппеттер|en|The Muppet Movie}} || [[1979 жыл|1979]] || [[Джим Хенсон]] (Кермит бақасы рөлінде) || Пол Уильямс, Кеннет Ашер
|-
| 75 || «{{iw|Up Where We Belong|Up Where We Belong|en}}» || {{iw|Офицер және джентльмен|Офицер және джентльмен|en|An Officer and a Gentleman}} || [[1982 жыл|1982]] || [[Джо Кокер]], [[Дженнифер Уорнс]] || Джек Ницше, Баффи Сент-Мари, Уилл Дженнингс
|-
| 76 || «{{iw|Have Yourself a Merry Little Christmas|Have Yourself a Merry Little Christmas|en}}» || {{iw|Мені Сент-Луисте қарсы ал (фильм)|Мені Сент-Луисте қарсы ал|en|Meet Me in St. Louis}} || [[1944 жыл|1944]] || [[Джуди Гарленд]] || Хью Мартин, Ральф Блейн
|-
| 77 || «{{iw|The Shadow of Your Smile|The Shadow of Your Smile|en}}» || {{iw|Балшықшы (фильм)|Балшықшы|en|The Sandpiper}} || [[1965 жыл|1965]] || Хор || Джонни Мэндел, Пол Фрэнсис Уэбстер
|-
| 78 || «{{iw|9 to 5 (Dolly Parton әні)|9 to 5|en|9 to 5 (Dolly Parton song)}}» || {{iw|Тоғыздан беске дейін|Тоғыздан беске дейін|en|9 to 5 (film)}} || [[1980 жыл|1980]] || [[Долли Партон]] || Долли Партон
|-
| 79 || «{{iw|Arthur's Theme (Best That You Can Do)|Arthur's Theme|en}}» || {{iw|Артур (фильм, 1981)|Артур|en|Arthur (1981 film)}} || [[1981 жыл|1981]] || [[Кристофер Кросс]] || Кристофер Кросс, Берт Бакарак, Кэрол Байер Сейджер, Питер Аллен
|-
| 80 || «{{iw|Springtime for Hitler (ән)|Springtime for Hitler|en|Springtime for Hitler (song)}}» || {{iw|Продюсерлер (фильм, 1967)|Продюсерлер|en|The Producers (1967 film)}} || [[1967 жыл|1967]] || Ансамбль || Мел Брукс
|-
| 81 || «{{iw|I'm Easy (ән)|I'm Easy|en|I'm Easy (Keith Carradine song)}}» || {{iw|Нэшвилл (фильм)|Нэшвилл|en|Nashville (film)}} || [[1975 жыл|1975]] || [[Кит Кэррадайн]] || Кит Кэррадайн
|-
| 82 || «{{iw|Ding-Dong! The Witch Is Dead|Ding-Dong! The Witch Is Dead|en}}» || [[Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)|Оз елінің сиқыршысы]] || [[1939 жыл|1939]] || Ансамбль || Гарольд Арлен, Ип Харбург
|-
| 83 || «{{iw|The Rose (ән)|The Rose|en|The Rose (song)}}» || {{iw|Раушан (фильм, 1979)|Раушан|en|The Rose (film)}} || [[1979 жыл|1979]] || [[Бетт Мидлер]] || Аманда Макбрум
|-
| 84 || «{{iw|Put the Blame on Mame|Put the Blame on Mame|en}}» || {{iw|Гильда (фильм)|Гильда|en|Gilda (film)}} || [[1946 жыл|1946]] || [[Анита Эллис]] || Аллан Робертс, Дорис Фишер
|-
| 85 || «{{iw|Come What May (ән, 2001)|Come What May|en|Come What May (2001 song)}}» || {{iw|Мулен Руж!|Мулен Руж!|en|Moulin Rouge!}} || [[2001 жыл|2001]] || [[Николь Кидман]], [[Юэн Макгрегор]] || Дэвид Баервальд, Кевин Гилберт
|-
| 86 || «{{iw|(I've Had) The Time of My Life|(I've Had) The Time of My Life|en}}» || {{iw|Лас билер|Лас билер|en|Dirty Dancing}} || [[1987 жыл|1987]] || [[Билл Медли]], [[Дженнифер Уорнс]] || Фрэнки Превит, Дональд Марковиц, Джон ДеНикола
|-
| 87 || «{{iw|Buttons and Bows|Buttons and Bows|en}}» || {{iw|Боз бетті (фильм, 1948)|Боз бетті|en|The Paleface (1948 film)}} || [[1948 жыл|1948]] || [[Боб Хоуп]] || Джей Ливингстон, Рэй Эванс
|-
| 88 || «{{iw|Do-Re-Mi|Do Re Mi|en}}» || [[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] || [[1965 жыл|1965]] || [[Джули Эндрюс]] || Ричард Роджерс, Оскар Хаммерстайн II
|-
| 89 || «{{iw|Puttin' on the Ritz|Puttin' on the Ritz|en}}» || {{iw|Жас Франкенштейн|Жас Франкенштейн|en|Young Frankenstein}} || [[1974 жыл|1974]] || [[Джин Уайлдер]], [[Питер Бойл]] || Ирвинг Берлин
|-
| 90 || «{{iw|Seems Like Old Times (ән)|Seems Like Old Times|en|Seems Like Old Times (song)}}» || {{iw|Энни Холл|Энни Холл|en|Annie Hall}} || [[1977 жыл|1977]] || [[Дайан Китон]] || Кармен Ломбардо, Джон Джейкоб Лоэб
|-
| 91 || «{{iw|Let the River Run|Let the River Run|en}}» || {{iw|Іскер қыз|Іскер қыз|en|Working Girl}} || [[1988 жыл|1988]] || [[Карли Саймон]] || Карли Саймон
|-
| 92 || «{{iw|Long Ago (and Far Away)|Long Ago (and Far Away)|en}}» || {{iw|Мұқабадағы қыз|Мұқабадағы қыз|en|Cover Girl (film)}} || [[1944 жыл|1944]] || [[Джин Келли]], [[Марта Мирс]] || Джером Керн, Айра Гершвин
|-
| 93 || «{{iw|Lose Yourself|Lose Yourself|en}}» || {{iw|8 миль (фильм)|8 миль|en|8 Mile (film)}} || [[2002 жыл|2002]] || [[Эминем]] || [[Эминем]], Луис Ресто, Джефф Басс
|-
| 94 || «{{iw|Ain't Too Proud to Beg|Ain't Too Proud to Beg|en}}» || {{iw|Үлкен салқындық|Үлкен салқындық|en|The Big Chill (film)}} || [[1983 жыл|1983]] || [[The Temptations]] || Норман Уитфилд, Эдвард Холланд кіші
|-
| 95 || «{{iw|(We're Off on the) Road to Morocco|Road to Morocco|en}}» || {{iw|Мароккоға жол|Мароккоға жол|en|Road to Morocco}} || [[1942 жыл|1942]] || [[Бинг Кросби]], [[Боб Хоуп]] || Джимми Ван Хьюзен, Джонни Берк
|-
| 96 || «{{iw|Footloose (ән)|Footloose|en|Footloose (song)}}» || {{iw|Еркін (фильм, 1984)|Еркін|en|Footloose (1984 film)}} || [[1984 жыл|1984]] || [[Кенни Логгинс]] || Кенни Логгинс, Дин Питчфорд
|-
| 97 || «{{iw|42nd Street (ән)|42nd Street|en|42nd Street (song)}}» || {{iw|42-ші көше (фильм)|42-ші көше|en|42nd Street (film)}} || [[1933 жыл|1933]] || [[Руби Килер]], [[Дик Пауэлл]] || Гарри Уоррен, Ал Дубин
|-
| 98 || «{{iw|All That Jazz (ән)|All That Jazz|en|All That Jazz (song)}}» || [[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] || [[2002 жыл|2002]] || [[Кэтрин Зета-Джонс]], [[Рене Зеллвегер]] || Джон Кендер, Фред Эбб
|-
| 99 || «{{iw|Hakuna Matata (ән)|Hakuna Matata|en|Hakuna Matata (song)}}» || {{iw|Арыстан Патша|Арыстан Патша|en|The Lion King}} || [[1994 жыл|1994]] || [[Натан Лейн]], [[Эрни Сабелла]] || [[Элтон Джон]], Тим Райс
|-
| 100 || «{{iw|Old Time Rock and Roll|Old Time Rock and Roll|en}}» || {{iw|Қауіпті бизнес|Қауіпті бизнес|en|Risky Business}} || [[1983 жыл|1983]] || [[Боб Сигер]] || Джордж Джексон, Томас Э. Джонс III
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кинематографиялық рейтингтер]]
[[Санат:Әндер тізімі]]
[[Санат:AFI 100 жыл]]</text>
      <sha1>o5g5loefda8pmtj52agh7uqjb1rut3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раушан Ахмедиярова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779817</id>
    <revision>
      <id>3623341</id>
      <parentid>3607800</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20703" sha1="7jyazwnw01nh2wgac7807uoqtxpxmbf" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Раушан Ахмедиярова
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_vocal_instrumentalist
 |Туған кездегі есімі  = Раушан Қаршымбайқызы Ахмедиярова
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 
 |Туған жері           = [[Алматы]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 2003 жылдан бастап
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Қазақстан}}
 |Мамандықтары         = Скрипкашы, оқытушы
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = [[Скрипка]]
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = Сан-Франциско симфониялық оркестрі, Бостон симфониялық оркестрі, ішекті квартет
 |Қызметтес болған     = Дирижер – Майкл Тилсон Томас; Виолончелисттер – Йо-Йо Ма, Барбара Богатин; Композитор – Сэм Пост
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = [https://www.sfsymphony.org/Data/Event-Data/Artists/A/Raushan-Akhmedyarova San Francisco Symphony - Akhmedyarova, Raushan]
 |Commons              = 
}}
'''Раушан Қаршымбайқызы Ахмедиярова''' [[Ағылшын тілі|(ағылш.]] ''Raushan Akhmedyarova;'' [[Алматы]], [[Қазақстан]]) – қазақстандық [[Скрипка|скрипкашы]], халықаралық байқаулардың лауреаты, [[Оқыту|оқытушы]], Сан-Франциско симфониялық оркестрінің ұзақ жылғы мүшесі (екінші [[скрипка]] тобы) және Бостон симфониялық [[Оркестр|оркестрінің]] солисті болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=San Francisco Symphony - Akhmedyarova, Raushan|url=https://www.sfsymphony.org/Data/Event-Data/Artists/A/Raushan-Akhmedyarova|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ШТАТНАЯ СКРИПКА &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; KM.RU|url=https://www.km.ru/bsssr/2002/03/19/kultura/shtatnaya-skripka|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;
== Өмірбаяны ==
Раушан Ахмедиярова [[Алматы]] қаласында музыкалық отбасында дүниеге келген. Әкесі — белгілі [[Домбыра|домбырашы]], [[Күйші|дәулескер күйші]], [[Сазгер|композитор]], [[Дирижер|дирижёр]], [[Қазақстанның халық әртісі]] [[Қаршыға Ахмедиярұлы|Қаршыға (Қаршымбай) Ахмедияров]]. Анасы — Нұрбике Жұмағалиқызы Ахмедиярова, [[балалар дәрігері]], Алматыдағы №12 емхананың [[педиатрия]] бөлімінің меңгерушісі болған. Ағасы — Ерлан, [[инженер]]. Кіші інісі — [[Ахмедияров Ерболат Қаршымбайұлы|Ерболат Қаршымбайұлы Ахмедияров]], Қазақстанның Бірінші Президенті қорының стипендиаты, [[Қазақ ұлттық өнер университеті|К.Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің]] Еуразия студенттік симфониялық оркестрінің бас дирижёрі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Сан-Францискодағы скрипкашы қазақ қызы &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Qazaq Gazeta|url=https://ulan.kazgazeta.kz/news/17328|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ерболат Ахмедьяров: Дирижер в какой-то мере соавтор композитора…|url=https://kazpravda.kz/n/erbolat-ahmedyarov-dirizher-v-kakoy-to-mere-soavtor-kompozitora/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

Балалық шағынан бастап әкесінің [[Домбыра|домбырада]] [[күй]] орындауын тыңдап өскен. [[Скрипка|Скрипкаға]] құмар болған кезде әкесі оған қолдау көрсетіп, былай дегені белгілі:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;blockquote&gt; ''«Жарайсың, қызым! Мен домбырамен Қазақстанның ішінде ғана танылсам, сен скрипкада ойнап, дүниежүзіне танымал бол!»''&lt;/blockquote&gt;

== Білімі ==
Алматыдағы К.Байсейітова атындағы республикалық мамандандырылған музыкалық орта мектеп-интернаты РММ-да [[скрипка]] сыныбында оқыған. Кейін [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] атақты [[профессор]], ЮНЕСКО-ның әртісі, скрипкашы [[Айман Қожабекқызы Мұсақожаева]] сыныбында бітірген және П.И.Чайковский атындағы Мәскеу консерваториясында жеке сабақтар алған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1993 жылы [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка Республикасында]] ([[Претория|Преторияда]]) халықаралық байқауда өнер көрсеткен. Әділқазылар алқасында болған профессор, скрипкашы Эдуард Шмидер оны Даллас университетіне шақырған. Алматыдағы консерваторияны бітірген соң Раушан оған хабарласып, [[Кассета|кассетасын]] жіберген. Нәтижесінде 1994 жылы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа кетіп, Эдуард Шмидердің сыныбында оқыған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Американская мечта Раушан Ахмедьяровой - Караван|url=https://www.caravan.kz/gazeta/amerikanskaya-mechta-raushan-akhmedyarovojj-52608/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=International Violin Competition|url=http://www.eduardschmieder.com/students.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Раушан Ахмедиярова — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та қызмет ететін скрипкашы. 2003 жылдан бастап [[Сан-Франциско]] қаласында тұрып, шығармашылық қызметін жүзеге асырып келеді. Солист әрі [[концертмейстер]] ретінде өнер көрсетеді. Оқуын аяқтағаннан кейін [[Флорида|Флоридадағы]] «''New World Symphony'' ''Orchestra''» (Жаңа Әлем Симфониялық Оркестрі) оркестрінде жеті жыл бойы скрипкашылар тобының [[Концертмейстер|концертмейстері]] және солисті қызметін атқарған. Осы кезеңде [[Майами]] қаласында ішекті квартет құрып, онда бірінші скрипкашы (концертмейстер) ретінде өнер көрсеткен. [[Квартет]] әр жылдары АҚШ қалаларында әлемнің жетекші залдарында өнер көрсетті.Олардың қатарында Карнеги-холл сахнасы ([[Нью-Йорк]]); Корольдік Альберт-холл ([[Лондон]]); Музыкоград ([[Париж]]); Музикферайн ([[Вена]]); сондай-ақ Дэвистің симфониялық залы ([[Сан-Франциско]]) бар. Сонымен қатар [[Германия]], [[Шотландия]], [[Швейцария]], [[Болгария]], [[Испания]], [[Италия]], [[Франция]], [[Нидерланд]], [[Ұлыбритания]] және [[Коста-Рика]] елдерінде гастрольдік сапарлармен болған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Traditional and Classical Music of Kazakhstan &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; New York Concert Review, Inc.|url=https://nyconcertreview.com/reviews/traditional-and-classical-music-of-kazakhstan/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mendelssohn’s “Scottish” Symphony – Encore Spotlight|url=https://encorespotlight.com/event/san-francisco-symphony-mendelssohns-scottish-symphony-2024/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

2006 жылдан бастап «San Francisco Symphony Orchestra» оркестрінің екінші скрипка тобының құрамында қызмет етеді. [[Оркестр|Оркестрлік]] қызметпен қатар [[Камералық музыка|камералық музыкамен]] айналысады, музыкалық академияда педагогикалық қызмет атқарады және әкесінің шығармалары негізінде жазылған туындыларды орындайды. Ахмедиярова «Концерттер Отанында» атты [[классикалық музыка]] фестивальіне қатысты. Аталған фестивальді «[[Әлем Арт]]&lt;nowiki/&gt;» қоғамдық қоры және «[[БТА Банкі|БТА Банк]]&lt;nowiki/&gt;» ұйымдастырған. Фестиваль шетелде табысты өнер көрсетіп жүрген қазақстандық [[Музыкант|музыканттардың]] шығармашылығын отандық көрерменге таныстыруға бағытталған. Фестиваль аясында ол [[Пианино|пианист]] [[Жібек Қожахметова|Жібек Қожахметовамен]] бірге [[Дуэт|дуэтте]] өнер көрсетіп, [[Сазгер|композитор]] [[Феликс Мендельсон|Феликс Мендельсонның]] [[скрипка]] мен [[Фортепиано|фортепианоға]] арналған қос концерті шығармасын орындады. Бұл шығарма Ахмедиярованың репертуарында алғаш рет орындалды. Фестиваль [[Астана]] және [[Алматы]] қалаларының Конгресс-холлында және [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік]] [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|академиялық филармонияның]] сахнасында ұйымдастырылды. Жобаның [[Продюсер|продюсері]] — [[Айнұр Сәденова]]. Фестиваль көрермен тарапынан жылы қабылданып, қатысушылар мен тыңдармандарды біріктірген маңызды мәдени оқиғаға айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Общественно-политическая газета Казахстана.Время.Они улетели, но мечтают вернуться|url=https://time.kz/news/archive/2008/10/16/7269|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=На совершенном языке: звуки и образы » Новое поколение|url=https://archive.np.kz/cultura/1936-na_sovershennom_jazyke_zvuki_i_obrazy.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

=== Камералық музыка ===
Сан-Франциско симфониялық оркестрінде жұмыс істеген жылдары Раушан Ахмедиярова [[Камералық музыка|камералық музыкамен]] белсенді айналысады. Ол [[оркестр]] әріптесі, [[Виолончель|виолончелист]] [[Барбара Богатин|Барбара Богатинмен]] бірнеше рет [[дуэт]], [[трио]] және [[квартет]] құрамында өнер көрсеткен. 2020 жылы «''Violins of Hope''» жобасы аясында (23 ақпан, Davies Symphony Hall) үш [[музыкант]] (Раушан Ахмедиярова — [[Скрипка|скрипкада]], Адам Смыла — [[Альт|альтта]], [[Барбара Богатин]] — [[Виолончель|виолончельде]]) мына шығармаларды орындады: 

* Гидеон Клейннің 1944 жылғы ішекті триосы; 
* Ханс Крастың Пассакалия мен фугасы; 
* «Танец» («Tánec») атты чехиялық шағын шығарма.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SF Symphony concert to spotlight 'Violins of Hope' belonging to Holocaust victims|url=https://www.yahoo.com/news/sf-symphony-concert-spotlight-violins-003342179.html|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

2019 жылы «UCSF Benioff Children's Hospital» [[Балалар ауруханасы|балалар ауруханасында]] «Music in the Wards» сериясы шеңберінде концерт берді. Көп жылдар бойы [[Сан-Франциско]] қалалық [[Кітапхана|кітапханаларында]] тегін «Community Chamber Concerts» өткізеді. Мысалы, 2026 жылдың 25 сәуірінде «Merced Branch» кітапханасында [[Барбара Богатин|Барбара Богатинмен]] дуэт концертін береді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Performance: SF Symphony Community Concert &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; San Francisco Public Library|url=https://sfpl.org/events/2026/04/25/performance-sf-symphony-community-concert|accessdate=22.04.2026}}{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music in the Wards — Creative Arts Therapy at UCSF|url=https://www.bchcreativearts.org/blog/music-in-the-wards|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; 

Сондай-ақ [[Сулхан Цинцадзе|Сулхан Цинцадзенің]] ішекті квартетке арналған «Миниатюралар» шығармасын орындаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music - Sulkhan Tsintsadze, “Miniatures” for String Quartet|url=https://www.barbarabogatin.com/music/music-sulkhan-tsintsadze-miniatures-for-string-quartet|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Байқаулар ==
Раушан Ахмедиярова бірнеше беделді [[скрипка]] байқауларының лауреаты: 

* Қазақстанның ұлттық скрипка байқауының бірінші сыйлығының иегері; 
* [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Азия]] Халықаралық байқауының лауреаты; 
* [[Претория|Преториядағы]] ([[Оңтүстік Африка]]) UNISA Халықаралық байқауының лауреаты (1993); 
* [[Женева]] Халықаралық байқауының лауреаты.
Бұл жеңістер оған Халықаралық сахнаға шығуға және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та оқуға мүмкіндік ашқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Әке мұрасы ==
[[Қаршыға Ахмедиярұлы|Қаршымбай Ахмедияровтың]] [[Күй|күйлері]] терең дәстүрлі негізге сүйенеді және оларды еуропалық аспаптарға бейімдеу оңай емес еді. 2010 жылдары Сан-Франциско симфониялық оркестрінің бас [[Дирижер|дирижëрі]] [[Майкл Тилсон Томас]] [[Қаршыға Ахмедиярұлы|Қаршымбай Ахмедияровтың]] күйлерін тыңдап, Раушанға былай деген:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;blockquote&gt; ''«Мынау керемет қой! Неге бұларды скрипкада ойнап көрмейсің?!»'' &lt;/blockquote&gt;Алғашында Раушан қазаққа тән қарапайымдылықпен тақырыпты уақытша қалдырған. Алайда дирижëр бірнеше рет оны жобаға оралуға шақырған. Кейін [[аранжировка]] мәселесін шешу үшін танымал қытайлық виолончелисттің [[Йо-Йо Ма]] көмегі ұсынылған. Оның ұсынысы бойынша [[Вашингтон|Вашингтонда]] тұратын жас [[Сазгер|композитор]] [[Сэм Пост]]  табылған. Сэм Пост Қаршымбай Ахмедияровтың тақырыптары негізінде «[[Sketches from Kazakhstan]]&lt;nowiki/&gt;» («[[Қазақстан эскиздері]]&lt;nowiki/&gt;») атты шығарма жазған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raushan Akhmedyarova – The Zach Project|url=https://thezachproject.us/index.php/tag/raushan-akhmedyarova/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt; Бұл туынды алдымен ішекті квартет үшін, кейін [[скрипка]] мен [[Фортепиано|фортепианоға]], ал одан әрі камералық оркестр үшін өңделген. Раушан Ахмедиярова шығарманың премьераларында солист ретінде өнер көрсеткен. Нәтижесінде 2017 жылы желтоқсанда Сан-Франциско симфониялық оркестрінің «[[SoundBox]]&lt;nowiki/&gt;» («Connections») сериясында әкесінің шығармашылығына арналған арнайы камералық оркестрмен концерт ұйымдастырылған (дирижëрі [[Кристиан Рейф]] болды). Раушан Ахмедиярова бұл көпжылдық жобаның сәтті аяқталуына көмектескен музыканттарға, әсіресе [[Майкл Тилсон Томас]] пен [[Йо-Йо Ма|Йо-Йо Маға]] алғыс білдірген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SoundBox|url=https://sfsoundbox.com/show-credits-for-connections/|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sam Post's West Coast Tour feat. Raushan Akhmedyarova and James Jaffe - Groupmuse|url=https://www.groupmuse.com/events/4430-sam-post-s-west-coast-tour-feat-raushan-akhmedyarova-and-james-jaffe|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Дискография ==
Раушан Ахмедиярова негізінен [[оркестр]] мүшесі ретінде жазбаларға қатысқан. Оның ең танымал жазбаларының бірі: «S&amp;M2 (Metallica &amp; San Francisco Symphony, 2020)» — оркестр құрамында. Сондай-ақ ол Сан-Франциско симфониялық оркестрінің басқа да көптеген жазбаларына қатысқан. Әкесінің күйлері негізінде композитор [[Сэм Пост]] жазған «[[Sketches from Kazakhstan]]&lt;nowiki/&gt;» шығармасының әртүрлі нұсқаларын (скрипкамен) орындаған және жазбаларға қатысқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raushan Akhmedyarova Discography: Vinyl, CDs, &amp; More &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/8113541-Raushan-Akhmedyarova|accessdate=22.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан скрипкашылары]]
[[Санат:Қазақстан музыканттары]]
[[Санат:Әйел музыканттар]]
[[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]]</text>
      <sha1>7jyazwnw01nh2wgac7807uoqtxpxmbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақылды жүйелер мен жасанды интеллект институты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780149</id>
    <revision>
      <id>3623310</id>
      <parentid>3593527</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bauyr03</username>
        <id>116588</id>
      </contributor>
      <origin>3623310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11625" sha1="38r3odvhndmv648pb5hnxuaawckrnv6" xml:space="preserve">{{Ұйым
 |атауы                 = Institute for Smart Systems and Artificial Intelligence (ISSAI)
 |альтернативті         = Ақылды жүйелер және жасанды интеллект институты
 |background_color      = 
 |атау түсі             = 
 |логотип               = ISSAI logo.png
 |логотип ені           = 250px
 |анықтама              = ISSAI логотипі
 |карта1                = 
 |карта1 ені            = 
 |аңыз1                 = 
 |карта2                = 
 |карта2 ені            = 
 |аңыз2                 = 
 |мүшелік               = 
 |орталық типі          = Штаб-пәтері
 |орталық               = Астана
 |орналасқан жері       = Қазақстан
 |шыққан елі            = Қазақстан
 |тип                   = Ғылыми-зерттеу институты
 |тілдер                = қазақ, ағылшын, орыс
 |тіл                   = 
 |басшы мансабы1        = Бас директор
 |басшы есімі1          = Хүсейін Атакан Варол
 |басшы мансабы2        = 
 |басшы есімі2          = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |басшы мансабы10       = 
 |басшы есімі10         = 
 |негізін салушы1       = Назарбаев Университеті
 |құрылу оқиғалары1     = Құрылды
 |құрылу мерзімі1       = 2019
 |негізін салушы2       = 
 |құрылу оқиғалары2     = 
 |құрылу мерзімі2       = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |негізін салушы6       = 
 |құрылу оқиғалары6     = 
 |құрылу мерзімі6       = 
 |ыдырау оқиғалары      = 
 |ыдырау уақыты         = 
 |түсініктемелер1       = Жасанды интеллект, машиналық оқыту, компьютерлік көру, табиғи тілді өңдеу және робототехника салаларында ғылыми зерттеулер жүргізеді.
 |түсініктемелер2       = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |мекен-жай             = Қабанбай батыр даңғылы, 53, 1 блок, Астана, Қазақстан
 |сайт                  = https://issai.nu.edu.kz/
 |ортаққор              = 
}}

'''Ақылды жүйелер мен жасанды интеллект институты''' ('''ISSAI''', '''NUISSAI''') — [[Астана]] қаласындағы [[Назарбаев университеті]]не қарасты ғылыми-зерттеу институты. Ол [[жасанды интеллект]] (ЖИ) саласындағы ғылыми-зерттеу мен әзірлемелерді дамытуға бағытталған. Негізгі назар компьютерлік көру, табиғи тілді өңдеу және сөйлеу технологияларына аударылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nla.nu.edu.kz/ai#:~:text=The%20Institute%20of%20Intelligent%20Systems,in%20Kazakh%2C%20English%2C%20and%20Russian |title=AI |language=en |publisher=Астана ұлттық зертханасы |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
ISSAI 2019 жылы робототехника және ЖИ саласындағы зерттеуші доктор Хүсейін Атакан Варолдың бастамасымен құрылды.&lt;ref name=&quot;sakenova&quot;&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2024/07/kazakhstan-to-launch-first-kazakh-large-language-model-in-december/ |title=Kazakhstan to Launch First Kazakh Large Language Model in December |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Sakenova |first=Saniya |date=2024-07-19 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt; Алғашында университетке қарасты зертхана ретінде жұмыс істеген бұл құрылым 2024 жылы Назарбаев университетінің автономды ғылыми-зерттеу институтына айналды.

==Құрылымы==
2025 жылғы жағдай бойынша ISSAI құрамында шамамен 70-тен астам зерттеуші, компьютерлік инженер мен деректер ғалымы жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/392007-ulttyq-kod-engizilgen-zhi-dguyesi |title=Ұлттық код енгізілген ЖИ жүйесі |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Жүнісхан |first=Айтолған |date=2025-07-25 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt; Топ құрамында қазақстандық жоғары оқу орындарының түлектерімен қатар, шетелдік жетекші университеттер мен «[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]» халықаралық стипендиялық бағдарламасының түлектері де бар.&lt;ref name=&quot;sakenova&quot; /&gt;

ISSAI KAZ-LLM — [[қазақ тілі]]не арналған үлкен тілдік модельдер отбасы, [[Meta Platforms]] компаниясының LLaMA архитектурасына негізделген. ISSAI әзірлеген KAZ-LLM 2024 жылғы желтоқсанда [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]қа таныстырылып, [[Astana Hub]]-қа табысталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2024/12/kazakhstan-embraces-future-of-ai-with-its-first-large-language-model |title=Kazakhstan Embraces Future of AI with Its First Large Language Model |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Nakispekova |first=Aiman |date=2024-12-21 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/407893-kazllm-qalay-dgumys-isteydi |title=КазLLM қалай жұмыс істейді? |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Жүнісхан |first=Айтолған |date=2026-02-27 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Зерттеулері мен жобалары==
ISSAI ашық дереккөздерге үлес қосып, [[Hugging Face]], [[GitHub]] және [[ModelScope]] платформаларында модельдер мен деректер жиынтықтарының кең репозиторийін жүргізіп келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://huggingface.co/issai |title=Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence, Nazarbayev University |language=en |publisher=huggingface.co |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://github.com/IS2AI |title=ISSAI |language=en |publisher=github.com |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://modelscope.cn/organization/issai |title=Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence |language=en |publisher=modelscope.cn |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

Негізгі жобалары ISSAI Playground-ында қолжетімді. Бірнеше жобасы:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/kazakstandik-zhi-end-videoni-5-tlge-audarip-ulttik-nakishta-suret-saladi-0805bc/ |title=Қазақстандық ЖИ енді видеоны 5 тілге аударып, ұлттық нақышта сурет салады |language=kk |publisher=kaz.inform.kz |date=2025-07-17 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nazarmedia.kz/issai-momentum-kazakstannyn-otandyk-zhasandy-intellekt-zhetistikteri-tanystyryldy/ |title=ISSAI Momentum: Қазақстанның отандық жасанды интеллект жетістіктері таныстырылды |language=kk |publisher=nazarmedia.kz |date=2025-12-10 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;
*Оylan — қазақ, орыс және ағылшын тілдерін қолдайтын көптілді көру-түсіну моделі;
*MangiSoz — аударма, мәтінді дыбыстау, оптикалық таңбаларды тану, және диаризация қызметтерін ұсынатын веб-платформа;
*TilSync — көптілді іс-шараларға арналған нақты уақыттағы субтитрлеу құралы.

Сонымен қатар, ISSAI 2025 жылы суперкомпьютерлерге тәуелділікті азайту мақсатында Qolda моделін әзірледі. Бұл — ноутбук пен смартфондарда жұмыс істеуге арналған 4М-параметрлі ашық бастапқы тілдік-көру моделі. Ол қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде тиімді мультимодальды ойлауды қамтамасыз етеді және зерттеушілерден бастап студенттер мен шағын бизнеске дейін кең аудиторияға ЖИ мүмкіндіктерін қолжетімді етеді деп жоспарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://research.nu.edu.kz/en/publications/qolda-a-small-vision-language-model-for-the-kazakh-language/ |title=Qolda: A Small Vision-Language Model for the Kazakh Language |language=en |publisher=[[Назарбаев университеті]] |date=2026 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/400244-qazaq-tilin-tsifrlandyru-qadget |title=Қазақ тілін цифрландыру қажет |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Серікқызы |first=Эльвира |date=2025-10-28 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

Коммерциялық компоненттер негізінде жасалған Mangitas инференс сервері, ЖИ үлгілерін жергілікті ортада іске қосуға бейімделген және ұйымның жабық ішкі желісі шегінде қауіпсіз орналастыруға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2025/07/kazakhstan-develops-national-ai-technologies-that-work-offline/ |title=Kazakhstan Develops National AI Technologies That Work Offline |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Omirgazy |first=Dana |date=2025-07-18 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

ISSAI жыл сайын Жазғы ғылыми-зерттеу бағдарламасын ұйымдастырып, бакалавр және магистратура студенттеріне, сонымен қатар жоғарғы сынып оқушыларына ЖИ саласында тәжірибе жинауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farabi.university/news/36701?lang=ru |title=ЛЕТНЯЯ НАУЧНАЯ СТАЖИРОВКА/Кафедра искусственный интеллект и Big Data |language=ru |publisher=[[Қазақ ұлттық университеті]] |date=2023-04-10 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

==Сыртқы сілтемелер==
*[https://issai.nu.edu.kz/kk/home-kaz/ Ресми сайты]

[[Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары]]
[[Санат:Қазақстан ұйымдары]]
[[Санат:Жасанды интеллект зерттеулері]]
[[Санат:Қазақстандағы жасанды интеллект индустриясы]]</text>
      <sha1>38r3odvhndmv648pb5hnxuaawckrnv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623314</id>
      <parentid>3623310</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bauyr03</username>
        <id>116588</id>
      </contributor>
      <origin>3623314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11621" sha1="1xoqzxexb4mwg6qwm2vgegg9x4gqj0b" xml:space="preserve">{{Ұйым
 |атауы                 = Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence(ISSAI)
 |альтернативті         = Ақылды жүйелер мен жасанды интеллект институты
 |background_color      = 
 |атау түсі             = 
 |логотип               = ISSAI logo.png
 |логотип ені           = 250px
 |анықтама              = ISSAI логотипі
 |карта1                = 
 |карта1 ені            = 
 |аңыз1                 = 
 |карта2                = 
 |карта2 ені            = 
 |аңыз2                 = 
 |мүшелік               = 
 |орталық типі          = Штаб-пәтері
 |орталық               = Астана
 |орналасқан жері       = Қазақстан
 |шыққан елі            = Қазақстан
 |тип                   = Ғылыми-зерттеу институты
 |тілдер                = қазақ, ағылшын, орыс
 |тіл                   = 
 |басшы мансабы1        = Бас директор
 |басшы есімі1          = Хүсейін Атакан Варол
 |басшы мансабы2        = 
 |басшы есімі2          = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |басшы мансабы10       = 
 |басшы есімі10         = 
 |негізін салушы1       = Назарбаев Университеті
 |құрылу оқиғалары1     = Құрылды
 |құрылу мерзімі1       = 2019
 |негізін салушы2       = 
 |құрылу оқиғалары2     = 
 |құрылу мерзімі2       = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |негізін салушы6       = 
 |құрылу оқиғалары6     = 
 |құрылу мерзімі6       = 
 |ыдырау оқиғалары      = 
 |ыдырау уақыты         = 
 |түсініктемелер1       = Жасанды интеллект, машиналық оқыту, компьютерлік көру, табиғи тілді өңдеу және робототехника салаларында ғылыми зерттеулер жүргізеді.
 |түсініктемелер2       = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |мекен-жай             = Қабанбай батыр даңғылы, 53, 1 блок, Астана, Қазақстан
 |сайт                  = https://issai.nu.edu.kz/
 |ортаққор              = 
}}

'''Ақылды жүйелер мен жасанды интеллект институты''' ('''ISSAI''', '''NUISSAI''') — [[Астана]] қаласындағы [[Назарбаев университеті]]не қарасты ғылыми-зерттеу институты. Ол [[жасанды интеллект]] (ЖИ) саласындағы ғылыми-зерттеу мен әзірлемелерді дамытуға бағытталған. Негізгі назар компьютерлік көру, табиғи тілді өңдеу және сөйлеу технологияларына аударылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nla.nu.edu.kz/ai#:~:text=The%20Institute%20of%20Intelligent%20Systems,in%20Kazakh%2C%20English%2C%20and%20Russian |title=AI |language=en |publisher=Астана ұлттық зертханасы |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
ISSAI 2019 жылы робототехника және ЖИ саласындағы зерттеуші доктор Хүсейін Атакан Варолдың бастамасымен құрылды.&lt;ref name=&quot;sakenova&quot;&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2024/07/kazakhstan-to-launch-first-kazakh-large-language-model-in-december/ |title=Kazakhstan to Launch First Kazakh Large Language Model in December |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Sakenova |first=Saniya |date=2024-07-19 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt; Алғашында университетке қарасты зертхана ретінде жұмыс істеген бұл құрылым 2024 жылы Назарбаев университетінің автономды ғылыми-зерттеу институтына айналды.

==Құрылымы==
2025 жылғы жағдай бойынша ISSAI құрамында шамамен 70-тен астам зерттеуші, компьютерлік инженер мен деректер ғалымы жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/392007-ulttyq-kod-engizilgen-zhi-dguyesi |title=Ұлттық код енгізілген ЖИ жүйесі |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Жүнісхан |first=Айтолған |date=2025-07-25 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt; Топ құрамында қазақстандық жоғары оқу орындарының түлектерімен қатар, шетелдік жетекші университеттер мен «[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]» халықаралық стипендиялық бағдарламасының түлектері де бар.&lt;ref name=&quot;sakenova&quot; /&gt;

ISSAI KAZ-LLM — [[қазақ тілі]]не арналған үлкен тілдік модельдер отбасы, [[Meta Platforms]] компаниясының LLaMA архитектурасына негізделген. ISSAI әзірлеген KAZ-LLM 2024 жылғы желтоқсанда [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]қа таныстырылып, [[Astana Hub]]-қа табысталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2024/12/kazakhstan-embraces-future-of-ai-with-its-first-large-language-model |title=Kazakhstan Embraces Future of AI with Its First Large Language Model |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Nakispekova |first=Aiman |date=2024-12-21 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/407893-kazllm-qalay-dgumys-isteydi |title=КазLLM қалай жұмыс істейді? |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Жүнісхан |first=Айтолған |date=2026-02-27 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Зерттеулері мен жобалары==
ISSAI ашық дереккөздерге үлес қосып, [[Hugging Face]], [[GitHub]] және [[ModelScope]] платформаларында модельдер мен деректер жиынтықтарының кең репозиторийін жүргізіп келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://huggingface.co/issai |title=Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence, Nazarbayev University |language=en |publisher=huggingface.co |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://github.com/IS2AI |title=ISSAI |language=en |publisher=github.com |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://modelscope.cn/organization/issai |title=Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence |language=en |publisher=modelscope.cn |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

Негізгі жобалары ISSAI Playground-ында қолжетімді. Бірнеше жобасы:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/kazakstandik-zhi-end-videoni-5-tlge-audarip-ulttik-nakishta-suret-saladi-0805bc/ |title=Қазақстандық ЖИ енді видеоны 5 тілге аударып, ұлттық нақышта сурет салады |language=kk |publisher=kaz.inform.kz |date=2025-07-17 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nazarmedia.kz/issai-momentum-kazakstannyn-otandyk-zhasandy-intellekt-zhetistikteri-tanystyryldy/ |title=ISSAI Momentum: Қазақстанның отандық жасанды интеллект жетістіктері таныстырылды |language=kk |publisher=nazarmedia.kz |date=2025-12-10 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;
*Оylan — қазақ, орыс және ағылшын тілдерін қолдайтын көптілді көру-түсіну моделі;
*MangiSoz — аударма, мәтінді дыбыстау, оптикалық таңбаларды тану, және диаризация қызметтерін ұсынатын веб-платформа;
*TilSync — көптілді іс-шараларға арналған нақты уақыттағы субтитрлеу құралы.

Сонымен қатар, ISSAI 2025 жылы суперкомпьютерлерге тәуелділікті азайту мақсатында Qolda моделін әзірледі. Бұл — ноутбук пен смартфондарда жұмыс істеуге арналған 4М-параметрлі ашық бастапқы тілдік-көру моделі. Ол қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде тиімді мультимодальды ойлауды қамтамасыз етеді және зерттеушілерден бастап студенттер мен шағын бизнеске дейін кең аудиторияға ЖИ мүмкіндіктерін қолжетімді етеді деп жоспарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://research.nu.edu.kz/en/publications/qolda-a-small-vision-language-model-for-the-kazakh-language/ |title=Qolda: A Small Vision-Language Model for the Kazakh Language |language=en |publisher=[[Назарбаев университеті]] |date=2026 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/400244-qazaq-tilin-tsifrlandyru-qadget |title=Қазақ тілін цифрландыру қажет |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Серікқызы |first=Эльвира |date=2025-10-28 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

Коммерциялық компоненттер негізінде жасалған Mangitas инференс сервері, ЖИ үлгілерін жергілікті ортада іске қосуға бейімделген және ұйымның жабық ішкі желісі шегінде қауіпсіз орналастыруға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2025/07/kazakhstan-develops-national-ai-technologies-that-work-offline/ |title=Kazakhstan Develops National AI Technologies That Work Offline |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Omirgazy |first=Dana |date=2025-07-18 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

ISSAI жыл сайын Жазғы ғылыми-зерттеу бағдарламасын ұйымдастырып, бакалавр және магистратура студенттеріне, сонымен қатар жоғарғы сынып оқушыларына ЖИ саласында тәжірибе жинауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farabi.university/news/36701?lang=ru |title=ЛЕТНЯЯ НАУЧНАЯ СТАЖИРОВКА/Кафедра искусственный интеллект и Big Data |language=ru |publisher=[[Қазақ ұлттық университеті]] |date=2023-04-10 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

==Сыртқы сілтемелер==
*[https://issai.nu.edu.kz/kk/home-kaz/ Ресми сайты]

[[Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары]]
[[Санат:Қазақстан ұйымдары]]
[[Санат:Жасанды интеллект зерттеулері]]
[[Санат:Қазақстандағы жасанды интеллект индустриясы]]</text>
      <sha1>1xoqzxexb4mwg6qwm2vgegg9x4gqj0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623315</id>
      <parentid>3623314</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bauyr03</username>
        <id>116588</id>
      </contributor>
      <origin>3623315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11622" sha1="hghuna81om05yexdf535j1zg0oz8kjl" xml:space="preserve">{{Ұйым
 |атауы                 = Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence (ISSAI)
 |альтернативті         = Ақылды жүйелер мен жасанды интеллект институты
 |background_color      = 
 |атау түсі             = 
 |логотип               = ISSAI logo.png
 |логотип ені           = 250px
 |анықтама              = ISSAI логотипі
 |карта1                = 
 |карта1 ені            = 
 |аңыз1                 = 
 |карта2                = 
 |карта2 ені            = 
 |аңыз2                 = 
 |мүшелік               = 
 |орталық типі          = Штаб-пәтері
 |орталық               = Астана
 |орналасқан жері       = Қазақстан
 |шыққан елі            = Қазақстан
 |тип                   = Ғылыми-зерттеу институты
 |тілдер                = қазақ, ағылшын, орыс
 |тіл                   = 
 |басшы мансабы1        = Бас директор
 |басшы есімі1          = Хүсейін Атакан Варол
 |басшы мансабы2        = 
 |басшы есімі2          = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |басшы мансабы10       = 
 |басшы есімі10         = 
 |негізін салушы1       = Назарбаев Университеті
 |құрылу оқиғалары1     = Құрылды
 |құрылу мерзімі1       = 2019
 |негізін салушы2       = 
 |құрылу оқиғалары2     = 
 |құрылу мерзімі2       = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |негізін салушы6       = 
 |құрылу оқиғалары6     = 
 |құрылу мерзімі6       = 
 |ыдырау оқиғалары      = 
 |ыдырау уақыты         = 
 |түсініктемелер1       = Жасанды интеллект, машиналық оқыту, компьютерлік көру, табиғи тілді өңдеу және робототехника салаларында ғылыми зерттеулер жүргізеді.
 |түсініктемелер2       = 
 &lt;!-- … --&gt;
 |мекен-жай             = Қабанбай батыр даңғылы, 53, 1 блок, Астана, Қазақстан
 |сайт                  = https://issai.nu.edu.kz/
 |ортаққор              = 
}}

'''Ақылды жүйелер мен жасанды интеллект институты''' ('''ISSAI''', '''NUISSAI''') — [[Астана]] қаласындағы [[Назарбаев университеті]]не қарасты ғылыми-зерттеу институты. Ол [[жасанды интеллект]] (ЖИ) саласындағы ғылыми-зерттеу мен әзірлемелерді дамытуға бағытталған. Негізгі назар компьютерлік көру, табиғи тілді өңдеу және сөйлеу технологияларына аударылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nla.nu.edu.kz/ai#:~:text=The%20Institute%20of%20Intelligent%20Systems,in%20Kazakh%2C%20English%2C%20and%20Russian |title=AI |language=en |publisher=Астана ұлттық зертханасы |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
ISSAI 2019 жылы робототехника және ЖИ саласындағы зерттеуші доктор Хүсейін Атакан Варолдың бастамасымен құрылды.&lt;ref name=&quot;sakenova&quot;&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2024/07/kazakhstan-to-launch-first-kazakh-large-language-model-in-december/ |title=Kazakhstan to Launch First Kazakh Large Language Model in December |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Sakenova |first=Saniya |date=2024-07-19 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt; Алғашында университетке қарасты зертхана ретінде жұмыс істеген бұл құрылым 2024 жылы Назарбаев университетінің автономды ғылыми-зерттеу институтына айналды.

==Құрылымы==
2025 жылғы жағдай бойынша ISSAI құрамында шамамен 70-тен астам зерттеуші, компьютерлік инженер мен деректер ғалымы жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/392007-ulttyq-kod-engizilgen-zhi-dguyesi |title=Ұлттық код енгізілген ЖИ жүйесі |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Жүнісхан |first=Айтолған |date=2025-07-25 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt; Топ құрамында қазақстандық жоғары оқу орындарының түлектерімен қатар, шетелдік жетекші университеттер мен «[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]» халықаралық стипендиялық бағдарламасының түлектері де бар.&lt;ref name=&quot;sakenova&quot; /&gt;

ISSAI KAZ-LLM — [[қазақ тілі]]не арналған үлкен тілдік модельдер отбасы, [[Meta Platforms]] компаниясының LLaMA архитектурасына негізделген. ISSAI әзірлеген KAZ-LLM 2024 жылғы желтоқсанда [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]қа таныстырылып, [[Astana Hub]]-қа табысталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2024/12/kazakhstan-embraces-future-of-ai-with-its-first-large-language-model |title=Kazakhstan Embraces Future of AI with Its First Large Language Model |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Nakispekova |first=Aiman |date=2024-12-21 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/407893-kazllm-qalay-dgumys-isteydi |title=КазLLM қалай жұмыс істейді? |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Жүнісхан |first=Айтолған |date=2026-02-27 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Зерттеулері мен жобалары==
ISSAI ашық дереккөздерге үлес қосып, [[Hugging Face]], [[GitHub]] және [[ModelScope]] платформаларында модельдер мен деректер жиынтықтарының кең репозиторийін жүргізіп келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://huggingface.co/issai |title=Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence, Nazarbayev University |language=en |publisher=huggingface.co |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://github.com/IS2AI |title=ISSAI |language=en |publisher=github.com |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://modelscope.cn/organization/issai |title=Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence |language=en |publisher=modelscope.cn |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

Негізгі жобалары ISSAI Playground-ында қолжетімді. Бірнеше жобасы:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/kazakstandik-zhi-end-videoni-5-tlge-audarip-ulttik-nakishta-suret-saladi-0805bc/ |title=Қазақстандық ЖИ енді видеоны 5 тілге аударып, ұлттық нақышта сурет салады |language=kk |publisher=kaz.inform.kz |date=2025-07-17 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nazarmedia.kz/issai-momentum-kazakstannyn-otandyk-zhasandy-intellekt-zhetistikteri-tanystyryldy/ |title=ISSAI Momentum: Қазақстанның отандық жасанды интеллект жетістіктері таныстырылды |language=kk |publisher=nazarmedia.kz |date=2025-12-10 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;
*Оylan — қазақ, орыс және ағылшын тілдерін қолдайтын көптілді көру-түсіну моделі;
*MangiSoz — аударма, мәтінді дыбыстау, оптикалық таңбаларды тану, және диаризация қызметтерін ұсынатын веб-платформа;
*TilSync — көптілді іс-шараларға арналған нақты уақыттағы субтитрлеу құралы.

Сонымен қатар, ISSAI 2025 жылы суперкомпьютерлерге тәуелділікті азайту мақсатында Qolda моделін әзірледі. Бұл — ноутбук пен смартфондарда жұмыс істеуге арналған 4М-параметрлі ашық бастапқы тілдік-көру моделі. Ол қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде тиімді мультимодальды ойлауды қамтамасыз етеді және зерттеушілерден бастап студенттер мен шағын бизнеске дейін кең аудиторияға ЖИ мүмкіндіктерін қолжетімді етеді деп жоспарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://research.nu.edu.kz/en/publications/qolda-a-small-vision-language-model-for-the-kazakh-language/ |title=Qolda: A Small Vision-Language Model for the Kazakh Language |language=en |publisher=[[Назарбаев университеті]] |date=2026 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/400244-qazaq-tilin-tsifrlandyru-qadget |title=Қазақ тілін цифрландыру қажет |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Серікқызы |first=Эльвира |date=2025-10-28 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

Коммерциялық компоненттер негізінде жасалған Mangitas инференс сервері, ЖИ үлгілерін жергілікті ортада іске қосуға бейімделген және ұйымның жабық ішкі желісі шегінде қауіпсіз орналастыруға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2025/07/kazakhstan-develops-national-ai-technologies-that-work-offline/ |title=Kazakhstan Develops National AI Technologies That Work Offline |language=en |publisher=[[Astana Times]] |last=Omirgazy |first=Dana |date=2025-07-18 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

ISSAI жыл сайын Жазғы ғылыми-зерттеу бағдарламасын ұйымдастырып, бакалавр және магистратура студенттеріне, сонымен қатар жоғарғы сынып оқушыларына ЖИ саласында тәжірибе жинауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farabi.university/news/36701?lang=ru |title=ЛЕТНЯЯ НАУЧНАЯ СТАЖИРОВКА/Кафедра искусственный интеллект и Big Data |language=ru |publisher=[[Қазақ ұлттық университеті]] |date=2023-04-10 |accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

==Сыртқы сілтемелер==
*[https://issai.nu.edu.kz/kk/home-kaz/ Ресми сайты]

[[Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары]]
[[Санат:Қазақстан ұйымдары]]
[[Санат:Жасанды интеллект зерттеулері]]
[[Санат:Қазақстандағы жасанды интеллект индустриясы]]</text>
      <sha1>hghuna81om05yexdf535j1zg0oz8kjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3623208</id>
      <parentid>3622959</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3623208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307955" sha1="i1oir9tkpqzdbi8xjr1e7ot0bfuc45f" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-06-27'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;7802&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 7 802]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;1195&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 195]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[ИС-1]]
| data-sort-value=&quot;332&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%A1-1 332]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;329&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 329]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[:Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары|Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]]
| data-sort-value=&quot;290&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 290]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Дыбыс қысымы]]
| data-sort-value=&quot;287&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 287]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Заттыбек Көпбосынұлы]]
| data-sort-value=&quot;281&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 281]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Жәпек бытыр]]
| data-sort-value=&quot;267&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 267]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Алаш партиясы программасының жобасы]]
| data-sort-value=&quot;260&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 260]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Дәрілік өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;257&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 257]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;256&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 256]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Өлім]]
| data-sort-value=&quot;251&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 251]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Дыбыстық қысым]]
| data-sort-value=&quot;250&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC 250]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Маколей Калкин]]
| data-sort-value=&quot;249&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 249]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Атығай]]
| data-sort-value=&quot;245&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 245]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Бақ өсіру]]
| data-sort-value=&quot;245&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 245]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Сабина Абайқызы Алтынбекова]]
| data-sort-value=&quot;244&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 244]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Томас Уитлам Аткинсон]]
| data-sort-value=&quot;241&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%A3%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%90%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 241]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;240&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 240]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Әдет-ғұрыптар]]
| data-sort-value=&quot;235&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 235]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Тодо бичиг]]
| data-sort-value=&quot;234&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 234]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Тұрымтай]]
| data-sort-value=&quot;234&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 234]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы]]
| data-sort-value=&quot;231&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 231]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;231&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 231]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Қауын]]
| data-sort-value=&quot;230&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 230]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Өтеген батыр ауылдық округі]]
| data-sort-value=&quot;216&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 216]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Гурхан]]
| data-sort-value=&quot;215&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%83%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 215]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[АҚШ тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;215&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 215]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Ботай (қоныс)]]
| data-sort-value=&quot;211&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 211]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Гайморит]]
| data-sort-value=&quot;211&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 211]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Прожектор]]
| data-sort-value=&quot;209&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 209]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;206&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 206]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Айнымалы ток]]
| data-sort-value=&quot;205&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 205]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Бразилиа]]
| data-sort-value=&quot;205&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0 205]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Елім-ай]]
| data-sort-value=&quot;204&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 204]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Мағына (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;203&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 203]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Әлеуметтік сақтандыру]]
| data-sort-value=&quot;199&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 199]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Асу Алмабаев]]
| data-sort-value=&quot;199&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 199]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Престиж]]
| data-sort-value=&quot;199&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B6 199]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Қолсандық]]
| data-sort-value=&quot;198&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 198]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Тупак Шакур]]
| data-sort-value=&quot;197&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%BF%D0%B0%D0%BA_%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D1%83%D1%80 197]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Күйші Дина көшесі (Астана)]]
| data-sort-value=&quot;195&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 195]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Тимбалэнд]]
| data-sort-value=&quot;194&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8D%D0%BD%D0%B4 194]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;192&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 192]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Ақбұлақ (Ақжайық ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;191&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 191]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Бала]]
| data-sort-value=&quot;190&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 190]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Сүндеттеу]]
| data-sort-value=&quot;188&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 188]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;188&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 188]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Гарвард университеті]]
| data-sort-value=&quot;187&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 187]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Жылан жылы]]
| data-sort-value=&quot;186&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B 186]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Ауыр металдар]]
| data-sort-value=&quot;185&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 185]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[Калька]]
| data-sort-value=&quot;184&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B0 184]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Ақбұлақ (Бөрлі ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;184&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%91%D3%A9%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 184]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Фармакология]]
| data-sort-value=&quot;181&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 181]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Қара қарақат]]
| data-sort-value=&quot;180&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82 180]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Атығай (ауыл)]]
| data-sort-value=&quot;180&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 180]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;179&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 179]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Білім инновациялық лицейлері]]
| data-sort-value=&quot;179&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 179]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Араб тілі]]
| data-sort-value=&quot;177&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 177]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Клиникалық өлім]]
| data-sort-value=&quot;176&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC 176]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Явленка]]
| data-sort-value=&quot;173&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B0 173]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Тәңіршілдік]]
| data-sort-value=&quot;172&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 172]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Газ алмасу]]
| data-sort-value=&quot;171&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83 171]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Асу Абайұлы Алмабаев]]
| data-sort-value=&quot;168&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 168]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
| data-sort-value=&quot;167&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 167]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;166&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 166]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Қазақстан футбол федерациясы]]
| data-sort-value=&quot;165&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 165]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Маханджо-Даро]]
| data-sort-value=&quot;163&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%BE-%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%BE 163]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Татарлар]]
| data-sort-value=&quot;163&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 163]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Роуэн Аткинсон]]
| data-sort-value=&quot;163&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D1%83%D1%8D%D0%BD_%D0%90%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 163]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Қапшағай су қоймасы]]
| data-sort-value=&quot;163&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 163]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Ұлттық қорғаныс университеті]]
| data-sort-value=&quot;162&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 162]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Генеративті жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;162&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 162]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Ақ Бим Қара құлақ (кітап)]]
| data-sort-value=&quot;162&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%91%D0%B8%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 162]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;161&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 161]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Рамазан (ай)]]
| data-sort-value=&quot;160&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D0%B9%29 160]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
| data-sort-value=&quot;160&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 160]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Қарахандар әулетi]]
| data-sort-value=&quot;160&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82i 160]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Қидан патшалығы]]
| data-sort-value=&quot;160&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 160]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Розэ]]
| data-sort-value=&quot;159&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8D 159]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Инь-Ян]]
| data-sort-value=&quot;159&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%8C-%D0%AF%D0%BD 159]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Тері қабаттары]]
| data-sort-value=&quot;157&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 157]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Магнийдің биологиялық маңызы]]
| data-sort-value=&quot;157&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B 157]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;156&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 156]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Электромагниттік өзара әсерлесу]]
| data-sort-value=&quot;156&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%83 156]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Жарма дақылы]]
| data-sort-value=&quot;155&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0_%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 155]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Ақтау]]
| data-sort-value=&quot;155&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 155]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Яндекс]]
| data-sort-value=&quot;155&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81 155]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;155&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 155]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Балалар ауруы]]
| data-sort-value=&quot;154&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 154]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Ислам күнтізбесі]]
| data-sort-value=&quot;152&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 152]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Күн жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;151&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 151]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Кетбұға]]
| data-sort-value=&quot;151&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 151]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Отырар апаты]]
| data-sort-value=&quot;150&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 150]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Алаш қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;147&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 147]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Плацента]]
| data-sort-value=&quot;146&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 146]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Бұрғылау]]
| data-sort-value=&quot;146&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 146]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Шошқа]]
| data-sort-value=&quot;145&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0 145]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Бекзат Алмахан]]
| data-sort-value=&quot;145&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 145]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Намаздың парыз болу шарттары]]
| data-sort-value=&quot;145&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%83_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 145]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;145&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 145]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Самарқан]]
| data-sort-value=&quot;143&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 143]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Жұтқыншақ]]
| data-sort-value=&quot;143&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%D2%9B 143]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;143&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 143]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Қара бұрыш]]
| data-sort-value=&quot;142&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88 142]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Латын Америкасы]]
| data-sort-value=&quot;142&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 142]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Microsoft Windows]]
| data-sort-value=&quot;142&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Microsoft_Windows 142]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;141&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 141]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Шерхан Елдарұлы Қалмырза]]
| data-sort-value=&quot;141&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0 141]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[:Санат:Комикс кейіпкерлері|Санат:Комикс кейіпкерлері]]
| data-sort-value=&quot;141&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 141]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Фридрих Ницше]]
| data-sort-value=&quot;140&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%9D%D0%B8%D1%86%D1%88%D0%B5 140]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Кельтеминар мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;140&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 140]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Артемий Лебедевтің студиясы]]
| data-sort-value=&quot;138&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B9_%D0%9B%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 138]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Қоғам]]
| data-sort-value=&quot;138&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 138]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Синекдоха]]
| data-sort-value=&quot;137&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D1%85%D0%B0 137]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Жалпы Ұлттық Өнім]]
| data-sort-value=&quot;136&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A8%D0%BD%D1%96%D0%BC 136]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Ң]]
| data-sort-value=&quot;136&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%A2 136]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Замбези]]
| data-sort-value=&quot;136&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B8 136]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;134&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 134]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Рентгенология]]
| data-sort-value=&quot;134&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 134]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Реал Мадрид]]
| data-sort-value=&quot;134&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B4 134]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Химиялық тазалау]]
| data-sort-value=&quot;133&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 133]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Ұйғыр қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;133&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 133]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Әл-Кәусәр сүресі]]
| data-sort-value=&quot;130&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 130]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Құсу]]
| data-sort-value=&quot;129&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%83 129]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Сүйінші]]
| data-sort-value=&quot;128&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 128]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Қадыр Қуанышев]]
| data-sort-value=&quot;127&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 127]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Мың үй]]
| data-sort-value=&quot;127&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B9 127]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Штифенхофен]]
| data-sort-value=&quot;126&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 126]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Ақбұлақ (Сайрам ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;125&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 125]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Корея Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;125&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 125]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Арай (Түркістан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;125&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 125]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[:Санат:Туған күні бойынша тұлғалар|Санат:Туған күні бойынша тұлғалар]]
| data-sort-value=&quot;124&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 124]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Қатысушы талқылауы:Kajtus von Rzywiec]]
| data-sort-value=&quot;123&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKajtus_von_Rzywiec 123]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]]
| data-sort-value=&quot;123&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 123]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі (10001-15000)]]
| data-sort-value=&quot;123&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 123]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Негіз (қазақ тілі)]]
| data-sort-value=&quot;123&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%29 123]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Қазақстан тарихы (ғылым)]]
| data-sort-value=&quot;123&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 123]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Мастурбация]]
| data-sort-value=&quot;122&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 122]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;121&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 121]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Continental AG]]
| data-sort-value=&quot;121&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Continental_AG 121]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Сабина Заирқызы Әзімбаева]]
| data-sort-value=&quot;121&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B8%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 121]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Фудзияма]]
| data-sort-value=&quot;121&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BC%D0%B0 121]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Қазақстан климаты]]
| data-sort-value=&quot;121&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 121]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Құрлықты алғаш қоныстанушылар]]
| data-sort-value=&quot;120&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 120]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Көмекей]]
| data-sort-value=&quot;119&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 119]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Бокстан Азия чемпионаты 2026]]
| data-sort-value=&quot;119&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B_2026 119]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Абсцесс]]
| data-sort-value=&quot;117&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 117]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Стигимолох]]
| data-sort-value=&quot;117&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85 117]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Апатия]]
| data-sort-value=&quot;117&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 117]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Рефлекс]]
| data-sort-value=&quot;117&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81 117]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Қатысушы талқылауы:Zinaos]]
| data-sort-value=&quot;117&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AZinaos 117]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Ат]]
| data-sort-value=&quot;116&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82 116]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Жалпы есім]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 115]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Зәр шығару жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 115]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Ақмола облысының әкімшілік бөлінісі]]
| data-sort-value=&quot;114&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 114]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Қазақстандағы аборттар]]
| data-sort-value=&quot;114&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 114]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Қарғыс]]
| data-sort-value=&quot;114&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81 114]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Саясат]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 113]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Орда]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 113]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Қарақат]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82 113]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 113]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 113]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Виктория сарқырамасы]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 113]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Асхат Сергеевич Ниязов]]
| data-sort-value=&quot;112&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 112]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Хиромантия]]
| data-sort-value=&quot;112&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F 112]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Бұлтты сақтау жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;112&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 112]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;112&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 112]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Тахикардия]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F 111]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Есенбұға]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 111]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[КСРО ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;111&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 111]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[:Санат:КСРО футболшылары|Санат:КСРО футболшылары]]
| data-sort-value=&quot;110&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 110]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[II Екатерина]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 109]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Қыз қуар]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D1%80 109]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Сәңкібай батыр]]
| data-sort-value=&quot;109&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D2%A3%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 109]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 108]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Жылқының арғы тегі]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 108]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Ақмола облысы]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 108]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 108]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Іле ауданы]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 108]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 108]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Темір баба]]
| data-sort-value=&quot;108&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 108]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Микроклимат]]
| data-sort-value=&quot;107&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82 107]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;107&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 107]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 106]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Томат консервісі]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%96%D1%81%D1%96 106]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Стан-дарды қарсы алыңыз]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3%D1%8B%D0%B7 106]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Төлеңгіттер]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 106]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Жүсіп (пайғамбар)]]
| data-sort-value=&quot;105&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%28%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%29 105]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Исматуллаев]]
| data-sort-value=&quot;105&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2 105]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 104]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Жоғары қан қысымы]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 104]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша фамилиялар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 104]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Қазақстан Республикасының Әскери полициясы]]
| data-sort-value=&quot;103&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 103]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Зонд]]
| data-sort-value=&quot;102&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%BE%D0%BD%D0%B4 102]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Қысымның қатты денелер, сұйықтар және газдар арқылы берілуі. Паскаль заңы]]
| data-sort-value=&quot;101&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%2C_%D1%81%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96._%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 101]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Қатысушы талқылауы:AlibekKS/Мұрағат/1]]
| data-sort-value=&quot;101&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AAlibekKS%2F%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%2F1 101]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Суды қорғау]]
| data-sort-value=&quot;100&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 100]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Азитромицин]]
| data-sort-value=&quot;99&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 99]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Тоқылдақ тұқымдастар]]
| data-sort-value=&quot;99&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 99]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Келтеминар мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;98&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 98]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 97]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 97]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Пульсар]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B0%D1%80 97]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Арыстан]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 97]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Варикоцеле]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BB%D0%B5 97]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 96]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Психологияның зерттеу әдістері]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 96]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 96]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Айлант]]
| data-sort-value=&quot;96&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 96]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Көлік құрылысы]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 95]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 95]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 95]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Семей мұғалімдер семинариясы]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BC%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 94]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Арай (Солтүстік Қазақстан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 94]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Қазақстан өзбектерінің фамилиялары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 94]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Қынап (мүше)]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BF_%28%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%29 94]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Зар Заман ақындары]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 94]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Офтальмология]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%84%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 94]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Әйелдер боксы]]
| data-sort-value=&quot;93&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D1%8B 93]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Ғарифолла Есім]]
| data-sort-value=&quot;93&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 93]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 92]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Бурыл]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%BB 92]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Сәулет]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 92]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Өкпе]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 92]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Едіге батыр]]
| data-sort-value=&quot;92&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 92]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[:Санат:16 қыркүйекте туғандар|Санат:16 қыркүйекте туғандар]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A16_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 91]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Ауыз тию]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%82%D0%B8%D1%8E 91]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Қатысушы талқылауы:Vadim Sergeev-Klikovski]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AVadim_Sergeev-Klikovski 91]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Есеп айырысу-төлем жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF_%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%83-%D1%82%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 91]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Археологиялық ескерткіштер]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80 90]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 90]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Мақал-мәтелдер]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 90]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Әуе компаниялары кодтары-H]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-H 89]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Тауық]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B 89]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Сарыүйсін]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 89]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Камышинская]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%88%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F 89]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 89]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Қатысушы талқылауы:Zhumabek Zhanykulov]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AZhumabek_Zhanykulov 88]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 88]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Араб мемлекеттері Лигасы]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 88]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Балық шаруашылығы]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 88]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Кек алушылар: Финал]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 88]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Канада Ұлттық футбол құрамасы]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 86]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 86]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Рауан Кенжеханұлы]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Қытай тарихы]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 85]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Бағалау (педагогика)]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%28%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 85]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Есік ашар]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 85]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Қатысушы талқылауы:Mandolini Origin]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AMandolini_Origin 85]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[RAID]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=RAID 84]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Әбден]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D0%BD 84]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Талдықорған қалалық ауруханасы]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 84]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 84]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Ұзын]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD 83]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Ағыбай батыр (жыр)]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 83]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[:Санат:Шымкент аудандары|Санат:Шымкент аудандары]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 83]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/3]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AArystanbek%2F%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%2F3 82]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Қарахандықтардың жер иеленуі. Иқта]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83%D1%96._%D0%98%D2%9B%D1%82%D0%B0 82]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Контрацепция]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F 82]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Визуалды]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 82]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Кеңес үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 82]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Қатаған]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 81]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Талқылау:Ғарифолла Есім]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 80]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Салақ, бөлек-салақ]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B%2C_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BA-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 80]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Мың бір түн]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD 80]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Наурыз мейрамы]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 80]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Нүкіс]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%81 80]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Көрісу]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 80]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Кейіпкер]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80 80]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Turbo Pascal]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Turbo_Pascal 79]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Умраның уақыты]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BC%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 79]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Жай зат]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 78]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Крест жорықтары]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 78]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Әзімбек Пазылбекұлы]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 78]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Мақпал]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB 77]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Ауа]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 77]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Есімше]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 77]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Алмагүл Божанова]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 76]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Шыбындыкөл (көл, Шығыс Қазақстан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%2C_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 76]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Кристиан Эриксен]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%AD%D1%80%D0%B8%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD 76]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Әбікен Хасенов]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 75]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Өзбекстан сомы]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D0%BC%D1%8B 75]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Арал ауданы]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 75]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Етеккір]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 74]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Форсаж (фильмдер сериясы)]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%B6_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%29 74]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Аммиак селитрасы]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D0%B0%D0%BA_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 74]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Игельстром реформасы]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 74]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Талқылау:Қызтеке]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5 74]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Зардыхан Қинаятұлы]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%8F%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 73]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 72]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Құрман]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 72]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Ақ босаға (хабар)]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0_%28%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%29 72]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 72]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Жүргізуші]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96 72]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282004%29 71]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Зығыр]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%80 71]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 70]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Ерте токсикоз]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 70]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Созылмалы гепатиттер және бауыр циррозы]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%D1%86%D0%B8%D1%80%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B 70]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Мақұл (құдық)]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%28%D2%9B%D2%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%29 69]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 69]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 69]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 69]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Еуразия ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 69]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Адам денесі]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 69]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Қазақ батырларының наным-сенімдері мен этикасы]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 68]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Телефон коды бойынша елдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 68]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 68]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D1%8B%D2%93%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD 67]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Grok]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Grok 67]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Мидағы сигналдар жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 66]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 66]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Балық аулау]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%83 66]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Құрақ көрпе]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5 65]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Ата жолы картасы]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 65]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Паскаль заңы]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 65]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Отқа май құю]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 65]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Ақтау (Шыңғырлау ауданы)]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 64]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Мыңжылқы (ауыл)]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 64]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Жетісу университеті]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 64]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[The Goddess Bunny]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=The_Goddess_Bunny 64]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 64]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 64]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Көкшетау]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 63]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 63]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Селитралар]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 62]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Темекі]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 62]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Қазақстан Республикасындағы Сот жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%82_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 61]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Климаттық факторлар]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 61]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Дұрыс сөйлеу]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 60]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Бұзаубас]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 60]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Батыр Қуанышев]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 59]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 58]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Дүниетаным]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 58]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 57]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Қырғи]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8 57]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Жыңғыл]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB 57]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Көпэтникалы мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 57]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Тина Канделаки]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%B8 57]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Джеки Чан]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%A7%D0%B0%D0%BD 57]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Шорнақ]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 56]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Бас айналу]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%83 56]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Аналитикалық химия]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 56]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Санамақ]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D2%9B 56]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B1%D1%8E%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Стандарт]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%82 55]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Үйлену тойы]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Адам тісі]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 55]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 55]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Паскаль (бағдарламалау тілі)]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%29 55]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Қарақұрт]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 55]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Қазақстанды жаңғыртудың кеңестік үлгісі]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%AF%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 55]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 53]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Тұңғиық]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D0%B8%D1%8B%D2%9B 53]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Қазақстанның әдебиеті мен өнері]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 53]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Жошы хан кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 53]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Гиперболоид]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 53]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 52]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Ойыншықтар хикаясы 5]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 52]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Көкшетау (тарихи географиялық аймақ)]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%29 52]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Сауран ауданы]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 51]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 51]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Ақшам намазы]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 51]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 51]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[ФИФА құрамаларының рейтингі]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%98%D0%A4%D0%90_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%96 51]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Жұмысшы]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B 51]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Дмитрий Сергеевич Шмидт]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D1%82 51]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Қына]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BD%D0%B0 51]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Лирика]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 50]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Қазақстан-Қытай шекарасы]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 50]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Рембрандт]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%82 50]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 50]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Мәжусилік]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA 50]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Екінті намазы]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 49]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Еламан Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Шыңғырлау ауданы]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Криштиану Роналду]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 48]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Тайқазан]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 47]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Талақ]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Көтен хан]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 47]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[АҚШ тәуелсіздік декларациясы]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 46]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 46]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 45]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Әлмерек абыз]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 45]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Тар жамбас]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81 45]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 45]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 44]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Анар Мұратқызы Фазылжанова]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A4%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 44]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Тиамин]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD 44]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Антуриум]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%83%D0%BC 43]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 43]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Лионель Месси]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 42]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Жобалық-сметалық құжаттама]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%B6%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 42]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Орбұлақ шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 42]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Іс-әрекет]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%81-%D3%99%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 42]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 42]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 42]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 42]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Б. з. д. 45 жыл]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91._%D0%B7._%D0%B4._45_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 41]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 41]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 41]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Қатысушы:Nurken/зертхана/Қазақстандағы президент сайлауы (2029)]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ANurken%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%2F%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282029%29 41]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 41]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Өтте тас байлану]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 40]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Ағатай батыр]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Арқабек Төлебаев]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 40]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Қара материя]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F 40]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Қазақтардың 1812 жылғы бүкілресейлік отан соғысына қатысуы]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_1812_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BB%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Әл-Ихлас сүресі]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Жылу насостары]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D1%83_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 39]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 39]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Адам бойы]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B 39]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 39]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Бағаналы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 38]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 38]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 38]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 38]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Бұқаралық ақпарат құралдары]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 37]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Маймыл]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB 37]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Аман]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD 37]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 37]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 37]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Азимут Энерджи Сервисез (AES)]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%82_%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B6%D0%B8_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B7_%28AES%29 37]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Шартты рефлекс]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81 37]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 36]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 36]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Жоба]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0 36]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Самбо]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE 36]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Барлыбай Тауасарұлы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Троя соғысы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%80%D0%BE%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[:Санат:Қазақ тілді сайттар|Санат:Қазақ тілді сайттар]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 35]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Қазақстанның ежелгі қалалары]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Емшектің қатерлі ісігі]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%B3%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 34]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Айка (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BA%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 34]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Ру мен қауым]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC 33]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Потенциометрия]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F 33]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Влад Бумага]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B0 33]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Қатысушы:HBSH NIS 7B KASIET]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AHBSH_NIS_7B_KASIET 33]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Түріктер]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 33]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Пентан]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BD 33]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Жұмыс]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 32]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Қызға қырық үйден тыйым]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 32]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Флеровий]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B9 32]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 32]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Тораңғы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Тың игеру]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 32]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Алтын алқа]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0 31]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 31]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Шашыратқы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Gangnam Style]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Gangnam_Style 31]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Роуз Бирн]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D1%83%D0%B7_%D0%91%D0%B8%D1%80%D0%BD 31]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Титаник II]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA_II 31]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[:Сурет:FC Groningen logo.svg|Сурет:FC Groningen logo.svg]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFC_Groningen_logo.svg 30]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Сақатов Марат Сәйдешұлы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D3%99%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Орхей]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%B9 30]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Анений-Ной]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%9D%D0%BE%D0%B9 30]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Әл-Бақара сүресі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Тәңір]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 29]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 29]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 29]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Тұманбай Молдағалиев]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 28]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 28]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Дарын (мектептер желісі)]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 28]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Моңғол дәуіріндегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 28]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Үлгі:Yesno/doc]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3AYesno%2Fdoc 28]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Менопауза]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 28]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 27]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Алакөл (көл)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[:Сурет:Goranboy rayonu, Tac saray və Tac market.jpg|Сурет:Goranboy rayonu, Tac saray və Tac market.jpg]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AGoranboy_rayonu%2C_Tac_saray_v%C9%99_Tac_market.jpg 27]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Бу]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83 26]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Саясат Нұрбек]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 26]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Алтынбек Қоразбайұлы Қоразбаев]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Осман империясы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Қажым Жұмалиев]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесі мекемелері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Футболдан әлем чемпионаты]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Қайым Мұқамедханов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Серік Тұрғынбеков]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[:Санат:1029 жылы туғандар|Санат:1029 жылы туғандар]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A1029_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 24]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[I Сүлеймен]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Жұмбақтас]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 23]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Байлар-Жандар]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[Виталий Портников]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Дүние жүзі тілдері]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Үлгі:Құрама]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Түйе малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Кабо-Верде]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 23]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Сен-Тропе]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%A2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5 22]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Сөйлеу]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 22]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Ниш]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D1%88 22]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Айбар Олжаев]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 22]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Асқар Әбдіғалымұлы Наймантаев]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Ғылым таппай мақтанба]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Қасқыр ит]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B8%D1%82 22]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Апиа]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BF%D0%B8%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Atameken Business]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Atameken_Business 21]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Сона]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Қатысушы талқылауы:Cyril Brunso]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ACyril_Brunso 21]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Қаражар ауылдық округі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Арнайы педагогика]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Тоныкөк]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 21]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Лимфа]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Ұмай ана]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Шекті]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Паси-сюр-Ер]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%B8-%D1%81%D1%8E%D1%80-%D0%95%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Ежелеу]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Қорқай дұғасы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Айдархан Тұрлыбаев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Мальдив аралдары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D0%B2_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Жұлдыз той]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D1%82%D0%BE%D0%B9 20]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Астана қаласының бас мешіті]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 19]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 19]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Қиыл өзені]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8B%D0%BB_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 19]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Аманат (партия)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Табасарандар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Ауаның ылғалдылығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Лашын (қала)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Қалпына келтіру]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Көңіл айту]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Түркия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Әлмерек Жаншықұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Қазақстан 2050]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 18]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Қазақстандағы саяси партиялар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Алаша (ру)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 18]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Надандық]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Қазақстанның биік тау шыңдары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Темекі шегу]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%B3%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 18]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Beeline]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Beeline 17]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Әскери шен]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Тоныкөк жазба ескерткіші]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Құдалық]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Жозе Алду]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B7%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Бейбітшілік кеңесі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Баланы ұшықтау]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Дәм]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Эллипсис]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 17]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Уикипедия:Жүктеу]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[:Сурет:Merope.jpg|Сурет:Merope.jpg]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMerope.jpg 16]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Қазақ КСР әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0_%D3%99%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Әуе компаниялары кодтары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Жер сілкіну]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Мәриям сүресі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BC_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Ермұхамед Мәулен]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Һ]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%BA 16]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Арман-атаман]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Тебриз мектебі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 16]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Almaty]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Almaty 16]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Моғолстан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Уикипедия:Авторлық құқықтар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Кете (ру)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[IC 544]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IC_544 15]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Назарбаев Университеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Адамның шығу тегі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Баобаб]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%B1 15]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Жетісу]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Оденсе (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B5_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Алуа Ернарқызы Нұрман]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%83%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Швейцария]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Қатысушы:Casserium/зертхана]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ACasserium%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Шаңырақ]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Есірткілер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Керейіт]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 15]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Бүйі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Шылау]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Хачико]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BA%D0%BE 15]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Соқырішек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Түркістан автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Халық тығыздығы бойынша елдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Бесікке салу]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Алтай таулары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Ақмешіт әулие үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Сағи Асанәліұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Вагиналды секс]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Айгүл Шоданқызы Қосанова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%A8%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Мастопатия]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Әт-Тәкуир сүресі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Зу-Зу Күлпаш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Супермен (фильм, 2025)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 14]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[:Санат:Мың бір түн|Санат:Мың бір түн]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9C%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Майкл Джексон]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Ертіс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Қоғам (айрық)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Оқжетпес (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 13]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Ирандағы соғыс (2026)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[Сүре]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Жыныстық акт]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Қазақстан халық партиясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[Мөлдір Әуелбекова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Ағылшын тілі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Бейсенбі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Камелот]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Аркадий Кемерханұлы Топаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Килиан Мбаппе]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Жігіттер тобы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Барсакелмес]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[АҚШ президенттерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 12]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 12]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Ымырт. Сага. Жаңа ай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82._%D0%A1%D0%B0%D0%B3%D0%B0._%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Қарауыл руы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Екінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Амангелді Әбдірахманұлы Жангереев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Ғани Мұратбаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Санау жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[:Санат:Алфавит бойынша тау сілемдері|Санат:Алфавит бойынша тау сілемдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 12]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Уикимедиа қоры]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Ауыл (партия)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Алаш партиясының бағдарламасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Ұйымның қаржы қызметі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Ащы ермен]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%89%D1%8B_%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Ерден Сандыбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Намаз уақыты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Үлгі:Yesno-no/doc]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3AYesno-no%2Fdoc 12]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Тәуекел Мүслім]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Ұлы Отан соғысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Солтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Жауғашты руы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Әл-Уақиға сүресі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Моңғол империясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Сүндет той]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Табиғат]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Үшарал (қала)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Қарағанды]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Жапония қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Бронхит]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85%D0%B8%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Сунақ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Ауа райы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Сен-Жермен-д'Естей]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%27%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[:Санат:Б. з. д. 198 жыл|Санат:Б. з. д. 198 жыл]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91._%D0%B7._%D0%B4._198_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Темірқазық]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Ерке Есмахан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Нағашы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Усман Дембеле]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5 11]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Қарақалпақстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Нұрғожа Қыдырханұлы Чиняев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A7%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Атлант мұхиты]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Қарахан кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Қазақ билері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Дәулеткерей Шығайұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 11]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Zheka Fatbelly]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 11]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Франция қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Тұт]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Бастың ауыруы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Mobile Legends: Bang Bang]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Mobile_Legends%3A_Bang_Bang 11]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Кіші планеталар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Шығыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Португалия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Сәбіз]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%B7 11]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 11]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Әпке (драма)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 11]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Ерке сылқым (күй)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Бейжің]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B6%D1%96%D2%A3 11]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Қамшы қайтару]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Османлы сұлтандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Алтай (футбол клубы, Өскемен)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Жанбай аралы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Садыр]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Роберт III (Шотландия королі)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_III_%28%D0%A8%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%96%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 10]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Linux]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Linux 10]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Тама]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Қазақстан банктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Сүгір жырау Бегендікұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 10]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Балқадиша әні]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Жезқазған]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Ырғызбай ата кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Құйрық-бауыр (салт)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[ALT Университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Ким Ки Хун]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%9A%D0%B8_%D0%A5%D1%83%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Жай сан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Қыз ұзату салттары]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер|Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Жарқанаттар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Бүлдірген]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Ом заңы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Ымырт сагасы: Жаңа ай]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B%3A_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B0%D0%B9 10]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Шиелі ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Қанатбек Шағатаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Филипп Исаевич Голощёкин]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Ұйқы безі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Ноғай Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[Қонаев (қала)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Уикипедия:Мақалаға бастама]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[Николай Михайлович Харитонов]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[BALA (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[Білге қаған ескерткіші]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[Торрака]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 10]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Сырға салу]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 10]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 10]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[Рахман қайнары (шипажай)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[Рақымжан Қошқарбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[Ғ]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92 10]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Ошақты]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[АҚШ қалалары]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Гауһартас (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Оңтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;938&quot; | 938
| [[Тау жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;939&quot; | 939
| [[Ноғай-Қазақ]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9-%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;940&quot; | 940
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;941&quot; | 941
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;942&quot; | 942
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;943&quot; | 943
| [[Qazaqstan (телеарна)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;944&quot; | 944
| [[Ілияс Омаров]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;945&quot; | 945
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;946&quot; | 946
| [[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;947&quot; | 947
| [[Қазалы ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;948&quot; | 948
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;949&quot; | 949
| [[Сауық Мәсіғұтқызы Жақан]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D2%93%D2%B1%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 10]
|-
| data-sort-value=&quot;950&quot; | 950
| [[Әл-Фатх сүресі]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D1%85_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10]
|-
| data-sort-value=&quot;951&quot; | 951
| [[Төртқара]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;952&quot; | 952
| [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;953&quot; | 953
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;954&quot; | 954
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;955&quot; | 955
| [[Кеген ауданы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;956&quot; | 956
| [[Бэкрумс (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10]
|-
| data-sort-value=&quot;957&quot; | 957
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10]
|-
| data-sort-value=&quot;958&quot; | 958
| [[Уикипедия:Санаттар]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;959&quot; | 959
| [[Төртуыл]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 10]
|-
| data-sort-value=&quot;960&quot; | 960
| [[Ұйықтатын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10]
|-
| data-sort-value=&quot;961&quot; | 961
| [[Америка]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10]
|-
| data-sort-value=&quot;962&quot; | 962
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10]
|-
| data-sort-value=&quot;963&quot; | 963
| [[Орда (музыкалық топ)]]
| data-sort-value=&quot;10&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 10]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>i1oir9tkpqzdbi8xjr1e7ot0bfuc45f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Молдова</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782623</id>
    <revision>
      <id>3623301</id>
      <parentid>3623037</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1810" sha1="fjvtysjgxtfoj4xq7p4ji4hi45vcr94" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Молдова
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Молдова]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Бельцы]]{{•}} [[Бендеры]]{{•}} [[Бессарабка]]{{•}} [[Бируинца]]{{•}} [[Бричаны]]{{•}} [[Быковец]]{{•}} [[Вадул-луй-Водэ]]{{•}} [[Ватра]]{{•}} [[Вулканешты]]{{•}} [[Гиндешты]]{{•}} [[Глодяны]]{{•}} [[Григориополь]]{{•}} [[Днестровск]]{{•}} [[Дондюшаны]]{{•}} [[Дрокия]]{{•}} [[Дубоссары]]{{•}} [[Дурлешты]]{{•}} [[Единец]]{{•}} [[Каинары]]{{•}} [[Калараш]]{{•}} [[Каменка (Молдова)|Каменка]]{{•}} [[Кантемир (қала)|Кантемир]]{{•}} [[Кэушень]]{{•}} [[Кагул]]{{•}} [[Кишинев]]{{•}} [[Кодру]]{{•}} [[Комрат]]{{•}} [[Корнешты]]{{•}} [[Костешты]]{{•}} [[Красное (Молдова)|Красное]]{{•}} [[Криково]]{{•}} [[Криулень]]{{•}} [[Купчинь]]{{•}} [[Леова]]{{•}} [[Липканы]]{{•}} [[Маркулешты]]{{•}} [[Маяк (қала)|Маяк]]{{•}} [[Ниспорены]]{{•}} [[Окница]]{{•}} [[Отачь]]{{•}} [[Резина (қала)|Резина]]{{•}} [[Рыбница]]{{•}} [[Рышканы]]{{•}} [[Слободзея]]{{•}} [[Сороки]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjvtysjgxtfoj4xq7p4ji4hi45vcr94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623305</id>
      <parentid>3623301</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="8xo6hlfy9lse1ss7902r9m9nevxi05g" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Молдова
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Молдова]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Бельцы]]{{•}} [[Бендеры]]{{•}} [[Бессарабка]]{{•}} [[Бируинца]]{{•}} [[Бричаны]]{{•}} [[Быковец]]{{•}} [[Вадул-луй-Водэ]]{{•}} [[Ватра]]{{•}} [[Вулканешты]]{{•}} [[Гиндешты]]{{•}} [[Глодяны]]{{•}} [[Григориополь]]{{•}} [[Днестровск]]{{•}} [[Дондюшаны]]{{•}} [[Дрокия]]{{•}} [[Дубоссары]]{{•}} [[Дурлешты]]{{•}} [[Единец]]{{•}} [[Каинары]]{{•}} [[Калараш]]{{•}} [[Каменка (Молдова)|Каменка]]{{•}} [[Кантемир (қала)|Кантемир]]{{•}} [[Кэушень]]{{•}} [[Кагул]]{{•}} [[Кишинев]]{{•}} [[Кодру]]{{•}} [[Комрат]]{{•}} [[Корнешты]]{{•}} [[Костешты]]{{•}} [[Красное (Молдова)|Красное]]{{•}} [[Криково]]{{•}} [[Криулень]]{{•}} [[Купчинь]]{{•}} [[Леова]]{{•}} [[Липканы]]{{•}} [[Маркулешты]]{{•}} [[Маяк (қала)|Маяк]]{{•}} [[Ниспорены]]{{•}} [[Окница]]{{•}} [[Отачь]]{{•}} [[Резина (қала)|Резина]]{{•}} [[Рыбница]]{{•}} [[Рышканы]]{{•}} [[Слободзея]]{{•}} [[Сороки]]{{•}} [[Страшены]]{{•}}  
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xo6hlfy9lse1ss7902r9m9nevxi05g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дубоссары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782709</id>
    <revision>
      <id>3623331</id>
      <parentid>3619678</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9234" sha1="4kuyki7kcwxoengmuzcrrnpj6g4zeyl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Дубоссары
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Dubăsari}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Дубоссары}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Дубоссари}}
 |сурет                   = Дубоссары ГЭС.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Coat of arms of Dubossary.png
 |ту                      = Flag of Dubossary.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =16 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec =23 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Дубоссары ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XIV—XV ғ.
 |алғашқы дерек           = 1523	
 |бұрынғы атаулары        = Днестровск, Жаңа Дубоссары, Томбасар
 |статус алуы             = 1795
 |жер аумағы              = 15,52	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 38
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 25 100
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 215
 |пошта индексі           = MD-4500
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Dubăsari
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Дубоссары''' ({{lang-ro|Dubăsari}}, {{lang-ru|Дубоссары}}, {{lang-uk|Дубоссари}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала, [[Дубоссары ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы мәліметтер бойынша, Дубоссари халқының саны 25 100 адамды құрайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-dubossary-10851.html|title=Население Дубоссары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
Днестр өзенінің сол жағалауында орналасқан, шамамен 16 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; аумақты алып жатыр. Қала негізінен өзен жағалауы бойымен созылып жатыр.

== Тарихы ==
Қазіргі қала аумағында жүргізілген қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің заманымызға дейінгі VI-V ғасырларға жататын скиф қорғандарын, Черняхов және Трипиль мәдениеттерінің тарихи ескерткіштерін, ортағасырлық құрылыстарды және славян-молдаван тайпаларының қоныстарының қалдықтарын тапты. Тарихи деректерге сәйкес, біздің заманымыздың 613 жылы Мидия патшасы Киаксар скиф жерлерін өз патшалығына қосып, оларды патшалық мәртебесінен айырды. Содан бері қазіргі Дубоссары аумағы және оның айналасы осы мемлекеттің құрамына кірді.

18 ғасырдың соңында Дубоссары Ресей империясының құрамына кірді. Дубоссары 1795 жылы қала мәртебесін алды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі ауыл шаруашылығы болғандықтан, Дубоссары 1917 жылы қала мәртебесінен айырылып, ауылға айналды. 1924 жылы Магала ауылы қосылды. Сол жылы жаңадан біріктірілген елді мекен Молдова Кеңес Республикасының құрамына кірді.&lt;br /&gt;
1930 жылдары ауыл шекара комендатурасы бар жабық қалаға айналды. Дубоссары су электр стансасы салынып, пайдалануға берілгеннен кейін ауыл қала мәртебесін қайтарып алды.  1941 жылы 27 шілдеде, Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай, қаланы неміс-румын әскерлері басып алды. 1990 жылдың қыркүйегінде өзін-өзі жариялаған Приднестровье Молдова Республикасының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1891-Dubossary.html|title=Европа. Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Дубоссары — өнеркәсіптік орталық. 1955 жылы мұнда 48 мегаватт қуатты су электр станциясы мен су қоймасы салынды. Қалада механикалық зауыт, киім фабрикасы, темірбетон бұйымдары, темекі ферментациясы зауыты және Дубоссары тұрғындарының мақтанышы — &quot;Букет Молдовы&quot; шарап зауыты орналасқан. Дубоссарының маңында Котельц кеніштері жұмыс істейді.

Қалада бес мектеп және екі колледж бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://pmrgid.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=58&amp;Itemid=124&amp;ysclid=mqkla9exyk533660547|title=История Дубоссар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
*'''Дубоссары су электр стансасы''' — қаланың көрнекті жері. Днестр өзенінде салынған бұл Молдовадағы ең ірі су электр станциясы. Бөгеттің артында таңғажайып панорамалық көріністер ұсынатын үлкен су қоймасы бар.
*'''Дубоссары бекінісі''' — XVII ғасырда Осман шапқыншылықтарынан қорғану үшін салынған сәулет ескерткіші. Бекіністе мұнаралар, қорғандар және қорғаныс үшін пайдаланылған зеңбіректер сақталған.
*'''Дубоссары археологиялық саябағы''' — біздің дәуірімізге дейінгі IV ғасырға жататын саябақ.
*'''Мими қамалы''' — Дубоссары маңында орналасқан, француз сарайы стилінде салынған бұл қамал таңғажайып көріністері бар керемет бақтармен қоршалған.
*'''Қасиетті Троица православие шіркеуі''' — Дубоссарыдағы XIX ғасырда салынған ең көне шіркеу.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-dubasari.htm|title=Карта Дубоссар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Площадь Победы.jpg|Жеңіс алаңы
Автостанция в городе Дубоссары - Донор.jpg|Автобекет
Liberal Arts College Dubăsari, Transnistria (14804623417).jpg|Колледж
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>4kuyki7kcwxoengmuzcrrnpj6g4zeyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623357</id>
      <parentid>3623331</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-33897-00|~2026-33897-00]] ([[User talk:~2026-33897-00|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3619678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9055" sha1="qj53sxgjsyp35vhvgs8vm7xx2aqs17d" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Дубоссары
 |шынайы атауы            = {{lang-mo|Дубэсарь}}
 |сурет                   = Дубоссары ГЭС.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Coat of arms of Dubossary.png
 |ту                      = Flag of Dubossary.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =16 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec =23 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Дубоссары ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XIV—XV ғ.
 |алғашқы дерек           = 1523	
 |бұрынғы атаулары        = Днестровск, Жаңа Дубоссары, Томбасар
 |статус алуы             = 1795
 |жер аумағы              = 15,52	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 38
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 25 100
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 215
 |пошта индексі           = MD-4500
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Dubăsari
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Дубоссары''' ({{lang-mo|Дубэсарь}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала, [[Дубоссары ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы мәліметтер бойынша, Дубоссари халқының саны 25 100 адамды құрайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-dubossary-10851.html|title=Население Дубоссары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Днестр өзенінің сол жағалауында орналасқан, шамамен 16 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; аумақты алып жатыр. Қала негізінен өзен жағалауы бойымен созылып жатыр.

== Тарихы ==
Қазіргі қала аумағында жүргізілген қазба жұмыстары кезінде археологтар біздің заманымызға дейінгі VI-V ғасырларға жататын скиф қорғандарын, Черняхов және Трипиль мәдениеттерінің тарихи ескерткіштерін, ортағасырлық құрылыстарды және славян-молдаван тайпаларының қоныстарының қалдықтарын тапты. Тарихи деректерге сәйкес, біздің заманымыздың 613 жылы Мидия патшасы Киаксар скиф жерлерін өз патшалығына қосып, оларды патшалық мәртебесінен айырды. Содан бері қазіргі Дубоссары аумағы және оның айналасы осы мемлекеттің құрамына кірді.

18 ғасырдың соңында Дубоссары Ресей империясының құрамына кірді. Дубоссары 1795 жылы қала мәртебесін алды. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі ауыл шаруашылығы болғандықтан, Дубоссары 1917 жылы қала мәртебесінен айырылып, ауылға айналды. 1924 жылы Магала ауылы қосылды. Сол жылы жаңадан біріктірілген елді мекен Молдова Кеңес Республикасының құрамына кірді.&lt;br /&gt;
1930 жылдары ауыл шекара комендатурасы бар жабық қалаға айналды. Дубоссары су электр стансасы салынып, пайдалануға берілгеннен кейін ауыл қала мәртебесін қайтарып алды.  1941 жылы 27 шілдеде, Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай, қаланы неміс-румын әскерлері басып алды. 1990 жылдың қыркүйегінде өзін-өзі жариялаған Приднестровье Молдова Республикасының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1891-Dubossary.html|title=Европа. Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Дубоссары — өнеркәсіптік орталық. 1955 жылы мұнда 48 мегаватт қуатты су электр станциясы мен су қоймасы салынды. Қалада механикалық зауыт, киім фабрикасы, темірбетон бұйымдары, темекі ферментациясы зауыты және Дубоссары тұрғындарының мақтанышы — &quot;Букет Молдовы&quot; шарап зауыты орналасқан. Дубоссарының маңында Котельц кеніштері жұмыс істейді.

Қалада бес мектеп және екі колледж бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://pmrgid.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=58&amp;Itemid=124&amp;ysclid=mqkla9exyk533660547|title=История Дубоссар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
*'''Дубоссары су электр стансасы''' — қаланың көрнекті жері. Днестр өзенінде салынған бұл Молдовадағы ең ірі су электр станциясы. Бөгеттің артында таңғажайып панорамалық көріністер ұсынатын үлкен су қоймасы бар.
*'''Дубоссары бекінісі''' — XVII ғасырда Осман шапқыншылықтарынан қорғану үшін салынған сәулет ескерткіші. Бекіністе мұнаралар, қорғандар және қорғаныс үшін пайдаланылған зеңбіректер сақталған.
*'''Дубоссары археологиялық саябағы''' — біздің дәуірімізге дейінгі IV ғасырға жататын саябақ.
*'''Мими қамалы''' — Дубоссары маңында орналасқан, француз сарайы стилінде салынған бұл қамал таңғажайып көріністері бар керемет бақтармен қоршалған.
*'''Қасиетті Троица православие шіркеуі''' — Дубоссарыдағы XIX ғасырда салынған ең көне шіркеу.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-dubasari.htm|title=Карта Дубоссар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Площадь Победы.jpg|Жеңіс алаңы
Автостанция в городе Дубоссары - Донор.jpg|Автобекет
Liberal Arts College Dubăsari, Transnistria (14804623417).jpg|Колледж
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>qj53sxgjsyp35vhvgs8vm7xx2aqs17d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Поль Сабатье (химик)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782838</id>
    <revision>
      <id>3623227</id>
      <parentid>3621285</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3623227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9737" sha1="t7q33kzcj3ym88kyqgfhagjywireruo" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Поль Сабатье
 |Шынайы есімі        = фр. Paul Sabatier
 |Суреті              = Paul_Sabatier.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 5.11.1854
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Каркассон|Каркассонда}}, [[Франция]]
 |Қайтыс болған күні  = 14.8.1941 
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Тулуза|Тулузада}}, [[Франция]]
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Франция}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[химик]], [[университет оқытушысы]], [[бейорганикалық химия]], [[органикалық химия]]
 |Жұмыс орны          = [[Тулуза университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[Докторлық дәреже]]
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = [[Ecole Polytechnique (Париж)]]
 |Ғылыми жетекші      = [[Марсель Бертело]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = [[Гриньяр реакциясы]]н ойлап тапқан ретінде белгілі
 |Марапаттары         = {{Құрмет легионы орденінің ұлы офицері}} {{Құрмет легионы орденінің командоры}}&lt;br&gt;{{Құрмет легионы орденінің иегері}}&lt;br&gt;[[Франклин медалі]] (1933)&lt;br&gt;[[Джекер сыйлығы]] (1905)&lt;br&gt;[[Француз ғылым академиясының La Casa сыйлығы]] (1897)&lt;br&gt;[[Альберт медалі]] (1926)&lt;br&gt;[[Дэви медалі]] (1915)&lt;br&gt;[[Порту университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;[[Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі]] (1918 жылғы 28 ақпан)&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль}}  [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1912 жыл ғылымда|1912]])
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Поль Сабатье''' ({{Lang-fr|Paul Sabatier}}; {{Туғанкүні|5|11|1854}}; [[Каркассонн|Каркассон]] — {{Қайтысболғанкүні|14|8|1941}}, [[Тулуза]]) — француз [[Химия|химигі]], 1912 жылғы химия бойынша [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының]] лауреаты.

== Өмірбаян ==
Кәсіпкер Алексис Сабатьенің отбасында дүниеге келген ол орта білімін Каркассон мен Тулуза лицейлерінде және Тулузадағы Сен-Мари колледжінде алды. 1874—1877 жылдары [[Париж|Париждегі]] Политехникалық мектепте оқыды. 1877—1878 жылдары [[Ним|Нимдегі]] лицейде физика пәнінен сабақ берді, содан кейін Колледж де Франста көрнекті физик-химик Марсель Бертелоның ассистенті болды. 1880 жылы [[күкірт]] пен [[Сульфаттар|сульфаттардың]] термохимиясына арналған докторлық диссертациясын қорғады&lt;ref name=&quot;nl&quot;&gt;[http://n-t.ru/nl/hm/sabatier.htm Сабатье, Поль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930153754/http://n-t.ru/nl/hm/sabatier.htm |date=2007-09-30 }} Лауреаты Нобелевской премии&lt;/ref&gt;.

1881—1882 жылдары ол [[Бордо (Франция)|Бордо]] университетінде физиканы оқыды. 1882 жылдан бастап Тулуза университетінде сабақ берді; 1884 жылы химия кафедрасының профессоры болды, оны ғылыми мансабының соңына дейін басқарды. 1905 жылдан 1929 жылға дейін ол ғылым факультетінің деканы болды&lt;ref name=&quot;nl&quot;/&gt;.

Париж ғылым академиясының (1913 жылдан бастап), Лондон Корольдік қоғамының, Америка химиялық қоғамының және басқа да көптеген академиялар мен ғылыми қоғамдардың мүшесі. Құрмет легионының командоры.

== Ғылыми жұмыс ==
Сабатьенің негізгі зерттеу салалары [[термохимия]] және [[катализ]] болды. 1878—1897 жылдары ол металл сульфидтерінің, селенидтерінің және галогенидтерінің термохимиялық зерттеуі бойынша бірқатар мақалалар жазды; сонымен қатар фосфор қышқылдары қатысатын реакциялардың кинетикасын зерттеді. Шәкірті Ж. Б. Сандеранмен бірге ол [[Асыл металдар|асыл металдардың]] орнына [[Темір|темірді]], [[Кобальт|кобальтты]], [[Никель|никельді]] және [[Мыс|мысты]] катализатор ретінде қолдана бастады.

1897 жылы Сандеранмен бірге катализатор — ұнтақ никель (''Сабатье —Сандеран реакциясы'') қатысуымен [[Этилен|этиленді]] [[Этан|этанға]] тікелей бір сатылы гидрогенизациялауды жүргізді. 1899—1901 жылдары бірқатар басқа [[Алкендер|олефиндерді]], сондай-ақ [[Алкиндер|ацетиленді]] және [[Ароматты қосылыстар|хош иісті]] көмірсутектерді каталитикалық гидрогенизациялауды жүргізді; 1901 жылы [[Бензол|бензолды]] гидрогенизациялау арқылы циклогексан алды. Сол жылы гидрогенизация катализі теориясын ұсынды, оған сәйкес металл катализаторларының рөлі аралық қосылыстар — металл [[Гидридтер|гидридтерін]] түзу болып табылады.

1902 жылы ол никель катализаторында [[Көміртек монооксиді|көміртегі тотығы]] мен [[Сутегі|сутегінен]] [[Метан|метанды]] синтездеп, азот оксидтері мен нитроқосылыстарының каталитикалық тотықсыздану мүмкіндігін көрсетті. 1907—1911 жылдары ұсақ бөлінген металдар мен олардың оксидтерінің қатысуымен [[Алкогольдер|спирттердің]] каталитикалық түрленуін зерттеп, олардың кейбіреулері спирттердің дегидратациясын тудыратынын, ал басқалары дегидрленуін тудыратынын көрсетті. Ұсақ бөлінген металдардың тұрақтылығын арттыру үшін ол алғаш рет ''катализатор тіректерін'' («жастықша») қолданды. 1909 жылы қанықпаған [[Карбон қышқылдары|карбон қышқылдарын]] каталитикалық бу фазасында гидрогенизациялады (бұл процесс [[маргарин]] өндірісінде қолданылды).

1912 жылы Сабатье химия бойынша Нобель сыйлығына «органикалық қосылыстарды ұсақ дисперсті металдардың қатысуымен гидрогенрзациялау әдісі үшін» ие болды, бұл органикалық химияның дамуына үлкен серпін берді, соның ішінде Сабатье реакциясы деп аталатын нәрсені ашқаны үшін; сыйлық [[Виктор Гриньяр|Виктор Гриньярмен]] бөлісті.

== Есте сақтау ==
1979 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың көрінетін жағындағы кратерге Сабатьенің есімін берді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]]</text>
      <sha1>t7q33kzcj3ym88kyqgfhagjywireruo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Красное (Молдова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782852</id>
    <revision>
      <id>3623333</id>
      <parentid>3621512</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5644" sha1="4pcl6oame2jqyknjvcppxz6ekzis67i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Красное
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Crasnoe}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Красное}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Красне}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =38 |lat_sec =20 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =49 |lon_sec =30 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Слободзея ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1957	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3600
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 557
 |пошта индексі           = MD-5706
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Красное''' ({{lang-ro|Crasnoe}}, {{lang-ru|Красное}}, {{lang-uk|Красне}}) — Танылмаған [[Транснистрия|Приднестровье Молдавия Республикасының]] (ПМР) [[Слободзея ауданы]]ндағы елді мекен. ПМР әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, ол қалалық типтегі елді мекен мәртебесіне ие. [[Молдова]]ның әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, ол қала мәртебесіне ие.
Красное қаласының халқы 2026 жылы 3600 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-krasnoe-10891.html|title=Население Красное|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
Красное орманды дала аймағында орналасқан. Днестр өзенінің бір саласы Турунчук өзені Красное маңынан ағып өтеді. Ауылдың жанында таяз Красное көлі бар. 
Красноеден Днестровскіге дейін 7 км, [[Кишинев]]ке дейін - 110 км.

== Тарихы ==
Красное қаласы 1957 жылы құрылған. 1957 жылы Красное қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесіне ие болды. Қалада 1931 жылы салынған, республикадағы алғашқы консервілеу кәсіпорындарының бірі «Октябрь» консерві зауыты орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/90?ysclid=mqruddf5ps745190135|title=Красное, Левобережье Днестра, АТЕ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Красноеде бір кездері аймақтық кәсіпорын болған, қазір жекешелендірілген «Рустас» деп аталатын жауапкершілігі шектеулі серіктестікке айналған Октябрь консервілеу зауыты орналасқан. Сондай-ақ, Райпотребсоюз басқаратын бөлшек сауда желісі және он бір жеке меншіктегі дүкен, кафе, бар, базар және екі дәріхана бар. Сондай-ақ, пошта бөлімшесі, шаштараз және тігін шеберханасы жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://moldova-inform.ru/?p=112|title=Красное|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>4pcl6oame2jqyknjvcppxz6ekzis67i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623355</id>
      <parentid>3623333</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-33897-00|~2026-33897-00]] ([[User talk:~2026-33897-00|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3621512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="fs28tmckvm0ifkterayyvmeq92cr31y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Красное
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Crasnoe}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =38 |lat_sec =20 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =49 |lon_sec =30 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Слободзея ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1957	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3600
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 557
 |пошта индексі           = MD-5706
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Красное''' ({{Lang-ro|Crasnoe}}) — Танылмаған [[Транснистрия|Приднестровье Молдавия Республикасының]] (ПМР) [[Слободзея ауданы]]ндағы елді мекен. ПМР әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, ол қалалық типтегі елді мекен мәртебесіне ие. [[Молдова]]ның әкімшілік-аумақтық бөлінісіне сәйкес, ол қала мәртебесіне ие.
Красное қаласының халқы 2026 жылы 3600 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-krasnoe-10891.html|title=Население Красное|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Красное орманды дала аймағында орналасқан. Днестр өзенінің бір саласы Турунчук өзені Красное маңынан ағып өтеді. Ауылдың жанында таяз Красное көлі бар. 
Красноеден Днестровскіге дейін 7 км, [[Кишинев]]ке дейін - 110 км.

== Тарихы ==
Красное қаласы 1957 жылы құрылған. 1957 жылы Красное қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесіне ие болды. Қалада 1931 жылы салынған, республикадағы алғашқы консервілеу кәсіпорындарының бірі «Октябрь» консерві зауыты орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/90?ysclid=mqruddf5ps745190135|title=Красное, Левобережье Днестра, АТЕ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Красноеде бір кездері аймақтық кәсіпорын болған, қазір жекешелендірілген «Рустас» деп аталатын жауапкершілігі шектеулі серіктестікке айналған Октябрь консервілеу зауыты орналасқан. Сондай-ақ, Райпотребсоюз басқаратын бөлшек сауда желісі және он бір жеке меншіктегі дүкен, кафе, бар, базар және екі дәріхана бар. Сондай-ақ, пошта бөлімшесі, шаштараз және тігін шеберханасы жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://moldova-inform.ru/?p=112|title=Красное|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>fs28tmckvm0ifkterayyvmeq92cr31y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суда (энциклопедия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782936</id>
    <revision>
      <id>3623212</id>
      <parentid>3622814</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Алфавит бойынша әдеби шығармалар|Алфавит бойынша әдеби шығармалар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11680" sha1="frm4s69vcxnh1mwqyywsjeznpvzoprn" xml:space="preserve">{{Әдеби шығарма|Жанр=энциклопедия|Цикл=|Сурет=Suda.jpg|Шынайы атауы={{Lang|grc-x-medieval|Σοῦδα/Σουΐδας}}|Атауы=Суда / Свида|Жазылды=X ғасыр|Түпнұсқа тілі=орта грек тілі}}
'''«Суда»''' ({{Lang-el|Σοῦδα}}; ескірген '''«Свида»''', {{Lang-el|Σουΐδας}}, латынша ''Suda'', ''Suidas''; ''Suda сөздігі'', ''Suida лексиконы'') — грек тіліндегі ең үлкен энциклопедиялық сөздік. X–XI ғасырларға жатады.

== Толығырақ ==
«''Суда''» («Τὸ μὲν παρὸν βιβλίον Σοῦδα, οἱ δὲ συνταξαμἐνοι τοῦτο ἄνδρες σόφοι») сөздігін құрастыру [[Византия империясы|Византияда]] [[X ғасыр|X ғасырдың]] екінші жартысында басталды. Бұл керемет шығарманы кім және қалай құрастырғаны белгісіз, дегенмен автор немесе авторлар діни қызметкерлерге тиесілі деп санауға негіз бар. Оның жасалған уақыты мәтіндерде аталған [[Византия императорларының тізімі|Византия императорларының]] есімдерінен болжанады. Шамасы, «Суда» [[970 жыл|970 жылдан]] кейін жазыла бастаған. Мысалы, оның «Адам ('Aδάμ)» мақаласында император [[Иоанн I Цимисхий|Иоанн I Цимисхийдің]] [[976 жыл|(]][[969 жыл|969–976]]) қайтыс болуына дейінгі оқиғалар баяндалады. «Үкім» [[XI ғасыр|XI ғасырда]], мүмкін, басқа авторлармен толықтырылды.

Ұзақ уақыт бойы, [[XX ғасыр|XX ғасырға]] дейін, византиялықтар «''Свида''» сөзін сөздік құрастырушының аты деп сенді. Бұл ретте олар Фессалоникалық Евстафийдің сөзінен кейін келді (мысалы, [[Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі|Брокгауз бен Эфрон сөздігінде]] де солай). Енді, Франц Дёлгерден бастап, «''Суда''» сөзінің мағынасы грек-византиялық сөзге жатқызылады, ол сөзбе-сөз қоршау, ал бейнелі мағынада бекініс немесе қадалы ғимарат дегенді білдіреді. Дегенмен, бұл еңбектің авторы Свида (''А. И.'' ''Иванов'') болуы да мүмкін.

«Суда» сөздігінде 30 000 сөздік жазбасының сөздіктері бар, олардың көпшілігі [[Ежелгі Грекия|грек және классикалық]] тектес. Сөздікті құрастыру кезінде терминдер мен жалқы есімдер ежелгі дереккөздерден тікелей алынған, олардың көпшілігі жоғалып кеткен, сондай-ақ кейінгі (антикалық, [[Византия империясы|византиялық]] және басқа да) жинақтардан алынған. «Суда» негізінен сақталмаған анықтамалық еңбектерден (этимологиялық сөздіктер, мақал-мәтелдер жинақтары, ежелгі грек классикалық жазушылары туралы схолия), сондай-ақ [[Библия|Киелі кітап]] пен апокрифтерден (кейде жоғалып кеткен) және византиялық шежірелерден (мысалы, Георгий Амартолос шежіресі) құрастырылған.

«Суда» — Византия ғылымының ерекше ескерткіші, ежелгі дәуір мен Византия (тіпті ерте Болгария) тарихы туралы бірегей кешенді тарихи дереккөз. Онда филология, тарих, өнер және жаратылыстану ғылымдары туралы мол ақпарат бар, өз дәуірінің ежелгі және Византия мәдени мұрасының лексикографиялық және энциклопедиялық жинағы ретінде қызмет етеді. Сөздікте ежелгі авторлардың көптеген дәйексөздері бар және ежелгі дәуірдің әйгілі жазушыларының, софистерінің және саяси қайраткерлерінің қысқаша өмірбаяндары берілген. «Суда» сонымен қатар X ғасырда қолданыстан шығып қалған бірнеше ежелгі грек сөздеріне түсініктемелер береді. «Суда» сөзінде филологиялық материалдар ([[грамматика]], [[лексика]], [[тарих]] және [[әдебиет]]) басым.

«Суданың» мақсаты, таңдалған терминдерге қарағанда, өзін білімді және жан-жақты дамыған адаммын деп мәлімдеген оныншы ғасырдағы грек туралы егжей-тегжейлі анықтамалық материал беру болды.

«Суда» сөздігі сәл өзгертілген [[Грек әліпбиі|алфавиттік]] тәртіппен ұйымдастырылған; айтылуы бірдей әріптер топтастырылған, ал қос дауыссыздар жай дауыссыздар ретінде саналады:

: {{Lang|grc-x-medieval|α, β, γ, δ, αι, ε, ζ, ει, η, ι, θ, κ, λ, μ, ν, ξ, ο, ω, π, ρ, σ, τ, οι, υ, φ, χ, ψ}}&lt;ref&gt;Gaisford, Thomas, ed., (1853) ([https://books.google.com/books?id=7OFCgP0UCy4C&amp;pg=PA30#v=onepage&amp;q&amp;f=false Suidae lexicon: Graecè et Latinè] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=7OFCgP0UCy4C&amp;pg=PA30#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20200818191120 }}, Volume 1, Part 1, page XXXIX (in Greek and Latin)&lt;/ref&gt;.

== Суда келтірілген авторлар ==
«Суда» көптеген грек, рим және кейінгі авторлар туралы айтылады, олардың кейбіреулері тек осы сілтеме арқылы ғана белгілі. «Судадағы» ақпарат маңызды болып табылатын және ежелгі дәстүрді толықтыратындардың ішінде мыналар ерекшеленеді:

* Абарис (жартылай аңызға айналған діни қызметкер және ақын)
* Адриан (грек ақыны)
* Арион (грек лирик ақыны)
* Клавдий Элиан (римдік риторик және философ)
* Стесихор (грек лирик ақыны)
* Алексис (грек комик ақыны)

== Таралымдар және аудармалар ==
«Суда» алғаш рет [[Милан|Миланда]] философ және грамматик Деметрий Халкокондилдің 1499 жылы жарық көрген. 1516 жылы [[Венеция|Венециядағы]] Алдиялық басылым кейде одан айтарлықтай ерекшеленеді, себебі ол басқа қолжазба дәстүріне негізделген.

1581 жылы [[Швейцария|Швейцарияның]] [[Базель]] қаласында «Суданың» [[Латын тілі|латын тіліндегі]] аудармасы жарық көрді.

«Суда» сөздігі Ресейде XVI ғасырдан бері белгілі болды. Оның жүзден астам жазбасын Максим Грек аударған (1499 жылғы Милан басылымынан).

1998 жылға дейін «Суданың» [[Ағылшын тілі|ағылшын тіліне]] аудармасы болған жоқ. Дегенмен, 2000 және 2014 жылдар аралығында «Суда Онлайн» онлайн жобасының аясында энтузиастар «Суданы» грек тілінен ағылшын тіліне аударды. Аударма даниялық кітапханашы Адой Адлер  редакциялаған басылымға негізделген — Suidae Lexikon, Лейпциг, 1928–1938.

== Әдебиет ==
'''Қайнары'''
* Suidae лексикасы. — Lipsiae, 1928-1938 жж. — Бд. 1-5.
* Suidae Lexicon/Ed. А. Адлер. — Мюнхен, 1994―2001 жж. — Т. 1-5.

'''Зерттеу'''
* ''Буланин Д. М.'' [http://odrl.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=rZYq826mGKc%3D&amp;tabid=2280 Грек Максимустың шығармаларындағы Свидтердің лексиконы] // Ескі орыс әдебиеті кафедрасының еңбектері. — Л., 1979. — [Т.] XXXIV. — Б. 257-283.
* ''Иванов А. И.'' [http://www.btrudy.ru/resources/BT18/223_Ivanov.pdf «Свида» лексиконының мәселесі бойынша бірнеше ескертулер] // Теологиялық еңбектер. — М., 1978. — 18-жинақ. — Б. 223-230.
* Свида // Мен А. В., протоиерей. Библиологиялық сөздік. — Т. 3: Р - Я. — М.: А. Мен қоры, 2002. — Б. 82.
* Свида // Кеңестік тарихи энциклопедия. — 12-том: Репарациялар — Славяндар. — Мәскеу: Кеңестік энциклопедия, 1969. — 601-602 бағандар.
* ''Соколова Т. М.'' [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke6/ke6-7013.htm?cmd=p&amp;istext=1 Свида] // Қысқаша әдеби энциклопедия. — Т. 6: Мақал — «Советтік Ресей». — М.: Советтік энциклопедия, 1971. — Б. 701-702.
* ''Adler A.'' Suidas 1) // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft: Neue Bearb: Zw. Рейхе. — Бд. IVa, hbd. 1: Стоа — Симпозион. — Штутгарт, 1931. — Sp. 675-717.
* ''Dölger F.'' Zur Souda-Frage // Byzantinische Zeitschrift. — Лейпциг, 1938. — В.38.
* ''Лавагнини Б.'' Суида, Суда немесе Гуида? // Rivista di filologia e di istruzione classica. — 1962. — Т. 40, жоқ. 4.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-html/ Suda On Online], ''соттардың'' онлайн ағылшын тіліндегі аудармасы, түсініктемелерімен бірге
* [https://books.google.ru/books?id=PtMNAAAAIAAJ Suidae лексикасы]: 1854 жылғы грек тіліндегі басылым

[[Санат:Алфавит бойынша кітаптар]]
[[Санат:Византия энциклопедиялары]]
[[Санат:X ғасыр кітаптары]]</text>
      <sha1>frm4s69vcxnh1mwqyywsjeznpvzoprn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623213</id>
      <parentid>3623212</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Алфавит бойынша кітаптар|Алфавит бойынша кітаптар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11618" sha1="8d147i94m6hs1x8z4nn92hccgick3mn" xml:space="preserve">{{Әдеби шығарма|Жанр=энциклопедия|Цикл=|Сурет=Suda.jpg|Шынайы атауы={{Lang|grc-x-medieval|Σοῦδα/Σουΐδας}}|Атауы=Суда / Свида|Жазылды=X ғасыр|Түпнұсқа тілі=орта грек тілі}}
'''«Суда»''' ({{Lang-el|Σοῦδα}}; ескірген '''«Свида»''', {{Lang-el|Σουΐδας}}, латынша ''Suda'', ''Suidas''; ''Suda сөздігі'', ''Suida лексиконы'') — грек тіліндегі ең үлкен энциклопедиялық сөздік. X–XI ғасырларға жатады.

== Толығырақ ==
«''Суда''» («Τὸ μὲν παρὸν βιβλίον Σοῦδα, οἱ δὲ συνταξαμἐνοι τοῦτο ἄνδρες σόφοι») сөздігін құрастыру [[Византия империясы|Византияда]] [[X ғасыр|X ғасырдың]] екінші жартысында басталды. Бұл керемет шығарманы кім және қалай құрастырғаны белгісіз, дегенмен автор немесе авторлар діни қызметкерлерге тиесілі деп санауға негіз бар. Оның жасалған уақыты мәтіндерде аталған [[Византия императорларының тізімі|Византия императорларының]] есімдерінен болжанады. Шамасы, «Суда» [[970 жыл|970 жылдан]] кейін жазыла бастаған. Мысалы, оның «Адам ('Aδάμ)» мақаласында император [[Иоанн I Цимисхий|Иоанн I Цимисхийдің]] [[976 жыл|(]][[969 жыл|969–976]]) қайтыс болуына дейінгі оқиғалар баяндалады. «Үкім» [[XI ғасыр|XI ғасырда]], мүмкін, басқа авторлармен толықтырылды.

Ұзақ уақыт бойы, [[XX ғасыр|XX ғасырға]] дейін, византиялықтар «''Свида''» сөзін сөздік құрастырушының аты деп сенді. Бұл ретте олар Фессалоникалық Евстафийдің сөзінен кейін келді (мысалы, [[Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі|Брокгауз бен Эфрон сөздігінде]] де солай). Енді, Франц Дёлгерден бастап, «''Суда''» сөзінің мағынасы грек-византиялық сөзге жатқызылады, ол сөзбе-сөз қоршау, ал бейнелі мағынада бекініс немесе қадалы ғимарат дегенді білдіреді. Дегенмен, бұл еңбектің авторы Свида (''А. И.'' ''Иванов'') болуы да мүмкін.

«Суда» сөздігінде 30 000 сөздік жазбасының сөздіктері бар, олардың көпшілігі [[Ежелгі Грекия|грек және классикалық]] тектес. Сөздікті құрастыру кезінде терминдер мен жалқы есімдер ежелгі дереккөздерден тікелей алынған, олардың көпшілігі жоғалып кеткен, сондай-ақ кейінгі (антикалық, [[Византия империясы|византиялық]] және басқа да) жинақтардан алынған. «Суда» негізінен сақталмаған анықтамалық еңбектерден (этимологиялық сөздіктер, мақал-мәтелдер жинақтары, ежелгі грек классикалық жазушылары туралы схолия), сондай-ақ [[Библия|Киелі кітап]] пен апокрифтерден (кейде жоғалып кеткен) және византиялық шежірелерден (мысалы, Георгий Амартолос шежіресі) құрастырылған.

«Суда» — Византия ғылымының ерекше ескерткіші, ежелгі дәуір мен Византия (тіпті ерте Болгария) тарихы туралы бірегей кешенді тарихи дереккөз. Онда филология, тарих, өнер және жаратылыстану ғылымдары туралы мол ақпарат бар, өз дәуірінің ежелгі және Византия мәдени мұрасының лексикографиялық және энциклопедиялық жинағы ретінде қызмет етеді. Сөздікте ежелгі авторлардың көптеген дәйексөздері бар және ежелгі дәуірдің әйгілі жазушыларының, софистерінің және саяси қайраткерлерінің қысқаша өмірбаяндары берілген. «Суда» сонымен қатар X ғасырда қолданыстан шығып қалған бірнеше ежелгі грек сөздеріне түсініктемелер береді. «Суда» сөзінде филологиялық материалдар ([[грамматика]], [[лексика]], [[тарих]] және [[әдебиет]]) басым.

«Суданың» мақсаты, таңдалған терминдерге қарағанда, өзін білімді және жан-жақты дамыған адаммын деп мәлімдеген оныншы ғасырдағы грек туралы егжей-тегжейлі анықтамалық материал беру болды.

«Суда» сөздігі сәл өзгертілген [[Грек әліпбиі|алфавиттік]] тәртіппен ұйымдастырылған; айтылуы бірдей әріптер топтастырылған, ал қос дауыссыздар жай дауыссыздар ретінде саналады:

: {{Lang|grc-x-medieval|α, β, γ, δ, αι, ε, ζ, ει, η, ι, θ, κ, λ, μ, ν, ξ, ο, ω, π, ρ, σ, τ, οι, υ, φ, χ, ψ}}&lt;ref&gt;Gaisford, Thomas, ed., (1853) ([https://books.google.com/books?id=7OFCgP0UCy4C&amp;pg=PA30#v=onepage&amp;q&amp;f=false Suidae lexicon: Graecè et Latinè] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=7OFCgP0UCy4C&amp;pg=PA30#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20200818191120 }}, Volume 1, Part 1, page XXXIX (in Greek and Latin)&lt;/ref&gt;.

== Суда келтірілген авторлар ==
«Суда» көптеген грек, рим және кейінгі авторлар туралы айтылады, олардың кейбіреулері тек осы сілтеме арқылы ғана белгілі. «Судадағы» ақпарат маңызды болып табылатын және ежелгі дәстүрді толықтыратындардың ішінде мыналар ерекшеленеді:

* Абарис (жартылай аңызға айналған діни қызметкер және ақын)
* Адриан (грек ақыны)
* Арион (грек лирик ақыны)
* Клавдий Элиан (римдік риторик және философ)
* Стесихор (грек лирик ақыны)
* Алексис (грек комик ақыны)

== Таралымдар және аудармалар ==
«Суда» алғаш рет [[Милан|Миланда]] философ және грамматик Деметрий Халкокондилдің 1499 жылы жарық көрген. 1516 жылы [[Венеция|Венециядағы]] Алдиялық басылым кейде одан айтарлықтай ерекшеленеді, себебі ол басқа қолжазба дәстүріне негізделген.

1581 жылы [[Швейцария|Швейцарияның]] [[Базель]] қаласында «Суданың» [[Латын тілі|латын тіліндегі]] аудармасы жарық көрді.

«Суда» сөздігі Ресейде XVI ғасырдан бері белгілі болды. Оның жүзден астам жазбасын Максим Грек аударған (1499 жылғы Милан басылымынан).

1998 жылға дейін «Суданың» [[Ағылшын тілі|ағылшын тіліне]] аудармасы болған жоқ. Дегенмен, 2000 және 2014 жылдар аралығында «Суда Онлайн» онлайн жобасының аясында энтузиастар «Суданы» грек тілінен ағылшын тіліне аударды. Аударма даниялық кітапханашы Адой Адлер  редакциялаған басылымға негізделген — Suidae Lexikon, Лейпциг, 1928–1938.

== Әдебиет ==
'''Қайнары'''
* Suidae лексикасы. — Lipsiae, 1928-1938 жж. — Бд. 1-5.
* Suidae Lexicon/Ed. А. Адлер. — Мюнхен, 1994―2001 жж. — Т. 1-5.

'''Зерттеу'''
* ''Буланин Д. М.'' [http://odrl.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=rZYq826mGKc%3D&amp;tabid=2280 Грек Максимустың шығармаларындағы Свидтердің лексиконы] // Ескі орыс әдебиеті кафедрасының еңбектері. — Л., 1979. — [Т.] XXXIV. — Б. 257-283.
* ''Иванов А. И.'' [http://www.btrudy.ru/resources/BT18/223_Ivanov.pdf «Свида» лексиконының мәселесі бойынша бірнеше ескертулер] // Теологиялық еңбектер. — М., 1978. — 18-жинақ. — Б. 223-230.
* Свида // Мен А. В., протоиерей. Библиологиялық сөздік. — Т. 3: Р - Я. — М.: А. Мен қоры, 2002. — Б. 82.
* Свида // Кеңестік тарихи энциклопедия. — 12-том: Репарациялар — Славяндар. — Мәскеу: Кеңестік энциклопедия, 1969. — 601-602 бағандар.
* ''Соколова Т. М.'' [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke6/ke6-7013.htm?cmd=p&amp;istext=1 Свида] // Қысқаша әдеби энциклопедия. — Т. 6: Мақал — «Советтік Ресей». — М.: Советтік энциклопедия, 1971. — Б. 701-702.
* ''Adler A.'' Suidas 1) // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft: Neue Bearb: Zw. Рейхе. — Бд. IVa, hbd. 1: Стоа — Симпозион. — Штутгарт, 1931. — Sp. 675-717.
* ''Dölger F.'' Zur Souda-Frage // Byzantinische Zeitschrift. — Лейпциг, 1938. — В.38.
* ''Лавагнини Б.'' Суида, Суда немесе Гуида? // Rivista di filologia e di istruzione classica. — 1962. — Т. 40, жоқ. 4.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-html/ Suda On Online], ''соттардың'' онлайн ағылшын тіліндегі аудармасы, түсініктемелерімен бірге
* [https://books.google.ru/books?id=PtMNAAAAIAAJ Suidae лексикасы]: 1854 жылғы грек тіліндегі басылым

[[Санат:Византия энциклопедиялары]]
[[Санат:X ғасыр кітаптары]]</text>
      <sha1>8d147i94m6hs1x8z4nn92hccgick3mn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623214</id>
      <parentid>3623213</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/Kasymov|Kasymov]] ([[Қатысушы талқылауы:Kasymov|талқылауы]]) істеген нөмір 3623213 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3623214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11680" sha1="frm4s69vcxnh1mwqyywsjeznpvzoprn" xml:space="preserve">{{Әдеби шығарма|Жанр=энциклопедия|Цикл=|Сурет=Suda.jpg|Шынайы атауы={{Lang|grc-x-medieval|Σοῦδα/Σουΐδας}}|Атауы=Суда / Свида|Жазылды=X ғасыр|Түпнұсқа тілі=орта грек тілі}}
'''«Суда»''' ({{Lang-el|Σοῦδα}}; ескірген '''«Свида»''', {{Lang-el|Σουΐδας}}, латынша ''Suda'', ''Suidas''; ''Suda сөздігі'', ''Suida лексиконы'') — грек тіліндегі ең үлкен энциклопедиялық сөздік. X–XI ғасырларға жатады.

== Толығырақ ==
«''Суда''» («Τὸ μὲν παρὸν βιβλίον Σοῦδα, οἱ δὲ συνταξαμἐνοι τοῦτο ἄνδρες σόφοι») сөздігін құрастыру [[Византия империясы|Византияда]] [[X ғасыр|X ғасырдың]] екінші жартысында басталды. Бұл керемет шығарманы кім және қалай құрастырғаны белгісіз, дегенмен автор немесе авторлар діни қызметкерлерге тиесілі деп санауға негіз бар. Оның жасалған уақыты мәтіндерде аталған [[Византия императорларының тізімі|Византия императорларының]] есімдерінен болжанады. Шамасы, «Суда» [[970 жыл|970 жылдан]] кейін жазыла бастаған. Мысалы, оның «Адам ('Aδάμ)» мақаласында император [[Иоанн I Цимисхий|Иоанн I Цимисхийдің]] [[976 жыл|(]][[969 жыл|969–976]]) қайтыс болуына дейінгі оқиғалар баяндалады. «Үкім» [[XI ғасыр|XI ғасырда]], мүмкін, басқа авторлармен толықтырылды.

Ұзақ уақыт бойы, [[XX ғасыр|XX ғасырға]] дейін, византиялықтар «''Свида''» сөзін сөздік құрастырушының аты деп сенді. Бұл ретте олар Фессалоникалық Евстафийдің сөзінен кейін келді (мысалы, [[Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі|Брокгауз бен Эфрон сөздігінде]] де солай). Енді, Франц Дёлгерден бастап, «''Суда''» сөзінің мағынасы грек-византиялық сөзге жатқызылады, ол сөзбе-сөз қоршау, ал бейнелі мағынада бекініс немесе қадалы ғимарат дегенді білдіреді. Дегенмен, бұл еңбектің авторы Свида (''А. И.'' ''Иванов'') болуы да мүмкін.

«Суда» сөздігінде 30 000 сөздік жазбасының сөздіктері бар, олардың көпшілігі [[Ежелгі Грекия|грек және классикалық]] тектес. Сөздікті құрастыру кезінде терминдер мен жалқы есімдер ежелгі дереккөздерден тікелей алынған, олардың көпшілігі жоғалып кеткен, сондай-ақ кейінгі (антикалық, [[Византия империясы|византиялық]] және басқа да) жинақтардан алынған. «Суда» негізінен сақталмаған анықтамалық еңбектерден (этимологиялық сөздіктер, мақал-мәтелдер жинақтары, ежелгі грек классикалық жазушылары туралы схолия), сондай-ақ [[Библия|Киелі кітап]] пен апокрифтерден (кейде жоғалып кеткен) және византиялық шежірелерден (мысалы, Георгий Амартолос шежіресі) құрастырылған.

«Суда» — Византия ғылымының ерекше ескерткіші, ежелгі дәуір мен Византия (тіпті ерте Болгария) тарихы туралы бірегей кешенді тарихи дереккөз. Онда филология, тарих, өнер және жаратылыстану ғылымдары туралы мол ақпарат бар, өз дәуірінің ежелгі және Византия мәдени мұрасының лексикографиялық және энциклопедиялық жинағы ретінде қызмет етеді. Сөздікте ежелгі авторлардың көптеген дәйексөздері бар және ежелгі дәуірдің әйгілі жазушыларының, софистерінің және саяси қайраткерлерінің қысқаша өмірбаяндары берілген. «Суда» сонымен қатар X ғасырда қолданыстан шығып қалған бірнеше ежелгі грек сөздеріне түсініктемелер береді. «Суда» сөзінде филологиялық материалдар ([[грамматика]], [[лексика]], [[тарих]] және [[әдебиет]]) басым.

«Суданың» мақсаты, таңдалған терминдерге қарағанда, өзін білімді және жан-жақты дамыған адаммын деп мәлімдеген оныншы ғасырдағы грек туралы егжей-тегжейлі анықтамалық материал беру болды.

«Суда» сөздігі сәл өзгертілген [[Грек әліпбиі|алфавиттік]] тәртіппен ұйымдастырылған; айтылуы бірдей әріптер топтастырылған, ал қос дауыссыздар жай дауыссыздар ретінде саналады:

: {{Lang|grc-x-medieval|α, β, γ, δ, αι, ε, ζ, ει, η, ι, θ, κ, λ, μ, ν, ξ, ο, ω, π, ρ, σ, τ, οι, υ, φ, χ, ψ}}&lt;ref&gt;Gaisford, Thomas, ed., (1853) ([https://books.google.com/books?id=7OFCgP0UCy4C&amp;pg=PA30#v=onepage&amp;q&amp;f=false Suidae lexicon: Graecè et Latinè] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=7OFCgP0UCy4C&amp;pg=PA30#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20200818191120 }}, Volume 1, Part 1, page XXXIX (in Greek and Latin)&lt;/ref&gt;.

== Суда келтірілген авторлар ==
«Суда» көптеген грек, рим және кейінгі авторлар туралы айтылады, олардың кейбіреулері тек осы сілтеме арқылы ғана белгілі. «Судадағы» ақпарат маңызды болып табылатын және ежелгі дәстүрді толықтыратындардың ішінде мыналар ерекшеленеді:

* Абарис (жартылай аңызға айналған діни қызметкер және ақын)
* Адриан (грек ақыны)
* Арион (грек лирик ақыны)
* Клавдий Элиан (римдік риторик және философ)
* Стесихор (грек лирик ақыны)
* Алексис (грек комик ақыны)

== Таралымдар және аудармалар ==
«Суда» алғаш рет [[Милан|Миланда]] философ және грамматик Деметрий Халкокондилдің 1499 жылы жарық көрген. 1516 жылы [[Венеция|Венециядағы]] Алдиялық басылым кейде одан айтарлықтай ерекшеленеді, себебі ол басқа қолжазба дәстүріне негізделген.

1581 жылы [[Швейцария|Швейцарияның]] [[Базель]] қаласында «Суданың» [[Латын тілі|латын тіліндегі]] аудармасы жарық көрді.

«Суда» сөздігі Ресейде XVI ғасырдан бері белгілі болды. Оның жүзден астам жазбасын Максим Грек аударған (1499 жылғы Милан басылымынан).

1998 жылға дейін «Суданың» [[Ағылшын тілі|ағылшын тіліне]] аудармасы болған жоқ. Дегенмен, 2000 және 2014 жылдар аралығында «Суда Онлайн» онлайн жобасының аясында энтузиастар «Суданы» грек тілінен ағылшын тіліне аударды. Аударма даниялық кітапханашы Адой Адлер  редакциялаған басылымға негізделген — Suidae Lexikon, Лейпциг, 1928–1938.

== Әдебиет ==
'''Қайнары'''
* Suidae лексикасы. — Lipsiae, 1928-1938 жж. — Бд. 1-5.
* Suidae Lexicon/Ed. А. Адлер. — Мюнхен, 1994―2001 жж. — Т. 1-5.

'''Зерттеу'''
* ''Буланин Д. М.'' [http://odrl.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=rZYq826mGKc%3D&amp;tabid=2280 Грек Максимустың шығармаларындағы Свидтердің лексиконы] // Ескі орыс әдебиеті кафедрасының еңбектері. — Л., 1979. — [Т.] XXXIV. — Б. 257-283.
* ''Иванов А. И.'' [http://www.btrudy.ru/resources/BT18/223_Ivanov.pdf «Свида» лексиконының мәселесі бойынша бірнеше ескертулер] // Теологиялық еңбектер. — М., 1978. — 18-жинақ. — Б. 223-230.
* Свида // Мен А. В., протоиерей. Библиологиялық сөздік. — Т. 3: Р - Я. — М.: А. Мен қоры, 2002. — Б. 82.
* Свида // Кеңестік тарихи энциклопедия. — 12-том: Репарациялар — Славяндар. — Мәскеу: Кеңестік энциклопедия, 1969. — 601-602 бағандар.
* ''Соколова Т. М.'' [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke6/ke6-7013.htm?cmd=p&amp;istext=1 Свида] // Қысқаша әдеби энциклопедия. — Т. 6: Мақал — «Советтік Ресей». — М.: Советтік энциклопедия, 1971. — Б. 701-702.
* ''Adler A.'' Suidas 1) // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft: Neue Bearb: Zw. Рейхе. — Бд. IVa, hbd. 1: Стоа — Симпозион. — Штутгарт, 1931. — Sp. 675-717.
* ''Dölger F.'' Zur Souda-Frage // Byzantinische Zeitschrift. — Лейпциг, 1938. — В.38.
* ''Лавагнини Б.'' Суида, Суда немесе Гуида? // Rivista di filologia e di istruzione classica. — 1962. — Т. 40, жоқ. 4.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-html/ Suda On Online], ''соттардың'' онлайн ағылшын тіліндегі аудармасы, түсініктемелерімен бірге
* [https://books.google.ru/books?id=PtMNAAAAIAAJ Suidae лексикасы]: 1854 жылғы грек тіліндегі басылым

[[Санат:Алфавит бойынша кітаптар]]
[[Санат:Византия энциклопедиялары]]
[[Санат:X ғасыр кітаптары]]</text>
      <sha1>frm4s69vcxnh1mwqyywsjeznpvzoprn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурет:NewmoonPoster.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>782938</id>
    <revision>
      <id>3623216</id>
      <parentid>3622808</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3623216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2055" sha1="qtw6rp37meyyj1bwsx6subiz9qfjmnt" xml:space="preserve">== Түйін ==
{{Еркін сурет емес
| сипаттамасы     = Стефани Майердің романына негізделген «Жаңа ай» фильмінің постері
| қайнары         = http://www.impawards.com/2009/twilight_saga_new_moon.html
| жасалған уақыты = 2009
| авторы          = [[Стефани Майер]] / [[Summit Entertainment]]
}}

== Лицензиялау ==
{{Еркін сурет емес/Мақала
| мақаласы        = Ымырт сагасы: Жаңа ай
| мақсаты         = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттамасы арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды.
# Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды.
# Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану [[Уикипедия:Адал қолданудың шарттары|Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлері]]не сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда.
| алмастыру       = {{non-free poster}}
| басқа           = жоқ
}}</text>
      <sha1>qtw6rp37meyyj1bwsx6subiz9qfjmnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Code</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782943</id>
    <revision>
      <id>3623217</id>
      <parentid>3622854</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[Санат:Үлгілер:Форматтау]],[[Санат:Үлгілерді енгізу-көмектері]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]])</comment>
      <origin>3623217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="duzohegypslisimjvlyofqrzfwbhiew" xml:space="preserve">{{#tag:syntaxhighlight|{{{code|{{{1}}}}}}|lang={{{lang|{{{2|text}}}}}}|class={{{class|}}}|id={{{id|}}}|style={{{style|}}}|inline=1}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}

[[Санат:Үлгілер:Форматтау]]
[[Санат:Үлгілерді енгізу-көмектері]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>duzohegypslisimjvlyofqrzfwbhiew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Citigroup</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782946</id>
    <revision>
      <id>3623218</id>
      <parentid>3623168</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[Санат:АҚШ банктері]],[[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]],[[Санат:Рокфеллер әулеті]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]])</comment>
      <origin>3623218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22677" sha1="4fz3mt5g9m1umchn7ii1l2ecw320za2" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Citigroup Inc.
 |логотипі           = Citi logo March 2023.svg
 |суреті             = 388 Greenwich Street from Battery Park City North Esplanade.jpg
 |сурет атауы        = Citigroup компаниясының [[Төменгі Манхэттен]]дегі штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = C (NYSE), [[S&amp;P 100]], [[S&amp;P 500]], [[DJIA]] (2009 жылға дейін)
 |қызметі            = әлем бойынша
 |құрылды            = [[8 қазан]] [[1998 жыл|1998]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[388 Greenwich Street]], [[Нью-Йорк]], АҚШ
 |басты адамдары     = {{plainlist|
* [[Джейн Фрейзер]] (директорлар кеңесінің төрайымы және бас атқарушы директоры)
* [[Висвас Рагхаван]] (атқарушы вице-төраға)
* [[Марк Мейсон]] (қаржы директоры)
}}
 |саласы             = қаржылық қызметтер
 |өнімі              = {{plainlist|
* активтерді басқару
* банктік қызметтер
* тауарлық операциялар
* несие карталары
* акциялар саудасы
* сақтандыру
* инвестицияларды басқару
* ипотекалық несиелер
* жеке капитал
* әл-ауқатты басқару
}}
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = [[Citibank|City Bank of New York]] (1812), First National Bank of New York (1863), [[The Travelers Companies]] (1853)
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 220 млрд АҚШ доллары (2025)&lt;ref name=10K&gt;{{cite web|url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/831001/000083100125000067/c-20241231.htm |title=US SEC: 2024 Form 10-K Citigroup Inc. |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |date=February 21, 2025}}&lt;/ref&gt; 
 |айналым            = {{өсім}} 85,2 млрд АҚШ доллары (2025)&lt;ref name=&quot;10K&quot; /&gt;
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 19,8 млрд АҚШ доллары (2025)&lt;ref name=&quot;10K&quot; /&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 14,3 млрд АҚШ доллары (2025)&lt;ref name=&quot;10K&quot; /&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,6 трлн АҚШ доллары (2025)&lt;ref name=&quot;10K&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = шамамен 229 000 (2024)&lt;ref name=&quot;10K&quot; /&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынышты компания = {{plainlist|
* [[Bank Handlowy]]
* [[Citibank Argentina]]
* [[Citibank Australia]]
* [[Citibank]]
* [[Citibank Bahrain]]
* [[Citibank China]]
* [[Citibank Europe]]
* Citi Private Bank
* [[Citibank (Hong Kong)]]
* [[Citibank India]]
* [[Citigroup Global Markets Japan]]
* [[Citibank Indonesia]]
* [[Citibank Korea]]
* [[Citibank Malaysia]]
* [[Citibank Russia]]
* [[Citibank Singapore]]
* [[Citibank Uganda]]
* [[Citibank United Arab Emirates]]
* Citi Global Wealth Management
* [[Grupo Financiero Banamex]]
* [[Beymen]]
* [[Salomon Brothers]]
* [[Nikko Cordial]]
* Acciones y Valores de México
* Discover Student Loans
* Yield Book
* Citigroup Global Markets Inc.
* [[Metalmark Capital]]
* Lava Trading
}}
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://citigroup.com
 |Ортаққор           = 
}}
'''Citigroup Inc.''' немесе '''Citi''' (логотипінде '''citi''' түрінде жазылады) — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық трансұлттық инвестициялық банк және қаржылық қызметтер компаниясы. Компания 1998 жылы [[Citibank]] банкінің банктік холдингі болған [[Citicorp]] пен [[Travelers]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. 2002 жылы Travelers компаниясы Citigroup құрамынан бөлініп шықты.&lt;ref name=&quot;Merge&quot;&gt;{{cite news | last=Martin | first=Mitchell | url=https://www.nytimes.com/1998/04/07/news/07iht-citi.t.html | title=Citicorp and Travelers Plan to Merge in Record $70 billion Deal | work=[[The New York Times]] | date=April 7, 1998|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20011227154326/http://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/ | url-status=dead | archive-date=December 27, 2001 | title=Citigroup to spin Travelers | work=[[CNN]] | date=December 19, 2001}}&lt;/ref&gt;

Citigroup активтер көлемі бойынша Америка Құрама Штаттарындағы үшінші ірі банк мекемесі болып табылады. [[JPMorgan Chase]], [[Bank of America]] және [[Wells Fargo]] компанияларымен қатар ол АҚШ-тың «Үлкен төрттік» банк мекемелерінің бірі саналады.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.thebalance.com/the-big-4-us-banks-315130 |title=The Biggest Banks in the United States | last=ONeil | first=Erin | work=The Balance | date=August 2, 2016 |access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt; [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] Citigroup-ты жүйелік маңызы бар банк ретінде таниды және ол көбіне «күйреуіне жол беруге болмайтын» қаржы институты ретінде сипатталады. Citigroup [[Bulge Bracket]] санатына кіретін әлемдегі сегіз ірі инвестициялық банктің бірі болып табылады. Компания ''[[Fortune 500]]'' рейтингінде 36-орында,&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://fortune.com/company/citigroup/fortune500/ | title=Fortune 500: Citigroup | work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt; ал ''[[Forbes Global 2000]]'' рейтингінде 2023 жылы 24-орында болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}&lt;/ref&gt;

Citigroup екі негізгі бөлімше арқылы жұмыс істейді: инвестициялық банкинг пен корпоративтік банкинг қызметтерін, сондай-ақ қазынашылық және сауданы қаржыландыру шешімдерін (TTS) және кастодиандық банкинг сияқты бағалы қағаздарға қызмет көрсету қызметтерін ұсынатын Institutional Clients Group (ICG); сондай-ақ бөлшек банк болып табылатын [[Citibank]]-ті, несиелік карталар шығару бойынша әлемдегі үшінші ірі эмитентті,&lt;ref&gt;{{Cite news | url=https://money.usnews.com/credit-cards/articles/biggest-us-credit-card-companies-this-year | title=8 Biggest U.S. Credit Card Companies This Year | first=Ben | last=Luthi | work=[[U.S. News &amp; World Report]] | date=May 2, 2023|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt; әрі компанияның әл-ауқатты басқару бизнесін қамтитын Personal Banking and Wealth Management (PBWM).

== Тарихы ==
[[Сурет:Citi.svg|upright=0.9|thumb|right|Citigroup логотипі, 1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін қолданылады; 2023 жылы сәл жаңартылған нұсқасымен қатар пайдаланылып келеді]]
[[Сурет:Citigroup.svg|upright=0.9|thumb|right|Citigroup логотипі, 2007–2011 жылдары]]
Citigroup 1998 жылғы 8 қазанда [[Citibank]] банкінің банктік холдингі болған [[Citicorp]] пен [[Travelers]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Сол кезде ол әлемдегі ең ірі қаржылық қызметтер ұйымы болды.&lt;ref name=Merge/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&amp;pg=PA39 |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals | date=2007 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4 | language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Citicorp (1812–1985) ===
[[Citibank]] (бұрынғы атауы — City Bank of New York) 1812 жылғы 16 маусымда [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк штатының]] лицензиясы бойынша 2 миллион АҚШ доллары (2024 жылғы бағамен шамамен 44,6 миллион АҚШ доллары) жарғылық капиталымен құрылды.&lt;ref name=&quot;Dramatic&quot;&gt;{{Cite news | url=https://www.businessinsider.com/presenting-a-history-of-citi-2012-4 | title=The Dramatic Highlights From Citi's 200-Year History | last=Wile | first=Rob | work=[[Business Insider]] | date=April 4, 2012|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cnbc.com/2009/06/16/today-in-fast-money-history-june-16th.html |title=Today In Fast Money History – June 16th | last=Shin | first=Sally | work=[[CNBC]] | date=June 16, 2009|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt; Банк Нью-Йорк қаласындағы саудагерлер тобына қызмет көрсету үшін құрылып, сол жылдың 14 қыркүйегінде жұмысын бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A new bank born in New York |url=https://www.citigroup.com/global/about-us/heritage/1812/new-bank-born-in-new-york |archive-url=http://web.archive.org/web/20260416191201/https://www.citigroup.com/global/about-us/heritage/1812/new-bank-born-in-new-york |archive-date=2026-04-16 |access-date=2026-04-23 |website=www.citigroup.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Компанияның алғашқы президенті болып [[Сэмюэл Осгуд]] сайланды.&lt;ref name=Dramatic/&gt; 1837 жылғы қаржылық дүрбелеңнен кейін [[Мозес Тейлор]] компанияны өз бақылауына алды.&lt;ref name=encyclopedia/&gt; 1865 жылы банк штаттық лицензиясын федералдық лицензияға ауыстырып, АҚШ-тың жаңадан құрылған ұлттық банк жүйесіне қосылғаннан кейін оның атауы The National City Bank of New York болып өзгертілді.&lt;ref name=Dramatic/&gt; 1882 жылы Тейлор қайтыс болғаннан кейін банк президенті қызметіне [[I Перси Ривингтон Пайн]] тағайындалды.&lt;ref name=encyclopedia/&gt; Ол тоғыз жылдан кейін қайтыс болып, оның орнына [[Джеймс Стиллман]] келді.&lt;ref name=encyclopedia/&gt; 1893 жылғы қаржылық дүрбелеңнен кейін банк Нью-Йорк қаласындағы ең ірі банкке, ал 1895 жылға қарай Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі банкке айналды.&lt;ref name=encyclopedia/&gt; 1913 жылы ол [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкіне]] алғашқы үлес қосушы банк болды. Келесі жылы банк [[Буэнос-Айрес]] қаласында АҚШ банкінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref&gt;{{Cite book | last1=Jones | first1=Geoffrey |author-link=Geoffrey Jones (academic) | url=https://books.google.com/books?id=bmATDAAAQBAJ&amp;q=1914+citicorp+first+overseas+branch+of+a+U.S.+bank+in+Buenos+Aires&amp;pg=PA114 | title=Multinationals and Global Capitalism: From the Nineteenth to the Twenty First Century |date=2005 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-927209-9 |language=en}}&lt;/ref&gt; Алайда банк XIX ғасырдың ортасынан бастап-ақ [[Куба]]ның қант өнеркәсібі сияқты плантациялық экономикаларда қызмет жүргізіп келген.{{Citation needed}} 1918 жылы АҚШ-тың шетелдік банкі [[International Banking Corporation]]-ды сатып алуы оның активтері 1 миллиард АҚШ долларынан асқан алғашқы америкалық банкке айналуына мүмкіндік берді.&lt;ref name=&quot;encyclopedia&quot;&gt;{{Cite encyclopedia | url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/economics-business-and-labor/businesses-and-occupations/citigroup-inc | title=Citigroup Inc. | encyclopedia=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt; АҚШ-тың Гаитиді оккупациялауы кезінде және Гаити өтемақысына байланысты даулы несие бойынша Гаитиден түскен төлемдер есебінен банк 1920-жылдары ең жоғары табыстарының біріне қол жеткізді. Соның нәтижесінде 1929 жылы ол әлемдегі ең ірі коммерциялық банкке айналды.&lt;ref name=encyclopedia/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/05/20/world/haiti-wall-street-us-banks.html | last1=Gebrekidan |first1=Selam |last2=Apuzzo |first2=Matt |last3=Porter | first3=Catherine |last4=Méheut |first4=Constant  | title=Invade Haiti, Wall Street Urged. The U.S. Obliged. | work=[[The New York Times]] |date=May 20, 2022 | url-access=limited |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Банк өскен сайын қаржылық қызметтер саласында көптеген жаңашылдықтарды енгізді. Ол АҚШ-та алғашқылардың бірі болып жинақ салымдары бойынша [[күрделі пайыз]]ды (1921), кепілсіз жеке несиелерді (1928), клиенттердің [[ағымдағы шот]]тарын (1936) және айналымды депозиттік сертификатты (1961) ұсынды.&lt;ref name=encyclopedia/&gt;&lt;ref name=&quot;wsj20121017&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443854204578060280201488530 | title=Pandit Ousted As CEO Of Citi  | last1=Enrich | first1=David | last2=Kapner | first2=Suzanne | last3=Fitzpatrick | first3=Dan
| work=[[The Wall Street Journal]] |date=October 17, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;veteran&quot;&gt;{{cite news   | url=https://www.cnbc.com/2012/10/16/citigroup-picks-veteran-to-replace-pandit-as-ceo.html | title=Citigroup picks veteran to replace Pandit as CEO   | first=Matthew | last=Craft | agency=[[Associated Press]] | work=[[CNBC]] | date=October 16, 2012|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;

1955 жылы банк [[First National Bank of New York]] банкімен бірігіп, First National City Bank of New York атауын алды. 1962 жылы, компанияның құрылғанына 150 жыл толуына орай, атауынан «New York» сөзі алынып тасталды.&lt;ref name=encyclopedia/&gt; Компания лизинг және несиелік карталар саласына табиғи түрде кеңейді. Оның [[Лондон]]да АҚШ долларымен номинацияланған депозиттік сертификаттарды енгізуі 1888 жылдан бергі нарықтағы алғашқы жаңа айналымға жарамды қаржы құралы болды. 1967 жылы банк First National City Charge Service несиелік картасын шығарды. Ол халық арасында «Everything card» деген атпен танылып, кейіннен [[Mastercard]] жүйесіне айналды.&lt;ref name=encyclopedia/&gt; Сол жылы First National City Bank бір банктік холдингтік компания ретінде қайта ұйымдастырылып, First National City Corporation немесе қысқаша Citicorp деп аталды. Банк 1860-жылдардан бері телеграфтық сегіз таңбалы мекенжай коды ретінде осы атауды қолдана бастағандықтан, бейресми түрде «Citibank» деген атпен де белгілі болды.&lt;ref name=&quot;RefBiz&quot;&gt;{{Cite web |title=History of Citigroup Inc. |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/citigroup-inc-history/ |access-date=2026-02-27 |website=FundingUniverse |language=en}}&lt;/ref&gt;

1974 жылы бас атқарушы директор [[Уолтер Б. Ристон]]ның басшылығымен First National City Corporation өзінің ресми атауын «Citicorp» деп өзгертті, ал 1976 жылы First National City Bank ресми түрде Citibank болып қайта аталды.&lt;ref name=&quot;RefBiz&quot;/&gt; Көп ұзамай банк тәулік бойы жұмыс істейтін банкоматтарды пайдалануда алғашқылардың бірі болған Citicard картасын шығарды.&lt;ref name=encyclopedia/&gt; 1984 жылы [[Джон С. Рид]] бас атқарушы директор болып сайланды, ал Citi Лондондағы [[CHAPS]] клирингтік палатасының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Оның басшылығы кезеңінде, келесі 14 жыл ішінде Citibank Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі банкке, сондай-ақ әлемдегі несиелік және төлем карталарының ең ірі эмитентіне айналды. Сонымен қатар компания өз қызметін әлемнің 90-нан астам еліне дейін кеңейтті.&lt;ref name=encyclopedia/&gt;&lt;ref name=&quot;wsj20121017&quot;/&gt;&lt;ref name=veteran/&gt;&lt;ref name=&quot;CitiBiggest&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-04-17-9202040445-story.html| title=Citibank Bows to Trend, Cuts Credit Card Rate | first=Mike | last=Dorning |newspaper=[[Chicago Tribune]] |date=April 17, 1992 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NYbagelfalls/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1986/11/22/business/citicorp-cuts-credit-card-rate.html | title=Citicorp Cuts Credit Card Rate | first=Robert A. | last=Bennett | newspaper=[[The New York Times]] |date=November 22, 1986 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;

=== Travelers Group (1986–2007) ===
Travelers Group бірігу кезінде бас атқарушы директор [[Сэнди Вейл]]дің жетекшілігімен біріктірілген әртүрлі қаржылық компаниялар тобынан тұрды. Оның негізі 1986 жылдың басында компанияны басқаруға кіріскен Вейл сол жылдың қарашасында жекешелендірген [[Control Data Corporation]] компаниясының еншілес ұйымы — Commercial Credit-тен бастау алады.&lt;ref name=Merge/&gt; Екі жылдан кейін Вейл өмірді сақтандырумен айналысатын A L Williams компаниясы мен Smith Barney брокерлік фирмасын сатып алған конгломерат [[Primerica Financial Services]] компаниясын сатып алуды жүзеге асырды. Жаңа компания Primerica атауын сақтап қалып, «кросс-сату» стратегиясын енгізді. Бұл стратегия бойынша бас компания құрамындағы әрбір ұйым бір-бірінің қызметтерін сатуға ұмтылды. Компанияның қаржылық емес бизнестері кейіннен бөлініп шығарылды.

1992 жылғы қыркүйекте жылжымайтын мүлікке салынған сәтсіз инвестициялардан зардап шеккен&lt;ref name=Merge/&gt; әрі [[Эндрю дауылы]]нан кейін елеулі шығынға ұшыраған [[Travelers Insurance]]&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html | title=Survival Insurance | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 24, 2001}}&lt;/ref&gt; Primerica компаниясымен стратегиялық одақ құрды. Бұл одақ 1993 жылғы желтоқсанда екі компанияның бір ұйымға бірігуіне алып келді. Сатып алу нәтижесінде топ Travelers Inc. деп аталды. Компанияның қызметіне мүліктік және жазатайым оқиғалардан сақтандыру, сондай-ақ өмірді сақтандыру мен аннуитеттерді андеррайтингтеу бағыттары қосылды. Сонымен қатар мәміле аясында алынған Travelers компаниясының айрықша қызыл қолшатыр логотипі жаңадан құрылған ұйымның барлық бөлімшелерінде қолданыла бастады. Осы кезеңде Travelers 1985 жылға дейін Сэнди Вейл басқарған бөлшек брокерлік және активтерді басқару компаниясы [[Shearson Lehman]]-ды сатып алып,&lt;ref name=Merge/&gt; оны Smith Barney компаниясымен біріктірді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ банктері]]
[[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Рокфеллер әулеті]]</text>
      <sha1>4fz3mt5g9m1umchn7ii1l2ecw320za2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Би Джей Томас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782951</id>
    <revision>
      <id>3623219</id>
      <parentid>3622985</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:1942 жылы туғандар|1942 жылы туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4737" sha1="s3n9tsfu1shg00l6ibxhht6og6h1jl3" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Би Джей Томас
 |Шынайы есімі         = {{lang-en|B. J. Thomas}}
 |Сурет                = B.J. Thomas 1972.JPG
 |Сурет ені            = 220px
 |Сурет тақырыбы       = Томас 1972 жылы
 |Фон                  = solo_singer
 |Туған кездегі есімі  = Билли Джо Томас
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 7.8.1942
 |Туған жері           = [[Хьюго (Оклахома)|Хьюго]], [[Оклахома]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні   = 29.5.2021
 |Қайтыс болған жері   = [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]], [[Таррант (округ)|Таррант]], [[Техас]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Белсенділік жылдары  = 1966 — 2021
 |Мемлекет             = {{USA}}
 |Мамандықтары         = әнші
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = 
 |Жанрлары             = [[кантри]], [[поп-музыка|поп]], [[қазіргі заманғы христиандық музыка]], [[рок-музыка|рок]], [[софт-рок]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Scepter Records|Scepter]], [[Myrrh Records|Myrrh]], [[Columbia Records|Columbia]], [[ABC Records|ABC]], [[Paramount Records|Paramount]]
 |Марапаттары          =  
 |Сайты                = {{URL|www.bjthomas.com}}
 |Commons              = 
}}
'''Би Джей Томас''' ({{Lang-en|Billy Joe &quot;B.J.&quot; Thomas}}, [[7 тамыз]] [[1942 жыл|1942]] — [[29 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/2021/may/29/hooked-on-a-feeling-singer-bj-thomas-dies-at-78/|title=‘Hooked on a Feeling’ singer B.J. Thomas dies at 78|access-date=2021-05-30|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212954/https://www.spokesman.com/stories/2021/may/29/hooked-on-a-feeling-singer-bj-thomas-dies-at-78/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) — американдық әнші. Оның орындауындағы ең танымал ән — «[[Raindrops Keep Fallin’ on My Head]]&lt;nowiki/&gt;» (1970 жылы АҚШ-та 4 апта бойы 1-орында тұрды).

[[AllMusic]] музыкалық сайты оны 1960-жылдардың аяғы мен 1970-жылдардың аралығында [[кантри]] жанрында да, [[Поп-музыка|поп]]-жанрда да үлкен жетістікке жеткен, «[[поп-рок]] пен кантридің арасында бір аяғымен бір жанрда, екінші аяғымен екінші жанрда тұрған» және қос бағытта да хиттер жазған «жұмсақ, әуезді автор-орындаушы» ретінде сипаттайды. «Мансабының басында ол [[рок-н-ролл]]&lt;nowiki/&gt;ға көбірек бейім болды, бірақ 70-жылдардың ортасында кантри музыкасына бет бұрып, онжылдықтың ең табысты [[кантри-поп]] жұлдыздарының біріне айналды.»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/bj-thomas-mn0000057840/biography|title=B.J. Thomas — Biography|publisher=[[AllMusic]]|access-date=2015-03-01|archive-date=2015-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911194308/http://www.allmusic.com/artist/bj-thomas-mn0000057840/biography|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{official website|http://www.bjthomas.com/}}

[[Санат:АҚШ актерлері]]
[[Санат:XX ғасыр актерлері]]
[[Санат:АҚШ әншілері]]
[[Санат:XX ғасыр әншілері]]
[[Санат:АҚШ жазушылары]]
[[Санат:XX ғасыр АҚШ жазушылары]]
[[Санат:XXI ғасыр актерлері]]
[[Санат:XXI ғасыр әншілері]]
[[Санат:XXI ғасыр жазушылары]]
[[Санат:Тұлғалар:Хьюстон]]
[[Санат:АҚШ кантри-музыканттары]]
[[Санат:Госпел орындаушылары]]
[[Санат:Поп-музыканттар]]
[[Санат:АҚШ рок-музыканттары]]
[[Санат:«Грэмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ поп-әншілері]]</text>
      <sha1>s3n9tsfu1shg00l6ibxhht6og6h1jl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слободзея</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782953</id>
    <revision>
      <id>3623328</id>
      <parentid>3623162</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33897-00</username>
        <id>182973</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3623328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7546" sha1="fu2bdby23jrm202ukub0zqm9wrel3jx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слободзея
 |шынайы атауы            = {{lang-ro|Slobozia}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Слободзея}}&lt;br&gt;{{lang-uk|Слободзея}}
 |сурет                   = Dom kultury Slobozia Naddniestrze.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = {{Байрақ|Транснистрия}}&lt;br&gt;{{Байрақ|Молдова}}
 |елтаңба                 = Slobozia Coat-of-Arms.png
 |ту                      = Flag Slobozia.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =43 |lat_sec =31 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =42 |lon_sec =28 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Слободзей ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = XVII ғасырдың аяғы - XVIII ғасырдың басы	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2002
 |жер аумағы              = 17,2	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 14
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 14 600
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 557
 |пошта индексі           = MD-5702
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Slobozia (Moldova)
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слободзея''' ({{lang-ro|Slobozia}}, {{lang-ru|Слободзея}}, {{lang-uk|Слободзея}}) — [[Молдова]] Республикасының [[Слободзей ауданы]]ндағы қала. Слободзея қаласының халқы 2026 жылы 14 600 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-slobodzeya-10865.html|title=Население Слободзея|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-28|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орналасуы ==
Қала Днестр өзенінің сол жағалауында, [[Тирасполь]]ден 12 км және [[Кишинев]]тен 88 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/119?ysclid=mqxj1pn67f75845505|title=Слобозия, Левобережье Днестра, АТЕ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-28|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Слободзея 17 және 18 ғасырлар тоғысында шағын қоныс ретінде құрылған. Кейінірек орыс-түрік соғысы кезінде қиратылып, өртелді. Бейбітшілік кезінде ішінара қалпына келтірілді. 1791 жылы ауыл Қара теңіз казактарының штаб-пәтеріне айналды. Оның аумағында оқ-дәрілерді сақтауға арналған арсенал мен қоймалары бар топырақ бекініс болды.
1792 жылы ауылда Михаил Архангелге арналған тас шіркеу салынды. Сол кезде Слободзеяда 134 үй болған. 1809 жылы Михаилге арналған тағы бір шіркеу салынды. Елу жылдан кейін үй шаруашылықтарының саны екі жарым есеге жуық өсті. Сол кезде Слободзея Тирасполь ауданындағы ең ірі елді мекендердің біріне айналды. Онда екі апта сайын базар өткізіліп, азық-түлік және тоқыма дүкендері қызу жұмыс істеп тұрды.

ХХ ғасырдың басында ауылда негізінен орыстар, украиндар және молдовандар болды. Олар балық аулау, жүзім өсіру және көкөніс өсірумен айналысты. Сауда өркендеді. Православие шіркеулері және екі мектеп — земство мектебі және приход мектебі — құрылды. 1930 жылдары жергілікті шаруаларды біріктіретін шағын шаруашылықтар дамыды. Кейінірек машина-трактор стансасы құрылып, Қарағаш суару желісі іске қосылды. 1972 жылдың қаңтарында Слободзея қалалық үлгідегі елді мекен, 2002 жылдың 12 маусымында қала мәртебесіне ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16706-Slobodzeja.html|title=Европа. Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-28|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың негізгі шаруашылықтары — консерві зауыты және наубайхана. Қызмет көрсету саласы, бөлшек сауда және ауыл шаруашылығы да дамуда. Қаланың ескі бөлігінде негізінен жеке үйлер салынған, ал орталық бөлігінде әртүрлі мақсаттағы көп қабатты ғимараттар басым.

Қалада 4 мектеп бар: 3 орта жалпы білім беретін мектеп (орыс-молдован және екі орыс, оның бірі теориялық лицей-колледжбен біріктірілген) және бір орыс базалық жалпы білім беретін мектебі, сондай-ақ политехникалық құрылыс колледжі.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Słobodzieja3.jpg
Cerkiew Slobozia Naddniestrze.jpg
Pomnik Zwycięstwa Slobozia.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>fu2bdby23jrm202ukub0zqm9wrel3jx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623359</id>
      <parentid>3623328</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-33897-00|~2026-33897-00]] ([[User talk:~2026-33897-00|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3623162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7353" sha1="7yczkczs8oga0f48jztdvv1545uaaw4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Слободзея
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Slobozia}}
 |сурет                   = Dom kultury Slobozia Naddniestrze.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Slobozia Coat-of-Arms.png
 |ту                      = Flag Slobozia.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =43 |lat_sec =31 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =42 |lon_sec =28 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Слободзей ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = XVII ғасырдың аяғы - XVIII ғасырдың басы	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2002
 |жер аумағы              = 17,2	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 14
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 14 600
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 557
 |пошта индексі           = MD-5702
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Slobozia (Moldova)
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Слободзея''' ({{Lang-ro|Slobozia}}) — [[Молдова]] Республикасының [[Слободзей ауданы]]ндағы қала. Слободзея қаласының халқы 2026 жылы 14 600 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-slobodzeya-10865.html|title=Население Слободзея|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-28|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала Днестр өзенінің сол жағалауында, [[Тирасполь]]ден 12 км және [[Кишинев]]тен 88 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/119?ysclid=mqxj1pn67f75845505|title=Слобозия, Левобережье Днестра, АТЕ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-28|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Слободзея 17 және 18 ғасырлар тоғысында шағын қоныс ретінде құрылған. Кейінірек орыс-түрік соғысы кезінде қиратылып, өртелді. Бейбітшілік кезінде ішінара қалпына келтірілді. 1791 жылы ауыл Қара теңіз казактарының штаб-пәтеріне айналды. Оның аумағында оқ-дәрілерді сақтауға арналған арсенал мен қоймалары бар топырақ бекініс болды.
1792 жылы ауылда Михаил Архангелге арналған тас шіркеу салынды. Сол кезде Слободзеяда 134 үй болған. 1809 жылы Михаилге арналған тағы бір шіркеу салынды. Елу жылдан кейін үй шаруашылықтарының саны екі жарым есеге жуық өсті. Сол кезде Слободзея Тирасполь ауданындағы ең ірі елді мекендердің біріне айналды. Онда екі апта сайын базар өткізіліп, азық-түлік және тоқыма дүкендері қызу жұмыс істеп тұрды.

ХХ ғасырдың басында ауылда негізінен орыстар, украиндар және молдовандар болды. Олар балық аулау, жүзім өсіру және көкөніс өсірумен айналысты. Сауда өркендеді. Православие шіркеулері және екі мектеп — земство мектебі және приход мектебі — құрылды. 1930 жылдары жергілікті шаруаларды біріктіретін шағын шаруашылықтар дамыды. Кейінірек машина-трактор стансасы құрылып, Қарағаш суару желісі іске қосылды. 1972 жылдың қаңтарында Слободзея қалалық үлгідегі елді мекен, 2002 жылдың 12 маусымында қала мәртебесіне ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16706-Slobodzeja.html|title=Европа. Молдова. Приднестровье|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-28|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қаланың негізгі шаруашылықтары — консерві зауыты және наубайхана. Қызмет көрсету саласы, бөлшек сауда және ауыл шаруашылығы да дамуда. Қаланың ескі бөлігінде негізінен жеке үйлер салынған, ал орталық бөлігінде әртүрлі мақсаттағы көп қабатты ғимараттар басым.

Қалада 4 мектеп бар: 3 орта жалпы білім беретін мектеп (орыс-молдован және екі орыс, оның бірі теориялық лицей-колледжбен біріктірілген) және бір орыс базалық жалпы білім беретін мектебі, сондай-ақ политехникалық құрылыс колледжі.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Słobodzieja3.jpg
Cerkiew Slobozia Naddniestrze.jpg
Pomnik Zwycięstwa Slobozia.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>7yczkczs8oga0f48jztdvv1545uaaw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>782955</id>
    <revision>
      <id>3623173</id>
      <timestamp>2026-06-28T12:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Қазақстан КП өлкелік, облыстық және округтік комитеттерінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]</comment>
      <origin>3623173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="286" sha1="8wvsbj5spa1o2t7fo0ap74fce41otzj" xml:space="preserve">[[Санат:Қазақстан КП өлкелік, облыстық және округтік комитеттерінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшылары]]</text>
      <sha1>8wvsbj5spa1o2t7fo0ap74fce41otzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазыбек Тасбайұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782956</id>
    <revision>
      <id>3623180</id>
      <timestamp>2026-06-28T12:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын |  швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;  | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы  | Шынайы есімі         =   | Суреті               =   |...</comment>
      <origin>3623180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3788" sha1="99x6ihdx3fx36t3yo5ani7kv650jp5z" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>99x6ihdx3fx36t3yo5ani7kv650jp5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623182</id>
      <parentid>3623180</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары|Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3908" sha1="mfn3ag1pac7t7y0qf78pe5tr8a2x6z8" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]</text>
      <sha1>mfn3ag1pac7t7y0qf78pe5tr8a2x6z8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623183</id>
      <parentid>3623182</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4049" sha1="jakrlqxz8qgj7ue73vc36owybrdd2og" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]</text>
      <sha1>jakrlqxz8qgj7ue73vc36owybrdd2og</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623184</id>
      <parentid>3623183</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары|Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="tn5q4pnsgd07ry9hh2dwgkbtjiuodvx" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]</text>
      <sha1>tn5q4pnsgd07ry9hh2dwgkbtjiuodvx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623185</id>
      <parentid>3623184</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары|КОКП XVIII съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4221" sha1="mtxc0uk1t8ltcyohlqr6dh2ruqsdp5c" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]</text>
      <sha1>mtxc0uk1t8ltcyohlqr6dh2ruqsdp5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623186</id>
      <parentid>3623185</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары|Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="9i5axon5w3bqqdavasj67idiykhndh2" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]</text>
      <sha1>9i5axon5w3bqqdavasj67idiykhndh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623187</id>
      <parentid>3623186</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)|Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3623187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4405" sha1="1q5lloxib8ghm4u3rbv6nznwp74b4z6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>1q5lloxib8ghm4u3rbv6nznwp74b4z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623189</id>
      <parentid>3623187</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3623189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7178" sha1="avy8euvxcuwl9rywlid9vk4u2fafqi8" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы Қостанай уезіндегі Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары Қарағанды облысында Қазақстан К(б)П Көкшетау аудандық комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1940—1941 жылдары Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары Қызылорда облыстық жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952—1954 жылдары Ақмола облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары Павлодар облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>avy8euvxcuwl9rywlid9vk4u2fafqi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623190</id>
      <parentid>3623189</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3623190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7630" sha1="1f0hcfohzxscd4fabmvb9xog9la8k1g" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] Қазақстан К(б)П [[Көкшетау ауданы|Көкшетау аудандық]] комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1940—1941 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстық]] жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952—1954 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>1f0hcfohzxscd4fabmvb9xog9la8k1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623191</id>
      <parentid>3623190</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3623191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8349" sha1="qauhqs9wegzblfimkinxu9e2r1i0cie" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1929—1930 жылдары тракторшылар курстарының тыңдаушысы болды.

1933—1935 жылдары Ақмола жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінің тыңдаушысы болды.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] Қазақстан К(б)П [[Көкшетау ауданы|Көкшетау аудандық]] комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1939—1940 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебі тыңдаушысы болды.

1940—1941 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстық]] жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1947—1948 жылдары Қазақстан К(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952 жылы БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірді.

1952—1954 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>qauhqs9wegzblfimkinxu9e2r1i0cie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623192</id>
      <parentid>3623191</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3623192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8506" sha1="ri5jp4xwim4dbcm3kbgk4ksujyv29it" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1929—1930 жылдары тракторшылар курстарының тыңдаушысы болды.

1933—1935 жылдары Ақмола жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінің тыңдаушысы болды.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] Қазақстан К(б)П [[Көкшетау ауданы|Көкшетау аудандық]] комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1939—1940 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебі тыңдаушысы болды.

1940—1941 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстық]] жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1947—1948 жылдары Қазақстан К(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952 жылы БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірді.

1952—1954 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>ri5jp4xwim4dbcm3kbgk4ksujyv29it</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623193</id>
      <parentid>3623192</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3623193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8748" sha1="oodlqxk211yj2c571fa3fyuoa1muquz" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1929—1930 жылдары тракторшылар курстарының тыңдаушысы болды.

1933—1935 жылдары Ақмола жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінің тыңдаушысы болды.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] Қазақстан К(б)П [[Көкшетау ауданы|Көкшетау аудандық]] комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1939—1940 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебі тыңдаушысы болды.

1940—1941 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстық]] жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1947—1948 жылдары Қазақстан К(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952 жылы БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірді.

1952—1954 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/TTT/13108.asp Қазыбек Тасбайұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>oodlqxk211yj2c571fa3fyuoa1muquz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623194</id>
      <parentid>3623193</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтеме */</comment>
      <origin>3623194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9303" sha1="q2lvfklr8fzbplja7cor7b9h8ifzlp7" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1929—1930 жылдары тракторшылар курстарының тыңдаушысы болды.

1933—1935 жылдары Ақмола жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінің тыңдаушысы болды.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] Қазақстан К(б)П [[Көкшетау ауданы|Көкшетау аудандық]] комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1939—1940 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебі тыңдаушысы болды.

1940—1941 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстық]] жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1947—1948 жылдары Қазақстан К(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952 жылы БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірді.

1952—1954 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Марапаттары ==
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені|«Еңбек Қызыл Туы» ордені]] (1939 жылы 15 ақпанда) — ''ауыл шаруашылығындағы, әсіресе мал шаруашылығын дамытудағы ерекше жетістіктері және астық өндіру жоспарын асыра орындағаны үшін''
* «Еңбек Қызыл Туы» ордені
* 2 рет [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет Белгісі» ордені]]
== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/TTT/13108.asp Қазыбек Тасбайұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>q2lvfklr8fzbplja7cor7b9h8ifzlp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623195</id>
      <parentid>3623194</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттары */</comment>
      <origin>3623195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9324" sha1="mlgwzpmvp164ya270dd4w3bdmkdit2b" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1929—1930 жылдары тракторшылар курстарының тыңдаушысы болды.

1933—1935 жылдары Ақмола жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінің тыңдаушысы болды.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] Қазақстан К(б)П [[Көкшетау ауданы|Көкшетау аудандық]] комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1939—1940 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебі тыңдаушысы болды.

1940—1941 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстық]] жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1947—1948 жылдары Қазақстан К(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952 жылы БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірді.

1952—1954 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Отбасы ==

== Марапаттары ==
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені|«Еңбек Қызыл Туы» ордені]] (1939 жылы 15 ақпанда) — ''ауыл шаруашылығындағы, әсіресе мал шаруашылығын дамытудағы ерекше жетістіктері және астық өндіру жоспарын асыра орындағаны үшін''
* «Еңбек Қызыл Туы» ордені
* 2 рет [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет Белгісі» ордені]]

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/TTT/13108.asp Қазыбек Тасбайұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>mlgwzpmvp164ya270dd4w3bdmkdit2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623196</id>
      <parentid>3623195</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Отбасы */</comment>
      <origin>3623196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15731" sha1="73e23x6ek3lvlpfts260v4uob2pjeop" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1929—1930 жылдары тракторшылар курстарының тыңдаушысы болды.

1933—1935 жылдары Ақмола жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінің тыңдаушысы болды.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] Қазақстан К(б)П [[Көкшетау ауданы|Көкшетау аудандық]] комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1939—1940 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебі тыңдаушысы болды.

1940—1941 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстық]] жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1947—1948 жылдары Қазақстан К(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952 жылы БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірді.

1952—1954 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Отбасы ==
Әкесі Саринов Тасбай ұзақ жылдар бойы жалшы болып еңбек етіп, 1920 жылы [[Туберкулез|туберкулезден]] қайтыс болған. Анасы Бәтима 1942 жылы дүниеден өтті. Үш ағасы мен бір інісі (Құдаспай, Қали, Қашу, Әлтай) 1920–1937 жылдар аралығында қайтыс болған. Олар жалшылықта, байлар мен кулактарға жалданып еңбек еткен, сондай-ақ машина-трактор станцияларында және кеңшарларда тракторшы болып жұмыс істеген. Төрт баласы, алты немересі және он екі шөбересі бар.
* Әйелі Жиеналина Мәкеш (15.09.1924—26.02.1992).
** Ұлы Тасбаев Едіге Қазыбекұлы (01.04.1935—27.12.2024) Қарағанды облысы Сталин ауданының Алексеевка ауылында дүниеге келді. Қазіргі әкімшілік бөлініс бойынша – Ақмола облысының Ақкөл қаласы. Жұбайы – Кішкембаева Нұрүзім Әбу-Сыздыққызы (15.08.1948). Білімі жоғары, 1954–1963 жылдары Қазақ КСР Павлодар облысындағы № 8 орта мектепте оқыды. 1958 жылы [[Алматы|Алматыдағы]] Байланыс қызметкерлерінің біліктілігін арттыру институтында АТС-49 технигі курсын тәмамдады, 1964–1970 жылдары Жаңасібір электротехникалық байланыс институтын «Байланыс экономикасы және ұйымдастырылуы» мамандығы бойынша бітірді. Екібастұз қалалық байланыс торабының, Железин аудандық байланыс торабының басшысы қызметтерін атқарды. 1982 жылы ұзақ жылғы адал еңбегі үшін «Байланыс ардагері» атағы берілді, 13.12.1983 ұзақ жылғы адал еңбегі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының атынан Павлодар облыстық халық депутаттары кеңесі атқару комитетінің шешімімен «Еңбек ардагері» медалімен марапатталды, 08.11.2005 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «Тыңға 50 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды, 15.04.2015 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды.
*** Немересі Тасбаева Сәуле Едігеқызы (27.02.1973). Жоғары білімді. 1985 жылы Алматы энергетика және байланыс институтын бітірген. [[Астана]] қаласында тұрады.
*** Немересі Тасбаев Ерлан Едігеұлы (06.06.1975). Магистр дәрежесіне ие. 2000 жылы Екібастұз инженерлік-техникалық институтын, 2018 жылы Павлодар қаласындағы Инновациялық Еуразия университетінің магистратурасын бітірген. [[Астана]] қаласында тұрады.
*** Немересі Тасбаев Бауыржан Едігеұлы (25.07.1980). Жоғары білімді. 2004 жылы Алматы энергетика және байланыс институтын бітірген. [[Алматы]] қаласында тұрады.
*** Немересі Тасбаева Әлия Едігеқызы (23.06.1987). Магистр дәрежесіне ие. 2011 жылы Астана қаласындағы С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінде «Радиотехника, электроника және коммутация жүйелері» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алған. 2017 жылы [[Эдинбург]] қаласындағы Management &amp; Marketing Universal Business School-да Master of Business Administration (MBA) бағдарламасын тәмамдаған. 2018 жылы Павлодар қаласындағы Инновациялық Еуразия университетінің «Менеджмент» мамандығы бойынша магистратурасын, сондай-ақ К. Г. Разумовский атындағы Мәскеу мемлекеттік технологиялар және басқару университетінің «Экономика» мамандығы бойынша магистратурасын бітірген. Павлодар қаласында тұрады.
** Қызы Тасбаева Сара Қазыбекқызы (08.08.1936-1947) аппендициттің асқынуынан қайтыс болды.
** Ұлы Тасбаев Төлеген Қазыбекұлы (10.02.1938-02.05.1998) «Ертіскөмір» тресінде тау-кен шебері, сондай-ақ Алюминий зауытында өндірістік шебер болып еңбек етті.
*** Немересі Тасбаева Айгүл Төлегенқызы (07.05.1971). Жоғары білімді. Павлодар педагогикалық институтын және С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетін бітірген. Астана қаласында тұрады.
*** Немересі Тасбаев Арман Төлегенұлы (13.11.1974). [[Жаңасібір]] қаласында тұрады.
** Қызы Тасбаева Роза Қазыбекқызы (29.08.1942-04.05.2010) дәрігер-онколог, медицина ғылымдарының кандидаты.

== Марапаттары ==
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені|«Еңбек Қызыл Туы» ордені]] (1939 жылы 15 ақпанда) — ''ауыл шаруашылығындағы, әсіресе мал шаруашылығын дамытудағы ерекше жетістіктері және астық өндіру жоспарын асыра орындағаны үшін''
* «Еңбек Қызыл Туы» ордені
* 2 рет [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет Белгісі» ордені]]

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/TTT/13108.asp Қазыбек Тасбайұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>73e23x6ek3lvlpfts260v4uob2pjeop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623197</id>
      <parentid>3623196</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Отбасы */</comment>
      <origin>3623197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15754" sha1="npdunte3f4x7z8c9ulcwe716o51z3q8" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | 
швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;
 | Қазақша есімі        = Қазыбек Тасбайұлы
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық атқару комитетінің төрағасы
 | Ту                   = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Ту2                  = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
 | Басқара бастады      = 1952
 | Басқаруын аяқтады    = 1954
 | Ізашары              = [[Мұқаш Хасенов]]
 | Ізбасары             = [[Мәжікен Есенұлы Бутин|Мәжікен Бутин]]
 | Президент            = 
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 23.10.1907
 | Туған жері           = № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.4.1993
 | Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{қатар
 | теңестіру = солға  | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
}}
'''Қазыбек Тасбайұлы Тасбаев''' ([[23 қазан]] [[1907 жыл|1907]], № 4 ауыл, [[Қостанай уезі]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[24 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. КОКП мүшесі. БК(б)П XVIII съезінің делегаты.

== Өмірбаяны ==
1907 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қаратал болысының №4 ауылында қазақ жұмысшының отбасында дүниеге келді. Орта жүздің [[Уақ]] руынан шыққан.

1929—1930 жылдары тракторшылар курстарының тыңдаушысы болды.

1933—1935 жылдары Ақмола жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінің тыңдаушысы болды.

1935—1937 жылдары механикаландыру мектебі директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

1937 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Полудино аудандық комитетінің 3-хатшысы қызметін атқарды.

1937—1939 жылдары [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] Қазақстан К(б)П [[Көкшетау ауданы|Көкшетау аудандық]] комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болып еңбек етті.

1939—1940 жылдары БК(б)П ОК жанындағы партия ұйымдастырушыларының жоғары мектебі тыңдаушысы болды.

1940—1941 жылдары [[Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қызылорда облыстық комитеті]] ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып күн көрді.

1941—1942 жылдары [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыстық]] жер бөлімінің саяси сектор басшысы болып істеді.

1942—1943 жылдары Қазақ КСР егіншілік халық комиссариаты саяси бөлімі басшысының орынбасары болып еңбектенді.

1943—1947 жылдары [[Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Ақтөбе облыстық комитетінің]] кадрлар жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды.

1947—1948 жылдары Қазақстан К(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды.

1948—1951 жылдары Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді.

1951—1952 жылдары [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы қызметін атқарды.

1952 жылы БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірді.

1952—1954 жылдары [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті.

1954—1958 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары болып күн көрді.

1958—1961 жылдары Павлодар облысында Қазақстан КП Лебяжі аудандық комитетінің 1-хатшысы болып істеді.

1961—1976 жылдары Павлодар облыстық дайындама–нан өнімдері басқармасы басшысының 1-орынбасары болып еңбектенді.

1976 жылы зейнетке шықты&lt;ref&gt;Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008&lt;/ref&gt;.

== Отбасы ==
Әкесі Саринов Тасбай ұзақ жылдар бойы жалшы болып еңбек етіп, 1920 жылы [[Туберкулез|туберкулезден]] қайтыс болған. Анасы Бәтима 1942 жылы дүниеден өтті. Үш ағасы мен бір інісі (Құдаспай, Қали, Қашу, Әлтай) 1920–1937 жылдар аралығында қайтыс болған. Олар жалшылықта, байлар мен кулактарға жалданып еңбек еткен, сондай-ақ машина-трактор станцияларында және кеңшарларда тракторшы болып жұмыс істеген. Төрт баласы, алты немересі және он екі шөбересі бар.
* Әйелі Жиеналина Мәкеш (15.09.1924—26.02.1992).
** Ұлы Тасбаев Едіге Қазыбекұлы (01.04.1935—27.12.2024) Қарағанды облысы Сталин ауданының Алексеевка ауылында дүниеге келді. Қазіргі әкімшілік бөлініс бойынша – Ақмола облысының Ақкөл қаласы. Жұбайы – Кішкембаева Нұрүзім Әбу-Сыздыққызы (15.08.1948). Білімі жоғары, 1954–1963 жылдары Қазақ КСР Павлодар облысындағы № 8 орта мектепте оқыды. 1958 жылы [[Алматы|Алматыдағы]] Байланыс қызметкерлерінің біліктілігін арттыру институтында АТС-49 технигі курсын тәмамдады, 1964–1970 жылдары Жаңасібір электротехникалық байланыс институтын «Байланыс экономикасы және ұйымдастырылуы» мамандығы бойынша бітірді. Екібастұз қалалық байланыс торабының, Железин аудандық байланыс торабының басшысы қызметтерін атқарды. 1982 жылы ұзақ жылғы адал еңбегі үшін «Байланыс ардагері» атағы берілді, 13.12.1983 ұзақ жылғы адал еңбегі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының атынан Павлодар облыстық халық депутаттары кеңесі атқару комитетінің шешімімен «Еңбек ардагері» медалімен марапатталды, 08.11.2005 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «Тыңға 50 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды, 15.04.2015 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды.
*** Немересі Тасбаева Сәуле Едігеқызы (27.02.1973). Жоғары білімді. 1985 жылы Алматы энергетика және байланыс институтын бітірген. [[Астана]] қаласында тұрады.
*** Немересі Тасбаев Ерлан Едігеұлы (06.06.1975). Магистр дәрежесіне ие. 2000 жылы Екібастұз инженерлік-техникалық институтын, 2018 жылы Павлодар қаласындағы Инновациялық Еуразия университетінің магистратурасын бітірген. [[Астана]] қаласында тұрады.
*** Немересі Тасбаев Бауыржан Едігеұлы (25.07.1980). Жоғары білімді. 2004 жылы Алматы энергетика және байланыс институтын бітірген. [[Алматы]] қаласында тұрады.
*** Немересі Тасбаева Әлия Едігеқызы (23.06.1987). Магистр дәрежесіне ие. 2011 жылы Астана қаласындағы С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінде «Радиотехника, электроника және коммутация жүйелері» мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алған. 2017 жылы [[Эдинбург]] қаласындағы Management &amp; Marketing Universal Business School-да Master of Business Administration (MBA) бағдарламасын тәмамдаған. 2018 жылы Павлодар қаласындағы Инновациялық Еуразия университетінің «Менеджмент» мамандығы бойынша магистратурасын, сондай-ақ К. Г. Разумовский атындағы Мәскеу мемлекеттік технологиялар және басқару университетінің «Экономика» мамандығы бойынша магистратурасын бітірген. Павлодар қаласында тұрады.
** Қызы Тасбаева Сара Қазыбекқызы (08.08.1936-1947) [[Соқырішек|аппендициттің]] асқынуынан қайтыс болды.
** Ұлы Тасбаев Төлеген Қазыбекұлы (10.02.1938-02.05.1998) «Ертіскөмір» тресінде тау-кен шебері, сондай-ақ Алюминий зауытында өндірістік шебер болып еңбек етті.
*** Немересі Тасбаева Айгүл Төлегенқызы (07.05.1971). Жоғары білімді. Павлодар педагогикалық институтын және С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетін бітірген. Астана қаласында тұрады.
*** Немересі Тасбаев Арман Төлегенұлы (13.11.1974). [[Жаңасібір]] қаласында тұрады.
** Қызы Тасбаева Роза Қазыбекқызы (29.08.1942-04.05.2010) дәрігер-онколог, медицина ғылымдарының кандидаты.

== Марапаттары ==
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені|«Еңбек Қызыл Туы» ордені]] (1939 жылы 15 ақпанда) — ''ауыл шаруашылығындағы, әсіресе мал шаруашылығын дамытудағы ерекше жетістіктері және астық өндіру жоспарын асыра орындағаны үшін''
* «Еңбек Қызыл Туы» ордені
* 2 рет [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет Белгісі» ордені]]

== Сілтеме ==
* [http://www.knowbysight.info/TTT/13108.asp Қазыбек Тасбайұлы.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]]
[[Санат:Ақмола облыстық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:КОКП XVIII съезінің делегаттары]]
[[Санат:Павлодар облыстық кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Мұсылман зиратында жерленгендер (Мойылды)]]</text>
      <sha1>npdunte3f4x7z8c9ulcwe716o51z3q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-06-29</title>
    <ns>10</ns>
    <id>782957</id>
    <revision>
      <id>3623221</id>
      <timestamp>2026-06-28T18:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-06-29|POTD 2026-06-29]]: filename only</comment>
      <origin>3623221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="5ahsquz09g230710x6t04hwpw75lfvp" xml:space="preserve">TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ahsquz09g230710x6t04hwpw75lfvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sezimmeyirim</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782958</id>
    <revision>
      <id>3623224</id>
      <timestamp>2026-06-28T18:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3623224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="le97ycp6a7y8xvquu2fmqi78e0j6a6m" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sezimmeyirim}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  23:25, 2026 ж. маусымның 28 (+05)</text>
      <sha1>le97ycp6a7y8xvquu2fmqi78e0j6a6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Париж обсерваториясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782959</id>
    <revision>
      <id>3623226</id>
      <timestamp>2026-06-28T18:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Обсерватория | Атауы          = Париж обсерваториясы | Сурет          = Observatoire Paris 20030404.jpg | Сипаттама      =  | Шын атауы      = Observatoire de Paris | Түрі           =  | Код            = 005 | Орналасуы      = [[Париж]], [[Монпарнас]] | Координаттары  = {{coord|48|50|11.18|N|2|20|11.42|E}} | Биіктігі       =  | Ауа райы       =  | Нег...</comment>
      <origin>3623226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3803" sha1="q24u0w6z81ph1pd4ixjas10uqhq2n8s" xml:space="preserve">{{Обсерватория
| Атауы          = Париж обсерваториясы
| Сурет          = Observatoire Paris 20030404.jpg
| Сипаттама      = 
| Шын атауы      = Observatoire de Paris
| Түрі           = 
| Код            = 005
| Орналасуы      = [[Париж]], [[Монпарнас]]
| Координаттары  = {{coord|48|50|11.18|N|2|20|11.42|E}}
| Биіктігі       = 
| Ауа райы       = 
| Негізі қаланды = 1667 жыл
| Ашылды         = 
| Жабылды        = 
| Сайты          = https://www.observatoiredeparis.psl.eu/
| Телескоп_1_аты = Араго телескобы
| Телескоп_1_тип = 38 см рефрактор
| Телескоп_2_аты = 
| Телескоп_2_тип = 
| Телескоп_3_аты = 
| Телескоп_3_тип = 
| Қосымша        = 
}}[[Сурет:Meudon-Observatoire.jpg|нобай|[[Мёдон]] коммунасындағы ғимараты]]
'''Париж обсерваториясы''' — [[Франция]]дағы басты [[астрономия]]лық [[обсерватория]].

Оның негізі 1667 жылы қалынды, бүгінгі күнге шейін істейтін обсерваториялардың ішіндегі ең көнесі болып келеді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The first observatories |url=https://brunelleschi.imss.fi.it/galileopalazzostrozzi/section/TheFirstObservatories.html |access-date=2026-06-28 |website=Esposizioni on-line - Istituto e Museo di Storia della Scienza}}&lt;/ref&gt;

1857 жылы шығыс мұнарада [[Франсуа Араго]]ның ұсынысымен экваториалдық телескоп орнатылды. Бұл — мекеменің басты құрылғысы.
[[Сурет:Observatoire de Paris - coupole 1.JPG|нобай|Араго телескобы]]
== Директорлары ==
* [[Джованни Доменико Кассини]] (1671—1712)
* [[Жак Кассини]] (1712—1756)
* [[Цезарь Франсуа Кассини]] (1756—1784)
* [[Жан-Доминик Кассини]] (1784—1793)
* Джон Пеми Вильнёв, {{м. а.|міндеттерін атқарушы}} (қыркүйек 1793—1794)
* Николя-Антуан Нуе, м. а. (1794—1795)
* [[Жозеф Жером Лаланд]] (1795—1800)
* [[Пьер Мешен]] (1800—1804)
* [[Жан-Батист-Жозеф Деламбр]] (1804—1822)
* [[Алексис Бувар]] (1822—1843)
* [[Франсуа Араго]] (1843—1853)
* [[Урбен Леверье]] (1854—1870)
* [[Шарль-Эжен Делоне]] (1870—1872)
* Урбен Леверье (1873—1877)
* [[Амедей Муше]] (1878—1892)
* [[Феликс Тиссеран]] (1892—1896)
* [[Морис Леви]] (1896—1907)
* [[Бениамин Байо]] (1908—1926)
* [[Анри Деландр]] (1926—1929)
* [[Эрнест Эклангон]] (1929—1944)
* [[Андре Данжон]] (1945—1963)
* [[Жан-Франсуа Денис]] (1963—1967)
* [[Жан Делье]] (1967—1971)
* Раймон Мишар (1971—1976)
* Жак Болт (1976—1981)
* Пьер Шарвен (1981—1991)
* Мишель Комб (1991—1999)
* Пьер Кутюрье (1999—2003)
* Даниель Эгре (2003—2011)
* Клод Катала (2011—2020)
* Фабьен Касоли (2020 жылдан)

== Тағы қараңыз ==
* [[Обсерваториялар тізімі]]
* [[Бойлықтар бюросы]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Францияның астрономиялық обсерваториялары]]
[[Санат:1667 жылы қаланғандар]]</text>
      <sha1>q24u0w6z81ph1pd4ixjas10uqhq2n8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Жанслу Бериковна</title>
    <ns>3</ns>
    <id>782960</id>
    <revision>
      <id>3623297</id>
      <timestamp>2026-06-29T05:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3623297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="339" sha1="ae2fdgu490ijx6pnj4xnhq5od01v5dz" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жанслу Бериковна}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 10:30, 2026 ж. маусымның 29 (+05)</text>
      <sha1>ae2fdgu490ijx6pnj4xnhq5od01v5dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурет:ISSAI logo.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>782961</id>
    <revision>
      <id>3623302</id>
      <timestamp>2026-06-29T05:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bauyr03</username>
        <id>116588</id>
      </contributor>
      <comment>{{Еркін сурет
| сипаттамасы     = Institute for Smart Systems and Artificial Intelligence (ISSAI) ұйымының ресми логотипі.
| қайнары         = https://issai.nu.edu.kz/
| жасалған уақыты = 2019
| авторы          = Institute for Smart Systems and Artificial Intelligence (ISSAI), Nazarbayev University
}}</comment>
      <origin>3623302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="436" sha1="osbkzpr2irtnllhfd9iwer2khkotmdx" xml:space="preserve">== Түйін ==
{{Еркін сурет
| сипаттамасы     = Institute for Smart Systems and Artificial Intelligence (ISSAI) ұйымының ресми логотипі.
| қайнары         = https://issai.nu.edu.kz/
| жасалған уақыты = 2019
| авторы          = Institute for Smart Systems and Artificial Intelligence (ISSAI), Nazarbayev University
}}
== Лицензиялау ==
{{self|CC-BY-4.0}}</text>
      <sha1>osbkzpr2irtnllhfd9iwer2khkotmdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Страшены</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782962</id>
    <revision>
      <id>3623303</id>
      <timestamp>2026-06-29T05:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, Страшены ауданының орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Молдова қалалары]]</comment>
      <origin>3623303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="3h6xaum2fbg1zvhvpppy47cbzm7moi5" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, Страшены ауданының орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>3h6xaum2fbg1zvhvpppy47cbzm7moi5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623304</id>
      <parentid>3623303</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="hhlqf88cc0w2a9ay10e6iqpvzyuvui7" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>hhlqf88cc0w2a9ay10e6iqpvzyuvui7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623306</id>
      <parentid>3623304</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3623306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393" sha1="8qvbp852hvaac5ueulrgnipjg6r4j55" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>8qvbp852hvaac5ueulrgnipjg6r4j55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623307</id>
      <parentid>3623306</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3623307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="590" sha1="quhd4643ymr6kgebnguka554mni4u0i" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>quhd4643ymr6kgebnguka554mni4u0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623308</id>
      <parentid>3623307</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3623308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="fz4ufh8qiz525aon8kr6sejhdi5vspz" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>fz4ufh8qiz525aon8kr6sejhdi5vspz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623309</id>
      <parentid>3623308</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ дереккөз</comment>
      <origin>3623309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1335" sha1="9serveqwqi378jb7unkqzoatxquwk5s" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>9serveqwqi378jb7unkqzoatxquwk5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623311</id>
      <parentid>3623309</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3623311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1833" sha1="0gxsu6wit6essmb1nu8g2hoe6au6r79" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>0gxsu6wit6essmb1nu8g2hoe6au6r79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623313</id>
      <parentid>3623311</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3623313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="5n8jlnvldjcoj7tqg92j83120cajhfx" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>5n8jlnvldjcoj7tqg92j83120cajhfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623316</id>
      <parentid>3623313</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3623316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2798" sha1="7is1brok5iyaoira6ns0wmbr4j1a8vj" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>7is1brok5iyaoira6ns0wmbr4j1a8vj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623317</id>
      <parentid>3623316</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3623317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="j07sw4kujow0itb7m2f7wkhmrp03qjp" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>j07sw4kujow0itb7m2f7wkhmrp03qjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623318</id>
      <parentid>3623317</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3623318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4093" sha1="dqj5etqf77b4tphskbwn1f3z1sa1vxt" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>dqj5etqf77b4tphskbwn1f3z1sa1vxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623319</id>
      <parentid>3623318</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3623319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4751" sha1="njwv2iz4a2wxupkth2idqj8k5poc0hx" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.

Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>njwv2iz4a2wxupkth2idqj8k5poc0hx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623320</id>
      <parentid>3623319</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3623320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5366" sha1="czdxl0c0rbwn42st4fo5h0qc682nqxc" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>czdxl0c0rbwn42st4fo5h0qc682nqxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623321</id>
      <parentid>3623320</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3623321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5576" sha1="7tttza2j2ybmh0zouzmvyndfa628e0i" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>7tttza2j2ybmh0zouzmvyndfa628e0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623322</id>
      <parentid>3623321</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3623322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6293" sha1="517lmy20g8drs1y8q3jqwg6qlzmrbkc" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне «страшинадан» байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>517lmy20g8drs1y8q3jqwg6qlzmrbkc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623335</id>
      <parentid>3623322</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3623335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6572" sha1="7mx0g2eal3tmnj3y0c1qfvnbn5m9sir" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*Страшены саябағы — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>7mx0g2eal3tmnj3y0c1qfvnbn5m9sir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623336</id>
      <parentid>3623335</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3623336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6959" sha1="49y2ga8qajct7yqrsnnlovl03hudu1h" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>49y2ga8qajct7yqrsnnlovl03hudu1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623337</id>
      <parentid>3623336</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3623337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7339" sha1="sqvkwochpra3agus48hadfodqapaah5" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Монастырь Страшень''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>sqvkwochpra3agus48hadfodqapaah5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623338</id>
      <parentid>3623337</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3623338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7461" sha1="l2uliqdux378jueo3awl520evaz2neg" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>l2uliqdux378jueo3awl520evaz2neg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623339</id>
      <parentid>3623338</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3623339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7759" sha1="4r48bm4bompi7z9fzc07oxoq26i2k9b" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>4r48bm4bompi7z9fzc07oxoq26i2k9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623344</id>
      <parentid>3623339</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ дереккөз</comment>
      <origin>3623344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7919" sha1="avs95pewn3j4cpwtoml3jtxkjrtm6rn" xml:space="preserve">'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-straseni.htm|title=Карта Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>avs95pewn3j4cpwtoml3jtxkjrtm6rn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623345</id>
      <parentid>3623344</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3623345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10327" sha1="hgyq969ddeelkas8inimsuf6rgk2cwm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Страшены
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Strășeni}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-straseni.htm|title=Карта Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>hgyq969ddeelkas8inimsuf6rgk2cwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623346</id>
      <parentid>3623345</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10376" sha1="13psuoo56on11h2jda9eb9qqfysjgsx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Страшены
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Strășeni}}
 |сурет                   = MD.ST.Strășeni - Railway station - jan-2015.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-straseni.htm|title=Карта Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>13psuoo56on11h2jda9eb9qqfysjgsx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623347</id>
      <parentid>3623346</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10406" sha1="ob3wcq5imw3xlryca6x2cufdb6vt378" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Страшены
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Strășeni}}
 |сурет                   = MD.ST.Strășeni - Railway station - jan-2015.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Drapel Strășeni, Moldova.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-straseni.htm|title=Карта Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>ob3wcq5imw3xlryca6x2cufdb6vt378</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623348</id>
      <parentid>3623347</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10435" sha1="bipuye2ldvd09j8aionalyhzfxc9z34" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Страшены
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Strășeni}}
 |сурет                   = MD.ST.Strășeni - Railway station - jan-2015.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Stema Strășeni, Moldova.jpg
 |ту                      = Drapel Strășeni, Moldova.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-straseni.htm|title=Карта Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>bipuye2ldvd09j8aionalyhzfxc9z34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623349</id>
      <parentid>3623348</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10461" sha1="bdy4836ob9dr75i9rrqjobb2ind8ws0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Страшены
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Strășeni}}
 |сурет                   = MD.ST.Strășeni - Railway station - jan-2015.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Stema Strășeni, Moldova.jpg
 |ту                      = Drapel Strășeni, Moldova.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =08 |lat_sec =29 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =36 |lon_sec =37 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-straseni.htm|title=Карта Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>bdy4836ob9dr75i9rrqjobb2ind8ws0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623350</id>
      <parentid>3623349</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10530" sha1="37abcd9xd0r8v0yangpasa79cl8ddn6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Страшены
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Strășeni}}
 |сурет                   = MD.ST.Strășeni - Railway station - jan-2015.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Stema Strășeni, Moldova.jpg
 |ту                      = Drapel Strășeni, Moldova.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =08 |lat_sec =29 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =36 |lon_sec =37 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Страшены ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 237
 |пошта индексі           = MD-3700
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Strășeni
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-straseni.htm|title=Карта Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>37abcd9xd0r8v0yangpasa79cl8ddn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3623351</id>
      <parentid>3623350</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3623351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10551" sha1="d8w6f7prz0w0gdqvgqhdqhzr4wkx956" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Страшены
 |шынайы атауы            = {{Lang-ro|Strășeni}}
 |сурет                   = MD.ST.Strășeni - Railway station - jan-2015.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Молдова
 |елтаңба                 = Stema Strășeni, Moldova.jpg
 |ту                      = Drapel Strășeni, Moldova.jpg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =47 |lat_min =08 |lat_sec =29 
  |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =36 |lon_sec =37 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аудан
 |аймағы                  = Страшены ауданы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1554	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1994
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 236
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 21 400
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +373 237
 |пошта индексі           = MD-3700
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Strășeni
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Страшены''' ({{Lang-ro|Strășeni}}) — [[Молдова]]дағы қала және муниципия, [[Страшены ауданы]]ның орталығы. Страшены қаласының халқы 2026 жылы 21 400 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-frightened-10853.html|title=Население Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қаланың жалпы ауданы 60,82 шаршы шақырымды құрайды, оның 1156 гектары ауылшаруашылық жерлері. Қаланың құрылыс ауданы 3,83 шаршы шақырымды, ал периметрі 13,34 шақырымды құрайды. Страшены Молдованың орталық бөлігінде, [[Кишинев]]тен солтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жерде, Биц өзенінің аңғарында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Straseni|title=Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Топонимнің шығу тегі «қорқынышты» деген мағынаны білдіретін ескі түбірге байланысты. Ежелгі заманда бұл аймақ батпақты және тығыз орманды болған. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау шатырлар түріне («страшинадан») байланысты шыққан. Мұндай үйлер осы аймаққа тән.

Страшены туралы алғашқы дерек 1545 жылға жатады. Сол кезде Молдова князі Александр Побрата монастырының қоныс аудару құқығын растады. Кейінірек Страшены Фрумоаса монастырына тиесілі болды.
Ресей империясы кезінде қоныс Бессарабия губернаторлығының Кишинев ауданының құрамына кірді. Мұнда көптеген резешейлер (ұсақ жер иелері) тұрды. Страшены жеміс-жидек пен жүзім өсірілетін ауылшаруашылық қонысы болды.

1940 жылы Страшены Молдавия КСР-нің аудан орталығы болды, 1965 жылы қалалық үлгідегі кент, ал 1994 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16696-Strasheny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Страшеныде азық-түлік және шарап өнеркәсібі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Аймақта жүзімнің алуан түрлі сорттары өсіріледі («алиготе», «пино», «каберне», «изабелла», «рислинг де Италия», «совиньон», «мерло»). Бұл жүзімдер коньяктар, газдалған шараптар, жоғары сапалы құрғақ және тәтті шараптар мен шырындар өндіру үшін қолданылады.
Өнеркәсіптік аймақ қаланың солтүстік-батыс бөлігін алып жатыр, тұрғын ауданнан теміржолмен бөлінген. Жүзім жинау пункті және құрылыс материалдары зауытының кірпіш шеберханасы қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан.&lt;br /&gt;
Бөлшек сауда саласында 96 кәсіпорын, ал тамақтандыру саласында 25 кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада бірнеше банк пен сақтандыру компанияларының филиалдары жұмыс істейді.
Шараппен қатар, консервіленген жемістер мен көкөністерді, сондай-ақ нан-тоқаш өнімдерін өндіреді. Құрылыс материалдары зауыты шатыр плиткалары мен санитарлық-гигиеналық керамика шығарады.

Мәдени мекемелерге екі қалалық кітапхана, қоғамдық орталық және көркемсурет мектебі кіреді. Білім беру жүйесі орта мектеп және үш лицей, бес мектепке дейінгі мекемелерден тұрады.
Денсаулық сақтау желісіне аурухана, отбасылық медицина орталығы, жедел жәрдем станциясы, профилактикалық медицина орталығы және төрт дәріхана кіреді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/city/details/id/74?ysclid=mqysx72llm404421953|title=Стрэшень, района Стрэшень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Страшены қаласының тарихы 14 ғасырдан бастау алады, оның XVI ғасырдағы Страшены бекінісі және XVIII ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі сияқты көрнекті орындары бар.
Қала дәстүрлі қолөнерімен, соның ішінде қыш және ағаш өңдеумен танымал және жыл сайын Молдованың түкпір-түкпірінен қолөнершілерді тартатын қолөнер жәрмеңкесі өткізіледі.

Страшены қаласының ең көрікті жерлері:
*'''Страшены саябағы''' — қала орталығында орналасқан саябақ, онда көптеген жаяу және велосипед жолдары бар. Саябақта балаларға арналған ойын алаңдары бар.
*'''Страшены тарихи-этнографиялық мұражайы''' — қала орталығында, 19 ғасырдағы ғимаратта орналасқан. Мұражайда этнографиялық заттар, дәстүрлі киімдер және қала тарихынан алынған артефактілер коллекциясы бар.
*'''Страшень монастыры''' — монастырь Молдовадағы ең көне және ең маңызды діни ескерткіштердің бірі. ЮНЕСКО-ның бұл Дүниежүзілік мұра нысаны 13 ғасырда салынған және тарихында бірнеше рет қалпына келтірілген.
*'''Страшены сарқырамасы''' — Днестр өзенінің аңғарында орналасқан.
*'''Немтени бекінісі''' — біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда салынып, XIII ғасырға дейін пайдаланылған. Ол айналадағы ландшафттың таңғажайып көріністерін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/moldova-straseni.htm|title=Карта Страшены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Молдова}}
[[Санат:Молдова қалалары]]</text>
      <sha1>d8w6f7prz0w0gdqvgqhdqhzr4wkx956</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>